Krusch (ed.), MGH Scriptores rerum Merovingicarum IV (1902) — Latin text, unedited OCR

Castra Begina vel Beginnm vallo cum portis et turribus munita^ quae in tabula s Beutingerana depicta adhuc conspiciuntur j a Marco Aurelio imperatore bello Marco¬ mannico (a. 174 — 179j condita sunt^j ad viam sita quae apud Helfendorf de via luvavo Augustam devertebatur eaqite legio III. Italica olim occupabat^, cuius praefectus duci Baetiae subditus erat Badaspona nomine Gallico Germanico ® Baganeshurch, Beganes- burhy Begenesburg similiterve saecido VIII. appellata urbs inexpugnabilis^, conflmn- lo tihus Danubio et Begen fluviis constituta, in metropolin’^ gentis Baiuvariorum. crevit, regium quoque palatium capiebat, moenihus vero antiquis privata est, quae lapidibus deficien¬ tibus ad oratoria aedificanda destructa esse feruntur^. Martyr ibi celebratur, qui postea Hemftierammus vulgoque Emmerammus^ nominatus est, quo hodieque utuntur nomine cormpto, in libris vero melioribus Haimhrammus, Haimrammus^^, Hetmrammus audit, i6 i. e. corvus domesticus, si vocabula theutonica Iiaim* et liram! in latinum sermonem verteris. Is in ecclesia S. Ge07’gii^^ extra moenia urbis sita sub humo sepultus erat, immensae magnitudinis lapide superimposito, cui loco Hucbertus dux villam quandam dono dedit Cultu enim sanctus floruisse videtur, priusquam res ecclesiasticae Baiu-

1. Primordia urbis ex inscHptione a. 1873. eruta colliguntur; cf. F. Janner, ‘Gesch. 20 der Bischofe von Begenshurg\ Batisbonae 1883, J, p. 7. 2) C. I. L. III, 2, p. 730.

2. Notitia dignitatum § 35, 17 fed. Seeck p. 200j : Praefectus legionis tertiae Italicae partis superioris, Castra Regina, nunc Vallato. 4) Altera nominis pars -bona saepe usitata (cf. Vindobona^ pro oppido accipi videtur ; cf. dlArbois de Jubainville, ‘Becherches sur V ori¬ gine de la proprUU foncih-d p. 584. 5) FUrstemann, ‘NamenhucF II, coi. 1234*-*. 6) Ita 26

V. Haimhrammi c. 6. 7) Ib. c. 4. 8) Monach. Sangall. II, 11 (SS. II, 754;.

9. Ita V. Haimhrammi codices B variant, dum Haimbrammus (A 1 Haymbrammi c. 31, Haimhrami c.2h) et Haimrammus in A 1.2 legitur. 10) Haimrammus ep. Gurbinianus ep. Ermperhtus ep. Gawipaldus ep. loseph ep., aliis interpositis, hoc ordine sese subsequuntur in Libro confraternitatum S. Petri Salisburg. a. 784. inchoato (ed. Herzberg-Frdnkel MO. Necrolog. II, 30 p. 26;, Heimrammus vero in charta a. 772 (Meichelbeck, Hist. Frisingensis I, 2, p. 43; legitur.

10. y. Haimhrammi c. 34. 12) Amoldus, De miraculis beati Emmerammi I, 1 (SS. IT,

p. 549; ; Hucbertus, qui beato Georgio et sancto Emmerammo sub quodam Rathario adventitio episcopo donaverat curtem, quae in pitaciis, e quibus haec excerpsimus, Pirchinwanch nuncupatur. 55

variorum in ordinem redactae sunt. Quod cum Bonifatius consensu Otilonis ducis fecisset, provincia illa in quattuor dioeceses divisa quattuorque ordinatis episcopis qua de re papa a. 739. ei gratulatus est^, Gaivihaldus ecclesiae Ratishonensis ejn- scopus tunc institutus, sepulchro marmoreo constructo, corpus sancti transferendum 6 curavit, principesque regionis illius auro argentoque, gemmis margaritisque, scidpturis denique variis locum exornabant^. Ecclesiam Haimhrammi monachi occupabant, qui plerique more illius aevi pyesbyteri aut diaconi ordinati neque vet’o abbati sed ipsi episcopo subditi erant. Itaque monasterium illud episcopale primordia fere eadem habuit atque Sangallense, eaedemque fraudes ibi factae sunt, ut regiis adnumera- 10 retur^. Res eius in potestate erant eihscopi neque de iis agi poterat nisi illo praesente aut consentiente, cumque crescente et re familiari et monachorum numero ad iura defen¬ denda aut disciplinam exercendam unus non sufficeret, advocatum idem a. 814. instituit imumque e congregatione pi’aepositum elegit^; abbatem vero non concessit ante a. 976^, ex quo monasterium a rectoribus propriis gubernari coeptum est. Sed quamvis utrique 15 episcopus eo usque praefuisset et episcopatui et monasterio, tamen res familiaris separata fuisse videtur atque nonnumquam expressis verbis in chartis declaratum est ea quae transegerat negotia ^ex ratione monasteiii* episcopum transegisse’^. Inter patronos Haimhrammus iam primum locum obtinet, iuxta quem Georgius deinceps non nominatur nisi raro^; e reliquis quibus ecclesia dicata erat sanctis solus Petrus aliquoties citatur^. 20 Traditiones igitur, quarum antiquissima p’aesente Gawibaldo episcopo facta esf^^, in universum ad sanctum Bei martyrem Emmerammum solum spectant vel ad eccle¬ siam, ubi corpus eius sacrum iacebat^^ ; crypta sancti a. 791. commemoratur sedente Sindberto episcopo qui novam basilicam amplioribus spatiis et profusiore sumptu construxisse atque ornasse fertur Postea ante altare, ubi corpus martyris quiescebat, 26 aut ad tumulum eius traditiones haud raro actae sunt^^. Agitur sine duhio de altari principali, in quo ossa sancti condita erant, neque de confessione quam dicunt vel crypta quadam, atque valde dubium est, quin quem a. 1894. iuxta altare S. Iohannis eruerunt

1. V. Bonifatii auct. Willihaldo (Jaff4, Bibi. III p. 457;. 2) MG. Ep. III, p. 293.

2. V. Haimhrammi c. 35. 4) Raiishonenses vero haec studia multo post Sangallenses scnptoi’es

30 aggressi sunt neque vetustiorem reperio Othlohe saec. XI. Amoldus (II, 8) solam separationem episcopatus monasteriique et abbatem proprium defendens, ingenue confessus est episcopos eosdem fuisse abbates, sed Othloh, V. Wolfkangi c. 15 (SS. IV, p. 532;, hunc ipsum locum ad verbum depromens, potestatem imperatorum vel regum adiecit, a quibus episcopi monasterium obtinuis¬ sent, abbateque contendit per eosdem illud privatum esse, atque in V. Bonifatii (Jaff4, Bibi. 36 III, 494; ‘regalem eius libertatem^ ad Karolum M. rettulit. Certe Karolo M. Leonique (MUhl- bacher n. 352 2; Jaff6 n. 2500 9 atque imperatoribus papisque sequentibus attributa privilegia adhuc supersunt, quibus translatio sedis episcopalis ex monasterio in urbem Karolo imperatoi’e facta, potestas imperatomm regumve, tributum denique sedi apostolicae persolvendum continentur, falsa nempe omnia, in chartulario saec. XI. ex. asservata, eodemque fere tempore charta Karoli 40 a. 794. genuina adidterata est, ut abbas in illius aevum proinoveretur ; cf. Ioh. LecJinet’ (‘N. Archl XXV, p. 627 — 635;. Arnoldi textus saeculo demum XVII. interpolationibus auctus est (I, 5. II, 9;. 5) Chartam a. 814, in qua utriusque dignitatis prima mentio fit, edidit Th. Ried,

Codex chronologico - diplomaticus episcopatus Ratisbonensis, tom. I, p. 18. 6) Riezler, ‘Gesch.

Baierns’, I, p. 380; Janner l. l. p. 362. 7) E. gr. chartae a. 830. 842; Ried p. 27. 36.

46 8) E. gr. a. 792; Ried I, p. 7. 9) Charta a. 778: ad casam, quae constructa est

in honore sancti Petri et sancti Emmerammi (Ried I, p. 8) ; a. 819 (Rixd I, p. 17). 10) Ried I, p. 2. 11) Charta a. 776 (Ried I, p. 8). 12) Ried I, p. 6. 13) Arnoldus

II, 24. 14) Chartae a. 814 (Ried I, p. 12. 14:), a. 821 (Ried I, p. 18).

sarcophagus cum ossibus in pulverem confestim versis Haimlirammo nostro recte attri¬ butus sit a doctis Batisbotiensibus K

Ut Arnolfus rex (a. 887 — 896^ Eatisbonae frequentius moratus martyrem nostrum peculiarem patronum venerahatur, iuxta quem palatium magnum extrui iussit ita eius summus venator Irine comes ecclesia nova aedificata Haimlirammo Hhdum sepidchralem b dicavi f quem e codice Monacensi lat. n. 14747 (Eat. S. Emm, 747/, saec, X, fol. 165. exscripsi^, scilicet hunc:

Hic corpus primum sancti requievit humatum Pastoris patrisque pii nostrique patroni Heimrammi, cuius meritis hic signa patescunt, lo

Quae Dominus sub honore suo patrare suescit.

Tunc in amore sui hanc aulam construxerat Irine Excellens praeses regis summusque venator,

Illius auxilio ut semper fungatur in aevo

Post finemque suum mereatur scandere caelum. i6

Cultui martyris vidgus die 10. KL Oct, adhaeret iam inde antiquitus, nam Mar- tyrologio saec, VIII. litteris Anglosaxonicis exarato, cuius fragmenta penes Hugonem comitem de Walderdorff virum de historia Eatisbonensi optime meritum extant, eodem die manu paulo posteriore illata sunt haec: et sancti Emhrammis, eodemque et Hra- banus^ ipsius meminit: Et sancti Emmerammi mart}Tis, et Usuardus^i Apud Beu- 20 variam sancti Heimmerani episcopi et martyris. Hic crimen stupri a quodam com¬ misso sibi causa Christi imputari suasit ac proinde mortis discrimen patienter pertulit.

Ad ecclesiam Haimhrammi Eatisbonensem inprimis festivitatis ipsius die conflue¬ bant, quicumque morbis aut delictis^ p7’op7’iis oppressi erant, ut intercessione martyris 25 rebus adversis liberarentur, non solum ex eadem dioecesi, sed etiam ex vicina Frisin- gensi, quam item instituerat Bonifatius. Cum peregrinantes indigenae gravibus periculis expositi erant, tum Frisingensas difficultate atque longitudine viae vexabantur \ ita id, fama percrebrescente, in dioecesi propria loca reperta esse fatis martyris sacrata, nihil iucundius ipsis accidere potuisset. Id autem ita factum est. ’ 30

1. Sarcophago vestigia nidla inerant, cuiusnam corpus eo contineretur. J. A. Endres, Die neuentdeckte Confessio des HI. Emmeramm zu Eegensburg\ Eatisbonae 1895 (dissertatio separatim edita ex ^Edmische Quartalschrift^J, et Hugo comes de Walderdorff, ^Die neuentdeckte Confessio des h. Emmeramm zu Eegensburg’ (item separatim edita ex Augsburger Fostzeitung^J loco Arnoldi (I, 14, ed. Migne 141, coi. 1042; eo nituntur, quo confessionis " de pedibus ipsius" , 36 scilicet martyris nostri, meminit Uiramque suae requietionis antipodam’ dixit altare S. Iohannis, sed pedes illi ad martyres antiquos alibi referuntur, ita ut altare illud vocetur ^ad pedes sanc¬ torum’; Notae S. Emmerammi, SS. XV, p. 1095. 2) Arnoldus, De mirac.ulis beati Emme¬

rammi I, o (SS. IV, p. 551;; E. Dummler, “Gesch. des Ostfriink. Eeichs” III, 4:77 \ Edidit Fez, Thes. Anecdot. VI, p. 6; Eied I, p. 1. Ex titulo illo munus quo Irine 40 fungebatur palatinum erui licet cdias ignotum; cf. E. Dummler l. l. III, 487 2. 4) Camisius,

Lectiones antiquae, ed. Basnage II, 2, p. 342. 5) Ed. Bouillart p. 156. 6) V. Haim-

rammi c. 37. 7) Ex dioecesi Frisingensi adultera (V. Haimhrammi c. 36j et puellula

erant, quae martyris ecclesiam Eatisbonensem visitaturae illa peceatis h « ^ l^c longinquitate: Quae dum ex difficultatem et itineris prolixiore spatio ad 46

ei martyris corpore adducere recusassent, tamen ad venerandum locum, ubi beatus pontifex gloriosum consummavit martyrium (scilicet Hei fendorf ensem perducta est).

Erat in dioecesi Frmngensi villa Kleinhelfendoi’f CB.-A. Rosenheim’) ad viatn publicam Campoduno luvavum usque sita, ihique locus amoenissimus crescente humo in cubiti altitudinem surgere videbatur neque hieme nivibus aut glacie tangi. Miraculum ad Haimhrammum martyran relatum postquam nonmdlis innotescere coepit, longe lateque 5 vulgatum est, fidelibus undecumque advolantibus, ut in honorem sancti preces fundentes vota sua ad effectum adducerent. Denique christiani quidam Arbeone teste ^ Haimhrammo ecclesiam moenibus ductis aedificaverunt, ubi mox miracula innumera coruscare coepe¬ runt, caecis visum, claudis gressum, mutis linguam recipientibus. De origine huius Haimhrammi ecclesiae in villa Helfendorf sitae per conditorem ipsum adhuc melius in¬ io structi sumus. Ortlaip enim sedente Ermberto episcopo Frisingensi (a. 739 — 747^ locum iusto pretio ab incolis mercatus moenibus eam fabricandam curaverat, sicut ipse a. 772. in charta testatus est, qua Arbeoni episcopo monachus Isnensis factus eam tradidit

Alter locus in eadem dioecesi situs, tribus scilicet milibus ab Aschheim CB.-A. 16 Miinchen’) villa publica distans, quae ecclesia Petro sacra iam inde antiquitus fruebatur, modo persimili in ora vulgi pervenit. Item nives eidem ita pepercerant, ut verno de¬ core et amoenitate per totum annum floi’ere videretur, licet tanta abundantia effunde¬ rentur, ut cubiti altitudinem attingerent. Cum autem locus in quadrivio situs esset ipsa- que villa vicina admodum frequentaretur, praetereuntes multi miraculum admirabantur, 20 cumque ab incolis regionis illius naturam rerum exquirerent, in memoriam rediit Hairn- hrammus eiusque martyrium. Itaque vicini ecclesiam eidem inibi construxerunt, in qua item innumerae virtutes non mediocriter clarescebant^.

Attamen locus ille per spatia annorum innumera^ incultus fuerat et oblivioni datus neque quisquam martyrii illius ibi reminiscebatur, plusquam miracula illa contigerunt, 26 atque etiam Hei fendoiff ensis in solitudinem redactus per annos multos permanserat’^, destructis aedificiis dissipatisque incolis. Denique vel post ecclesiam utramque conditam anni permidti lapsi sunt, donec Haimhrammi martyrium litteris mandatum est.

Cyrinus, qui vitam vel passionem martyris reverentia ductus conscripsit, sanctum in fine obsecrans, ut sibi misero subveniret peccatori, cum losephum ejnscopum ^prode- 30 cessorem* suum dixerit^, sedi Frisingensi post eum pueerat, cumque qui huic successit Arbeo nomen suum germanicum’^ latine Heres ^ verterit. Heres autmn Hieronymo"’^ teste idem sit atque Cyrinus, recte conclusum est sub hoc nomine primum Baiuvariorum scnp- torem late)’e, cuius de vita rebusque gestis in tomo imequenti agendum est. Opus eius necessitudine quadam cum actis a. 772. cohaeret. Veiba enim quibus in charta Ortlaipi 36 Arbeoni ecclesiaeque Frisingensi data locus Helfendorfensis definitus est eadem fere sunt quae in Vita legunhir^^:

I) V. Haimhrammi c. 30. 2) Meichelbeck, Histona Frisingensis I, 2, p. 43.

3. V. Haimhrammi c. 25. 4) Ita V. Haimhrammi A (c. 26) ; per multa annorum spatia B.

4. V. Haimhrammi c. 29. 6) Ib. c. 45. 7) Gofh. ‘arhja\ teut. olim *arpeo\ ‘ariped,

40 hodie ’erbe* ; cf. Sepp, Anal. Boli. VIII, p. 217. 8) Charta a. 755 (Meichelbeck I, l,

p. 53: Ego Heres, id est Arbeo, rogatus atque petitus haec donatione scripsi et sub¬ scripsi. 9) Hieronymi liber interpretationis Hebraicorum nominum (Onomastica sacra ed. de Lagarde, Gottingae 1870, I, p. 64^: Cyrinus haeres, qui apud nos melius effertur et verius per Q litteram, ut dicatur Quirinus. 10) Id quod primus animadvertit Siegmundus 46 Riezler, ‘Arbeo’s Vita Corhiniani in der urspr. Fassung* CAbh. d. bayer. Akad. d. WissenscJC, Monachii 1888, p. 28/

F. Haimhrammi

c. 12. ubi — certaminis elegerat cam¬ pum A (ubi — campum certaminis ele¬ git B)\ cf. certaminis campus c. 7. 8. 18.

24. 29,

’twQiiB dcci ttifity Qui BddBfni 6X hac dcpj’omptai esse statuevenf Deinde Vitae exondium idem est quo acta synodi puUicae Dingolvingensis incipiunt eodem a. 772. celebratae-:

V. Haimhrammi c. 1. 1 Synodus Dingolving. a. 772.

In nomine Dei sumini. In perpetuo Regnante in perpetuum domino regnante domino nostro lesu nostro lesu Christo, in anno XXIV. lo Christo, qui sanguine suo et q. s., regni religiosissimi ducis Tassilonis gentis

Baiuvariorum,

ubi regnum utriusque distinguitur et Christi et Tassilonis ducis. Duobus igitur diversae oiigims documentis in unum annum 772. concurrentibus j facere non possum ^ quin V. Haimhrammi circa eundem compositam esse statuam, et fortasse tertio huc referendum \b est iter auctoris Ratisbonense eodem anno susceptum, cum ‘in ecclesia beati EmmerammV versaretur ad loca nonnulla accipienda ecclesiae propriae Frisingensi et S. Corbiniano tradita

Acta synodalia legi Baiuvariorum addita Arheo optime cognita habebat, qui in V. Haimhrammi c. 29, verbis quod scriptum est praemissis, locum e capitulis synodi so Aschaimensis* a. 756. celebratae deprompsit. Unius pi-aeterea libri in eius operibus crebra reperiuntur vestigia, scilicet Dialogorum Ch-egorii MA

Utrumque locum Frisingensem, qui nives non toUn-ans ad Haimhrammi martyrium a rushcts relatus est, Arbeo ita conexuit, ut viUam Helfendorf “certaminis campum” eligeret, scilicet uU membra abscisa essent, alteri vero Aschheim finem attribueret, ita ut n. prope Illam naturae satisfaciens in ecclesia S. PelrU primam sepulturam repperisset ant^uam Eatisbonam pervenisset. In describendis termentis crudelitate fere inaudita iffluens corpus voluit hoc ordine truncatum esse, ut primo digitorum summitates Abscisae, deinde oculi eruti, tum nares auresque avulsae essent \ quae pedes utrique, palmae, eva¬ cuatis articulis, deinde genitalia, tum lingua e palato soluta secuta essent \ Sine dubio 30 passio Leudegarn ei in oculis animoque versabatur, cuius cruciatus sub ipsius manibus in immensum multiplicati sunt. Truncum absque membris cruore madefactum novem miliaria pensum esse"> asseruit, donec sanguinolentus morte functus esset. Hoc saucii Iter Ab Helfendorf ad AschJieim usque difficile creditu est virique sancto deditissimi Illud adeo mirati sunt, ut omnino negaverint id fieri potuisse, ’nisi clerici medicinae 33 periti vulnera diligentissime tractavissent" Hoc vero praesumi licere ex Vita insa minime sequitur. ^

Charta Ortlaipi a. 772. ubi beatus Christi martyr H. campum elegit certaminis,

Neque m quae de abscisorum me.mbrm-um fatis Arbeo enarravit nimiam fidem tribuam, scdicet ea collecta Ab incolis in spina alba condita esse, cum arbori illi miram sanandi vim superstitiose attribuissent, eodem vei-o die duos ignotos atque pilcherrimos lo

llr postea

usquam visos esse . Martyr adhuc vixisse traditur, immo haud pauca tunc Litus

4. Ll\T r 2, p. 44.

Ule vroloai’ L i ’ Dwlogwum I, 4, in V. Haimhrammi c. 2. et 7, notissimus

m! f 1 cessabit ib. c. 2 frecensio B sola) et 31. ex- n

‘L’* <^sgoriana diligenter adnotavit W. Levison

oa^ 6) F. Hamhrammi c. 24. 31. 7) Ib. c. 17. 8) Ib. c. 18. 9) Ib. c. 24.

epp . l. p. 238. 11) F. Haimhrammi c. 22. 23.

esse ciim omnibus fe^‘e membris atque etiam lingua pr ivatus esset, id quod saniores critici vehementer detestati sunt.

Causa quam Arheo attulit martyrii a nullo approbata est, sed ipsi studiosissimi sancti mdtores nohiscum consentiunt credi non posse ea quae hac de re in Vita leguntur 6 parum consentanea. Auctori demon stratidum erat, quomodo in duo dioeceseos Frisin- gensis loca pervenisset martyr, qui Ratisbonae sepidtus summo cultu honorabatur. Quae cum meridiem versus sita essent, in itinere Romano lustram poterant, idque susceptum esse idem voluit oratioyiis causa, liceyitia a cunctis inhabitantibus ^ aid a principe ® impetrata. Interitus atdem culpam in feminam contulit, nam sanctum non negavit affabilem se 10 praestitisse utrisque tam feminis ^ quam viris. Igitur Ota Theotonis ducis Baiuvariorum filia per indicis, id est comitis cuiusdam filium Sigibaldum nomine gravida reddita est, cumque stuprum amplius celandum non esset, Haimhrammo episcopo ambo se aperuerunt eiusque consilium adiei’unt, ut tormenta evaderent; ille autem non solum paenitentiam eis imperavit, sed etiam suasit, ut in se ipsum flagitium transferrent Itaque episcopus, 15 quamvis esset innoxius, flagitii auctor a puella delatus ^ atque iussu Lant]m’hti fratris eius in itinere quod suscepisset Romano in villa Helfendorf eo quo dixi modo cruciatus est; puella autem exilio damnata in Italia diem supi’emum obiit Ne exetnplum pes¬ simum alii in sacris ordinibus constituti sequerentur, antequam urbe exisset, Wolfleico presbytero veram rei naturam Haimhrammus revelavit, id ubi vitae ipsius finem audisset, 20 omnes de innocentia sua certiores faceret, se vero vivo silentium faceret^.

Mireris mendacium, ad quod episcopus confugisse perhibetur perniciosum sibi neque puellae profuturum, quam minus dehonestassent iuvenis nobilis quam amores episcopi, men¬ dacium in episcopo eo minus tolerandum, quo magis totius ordinis ecclesiastici fama eo laederetur. His Suyslceni argunmitis omnes fere qui postea hanc vitam examinaverunt 26 assensi, causam martyrii ab Arbeone allatam minime admittendam esse statuerunt, quae ratione omni penitus careret. Praeterea auctor sibi ipsi minime constat, nam episcopus in conspectu Lantperhti constitutus mox innocentiam suam apoie profitetur, se socerum terrenum non habere declarans, immo tantum abest, ut culpam alienam susceperit, ut contra ad sedem apostolicam appellaverit

20 Martyrium sancti una cum translatione Ratisbonam, quam urbem amoenitatis causa idem anteposuisse dicitur, maximam libri partem efficit (c. 8 — 34^, dum capita priora (c. 1 — 7) tota eius vita reliqua occupat. Eum Pictavis et natum et episcopum institutum esse neque linguam nostram novisse, ita ut interpi’etis Vitalis presbyteri inter Baiuva- rios indiguisset, parum verisimile est. Nomen enim eius omnino theutonicum ad hominem 25 referendum videtur esse origine Germanum neque inter episcopos Pictavos idem repe- ritur neque per saeculum VII. iis commode inseri potest.

Theotone^^ duce Baiuvarios regente ad convertendam Avaronim gentem sanctus Ratisbonam advenit, episcopo alio Pictavis instituto sed bello inter Baiuvarios Avarosque exmio a progressu prohibitus per triennium apud illos consedit et idolorum cultum ex- 40 stirpavit. Baiuvarii enim neophyti paganm^um ritum magna ex parte retinuerant. Dux vero Christianae fidei admodum deditus advenae non solum possessiones concessit, sed etiam pontificis aid abbatis provinciae illius dignitatem ei obtulit Haimhrammus igitur episcopis Scottorum more vagantibus adnumerandus videtur esse, monachis scilicet

1. y. Haimhrammi c. 19. 24. 2) Ita ib. c. 8. 3) Ita ib. c. 10. 4) Ib. c. 8.

46 5) Cf. Waitz, ‘VG: III, 2, p. 154 8. 6) Ib. c. 9. 7) Ib. c. 12. 8) Ib. c. 13. 9) Ib.

c. 11. 10) A A. SS. Sept. VI, p. 464. 11) V. Haimhrammi c. 14. 15. 12) Ib. c. 31.

13. Ib. c. 1. 14) Ita Sepp ^.221. 15) L. Duchesne, ‘Fastes ^piscopauaf II, p. 84, n. 2.

14. V. Haimhrammi c. 4. 17) Ib. c. 3. 18) Ib. c. 5. 19) Ib. c. 7 . 20) Ib. c. 5.

SS. R. MeroviDg. IV. 58

illis ordine episcopali praeditis, qui iure dioecesano neglecto modo hic modo illic ponti¬ ficalia exercebant, eitmque per urbes, oppida, vicos, domos discurrisse Arbeo testatus est L Theotoni duci liberos quos dixi idem attribuens Otam- et Lantp&rhtum in exilio defunctos, in hoc temporali regionis illius domino sanguinem sancti viri adeo vindicatum esse asseruit, ut vel nepotes et pf)‘onepotes radicitus exterminati essent neque quisquam eorum 6 remansisset, et ubi aedificia ipsius ceteris eminentiora quondam fastigia protulissent, ibi urtica et platanus postea pullulassent

De aevo Theotonis ducis viri docti minime infer se consentiunt, Theoto ille, cuius idem auctor in V, Corbiniani c. 10. meminit, itefn gentem nove conversam rudemque adhuc in christianitatis religione regebat neque ve7’o solus, sed totam pi’ovinciam cum lo filiis quadrifariam divisam tenebat, e quibus Theodobertus, Grimoaldus, Theodoaldus, Tassilo nominantur neque Lantperhtus. Merita eius de ecclesiis Baiuvariornm ritu romano reformandis nota sunt, scilicet ipsum ad sede^n apostolicam a. 716. se contidisse^ legatosque a papa ad Baiuvarios missos esse, quibus quod supeiest Capitulare^ datum est. Ex hoc confirmatur complures tunc duces provinciae pn’a€fuisse eique christiana fide i6 imbutae neque ecclesias defuisse neque sacei’dotes, sed defuisse divisionem dioecesanam atque inter ministros ecclesiasticos fuisse canonice non ordinatos neque rectae fidei deditos, minime tolerandos, scilicet Scottorum sectae asseclas. Conversionem Baiuvariornm Theo- tone multo antiquioi^em. esse vel inde intellegitur , quod in actis syjiodi Aschaimensis a.lb%.^ ecclesiae distinguuntur tempo)‘ibus ^priscorum antecessorum^ Tassilonis ducis 20 fundatae ab iis, quae ipsius temporibus ortae erant, atque inte^’ omnes constat, iam Columbani discipulos ea de causa inter Baiuvarios laborasse^. A Theotone illo ad auctoris aevum vix sexaginta anni lapsi erant, dum ex Haimhrammi morte ad de¬ tectum locum Aschaimensem innumera, ut monui, annorum spatia mimey’antur. Uterque igitur Theoto, scilicet Haimhrammi et Corbiniani dux, et progenie et temporum intervallo 2b distinguendi videntur esse et cetie distincti sunt iam inde antiquitus. Arnoldus enim Diotoni, cui filii in regnum non successerant, alterum opposuit Theodonem, qui filios successores in regno habuerat, eundem, quo regnante Corbinianus Frisingam accessisset L Cum igitur ne de duce quidem constet, quo sanctus vixerit, annus, cui a scriptoribus vetustioribus attributus est, intra duo saecula fluctuat, scilicet ex a. 652. ^ ad a. 706, dum 30 qui navissimus historiam Baiuvariorum cum summa rerum peritia bonoque iudicio con¬ scripsit S. Biedei’^ usque ad a. 715/6. progreditur.

Licet ea quae in utriusque sancti Vita Arbeo tradideiit ad unum eundemque Theo- tonem referri vix posse persuasum mihi sit, tamen non negem re vera unum solum huius naminis ducetn Baiuvariis praefuisse, sicut post Blumbergerum et Budingerum recen- 3& tiores plerique statuemint. Sane a Theotone illo saec. VIII. in. regnante sei’ies ducum in Libro confi atet nitatum monasterii S. Petri Salisburgensis^~ incipit neque ultra eum memoma Baiuvariorum excurrisse videtur, ut quae ante innumera annorum spatia gesta esse credebant hums ducis nomini ea coniungerent.

Haimhrammi c. 7. 2) Ib. c. 28. 3) Liber ponfif. ed. Duchesne I, p. 398. 40

4. MG. LL. III, p. 451. 5) Ib. p. 457. Cf. Ratzingei’, Fcischungen zur Bayrischen

Gesch: p. 406. 6) V. supra p. 23. 7) SS. IV, p. 549. 8) Ita inscnptio saec. XIV.

eSepp p. 245 n.) et Senes episc. Ratisbon. saec. XIV (SS. XIII, p. 359;; a. 680. Hugo Ratisbon. saec. XIL ex. (Bohmer, Fontes rer. Germ. III, p. 488;, a. 706. Aiwt. Chxmifan. saec. XIV. in. (SS. IX, p. 55i;. 9) ^Gesch. Baierm^ I, p. 96. 10) Blumberger in ^Jalir- 45.

hiicher dei^ Literatur\ Vindobonae (ISSQ) LXXIV, p. 174. 11) ^SB. dei’ philos.-hist. Classe

der Wiener Akad: (IQbTj XXIII, p. 37b. 12) Ed. MG. p. 26.

Atqiie etiam inter ccrrpus sancti Batishonam translatum novumque sepulchrum cura Gawibaldi episcopi (c. a. 739— 761j paratum multorum annorum^ intervallum fuisse Arheo statuit His caejnmoniis qui tunc interfuerant presbyteri et diacones nonnulli eius aevo adhuc superstites erant Mir acida j quae extremam libri partem (c. 36 — 47^ occu- 6pant, auctor partim ipse oculis viderat j partim fidelium narratione didicerat^ atque miraculis inprimis iis quae in dioecesi Frisingensi contigerant, scilicet in villa Helfen- dorf alibi, ad vitam conscribendam eum commotum esse recte coniectasse mihi videtur Bernardus Sepp^, Homines, qui virtutem sancti expeiii ei’ant, in dioecesi Frisingensi habitabant ipsius Arbeonis^ temporibus aut losephi^ decessoris (a, 747 — 764^. Ne in 10 hac quidem parte saiptoris veracis laudes auctor ubique meritus est Nam ultimum miraculum in ecclesia Helfendorfensi patratum iam Suyskeno^ suspicionem dedit, cum per annum puellam quatidam sine alimento permansisse difficile creditu sit, fidesque debi¬ litatur hominis tanta petulantia strictos veritatis limites transgressi. Magis probatur, quae maximam miractdorum partem (c, 37 — 43^ occupat, artificis cuiusdam historia a 16 latronibus capti ac primo genti Francorum, deinde Thuringomm venumdati. Qui in confinium Porathanorum aut Saxonum iam iactatus paganorum, ut erat operandi peritia instructus, cum aedificiis componendis, tum molendinis gratiam apud dominum suum sibi conciliavit, donec novis nuptiis ad fugam coactus est. Fata miseri Arbeo ita enarrans, sicut ab ipso ea accepei’at, ad tempora illa condidonesque hommum parum certas, 20 servorum denique sortem illustranda materiam pretiosam contulit neque quicquam in hac Vita repperi iucundius suaviusque lectu.

Opuscidum suum Arbeo tam male disposuit, id postquam mortem sancti c. 24. enar¬ ravit, ad eam c. 31. iterum redierit, ut sepulturam adiungeret. Formae indigestae accedit sermo tumidus atque incultus auctoris et theutonicae et romanae linguae rusticae 26 periti L Praeter parvum veritatis amorem alia vitia ipsum deformant haud pauca, scilicet animus vehemens atque ferox, saevitiae libidinibusque deditus. Interim ne nimium severe indicetur, obstat aevum barbarum gratiasque ei habent habebuntque semper Baiuvarii, qui ptlmus inter ipsos litteras coluerit. Quae de vita atque passione sancti tradidit ea maximam partem credi nequeunt neque etedita sunt, excogitata aut exaggerata ad loca 30 Frisingensia celebranda Helfendorf et Aschlieim. Uter que incultus aut in solitudinem redactus erat per annos innumeros aut multos sanctusque oblivioni ibi datus, donec nivium observabatur modestia. Ex illo tempore martyrium finisque eius rumm’e popidi ad loca illa relata sunt eultumque ecclesia Helfendorfensis sedente Ermberto episcopo (a. 739 — 747j constructa synodusque Aschheimensis^ a. 756. celebrata testantur. Longe 36 igitur ante Arbeonem loca iUa memoriae martyris sacra fuerant, sed conexum moribus efferis corruptisque dictatum ipse invenit neque alius. JDe martyrio Haimhrammi ne¬ quaquam dubitandum est, sed inter saniores criticos ^ constat, rem se longe aliter habuisse quam Arbeo eam enarraverit.

1. V. Haimhrammi c. 35: Post multum vero temporibus (A). 2) Ib. c. 31. 47. Uterque

40 locus e Crregarii dialogis depromptus est. 3) Aual. Boli. 1. 1. p. 243. 4) V. Haimhrammi c. 36.

5. Ib. c. 44. 45. 6) AA. SS. Sept. VI, p. 485, n. u: ‘Vei’ane, an ope daemonis ficta haec

fuerit tam diuturna puellae inedia, non inquiro ; sed qualiscumque ea fuerit, negare illam nequeo oh Arihonis scriptoris synchroni auctoritatem’ . 7) Gf. Siegmund Riezler, ’ Arbeo’ s Vita Cor-

biniani’ l. l. p. 223. Vocabula et theutonica et romana Arbeo adhibuit; cf. c. 16. scuria = 46 germ. ‘scheuer’, c. 36. testimonio = ital. lestimoniare’ , gall. ‘Umoigner’. 8) LL. III, p. 458; in presente villa puplica noncupante Asch§im. 9) Bettberg II, p. 1S9 sqq. ; Sepp p. 219.

58*

In Lege Laitivaviorum I, 10. poenae statutae sunt et eius qui episcopum occidei’it et episcopij qui culpam eusceperit, atque intima relatio consensusque neminem fugiet, quo titulus ille cum martyrio Haimhrammi coniunctus est^* Upiscopi homicida auri solvat tantum, quantum tunica plumbea ad staturam necati facta pondus habuerit; episcopum vero reum accusator occidere non audeat, sed ad regem vel ducem vel plebem eum deferat, & et si convictus fuerit, secundum canones puniatur aut depositione aut exilio. Inter de¬ licta, quorum episcopus damnandus erat, altero loco fornicatio enumeratur et fortasse Haimhrammus fornicationis aut reus aut suspectus actione nulla praemissa a parte laesa occisus erat. Lex autem Baiuvariorum medio saeado VIII. litteris mandata est.

Vitam Haimhrammi editurus summo gaudio afficior, quod vituperationem haud lo iniuste contra textus editos emissam facile removere poteram. Cum enim in utrague recensione et antea edita et ea quae cura Bernardi Sepp ut genuina nupei’ accessit sermonem Arbeonis rudem viri docti aeque desiderarent, inter schedas nostras codicem a G. Waitz b. m. collatum reppe^i, qui auctoris soloecismos quam maxime sei’vans piimi- geniam libri formam raris exceptis locis continete videbatur.

A) Codex Parisiensis n. 2990 J., saec. X, formae quadratae, olim collegii Soc. lesu Claromontani, deinde Thuaneus, Colhertinus n. 6482, Begius C. 4344. 5. 5. A, inter complures diversae originis fasciculos fol. 46’— 78, scilicet in quatmmionibus 7—11 olim separ atim extantibus. Vitam vel passionem Haimhrammi’^ continet initio mutilam cum foliis excisis textus a verbis c. 3: contristatus valde incipiat iterumque hiet i verbis: antiquum hostem (c. %) ad: magis deberent (c. 9^. Extrema folia diw anti- phonae vel responsoria de Haimhrammo occupant in appendice edita.

A2) Codices Audomarensis, cui fere dimidia pars deerat a verbis c. 28- et SIC in posteris ad c. 46 : gloriae in illo, et

A^) Fuldensis, olim Georgii Wicelii^, deinde collegii Soc. lesu, tum facta per- 2^ mutatiom tn Museum Bollandianorum Antvei-piense translatus ibique signatus Q. Ms. 6^ saec. IX. vel X, formae magnae, *

hodie lateni, postquam a Suyskeno in AA. SS. adhibiti sunt. Cum igitur in angustias adductus essem, ne apparatu egerem, quo decessw metis usus erat, ad A. Poncelet S. I. amicum meum litteras dedi, isque ea liberalitate, qua semper studiorum nostrorum fautm- 3» is i , apogiapion eodms FuJdensis e Museo Bollandianorum erutum nobis obtulit, ad iscrepantiae lectionum et Audomarensis et codicis 8. Maximini Treverici (nobis A 4a) fmmbus altis illatae erant. Verborum ordo turbatus in Treverico haud raro praeter¬ missus est, dum tn A 2 vd eiusmodi diversitas saepe observatur.

a Chorte seminarU Treverici R. n. I, n, saec. XIII, olim ss

Maximini, legendam magni tomus Septembrem mensem continens.

r« Parisiensis n. 5308, saec. XII, olim Chesnii, deinde Colberti

• ), um egius C. 3593, fol. 81 87’, praecedenti admodum cognatus est Huius

m. •«’« /■"»«. 1».*." . IZ

hbus ecclestastias III, p. 254 sqq. publici iuris facta.

7, saec. fol. 31 —35 . Passionem Hamirammt (!) ad verba

L,L.

. ’ ’ . . . — Miezier

Paris, auct. sociis Bollandianis I n 997 Q^ To n .

omnium n-i i. tt’ x ^ ^ opei’e quod inscripsit: ‘Choiiis sanctorum

omnmtn Zwelff BUcher Histonen Alter HeUigen GoUes’, Coloniae 1554, X, 17, 535-539

4. EadmZot^Zo^B antiquum citavit “Ex Bibliotheca Fulden”.

) adem nota codici Bruxellenst n. 9537, s. XII, erat; cf. Catalog. Bruxell. I, 2, p. 337.

c. 19: praeoccupare faciem Domini dum videretur, admodum intei’polata exhibet atque folio exciso locus c. 2 — 5. desideratur L

Ax) Codex Londiniensis Musei Britannici Arundel. n. 91, saec. XII, fol. 13’ — 16, praescr.: Incipit passio sancti Avitramni (sic) episcopi, X. Kal. Octobris, inc.: 6 Post passionem domini nostri lesu Christi longe lateque fragrando, desinit c. 24. in ipsa morte: Eo mortuo ita cunctos pavor invasit, ut vix tanti viri corpus in plaustrum sullevare auderent. Passus est autem sanctus Avitramnus decimo Kal. Octobris, regnante domino nostro lesu Christo, cui est honor et gloria per omnia saecula saeculorum. Arnen. Explicit passio sancti Avitramni episcopi. Passionis huius 10 auctor codicem recensionis A eunique foi’tasse melioris^ notae retractavit atque in breve coegit, sermone rustico haud raro sublato: c. 15. quaerendi] quaesiturus Ax,

ib. eum (scii, consilium)] Ai. 2; illud 3. 4a; id Ax.

Nomen sancti ita depi’avatum (Avitramnus), sicut in hoc libro legitur, in apographa 15 quaedam Usuardina impsit^,

B l) Codex Wirzihurgensis Mp. th. q. 23, saec. IX. in., formae octavae, fol. 38, totus Haimhrammo dicatus praeter Vitam hymnos m. s. XI. exaratos continet, qui fol. 1. et maximam fol. 38. partem iam occupant, dum fol. 37. adhuc vacat. Folium 33. intet’ 36. et 38. transponas. Textum librarius ipse ad exemplar emendavit. Codici 20 a muribus arroso syllabae atque verba singula desunt.

B 2a) Codex Vaticanus bibliothecae Palatinae n. 846, saec. X, fol. 2’ — 9’.

B2b) Codex Sangallensis n. 556, saec. XI, p. 4 — 50, Vitam continet, quam eadem manu scripti versus hi excipiunt:

Quisque legas hominum, mentem tractando revolve,

26 Quid sis, quid fueras quidque manere queas.

Hoc opus ad vestrum scripsi devotus honorem Nec mihi quid melius quam pietatis amor.

B2c) Codex Einsidlensis n. 261, saec. XI, p. 1 — 78. Vitam, p. 79. orationes eadem manu exaratas exhibet has:

30 Omnipotens sempiterne Deus, miserere famulae tuae Wicburgae et dirige eam secundum tuam clementiam in viam salutis aeternae, ut, te donante, tibi placita cupiat et tota virtute perficiat. Per Dominum.

Omnipotens sempiterne Deus, misericordiam tuam suppliciter exoramus, ut famulam tuam Wicburgam cum omnibus sibi commissis magnae pietatis tuae pro- 36 tectione custodias et ab omnibus mundi huius periculis sempiterna provisione tueris®, ut** gratiae tuae munere defensae semper caelestibus iocundentur. Per Dominum®.

Wicburgam librarii munere functam esse abbatissam monasterii S. Benedicti superioris (’ Ohermiinster) Eatisbonensis, post a. 1029. mortuam, pei’spexit B. Sepp^.

40 B2d) Codex Bruxellensis n. 428 — 42, saec. XV, olim monastetii S. Martini maioris Coloniensis’^, fol. 58’ — 66’.

B6a) Codex Monacensis lat. 19162 (Teg. 1162^ e compluribus fasciculis compactus, fol. 73 — 95. V. Haimhrammi saec. X. scriptam continet. Textus postea ad

a) m. al. corr. tuearis c. b) in litura m. al. scr. c. c) nostrum lesum Christum m. al. 46 add. c., sed vide sup’a.

1. Catalogus codd. hagiogr. Paris, anet. Bollandianis III, p. 163. 2) Cap. 15. pa¬ tere] A 1; pati Ax; facere te A 3. 4a; om. A 2. V. infra p. 469. 3) AA. SS. Sept. VI, p. 471.

2. L. l. p. 212. 5) Catalogus codd. hagiogr. Bruxell. auctoribus Bollandianis I, p. 236.

exemplar quoddam collatus sermoque harhartis passim correctus est^ librariis aut lecto¬ ribus pluribus sibi succedentibus. Capita initio distincta sunt.

B Sb) Codex Monacensis w. 4618 (Bened. 118^, saec. XII, fol. 47 — 64’, mira¬ culum ad artificem spectans Thuringis venumdatum totum pi’aetermisit, transiliens a verbis c. 37 : quod a quodam ad c. 44 : (animo redit), quod. In subscriptione auctor libri 6 Cyrinus Ratisbonensi ciritati episcopus attributus est temo’e: Explicit vita vel passio sanctissimi martyris Christi Hemmerammi episcopi, (cu? e7*as.)ius festivitas colitur X. K. Octobris. Cyrinus episcopus Katisbonae civitatis scripsit passionem sancti Hemmerammi episcopi et martyris.

B Codex Berolinensis Ms. tk-eol. lat. Fol. 267, saec. XII, olim monasterii lo Springirsbacensis (dioec. Trevericae), fol. 38 — 45’.

Bb) Codex Monacensis n. 9536 (Oh.- Alt. Zb), saec. XIII III, fol. 109 — 115’, textum B valde retractatum exhibet, praescr. m. al.: Passio sancti Emmerammi martyns Christi, inc.: In perpetuum r. d. n. I. Cbr., qui precioso sang. suo mundum r. d. est, post cuius passionem predicatione apostolorum longe lateque i6 mundus fidei rudimentis inbutus est, — — Sed ea que dictata conscripsimus ob reverentiam patroni nostri beatissimi martyris Hemmerammi pio 1. d. ipsumque supplici devotaque prece exoramus, ut huius materie auctori Cirino subveniat p. et q. s.

Ex tot libris unum A 1 barbariem Arbeonis pi’opriam posteris servasse, comparato 20 textu V. Coi’biniani genuino, pro certo habetur, recensensque singulatim quae in codice illo contra leges grammaticas peccata sunt, similitudines alterius Vitae adnotavi, ut auctoris consuetudo confirmaretur. Neque vero omnes qui in A 1 deprehenduntur soloe¬ cismi in F. Corhiniuni redeunt, cuius textus in tanta codicum penuria adhuc emendandus est, iterumque alterius operis codicem omnibus numeris perfectum minime esse vix monei’i 26 necesse est. Attamen subsidiis novis repertis rudem atque perplexum auctoris sermonem adhuc melius intellegi licet.

decl. l. c. 34. plagibus] Al; plagis AS. 4a.

[Cf. V. Corbiniani c. 22. plagis meridianae gen.; ib. c. 13: undibusj. decl. 2. c. 4. aridam arvam] Al. 2; arida arva rell. A; arva sicca B. so

c. 30. suamque fluentam] A 1 ; suam fluenta B 1 et pr. m. B Sb ; sua fluenta A 3. 4a. r-. 39. temporalis voluptuosa gaudia] Al; t. vite v. g. intetpolando B cum A4a; temporalia v. g. AS.

[V. Cotb. c. 16. et chaiia a. 757. ab Arbeone scripta, Meichelbeck I, 1, p. 35: pratas, iumentas7. 35

decl. 3. c. 35. 46. quibus honoris] A 1 (abi. pl.) ; cuius honoris c. 35. AS. 4a et c. 46 q. honoribus c. 46. AS; quo honore c. 35. B.

[Cf. V. Corb. Praef.: tot fontisj. c. 13. milex] Al et V. Corb. c. 15; miles rell. cum B.

c. 24. 30. 31. moeniis] c. 24. A 1. 2, e. 30. A 1. 3, c. 31. A 1 am V. Corb. c. 14. 4o chartisgm ah Arbeone scriptu; moenibus c. 24. A 3. 4a cum B, c. 30. A 4a cum B; septa c. 31, AS. 4a cum B.

c. 30. moeneisj A l et V. Corb. c. 14. 19- moenibus B; am(o)enis muris .13. ia. c. 35. extra meneis templi] .11; extra septa t. A d. ia; extra ecclesiam B. c. 45. intra menus aditum] .11; intra aditum tempU Ad. ia; ecclesiam B. « c. 3. 44. 46. parentorum] A 1 ; parentum c. 3. 46. rell. eum B; parentes c. 44. B; propinquorum c. 44. A. 3. 4a.

P

‘P

decl. 3. c. 44. pecoras] .4 1; pecora A 3. 4a cum B.

[V. Corb, c. 22. et charta a, 757. db Arbeone scripta L l: omnem uten- siliam; charta a. 754. ab eodem scripta, Meichelbeck 7, 1, p, 52: omnem agminamj.

6 c. 9. scelum] .4 1; scelus rell. cum B.

r. 36 (bis), scelo] A 1 ; scelere rell. cum B.

c. 44. senicis] .4 1; senis rell. cum B.

c. 12. 17. sopolam vel sobulam] .4 1; sobolem rell. cum B.

[Cf, V. Carb. c. 10: sobolis dat. pl.].

10 c. 6. 32. telli] .4 1; telluris c. 6. .4 2 et c. 32. A^. 4a cum B; terr(a)e c. 6.

^3. 4a.

coniug. c. 40. cemisset] .4 1; cerneret A 3. 4a cum B.

c. 33. cernissent] AI; vidissent A 3. 4a cum B.

c. 14. decemisset] .4 1; comperit rell. A; com perisset B.

16 [non V, Corb. ; cf. c. 37 : decrevissetj.

c. 23. detulta] A \ ; ablata A 2. 3. 4«.

[Cf, V. Corb. c. 35: abstultumj. c. 43. dividerat] .4 1. 3; divisit .4 4«; dividebat B, c, 15. intulere] A 1 (inf.J ; inferre rell. A cum B,

20 [V. Corb. c. 3 : retulensj.

prostrare v. infra p, 464, 24. c. 36. quieverat] .4 1; quiverat 3. 4« ; poterat B.

c. 37, quievisset] A 1 cum V. Corb. c. 37 [quievi charta a, 754. ab Arbeone scripta]; quivisset A 3. 4«; valeret B,

25 c. 38. recedisset] A 1 ; recessisset rell. A cum B,

[V. Corb. c. 9 : concedisset ; c. 7 : decedissetj. c. 45. sentisse] 1. 3; sensisse .4 4«; sentire B.

c. 36 OAs). 37. vellisset] A 1 cum V. Corb. c. 23; voluisset .4 3. 4« cum B. c. 35. vellissent] A 1 ; voluissent rell.

30 r. 31. vellisse] A 1; voluisse A 3. 4«; voluisset B.

aci. pro pass. c. 13. nuncupantem] ^ 1. 2 et ita etiam B c. 24; nuncupatam ^4 4« cum B ; quae nuncupatur A 3.

c. 31. nuncupantem] .4 1; nuncupante ^4 3; nuncupata .4 4«; vocabulo B. act. pro dep. c. 33. 42. commorabant] A 1 ; commorabantur 7’ell. A; conmanebant c. 33. B. 36 c. 42. contemplabat] A 1; contemplabatur rell. A; contemplans B.

[Cf. V. Carb. c. 10: contemplassetj. c. 31. frueret] fueret .4 1; f rueretur 7’ell. A; remuneraretur B. c. 28. gloriabat] A 1 ; gloriabatur rell. A ; gloriabantur B. c. 21. gradere] .4 1; currere 7’ell. cum B.

40 c. 27. loquere non desisteret] A 1; loqueretur rell. A; loquitur B cum Vulg.

c. 40. minaverat] A; minabatur B.

[Cf. V. Corb. c. 10: conaveratj. c. 15. patere] .4 1; facere te .4 3. 4«; pati B. c. 36. revertere] A 1 ; reverti 7’ell. A cu7n B.

46 c. 47. veneramus] A 1; veneramur rell. A; desudavimus B.

c. 27. verebant] .4 1; verebantur rell. A; timebant B.

[Cf. V. Ca7’b. c. 15: verebaty.

2)088. pro act. c. 17. absciderentur] -4 1; absciderent rell. A; amputarent B.

c. 12. auderetur] A 1; auderet rell. A; praesumsisset B.

pass. pi’o ad. c. 24. auderentur] A 1 cum V. Cm-h. c. 7 ; auderent rell. A cum B. c. 37. carperetur] AI; carperet A 3. 4a cum B. c, 18. cessabatur] AI; cessabat rell. A ; interrupit B. c. 35. construerentur] A 1 ; construerent rell. A cum B. c. 39. cruciantur] A 1 ; parturiunt A 3. 4a cum B. 6

deberetur, deberentur] persaepe A 1 cum V. Corb. c. 39. deficitur] AI; deficiunt A 3. 4a cum B. c. 24. deponerentur] A 1 ; deponerent rell. A cum B. c. 40. detur] AI; det rell. A cum B.

[Cf. V. Corb. c. 5 : daretur, c. 6 : dabaturj. lo

c. 34. elegerentur] A 1 ; eligerent A 3 ; elegerunt A 4« cum B. c. 35. 46. fulgeretur] AI; fulgeret rell. A et c. 35. B; fulgeat c. 46. B. c. 4. infunditur] AI; infundit rell. A; infuderit B. c. 12. inmitteretur] AI; inmitteret A 2. 3; mitteret A4a; om. B.

[Cf. V. Corb. c. 4: transmittebanturj. i5

c. 32. obtemperaretur] AI; obtemperaret rell. A; obtemperanti B. c. 29. parceretur] A 1 ; parceret rell. A cum B. c. 30. pergerentur] A 1 ; pergerent rell. A cum B.

ib. peterentur] AI; peterent rell. A; petituri B. c. 32. plueretur] A 1 ; plueret A 3. 4a cum B. 20

c. 45. presentarentur] AI. 3; presentarent A4a; om. B. c. 42. prosperaretur] AI; prosperum pararet A 3. 4a; prosperum pre- paret B.

c. 12. prostraretur] A 2; prostaretur A 1 ; prostraret A 4a; prosterneret A 3 cum B (at prostrare A 1 cum B c. 36/ 25

c. 41. 42. staretur] A 1; staret A 3. 4a et c. 42. B; adstaret c. 41. B. c. 44. sumeretur] AI; sumeret A 3. 4a; sumere voluisset B. inf. pro getmnd. c. 12. occasionem egredere] AI; o. egredi A 2. 3; occasionem egre¬ diendi A 4a cum B.

ut pro acc. c. inf. aut inf. c. 5. aiebat, ut] A 1; petebat, ut A 2. 3. x; postulabat, ut B. 30 c. 19. videtur, ut — refrigeres] AI. 2; videtur — refrigerare rell. A cum B.

c. 38. experimento rei fateor, ut — debeas] A 1 ; exp. cognosco, quod debeas A 3. 4a; didici exp. c. acc. c. inf. B. ut ne pro ne sae2)e A 1 cum V. Corb.

Nomtnibus duobus concurrentibus utrumque facit genetivum, neglecta vi rrraem- sdwnum: ^

c. 11. post gloriae remunerationis] AI. 2; p. gloriam r. A 3. 4a cum B.

c. 35. in tanti viri corporis praesentiae] A 1; in t. v. c. praesentia rell. A; om. B.

[Cf. V. Corb. c. 4: sub sanctae conversationis regulae,

c. 7: ad damnationis ultime — suspensionis, c. 15: cum omni humanitatis reverentiaej,

atque adiectwum eandem atque substantivum in exitu habet litteram, licet declinationes (iiversae sint:

c. 43. speranti viri] AI; s. viro rdl. A; viro seni B. c. 45. summi p. pontifici) AI. 3 «um V. Corb. c. 12,- om. B.

‘■«-rfyra, poetica aut notione aliena adhibita, depravata aut abundantia, quae ad auctorem referenda integra plerumque nuUus servavit nisi A 1, collegi haec;

SO

c. 3. Altemaniam] V, Corh, c. 9 (Altimaniam V. Galli vet., cf. supra p. 281, li); Alter- maniam A; Germaniam rell. A cum B. c. 40. ex imo cordis arcae] AI; arcae om. A 3. 4a cum B.

[Cf. V. Corb. Praef.: pectoris arcemj.

c. 3. urbis avid(a)e iam praedict(a)e] AI; u. (civitatis A 4«) iam dict(a)e A 2. 3. 4«;

praedictae urbis B. c. 42. urbem avidam] A.B

[avidus notione passiva pro “desideratus^ accipi videtur], c. 8. calippej A 1 fi. e. chalybe^ ; om. rell. A cum B.

[Cf. chartam a. 763. ab Arbeone scriptam, Meichelbeck I, 2, ^.31: callippeum vasorumj.

c. 24. in partibus campestriae distante] AI. 2; in partes campestri (campestres A 4a) distantes A3. 4a; in loco campestri distantem B. c. 18. capside] A 1; truncato corpore rell. A cum B.

c. 10. 16. cautela clericorum] AB. [Cf. V. Corh. c. 9: cautellam clericorumj. c. 17. commassent] A 1 (i. e. compsissent?^; absciderunt rell. A; vulgari quodam risui debiles reddiderunt B.

c. 26. decrescat] A 1 ; excrescat rell. A cum B.

c. 4. 24. decreverat] A 1; creverat c. 4 rell. A; excreverat c. 4. B et c. 24. rell. A; ex¬ crevit c. 24. B.

c. 32. decreverant] A; crevissent B. c. 25. decrevisset] A; excrevisset B.

[decrescere notione contrafHa].

c. 36. 44. in nostris diocenis] AI; in nostra diocesi c. 36. A 3. 4a cum B; (in om.) nostra diocese c. 44. B; in nostris dio(e)cesibus c. 44. A 3. 4a.

[Diocena = paroecia. Cf. Synod. Aschaim. c. 6, LL. III, p. 458: De deocenis, c. 14: per circuitu diocenumj.

c. 8. 21. sui evocationis] AI; su(a)e vocationis rell. A cum B.

[Cf. V. Carb. c. 1 : evocatione languorisj. c. 10. in funere conversa] AI; in luctum c. rell. A cum B. c. 8. gennicus] A 1 fi. e. gymnicus) ; adleta vel athleta rell. A cum B. c. 44. gluttum] AI; gustum A 3. 4a cum B. c. 18. (h)ymnilicans Deum] AI; h. Deo rell. A; haec am. B. c. 34. hymnificabant Deum] AI; h. Deo rell. A ; ymnum Deo canebant B.

[Cf. V. Corb. c. 32: himnificabantur DeumJ. c. 24. pavor inruit] AI; p. invasit rell. A cum B, sed infra c. 35. codd. omnes A et B: timor inruit.

c. 13. 14. 15. 22. 36. 42. namque] AI; autem c. 13. rell. A cum B; itaque c. 14.

15. 22. 42. rell. A cum B; quoque c. 36. A 3. 4a. B.

/namque notione simili in V. Corb. c. 3. 10. 11. 30J. c. 34. patibula] A 1 fi. e. amces) ; vexilla A 3. 4a cmn B.

c. 35. perculsione] AI; terrore perculsi A 3. 4a cum B.

c. 10. 39. prolibus] AI; prole rell.; om. B. c. 38. prolium] AI; prohs A 3. 4a; filiorum B. c. 12. prospicuas] AI cum rell.; perspicuans A 2; perspicuas B. c. 18. prospicuus] AI; perspicuus rell. A cum B.

-que saepe abundat A 1 fcf. SS. rer. Merov. II, p. 670): in proneminibus suusque, tuoque, nostrisque, praeterea modisque, noctumisque, statimque, tantaque.

SS. R. Meroving. IV. 59

[Cf. V. Corb. c. 18: pro talique criminis factum, c. 34: ad montisque ipsius laterej.

c. 10. satrapum] V. Corb. c. 10; satrabum charta a. 763. ab Arbeone scripta (Meichelbeck I, 2, p. 31j ; satratum AI; satrapis rell. A; primoribus B. c. 34. satrapibus] A 1 cuvi V. Corb. c. 36 ; satrapis rell. A cum B. 6

c. 25. ut faciem suam — veletur] A 1 ; ut f. s. — cooperiat (cooperit A 2) A 2. 3. 4a cum B.

c. 32. ut — facies caeli velaretur] A; f. c. obtecta videretur B.

ib. ut — facies telli (telluris A 3. 4a) velaretur] A; f. telluris cooperta videretur B.

c. 37, vulgarica] A 1 cum V. Bonifatii (Jaffi, Bibi. III, p. 445^; vulgari A 3 cum B; lo

am. A 4a.

Arheo igitur declinationes inter se permutabat neque conuigationem recte fmmahat, praesens ad modum perfecti (intulere, retulens, prostrare), perfectum autem ad modum praesentis (cernisset, recedisset, concedisset) componens^ denique, ut alia praetermittam, activa p7’o deponentibus, passiva autem pro activis accipiebat, id quod auctorum saec. VIII, is veluti Libri h. Fr. \ mos usitatissimus est. Sermo codicis A 1 idem est qui in V. Corbi- niani deprehenditur vocabulaque nonnulla rariora aliis illius aevi documentis confirmantur, veluti diocenis actis Synodi Aschaimensis a. 756, vulgarica V. Bonifatii auctore Willibaldo.

In reliquis libris et A et B soloecismi pessimi sublati sunt aut eodem modo, veluti athleta pro gennicus, cooperiat pro veletur, aut diverso, sicut A 3. 4a quiverat, qui- 20 visset, B vero poterat et valeret exhibent pro formis genuinis quieverat et quievisset. Attamen vestigia barbarici primigeniae vel in his libris adhuc extant atque etiam B ea rara servavit, veluti suam fluenta B l et pr. m. B Sb pr’o suamque fluentam A 1. Discrepantibus inter se A 1 et V. Corbtniani, id quod raro fit, sine dubio elocutio bar¬ baria ad auctorem referenda est neque emendata, unde quod rin illo legitur decernisset, 26 in hac vero decrevisset, huic quoque textui librariorum doctrinam non omnino pepercisse manifestum est.

Si verum est, id quod modo demonstrasse mihi videor, genuinum Arbeonis ser¬ monem in solo codice A 1 servatum esse, falsam esse oportet opinionem Bernardi Sepp recensionis B patroni editorisque principis, isque propter ipsam brevitatem hanc ‘authen- 30 ticam’ existimans, alteram vero A propter ubertatem interpolatori attribuens sine dubio ignorabat neque brevitate neque ubertate unum alterumve probari posse, cum libri in formam et brevimem et ampliorem redigi possint. Udem inde antiquitus in utramque vero redacti sint. Atque Arbeonem ipsum uberi copiosaeque rationi dicendi studuisse inter omnes constat pompaeque rhetoricae qua utramque vitam exornavit male respondet pti- 86 morum elementorum ignorantia puerilis. Dissentientibus igitur inter se utroque recen¬ sione A et B, lectionem coloiis poetici aut floridi genuinam esse conici licet; praeterea quae auctori quaeve interpolatori tribuenda essent lectiones, comparatis aliis eiusdem auc¬ toris locis aut quibus usus est fontibus, facile diiudicari poterat. Itaque ad opinionem meam probandam retractationis specimina in recencione B reperta collegi haec: 4o

c. 5. si ita de dignar et] A; Quodsi — resisteret B.

[Cf. V. Corb. c. 16: amittere non dedignareturj. c. 1. urbs antiqua sita di no scitur] A; Erat — urbs quaedam nobilis B.

c. 19. cum — esse dinosceris] A; cum — esse videaris B.

[Cf. c. 1: florere dinosceretur AB\ c. 15. fundata esse dinoscitur ABI. 46

c. 42. transmisso amnis fluenta (fluento A 3. 4«)] A; transito fluvio B.

c. 35. sua arte conpositione gypsi] A; suae conpositionis arte ipsi B.

1. SS. rer. Merov. II, p. 218.

c. 13. diei illius (li)ymnificabat tertiam] A; lertiae diei horae officium Domino hilari mente offerebat B.

c. 35. Domini caeli hymnificantes] A; gratias Domino referentes B.

[Cf. supra p. 465, l. 35].

6 C. 8. diligentissima impertiebat secreta] A; secrete cura diligentissima studuit reformare B.

[Cf. c. 7 : indigentibus inpertiebat A BJ. c. 14. alta voce intulit] A; alta voce ait B. ib. intulit verba] A; verba protulit B.

10 [Cf. c. 14: hilari vultu intulit AB; c. 26: mentionem inferimus AB;

V. Carb. c. 30 : nefandum intulit sermonemj. c. 34. Eodem vero momento] A; eodem modo B.

c. 13. propriam animam martyrio Deo propinare] A; a. propriam Deo offerre per martyrium B.

iB [Cf. V. Cm’b. c. 18: animarum a viro Dei propinabantur sacramentaj.

c. 18. psalmodiae non cessabatur] A; verba orationis non interrupit B.

[Cf. V. Corb. c. 1 : psalmodiam dibgere ; c. 5 : psalmodiae praeclarusj.

Denique Gregorii Dialogi plenius exscripti sunt in A quam in B his locis:

Greg. Dial. I, prol. A c. 31. B c. 31.

20 didici, dies, ut opinor, didici, dies, ut opinor, conperi, — dies uti- ante quam sermo cessabit prius cessat quam sermo que prius quam sermo ces¬ sabit

[Cf. V. Corb. c. 35: dies, ut opinor, prius quam sermo cessavitj. c. 7. per vicos] A cum Greg. Dial. I, 4; om. B (habent AB c. 2).

25 Itaque auctoris verba in recensione B minus accurate reddita esse iam patet, scilicet conperi pro didici, utique pi’o ut opinor, dum alia ibi omnino desunt. Etiam initium c. 44. in B totum immutatum est, cui pn’aeterea c. 29. verba sibi proponunt, c. 36. praesentata, pedibus nostris, c. 38. recessit desunt ex recensione A supplenda, va^baque quae c. 45. ibi leguntur ex cibi refectione minm intellegenda sunt, cum contrarium et 80 ratione postuletur et scrptum sit in A (ex cibi recusationem), ita ut potius defectione expectares loco refectione.

Inter utramque igitur receyisionem id differt, quod sermonem Arbeonis propiitim smravit A, totum immutavit B, qui praeterea vitam in concinniore^n foiinam redigens, etiam ea praetermisit quae praetermittenda non erant. Auctor ille, cui emendandi libri 85 rustici cura commissa erat, vix post Ludoivicum Pium regnantem ad opus suum aggressus est, cum code^ antiquissimus saec. IX. in. attribuendus sit, ideoque et ipse in litteiarum studiis haudquaquam multum p)‘ofecerai. Exemplar vero quod habebat X ut aetate emi¬ nebat, ita textus praestantia omnia quae nobis prassto fuerunt superasse videtur. Itaque lihrarms B in exscribendo priore loco Gregoriano licet his defecerit, tamen veram lec- 40 tionem cessabit solus servavit immutatam in A, eundemque locum idem iterum citans in c. 2, ubi desideratur in A, iterum anteponendus videtur esse. Eiusmodi loci haud ita multi mihi noti sunt, e. gr.:

c. 8. decrevisset] B cum Greg. Dial. J, 8; voluisset A.

c. 27. Sed quidnam de sanctis viris dicendum est] B; Quid enim de s. v. d. est A. 45 [V. Corb. c. 5: sed quidnam ex eo dicendum estj.

c. 38. speciosam] B cum Greg. Dial. J, 4; pulcherrima A, dum in universum maiorem fidem recensio A mei’etur, atque in eo ipso c. 2, in quo non parvum inter utramque discrimen vertitur, licet pi’ opter Gregoriana altera laudanda sit, tafnen ordo rerum sermoque qualem A exhibet adeo cum V. Corbiniani convenit, ut vix 60 fieri potuisset, ut certiorem ducem eligei’emus:

V. Corhiniani c. 5.

honestatem contemplabatur vultui, formam pusillam — eratque vir fa- c u n d issim u s , humanitati praeci¬ puus, conversatione inter omnes prae¬ clarus, corde contra vitia ad irascen¬ dum velox, — psalmodiae praeclarus.

A, c, 2.

Erat namque procerus statura, de¬ corus forma, vultu sincerus, elemosi- narum praecipuus, ieiuniis, castitate et continentia praeclarus, sermone b facundus, ad eradicanda vitia sagax — , cuius ex ore — psalmodia inquiete emanavit.

utroque columnis sibi oppositis

Cum vero recensione B non omnino carere possemus, nobis edenda erat

Librarius AI ut erat modicae facultatis socordiae deditus haud pauca peccavit, verbis imperfecte transcriptis aut alitet’ depravatis nonnullisque omissis: c. 5. iam] eam A 1. c. 23. dubium] dum A 1.

c. 24. praetiosiorej praetiore AI. i5

c. 27. intempesta noctis] 7. Gorh. c. 24; intempestate noctis AI. c. 28. cavere] abere A 1. c. 30. res mira] res in irae A 1.

ib. membrorum sectionem] mucrorum rectione A 1.

ib. christianitatis] christianimitatis AI.

ib. constructa constat] (constr. om.) constat A 1. c. 36. incesta] incerta A 1. c. 40. minime] mine A 1 (cf. c. 231.

Idem vero eadem tarditate atque stidtitia prohibitus est, ne pravitatem sermonis genuini animadverteret, formas exemplans monstruosissimas aequo animo quam fidelissime de~ 26 pingens, quas auctori suo restitutas ad hunc fontem supra enumeravi.

Reliqui eiusdem classis libri A 2. 3. 4a.b ex eodem exemplari pendent, quod cura librariorum in polUi(yrem formam redactum, immo adhibito alterius classis codice non- numquam haud leviter immutatum erat:

c. 3. ut snumque tellum fita scHpsi ; suum quietellum A Ij propagines finitimorum ao (finitivorum 4 1) pro condiscensione Aegypti exutus oblivione traderetur fi. e. tra¬ deret)] 41; exire de terra sua et de domo patris sui et de cognatione sua (et de cogn. sua et de d. p. sui 4 2) rell. 4 ; exire de terra et de coguatione sua nec non et de domo patris sui B. Cf. Gen. 12^ 1. c. 5. fecunditer proles cupare fi. e. excubare)] A 1 ; praeesse rell. A cum B. ss

c. 31. ut opinor] Al cum Gregorio ; utique A3. 4a cum B.

ib. remoto (remota Al) aere] Al et supra c. 24. omnes; etherium cum A 3. 4a; aethereum caelum B. '

ib. sed redeam ad ordine, dum, ut diximus, splendidior luce] A 1 (cf, V. Gorh. c. 22 : sed ad historiae narrationis redeamus ordine^ ; sed — quid inprimis 40 gestum sit, breviter pandam. Nam splendidior ulla presentis vite luce, ut iam diximus, A3. 4a cum B.

\b. plaustro superponentes] Al (in plaustrum sublevare supra c. 24); feretro in(m)- ponentes A 3. 4a cum B.

e. 47. stilus scribendi, ut estimo, non sustinet] 4 1 (cf. V. Corb. c. 39: stilus « scnbendi non sustinet modum;,- st. scr. (scribendi 4 3; scribentis 4 2. Aa) narrare non sufficeret 4 2. 3. 4a; stilus scribentis, ut estimo, non valet enar-

Consentientibus igitur his libris cum B, duae causae distinguendae erant, scUicet condicio minus perfecta libri Al et interpolationes archetypi aliorum (Y) ex altera classe pen¬ dentes, quibus solus textus rusticus pessum datus est, atque ad has plerumque consensus referendus erat. Haec ita se habere neque contrariam opinionem admittendam esse, quasi 6 ex origine communi ille ortus esset, ex ipsa praestantia exemplaris X, proavi codicum B, concludi licet, quod totam classem A aliquoties superans haud raro lectionem A 1 confir- mavent, dissentientibus reliquis. ^

Dolemus hiatum, quo inde a c. 28. magna codicis A 2 pars periit. In pior e vitae parte omnes libri A in duas partes interdum dividuntur, ita ut imam faciant ^1.2,

10 alteram A 3. 4a ;

c. 6. epode] AI. 2; om. A 3. 4«.

c. II. ut sacer prosaginej AI; ut sacro praesagio A 2; haec om, A 3. 4a. c. 16. praesulis] A 1. 2; om. A 3. 4a cum B.

ib. turma] A 1. 2; turba A 3. 4a cu7n B.

16 c. 17. abstracto nare] A 1. 2; amputatis naribus A 3. 4a; naribus abstractis B. c. 19. inriguae mentis tuae] A 1. 2; inriguae menti tuae B; haec otn. AS. 4a. c. 21. poti] Al; potus A 2; potum B; poculi A 3. 4a. c. 25. percommorantium] A 1. 2; om. AS. 4a; commorantibus B.

Itaque textus A 1 confirmationem optatissimam per lihrum A 2 expeiius est, qui verba 20 insolita atque insueta saepe cum ipso servaverit, p’aetermissa aut immutata in reliquis.

Fratres vei^o eius A 3. 4a ex patre communi nati et ipsi correctiones peculia7’es passi sunt, eo magis a via recta declinantes, E codicibus A^^a.b sibi adeo propinquis: c. 1. vocabulo] om. A 4a. b, ib. aj vero A 4a. h,

25 unus sufficere videbatur; textus enim eorum quam maxhne expolitus est, adhibita fortasse denuo classi B:

c. 39. temporalis [vite add, 4a cum B] voluptuosa gaudia.

Brevior deinde passio quam Ax exhibet magis cum A 2. 3 et inprimis A 2 affinitate coniuncta est quam cum A 4 .•

30 c. 5. aiebat, ut] Al; petebat, ut A 2. 3. x; haec om. A4a; postulabat, ut B. ib, dedignaretj Al; dedignaretur A 2. x; dignaretur A 3. 4a. ib. coenubiis] omnibus add. A 2. x; cunctis add. B.

Ut codices A 2. 3. 4 ex exemplari correcto Y pendent, eoque magis A 3 et A 4 correctorum curam sustinuerunt, ita studii illius primordia quamvis rarissima in arche- 36 typo eo iam adfuisse videntur, ex quo omnes qui supersunt libri pendent, scilicet in Z: c. 3. Altemaniam] scripsi; Altermaniam A 1 (sine dubio ger super scr. et’at Z) ; Germaniam rell. A cum B.

c. 41. quae se (pro sibO ibidem esse videbatur] q. se i. habere esse v. A 1 (habere fortasse superscr. erat Z) ; quae ibidem (in eodem loco B) habere v. (potuit A 4a)

40 A 3. 4a cum B,

Codices alterius classis ita bipartiti sunt, ut reliquis omnibus unus codex B 4 saepe oppositus sit:

c, 1 . pars] B 4 c\m A ; partes rell, B, c. 31. illuc] B4 aim A 1; illic rell. B.

46 c, 35. sustentatus] B4 cum A ; sustentus rell. B (pr. m.), c, 44. pastoris] B 4 (pr, m.) cum A ; pastoralis rell.

Libri B i et B 2 eodem Jdatu laborant hoc loco :

c. 1. fama] BSa.b. 4 cum A; cnn, rell.j quibuscum alias etiam B 4 deficit:

c. 1 . dinosceretur] B 3«. h cum A ; nosceretur relL Itaque libro primario B l ab universitate discedenti auctoritas nidla attribuenda erat b veraque lectio etiam in reliquis classibus latere potei’at. Enuntiatum totum (c. 2 : Nam — cessaret^ in codicibus B 2a, b, c. d desideratur j e quibus B 2a, b eo magis inter se coniuncti sunt. Necessitatis denique inter B Sa et B ‘db intercedentis testimonium sufficiat hoc: c. 36. prope non erat] om. 3a. b.

Variae codicum affinitates primo aspectu explicantur stemmate hoc: lo

z

A _ Y

Y - - jf

AI

A2

Bl

A 3

R4

A 4a A^b

B2a B'2b B2c B2d BSa BSb

Codicem optimum A i G. Waitz b. m. oUm contidit una cum ea parte codicis A Ab, quae foliis primis deficientibus illi deest; deinde plagulas prelo suhiectas petentibus nobis ad eundetn officiosissime emendavit Henricus Lehegue v. c. Libri B 2a. B Sa et A 4o.

B 36 cura 0. Holder-Egger et W. Levison sociorum collati sunt, dum ea quae de A 2. 3 atlub ex schedis Bollandianorum deprempta officiositati A. Poncelet S. I. debeo, quo ib intercedente illas mihi commodatas esse supra monui.

Laurentius Surius, De probatis sanctorum historiis, Coloniae 1574, tom. V, p. 335—345, s. t. ‘Vita sancti Heimerammi vel Emmcrammi Ratisponensis ’episcopi et martyris, ab Cyrino aeque Eatisponensi episcopio ante multa secula conscripta’ textum omnino retractatum atque castigatum edidit. Multa enim in hoc opusculo Ratisbonensis 20 ciiiusdam, ut opinabatur, episcopi corrigenda repperit eaque quae minus assequebatur fortiter ex^nxit: ‘Stylum’, inquit, ‘F. Laurentius Suritis possim nonnihil mutavit, paucis omissis, quae depravate scripta, intelUgi non potuere’.

S. Suyshenus, Acta sanctorum, Antverpiae 1757, Sept. tom. VI, p. 474—484 schedis musei Bollandianorum usus iisdem, quae nobis praesto fmrrimt, textum ad A 3 recensuU collatum cum A2 et A 4«. Brastsrea alterum exemplar habebat ex codice S. Germani Pratensis descriptum (nobis Ab), quod piiorem tantum Vitae partem neque hanc integram continebat.

B. Sepp, Analecta Bollandiana, Bruxellis 1889, tom. VIII, p. 220—255 adhibitis codtabus Bl. 2c 35, textum satis accuratum alterius recensionis princeps publici iuris ,o fecit, quam authenticam’ existimavit, sermonem mendosum ah auctore A correctum esse opinatm. Ignorans enim codicem A 1 in hanc perversam opinionem facilius adduci potiat vir de iiderpretanda hac vita bene merUus. Postea in codicem B 3a aliosque infenous notae libros incidit mendaque nonnulla levia sustulit (ib. p. 353 sq.).

anno in “Verhandlungen des historischen Vei-eines 35 vm Obei-pfalz und Regensburg”, Ratisbonae 1889, XLIII, p. 177-210, s. t. “Arbeo’s

nrsprunglichen Fassung” iteravit, omissis adnotationibus cnticis neque praefatione pi-aenmsa nisi modica.

recenil* proepositus Magdeburgensis Arbeonis librum, scilicet

censionem B , m venustiorem sermonem a. 1030. redegit^ iussu Arnoldi magistri et 40

1. Legerat enim B c.

SS. IF, p. 543.

28; infra paucos annos, B c. 34: Theodum. 2) Cf. O. Waitz,

praepositi S. Ernmerammif cui epistula praevia inscripta est (Ep. inc. : Sanctorum dicta, Prol. inc. : Militiam Christi, Vita inc. : Est in Aquitaniae partibus V. Is hanc curam primo ipse susceperat, nam libris paganis repositis ad divinos legendos visione reiectus, patrum ecclesiasticorum openbus delectatus, Vitae vero Haimhrammi sermone pleheio 6 offensus est, quem librariorum incuriae attribuere maluit quam auctori: Sed, inquit, contrario admodum amaricabar, in gestis videlicet domesticis clarissimi patroni nostri Emmerammi martyris, dudum a quodam, qui se Cirinum, id est Heredem, nominat, Frisingensis ecclesiae episcopo, ut puto, recte scriptis, ante nos autem maiorum neglegentia depravatis. Cum rerum novarum cupidus librum patroni 10 rusticum permissu abbatis emendandum aggressus esset, fratrum congregatio antiquitatis studiosa vehementer obstitit: baud aequum, inquit, dictis antiquitatis quid addi vel minui, maxime cum haec peritiores omiserint. Propter dissensionem in exilium per¬ gere ab abbate iussus in Saxoniam profectus est Haimhrammum suum semper secum portans, ibique Meginfredum quem dixi amicum sibi concilians stilumque eius exerci- 16 totum agnoscens, totum onus ipsius humeris iniunxit. Is autem intra triennium quod ille exulavit ad finenn minime pervenit, ita ut hymnum tantum Arnoldus domum rediens secum ferre posset, neque libellum expectatum accepit nisi Conrado imperante (a. 1024 — 1039^ et Burchardo abbate magistratum ineunte (a. 1030^, licet Heinrico imperatore (f 1024^ inceptus esset. Paucae schedulae, quas tunc demum ab auctore tardo assiduitas 20 eius impetravit, totum Arbeonis librum minime continebant expolitum, sed altera trans¬ latio miraculaque desiderabantur, scilicet extrema pars inde a c. 35. Haec ipsius Arnoldi curis relicta libri I. de Miraculis beati Emmerammi^ a. 1035/6. conscripti capita quat¬ tuor p’iora iam occupant, quae a Gawibaldo episcopo et translatione altera incipiunt, additis nonnullis de ecclesiae Baivaricae pi’imordiis scitu dignis. Auctor recensionem B 26 et ipse secutus videtur esse, sed ex locis aliquot fortasse conici licet etiam priorem ei notam fuisse. Operi suo Hpistolarem apologiam de ratione vel veterum inmutatione* ad Burchardum abbatem praemisit, unde pendent ea quae de historia novae Haimhrammi vitae supra enarravi. Ex eadem intellegitur antiphonas^ quoque cum respon¬ soriis ab eodem compositas esse, cum in Pannoniam profectus apud AnastcLsium archi¬ vo episcopum Strigoniensom commoraretur, cuius iussu monachi clericique eas didicissent, abolito * veter e cantiC, quem, inquit, nostri potius cantant ex antiquitatis usu quam ullo auctoritatis ausu. Antiphonae et responsoria Arnoldi iam olim publici iuris facta sunt^, dum cantus vetus adhuc latet, nisi forte is est quem codex A 1 contmet.

Carmen de Haimhrammo, quod e codice Monacensi lat. n. 14436, saec. XI, 86 fortasse autographo poetae, E. Biimmler^ edidit, ante martyrium desinens ideoque sine dubio non completum totum ex Arbeone pendet.

B. Krusch.

1. Codices Meginfredi per manus nostras volitabant hi: Monacenses n. 22243, saec. XII, et n. 2610, saec. XIII, Lipsiensis Rep. II, fol. 58, saec. XII, Stuttgartiensis , Biblia fol. n. 56, saec. XIII. (absque epistula et prologo). Librum edidit Suyskenus, AA. 40 SS., l. l. p. 488 — 494, solam epistidam G. Waitz, SS. IV, p. 548, n. 5. 2) G. Waitz,

SS. IV, p. 549 sqq., ea quae ex Arbeone deprompta sunt pleraque praetetmiisit. Supplevit ea qui editionem Waitzianam iteravit Migne, Patrologia CXLI, coi. 995 sqq. 3) Earum in prae¬ fatione libri II. Arnoldus iterum meminit, SS. IV, p. 556. 4) Ed. Suyskenus, AA. SS.

l. l. p. 512. 5) ‘N. Arch: VII, p. mh sqq.

A

INCIPIT^^

HAIMHRA]\IMI MARTYRIS.

(1^). In nomine Dei summi. In per- petuo^’^ regnante domino nostro lesu Christo, qui sanguine suo servos suos redimere^ dignatus est, cuius post^ pas¬ sionem longe lateque flagrando® in par¬ tibus mundi fama percreverat*!* ita ut Europae non modica pars insegniter® sacrae * christianitatis indagine florere dinosceretur et^ occidentales tot^ angu¬ lorum ‘‘j Britanniae, Hiberniae, Galliae, Alamanniae, Germaniae* pars*^, paulatim mirifico modo in Dei laude constanter fulsissent. Inter quas provincias Gothia

B

INCIPIT” PRAEFATIO DE VITA ET PASSIONE SANCTP’ HEMME- RAMMP MARTYRIS’.

(n). In perpetuum regnante domino s nostro lesu Christo, qui sanguine suo^ pretioso servos suos redimere dignatus est, cuius post" passionem" longe lateque flagrando in partibus mundi fama^ per- creveraf^, ita ut Europae non modica lo pars insigniter sacrae christianitatis in¬ dagine florere" dinosceretur et tot occi¬ dentales* Anglornm^’ Britaniae*, Hiber¬ niae", Galliae, Alamanniae® Germaniae- que® pars^ paulatim mirifico ordine con- is stanter in Dei laude ^ fulsissent. Inter" quas quoque* provincias Gotia", Hispania

Cap. 1. A 2. 3. 4a. b. B 1. 2a. b. c. 3a. b. 4.

Cap. 1. a) praescriptionem ad subscriptionem codicis AI formavif cui initium ad vet’ba Dei fa¬ mulus (p. 475,4; deest; I. p. 8. Heimerammi (episcopi et add. A4a) martyris A4a. 5; Passio s. Hemme- 20 rammi episcopi et m. A 3. In nomine scmbendo consuetudinem lihrarii A 1 secutus sum, quocum fere consentit A 2 (Haimhrammus vel Hairarammus), sed Heimcrammus constanter A 4a, Hemmerammus constanter A 3. b) De vita et passione sancti Emmerammi martyris (praesoi’iptio litteris fei’e evanescen¬ tibus incerta) B2c; praescr. Incipit passio sancti Hemmerammi episcopi BSb. c) ita B 4] libelli add.

B 1. 2a.b. Sa. d) ita B4\ beati B. 2a.b. 3«. e) ita B2a.b. 3a: Hymrammi B4; Emmerammi *6 rcll. f) ita J3 4; cuius (Eius B3a) festa (festum B2a.h) colitur (celebratur B2a) decimo Kl. Oct. add. B 1. 2a. b. Sa. g) capita non distincta sunt in codd. h) ita A 2; perpetuum rell. i) om. B. 2b.

V) ita AS cum B ; liberare A 4a. b. 1) ante A 4a. m) om. B 4. n) fama pr. m. postea add. B 2c. o) fraglando A 4a. p) ita B Sa. b. 4 cum A ; om. rell. q) ita A 3. 4a ; percrebuerat A 2 ; per- creb(rue m. al. in litura)rfLt Aar; pereraverat A4b. r) percrreverat, ros. e BSb. s) ita AS; in- so signiter A4a.b; insigniretur Ax. t) om. A4a.b. u) ita BSa.b cum A; f. nosceretur plerique;

floreretur pro f. d. B2b. v) ita ut pro et A 2. w) toti ^14^. x) m. rec. in litura BSb.

y) Angelorum, ras. e B 1. z) Brittaniae B4 (pi\ m.) et BSb e corr.; m. rec. corr. Brittanniae B4 et sic B2c. Sa. a) ita recte A2 (cf. infra c. 19: aedificiorum angulis; V, Corbiniani c. 4: in qui¬ busdam angulis;-, Anglorum Britanni (Brittanni A4b) et Hiberni et Galli et Alamanni (Alemanni S5 A4a.b) et G. AS. 4a.b; et (om. o. tot) Brittannia, Hibernia, GalUa, Alamannia, Germania Ax. b) Hyb. B2c. c) Alomanniae B2c; Alamaniae B3, corr.; Alemanniae BSb. 4. d) ita A2. S. x; partes A 4a. b. e) que superscr., nunc evanuit BSb. f) Ua B 4 cum A ; partes rell. g) lau¬ dibus B 4. h) c. II. tncip. B 3a, et sic deinceps ad octavum capita distincta sunt. i) nimirum B 2c. k) ita m. al., Cotia pr. m., Scotia tertia m. B 4; Gottia B Sb. 40

1. lisdetn vetabis acta Synodi Dingolvingensis a. 772. celebratae incipiunt (LL. III, p. 462;; V. supra p. 4hS. 2) V. Corbiniani c. 4: Coepitque longe lateque fama eius crescere in tantum eximia Ulius vitae perflagrans et q. s. 3) Simili

modo Arbeo, V. Corbiniani c. 9, Alamanniam, quae tunc proprios duces habebat, a Ge}-mania, id est Francia orientali, quae a Rheno incipit, distinguit. Sepp. Cf. epistulam Oregorii II. « ad Karolum a. 722. datam (MO. Ep. III, p. 269;.- ad praedicandum plebibus Germaniae gentis ac diversis in orientali Reni fluminis parte consistentibus. 4) Gothia aeque ac Sjhmanm eam Galliae paHem designat, quae post bellum Vogladense penes Wisigothos restiterat,

atqw ulrur^ue nomen inde ex a. 711. promiscue adhibebatur ; cf Longnon, ‘Atlas historique. Texte exphc: I, p. 47.

A

Septemania®, Spania^, Aquitania cum habitatoribus suis deponentes idolatriam unicum Dei filium colere coeperunt. In 6 cuius Aquitaniae praedictae partibus Pic¬ tavis vocabulo^ urbs antiqua sita diuo- scitur, ex qua ortus est puer vocabulo Haimhrammus; qui*^ a puerili aetate coepit mundum despicere et quasi quis- 10 quilias® huius mundi p gloriam calcare^, ad sacrum liberalium litterarum studium se informare, ita dumtaxat, ut, superno iudice inspirante, ad summum prome¬ reretur conscendere pontificatus honorem.

(2). Erat namque procerus statura, 20 decorus forma, vultu® sincerus, elemo- sinarum*^ praecipuus, ieiuniis®, castitate et continentia praeclarus, sermone fa¬ cundus, ad eradicanda vitia sagax, ad plantanda et ad^ irriganda subiectorum 25 pectora simplex, cuius ex ore, quasi Ijmphae amnis in ima convallium pro¬ silientes, psalmodia inquiete emanavit, usque dum cuncta Davitica ex more finiret. Subiectorum, ut" diximus, prae- 30 cordiorum arva caelesti ymbre rigare insudabat, ita ut pene otium ori minime concederet. Pes ^ erat claudi et oculus

cf. Ps. 67, 6. caeci, recreator pauperum, genitor orfa- cf. lob 29, 25. norum’^, defensor viduarum, gementium

B

scilicet et Aquitania® cum habitatoribus sordes idolorum abicientes*^ unicum Dei® filium inhianter colere coeperunt. Erat enim*" in^ Aquitanie provinciae partibus urbs quedam nobilis Pictavis vocabulo, ex qua puer nomine ^ ortus est Hemme- rammus ^ ; qui ab ineunti " aetate mundum despiciens, quasi quaedam inmunda et" profana, caduca praesentis prosperitatis gaudia refutarat*", ad sacrum liberalium studium® litterarum* se informans, ita ut, iudice superno dictante, tandem " ad summum pontificatus honorem conscen¬ dere mereretur’’.

(2). Unde et quod nobis a® relatorum fidelium narratione conpertum est, si¬ lentio praeterire dignum non esse cen¬ semus. Et quidem procerus ** statura erat, ita ut nec longitudo fastidium neque deformitatis ^ brevitas ridiculum quoddam elicere potuisset^, forma decorus, vultu sincerrimus**, pauperum quoque non tar¬ dus adiutor viduarumque et*’ orf anorum per omnia nec non et* gementium con¬ solator, ita ut qui eius se praesentiae obtulerant sine cibo verbi Dei aut num- quam vel raro abscedere™ potuissent, et que fidelium datione® insuper acce¬ perat ex humilitatis nisu** sibi non reservans*’, indigentibus exhiberet. Nam® ieiunio** et oratione videlicet et conti¬ nentia sermoneque ita erat ^lucens’^, ut dies ante quam sermo in^ eius laude ®7proi!^’ ab ore humano cessa r e t^. Sed et® subditorum pectora® fonte** divinae po-

Capi). 1. 2. A 2. 3. 4a.b. Bl. 2a.b.c. 3a.b. 4.

Cap. 1. a) ita A 4«; Septemani A4i; Septimania A 2. a:; Cinomannia A 3. b) ita A 2. .r; Hispania A 3. 4&; Hyspania A4a. c) Equitania B2a.b. d) proicientes B Sa.b. e) f. D. B2a.b.c. 40 f) autem B2c. g) om. R4. h) om. A4a. J. i) o. est n. B2b\ o. est om. R4; n. om. B^b. k) Qui vero p. A4a; Hic vero p. A 4i. 1) ita Bl. 2b.c. 3i; Hemmeramus R3o; Hemramus R4.

m) ita Bl\ ineunte BBa.b. n) p. et B2a.b; et fana pr. m. R4. o) quisquilia A 3. p) mundi

mn. A 3 (?). q) ita Ax ; et add. rell. r) refuta : : p*. m. B 4. s) studio B 2b, cotT. t) m. al

in mg. mppl. B2b. u) tantem pr. m. R4. v) meretur J5 4.

46 Cap. 2. a) om. R 4. b) st. pr. R 4. c) s. v. A 4^. d) ita A 2; elemosinis rell.

e) et add. A 2. f) deformatis R 1. g) potuissent R 2a (pr. m.). b. h) sincerimus jjr. m. B 3a. i) ita A 2. 4o. A; om. A 3. k) m. al. superscr. R4. 1) om. B2a.b. m) abscidere pr. m. B2b.

n) supra add. A 4a. b. o) dictione pr. m. B 4. p) arripuerat R 4. q) nisusj ibi R 1. r) reserans R 2&, corr. ; sed add. B 3a. b. s) Nam — cessaret om. B 2a. b. c. t) enim add. A 4a. b. u) ieiuni:

50 2>r. m. R 4. v) eludens R 1. w) ita rell. cum B ; pupillorum A 4flf. b. x) om. B 1. y) ces- sasset R4. z) om. B2a. a) ra m. al in litura BSa, b) m. al. superscr. B2b.

SS. R. Meroving. IV. 60

t

!i

A

consolator. Dominicas^ vero^ oves pa- Greg.Diai. sceiidas eius pectore*^ tanta inerat cura, ut per urbes Gallorum et oppida*, per vicos et fidelium domos huc illucque discurrens, praedicando sapientibus ar- chana eructuans", inbecillis" lac ema¬ nans p, et quod ore praedicabat exemplo confirmabat, ita ut a cunctis diligeretur. Ad eum autem confluebant Gallorum regni nobiles*", ignobiles’, locupletes et inopes, quibus pene omnibus, prout ne¬ cessitas compellebat, habundanter tri¬ buere^ non recusabat. Aliis indumentum, aliis alimentum, aliis vero^ ornamenta, prout indigebant, hilarissimo vultu lar¬ gitus est; ante omnia autem intrinsecus aedificare omnes insudabat.

(3). Dum autem vir reverentissimus" Haimhrammus episcopus tot vigoribus polleret, pervenit ad eum fama, quod in quibusdam Europae partibus Pannoniensis plebs, tot® Avarorum *^ regna, excaecatis

B

tationis inrigabat, ita ut et" a praesen¬ tibus ex intimo cordis affectu et** ab¬ sentibus non mediocriter ut summus pater® amaretur. Cuique** moris erat, 6 ut jmnos Daviticos numquam, exceptis horis corporeae refectionis®, pene*" laxa¬ ret aut naturae, ut ita dicam, somnum necessarium* indulgeret. Ad pascendas etiam summi pastoris oves in eius pec- lo tore tanta cura vigilabat*", ut per omnes pene Gallorum urbes et circum¬ positas regiones per que vicos a c fidelium domos huc illucque discurreret et quos poterat ad agnitionem veri luminis i5 excitaret. Semet ipsum praebens exemplum, quod lingua praedicabat, exemplo con¬ firmabat, et ob hoc maxime diligebatur® a subiectis. Confluebant* interea" ad ipsum regni Gallorum nobiles et igno- 20 biles, locupletes sive*^ inopes, quibus pene omnibus abunde, prout cuique ne- cesse erat, tribuere non pigebat alimentum aliis^, quibusdam vero indumentum ; ante omnia autem ^ intrinsecus margaritarum* 26 spiritalium" ornamentis auditores suos** ornare curabat. Erat enim per omnia verus Dei cultor.

(3). Dum autem reverentissimus vir Hemmerammus** Deo® dicatus episcopus 30 tot vigoribus polleret , ex quorundam sermone** ad eum fama perlata est, quod in quibusdam Europae ^ partibus plebs

Capp. 2. 3. A 2. 3. 4a. B 1. 2a. b. c. 3a. b. 4.

Cap. 2. a) om. B2c\ et a om, R4. b) de m. al. add. B'6a\ ab add. R4; et a presen- 86 tibus B^b. c) om. J5 2a. d) Cuque(?) pr. m. B4. e) refectionis — naturae m. al. in mg. suppi. J5 4. f) poene B 2o. g) dominicarum vero ovium ad pascendam A 2. h) autem A 4a. b. i) pr. m. super scr. B2c. k) pectori A4o. in eius p. t. i. c. A 2; t. eius pectore i, c. A 3.

1. et add. A ia. b. m) evigilabat B 2c. n) Ua A 2] eructans rell. o) ita A 2 ; inbecillibus rell. p) A 2; emanaret rell. q) predicaret A 4a. r) et add. A Ab cum B ; ignobilesque A 2. 40
2. diligeb : : : : m. Bi. t) Confluebat R36; U. in mg. 51; c. V. incip. BSa. u) interea post

adi. r. G.5 20. v) ministrare A 4a. w) seu B2a.b. x) autem A 4a. 6. y) om. B2a.b. z) margaretarum B2a. a) spirituahum 5 4; intrinsecus iterat 51. b) om. 5 2c.

Cap. 3. a) itareU.cumB-, prudentissimus A4a.*. b) Hemrammus 54, constanter. c) dedi¬ catus m. al. c^r. Deo d. 5 2b. d) semone - quibusdam pr. m. in sup. mg. suppi. B 2c. e) ita A2; ib tota rell. f) sermone com\ Europe 54.

1. V. Cm^himam c. 4; et fidelium ad eum fluere turba nobilium, ignobilium. CA Greg. Dial. III, 14. 2) Cf. Fredeg. IV, 72: Eo anno in Abarorum cognomento

Chunorum regnum in Pannia surrexit viaemens intentio; Meginfredus c. 4: Avares, quos nomimbus Hunos et Ungros appellamus. Avari in sedes Langobardorum in Noricum 60 et Fannontam successerant^ fines Baioariorum saepe infestantes.

A

oculis a veritatis luce, quae est Christus, maxime jdolis deserviret. Unde Dei fa¬ mulus contristatus® valde intrinsecus 6 dolore tactus®, intra semet ipsum medi¬ tare ^ conatus est, ut illuc Christum praedicare deberetur. Eelicto’* domo, inmensis substantiis, tot parentorum’^ nobilium turbas ^ deserens, in sedem 10 urbis avide’- ^ iam praedicte alium con¬ stituens episcopum, imitans exemplum patriarchae Abrahae, cui per** divinam praecipitur vocem, ut® suumque tellum, propagines finitimorum pro condiscensione 16 Aegypti exutus oblivione traderetur, ar¬ repto comitatu, prout ministraverat voluntas, transmisso amne Ligere, per partibus " Galliarum seminando ’ fidei semina carpebat iter^’, usque dum caput 20 Germaniae penetraret®, id est Reni*’ fluenta. His** iam ammissis® partibus, Altemaniam*^ ingressus^; qui dum lin¬ guam non novisset , per interpretem quendara religiosum presbyterum Vitalem 26 nomine in aucmento audientium * eximia divinitus plantando’" perrexit.

(4). Erat enim iter" illius in audien¬ tium® pectore quasi ymber temporaneus, 80 dum verno aridam® arvam suo infundi¬ tur rigore^- de cuius infusione revi-

B

Pannoniensis, lumine" veritatis obcecata, lucem quae** Christus est idolis serviendo postponeret. Unde venerabilis Dei cultor Hemmerammus episcopus corde contri¬ status^. intrinsecus non modicum com¬ motus, meditari coepit, ut illuc* veniens eorum cordibus fidei semina spargendo Christum inserere studuisset. Relicta igi¬ tur domo inm ensisque substantiis totque® turbis parentum, praedictae urbis*’ sedi** alium episcopum statuit, scilicet Abrahae patriarchae exemplum imitans, cui di¬ vino sermone praecipitur exire de terra et de cognatione sua nec non et de domo patris sui. Denique idem iam praedictus intercessor et patronus, comitatu secum adsumpto"’, Ligere amne transito, per quasdam Galliarum partes spargendo fidei’’ semina iter carpens. Reni® fluenta, id est capud Germaniae, penetravit, et ita hoc modo partibus sibi*’ ulterioribus adpropinquat * . Qui dum Germaniam in¬ gressus*^ linguam non novisset, per inter¬ pretem quendam religiosum presbiterum Vitalem nomine eximia sacrae" doctrinae verba divinitus plantando perrexit.

(4). Erat enim** sermo illius audien¬ tium pectoribus ut’* imber temporaneus, dum oportuno tempore arva sicca infu¬ derit*’ ; cuius videlicet infusione segetum

Capp. 3. 4. AI (a 1.4:). 2. 3. 4«. B. 2a.b.c. Sa.b. 4.

Cap. 3. a) ne m. rec. in litura B Sa. b) qui pr.(?) m. cw^i’. que B^b. c) in contristatus incipit A 1 ; inde non collatus A 4^ *, est add. A 2. d) ita A 1 cum B ; et add. rell. e) tractus A 1.

86 f) ita A 1 ; meditari c(o)epit illuc venire, ut Chr. ibi pr. deberet AS. 4« ; meditaretur venire Chr. ibi ut pr. deberet A 2. g) ac add. B 4. h) ita A 1 ; Relicta igitur domo et i. rell. i) ibidem B 4. k) ita A 1 ; parentum reU. 1) om. A 1 ; turbis B. m) ita AI. 2 ; sede rell. n) ita recte A 1 (cf. infra c. 42. urbem avidam>; u. (civitatis A 4«) iam dict(a)e rell. o) que m. al. in litura BSa. p) e^-as. s B 2o ; urbi B 4. q) ei-as. B 2a ; sed B 1 ; pro se B 4. r) pr. per d. v. A 4a. s) ita scripsi (v. infra:

40 secundum sui q u e domini voluntatem et gen. telli c. 6. 32^ ; ut suum quietellum, p. finitivorum A 1 ; exire de terra sua et de domo patris sui et de cognatione sua (et de cogn. sua et de d. p. sui A 2) pro ut — traderetur rell. t) ita A 1 *, arreptoque (A 2. 3; ; arrepto itaque A 4a. u) ita A 1 ; partes rell. v) spargendo A 2 cum B. w) adsumpta B 1. x) ita pr. m. B 4 ; Ligeri rell. y) eras. A 1. z) transiret A4a. a) itaA1.4a; Rheni rell. b) ita B2a.b cum A; s. f. rell. c) Rheni Rl. 2«. i;

45 Rhenis R3i»; Hrheni(?) pr. m. BSa. d) Hiis semper A4a. e) admissis A4o. f) ita sadpsi

(cf. V. Corbiniani c.9); Altermaniam Al; Germaniam rell. cum B. g) ita A 1. 2; est add. AS. 4a. h) om. B 4. i) appropinquant pr. m. B2a; adpropinqua(bat m. al. in litura) B2b\ adpropinquavit BSa.b. k) ingessus pr. m. B2b. 1) audiendum A 2. m) plantabo A 2. n) sacra B2a.

Cap. 4. a) ita Al; sermo rell. cum B. b) autem B4. c) audiendum A 2. d) m. al.

60 suppi. B4. e) ita Al. 2; arida arva rell. f) ita Al; infundit rell. g) ita Al (recte; cf. infra p. 478, 28> ; rore reU. h) infunderit B 3o (pr. m.).

1. Avidus notione passiva pt’o desideratus accipi indetur. 2) Rigor ex rigare pendere videtur; cf. p. 478, 23. 60*

cf. Gen. 12,1.

A

viscunt*’ segetum radices et omnium graminum viriscunt^ genera, ita ut tel¬ lus, quasi ex somno mortis resurgens®, et^ suo decore in pristino^ restauratur amoenitate. Dum intentione huius solli¬ citudinis perfecisset iter, ut eorum ^ post¬ poneret partes, caepit Germaniam austri ingredere" ad fluenta Danubii amnem® in partibus BaiuvariorumP. Cuius dum sequeret"^ fluentis, ad Radasponam® per¬ venit" urbem, qui^ ex sectis lapidibus constructa, in metropolim huius gentis in* arce decreverat y. Quam tunc in tem¬ pore dux gentis Baiuvariorum vir* alacer Theoto^-^ regebat; in quam urbem® ve¬ nerabilis episcopus ingressus est. Dum autem ^ praenotati principis praesentatus fuisset^ obtutibus^, suumque secretum ad aditum* oris perducens, Deo opitu¬ lante, partibus" Pannoniae ad robustam gentem Avarorum se iturum® professus est, ihi^ se aut pro Christum’’ crucifixum pollicebat* aut illius nutu" vitam finiri.

(5). Eo" namque tempore inter Hu- norum** et gentem Baiuvariorum orta est discordia, ita ut a vastantium manibus

B

radices gratulabunde reviviscunt et om¬ nia graminum® genera virescunt ac’* tellus, quasi ex mortis somno resurgens, suo decore in pristinam*’ restauratur* 5 amenitatem. Dumque*^ hac intentione iter perageret, ut praedictarum provin¬ ciarum partes postponeret, coepit austri Germaniam ingredi, donec veniret ad amnis Danubii fluenta in*! partibus Ba- 10 wariorum*. Cuius dum fluenta seque¬ retur, ad Radasponam urbem pervenit, que sectis constructa lapidibus, in metro¬ polim arcem huius gentis excreverat. Quam eo" tunc tempore dux gentis Ba- is wariorum** vir alacer Deoto® regebat; in quam pater ^ venerabilis episcopus in¬ gressus est. Dumque praenotati prin¬ cipis*’ obtutibus praesentatus esset, suum¬ que secretum ad aditum oris perducens, 20 Deo opitulante, Pannoniae partibus ad gentem Avarorum iturum se^ testatus est, ibique se aut® pro Christo crucem pati velle aut illius nutu vitam in pace finire. 25

(5). Eodem namque tempore inter gentem Hunorum et Bawariorum® orta discordia est, ita ut circa Anisam^ flu-

Capp. 4. 5. A 1. 2. 3. 4«. B 1. 2a. b. c, 3a. b. 4.

Cap. 4. a) revivescunt A 2. b) ita AI; virescunt rell. c) gen. gr. Bl. d) catellus so pro ac t. B4. e) ita rell. mm B; resurgetis AI. f) ita A 1. 2; om. rell. g) ita AI; pristinam r. (restauretur A4o) am(o)enitatem rell. h) pistrinam pr. m. B3a. i) restauratus nr m B2b- restaurantur pr. m. BSb. k) in. in mg. Bl; c. VIII. incip. BSa. 1) illorum A4a; illas Germa- mae postposuit partes Ax. m) praedictorum BSb, pr. m. corr.; praedictas B4. n) Ua A 1’ in- gredi rell. ; et add. A 3. 4a (non A 1. 2). 6) Ua A amnis reU. p) Bawar. semper A2.4a; advenit 36

o’ cnm A; in om. rell. r) ita AI; sequeretur fluenta rell.

8. Ito AI. 2 cum B; Radasbonam A 3; Radaspanum Ax. t) Baioariorum, ut infra, BSb et varia leaw m BSa. u) ita AI. % x; civitatem p. A4a. v) ita AI; qu(a)e reU. w) Radasbonam B 4, ut mfra; Ra : : sponam pr.m.BSa ; Ratisponam BSb et varia lectio in B Sa (item infra). x) ita AI; (ih om.) arcem reU, y) .’to AI; creverat rell. cum Ax; excreverat B. z) om. A2 a) et B 1 40

b) ita semper A 3. 4a cum V. Chrbiniani c. 10; Deoto A2 et pr.m. AI; m. al. in mg. com*. Theudo A 1.

c) cmtatem A^. d) Bawano Bl. e) corr. Dieoto B2c; m. al. corr. Thieto B2b; De(o m al.

Ih S) om. A4a. h) esset A4a cirm B. ^ i) op-

^2. m) que om. B4. n) om. aL

2o Chr eU f rl’ ^ ^ odd. A 4a cum B. r) /to A 1 ; Lristo pati 46

A q 1*1 1 ^2a. t) ^to A 1; polUcebatur

AS. X, pollicetur A 2. 4«. u) eo add. A 1 (cf. n.a^; n. vitam in pace finire rc«. cwm B.

Cap. 5. a) om. A 1 (cf. n. u); Eodem B. b) Humorum »r. m A 1 c) Bawariamm m- m Baioanorum .orto /«.to B3a. d) Anesum B3a /pr. m.J.b; ^sum m al.

«n Baiuvanorum utrum idem sit qui in 7. CorUniani c. 10. commemoratur 50

an vetustior quidam, quaestionem difficUem supra p. 458. eocpendi.

A

circa amnem Anisem**^ interiacentem^ depopulate urbis *** pene deserte esse vide¬ batur®, ut saltus bestiis in augmentum 5 daretur intellegi, quia humana fragilitas huc illuc ^ transire^ diffidebat, quia quamvis iurandi vinculo adstrictus^ ali¬ quis a quodam fuisset, penitus tamen maius ^ insidie quam ostensam"™ benigni- 10 tatem aestimaretur. Tunc praedictus TheotoP Baiuvariorum^ gentis dux, se discordare cum Avaros " praenuntians, illuc eum ire minime sinire® professus est; sed aiebat*, ut tantus et talis Deo 16 notus episcopus apud se et suos reman¬ sisset. Postquam vero dulcia illius prae¬ dicamenta gustaverat*, sinendi locum ^ egressionis consentire non deberet, sed largiendo vultu honesto in iam** prae- 20 commemoratam provinciam pontifici et® tam excellentissimi viri® possessiones concedere deberet, ita® ut eorum*’ pon¬ tifex esse debuisset, et si ita dedignaret^, vel pro humilitatis studio abbas huius 26 provintiae cenubiis*^ normali studio fe- cun diter* proles cupare- non*" recusaret.

(6). Sacer Dei famulus se in hoc exisse** a Gallorum® regno, ut gentes

B

vium urbes depopulatae ac loca penitus esse deserta viderentur, et prae multi¬ tudine ferarum daretur intellegi, quia fragilitas humana ‘* huc illucve® trans¬ ire diffidebat. Nam quamvis** iurandi vinculo quis ab aliquo fuisset adstrictus*^, magis tamen insidias quam ostensam be¬ nignitatem estimaret". Tunc praedictus Deoto® dux gentis Bawariorum discor¬ diam se habere cum Avaris praenuntiat, et ob hoc illuc eum ire non debere ; sed magis, ut talis et tantus pater apud se suosque" remaneret, humili prece postu¬ labat*^. Postquam"’ autem dulcia illius praedicationis verba gustaverat, tam dux quam subiecta plebs ® locum " egres¬ sionis beato patrono Hemmerammo con¬ sentire noluerunt, sed potius anhelando sibi eum rectorem constituere**, quatenus quod adhuc neophitorum cordibus in- herebat , per pii patris doctrinam ad purum attentius** mundaretur. Quodsi ad hoc* onus suscipiendum resisteret, vel ob humilitatis studium abbas in quo¬ libet coenubio cunctis normali usu prae- esse non recusaret.

(6). Sacer" vero Dei famulus in hoc se inquid exisse a Gallorum finibus, ut

80 Capp. 5. 6. A 1. 2. 3. 4a. Bl. 2a. b. c. 3a. b, 4.

Cap. 5. a) Anissem A 2. b) interiacentes A 3. b*) ita AI: urbes rell. c) ita AI. 2;

viderentur A3. 4a. d) humani B^b. e) corr. illucque B2c et sic c. 21. 25. codd., monente P. Gei/er. f) ita A 1 ; que add. A 2. 4a ; ve add. A 3. B. g) om. A 2. h) iuris add. B 4. i) al. a qu. f. astrictus A4o. k) astrictus B2a.Sa; asstrictus BSb. 1) magis A 4« cum B. m) ita A 1. 2 cum B

86 (mW estimareU; ostensa (ostansa A4a) benignitas A 3. 4«. n) estima(bat m. al. in litura) B2c. 0) Dieto R2c; m. al. supet^scr. vel Dieto R3a. p) Theodo h. /. A 1; Deoto A 2, ut supra. q) Baiov. h. l. A 1. r) ita A 1 ; Avaris rell. s) ita A 1 ; sinere rell. t) ita A 1 ; petebat, ut A 2. 3. x; haec om. A 4a ; postulabat, ut B. u) que m. al. in litura B Sa. v) postulavit B 2a. b. w) Postea quam pr. m. R4. x) gestavisset Aia. y) et add. A 1. z) ples J51. a) ita Bi cum A; e. 1. reU.

40 b) in eam pr. pr. Al; in iam (iam in A4a) memorata provinc(t)ia rell. cum Ax. c) ita Al; et t. e. V. om. rell. cum Ax. d) constituerat B 4 ; decreverunt in mg. add. B 35. e) ita A 1. 2 ; et pro ita ut A 3. ia. f) illorum A 4«. g) ita A 1 ; dedignaretur A 2. a* ; dignaretur A 3. ia. h) ac- tentius Bl. i) adhuc J8 4, corr. k) omnibus add. A 2 cum Ax; cunctis add, B. 1) pr(a)ee88e pro f. pr. c. A 2. 3. ia. x cum B. m) om. Aia.

46 Cap. 6. a) ante Sacer crux rubra B 1. b) ita A 1. 2; add. ait A 3. 4a, inquid B. c) ita

scripsi (Gallorum regni supra c. 2); Wandalorum regno Al; Gallorum finibus rell. cum B.

1. Enns fl. Cf. Ann. Einhardi a. 791 : castra super Anesum posita sunt, nam is fluvius inter Baioariorum atque Hunonim terminos medius currens certus duorum regnorum limes habebatur. 2) I. e. excubare eadetn notione adhibitum atgue incubare; cf. 60 Forcellini s. v. excubare.

A

Hunorum, quae ignorant^ Deum caeli, hoc est^ Christum crucifixum, conver¬ tere debuisset. Dum minime explendi ceptuin iter licere se® agnosceret pro¬ spiciens* ipsam terram optimam, super¬ ficie amoenam, nemorosis^ locupletem, vino copiosam, ferro superfiuam, auro et argento et purporis"^-* habundantem, proceros viros et robustos, caritate et humanitate fundatos, humum fertilem et>’ segetum habundantem, iumentis et gregum^’ omniumque®, ut pene super¬ ficies telli* coopertus’* esse’’ videbatur, melli"’ et apium copia epode* - habun- dans^, piscium multitudine in stagnis et in* amnis infusa, prospicuissimis** fon¬ tibus et rivolis® inrigua, sale, prout opus erat, condita. Urbs**, ut praediximus, Eadaspona® inexpugnabilis, quadris aedi¬ ficata lapidibus, turrium ^ exaltata magni¬ tudine*^, puteis habundans**. Cuius sep¬ tentrionalem partem Danubius suo rigore contra ortum suo cursu infunditur fiuenta. Eegionis montana fructifera, pascuis de¬ dita, herbis habuu dantia * , feris saltus et frutecta"* cervis, alcis", bubulis", capreis, ibicum P et omnium bestiarum atque fe¬ rarum generibus ornata.

• B

gentem tepidam Hunorum, ignorantem Deum caeli, hoc est Christum crucifixum, ad fidem convertere voluisset. Dum enim ceptum iter agere se licenciam non® ha- 6 bere posse conspiceret, duci populoque con¬ sensit**. Videns etiam terram bonam ac* superficiae amoenam*^ nemoribusque* locu¬ pletem ac bonis omnibus abundantem, viros proceros " et robustos, humanitate lo et caritate fundatos, humum® segetibus adopertam

Erat enim urbs ipsa Eadaspona, cuius iam fecimus mentionem, in expugnatione 20 difficilis, lapidibus quadris edificata*" et turrium * magnitudine sublimis ac puteis abundans. Cuius septemtrionalem partem Danubius contra orientem decurrens pro¬ prio rigore*^ vallavit; sed et regpo eidem 26 civitati adiacens fructifera.

c) sibi J 4a. d) ita A 1. 2; g) p. non h. B2c. f) etiam h) consentit B2c. i) in in in) purpura A 4«. n) pro-

Cap. 6. A 1. 2. 3. -b/. B 1. 2o. b. c. .3«. b. 4.

Cap. 6. a) ignorarent A 4c. b) m. al. mperscr. A 4a. add. supplicanti duci consentit A 3. 4a, duci populoque consensit B. add. A 2 cum B. g) ita Al; arboribus add. reU.; nemoribusque B. litura B2c. k) amoeniam Bl. 1) usque iteratum, sed eras. B2b.

ridnlV* p) ^ 1. 2; (et om.) segetibus yell. cum B. 86

q) «dopertum B2o. r) ^1.2; gregibus omnibus AS. 4u. s) ^ 1. 2; ita add. (AS. ia).

l)aaAi- “) ‘<« ^1; cooperta rett. v) videretur esse ^4«.

a) Z. it ’ K ^ ^ (2). 3. z) om. A 3.

dt Ursb A 1 ^ : : 8 ^ 1 ; prospicuis A 3. 4o. c) rivis A ia.

pV ss ’ Kadampoua ^1; Radas- 40

5 tarum(W^” B 4 k, ^ ’ R f** ^ ^ 4«. h) per add. A ia.

Al l bZelTAS f t ,Tr ’ et f. AS. ia. m) ita

ius Lt ^2. 4«. p) ibi-

«na T " P«^ram, ut ad significandas res pretiosas 46

Z ZosZ 7T *’’**"’• *’• 2) Vocabulum non inHUgo. Eposite

Castris Seoinis \n i Zt “t> r 3) Turre.s duae cum moenibus Begino vel

p. 452. ^ " Peuhngerana appictoA sunt; cf. C. I. L. III, 2, p. 730; supra

A

(7). Sed habitatores eius* neoffiti eo namque*’ in tempore idolatriam radicitus ex se non extirpaverunt, quia** ut patres 6 calicem Christi commune*” et demoniorum suisque*’ prolibus* propinaverunt*^. Unde superno inspiramine venerabilis pontifex ea* quae prospexerat idolatria funditus eradicare decreverat, et cum huius 10 terrae rurem*’ pectoris inhabitantium p commendaverit ** fidei semina , ut in augmentum* frumentum iam doctrine consummatum" conderet horreis’’, in no¬ vissimis’^ gloriosam in loco consequeret>’ 16 mortem, ut regio in qua morabatur in campum sufficeret certaminis. Haec eo® meditante, seque ^ continuo per trien¬ nium satagebat, per urbes infra praedicti principis® fines, per* opi da, per \dcos et 20 fidelium domos discurrens, instantissime curae intentus, aliis fidei semina plan¬ tabat in pectore, aliis vitia sacacae * ser¬ mone radicitus ex corpore abscedebat™. Contra mites humilis apparuit, contra" 25 potentes erectus leonis fortitudinem osten¬ debat, etP quicquid, excepto singulari habitu , a fidelium reciperat manibus, cum gratiarum actione indigentibus in- pertiebat * .

80 (8). Dum haec diutius ageretur", et**

poene omnibus huius terrae latibulis doc¬ trina illius perlustrare videretur, vir sanc¬ tissimus per spiritum providens® finem

B

(7). Sed habitatores neophiti eo ad¬ huc tempore idolatriam® funditus a se minime reppulerunt , quia® ut patres daemonibus® nefanda sacrificia propina¬ bant. Unde superno spiramine vene¬ randus Dei cultor eas quas viderat pro¬ fanationes funditus eradicare decreverat, et cum" huius terrae viris fidei semina spargendo commendaret, egit, ut in augmento’’ frumentum® doctrine recon¬ deret in cordibus subiectorum et in no¬ vissimis gloriosam"’ mortem consequeretur passionis , ac regio in qua morabatur sufficeret* in campum" certaminis. Haec*’ eo iugiter** meditante®, per triennium satagebat infra praedicti principis ter¬ minos, per urbes quoque et fidelium domos discurrere ac instanti cura aliis*’ in pectore fidei semina plantare; sed et vitia a cordibus plurimorum radicitus amputabat. Contra enim*^ mites* hu¬ milis apparens, contra potentes erectus leonis fortitudinem ostendebat, nam quic¬ quid a® fidelium manibus perceperat, cum** gratiarum actione ’’ indigentibus vultu hilari impertiebat®.

(8). Cumque haec diutius ageret, et pene omnes doctrine illius salutaria verba perlustrarent, vir sanctissimus finem vite per spiritum sibi adpropinquantem videns.

Capp. 7. 8. A 1. 2. 3. 4a. B 1. 2«. b. c. Sa. b. 4.

86 Cap. 7. a) illius A 4a. b) ita A 2 (cf. c. 9) ; nam A 1 ; om. A 3. 4a. c) idolatrium pr. m. cotr.

idolatriam Bl. d) qui autem p. A 2. e) ita B9a.b.c. 4; qui rell. i) Ua AI] commune A2; communem A 3. 4o. g) domonibus B 1. h) que <m. Aia. i) ita A] filiis rdl. k) propin- naverunt A 1 ; propinabant rell. cum B. 1) ita A 1. 2 ; eam quam p. i(y)dolatriam A 3. 4a. m) radi¬ care AI. n) in add. B 4. o) ita A 1. 2 ; rure pectori A 4a ; rudibus pectoribus A 3. p) in abun-

40 dantium A 2. q) AI. 2; commendaret A 3. 4o cum B. r) agmento JB2c, corr. s) d. fr. B2a.b. i) ita A 9,] augmento A 8. ia. u) consumatum A 1. v) atque ut add. A 3. w) gloriam (?) pi\ m. B i. x) que add. A ia. y) ita A 1 ; consequeretur reU. z) sufficit B 4, corr. a) cap- pum B 1. b) crux rubra in mg. B 1. c) (eo om.) meditans A ia. d) igitur B 1. e) mediante B 3a. bf corr. f) ita A 1 ; om. reU. g) principes A ia. h) om. B i. i) ita AI; sagaci rell.

46 k) eras. B 1. 1) mitis humiles j>r. m. B2a. m) ita A 1; abscid. rell. n) cotra A 4«. o) ef’as. B 3a.

p) ut A 3. q) m. al. superscr. B 2b. r) actiones pr. m. B 2b. s) impendebat B 2a ; intendebat m. al. corr. inpendebat B 2b. t) inpertiebatur A 3.

Cap. 8. a) ita Al; agerentur reU. b) ut A 1. c) previdens A4a.

1. Idem locus e Qregorio depromptus supra c. 2, p. 474. legitur.

A B

Greg.^Diai. suae® vitae adpropinquantem*^, ut® eum quo eum omnipotens Deus a vinculo la- omnipotens Deus a vinculo laboris sui^* boris solvens sibi sociare® ac gaudio^ solvens sibi^ sociare et perenni gaudio perenni remunerari decrevisset, intre- remunerare^^ voluisset, qui* intrepidus pidus, veluti robustus athleta in certa- 6 expectabat*^, ut robustus gennicus^ * in minis campo, munitus clippeo invisibili, certaminis campo ^ clippeo calippe ® in- suae vocationis diem expectabat® ; et visibile® munitus, suiP evocationis ac nihilominus die noctuque in antiquum remunerationis ’ diem ; et nihilominus hostem mucronem orationis extenso bra- certis® temporibus die noctuque in anti- chio iaculari non cessabat. Interea** lo quum’" hostem orationis mucrone"’ ex- vero coepit licentiam tam a duce quam tenso brachio iaculari non cessabat, a populo postulare, ut orationis et pie- Coepit namque licentiam a cunctis inha- tatis** gratia ad^ limina* beatorum apo- bitantibus poposcere®, ut orationis studio stolorum Petri et Pauli Romam ire per- ad** Romam ire® licentiam ei concedere mitteretur*^. Erat enim conversabilis 15 deberent. Erat enim® conversabilis^ ultra modum tam cum viris quam cum supra ^ modum tam cum feminis quam feminis, quorum^, prout valuit, pectora cum viris, quorum sollertem in pectoris singillatim inrigabat. Et ubi communiter venis conditam^ gerebat* curam; quibus, non sufficeret, secrete cura diligentissima** ut praevaluit, singillatim irrigabat pec- studuit reformare, ut pene * nullum prae- 20 tora. Et ubi communis non sufficeret*** teriret, in cuius pectore vel** scintillam illata, diligentissima® impertiebat p se- non insereret divinam, creta, ut poene nullus pertransisset, in cuius corde ! vel scintillam non sereret* divinam.

(9). Eo namque tempore praedictus (9). Eo namque® tempore praedictus et^ inluster® dux praenotatae gentis ha- et inluster^ dux praenotate gentis ha¬ bebat filiam vocabulo® Ota^ que suo^^ bebat filiam nomine** Otam*, quae, ini- libidine atque suadente diabolo a cuius- mico suadente, propria*^ libidine succum -

Capp. 8. 9. A\ (ad l. 11). 2. 3. 4a. Bl. 2a.b.c. Sa.b. 4. 30

Ca2). 8. a) iia AI. 2; vit(a)c su(a)e A 3. 4a. b) ad | pinquantem AI. c) ita AI. 2; quo A 3. 4a cum B. d) sui s. om. AI; solvens B. e) sociari BSb. f) g. (e corr. sociare?; per¬ enni: B 4. g) eum add. A (2). 3. h) remunerari A 3. i) quasi A 4a. k) (exp. hic om., sed V. n. r) et rob. A4a. 1) ita A 1; adleta vel athleta rell. cum B. m) ita AI; om. rell. cum B.

n) expectebat B2a. 0) itn AI; invisibili rell.- i. m. ante in c. A2. p) ita AI; su(a)e vocationis 36

rell. cum B. q) anquum pr. m. B 4. r) exspectabat h. l. add. A 3. 4«, post diem A 2. s) t. c. A 4a. t) lacu : : lan, ras. la B 4. u) Iterea Bl. v) antiquum — c. 9. magis deberent desunt, folio deper¬ dito, AI. w) ita rell.; mucronem A 4a. x) vel ab omni add. BSb-, post pietatis duo verba ^-asa BSa. y) a cw-r. ad BSa. z) lumina m. B4. a) tto A2; deposcere A 3. 4«; postu-

‘a A " ^ ^ ^ exeunte om. A 4o. d) pei-mittitur pi\ m. B Sb. 40

e) ei A4a. f) ita AS; converbalis A 2; conservabilis A 4flr. g) (s. om.) modus A4o. h) om. A3.

k) diligentissime B2o. 4. 1) om. JS 3«. i. m) ita rell. cum B;

Ih» i s """ p) ita Aia; imper¬

tiebatur re«. q)om. ^2. r) ite .12; seminaret J 8.4«; insereret A

stria *’n1’ T/of 1’ illustris Aia. d) illu- 44

A ’ 3 supra p. 473,7); nomine A4a cum B. f) ita A 2; Otam A 3*

utam coiu Utam B 3b (Otam). k) propri(a)e libidini B3a.b. 4.

rhnl } ^ 3 ; certaminis campum quaesivit. 3) L e,

y e. ) A addit: sollertem in pectoris venis conditam gerebat curam, quibus. 50

A

dam iudicis filio nuncupante Sigibaldo*^ fuisset devicta, ita ut^ in utero conci¬ peret. Coeperunt utrique inter* semet 6 ipsos congemiscere^, dum iam"* minime stuprum abscondere potuerunt**. Facto® invicem consilio, ad*! sanctissimi viri Haimhrammi^ episcopi pedibus ^ provo¬ luti sunt, se** in stupro deprehensos esse^ 10 insinuant, et’^ nullo modo cruciatus^ evadere possent, nisi illius pietatis in- spiramine supernus iudex lapsis porre¬ xisset manum. Plus enim, ut peccan¬ tium mos est**, praesentes penas pertime- 16 scebant® quam perpetuos^ cruciatus ani¬ marum. Coepit itaque sanctissimus^ vir gementium condolere sermonibus, com¬ missum tamen peccatum acriter incre¬ pando arguens^, animae damnationem 20 pertimescere magis deberent^ insinuans** quam temporalem® corporum suppli¬ cia. Penitentiae modum his ^ indi¬ cans*", pietatis® manum non subtrahens, quibus^ silentio indicans, ut super eum 26 commissum** sc§lum mittere deberentur^, ut facilius evaderent cruciatos*. Prae¬ sciebat venerandus pontifex, ut^, si hoc* in publicum** everteret** crimen®, nullo modo his veniam a patre puelle impe-

B

bens® a’* cuiusdam iudicis® filio nuncu¬ pato Sigibaldo** devicta concoepit. Coe¬ perunt itaque invicem*^ dolentes gemere, dum iam stuprum abscondere minime potuerunt !, et consilio inito, ad beati Dei martyris Hemmerammi’ vestigia® provoluti, in stupro se esse deprehensos insinuant, ac nullo modo cruciatus pos¬ sent^ evadere*, nisi spiramine illius pie¬ tatis iudex supernus lapsis brachium porrexisset. Nam, ut moris est peccan¬ tium, plus poenas praesentes pertime¬ scebant** quam perpetuos cruciatus ani¬ marum. Coepit itaque sanctissimus® vir gementium condolere sermonibus, commissum tamen peccatum arguens, damnationemque ^ animae pertimescere insinuat* magis quam*^ temporalia corpo¬ ralis** poenae supplicia. Modum tamen poenitentiae in dicavit **, pietatis manum non subtrahens, sed sub silentio iussit, ut commissum scelus super eum in- mitterent, quo diros facilius evaderent cruciatus. Sciebat enim idem venerandus"’ pater, quia, si hoc scelus evolveretur in publicum, nullo modo se a patre puelle

30 Ckip. 9. Al (a l. 20). 2. 3. 4a. B 1. 2a. b. c. Sa. b. 4.

9. a) nuncupato Aia cum B. b) Sigebaldo Aia. c) bis scr. B2c. d) ad B2v. e) f. i. R 1 ; f. om. B 2c. f) ita A 2; est rell. g) ut in versu exeunte <m. A 4a. h) Sigi- paldo Bl. i) intra Aia. k) inter se dol. B2a.b. 1) Et add. Aia. m) m. i. Aia. n) potuissent Aia. o) autem add. A 3. p) ita B2c. 4; potuerint B 1. 2a.b. 3b; potuerant B 3a. 35 q) om. Aia. r) ita B2a. 3b; Emmerammi plerique. s) vegia R3&, corr. t) Heimeramni h. l. A 4a. u) ita A2] que add. A 3. ia. v) ita A 2 cum B; om. A 3. ia. w) ita A 2\ ei — posse A 3 ; ut — potuissent Aia; ac — possent B. x) ita A 2. ia cum B ; cruciatum A 3. y) posset eadem m. corr. possent B3a; posse Bi et e corr. B2a.c. z) om. B 1. a) ita rell. cum B; esset A ia. b) pertimescebat B 2c (corr.). 3b (corr.) ; (per e>‘as,)timescebant e corr. B 3a ; perti- 40 mescent pr. m. Bi. c) ita rell. cum B; pertimescunt Aia. d) tta relX. cum B; perpetue A 2. e) V. s. B 2a. b. f) vir s. A ia. g) que om. B i. h) om. A ia. i) insinuant pr. m. B 3b. k) per(?) add., sed eras. B2b. 1) ita A 2; debere AS. ia. m) in insinuans redit A 1. n) cor- porulis p*. m. B2c; corporos corr. corporalis BSa. o) ita Al; temporalia rell. cum B. p) ita

B i et m. al. e corr. B2b.c; indicavit rell. q) hiis A 4a, saepe. r) ita A 1 ; indicavit rell. cum B.

46 s) que add. Aia. t) ita Al; (q. om.) sub (pm. A2) silentio eis praecepit (illis iussit A 4a), ut rell.; sed sub sil. iussit, ut B. u) ita A 1 ; comm. scelus (sc. c. A ia) rell. v) ita A 1 ; deberent rell.

w) verabilis corr. venerabilis B 2c. x) ita A 1 j cruciatus rell. y) om. A ia (sed cf. n. c) ; quia B.

z) homo A 3. a) puplicum A 1, cofv’.; (c expunct.)puhicum Aia. h) ita Al. 2; eveniret A 3. ia\ evolveretur B. c) quia add. Aia. d) nullum m. A 1.

60 1) B: ad — vestigia.

SS. R. Meroving. IV.

A B

trare potuisset". Tunc se criminis alieni his** veniam impetrare potuisse®. Tunc reum fieri optulit, ut ab his fiagellum se** alieno crimini® obvium tulit, ut ab quam*" pertimescebant everteret®^. eis flagellum averteret, quod timebant.

(10) . Accepta" a principe licentia, (10). Igitur, accepta licentia a prin- 5

salutatis a** cunctis, tam a duce quam cipe et salutatis tam duce quam primo- prolibus® et satrapum** terrae®, egres- ribus terrae, profectus est. Egrediente sionis*^ illius tota^ civitas in funere** con- autem illo urbem, omnes in luctum con¬ versa est, tam egeni quam locupletes*, versi sunt, tam egeni quam locupletes, ne tanti*^ pontificis orbati permanerent* . ac, ne tanti"* patris umquam absentia 10 In cuius comitatu" clericorum cautela orbarentur®, optabant p. In cuius comi- adsecuta est. Erat enim vir sanctissimus tatu cautela*^ est*" adsecuta® clericorum, prophetiae spiritu plenus * ; ut legentibus Erat enim vir iste prophetiae spiritu occasionem subtraham, prophetiam" illius pollens, et ut legentibus occasionem sub- iuter multas unam*^ innotesco. traham’*^, prophetiam eius inter multas 16

alias unam innotesco.

(11) . Cum vero" ex** urbe exiret vir® (11). Cum enim ab urbe sepe iam venerandus, quendam relegiosum presbi- dicta venerabilis pater exiret, quendam** terum® nomine Wolfleicum^ ad se accer- religiosum presbiterum® Wolflaichum** serat*; prophetiae spiritu secretum in- praecepit arcessiri*^, et secretum prophe- «> dicans, ait: ‘Adtende, dilectissime* mi’* tiae spiritu indicans, ait : ‘Adtende, mi"", frater, ut® ne cui, me vivente, dixeris*, inquit, ‘dilecte frater, ne*’, que** ab ore Cum ’’ enim diversis cruciatibus ® ex meo perceperis, cuiquam me superstite cuiusdam crimine* vitam" finisse au- innotueris. Sed cum diversis me crucia- dieris’ , tunc datur"^ intellegi, ut omni- tibus*’ cuiusdam crimine vitam finire 26 bus in sacris constitutis ordinibus denuu- audieris, omnibus in sacro ordine subli- tiare debeas^, ut ne eorum quis ignavie* matis" denunties, ne quis eorum huius

Capp. 9—11. A 1. 2. 3. 4a. B 1. 2a. h. c. 3a. b. 4.

Cap. 9. a) potuisse A 3. b) hinc B3a. c) potuisset A. d) se alieno eadem m. superscr. B3a.

e) ini in litura B 3a. f) ita A 1 ; quod rell. g) ita Al\ averteret rell. cum B. so

Cap. 10. a) add. igitur A 2, itaque A 4rt. b) ita A 1 ; om, rell. c) ita A 1 ; prole rell. d) ita scripsi; satratum AI; satrapis rell. e) ita AI; (statira add. A 4«) profectus est add. reU. cum B. f) tto A 1 ; In egressione autem illius 7’ell. ; Egrediente autem illo urbem B. g) tot c. A 1 ; c. tota A4a. h) ita AI; luctum rell. cum B. i) add. et A 3, eo A 4«. k) eto A 1. 2 (ubi praesentia pose pontif. add.) ; tanto pontifice A 3. 4a. 1) optabant add. A 2 cum B. m) p. tanta 86

(corr. tanti; B 2c. n) etiam add. A 4«. o) orbaretur B 1, cw-r. pi\ m. p) obtabat carr. obta- bant B2c. q) caterva est m lUura BSb. r) in litura B3a. s) secuta B3a. t) ita AI. 2; et add. A3. 4a cum B. u) prosapiam A 1. v) veram A4a. w) subtrahens B2a.h.

Cap. 11. a) ita AI; enim reU. cum B. b) ab A4a cum B. c) exiretur pro e. vir A 3. d) quondam m. R2c. e) om. A 3. f) ita AI; Wolflecum A 3; Wolfletum A4a; Wulfre- 40 cuum A2; Wolflaichum B. g) m litura B3a. 4. h) Wolflai(cum e co.r.) postea delet. B3a; Wolflaicum, «i. al. deUt. i B3b; Volflaicum B4. i) ita A 2; accesserat AI; accersierat A 3.4«; et add. A4a cum B. k) accersiri B2c. 3a.b. 4. 1) dilectisseme A4a, coi-r. m) ita Al 2; om

tl’ nl r ^3a;

B4. q) tn litura B3a. r) Etenim cum d. A 4a. s) cruciatus A 4a. t) cremine A4a. 46 u) me ante vitem add A2, pose v. A3. 4a. v) cognoveris A3. w) detur A2. 4a; manifeste pro t d. 1., ut A 3. X) pro supei^scr. B3a; ex add. A. y) ,Vo A 1. 2; studeas A4a; d d. o,n. A 3. z) signa vite A4a. a) sublimitatis B2c; subUmatus B Sb et pr. m. Bi.

l) B: innotueris.

A

delinquat ut huius criminis noxium me iudicet et quasi imitando huius rei exemplo® ex^ suo labetur® statu, quia 5 docentium reprehensionem radicitus ex- tirpare depromimus*’: et quamvis crimine innoxius absistat*’, tamen exemplis sec¬ tantium atque detrahentium in peccato animas fovet, cum se a pravorum exem- 10 piis minime abscondit’. Sicque prophetie™ spiritum eum habuisse nimirum constat, ut relegi osus et praenotatus p presbiter^^ post gloriae’^ remunerationis beati ponti¬ ficis ad cunctis® quos reppereri* potuit 15 in sacris positis" ordinibus, ut’’" sacer prosagine^ secretum se revelasse’’ testatus est, et" huius esset innoxius crimine*’.

(12). Venerabilis Dei episcopus, ut polli¬ citus est, apostolorum se" limina"* simulat quaerendi® ; inconscius^ tamen non fuerat finem** rei quod^ accederat. Carpendo*’ 25 iter quem* praedixerat dierum trium cursum*" expleverat" ; ad locum dilectum ^ cum® perveneratP, occansionem’^ egre¬ dere* contulerat". Erat namque in loco fons qui pro spicuas emana b a t aquas,

B

criminis me noxium iu dicare conetur, et quasi imitando meae pravitatis** exem¬ plum ex proprii ordinis statu valeant** deviare, quia docentium^ reprehensionem radicitus * eradicare depromimus : et quamvis crimine quis absistat innoxius, exemplo tamen sectantium vel detrahen¬ tium in peccato animas fovet, cum se* a pravorum operibus non abscondit"’. Sicque® eum prophetiae spiritum ha- buisse nimirum constat, quia venerabilis praenotatus presbyter post passionis et remunerationis eius gloriam cunctis sacro ordini"^ dedicatis, ut iussus fuerat, dilu- cidare^ temptavit, et quia idem*’ martyr et venerandus® pater Hemmerammus** ab huiuscemodi esset opere alienus, cunctis ex intimo cordis amore pro¬ ferebat.

(12). Igitur venerabilis Dei episcopus, ut pollicitus est, apostolorum limina se*’ quaerere simulat, sed tamen® non in¬ scius, quod * circa finem acciderat*’ vitae. Expleverat itaque cursum dierum trium, donec ad locum dilectum pervenit, ubi et suis*^ occasionem egrediendi® contu¬ lerat. Erat namque in loco eodem fons, qui perspicuas"^ aquas emanabat, ubi vic- ib.n, i.

30 Capp. 11. 12. AI. 2. 3. 4«. B. 2a.b.c. Sa.b. 4.

Cap. 11. a) ita AI; deliquata, om. ut A 2; delinquat nec A 3; derelinquat necA4a. b) par¬ vitatis B 1. 2b (pr. m.). Sb. c) ita AI; exempla rell.; exemplum B. d) et A 2. e) ita AI. 2; labatur A 3. 4a. f) valeat B2a. g) ita rell. cum A ; delinquentium B 3«. b. h) debemus A 3. i) radicitur Bl. k) obsistat Aia. 1) se supereat’., a om. Bi. m) Ua rell. cum B; om. AI. 86 n) absondit Bl. o) sique B i, corr. p) prenominatus Aia. q) prebiter AI. r) ita AI. 2; gloriam A 3. Aa. s) ita AI; cunctos reU. t) ita AI; reperire rell. u) ita AI. 2; ord. positis (positos A4o) A 3. 4a. v) ita AI; ut sacro praesagio A 2; haee om. A 3. 4a. w) ordine B3a; ordini:, ras. s B36. x) malim revelasset. y) delue. JB3a. b. z) hidem pr. m. B2c. a) ita A 1. 2; ut A 3. ia. b) ita A 1 ; criminis rell. c) venerabilis B 2c. 3a (ubi bilis in litura). d) ita 40 B2a. 36; Hemmeramus B2c; Emmerammus

Cap. 12. a) se om. A ia. a*) ita A 3, post simulat A 4o, post quaerendi A 2; om. A 1 (sed v. c. 15J; habet post apostolorum B. b) sequere (cwr. sequL sim. Bi. c) ita AI. 2; qu(a)erenda A 3. 4«. d) ita AI; inscius rell. cum B. e) etiam B3o. f) ita A 1. 2; finis A 3; versu exeutUe om. Aia. g) ita A 1 ; qu(a)e acciderat reU. h) ita A 1; Carpendi (Carpenti A 2) itineris rell. i) ita B i 46 cum A; quid rell. k) ita Bi cum A; acciderit rell. 1) quod A 4o. m) ita rell. cum B; om. AI. n) ita AI; et add. rell.; donec add. B. o) om. Aia. p) perveniret A 2. q) ita AI; que add. Aia. t) em et superscr. voti B 3a. s) (promere in litura)jidi et m. al. add. Deus ei B 3a. t) ita Al; egredi A 2. 3; egrediendi A4a. u) ita rell. cum B; non tulerat A 4a. v) perspi- cuans A 2. w) spicuas B 1.

1. Frosago pro i)raesagium accipitur.

2. Fons dicUis Fmmeraminsbriinnl. Sepp.

3. Scilicet ad villam Helphindorf. Sepp.

61*

A

ubi victoriae in ago" quam optabat certaminis elegerat® campum. Se’^ cuius¬ dam rei quasi expectandi^ simulat^, ut discipulorum mirarentur*^ agmina, cuius rei* pontifici"* cura inesset pectore". Fac¬ tum"* est autem, dum** praenotati ducis filia in stupro aperte reprehensa fuisset, ita" ut patris praesentaretur obtutibus, et coram adstantibus inquisita, quis haec^ nefandam auderetur committere senten¬ tiam, ut^ tanti viri sobolem* praesump¬ sisset cummistione** sotiari : illa namque exterrita et nimio pavore perculsa, epi¬ scopi se commiscione hoc contegisse® pro¬ fessa est. Pater vero, temporalis^ glorie indomitus, in vehem entissimam exarsit iram, ita*^ a suis vix contentus*, ut pro¬ prias in eam"’ non inmitteretur" manus et suam** ense prostraretur** sopolam*’.

(13). Dum hoc perficere non" posse se cerneret, tunc^ privavit® eam sub¬ stantiis rebusque omnibus in exilii® damnationem in Ausoniam’" direxit, in qua damnatione® praedicta iam femina usque ad mortis permansit diem. Erat namque** ei germanus nomine Laiit-

B

toriae in ago quam** optabat campum certaminis elegit®. Seque cuiusdam rei*^ expectando * simulat, ita ut agmen disci¬ pulorum miraretur, cuius rei* cura ponti- 6 ficis pectus oneraret. Factum est autem®, dum praenotati ducis** filia in stupro aperte*’ reprehensa" fuisset, ita ut* patris obtutui praesentaretur, et coram adstan¬ tibus inquisita, quis tam nefandam"’ lo huiuscemodi rem in tanti viri sobole** in licite agere praesumsisset et eam coitu" iniquo violaret: terrore nimio® perculsa, prae pavore vix spiritum** ex imo resu¬ mens, episcopi beati Hemmerammi*^ com- 15 mixtione gravidam** se fuisse fatebatur et obpressam * . Unde hac responsione pater, temporali gloria elatus, in iram vehementer exarsit, ita ut subito ac® vi exiliens, sobolem ense® proprio proster- 20 neret, nisi virorum adsistentium manu puella raperetur* ad vitam.

(13). Tunc** quoque privans® eam substantia rebusque omnibus, in Auso¬ niam** exilii* damnationem*’ tempore* 25 perpetuo religavit", atque in hac dam¬ natione mulier usque ad mortem per¬ mansit. Erat autem illi germanus Lande- pertus** nomine, qui dum sororis suae**

Cupp. 12. 13. A 1. 2. 3. 4«. B 1. 2a. b. c. 3a. b. 4.

Cap. 12. d) Sed A 4a,

a) agonem

d)

quem A 4ff. b) quem B ^ et m. al. BSb. c) camp. el. A 4a. e) git periit Rl; eligit pi\ m. B2c. f) m. al. add. cura R2c, eventum R3a, finem B36. g) exspectande A 4«. h) ita rell ciim B et pi-. m. Al, i) exspectar(e in litura)

B 3a ; expectando — rei oni. B 4. k) ita A 1 ; miraretur agmen rell. ciim B. 1) om. A -Ia. m) ita Al; pontificis rell. n) pectori A 4a. o) om. B 1. o’) fatum A 1. p) ita Al cum B; 35

ut A (2). 3; cum A4a. q) dulcis, ras. \ Bl. r) (a m. al. in //<Mra)perte B2b. s) deprehensa B 4! t) cermi ex. om. B 1. u) ita Al. 2 cum B; et pro ita ut A 3. 4o. v) ita Al; hanc n. auderet rell. w) nefendam B2c, corr. x) sobolem B3a. y) aut A 4a. z) soboli A 4a. a) c. i. eraa. B2b\ c. inquo p?-. m. B 4. b) ita A 1 ; commixtione rell. c) illa add. B Sa. litura BSa. e) pertulisse A 4a. f) B 2«. 6. c. 3rt. 6 ; Emm. gloria rell. cum B. h) gaudam pr. m. BSa.

k) ita A 1 ; a^ue ita A 2; ita ut ^ 3. 4a cum B. 1) ita A 1-, retentus rell. m) eas et add. manus A ia. rt)tla A 1-, mmitteret .12. 3; mitteret .14«. o) ac vi «-os. B2b. p) suo .12 q) ita Ao-

^ ^ ^ ^ ^ 1 ! “bolem rell. s) om. B ia.

Cop. 13. a) se c. n. posse .1 4«. b) Tunt B 1. c) privatus pr. m. B2c.

A2; om. A .3. 4a. e) privatam subst. A 4a. f) et add. A S. i) exilianst?) pr. m. B3a; exilio BSb. k) damnatione B3o.

m) Aussoniam A l. a) relegavit Bia.b. o) pred. dampn. fem. iam u. .14« p) ita A 1- sZb rTl Landebertus n. B2c. 4; Lantpertus n. B3i; n. Landebertus (Landibertus B 2oi ,

Bl. 4. g) fto Al. 2; temporali 40 i) et offensam pr. m., et oppressam m. al. in mg. B 2b.

d) tfa A 1 ; tum g) exsulii A 3. h) Ausaniam B 1.

1. p. t. B2c; (t. om.) perpetua B4.

A

perhtus*^, qui dum suae** sororis cerneret confusionem, nimio furore repletus, ad suae^ condam nationem, arrepto comitatu, 6 prout posset suae* anime explere nequi¬ tiam, velucissimo*’ curso per callem post venerabilem Dei famulum intrepidus * iter explicare conatus est, usque dum pervenisset ad villam nuncupantem” Hel¬ io phindorf in quamP caelesti sede beatus episcopus propriam animam martyrio Deo propinare decreverat. Stans vero milex® Christi ense praecinctus in certa¬ minis campo, corde intrepidus, diei illius 15 ymnificabat tertiam ^ ; in qua domo clip- peus parieti infixus erat, super quem suspensis patrocineis^- ^ accense^ lucerne, studiosissimam cum suis fundens* ora¬ tionem.

20 (14). Audientes" autem in choro Deo

devotissimi episcopi currentium impetum et sonitum^ equorum inmensum et clip- peorum commotionem, unde*^ unus ex his* de choro prosiliens ad aditum do- 25 mui*, dum’" proterva mente cum clip- peis et astis infra septa® domui p intrare multitudinem cerneret, magistri auribus in conspectu condiscipulorum alta voce intulit Sanctus namque * Dei episcopus 30 hilari vultu eorum" corda confirmando

B

confusionem cerneret, nimio furore com¬ motus, ad condemnationem sui", comi¬ tatu non modico assumpto®, cursu velo¬ cissimo post venerabilem Dei martyrem^’ perrexit intrepidus. Et venit ad villam quandam ^ nuncupatam flelphindorf * , in qua vir Dei beatus’" episcopus Hem- merammus® animam propriam Deo of¬ ferre per martyrium decreverat. Stabat autem miles Christi fidei ense praecinc¬ tus, corde intrepidus, ac tertiae’’ diei horae officium Domino* hilari mente offerebat ; ubi et clypeus parieti ad- herebat, in quo sanctorum patrocinia" suspensa’" dependebant, et lucernae"’ ac¬ censae hinc et inde, ubi cum suis ad Deum puro corde sedulam fudit ora¬ tionem.

(14). Audientes*’ autem discipuli de¬ voti® Deo episcopi impetum et sonitum equorum inmensum scutorumque® commo¬ tionem, unde^ unus de choro prosilivit*’, atque ad hostium domus accurrens*^, dum intrare" multitudinem cerneret, magistri auribus alta’’ voce ait, quia: ‘Veniunt, ut® te quanto tius conprehen- dant’. Sanctus itaque Dei martyr eorum corda roborans, hilari vultu ita intulit, dicens: ‘Hi qui veniunt non ad condemp-

Capp. 13. 14. A 1. 2. 3. 4a. B 1. 2a. b. c. 3«. b. 4.

Cap. 13. a) Lantbertus A (2). 3; Lambertus A4o. b) successoris jyro s. s. A 2. c) om. B4.

d) ita AI; suam condamnationem (condempn. A4a) rell.; condemnat, sui B. e) assumptio B 1,

corr. f) (s. om.) animi implere A 4a. g) virum pr. m., martyrem m. a/, superscr. B Sb. h) ita A 1 ;

35 veloc. cursu rell. i) intrepitus AI. k) quendam pr. m. B2c. 1) Helpindorf B2a.b; Helfi- dors B 4. m) om. B 4. n) ita AI. 2; nuncupatam A 4a ; quae nuncupatur A 3. o) ep. Emm. Bl. 4; Emm. ep. B3b. p) ita A 1; qua rell. q) epis AI, ut infra. r) tert(c)ia d. hora BSa.b. b) ita recte A 1 (cf. V. Corbiniani c. 15J; miles rell. t) Deo B2c. u) patrocia B 1. v) suspensas pr. m. B 2c. w) lunae B 2b, corr. x) ita A 1 ; patrociniis rell. y) ita rell. cum B ; accensa

40 lucerna A4a. z) ita AI; fundebat ad Dominum o. (o. ad D. A2) rell.

Cap. 14. a) Audientem A 3. b) Audiens /)r. m. B4. . c) devot: pr.m.B^. d) sonitus A 2.

e) (et pr. m. snperscr.) scutorum:, ras. que(?) B. f) ita A 1 cum B; om. A2; cucurrit pro unde

A 3. 4a. g) ita B 4 cum A •, et add. rell. h) prosiluit B 2c. 4. i) iis A 2. k) currens corr. occurrens B 4. 1) ita A 1 ; domus rell. m) Tum A 4o. n) intrasse B 2a. b. o) claustri add.,

45 sed delet. A4o. p) ita AI; domus rell. q) aribus Bl. r) m. al. in litura B2b; v. a. BSb. s) in te pr. m. B 2c. t) ita A 1 ; itaque rell. cum B. u) illorum A 4o.

1. Kleinhelfendorf (B.-A. Rosenheim), villa itixfa viam publicam sita. 2) Scii. Iityram.
2. I. e, sanctorum reliquiis. Suysk. 4) B addit: quia; “Veniunt, ut te quantotius con- prehendant”.

,11)

i

A

intulit, dicens^: “Hii qui venerunt non nostrae contem nationis^ rei, sed per® hos*^ remunerare® oportet”. Cum autem praedictus puellae germanus frater^ ve¬ nerabilem ibi adesse episcopum decer- nisset^L prosiliens’ ex equo quo sedebat, — erat namque in medio vestibulo^ petra posita, sicut mos est in equum ascenden¬ tium, — super quam exiliens, stans ^ virga suffultus, episcopum ad’^ se deduci prae- ciperat®. Dum autem deductum ^ tem¬ poralis" gloriae elatus, ex occasione in¬ tulit verba, dicens: ‘Aie’’, episcope"" et gener - noster Ipse autem Deum* testem invocans, se" terrenis actibus socerum non habere protestatus® est.

(15). Cum haec praedictus" princeps audire contempsisset et multis iniurio- sissimis*’ et contumeliis in conspectu ad- stahtium verbis® in faciem illius iacularet et inproperiis sine numero, quibus hono¬ ribus tot tempora honorifice sub duci^ dictione vitam ^ deduceret, ut tantam contumeliam intulere* pontifex non de¬ buissetis ut tanti viri et* talisque summi principis filiam libidinosus in exemplum malorum® usque ad partum deduceret, caepit namque sanctissimus vir Dei episcopus hilari vultu, modestis et paci- facis verbis excusationem inferre, dicens:

B

nationem nostram veniunt, sed ut per" eos aeternae gloriae participes esse me¬ reamur et remunerationem percipere sempiternam’. Cum autem praedictus 5 puelle germanus nomine Landepertus*^ venerabilem virum adesse conperisset, prosilivit* ex equo*" quo sedebat, et supra " petram quae erat® in medio domus vestibulo posita stans, virga suf- lo fultus, episcopum ad se deduci’^ prae¬ cepit. Qui cum adductus esset, tempo¬ rali gloria elatus, haec verba quasi ex occasione protulit* : “Ave”, inquid, “epi¬ scope et gener noster!” Ipse autem is testem*’ Deum invocans, se socerum ter¬ renum non habere testatur.

(15). Cum autem praedictus princeps haec audire contempsisset et multis in- iuriosis® et contumeliae verbis** in auditu 20 circumstantium in faciem tanti patris iaculari non timeret, addens obprobria sine numero, quo* honore tot tempora tam honorifice sub dicione ducis vitam deduceret, nec tantam contumeliam pon- 26 tifex quilibet’" inferre" deberet, ut tanti viri talisque principis filiam libidine suc¬ census usque ad partum deduceret, coepit itaque** sanctissimus Dei Hemmerammus ’’ episcopus vultu hilari, modestis® et paci- so ficis verbis excusationem inferre, dicens:

3. 4«. B 1. 2a. b. c. 3a. b. 4.

Capp. 14. 15. A 1. 2.

Cap. 14. a) pro B2a. b) ita AI; contemptionis rei A 2; condem(p)nationi8 ve A 3. 4a. c) omnes add. A 4«. d) nos pro hos .12; me h. l, add. A4a, post r. A 3. e) ita AI; remune¬ rari relL f) om. A 3. 4a. g) Landebertus 5 26. 4; Landibertus 52o; Land: bertus 5 3a; Lant- 35 pertus 5 36. h) ita AI; comperit rell; conperisset 5. i) prosilivit A 4« cum 5. k) vestibuli A 2.

1. prosiliit 5 2c. 4; prosiluit 5 3a. m) quo i»\ m.con\ equo 5 2c. n) super terram 54. o) e8t(?) pi\ m. 5 26. p) que add. A 2. q) ita A 1. 2 cum B; ad se duci A 3; adduci A4a. r) ita B 1. 3a. 6 cum A ; duci 5 2a. 6. c. 4. s) ita A 1. 2 ; pr(a)ecepit A 3. 4o cum 5. t) adductus fuisset

A 4« ; adductus esset 5; ad se videret add. AS. u) ita AI; temporali gloria reU. cum B. v) ita A 1 ; 40

Age A3. 4a; Vae A 2; Ave 5. w) episcopus A 4«. x) dicens add. B2c cum A. y) nostrae A 2.

z) Dominum A 2. a) et A 2. b) om. 5 4. c) ita AI; testatus est rell.; testatur 5.

Cap. lo. a) prmc. pred. A 4a. b) ita AI. 2; iniuriis A 3. 4«; iniuriosis 5. c) iniuriosus 5 36, corr. d) urbi^ pr. m. 5 4. e) verba A (2). 3. f) ita AI; ducis rell. e coi-r. BSa. h) sub add. A 2; duceret v. A4a. i) ita AI; inferre rell. aim B

1. tta AI; om. rell. m) ita B2c. 4: ; qulibet 51; cuilibet rell. n) inferse 51. p) ita A 1 ; om. A 3 ; itaque A 2. 4a cum B. q) om. B 4. r) Emm.

s) mode8ti(8 m. al. in litura) B 26.

51;

g) quod

k) et add. A4a. 45 o) multorum A 3. Hemrannus h. l. 5 4.

1. Cf. Cn-e,j. M. I>ial. I, 10: ac post intulit, dicens. 2) Sororis mantus; cf. Ducavge h. v. '

A

‘Ad Romam me iturum promisi, limina supplex quaerendi apostolorum principis Petri, cuius ecclesia*^* euangelica auctori- 5 tate fundata esse dinoscitur, cuius sub mundi thalamo censorem adesse dubium non est, qui Deo augtori^ Petri ^ successit in honorem, apostolicus vir et sanctis¬ simus*’, tenet primatum, in sacris consti- 10 tutus ordinibus. Mitte quemvis pruden¬ tem mecum pariter, ut depraesentetur*" in" conspectu tanti pontificis" hac de re^ sententia et ibi normaliter® diiu- dicer, ne huius reus appaream criminis. 15 Ex caritatis causae^ tibi consilium do, — sed scio te eum^ non recepisse — , non quod cruciatos* tuos pertimescam, sed tuae damnationis*’ magis condoleo, quia animae detrimentum patere" iam 20 dubium tuae^ non est’.

(16). Contumaxque" tyrannus veritatis verbis colla subponere dispexit , qui" veri luminis caecatus mente , clausis 26 oculis cordis, arrepto baculo, cui suifful- tus incumberet, infigere* in*’ pectore tanti et" talis Dei episcopi non metuens, et statim adsequentibus** praecepit, ut in eum manus iniecerent®. Clericorum 30 illius cum haec cerneret*^ cautela, pavore inmenso exterriti, per latebras domorum velamine^ se subposuerunt , imitantes.

B

‘Ad" Romam me iturum promisi, limina beati Petri apostoli quaerenda", cuius auctoritate catholica fundata ecclesia esse** dinoscitur, cuius sub mundi tha¬ lamo censorem" adesse dubium non est, qui Deo auctore* Petro successit in ho¬ norem, apostolicus et sanctissimus vir, tenet primatum, in sacris ordinibus con¬ stitutus*. Mitte igitur mecum pariter quemlibet de tuis prudentem , ut de- praesenteturP in conspectu tanti ponti¬ ficis* de hac re" sententia, et ibi nor¬ maliter diiudicer, ne reus criminis*^ huius appaream. Igitur ex caritatis causa tibi consilium do, — sed scio^ te illud non esse recepturum, — non quod cruciatus" tuos pertimescam, sed magis tuae dam¬ nationi condolens, quia animam tuam in futuro detrimentum pati iam dubium non est’.

(16). Contumax vero tyrannus verbo veritatis colla subponere dispexit, mente cecatus**, arrepto® baculo infigere in*’ pectus tanti et talis Dei*^ episcopi non metuens*, secutoribus praecepit, ut’" in eum nefandas" manus iniecerent**. Cleri¬ corum namque cautela*^ cum hec cer¬ neret, inmenso* pavore turbati", per latebras domorum ubique"^ se velamini tradiderunt, imitantes, ‘quod veridica** prophetae* voce est nuntiatum, dicentis:

Capp, 15. 16. A 1. 2. 3. 4a. B 1. 2a. b. c. 3a. b. 4.

Cap. 15. a) om, R2c. 3a. 5. b) itu (cf. supra c. 12L’ qu(a)erenda c) querendo 5 4.

36 c*) ecclesiae AI. d) om. B 4. e) censuram 54. f) dum 5 1. g) ita A 1 ; auctori A 4a ; auctore A (2). 3. h) Petro 5. i) actore 51. k) ct add.AS. 1) constitutum B2a, b (pr. m.). m) presentetur A4a.

n) om. A 2. o) pontifici A 2. p) desentetur 5 4, corr. q) et tali add. A4a. r) et ibi sententia

add. A 4a. s) ita rell. cum 5; mortaliter dciud. A 1. t) m. al. suppi. B 4. u) de hac huius rei 5 3«. b. v) h. cr. 5 2a. b. w) itu A 1 ; causa rdl. x) ita Al. 2; illud (id Ax) non recipere AS. 4a. x;

40 illud non esse recepturum 5. y) scitote 5 1 ; cito te pr. m. corr. scio te 5 2c. z) ita A 1 ; cru¬ ciatus rell. a) cruciatos pr. m. B2c. b) ita Al. 2; dam(p)nationi AS. 4a. c) ita Al; facere te iam AS. 4«; haec om. A 2; pati Ax. B. d) ita Al; tu (a) e post animae rell. cum Ax.

Cap. 16. a) ita Al; Contumax vero rell. cum B. b) ita Al; desp. rell. c) ita scripsi; cuberi Al; et veri A 2; ha&i om. A 3. 4o. d) cecatnr 51. e) que add. 5 4. T) m. al.

46 super scr. B2b. g) m. al. suppi. 5 4. h) ita Al. 2; incumbebat A 3. 4a. i) ita A (2). 3 cum 5; infiere Al; infirmo AAa. k) ita A 1. 2 cum B; om. A 3. 4«. 1) ita rell. cum A; metuentis

51. 26 (pr. m.). m) ut in eum om. B2a. n) ac t. dicta D. A 4«. o) ncfantas(?) pr. m. corr. ne¬ fandas 5 2c. p) ita B2a et pr. m. B2c. Sb cum A; inicerent rell. q) ita Al; se adseq. A2; sequentibus A 3. 4a. r) m. al. corr. caterva 5 3a. b. s) ita A 1 ; in(i)icerent rell. t) inmense 5 1.

60 u) turbat(a m. al. in litura) B 26. v) videret A 4a. w) ubi eras., que om. B 2c. x) iuridica 5 4.

y) ita A 2 ; velanime A 1 ; velamini A 3. 4o. z) pr. om. 5 4; v. est pr. 5 2c.

A

quod de veritate iam olim prophetae* Matth.26,31. vaticinio intulerat: Fercuiiam, inquid, pastoretn, et dispergentur oves gregis. Mi¬ litum vero praesulis non modica turma agriter*^ inieeentes^ manus in sanctum Dei episcopum, ut furentis temporalis domini animum mitigare potuissent. Ex imperio principis expoliatum clamide et stolae", in ospiti" sui scuriam"-^, ubi grana condere videbantur deductus est. Scale superpositus, funibus alliga¬ tus^, inter spatia membrorum absci¬ sione^, ut potuit, maximas Christo*^ fun¬ debat preces, dicens: ‘Domine lesu Christe, qui manus in cruce ^ misisti®, de tuo sanguine me** redemisti, tibi maximas refero gratias, qui* me de tot regionibus ad hunc locum deducere dignatus es*^ et huius innoxium criminis tui" amoris disponis fundere p sanguinem’.

(17). Eo namque orante, quinque electi sunt, qui eius membra sectionibus** absciderentur^. Quorum duo tremefacti, pallida facie ex archana** cordis praetu¬ lerunt** verba, dicentes: ‘Domine lesu cf.Ezech. Christe, huius sanguinem*^ manibus*

B

Fercute^, inquid, pastor em^ et dispergentur oves gregis. Militum vero turba non modica acriter funestas manus in sanctum Dei episcopum, ut furentis temporalis s’ domini animum mitigare® potuissent, iniecerunt**. Imperio vero supradicti principis clamide expoliatum * et stola, in hospitii sui scuriam*^, ubi condere* granaP videbantur, adductus*^ est. Scale ^ lo superpositum" funibus alligarunt’’, inter- que"’ membrorum incisionem, prout potuit, preces maximas Domino** ex in¬ timo" corde intulit 2, dicens: ‘Domine lesu Christe, qui innocentes manus in 16 cruce tetendisti meque tuo sanguine redemisti, tibi gratias referre non cesso, quia per tot locorum spatia ad locum hunc* perducere’** dignatus es’ et in¬ noxium sanguinem tuo amore fundere »0 voluisti".

(17). Orante autem* beato Hemme- rammo®, quinque prae ceteris electi sunt, qui membra ipsius® subtilibus sectionibus amputarent®. Quorum duo pallida facie 25 pavefacti*, ex archano cordis huiusmodi verba*" protulerunt" : “Domine”, inquiunt.

Capp. 16. 17. A. 2. 3. 4«. Bl. 2a.A.c. 3a. 6. 4.

Cap. 16. a) ita AI cum B; propheta rell. b) Percutiam A cum Vulg. (sed cf. Zach 13 7; •

dicentis dicentis (m. al. cm-. percute> iam inquid B 4. c) ita A1.2;om,A 3. 4a cum B. d) ita A 1. 2 • 80

turba ^ 3. 4o cum B. e) om. A 3. f) ito A 1 ; iniicientes A 2 ; iniecerunt A ScumB; inferebant A 4a g mitigarent, om p. B2a.i. h) inicerent m. al. cm r. iniecerent Bi. i) expoliatus B3o 4

no A , ’ *’• “• (hospiciis suis B2a et p,-. m. B2b) curiam

B 2o i. 0. 1) comdere p,-. m. B 4. m) ito A 1 ; stola rell. n) ito ^ 1 ; hospitii sui ,4 2 cum B ■

,l e) condi A 3. t) videbatur A 1. u) suppositum pr. m. B 3a. v) runt m. al in

btom B3«; aU.gaverunt Bl. w) Qui inter B3a.l>. x) u pr. euperecr. Bl. y) qui

dfom L " i "■ ^ 3- <=) «te ^ 1. 2 ; abscisionem 1{. L.

d) om. .440. e) i. c. fes scr., sed corr. Bi. f) ito 4 1. 2 ; crucem 4 3. 4o. g) et odd 4 3 4o- genus humanum odd. 4 2. h) om. 4 2 (cf. n. ,) ; r. me 4 4«. i) ito 4 1. 2; jl A 3 4« Jm B 40

k) A4a c^’. 1) me ndd. R4. m) ducere B2c. n) est p?-. m. B2c. Sb o) ita A 1 2*

tuo amore A3. 4a cum B. p) s. f. A4a. ^ Al. 2,

Cap. 17. a) (a. om.) sancto BSb. h) om AAa itn woa. ct

Emm rpU rU .• J A -i. V. “A 4 77 ^ C) ttaBSb; Hemr&mtno p?”. m. B2a;

Jimm. ,ell. d) ito 41, absciderent rell. e) m. al. in litura B3a: Ulius B2b n ita 4 i ^ archano rell. cum B. g) post a. vocabulum eras. BSa h) ito 41 9- o f i i o . '

ierunt B. i) tabefacti P2o.i. k) ii„ 41; de add. ..oii Lm B I) Tm 44o \ "

superscr. B2b. n) proferunt pr. m. BSb. ’ ^ “*•

1. I. e. granariuM (Lex Baiuw. II. 4, ed. MG LL TTT « onn r* i o « c. 2, ed. Zeumer p. 380;. Germ. “sciura” ‘L/Jner’ _ 4 ,

dicta “Martercapelld locum martyrii indicat. Sepp. 2) 1 ZZlatZ eo

A

nostris non requiras. Tu enim scis*, non nostra^ sponte, sed imperio coacti® nos boc agere, quod acturi erimus^”. Sanc- 6 tissimus vero Dei famulus, eorum ut vidit corda, dicens* : ‘Domine, retribue illis secundum corda*^ illorum’. Eeliqui autem qui aderant carnificum tres im¬ pietatem cordis aperto testimonio eruc- 10 tuant®, dicentes: ‘Cur non crudeliter manus in eum inmittere** debemus, qui inpudenter libidinis sui’» fomite se*’ tanti viri sobulam* manus iniecit, ita ut** in exemplum longe lateque doceatur in ** 15 feminis iniectis * manibus?’ Statim* digitorum summitates commassent®- ^ membratim; deinde, ut furentis viri ur- guerat*^ imperium, oculos ab imo capite radicitus eruerunt ; deinde, abstracto * 20 nare, utrosque*** aures, ut crudelissimi viri et puellae fratri® mitigarent animum, truncarunt**.

B

“lesu Christe , ne requiras sanguinem huius** de manibus nostris. Tu enim®. Domine omnium^, nosti, quia non sponte, sed imperio coacti facimus, quod erimus acturi”. Sanctus igitur famulus Dei, ut vidit voluntatem eorum: “Domine*”, ait, “retribue*** illis secundum corda illorum”. Reliqui vero tres carnificum**, qui prae¬ sentes aderant, impietatem cordis aperto testimonio eructabant, dicentes: “Cur non manus in eum crudeliter* mittere debemus, qui*’ inpudenter’^, libidinis suae fomite succensus, in sobolem^ tanti viri manus iniecit, ita ut in exemplo longe” lateque doceatur**, quia manus feminis® luxoria iniectae^ procul dubio debeant amputari?’ Unde et summitates** digi¬ torum quasi vulgari quodam*^ risui* de¬ biles reddiderunt; deinde, ut** sevientis viri imperium urguerat^, oculos radi¬ citus ab imo® capitis eruerunt, et naribus abstractis*, utrasque** pariter aures, ut crudelissimi viri animum insatiabiliter sanguinem’” pii patris sitientem aliquan¬ tulum mitigarent”^, absciderunt.

Cap. 17. A 1. 2. 3. 4«. B 1. 2a. b. c. 3«. b. 4.

Cap. 17. a) quod <idd. A^a. b) nostra:, ras. s AI; om. rell. cum B. c) ita AI. 2; coactos A 3. 4a. d) hi : : pr. m. B 4. e) D. e. B 2c. f) sumus A 4a. g) omnia B 2a.

80 h) ita AI. 2; (e. om.) ut audivit (c. om.) A 3. 4«; ut vidit voluntatem eorum B. i) ita A 1; dixit rell. k) ita rell. cum B; cor A 1. 1) ait Domini (com’. Domine^ B2c. m) i e con’. BSa. n) tres

carnifices B2b ] earnific tres 5 4. o) »7« A 1. 2; eructuabant A 3. 4a; eructabant B. p) mittere A 4o. (]) ita A 1 ; suae rell. r) ita AI; in rell. cum B. s) in eum itei-at.j sed eras. B 2b. t) ita A 1 ; sobolem rell. cum B. u) et A 3. v) quia 5 3«. w) iriprudenter 5 2c, corr. x) ita AI. 2;

85 om. AS. 4a cum B. y) sobolem ras. us 51. z) ita AI. 2; i. m. et add. illicite (iniectas illicite manus A 4a) amputare debere rell. ; procul dubio debeant amputari add. B. a) ita AI; St. om. A 2. 4«; Et st. A 3. b) ge m. al. in litura BSa. c) ita AI; (c. om.) m. (membrorum AAa) absciderunt. D. rell.; quasi vulgari quodam risui debiles reddiderunt 5. d) deceatur pr. m. 5 4. e) femin(i8 m. al. in litura) 5 3a; feminis luxuria (corr. e luxuri?> m. al. corr. femine luxuriose BSb.

40 f) in(iectae m. al. in litura) 5 3a; iniecit 5 2^, cm. g) urgebat A 4o. h) summitantes 5 2c, cm^r. i) ita Al. 2; naribus abstractis 5; amputatis naribus A 3. 4«. k) quo:::dam, tres litt. ras. BSa.

1. risu B4: et e cot’r. BSa. m) ita A 1. 2] utrasque A 3. 4«. n) m. al. in mg. suppi. B2c. o) ita A 1 ; fratris rell. p) urguebat p7\ m. corr. urguerat 5 1 ; urguerat m. al. in mg. corr. urgebat 5 4. q) oculus pr. m. B Sb. r) ita A 3 ; truncaverunt A 2 ; truncabant A 4« ; om. A 1 ; absciderunt 5.

45 s) o pr. m. superscr. 51. t) astractis 51. u) utraque B2c, corr. v) sanguine B2c. w) miti¬ garet 5 2r, corr.

1. Comare idem quod comere significat, scilicet adornare (cf. Forcellini ed. de Vit VI, hbl), atque digiti unguibus secandis adornantur, ita ut vet’bum h. l. ironice dictum sit, consentiente altero hiographo: summitates digitorum quasi vulgari quodam risui debiles 60 reddiderunt.

SS. R. Meroving. IV. 62

A B

(18). Infcer tot cruciatos® sanctus Dei (18). Interea vero sanctus Dei Hem* martyr, quasi prospicuus** fons^ manandi® merammus^ episcopus, tot cruciatibus con- studium® suum non cessari intermittit, ita sumptus*^, quasi perspicuus^ fons verba ymnificans Deum’* psalmodiae* non cessa- orationis non interrupit*^, sed quanto* 6 batur". Factus namque est in ago ex citius" obitum adesse credidit, tanto for- superna virtute robustus, ut adstantibus" tius pure orationi incumbebat**. Factus- nec gemitus aures commovisset sed - hi- que est^ in ago ex virtute superna lari vultu, sincera® mente Deo, ut diximus, robustus, ut adstantes* nec gemitum indesinenter fundens" preces. Tunc nec quidem*^ eius aure percepissent, sed, lo poenis torquentium videbatur"^ sufficere, quasi agnus ad victimam deportatus*, pedes utrosque cura palmis^, prius eva- omnia inlata patienter sustinebat hila- cuatis articulis, abscidentes, tanti alti- rique vultu et sincera mente, ut diximus, throni * Dei martjTis genitalia inpu- Domino indesinenter gratias referebat, denter abstrahere veriti non® sunt, cuius Tunc tortoribus nec** hoc sufficiebat, sed is quamvis modica vox in Dei perseverans et® utrosque pedes cum palmis absci- laudibus, nihilominus anelabat Daviticum dentes, evacuatis prius articulis. Dei mar- carmen**. Cum® tot poenis adflictus*^, tjris^ genitalia inpudenter abscidere membrorum conpagine solutum prospe- veriti** non sunt, cuius* vox quamvis xissent*^, solius* linguae invidentes mi- modica in laude"* divina perdurans, nullo 8o nisterium", cuius ori ferrum® inponentes, modo a Davitico** carmine** cessavit, ex palato beati*" Dei martyris trucida- Nam cum tot poenis adflictum et mem- bant® ; relicto* capside"’^ evacuatis brorum conpagine*^ solutum cernerent"^,

lingue officio invidentes, ori sancti viri ferrum apponebant*^ et linguam ex palato funditus abstulerunt ; relictoque truncato

Cap, 18. A 1. 2. 3. 4«. R 1. 2a. b. c. 3a. b. 4.

Cap. 18. a) ita AI; cruciatus rell. b) ita AI; perspicuus rell. cum B. c) ita AI. 2; manando A 3. 4a. d) Emra. B 1. (2a). e) studiosum non cessati intermittit A 1 ; cursum suum non intermittit rell.; cf. infra c, 19: vivendi studium. f) ita B. 2a; consumptis B2c. Sa.b et 30

pt . m. B2b. g) conspicuus B2c. h) ita AI recte (cf. V. Corbiniani c. 32: himnificabantur Deum^;

Deo rell. i) ita A; psalmodio A2; psalmodia AS; a psalmodia A4a. k) (in pr. m. superscr.)- terrupit Bl. 1) quando B 1. m) ita AI; cessabat re/i. n) m. al. supersct"., eraso vocabulo^ BSa. o) ita A l; asstantibus ei nec A2; a(s)stantium ei nec AS. 4o; adstantes nec B. p) incum| bat

pr. m. B 4. q) commovissent A 4a. r) om. B 2c; m. al. suppi. B 4. s) ita Al. 2; que add. AS.4a; S5

et sincera B. t) stantes m. al. in litura BSa. u) ita Al; fundebat rell. v) e. q. B2c. w) hoc

add. A 2. X) deportatur B 2a. y) psalmis A 4o. z) ita rell. ; alti Deo throni A 1 ; Dei B. a) no A 1.

b) ne Rl. c) <m. B2c. 4. d) ita Al; psallere add. rell. e) ita Al. 2 cum B; Cumque eum

p(o)enis A 3. 4«. f) ita Al. 2; afflictum A 3. 4a. g) martyres pr. m. B2a. h) verita (?) pr. m. B 2c. i) vero add. B 1. k) ita A 1. 3 ; perspexissent A 2. 4er ; cernerent R. 1) ita A 1 •, 40 om rell. cum R. m) lege B2b. n) ita A 2; misterium, cuius Al; ministerio eius A 3. Aa; officio R. o) fersum A 1. p) Davidico BSa. q) cess. carm. R2c. r) Dei m. b. A4a.

B) ita A 1.2; abscidebant A 3. 4a; abstulerunt R. t) que add. A (2). 3. u) ita A 1 • truncato colore pro c. reU. cum B. v) compage R4. w) cemerint jn-. m. corr. cernerent R 1. ’ x) oppo¬ nebat corr. opponebant B2c.

1. Supra c. 2: cuius ex ore, quasi lymphae amnis in ima convallium prosilientes, psalmodia inquiete emanavit; V. CorUniuni c. 6: coepi^ue divinum ex ore illius emanare verbis et mellifluam in audientium effundere praedicationem auribus instar

VIVI fontis. 2) B addit: quasi agnus ad victimam deportatus, omnia inlata patienter sustinebat. 3) I. e. capsa.

A

membris, abierunt. Remansit autem in certaminis campo cruore® involutus victor triumphi*^ exultans.

(19). His abeuntibus, ad venerabilem Dei martyrem ex latebris et frutectis et aedificiorum angulis clericorum coors illius** cum vicinis mulieribus ad® eum 10 adunate sunt. Sanctus Dei et gloriosus martyr adstantibus sibimet ad refoci¬ landum*’ aquam poscebat. Tunc rele- giosus suus presbyter et interpres, cuius superius* mentionem fecimus, nomine 16 Vitalis, ex magistri cruciatibus dolore* redactus"* flebili", dicens: “Quidnam re¬ focilari® visP, evacuatus** truncusque cum tot ornamentis membrorum esse dino- sceris? Melius* namque*, ut mihi vide- 80 tur*^, mori’’’ te adopta**, quam tantis contu¬ meliis adflictus vivendi studium* cona¬ beris®”. Tunc Dei martyr, ut vidit sub- iecti sui** animum terrenis actibus magis pudicum ^ quam expedisset, collectu spi- 85 ritu**, abscisse* linguae verba, ut potuit, explicaverat, dicens: ‘Numquid inriguae* mentis tuae ad memoriam redit, sepe me dixisse, ut’" quispiam ad mortem festinare minime debere, sed magis op- 30 tando differre, ut potest" piis intercessio¬ nibus faciem praeoccupare® Domini, ut

B

corpore, evacuatis** menbris, abierunt. Unde venerabilis Dei sacerdos cruore involutus® in certaminis campo remansit victor triumphalis exultans.

(19). His autem" abeuntibus, ad ve¬ nerabilem" virum** Dei ex latebris et frutectis atque® angulis clerici cum vi¬ cinis mulieribus adunati sunt. Sanctus vero" Dei martyr cum adstantes sibi sen¬ tiret, aquam ^ ad se refocilandum po¬ poscit. Tunc religiosus presbyter et inter¬ pres, de* quo supra meminimus, nomine Vitalis, ex magistri cruciatibus dolore commotus, flebili voce ait: ‘Quidnam, miror, refocilari velis, cum tot membris evacuatus esse videaris? Annon’’ melius tibi est, ut video, te iam mori adoptes, quam tot contumeliis adflictus" vivendi spatium habere^ coneris?’ Vir autem Do¬ mini", ut cognovit subditi sibi** animum terrenis actibus magis pudicum, quam expedisset®, collecto spiritu, verba, ut potuit, proferebat, dicens: ‘Numquid in¬ riguae menti tuae ad memoriam*^ redit, me saepe dixisse, quempiam minime ad mortem festinare debere, sed magis op¬ tando differre, ut possit piis interventio¬ nibus praeoccupare faciem Domini, ut

Capp. 18. 19. A 1. 2. 3. 4a. B 1. 2a. h. c. :3a. b. 4.

Cap. 18. a) ergo A 4a. b) evacuatos pr. m. B ‘ib. c) sanguine A 4a. d) ita A 1 ; triumphalis rell. cum B. e) involtu: pr. m. B 2c.

36 Cap. 19. a) om. B2c. b) um e corr. m. al. B Sa. c) 2iOstea in mg. suppi. B ‘Sa. d) ita A 1 ;

om. rell. e) ita Al. 2; ad eum om. ^ 3. 4a. f) ita Al; adunati rell. g) sibi add., sed delet. B 4. h) rep. corr. ref. A 1 ; refocill. relLj pectus add. A 4«. i) de — nomine om. B 2c. k) f. m. A\a. 1) dolere A 3. m) ita Al; coactus rell.; commotus B. n) ita Al; flebiliter dixit (ei add. A 2) rell.; flebili voce ait B. o) ita h. l. codd. p) ita Al. 3; velis A 2. 4a cum B.

40 q) ita scripsi; e. tunc usque cum t. o. deesse d. A 1 ; cum evacuatus tot ornamentis (tormentis A 3) membrorum esse dinosceris rell. ; cum tot membris evacuatus esse videaris B. r) An non ne R 1 ; Nonne B 4. a) Namque melius A 4o. t) ita A 1 ; est add. rell. cum B. u) adflictos B 2b, corr. v) quod add. A 2. w) mortem pro mori te A 4a. x) ita Al; adoptes reU. cum B. y) hebere B 1 ; habere: B 2b. z) spatium B. a) m. al. supersct’. B 2b. b) om. B 2c. c) ita Al; st. habere

46 coneris (destinares A 4a) rell. d) famuli add. A 2. e) ita B 4 cum A et m. al. B 3a ; expetisset rell. f) c. sp. om. B2c. g) ita Al; collecto rell. h) se add., sed delet. A4a. i) ita A 1 ; absci8(a)e rell. k) non add. B 4. 1) ita Al. 2; i. menti tuae B; haec om. AS. 4a. m) ita Al. 2; (ut om.)

quempiam A 3. 4«. nl ita A 1 ; possit rell. o) D. pr. B 2.

1. Supra c. 3. 2) Intellegitur: putidum.

62*

A

detur spatium infirmis " ad penitendum, que perpetraverat infirmitas humana? An pigritiae tuae grave videtur, ut*^ cruentum refrigeres pectus? Sed nunc temporalem^ vitae tuae praeponam^ tibi*’ poenam, ut quocumque die aliquid’ po¬ tandi genus ori tuo propinaveris, a pri¬ stino sensu alienus efficeris : non dam¬ num alicui inferas, sed inoboedientibus inP exemplum permaneas’.

(20). Sicque factum est, ut sermo sancti viri et Dei martyris in veritate permansisset, quod® praedictus presbyter Vitalis in ea civitate ^ qua corpus Christi martyris fuerat deductus®, diu et dies multos post magistri obitum vixerat, et quamdiu ieiunabat, peritia^ suaeque*^ sententiae eximiae viventibus praebebat exemplum, ut poene nullus praeterisset*^ dies, in quo missarum sollemnia cum psal¬ modia hymnificando non conplesset lau¬ dem, ut puta’" indagando vestigia ma¬ gistri in arduam® huius evi callem insu¬ dando; poli culmine’’ scandisse" du¬ bium non est, quia eliraosy narum erat" studiosus; et quod vires’" implere"" non potuit, voluntatem tamen indigentibus non abstraxit: orationis’^ et vigiliis non mediocriter intentus, caritate et hospi¬ talitate insignis.

B

detur spatium infirmis poenitentiae, ac ut*’ poeniteat®, quae humana fragilitas perpetravit? An pigritiae tuae grave videtur® cruentatum pectus refrigerare? 5 Sed ecce ! nunc temporalem poenam die¬ bus*^ tuis praepono*, ita ut quocumque*" die aliquod" potionis genus tuo ori pro¬ pinaveris, a pristino sensu alienus effi¬ ciaris, non ut damnum cuilibet inferas, 10 sed potius’^ permaneas omni’’ exemplum inoboedienti’.

(20). Factumque est ita, ut viri Dei sermo usque ad vitae" terminum in** veritate permaneret. Nam praedictus Vi- 15 talis sacerdos in urbe eadem’, qua corpus martyris Christi fuerat cum ingenti gaudio deportatum, diebus multis vixerat post’ magistri obitum, martyris videlicet Hemmerammi*. Qui quamdiu ieiunabat, 20 peritia sententiae suae viventibus cir¬ cumpositis eximia praebebat* exempla, ita ut nullus pene dies praeteriret, quo non in" conspectu summi iudicis mis¬ sarum sollemnia vel psalmodiam i’ caele- 25 braret et insuper* magistri vestigia in¬ dagando huius vitae arduum callem sitiebat. Quam ob rem eum culmina regni dubium non est ascendisse, quia orationi et elymosinis erat intentus. 30 Quod ergo viribus non potuit adimplere voluntate* tamen indigentibus ministra¬ vit" : vigiliis, caritate et hospitalitate*’ non mediocriter insignis.

Capp. 19. 20. A 1. 2. 3. 4o. B 1. 2a. h. c. 3a. b. 4.

Cap. 19. a) infimis A 1. b) om. B4. c) coi-r. poeniteant B2ft, et sic B i. d) ita ^ 1. 2;

(ut om.) c. refrigerare p. rell. ; (ut oni.) cruentatum p. refrigerare B. e) videretur B 1 ; videt: m. al. corr. videtur B2c. f) ita A 1. 2 cum B; temporali AS. 4a. g) ita ^2. 4n; reponam Al; pro¬

ponam A 3; propono B. h) ita A 1; om. rell. i) ita A 1; aliquod rell. cum B. k) d. t. om. B2c.

1. ita B2a.b; propono rell. m) quodcumque, om. die B4. n) aliquot B2a. o) Ua Al; 40

effic(t)iari8 p) versu ea^. om. AAa. q) perm. potius B 2a. i. r) e. o. B4.

Cap. 20. a) t. v. B2b. b) in v. om. B2c. c) ita Al; quoniam A 2 ; Nam A 3. 4a cum B. ^om. B 2c. e) #<a A 1 ; deductum reU. f) peritie A 4a, corr. g) quo om. A 4«. h) post — Hemmerammi om. B2c. i) Emm. codd. k) praeteritisset A 1. 1) pbeat Bl m) puto Al

n) m c. 8. 1 om. B2c. o) ardua h. seculi calle A4a; h. vitae arduum c. B. p) spalmodiam 46 B 2c. 4. q) Ito A 1 ; eum add. rell. r) ita A 1 ; culmina A 2 cum B ; culmen A 3. 4a. s) ita A 1.2: ascendisse A 3. 4a cum B. t) super eadetn m. corr. insuper BSa. u) est A 2 v) ito Al 2*

TvnT f f o ^ ^ y) d pr. m. superscr. Bl.

2. voluntatem (?) pr. m. B2c. a) ministrabat (?) corr. ministravit B 1. b) hospitatem Bl.

3. Scii. Ratishonae. Sepp.

r

A B

(21) . Sed tamen, ut diximus, magistri^ (21). Sed tamen, ut^ diximus, verba verba usque ad obitum suum conplesse magistri usque ad obitum conplesse certum est. Cum® a^ perfecto ieiunio certum est. Cum igitur, perfecto® ieiunio,

6 certis temporibus sui*" corporis alimen- certis temporibus corporis alimenta perci¬ tum^, cuiuscumque poti** genus in* ore peret*^, cuiuscumque generis potum bi- percipisset , statimque" pristino alienatus beret, pristino subito alienatus sensu et sensu, a spiritu inmundo" correptus®, com- inmundo spiritu correptus, commutata mutata facie, voce 1 et stridoribus inmensis facie, voce et nimiis stridoribus huc 10 huc illucque discurrens, per plateas orbis illucque discurrens, per urbis plateas et per terrarum foragines**, per disruptam * voraginem terrae perque® abrupta loca petrarum, per monumenta mortuorum, petrarum et monumenta mortuorum per diversa spatia locorum nefandis verbis nefandis turpibusque perstrepebat, verbis et turpis^ perstripebat*^ sermo- et tamen damnum nemini^ ullo* modo 15 nibus®, et tamen nemini inferens dam- ingerens. Unde et eum aliquoties per num. Aliquotiens eum** per altitudine® altitudinem turrium currere contigit, sed turrium gradere** contigit, et® praeci- corporis sui praecipicium minime pertu- pitium sui corporis minime pertulit, us- lisse, usque dum hoc modo suae voca- que dum sui ^ evocationis conplesset tionis diem complevit, sio diem.

(22) . His namque" transactis, incole (22). His itaque transactis, quidam huius loci, collectis abscisis sacri mar- incole loci humanitate coacti, collecta tyris membris, in** quodam® arbore vul- beati martyris m en bra in arbore quadam** gari locutione spine® albe* condentes*^ vulgari locutione spina alba condentes

25 abierunt. Erat namque a multis medicis abierunt. Erat autem multis medicis^ devulgatum**, ut cuiuslibet abscisa mem- per loca divulgatum, ut, menbra cuius- bra et sub humo proiecta*, ut*’ huius* libet abscisa et humo"* proiecta", huius truncus a® nullius^ medicis** arte sani- truncus** arte medici nullius sanitatis tatis recuperationem consequeretur. Sed recuperationem consequeretur. Sed hoc 30 haec*’ fidelibus in exemplum® trahendum fidelibus trahendum in exemplum non

Capp. 21. 22. A 1. 2. 3. 4o. B 1. 2a. b. c. 3o. b. 4.

Cap. 21. a) sui add. Aia. b) ut d. om. B2c. c) tta AI; Nam cum Aia; Cum igitur B. d) ita AI. 2; om. A 3. 4a. e) p. i. om. B i. f) ita AI. 2; in mensis pro a, c. A4a; haec om. A 3. g) ita A 1 ; sumeret (et add. A 2) add. rell. h) ita AI; potus A 2 ; poculi A 3. 4a ; 35 potum B. i) ita AI. 2; om. A 3. 4a. k) i e cotT. BSa. 1) ita AI; percep. rell. m) ita AI; que om. rell. n) ita AI. 2; est add. AS. ia. o) ita rell. cum B; ereptus A 1. p) commu¬ tatu J8 1. q) ita AI. 2 cum B; om. AS. 4a; et om. AI. v) ita A i; urbis plerique; civitatis A 4a. s) ita AI; vorag. rell. t) ita AI; disrupta pet. loca, per rell.; abrupta

loca pet. B. u) que m. rec. in litura B Sa. v) momenta B Sa, corr. w) ita A 1 ; turpibus rell.

40 x) perstriebat cwr. perstripebat A 1 ; perstrepebat rell. y) memini ;w. m. B 2b. z) nullo B 2a. a) ita AI. 2; om. AS. ia cum B. b) om. A 2. c) ita AI; altitudinem rell. d) ita AI; currere rell. cum B. e) ut A 2. f) ila AI, ut supra; su(a)e vocat, rell. cum B.

Cap. 22. a) ita AI; itaque rell. cum B. b) ita AI; et sub pro in A 2. c) ita AI;

quadam rell. • d) quodam (?) R2c, carr. e) ita AI; spina alba rell.; vocatur add. A 2. f) con-

45 dentes ante v. 1. spina alba A 2. g) medicicis J5 1. h)Ua A divulgatum A 2 cum B ; vulgatum A 3. ia.

i) huiuscemodi arboris add. A 2. k) ita AI. 2 ; om. AS. ia cum B. 1) h. arboris tr. et add. susci¬ peret Aia. m) humi Bi. n) proiect(a e corr.) BSa. o) ita AI. 2; om. A 3. ia. p) ita AI. 2;

medici A 3. ia. q) trunco B Sa. r) ita A 1 ; hoc rell. s) exemplum. Trahendum interpungit A 1.

1. Spina alba in nuptiarum facibus auspicatissima fuisse traditur; cf. Forcellini h. l. 60 2) I. e. .sine medici ullius arte.

A

cf.P8.54,23. non est, sed magis propheticum imitare*’ testimonium, ut iactet curam suam in Deum, et ipse eum enutriet®.

(23). Eadem namque die, non longo intermisso spatio, duo ignoti atque pul¬ cherrimi viri, equitantes per puplicam^ callem, a quibusdam arantibus® in agro de sacris sancti martyris membris in¬ quirentes, dum diutius circitarent®, in¬ notuerunt, quod in^ quendam arborem summissi^ essent ^ Cunctis agri culturis^ videntibus, ad eum’ locum se’" decli¬ nantes, et amplius ab his visi non sunt, utP tanti huius rei testes sunt, quanti habitatores huius loci existunt. Et’^ qui*" amrairatione perculsi** de his’ incognitis viris et de disparitione" eorum, pergentes ad arborem, sed ea quae posuerunt sancti martyris membra* minime invenerunt.

namque mira et nostris temporibus valde stupenda’, quia adhuc* incognita humanae* permanet infirmitati, a quibus sublata vel ubi deportata fuissent. Sed quid ex his quae praediximus membris sentiendum ’’ sit, ignoro, nisi per divinam dispensationem hoc fuisset datum*»’ in¬ tellegi, quibus fuisset dignus sanctus*’ martyr meritis’, cum cruenta et secta ab’ se, adhuc eo vivente, membra, per cognitionem divinam ab eo loco assumpta" , sub gloriae P honoris condisse** dubium non est, et’’ tamen, ut diximus, hominibus

B

est, sed potius testimonium imitari pro- phete, ut quis iactet’’ curam suam in Deum, et ipse eum enutriet.

(23). Die namque eodem, non longo 5 interiacente" spatio, duo ignoti et pul¬ cherrimi viri, per callem publicum equi¬ tantes, quosdam ’’ aratores de menbris beati martyris inquirebant. Cum autem diutius per’^ eadem loca circuirent, in- lo notuerunt cultores, quod in arbore qua¬ dam reposita fuissent. Et, videntibus illis, ad locum eundem declinaverunt et ab his ultra visi non" sunt. Unde et" huius rei testes sunt tanti, quanti ferme is eiusdem loci habitatores existunt. Qui hac ammiratione conpulsi, id est viris incognitis eorumque disparitione^, ad arborem venerunt, sed ea quae posuerunt"^ martyris Dei menbra minime reppererunt. 20 Res mira et valde ^ nostris temporibus stupenda, quia adhuc incognitum huma¬ nae’’ infirmitate® manet, a quibus sublata veH ubi essent deportata®. Sed quid ex his membris sentiendum sit, ignoro, nisi 25 per divinam dispensationem detur intel¬ legi, quibus Dei martyr meritis dignus exi- steret, cuius cruenta adhuc membra ab eodem loco sublata**, sub gloria honoris condita’" non dubitamus in terris, et 30 tamen, ut diximus, hominibus® incognitum

Capp. 22. 23. A 1. 2. 3. 4«. B 1. 2a. b. c, 3a. b. 4.

Cap. 22. a) ita AI; imitari rell. b) iacet J5 3« (pt’. m.).b. c) enutriat A (2). 3. 35

Cap. 23. a) extr. e m. al. in litura BSa. b) ita pr. m. A 1 ; publicam A (2). 3; publicum A 4« cum B. c) orantibus A 3. d) quodam B i. e) sciscitarentur A 3; circuirent B. f) om. JB4. g) in quandam A 3. 4a ; sub quadam A 2. h) A 1 ; summissa rell. ; reposita B, i) qui add. A 3. k) ite A 1 ; cultoribus rell. 1) 1. eum A 4o. m) ita A 1 ; (se oin.) declinaverunt rell. cum B. n) postea superscr. BSa. o) om. B2c. p) ite A 1. 2; om. A 3. 4«; Unde B. q) »te Al; 40 om. rell. r) Qua miseratione A 4a. s) ita rell.; perculsis A 1. t) ita Al. 2; eis A3; illis A4a. u) desperatione illorum A 4a. v) dispartione B 1. 2c (pr. m.); disparatione B2a. w) posuerant ibi minime 5 4. x) ita rell. cum B; conamine pro m. m. A 1. y) m. al. superscr. B2b; valde et B2a. z) i. a. A 2. a) p. h. fragilitati A 4a. b) humani pr. m. B2c. c) pr. m. corr. infirmitati 51, et sic rell. d) aut ubi m. al. in litura B2b. e) deportata 51. f) sciendum A 4«. 46 g) ita rell. ; fuisset datur A 1 ; detur 5. h) Dei pro s. A 4a cum 5. i) laudibus A 4a. k) b pr. m. superscr. 51. 1) a A 4a. m) m. al. add. esse B2b. Sn. n) asumpta A 1; sumpta A 3. o) ut

di : : : : re add., .,ed eras. B 2b. p) ita A 1 ; gloria rell. q) ite A 1 ; condidisse rell. r) Sed A 4a.

1. Eadem vei’ha leguntur in V. CorUniani c. 2.

A

incognita permanent. Sed^ idcirco ea membra a veritatis tramite^ deviassent® existimo, et*’ per snos actos*’ capite in- 6 visibili, qui est Christus, subministrantes, remotis propriis voluptatibus pauperibus praebentes famulatum, intrepide pro Christum^ contumeliis affecti’, ut eorum spes et caput, quae erat Christus, ad 10 aedificationem viventium nec*^ sperantia in se membra, ut digna erant, providisset sub honore; et propterea ab incognitis detulta’ viris in capitis *-2 cognitione, id est divinitatis, condere non mediocri 16 gloriae" dubium non est. Ees autem habitantibus innotuit membrorum , ita ut eis *■ in stuporem verteretur, et quamvis parum, tamen apertis oculis eius agno¬ scentes ** san ctitatem.

20 (24). Tunc viri qui erant" beatum et

Deo’* devotissimum episcopum Haim- rammum et gloriae martyrii triumphum ex certaminis campo, id est ex area, quae tunc frumenti** praetiosiore margaretis 26 purgati’* tritici, id est cruore, consparsa’ deiacebat, ponentes subin’ plaustro, ar¬ repto’* tramite, reducentes, distinantes** certatim ad villam publicam nuncupan¬ tem*" Aschaim^ distantem* miliario fere *

B

est. Sed"

res mira habitatoribus i* eisdem ** de membris innotuit beati martyris, ita ut in stuporem non parvum verterentur, quia, quamvis parum, apertis tamen oculis cordis eius’ sanctitatem cognovere.

(24). Et quidem viri qui cum eo erant beatum Dei devotissimum martyrem Hemmerammum ** episcopum et gloria martyrii triumphum ex certaminis ’ campo, id est area^^-^ pretiosiore fru¬ mento vel margaritis’^, in plaustrum po¬ nentes, ad villam Ascheim publice" nun¬ cupantem i*, tramite arrepto, perduxerunt, distante ** miliario fere duodecimo, ubi

30 Capp. 23. 24. A 1. 2. 3. 4o. B 1. 2a. b. c. Sa. b. 4.

Cap. 23. a) tamen acUI. D2a.b. b) non add. A 2. c) ita Ai; deviasse rell. d) ita rell.;

ut A 4a. e) ita AI; actus capiti rei/. f) voluptat8(?) A 2. g) ita AI; Christo rell. h) affitiantur, dum illorum spes A 4a. i) ita A 1 ; qui erat A (2). 3 ; qui est A 4a. k) ita scripsi (nec — ne — quidem); ne codd. pleidque ; om. A4a. 1) ita Ai; ablata viris A 3. 4a; viris ablata A 2. 35 m) cap. cognitionem A 3-, cogn. cap. A 4«. n) ita Ai (cf. supra 2^.494,32^; gloria rell. o) ita rell. (cf. supra j>. 491,32^5 -4 1. p) habitoribus corr. habitat. B 3«. q) eiusdem B^b.

r) illis vert. in timorem A 4a. s) ita A 1 ; cognoscentes A (2). 3 ; cognoscebant A 4a ; cognovere B. t) 8. eius B2a.

Cap. 24. a) ita AI; cum eo h. l. add. rell., ante erant B. b) om. A4a. c) ita B2b; 40 Emmerammum Bi. 3i; Emmeramum B2c. d) ex :: certaminis, ros. er B2c. e) frumento A 4a. f) praetiorc A 1 ; pretiosiori A 2. g) (a. om.) preciosiorem B 4. h) purgata A 3. i) ita A 1 ; conspersa iacebat rell. k) margarit(i8 m. al. in litura) B 3a. 1) ita A 1 ; in rell. m) publici B 36.

n) ita Ai; recto tramite A 2; a. tr. om. A 3. 4«; habet B. o) ita Ai. 2; om. A 3. 4«. p) nun¬ cupatam (e can\ nunpatam B3rt> B2a. 3«. 4; nuncupata B36. q) distantem B3a. 4. r) nuncu- 46 patam A 4o. s) distante A (2). 3. t) om. A 4a.

1. Locum insequenfem ad l. 15. dubium non est praetermisit B. 2) Capitis invisibilis, qui est Christus. 3) Textum in B male contractum ita restitue ad A: area, quae tunc frumento praetiosiore margaretis purgati tritici, id est cruore, consparsa deiacebat.
2. Aschheim (B. A. Munchen).

A

duodecimo, ubi ecclesia beati Petri apo¬ stoli moeniis** constructa esse videbatur, ut tantum virum et Dei martyrem illuc deducere deberentur^, ne ut*^ in eorum vilia aedifitia vitalem finiret® flatum ; quia quamvis in eorum oculis prius non tantum dispectus’, sed etiam nece sub¬ missus fuisset, tunc in magnam, ut dignus erat, venerationem decreverat**. Sed et mulieres ex vicinis locis cum ducentibus * viris pietatis viscera® commote, girantes^ plaustrum ob veneratione martyris Christi in comitatu secutae sunt. Cum autem pervenissent* in partibus** cam- pestriae, distante a praedicto loco, ubi tendere videbantur, miliario tertio tunc"^ venerandus Dei martyr voci^’, ut potuit, quamvis incondite heiulare coeperat, in¬ nuens, quod ora remunerationis** in cae¬ lestibus eius eum locum praeterire non deberetur®. Unus ex his qui erant inspiratione divina ceteris quasi sub-

B

ecclesia beati Petri apostoli moenibus constructa esse videbatur*, ne in vilibus eorum edificiis praesentem vitam efflaret ; quia quamvis in eorum prius oculis non 5 tantum dispectus sed etiam nece» sub¬ ditus esset, in magnam, ut dignum erat, excrevit venerationem. Sed et mulieres ex vicinis locis cum viris ducentis viscere pietatis adtactae, girantes plaustrum ob lo venerationem*** martyris in comitatu** se- quutae sunt. Et cum pervenissent in loco*" campestri, distantem® a loco prae¬ dicto miliario tertio, ubi tendere vide¬ bantur, venerabilis Dei martyr qua po- 15 tuit voce coepit’’ heiulare, innuens, quod eius remunerationis* hora veniret, qua ab angelis ad*^ caelum sublevari mere¬ retur. Unus enim ex his** qui cum eo comitabantur quasi divina® iussione^ 20

Cap. 24. A 1. 2. 3. 4a. B 1. 2«. b. c. 3a. b. 4.

Cap. 24. a) ita AI. 2; moenibus A 3. 4a. b) ita A 1 •, deberent rell. c) ita A 1; om. rell. 25 d) ita A 1 ; vilibus aedificiis rell., sed aedif. — oculis om. A 4a. e) veniret A 3. f) m. al. in litura B2b; dcsp. BBa.b. g) neci BSa. h) ita Al; desp. rell. i) Ha Al cum B; neci rell. k) ita recte Al (cf. supra p. 465>); excreverat rell.; excrevit B. 1) Ha A 1. 2; ducentis A 3. 4o. m) veneraonem B 1. n) martyris incolomitat secutae J5 4. 0) ita Al. 2; viscere A 3. 4« cum B.

p) uirantes A 1. q) ita Al; venerationem rell. q*) martyres A 1, corr. r) loca c. Bl; locum 30 campestrem BSa. s) distante B2c. 4. t) pervenisset A 2. u) ita Al. 2; in partes campestri (Ha A 3 ; campestres A 4aJ distantes A 3. 4a; in loco campestri distantem B. v) m. al. in mg. suppi. B 2c. w) fYa Al. 2; om. AS. 4« cum B. x) h. r. B2a.b. y) Ha Al; voce rell. z) in B2a.b. a) illis B2c. b) i7a A 1 ; r. su(a)e in c. (om. eius^ rell.; eius r. hora B. c) m. al. supei^scr. BSb. d) visione B 4. e) ita Al; deberet rell. f) Ha Al (v. supra p. 495, 20; ; cum eo add. rell; 35 cum eo comitabantur B.

1. A addit: ut tantum virum et Dei martyrem iUuc deducere deberentur. 2) Loco qui rustice vocatur Gruoba, quo sanctus Emmerammus spiritum ad caelos misit V iugera episcopo Ratishonevsi ab advocato Frisia gensis ecclesiae pei-muiatione facta c. a. 1020. tradita sunt (Meichelbeck I, 2, p. 492/ De situ viri docti minime conveniunt, cum alii (Sepp p. 2SSj 40 de Grueb prope Ascliheim, alii (Meichelbeck I, p. 233; Riezler, ‘Veber den Ort, ico Ern- mei’am iibei’fallen ivurd^, ‘Forsch. z. Deutsch. Gesch: XVIII, 528; de Grub prope Gross- Helfendorf cogitaverint, qui sane locus cum Arbeonis nai-ratione nullo modo conciliari potest. Tradunt autem martyrem extremum spiritum effudisse ibi, ubi sacellum dictum Emmerammskapelle m campo conspicitur, loco scilicet a villa Aschheim haud multum distante medio inter vicos 45 Feldkirchen et Haimstetten. De ea quae antea ibidem stabat capella in antiquissima matricula Frmngensi a. 1315. ita relatum est: Munster, capella per se absque sepultura; spectabat aiUem ea ad abbatem S. Emmerammi ; cf. Jannei’ l. l. I, p, 50.

A

iectis imperans, nt eum de plaustro quo iacebat deponerentur® ; qui^ subito de¬ ponentes, in amoeno gramine submiserunt 5 in campestriae® desertae planitiae. Sic- que factum est, cum sancta illa anima de corpore exiret, ut^, cunctis qui ad¬ erant videntibus, quasi inmense lampadis lux ex ore sancti viri processisset in alta 10 tramitis, remoto aere, in*^ celestibus pe¬ netraret, ita ut ingressiones" sue splendor" faciem I’ praesentium fulminaret. Eo^ iam emisso spiritu, cunctis*^ pavor in- ruit®, ita* tremore perculsi, ut vix tanti 15 viri corpus in plaustrum sublevare aude- rentur".

(25). Sed huius loci miraculum, ut mihi videtur, silentio tradendum non 20 est. Erat namque incultus per spatia annorum innumera et quasi oblivione® traditus, quod talem ex se^ Deo® pro- pinasset animam. Sed*" cunctis incolis^ per girum praeclaruit in signum, quia, ut 25 mos est Germaniae, ut faciem suam in¬ mense"* nivium effusione veletur" per totum gemalemP tempus, ita ut in cu¬ bitis*’ altitudine® decrescat*, sed" eo loco minime permansit, ut"^ quis praeter- 80 euntium quamvis parum permansisset, et® in vernalis** decore et amoenitate totum permansit annum. Sicque factum est, quasi** ut locus excusationem in-

B

caeteris imperabat, ut de plaustro Dei martyrem ad terram® deponerent; qui obtemperantes voci monitoris**, eum in amoeno gramine condigno^" honore, simul et gloria statuerunt in campestri planitiae*. Sicque factura est, ut cum sancta anima illa de corpore exiret, cunctis qui aderant videntibus, quasi lux magna* lampadis ex ore sancti’" viri pro¬ cessisset et alta caelorum, aere diviso, penetraret, ita ut in egressione animae splendor ingens praesentium faciem ful¬ minando deterreret. Egrediente autem spiritu, tantus pavor cunctos invasit, ut vix timore perterriti’’ corpus adiacens in plaustrum"’ auderent elevare.

(25). Sed miraculum huius loci, ut video, silentio praeterire non debemus. Erat enim incultus per multa annorum spatia et quasi traditus** oblivioni, quod® talem ex se Deo animam propinaret. Sed cunctis loci incolis per circuitum in signum praeclaruit, quia**, ut* moris est Germaniae, ut faciem*^ suam inmensa* nivium effusione cooperiat® per totum hiemale tempus, ita ut in cubiti** altitu¬ dine’* excrescat, sed eo loco minime permansit, ut quis praetereuntium quam¬ vis parum remaneret, ut*"’ ita vernali’"- decore et amoenitate annum perstetit® integrum. Sicque factum est, ut locus excusationem habens imbrium ac tur-

Capp. 24. 25. A 1. 2. 3. 4a. B 1. 2a. b. e, 3a. h. 4.

86 Cap. 24. a) ita deponerent rell. b) quasi A 2. c) terram depone m. al. in litura B Sa.

d) monitores pr. m. corr. monitoris Bl. e) ita Al; campestri (campestria A 2) deserte (deserta A 4a) planitie rell. f) amoenio B 1. g) cum digno B2c. 4. h) ita A 1. 2 \ om. rell. i) ita BSa.b cum A; vocabulum periit Bl; planiciae B2a. k) Ua A \ (in om.) celestia rell. 1) magne B A. m) V. s. B4. n) ita Al; ingressionis A2; egressionis A 3. 4a; egressione B. o) ita rell. cum B;

40 om. Al. p) facies A 2. q) Et A 4o. r) ita A 1 ; cunctos rell. s) ita recte A 1 ; (cf. infra c. 35 :

omnibus timor inruit; ; invasit rell cum Ax et B. t) ita A 1. 2 ; et ita sunt tr. (timore A 4a) p. A 3. 4« ; ut vix timore perterriti B. u) ita A 1 ; auderent rell. v) ti m. rec. in htura B 2b. p) plastrum B 1.

Ca p. 25. a) ita A 1 ; oblivioni rell. b) o. t. B 4. c) et B 2c. d) ex e A 1. e) Do¬ mino A4a. f) tamen add. A4o. g) ita A 1.2\ c. in locis A 3; in c. locis A 4a; c. loci incolis B.

45 h) qui(a m. al. in litura) B2b. i) erae. B3a. k) facies sua pr. m. BSa. 1) ensa nivium wi. al. in litura B 3a. m) ita A 1 ; immensa rell. n) ita recte A 1 (cf. infra c. 32 : facies caeli vela¬ retur; ; cooperiat A3. 4a cum B; cooperit A 2. o) cooperiatur B3c. p) corr. iemalem Al; hiemale rell. q) cubitu pr. m. B 4. r) ita A 1 ; cubiti rdl. s) ita Al. 2 ; altitudinem A 3. 4a. t) ita recte A 1 ; excrescat rell. cum B. u) om. A 4o. v) ita B 3o cum A ; altitudinem rell. w) ut

60 permansisset om. A4a. x) fto A3; pa::rum p., rae. u Al; parumper mansisset A2; parum rema¬

neret B. y) et B2c. 4. z) d. v. B3a. a) sed A4a. b) ita Al. 2; vernali A 3. 4a. c) ita Bl. 2a et pr. m. B2b.c. 36; perstitit rell. (iti ei-ne. B3a). d) ita Al; om. rell.

SS. R. Meroving. IV.

Greff. Dial. IV, 14.

A

ferret, ut® imbrium atque procellarum turbine ° et elimentorum dicione*^ sub- icere^ non debuisset, qui angelorum spirituum^ suae^ praesentiae in tanti Dei martyris anime egressionis™ fuisset consecratus®. Erat enim^ secus locum quadruvius*^, ita ut a multis praetereun¬ tibus huc*’ illucque in miraculum decre¬ visset; et dum subtilius a® nonnullis per- commorantium^ in circuitu fuisset scisci¬ tatum tam^ ammirabile signum, statim- que* per quadruvium his qui tunc ad¬ erant ad memoriam rediit, quod in eo sancti Christi® martyris Haimhrammi^ anima exuta huius exilii nexibus® alta poli penetrasset. Tunc commorantes in circuitu suae collectionis ^ ecclesiam eidem ^ martyri in honore in eodem loco construxerunt, in qua non mediocriter innumera ex merito martyris*^ clarescunt signa.

(26). Dum huius loci mentionem in¬ ferimus, mira mirandis succedunt, quod ad memoriam rediit®, unde longe su¬ perius ex sancti viri sententiam ^ praetu¬ lisse® me comperio, de carnificum verbis, quod silere minime licere me suspicio^. Quorum duo dignas Deo fundentes praeces, ut superna provideri * hoc digna¬ retur pietas, quod non proprio*^ sponte,

B

bini^ procellarum et elementorum dicioni subiacere® non deberet, qui angelorum sanctorum praesentiam^ in tanti Dei^ viri egressione fuerat consecratus. Erat 5 enim secus locum hunc quadruvius", ita ut a multis praetereuntibus huc illucque in miraculum excrevisset; et dum sub¬ tiliter a nonnullis commorantibus per circumquaque* loca sciscitatum® esset 10 tam ammirabile signum, statimque’^ per quadruvium his qui tunc^ praesentes aderant redit ad memoriam, quod ibidem sancti® Hemmerammi** martyris carne exuta anima alta caeli penetraret. Tunc 16 in circuitu con manentes eidem martyri ecclesiam in loco^ eodem construxerunt, in quo non mediocriter innumera mar¬ tyris merito* signa clarescunt.

(26). Dum huius loci mentionem in¬ ferimus, mira mirandis succedunt, quia ad memoriam redit, unde longe superius 26 ex sancti® viri sententia^ me retulisse conperio, de verbis impiorum^ carnificum, quod silentio praetereundum non est. Quorum duo digne Deo preces fun¬ dentes, ut divina clementia intueri digna- so retur, eo quod imperio coacti tanto Dei*

Capp. 25. 26. A 1. 2. 3. 4a. B 1. 2a. b. c. 3a. b. 4.

Cap. 25. a) ita AI. 2; om. AS. 4a. b) ita B 1. 2c. 4 (pr. m.); turbinis B2b. Sb. c) ita AI. 2; turbini A 3. 4o. d) ita AI; ditioni rell. e) ditioni non (pr. m. mperscr.) subiaceret. Qui B2a.b. f) ita AI. 2; subici A4a; subiacere A 3. g) angelicorum A 3. h) pr(a)e8entia R2a. 4. 35 i) V. D. R4. k) que sanctorum add. A4o. 1) malim sanctae (scae). m) ito AI. 2; egressioni A 3; egressione A 4a. n) quadruivius corr. quadruvium B2c, et sic R4. o) ito rell. cum B\ praesen- tatusAl. p) autem A 4«. q) ita AI. 2; quadruvium A4a; quadrivium A 3. r) h. illucque om. A 3. s) ante nullis A4a. t) per circumque Bl; per circumquaeque B2b; circ. per R4. u) suscitatum B2a. v) ita AI. 2; om. A 3. 4a*, commorantibus B. w) que om. R4. x) tam 40 a. 8. statimque om. A 4a, versu exeunte. y) nunc B 4. z) ita A 1. 2 ; que om. A 3. a) sancti post martyris 5 4. b) ita BSa.b; Emm. rell. c) om. A 4«. d) Haimhrami h. l. AI. e) ita AS. 4a; exilii (om. n.) AI; nexilibus pro e. n. A 2. f) manentes in litura BSa. g) co pr. m. superscr. Bl. h) ito AI; eidem martyri, om. in h. 5; eiusdem martyris nomine dicatam pro e. m. in h. rell. i) to m. al. in litura BSa. k) matyris AI. 45

Cap. 26. a) redit A 2. b) i<a A 1 ; sententia rell. c) sancti:, ros. s(?) 51. d) sententi(a m. al. in litura) BSa. e) protulisse A 4«. f) imp :: iorum B2b. g) ita Al; suspicor rell. h) Deo duo digne 5 2o. b. i) hoc providere A 4a. k) ita A 1 ; om. rell. 1) Deo 5 2a.

1. I. q. collatio et requiritur ablativus “sua collatione”. 2) Supra c. 17.

A

sed imperio coacti tantum et Dei epi¬ scopum suis manibus poenam inferendi** mittere debuissent, ut huius sanguinem 6 ab his in die iudicii non deberetur® requerere. Et®^ dum vir Dei, eorum ut vidit corda, de his in semet ipso con- pescuit**, dicens: “Domine, retribue eis* secundum fidem illorum” ; sicque perac- 10 tum" est, ut® hii in pacis tranquillitate suae evocationis P expectarent diem.

(27). Eeliqui vero tres extorquentium", ut praediximus, qui suae crudelitatis in eum contumaciter manus inponebant®, 15 zelo diabolico succensi, inproperantia® et contumeliosa verba in faciem ei mit¬ tere non pertimescebant** : in eorum dam¬ natione miseris actio nequissima non sufficeret, nisi in augmentum nequitiam* 20 cordis ad aditum oris ^ inproperando perducerent, unde veritatis probatur sen¬ tentia, ut ex cordis abundantia os lo¬ quere non desisteret P. De quibus infra spatia septem dierum peractum est, ut 25 unusquisque eorum inmundo prostratus esset® spiritui*, et tam diu vexati et us¬ que ad hoc perducti, ut intempesta’’ noc¬ tis ^ ad^’ aditum aedifitiorum unusquisque in impetu spiritui* inmundi prosilientes, 80 relicto tramite, ut erant digni, ad deserta confugientes**, per cacumina montium®.

B

viro suis manibus poenam inferrent.

Unde suppliciter postulabant, ut huius sanguinem® ab** se in die iudicii re¬ quiri non deberet. Dumque vir Dei, eorum corda considerans. Dominum de¬ precatus est, dicens: “Domine, retribue eis*^ secundum fidem illorum*”, sicque factum est, ut"* per beati martyris ora¬ tionem in pacis tranquillitate vita disces¬ sissent

(27). Reliqui vero tres iniqui tortores, ut iam diximus**, qui suae crudelitatis manus ferociter in virum Dei iniecerunt ** , et zelo demonum succensi*", contumeliosa verba in faciem^ dare non timebant, quibus et accio nequissima non sufficeret, nisi ad augmentum* nequitiae ad*^ adi¬ tum oris verba inproperando perducerent, unde sententia probatur veritatis, quia ex abundantia’^ cordis os loquitur. De Matth. 12,34. quibus infra® septem dierum spatia per¬ actum est, quod unusquisque eorum spi¬ ritu** traderetur inmundo, et tam diu vexati et*" ad hoc usque perducti sunt, ut intempesta" noctis unusquisque im¬ petu inmundi"’ spiritus prosilientes *’, per devia, ut digni erant, ad deserta confu¬ gerunt" et per montium cacumina et

Capp. 26. 27. AI. 2. 3. 4a. Bl. 2a.h.c. Sa. b. 4.

Cap. 26. a) ita AI] tanto Dei episcopo rell. b) ita AI; inferrent. Unde suppliciter postu¬ labant (festinabant A 2) pro verbis inferendi mittere debuissent rell. cum B. c) sanguinis B4. 85 d) a B 2c. e) ita A 1 ; deberet rell. f) Dominus non requireret. Tunc ergo pro vei’bi8 r. non d. Dumque m. al. in litura B Sa. g) ita AI; dumque A 3 cum B; Cumque A 4«. b) conpescui AI; pro his Dominum deprecatus est pro verbis de his in s. i. c. rell.; Dominum deprecatus est B. i) illis A4a. k) ei pr. m. B2c\ illis B2a.b. 1) eorum (om. Sicque; B4. m) et B 1. n) ita A 1 (cf. infra l. 24; ; factum rell. cum B (cf. supra p. 497, g). o) per orationem sancti martyris 40 add. A 2. p) ita A 1 ; vocationis rell. q) decessissent B 1 (siss periit). 2a. 3i.

Cap. 27. a) ita Al; torquentium rell.; carnificum add. A 2. b) dictum est, qui B2a.b. c) et add. A 4a. d) eiecerunt B4. e) iproperantia A 1. f) suscensi B2a. g) facienda re: B 2b, corr. h) timebant, ut in illorum A 4a. i) agm. pr. m. B 4. k) ad aditu moris JB 1 ; ab aditu oris B Sa. h. 1) ita A 1 ; nequitiae A 3 cum B ; nequitie et add. malitiam A 4a. m) om. A 4a. 45 n) bundantia Bl. 0) om.Bl. p) ita A 1 ; loqueretur reU.] loquitur B cum Vulg. q) spiritui B 3«. b. r) om. BSa.b. s) esse A 1. t) ita Al; spiritu rell. u) intempesta:: (ras. te?; nocte B 4:. v) ita B cum V. Corb. c. 24; in tempestate n. A 1 ; intempestae n. et add. silentio rell. w) sp. i. B4. x) prosilentes B4, cori\ y) ad om. rell.; ad aditum et aedif. A 1. z) ita A 1; inm. spiritus A 4a; spi¬ ritus i. rell. a) confugierunt B 3a (pr. m.).b] confugerent B2c. 4 et m. al. B2b. b) ita Al;

50 confugiunt et per rell.; confugerunt et per B. c) ita A 1. 2; ac add. A 3. 4«.

1. jB addit : verba.

2. G^}’eg. Dial. II, 35: intempesta noctis hora.

63*

A

per ima et® convallium, per loca inhabi¬ tabilia et humani’^ fragilitati incognita discurrentes®, ita ut infirmorum^ cada¬ vera nullo ^ comparuisse comprobatur. Quidnam de his aliud sentiendum est, nisi superno aequitatis iudicio, qui im¬ pietatis eorum animo ferocissimo tam loquendo quam perficiendo in tantum sacerdotem eorum cordis nequitiam ex¬ plere non verebantP, ut in damnationem eorum mens feris comparare^ deberetur, ut proprio’" mente alienati"" eorum* cor¬ poribus ipsi sibi^ damnum inferrent? Quid ^ enim de sanctis viris dicendum est, nisi apostolicum illum ^ testimonium,

1. Cor. 3, 16. qui® ait: An nescitis, quia templum Dei estis et Spiritus sanctus hahitet in vohis? ib.v. 17. Unde recte subiungitur, ut violatores huius templi a Deo disperderentur*^.

(28). De qua dispersione comprobatur de eorum® temporali domno Lantper- tho®, ut nihilominus disperderetur; quam ut suae damnationis® in** exilio vitam fini¬ ret, et^ sic in posteris*’ pro et nepotibus eius tanti viri vindicaretur sanguis, ut et*^ radicitus hos exterminaret, ita ut eorum quis non remaneret^. Et ubi tam emi-

B

ima convallium perque** inaccessibilia loca discurrunt^, et ulterius nec mise¬ rorum cadavera ullo loco paruerunt. Quidnam de his sentiendum*’ est, nisi 5 superno* aequitatis*^ iudicio* , qui effera"’ mente in tanto" Dei sacerdote explere nequitiam cordis non timebant, alienati sensu pristino, montes, deserta silvasque conparatione ferarum ad peterent et® 10 proprio se*^ iaculo deiecerent®, qui in- iusto iudicio Dei martyrem indicarunt"? Sed quid nam de sanctis viris dicendum est, nisi apostolica illa praeclara, senten¬ tia, qua dicit* : An nescitis, quia^ templum 15 Dei estis et Spiritus sanctus habitat in vohis^ ? Unde recte subiungitur, ut huius Dei® templi*’ violatores ab inhabitatore^ ad praecipitium raperentur’–.

(28). Unde et hac dispersione adpro- batur de** suo domino temporali Lande- perto’, qui nihilominus damnationis exilio vitam finivit ; quia rectum et iustum liquido constat, qui tantum 26 lumen temerario ordine nisus* est’" effu¬ gare, eternae damnationis tenebras in futuro pateretur", et in succedentem® postremo progeniem p tanti viri sanguis’* redundaret, ita ut ex omni in mensa in- so

Capp. 27. 28. A 1. 2 (ad l. ‘2b). 3. 4«. B 1. 2«. b. c. Sa. h. 4.

Cap. 27. ita Ai] om. rell. b) e, con\ B Sa. c) ita AI; human(a)e rell. d) discur¬ rerent B 4. e) discurrerent A 2 ; discurrunt B. f) ita A 1 ; miserorum rell. cum B. g) nullo comparuisse comprobator (cf. infra 1.21: comprobatur; A 1 ; nusquam ulterius comparuisse proba- rentur rell. ; ulterius nec — ullo loco paruerunt B. li) sciendum B 4. i) supernae B Sa. k) actum : est add. B 4. 1) iudiciura R 3a ; ut add. B 4. m) in litura B Sa. n) tanti pr. m. B 4. o) in

htuia B Sa. p) ita AI; veiebantur rell. q) damnatione A 2. r) om. R4. s) deiecerunt pr. m. corr. deicerent Bl, et ita BSb. t) ita rell.; comparari deberet A 4a. u) indicaverunt 1 ; cruciaverunt B 4. v) ita AI; propria rell. w) iia rell. cum B; om. AI. x) illorum A4a. y) Ita AI; ipsi (ipsis A 4«), om. sibi rell. z) dicitur B Sa. a) qui pr. m. 54. h) ita AI’ ■ illud rell. c) ita A 1 ; quo rell. d) et add. B 2c. e) t. D. B 2a. f) v. t. c(yrr. t. v. B i. g) eius add. BSa. h) exeunte om. A 4«. i) reparentur 5 4. k) dispergerentur A 4«.

;; M acciderit m s. X/XI.

add BSa c) Lantberto A3; Lamperto A4a. d) ita 51; Lantperto BSb’ Landeberto rell. e) dominationis A 2. f) tta AI; in exilium A3; (in om.) exilio A 2. 4a cum B. g) ea quae se- ,

00^1"’" ^ ^ 3. 4a; in succedentem

postremo progeniem 5. 1) hquo 52«. k) //a A 3. 4«; om. AI. 1) ^ m,. 53«.

dentel ^ ^ ^ est effugere pr. m. B 4. n) etur m litura B Sa. ’ o) succen¬

dentem BSb. p) propaginem B2a.b. q) sanguinis 52«.

2. a disperderentur; cf. 1. CV. 3, 17.- . d.sperdet dium Deus. 3) AlUe,- Meginfredus § 22: Qui vero superesse poterant vel

A

6 nentia eius’^ edificia caeteris praemi- nebant*^, in quibus suae confusionis® glo- riabat*, modo ortica*^-^ et platanus* ex¬ pansis foliis propagantur; et qui vene¬ nosam suam iram inhabitatore** templi 10 perficere non metuit, suaque ^ aedificia ve¬ nenatis serpentium generibus relinqueret invitus, ita ut sint in sibilum’* et in exemplum viventibus. Quamvis"’ dicen¬ tium verba sileant, tamen praetereuntes*^ 15 loca praedicant, quia suae contempla¬ tionis viatorum** aliquotiens suspiria ex- premunt, propter hoc ut et ipsi cavere** debeant**, ne in sanctis Dei sacerdoti¬ bus incaute® committant^, ut® et il- 20 lorum hereditas**, evacuata posteritate, sicut et contemplata loca testificantur*^, eradicetur’** et** in talpium^ obscura** habi¬ tatione convertatur, et coacervatus *" umus in testimonium permaneat viventibus.

(29). Cavenda namque est ira iusto- rum**, ne et ipsum ad** iracundia pro-

B

fantum** procreatione nullus superstes existeret intra paucos quasi** annos qui regnum paternum suscipere® a Domino mereretur. At vero ubi® inmensa eius edificia cunctis** eminebant, quibus ad horam in confusione*** gloriabatur**, ur¬ ticae videlicet et virgulta necuon et pla¬ tanus exorta foliis i’ expansis propagatur i; et qui iram suam venenosam in ^ templum Dei, Hemmeramnnim scilicet martyrem, non* metuit** crudeli edicto infundere*’, sua terrena edificia recto Dei iudicio relinqueret^’ invitus, ita^ ut praetereunti** viatori sint in obprobrium et exemplum. Et quamvis dicentium verba sileant, praetereuntibus loca eadem denotant, quia aliquoties exprimunt suspiria via¬ torum, ut caveant, ne aliquid ullo modo mali in Dei servis* sacerdotibusque com¬ mittant, ne et* eorum hereditas, extincta posteritate**, in solitudinem relinquatur ^ et humus coacervata* viventibus testi¬ monium maneat in eternum.

(29). Cavenda est ergo ira iustorum, ne et ipsum etiam quis ad iracundiam

Capp. 28. 29. A 1. 3. 4a. B 1. 2a. b. c. 3a. b. 4.

Cap. 28. a) infantium J5 2a. 4. b) om. B3a, 4. c) om. B4. d) ita AI] eius om. A 3. 4o. e) supetscr. B 2b, f) preminebat AI. g) decoro arM. A 4«. h) cuncti seminabant 30 B 2a. b (pv. m.). i) ita A 1 ; gloriabatur rell. k) ita A 1 ; urtica rell. 1) platenus pr. m. A 4«. m) confusionem B 3a. n) ita B 4 ; gloriabantur reU. o) ita scripsi (cf. infra c. 29^ ; inhabitatores t. AI] inhabitatorem t, et add. Dei A 3. 4a. p) exp. f. B 2a. b. q) propagantur B Sa ; propaga : tur (ras., ut videtur^ n^ corr. propagantur B3b. r) ita AI; que om. rell. s) ita B2b\ Emm. reJl. t) non m. om. B4. u) timuit B2a. v) infudere B 1 ; infuderat 5 4. w) ita AI; Et q. rell. 35 cum B. X) ita A 1 ; praetereuntibus A 3. 4o cum B. y) relinquere corr. relinqueret B Sa ; relinq B Sb. z) ita om. B 4:. a) praeeunti BSb. b) ita A 1. 3 cum B; viatoribus A 4a. c) abere AI. d) possint A 4«. e) ita AI; aliquid add. rell. cum B. f) comitant A 1. g) ut ad AI; ne et A 3. 4« cutn B. h) om. A 4a. i) sacerdotibus servisque B2a.h. k) ita A S. 4o; om. A 1. 1) et

om. B2c\ neque m. al. corr. ne et 5 4. m) ita AS (e corr. eradicentur> ; redi:gantur, ras. fortasse 40 a A 1 ; reducatur A 4o ; in solitudinem relinquatur 5. n) om. A 1. o) ita A 1 ; obscuram habita¬ tionem rell. p) posteritati 5 Sa. q) relinquetur 5 2a. b. r) ita A 1 ; coacervata rell. cum B.

s) exacerbata (?) eras., ead. m. superscr. vel coacervata 5 Sa.

Cap. 29. a) ita Al cum B; (ad om.) iracundia A 3; in iracundiam A 4«.

adhuc supersunt, eadem infelicitatis forma miseram testantur prosapiam et calamitosam 45 brevitatem imbecillis vitae suspiriis debent potius quam usibus. Quocum consentit Arnoldns, De miraculis b. Emmerammi I, 11, miseram Lantperti stirpem post trecentos annos adhuc vi¬ guisse censens. 1) Haec in A desiderantur. 2) B addit : videlicet et virgulta necnon. 3) B: obprobrium. 4) A: inhabitatore templi. 5) I. e. talparum. Sugsk. b) Cf. Greg. Dial. I, 9: Et cum ad iracundiam vir sanctus trahitur, quis alius ad irascendum 60 nisi eiusdem templi inhabitator excitatur Metuenda ergo tanto est ira iustorum, et q. s.

A

cf.Roin.8,11. vocent*, qui inhabitator eorum*’ corpo¬ ribus existit. De quibus per semet ipsam Luc. 10, 16. veritas dicit: Qui vos me odit et

reliqua. Ensem enim invisibilem®* non vident*’, et tamen inulti non perma¬ nent; quia unusquisque iustorum invisi¬ bili gladio praecinctus est sagacissimo® sermone Dei, qui ultionem infert in* bis, qui non sibi proponunt ipsum veritatis spiritum in Deum, sed eius templum ic¬ tibus distruunt, et ubi manus nocendi non inmittunt, detractationis^ veneficia secreto seminare non metuunt. Sicque Spiritum sanctum, inhabitatore* templi, ad iracun¬ diam provocant, non conperientes’’, quod scriptum est^: Nam qui illum non habet placatum, numquam evadit iratum. Quidnam de his dicendum est, ut non defecissent^, qui tam sanctum interim erunt virum, dura tot in loco^ commorantium, ubi venerabilis Dei episcopus triumphans victor extitit? Qui quamvis in quantitate consensissent in necem* eius, ut his Deus non parceretur*’ in praesenti evo, sed sic dissipati sunt de eodem loco, ut eorum quis non remaneretur^*. Distructa edificia, certaminis campus in solitudine per^ annos permansit multos.

(30). Sed res mira* et*’ ad multorum edi- ficatione®-’" praeclara*’ contigit. Coepit**

B

provocet, qui horum® corporum existit habitator. De quibus per^ semet ipsam veritas dicit: Qui vos odit, m^ odit. Ensem ergo*^ visibilem non ostendunt^, et inulti*’ 5 tamen non*^ permanent; quia* unus¬ quisque iustorum gladio invisibili prae¬ cinctus est sagacissimi sermonis Dei, qui his ultionem infert, qui non ^ ipsum veri¬ tatis spiritum, sed eiusdem® templum 10 ictibus destruere non cessant, et ubi nocituras 1’ manus non inmittunt, detrac¬ tionis veneficia ’’ secreto seminare non metuunt®. Sicque sanctum* Spiritum, templi inhabitatorem, ad iracundiam in- 15 citant, nolentes attendere, quod scriptum est: Nam qui illum non habet placatum’^’, numquam evadit iratum. Quidnam dicen¬ dum est de his, cur non deficerent, qui tam sanctum virum tara que praeclarum 20 morte, ut ita dicam, iniqua peremerunt, dum tot^ in loco commorantium, ubi Dei venerabilis cultor et lucerna trium¬ phans victor extitit? Qui quamvis parum in nece consenserint, cum his Deus non® 25 parceret in praesenti, sed ita sunt dissi¬ pati, ut nullus eorum in eodem loco® remaneret. Distructa edificia, certa¬ minis campus in solitudine multos annos permansit. ao

(30). Sed mira res contigit et ad multorum aedificationem praeclara®.

Cap, 29. 30. AI. 3. 4a. B 1. 2«. h. c. 3a. b. 4.

Cap. 29. a) provocet A 4a. b) illorum corporum A 4a. c) orum Bl. d) v. per semet ipsum B4. e) audit, me audit A 4a. e’) visibilem B. f) om. BSb. g) ostendit B2a. h) multi B 2«, 35

(in m. al. in /#YMm)ulti B 26. h*) ita A 1 ; ostendunt reU. cum B. i) multi A 1. 4a. k) superscr. B 36.

1. quod B 4. m) ita A 1 ; sagacissimi sermonis rell. n) ita A 1 ; om. rell. cum B. o) eisdem B 26, con\ p) nociturnas B 1, corr. q) ita A 1 ; detractionis rell. cum B. r) venifitia corr. venef. B 26 ; feneficia 5 36. s) metunt corr. metuunt 7J3a.6. t) Sp. s. 5 36. u) ita A 1; inhabitatorem rell. v) ita Al; attendentes rell.-, nolentes attendere 5. w) la in litura 51. x) ita Al; interem. rell. 40 y) illo add. A 4«. z) ::tot 5 2c; tot luerint in 5 4. a) ita Al; eius necem A 4«; nece e. A 3. b) ita A V, parceret rell, c) in pr. non pare. 5 2a. b. d) ita pr. m. A 1 ; remaneret reU. e) locum corr. loco 5 3a. f) Distructa aedif. 5 3a.6; Destructis aedi(f)ficiis 5 2c. 4. g) perm. per a. m. A 4a.

Cap. 30. a) res in ira A 1. b) om. A 4«. c) ita A 1 ; (a)edificationem rell. d) Ua A 1 ; namque add. rell. cum 5. e) preclaret 5 2a.

1. Lm. 10, 16; Qm vos audit, me audit, et qui vos spernit, me spernit. 2) Addas ex A: sibi proponunt. 3) Scilicet in epistula a patribue synodi Aschaimensis a. 756. ad Tassi-

ducem scripta (LL. III, p. 457;: Propterea time Deum et custodi vias eius, nam qui Illum non habet placatum, numquam evadit iratum. 4) I. e. qui non inhibuissent eos qui sanctum interemerunt. 5) Cf. Oreg. Dial. II, 7: ad multorum aedificationem profutura. «.

A

humus suae amoenitatis crescere, ubi beatus episcopus membrorum’* sectionem passus fuerat^, ut in cubitis®* alti- 6 tudinem se coacervaret et a^^ nivium infusione atque gemali ’ soliditate se defenderet, ut palam daretur intellegi, quibus dignus fuisset meritis martyr, dum elimenta^ suae virtutis in’ eum 10 non praevalerunt" locum ; sed in sua us¬ que ad tempus permansit iucunditate. Dum autem nonnullis res innotuisset, ut longe lateque commorantes ad videndum amoenissimum locum ^ pergerentur*" et 15 ibi sancta® religione christianitatis* in honore beati martiris Deo funderent praeces, res tandem’" cunctis innotuit’’"; undecumque confidenter^" peterentur*, exauditos ** se cernebant. Tunc quidem 20 Christiani inito consilio , in eodem loco ecclesiam in honorem® ipsius mar¬ tyris Christi moeniis^ construxerunt, ubi perenniter** innumera coruscant miracula. Est autem ibi’ perspicuissimus*’ fons, 26 qui distat a praedicta ecclesia, quantum quis lapidem propria eicere praevalebit™

B

Coepit namque humus’ crescere^, ubi beatus episcopus Hemmerammus® mem¬ brorum sectionem fuerat perpessus, ut in cubiti se altitudine" coacervans, a** nimia se nivis infusione ac hiemali ri¬ gore defenderet, ut palam intellegi da¬ retur, quibus meritis dignus esset martyr in caelis, cui caelestia elementa™ famu¬ labantur® in terris, cum adversus eundem locum nihil praevalerent. Res autem cumP per girum nonnullis’’ innotuisset, et longe ac prope commorantes ad ame- num locum intuendum sitienter perge¬ rent, ut ritu Christiano in honore beati Hemmerammi® martyris puram Deo ora¬ tionem ibidem ^ funderent, iterum est denotatum**, ut** quicumque® aliquid petituri corde et fide pura convenerint, procul dubio impetrarent. Quidam vero, inito consilio, Christiani in loco*^ eodem in honore martyris Dei basilicam moeni¬ bus construxerunt, ubi perenniter innu¬ mera miracula* coruscant. Est autem in loco eodem perspicuus fons, qui distat ab ecclesia praedicta , quantum iactus

Cap. 30. AI. 3. 4a. B. 2a.b.c. Sa.b. 4.

Ca p. 30. a) cre(8cere m. al. in litura) B 2c. b) ita reU. cum B ; mucrorum rectione A 1 ; cf. supra c. 23: secta ab se membra. c) ita B2b\ Emm. rell. d) ita add. AS^ et ita supra c. 26.

80 e) ita A 1 ; cubiti rell. f) ita rell. cum B ; om. A 1. g) altitudinem B 3a. b. h) anima se n.

B2b (pr. m.). 4; animas n. B2a. i) ita Al; hiemali rell. k) tum add. A 4«. 1) meum pro

in eum A 1. ra) alimenta pr. m. B2b. n) ita Al; pr(a)evaluerunt reU. o) famulentur B2a\ famularetur pr. m. corr. famularentur B 2b. p) per g. cum B 4. q) nonnullus pr. m. B 2c. r) ita Al; pergerent rell. s) nanctum A 1. t) xpi animitatis A 1. u) ita B2b\ Eram. rell. 86 v) om. Al. w) itaAl; add. qui A 3, ut A 4«. x) infunderent ibidem B2a.b. y) ita rell.; con¬ fitentor A 1. z) ita Al; peterent reU. a) enotatum B 2a. b. b) superscr. B 2b. c) que pi\ m.

suppi. B 1. d) exauditores A 1. e) ita A 1 ; honore rell. cum B. f) co pr. m. superscr. B 1. g) menibus A 4a. h) ita A 3 cum B ; perhenniter A 4o ; perennium A 1 ; non mediocriter supra c. 25. i) ita A 1 ; in eodem loco rell. ; in loco eodem B. k) ita A 1 ; perspicuus re//, cum B. 1) mirabilia 40 B Sa. b. m) ita A 1 ; prevalet A 3. 4a.

1. A addit: suae amoenitatis. 2) Ita supra c. 25; sed ibi nives adeo crescebant.
2. B addit: nimia. 4) A; soliditate. 5) B addit: sitienter. 6) Ecclesiam sancti Emmerammi in villa Helphindorf sedente Ermherto episcopo Frisingenei (a. 739—747; con¬ struxit Ortlaip, postquam ab incolis locum eum iusto pretio comparavit, ‘ubi beatus Christi 46 martyr Heimrammus campum elegerat certaminis*, anno autem 772. ecclesiae FtHsingensi epi¬ scopoque Arbeoni, huius scilicet libri auctori, ipsam monachus Isnensis factus tradidit; cf. chartam apud Meichelbeck, Hist. Frising. I, 2, p. 43. Villa cum silva et venatione atque curtis regia inibi sita monasterio S. Haimhrammi ab Ottone I. rege dono datae sunt; cf. MG. Dipl. ed. Sickel, I, p, 115. 207. Miracula autetn, quibus locus olim claruisse fertur, vix diffetunt 60 ab Aschheimenmbus, de quibus supra c. 25. agitur.

A

manu, sed suamque"’ fluentam secus ef¬ fundit ecclesiam. Humus vero® hinc indeque exaltatis depremitur® ripis, ut prolixius fundendi cursus* spatium non siniret*^, sed infra deprimentia* ripa relaxato sino", ita ut® lacum* efficiat pulcherrimum. Cuius in septentrione*’ plage moeneis*^ in*^ martyris laudem con¬ structa* constat ecclesia, ubi innumeri caeci recipiunt visum et claudi gressum, mutorum" namque linguae vincula in’’ gloriam et laudem Dei martyris dis- rupte’® solutionem" declarant.

(31). Sed si" de his locis et eorum** miraculis® ordinaliter^ disponere debe¬ mus®, quanta iam ibi coruscasse per Dei dispensatione " in beati Haymhram mi Grcg.Diai. martyiis Christi gloriam miracula, quae^ oculis propriis vidi sive ’ Udelium narratione didici, dies, ut™ opinor, prius cessat® quam sermo. Sed ne fasti¬ dium legentibus gignem**, de sacri mar¬ tyris corpore redeam ** ad ordine, dum, ut diximus ■*, splendidior luce sancti viri anima, cunctis qui aderant videntibus,

B

est, lapide** manu emisso, sed secus eccle¬ siam suam** fluenta diffundit. Humus vero** hinc indeque» ripis** deprimitur exaltatis, ut prolixius fundendi cursus 5 sui spatium non haberet, sed infra ripa™ deprimente sinu laxato, ita ut lacum efficiat pulcherrimum**. Cuius septem- trionali parte in laude martyris moenibus constructa constat* ecclesia, ubi innu- 10 meri caeci et claudi visum recipiunt et gressum"’, mutorumque*^ linguae^ gloriam et laudem Deo resolutae declarant.

(31). Sed si de his locis et eorum 15 miraculis ordinabiliter disponere debemus, quanta miracula ibi coruscare per Dei dispensationem vel fideli u m narra¬ tione** conperi- aut propriis oculis vidi, dies*^ utique^ prius quam sermo 20 cessabit. Sed ne legentibus’* fastidium gignam, de sacri martyris corpore, quid inprimis sit gestum, breviter pandam. Nam splendidior*^ ulla praesentis vitae luce, ut diximus, sancti viri anima, vi- 26 dentibus cunctis qui aderant, vinculo

Capj). 30. 31. AI. 3. 4a. B 1, 2a. b. c. 3«. b. 4.

Cap. 30. a) ita recte AI; sua fluenta secus fundit AS. 4«; suam (ita B i et pr. m. BSb) fluenta diffundit B. b) lapide m. emissi 1^4*, lapidis m. emissi (ita m. al. B2c) B2b.c\ lapidis emissi m. BSa. c) autem AAa. d) ita B1 et pr. m. BSb; sua reJl. B; suamque fluentam Al. 30 e) ita Al; deprim. reU. f) e p»*. m. superses’ . Bl. g) eras. BSa; que om. B2c. 4. h) d. r. B2c. i) c. om. A3; cursuspatium Al. k) ita Al; sineret rell. 1) ita Al; deprimente ripa AAa; deprimentem ripam A 3 ; ripa deprimente B. m) ripam deprimentem BA. n) ita A 1; sinu rell.

o) in add. A 1 (cf. infra n. s^. p) ita A 1 ; septemtrionis plaga A 3 *, septentrionis, om. p. A Aa.

q) in add. BA. r) ita recte Al (cf. V. Corb. c. 14. 19>; moenibus B; am(o)eni8 muris pi'0 m. 35 A3. 4a. s) ita rdl. cum B; om. Al. t) vocabulo deleto, m. al. superscr. fuerat BSa. u) ita Al cum B; Multorum AS. 4a. v) ita A 1 (v. infra 1. 18^; om. AS cum B; in gl. om. AAa. w) egres¬ sura R2a. x) multurumque R 1. y) u jw*. m. superscr. Bl. z) dirupte AAa. s) Ua A 1; et solute rell.; resolutae B.

Cap. 31. a) et AAa. b) m. illorum AAa. c) si add. AS. d) ordinabiliter AAa cum B. 40 e) quia si refero add. AAa. f) ita A 1 ; dispensationem t’ell. g) (quae om.) pr. 0. A Aa. h) narra¬ tionem B A. i) ita A 3. 4a ; vel B cum Greg. ; Audivi a pro sive A 1. k) prius u. q. d. pr. m. corr. p. q. u. d. B 1. 1) et add. A 1. m) ita recte A 1 cum Ch’egorio M. ; utique pi'0 ut o. A 3. Aa cum B,

n) Sed neglegentibus Bl et pr. m. B2b. Sb; negentibus corr. ne leg. BSa. 0) cessabit B cum Greg.

p) ila Al; gignam rell. q) tta recte A 1 (cf. V. Corb. c. 22’. sed ad historiae narrationis redeamus 46 ordine;; quid inprimis gestum sit, breviter pandam. Nam splendidior ulla presentis vite luce, ut iam diximus, s. v. a. A 3. 4a cum B. r) splendior pi\ m. B 4.

1. Est potius stagnum teste Sepp. 2) A cum Gregorio : didici. 3) .4 1 cum Gre- gorio: ut opinor. 4) Supra c. 24.

A

resoluta corporali vinculo remoto aere, penetraret caelum, ut perennem*^ frueret gaudium, quem meruerat. Hii qui ade- 6 rant cum timore magno et reverentia sacrum^ sancti viri corpus plaustro^ superponentes, iter^ ceptum expleverunt ad ecclesiam beati Petri apostoli in villa publica Aschaim^ nuncupantem*^ sitam*, 10 infra cuius moeniis " honorifice cum" ha¬ bitantibus humo subponentes et regressi sunt. Sed eo" minime velle resurrectionis expectare ibi diem, quia, ut longe su¬ perius ^ memoriam fecimus, quod ^ ei ad 16 urbem Radasponam cum placuisset amoe¬ nitas, ut illuc" remunerationis post’" evi ruinam* expectaret diem>’, cadaver illuc se deferre vellisse dubium non est.

(32). Sed res mira, ut aer eius ob- 20 temperaretur" voluntati, qui commotus a parte occidentali*^ plage flante" fa- bunio" inpetu fortitudinis suae, ita ut nubium densitate^ facies caeli velaretur. Et pluvia inundabat super terram cum*’ 26 discurrentia fulgura, ut per* XL diebus incessanter plueretur*. Tam diurna"’ infusione ymbrium torrentes in amnes decreverant^, repletis’^ albeis procedentes

B

resoluta corporali, aethereum" caelum penetravit, ut perenni gaudio remunera¬ retur. Hi" vero qui aderant cum timore magno et reverentia feretro corpus viri inponentes, ad ecclesiam beati Petri apo¬ stoli in villa publica Ascheim vocabulo pervenerunt, infra cuius septa honore digno, adiunctis eisdem habitatoribus, sepelientes regressi sunt. Sed beato viro ibidem minime volente diem resurrec¬ tionis expectare, quiaP, ut superius me¬ minimus, quod ei urbis Radaspone’^ con- placeret amoenitas, ita ut post ® evi ruinam remunerandus illuc* resuscitari voluisset, quod nequaquam eum dubium"^ est inpetrasse.

(32). Sed res mira contigit in aere voluntati eius studiose obtemperanti. Qui commotus** ab occidentali parte, fa- bonio*^ vento flante, impetu fortitudinis suae pluviam inmensam descendere fa¬ ciebat, sicque ut poenitus densitate nu¬ bium facies caeli obtecta*^ videretur, et fulgora" discurrentia horrore" continuo, ita ut XL diebus plueret incessanter, et diurna** imbrium infusione® torrentes in

C-app. 31. 32. A 1. 3. 4a. B 1. 2a. b. c. 3a. b. 4.

80 Cap. 31. a) ita rell. cum B; vincula AI. b) ita supra c. 24; remota aere AI; etherium

cum pro r. a. rell.; aethereum cadum penetravit B. c) (a)etherium BSa.b; etaereum B4. d) ita AI (sed fueret^; per(h)enni frueretur gaudio, quod AS. 4«. e) Hii B2b. f) scm | viri A4.a. g) ita A 1 (cf. supra c. 24: in plaustrum sublevare;; feretro in(m)ponentes A 3. 4a cum B. h) c. i. A ia. i) ita A 3. ia; Archaim AI; Ascheim B. k) ita A 1 ; nuncupante AS; nuncupata A ia. 1) ita A 1; 86 pervenerunt add. AS. ia cum B. m) ita A 1 ; septa AS. ia cum B. n) ita A 1 ; adiunctis vicinis loci illius habitatoribus, sepelientes regr. AS. ia; adiunctis eisdem habitatoribus, sepelientes regr. B.

o) ita recte AI; eo nomine vel A Sa ; liquet eum m. voluisse A ia ; beato viro ibidem m. volente B.

p) qui aut Bl. q) Radasbone B i; Ratisbonae BSb. r) ita AI; quod ei urbis Radasbonae cumpl. (conplaceret B) a. A 3 cum B ; quod de Ratispone cum ei placuisset A ia. s) post : : , ros.

40 ea B2h. t) ita Bi cum AI; illic rell. u) ita AI cion Bi; om. AS. ia. v) om. Aia. w) imp. d. est B2c. x) eviri ruinam AI. y) om. AI; exspectans diem, corpus suum illuc d. (de- ferri A4a) voluisse A 3. ia.

Ca p. 32. a) ita A 1 ; obtemperaret rell. b) ita A 1 ; occidentalis plag(a)e A 3. 4a ; ab occiden¬ tali parte B. c) ita AI cum B; om. AS. ia. d) cummotus BSb. e) ita AI; fabonio A 3; 46 favonio A ia. f) favono corr. favonio B Sb. g) tensitate A 1. h) ita A 1 ; et pro cum A 3. 4a cum B.

i) ita AI; (per om.) quadraginta diebus A 3. ia cum B. k) obdecta B Sb. 1) ita A 1 ; plueret et tam A 3. 4a. m) ita A 1 cum B ; diuturna A 3. 4a. n) fulgura B 2a. Sa. b. o) hortate (?) corr. horta Bi. p) ita AI; ut add. AS. ia; et add. B. q) ita AI; r. alveis A 3; repleti ab hiis A4a. r) diuturna in litura B 2b. s) effusione B 2b.

60 l) Supra C. 6.

SS. R. Meroving. IV.

A

per planitias campestrium , ita ut ^ facies telli*^ velaretur; et nisi tanti viri et Dei martyres ® ad urbem duxissent corpus elimeuta^ aquarum ruinam pro- vincie minarentur. Tunc nonnullis* per Dei dispensationem revelatum fuerat per nocturnas visiones, qui*-’ eas in palam deduxerunt. Collecta"* cohors cum prin¬ cipe et sacerdotibus, inito consilio, con¬ venientes, per quosdam" fideles tanti viri corpus quo iacebat ex humo tollentes et deducentes ad amnem Isuram^-^ poppi*" inponentes, accensis caereis, flu¬ minis’ fluenta discensione" secuti sunt usque ad Danubium-^ amnem’’’. Cuius ^ contra* ortum fluentibus tanta prosperi¬ tate iter celerrime" tot** spatium navigio perrexerunt, quasi extenso velo fuisset in prosperitate ventorum peractum.

(33). Sed res mira" et valde a** fide¬ lium contemplatione** honorifice tra¬ denda^’ : inter tot ventorum flabra et procellarum, fluctuosa et promiscua** inundantia aquarum * , supernorum infu¬ sione"* imbrium et subternorum" intu- miscentium amnium" undarum, ut ex his

B

amnes crevissent", et repletis alveis, fa¬ cies telluris cooperta videretur; et nisi corpus tanti viri et Dei martyris ad urbem quanto tius** ducerent, aquarum 5 elimenta*^ ruinam provinciae minarentur. Tunc nonnullis per visionem noctu reve¬ latum est et praeceptum, ut iuxta volun¬ tatem martyris sub festinatione" ad ur¬ bem eius sacrum corpus deducere cer- 10 tarent. Igitur cohors, inito consilio, cum principe et sacerdotibus convenientes, tanti virii corpus tulerunt ex loco quo iacuerat humatum, deducentes® ad Isu- ram^ fluvium, et navi inpositum, cereis 16 accensis, fluenta^’ per discensionem se¬ cuti ad Danubium usque venerunt. Quibus contra ortum" amnis** euntibus, tanta prosperitas navi® successit, ut nautae mirarentur, et tantum iter cae- so leri navigio perrexerunt, acsi extenso^ velo perageretur prosperitate ventorum.

(33). Sed mira res" et valde fidelium contemplatione® honorificae in exem¬ plum trahenda! Nam inter tot ventorum flamina et fluctus procellarum ac desuper imbrium infusionem*^ lampades* tanta

Capp. 32. 33. A. 3. 4a. B. 2a,b.c. Sa.b. 4. 80

Cap. 32. a) ita A 1; plana campestria A 3. 4a. b) penitus add. A 3. 4a. c) : : crevisset con\ crevissent B 2c. cl) Ha A 1 ; telluris A 3. 4« cum B. e) ita A 1 ; martyris rell. f) ita A 3. 4a cum B; om. AI. g) elimentum AI. h) quantoties B2b. i) ita AI cum J5; fidelibus viris

add. A 3. Aa. k) Ha pr. m. B 2b 5 elem. rell. 1) ita A 1 ; ut corpus sancti viri in adiutorium eorum ad civitatem deducerent A 3. 4a. m) igitur add. A 3. 4«. n) Testatione B 2a. o) tant add.j sed 86 delet. A 4«. p) ita A\ cum B\ Isaram A 3 ; Ysaram A 4o. q) : : viri, ras. ti (?) B2c. r) tto A 1 ; puppi rell. 8) dedutes pr. m. B2c, t) amnis A 4a. u) ita AI; desc. rell. v) Is : ram m. al. corr. Isaram B2b; Ys : ram m. al. corr. Ysaram BBa, et sic BSb; Iseram R4. w) fluvium A4a. x) Cui - fluenti A 4a. y) et add. B4. z) intra A 3. a) cellerime Al. h) Ha A 1; per tot spatia A 3. 4a. c) hortum BBb et pr. m. B2b. Sa. d) ammis B2a. e) nautis R4. f) ex- 40 tento BA.

Cap. 33. a) mira fit valdeqae .140. b) «o .1 1 ; om. .1 3, 4o. c) om. Bi. contemplationi A 4o, et sic A 3. e) pr. m. corr. contemplationi Bl, et sic rell fl roo. 8 (?) B 4. g) «o .1 1 J Nam o<M. .4 3. 4o cum B. h) promiscuam inundationem A 4o et odd. .13. 4o. k) effusionem B2i. l) dea m. al. suppi. B2c. m) infusionem .14. ternarum intumesc. A 4a. o) annium A 1 ; amnes A 4a.

d) corr. honori : fice, i) ita A 1 ; n) sub- 46

1. B; ut mxta voluntatem martyris sub festinatione ad urbem eius sacrum corpus deducere certarent. 2) Sdlicet ad portum Isarae prope OberfVhring, qui vicus Monachio

DlnuZmlZr SepT ^^^gendorf in

A

lampadibus non extinguerentur lumina, sed tanta securitate quietissimam in altum flamme’* direxerunt atiem, acsi in cubi- 5 culo tranquillissimo sine commotione aeris stetissent. Hii vero, qui secus amnium*^ fluentis^ commorabant, dum tantum in lampadibus inextinctis’^ martyris cernis- sent ^ meritum, suoque ™ percutientea pec- 10 tore, in facies proprias® procedentes p, Deum caeli adoraverunt.

(34). Cum autem pervenissent viri cum corpore beati Dei martyria ad civi- 16 tatem quo tendebant et ibi, ut erant docti, salubrem elegerentur® portum, in^ obviam his factus est^ princeps terrae cum satrapibus*^ et sacerdotibus, defe¬ rentes patibula** cum turabulis*. Erat 20 enim innumerabilis* cum viris et mulie¬ ribus promiscuus vulgus, quae" exaltata voce hymnificabant Deum^-^; ex quorum vocibus tam prae gaudio quam timore, ut® tellus tremeret, esse videbatur*. 25 Tunc collecto corpore per manus sacer¬ dotum in beati Georgii^ ecclesiam de¬ ferentes, et*^ ibi, ut erat dignus sub* humo in honore sepelierunt. Eodem vero momento caelus** tantam reddidit

B

claritate iugi lumine ardebant, acsi in loco* tranquillissimo stetissent**, ut- aperte claresceret®, quo lumine honora¬ retur in caelis, cui nec ad modicum lumen contigit in terris defuisse -. Quidam vero®, qui secusf fluenta amnium**, Isurae videlicet et Danubii, con manebant, cum vidissent tanti Dei** martyris meritum in lampadibus non extinctis, pectora** percutientes in faciemque prostrati, Deum caeli adoraverunt.

(34). Cum autem pervenissent** viri ductores beati martyris ad urbem quo tendebant**, ut erant docti, portum sa¬ lubrem elegerunt. Factus® est enim ob¬ viam Deoto ^ princeps terre cum satrapis necnon et multitudo non modica cleri¬ corum, adiecto** populo vulgari; sacer¬ dotes vero vexilla cum turibulis’** defere¬ bant®. Erat quoque promiscui sexus vulgus** innumerabile, qui voce consona ymnum Deo canebant*^, qui talem eis patronum destinavit ; quorum clamore tam prae timore quam gaudio tremere tellus** et ipsa videbatur. Sumpto itaque corpore per manus venerandorum >’ sacer¬ dotum in ecclesiam® beati Georgii® mar¬ tyris® deferentes, ut erat dignum**, summo honore sepelierunt. Igitur eodem modo ®

80 Capp. 33. 34. A 1. 3. 4a. B 1. 2a. h. c. 3a. h. 4.

Cap. 33. a) stetisset cor^\ stetissent Bl. 2c. b) flamine A4a. c) clarescer(et w. al. in litura) B2b, d) animum A. e) horum add, B2c. f) ita Al; fluenta commorabantur rell. g) s. fl. a. in litura B 3a. h) animum B 2a cum A 1. i) v. Isurae B 2a ; v. Is(a m. al. in litura)T&e B 2b ; (Ysa in litura)rsLe v. B3a\ Hysurae v. B3b\ Isarae v. J5 4. k) ita A3. 4o; om. Al \ non extinctis B, 36 1) iia A 1; vidissent A 3. 4« cum B. m) ita Al; sua perc. pectora A 3. 4o ; pectora perc. B. n) in rasura maiore B2c. o) ita A 1; om. A3.^ cum B. p) ita Al; procid. rell. q) pecto B 1.

Cap. 34. a) pervidissent pr. m. B3b; venissent B4. b) tendebat R2c, corr. c) ita Al; eligerent A 3; elegerunt A^ cum B. d) ita Al: om. A3. 4«. e) Factum B2a. f) «w-r. Dieoto B2c. g) Ua Al; satrapis rell. h) Ua Al; vexilla A3. 4o cum B. i) ita Al; thuri- 40 bulis A 3. 4a. k) adlecto B 4. 1) ita A 1 ; innumerabile — promiscuum A 3. Aa. m) turibus

pr. m. B 4. n) ita Al; qui rell. o) deferebat B 2c, corr. p) ita A 1 ; Deo rell. q) i. v. B 4. r) dicebant B 4. a) ita Al; (ut om.) t. tremere (esse om.) A 3. Aa. t) videretur A 3. u) om. B 2a. v) ita Al; om. rell. w) ita A 1 ; dignum rell. x) ita A 1 ; cum summo honore A 3. 4a ; summo honore B. y) verandorum pr. m. B2c. z) ^cclesia BA. a) Georii pr. m. B3a. b) ita Al; 46 c(a)elum rell. c) martyr : is B 2c. d) dignum ante erat pr. m. suppi. B 2c.

1. A; cubiculo. 2) A omisit: ut — defuisse. 3) Deoto addit B. 4) B addit: qui talem eis patronum destinavit. 5) Ecclesia beati Georgii martyris extra muros castri Romani Qiodie ‘untetx StadO ad africum sita erat. Sepp. 6) A recte: momento.

64*

A

serenitatem, nt nubs*^ in nnllis compare- retur*^ plagibus®.

(35). Post multum vero temporibus Greg.Diai. sacerdotibus visum fuerat, ut de loco

IV, 27. . . .

corpus sancti Dei martyris mutare debe¬ rentur®, adductis cimentariis**, qui sua arte conpositione gypsi sepulchrum^ cum marmore construerentur^. Cum autem, ut erant docti, structura* perfecissent, eiecto populo extra meneis" templi, ostium ecclesiae sacerdotes qui erant® seris ^ munierunt. Erat autem ordinator rei infra ecclesiam venerabilis® Dei cultor Gawibaldus * episcopus qui in his diebus urbis" Radaspone regebat pontificatum, cum presbiteris et diaconibus, quorum adhuc supersunt. Cum autem humum removissent ex* sepulchro", — erat enim® inmense magnitudinis lapis superpo¬ situs, quem cum timore et psallentio® mo¬ vere vellissent*’, stabant* hincque et inde per girum, — eo*^ iam remotu* ex dextro in" levoque® quasi mensurae p palmis et

B

caelum** tantae serenitatis erat, ut in® nullis locis nubes ulla appareret.

(35). Post multa tempora visum erat sacerdotibus, ut corpus illud in locum 6 alium transferre** debuissent, adductis- que® cementariis, qui suae conpositionis arte ipsi^ * sepulchrum cum marmore construerent*. Cum*^ ergo structuram, ut erant docti, perfecissent", eiecto extra lo ecclesiam populo, ostium sacerdotes qui intro P erant seris munierunt. Erat autem ordinator eiusdem ’’ loci venera¬ bilis Dei cultor Gawibaldus episcopus, qui his diebus pontificatum urbis supra- is dictae cum honore regebat, cum presby¬ teris et diaconibus, quorum adhuc’" super¬ sunt. Cumque a sepulchro** humum ^ re¬ movissent, erat inmensus lapis desuper** constitutus, quem cum timore et silentio** 20 amoverunt, et stabant** hinc et® inde per girum. Remoto autem eo a parte dextera" in levam quasi mensura palmi

Ckipp. 34. 35. AI. 3. ia. Bl. 2a.b.c. Sa.b. 4. 26

Cap. 34. a) nubes Aia. b) m. al. superscr. B i. c) om. B2c. d) compararetur AI; appareret rell. cum B. e) ita A 1 ; plagis rell.

Cap. 35. a) ita Al; multa v. tempora rell. b) trasferre i?l; transferre:, ras. t Bi. c) ita A 1 ; deberent rell. d) ita A 1 ; cem. rell. e) : adductisque B 1 ; que om. B 2a. f) ita AS. ia cum B\ om. A 1. g) ipse BSb^ corr. h) ita Al; construerent rell. i) ita B2c. 4 30 cum A; constituerent rell. k) (cum aptam in litura) str. BSa; ergo ow. B i. 1) ita A 1; struc¬ turam rell. m) perfecisset pr. m. B2c. n) ita A1-, septa A 3. 4a ; extra ecclesiam B. o) ade¬ rant A ia. p) introierant B 2a. q) serris A 1. r) eisdem ^1. b) om. A ia. t) ita A 3 ; Gavibaldus A 1 ; Gabaldus m. al. corr. Gaubaldus A ia. u) civitatis Ratispone A ia. v) m. al. add. aliqui B2b, multi B2c, quidam R3a; quidam ante adhuc add. BSb. 4. w) ita Al eum B; alii add. A 3 ; multi add. A 4a. x) sepulchrum pr. m. B Sa. y) humo pr. m. B Sb. z) ita A 1 ; om. AS. ia] a R. a) monumento A ia. b) asuper B 2a. c) om. A 3. d) psallentio B 2c cum A. e) silentio A4a cum B. f) stabat pr. m. B2b. g) om. BSa. h) ita A 1] voluis¬ sent rell. ) tla A 1 ; stabant hinc inde A 3 ; stabantque hinc et inde A ia. k) vero add. A ia.

remoto reU. m) dextra BSb. i et m. al. BSa. n) ita A 1 cum B; om. rell. o) latere 40 add. A ia. p) tta A 1 ; mensura palmi et semis reU. cum B.

1. A recte: gj-psi. 2) OatviMdus episcopus Mafisbonensis. qui post Wicterpmn in vesiius “De ordine conprovincialium pontificum” saec. IX. med. compositis ita celebratur

(ss. XIII, p. 352;;

Post alius Cawipaldus qui nomine dictus, 45

e tribus episcopis erat, quos in provincia Baioariorum a Bonifatio ordinatos esse ex epistula (h-egorn IIL a. 739. data colligitur (MG. Ep. III. p. 293;. dum ex a. 732. regiminis eius annos scnptores posteriores auspicantur (e. gr. SS. XIII. p. 47. 359/ Eiusdem Willibaldus BomfcUn Uographus his vebis meminit (Jaffi. Bibliotheca III. p. iSlJ: tertius Goibald (ai. Gaibald/ qui aecclesie civitatis Reginae pastorale excubitoris subiit magisterium.

I

A

semi, tanc omnibus^ timor inruit, ita ut manus omnium ex® lapide laberentur, ex cuius perculsione*^, resolutis viribus, 6 retrorsum ceciderunt. Sed tantum unus ex his qui erant ^ ad dextris, solidatis manibus, in* lapide superposito pectore, permansit. Sed res mira et in Dei laude eximie veneranda! Lapis tante* ponderis 10 inmensitate gravatus, aere suffultus, tam diu sustentatus est ab" uno, quousque qui erant pavidi exterritique vires reci¬ perentur® et currentes P manus inmisis- sent. Nam si hoc martyris merita non 16 sustenuissent S quid aliud fieri potuisset’^ nisi ut ossa subposita in monumento’^ comminuerentur? Hoc vero aliter tantae* pavoris inruisse estimandum non est, nisi utin^ tanti viri corporis praesentiae* o his signis monstraretur in terris, quibus* honoris eius anima fulgeretur® in caelis. Tunc tanta celeritate et se¬ curitate lapidem removerunt, acsi mi¬ nime in se gravitatis pondus habuisset. 6 Sublato^ corpore. Domini* caeli hymni¬ ficantes, in locum quem construxerant posuerunt. Tunc imperantes principibus regionum * , collectis artificibus innumeris, ex auro et argento sancti martyris se- 80 pulchroP superpositam fabricati sunt.

B

et semis, timor super omnes inruit, ita** ut prae pavore omnium adstantium manus a® lapide laberentur, ex quo terrore per¬ culsi, viribus*^ dissoluti, retrorsum ceci¬ derunt. Unus autem ex ipsis qui a** dextris stabant, pectus lapidi subponens*^, permansit inperterritus *,

et tam diu lapis ille ab uno sustentatus" est, quousque ceteri vires reciperent et succurrendo*! manus inmisissent*’. Nam si hunc® merita martyris non sustinerent, quid aliud nisi etiam ossa monumento*^ posita poenitus comminueret? Sed pa¬ vorem hunc inmensum idcirco omnipotens Deus, ut reor, sacro corpori adstantibus incussit, ut aperte monstraretur in signis, quo eius anima honore fulgeret in caelis. Tunc** tanta caeleritate lapidem et se¬ curitate removerunt, acsi in se gravitatis aliquod minime pondus® habuisset. Et sublato*" Dei martyris corpore, gratias Domino referentes, in locum alium quem construcxerant * posuerunt. His ita gestis, principes*^, collectis artificibus in¬ numeris, ex auro"* et argento Dei viri beati" Hemmerammi® martyris sepul- chrum adornare fabricatura coeperunt.

Cap, 35. AI. 3. 4a. B. 2a,h,c. %a.b. 4.

Cap. 35. a) ita A\ (cf. supt-a c. 24: cunctis pavor inruit/ super omnes A 3. 4a cum B. b) om. B 2c. c) ita A 1 ; om. rell *, a B. d) ita AI; ex c. terrore perculsi A 3. 4« ; ex quo ter¬ rore perculsi B. e) /»•. m. superscr. B 2c. f) que add. B4: ei m. al. B 3a. g) ita A 1 ; aderant 86 a d. A 3. 4a ; a dextris stabant B. h) ad B 2a. i) ita A 1 ; (in om.) 1. (lapidi A 4a) sub(p)posito A 3. 4a ; pectus lapidi subponens B. k) subposuit pr. m. B 3i. 1) ita A 1 ; tanti rell. m) ita

rell. cum B ; ab uno om. A 1. n) ita B 4 cum A et m. al. B 2b. c. 3a ; sustentus rell. o) ita A 1 ; reciperent rell. p) ita A 1 ; succurrentes A 3. 4a ; succurrendo B. q) do in litura B 3a. r) in- misisset B 1, corr. s) m. h. B 4. t) con’. sustenuisset A 1 ; sustinuissent rdl. u) potuissent 40 A 4o, corr. v) cori’. monumenta BA^ et sic B 1. w) ita A 1. 4a cu7n B ; momento A 3. x) ita A 1 ; tanti pavoris A 3 ; tanto pavore (cot’r. pavori^ A 4a. y) om. A 4«. z) ita A 1 ; pr(a)esentia rell. a) ita A 3. 4a ; s. om. A 1 ; in signis B. b) ita recte A 1 (pro quibus honoribus; ; cuius honoris A 3. 4a ; quo honore B. c) ita A 1; fulgeret rell. d) Tanta tunc R4. e) om. BSa. f) sublat: pr. m. B 4.

g) itaque add. A 3. 4a. h) ita A 1 ; Domino rell. : Deum c. 18. 34. i) conspexerant B ^b. k) prm- 46 ceps B2a. 1) ut add. A 3. 4a. m) arg. et auro B2a. n) om. B4. o) ita B2b. Sb; Emm. rell. p) ita A 1 ; sepulcrum (monumentum A Aa) superpositum A 3. 4o.

1. A addit: Sed res mira et in Dei laude eximie veneranda! Lapis tante ponderis immensitate gravatus, aere suffultus. 2) A addit: fieri potuisset. 3) B addit: aperte.
2. Superficiem, nisi fallor; sepulchrum adornare fabricatura coeperunt B,

Sept« 82.

A

ita ut in ea’’ gemmarum cum marga- retis® conpositionis rutilent atque sculp¬ turae varietates*^ fulgescunt^ genera, sicut praesens dies probat*^.

(36). Nostris namque’’ temporibus cuiusdam rustici coniux^, infirmitate superveniente , praesentem ® oculorum lumen amisit; quam vir suus ob ceci- tate^ dispexit et contra summi Dei prae¬ cepto* alia*^ sibi in matrimonio sotiavit. Dum nos* res innotuisset, quia sub pastoralis® curae in nostris** diocenis* utreque ** fuissent, his*" arguere adulte¬ rium* studui, perpetrata" incesta minime tacui, paenitentiam de commisso scelo^ indicavi. Sed eam ex habitaculo proicere minime valui, quia utrasque ^ in prae¬ dicti viri domo commorabant*; sed" sua¬ dente diabolo, quamvis non palam, tamen de incesta** coniugem adulteria pedem peccanti® offitio minime retraxit. Sed dum ipsa adultera quadam die ad beati Dei martyris festivitatem vellisset’* accedere, aliis in comitatu illuc pergentibus sociata est. Dum autem pervenissent** ad locum qui dicitur Vivarius ^ iuxta civitatem.

B

ita ut in ea** gemmarum compositiones rutilent® ac*^ sculpturarum varietates, sicut haec dies* probat, omnimodo ful- gescant. s

(36). Nostris quoque temporibus cuius¬ dam® rustici coniux**, infirmitate super¬ veniente, praesens oculorum lumen ami¬ sit ; quam vir suus ob cecitatem dispexit ^ et contra Dei praecepta** in matrimo- lo nium sibi aliam sociavit. Dum autem nobis res innotuisset***, quia pastoralis** cure in nostra diocesi utrique essent, de adulterio increpavi et poenitentiam® de scelere commisso indicavi*^. Sed de eodem i6 habitaculo iniquam mulierem non potui ullo interdictu** eicere, et hoc modo utreque simul in domo viri praedicti commorabantur.

Cum autem quadam die mulier adultera ad beati Dei martyris festivitatem accedere voluisset et aliis illuc® euntibus esset so¬ ciata, cum venisset ad locum qui ab incolis^ 86 loci Vivarius* appellatur templumque

Capp. 35. 36. A 1. 3. 4«. B 1. 2«. b. c. Sa. b. 4.

Cap, 35. a) ita AI. 3; eo AAa. b) eo B2c. c) ita AI; margaritis coii(m)po8itioDe8 rell.

d) rutulent A 1. e) rutilant co?‘r, rutilsent B2c. f) ita B2b.c. 3b; ac sculpturam J5 4; (ac periit) so sculptarum B 1 ; (scul in ^iVura)pturarumque B 3a. g) varietatis A 4a. h) fulgescant A 3. i) om. B 4. k) comprobat .4 4«.

Cap. 36. a) ita AI; quoque 3. 4a cum B. b) coniunx A 4a. c) cuidam B 1. d) con- iunx B 3«. e) ita A 1 ; praesens rtll. f) dixpexit pr. m. corf\ dispexit B 1. g) ita A 1 ; ceci¬ tatem A 3. 4o. h) praeceptum B 4, corr. ; praecepto A. i) ita A 1 ; praeceptum A 3 ; man- 86 datum A 4a. k) ita A 1 ; aliam rell. 1) ita A 1 ; nobis res ^ 3 ; res nobis A 4a. m) innotuissent (?) pr. m. £4. n) ita 5 4; pastoralis cura plerique; pastorales cura B2a; pastorali (m. al. add. subj cura B 3a ; sub pastoralis curae A. o) ita A 1 ; pastoralis cura A 3 ; pastorali cura AAa. p) Ua A 1;

nostra diocesi A 3. 4a. q) ita A 1 ; utrique rell. r) ila A \ ; hos rell. t) ita A 1 ; adulterii A 4« ; om. A 3 (?) ; de adulterio B. incesto (incestu ^3) ^3. 4a. v) indixi 54.

pr. m. corr. interdictu B 1. 4. y) iUtAl; utroque rell. z) ita A 1 ; commorabantur rett. a) ita A 1 ; om. reU. b) incerta coniugem a. A 1 ; inceste coningis adulterio A 3. 4o. c) ita A 1 ; peccantia A 3. 4o. d) ita Al; voluisset A 3. 4«. e) iUic B2c; om. B2a. f) e& (i. e. ddi; Bl. g) coUs eadem «. corr. incolis B3o. h) venissent A 8. i) Ivuarius 534; Vivariis pr m B 4 46

s) poenitentia pr. m. B2Jb. u) perpetrata incerta Al; de perpetrato 40 w) ita Al; scelere rell., ut infra. x) interdicto

1. Ita pro dtoecesi acta synod. Ascheim. ; v. supra p. 465. 2) Iuxta fontem Vivarium a

parte mendtana S. Emmerammi iugera 266 sita erant, quae monasterio Carolus M. a. 794, B *’■ xxrill, n. 2; ef. M&hlbacher,

A B

distante a beati martyris ecclesia in

spatio passnum fere** CC, dum oculis forinsecus® intueretur passibus ferme intueretur** forinsecus templum, statim- ducentis ab urbe, in commisso® est sce- 6 que*^ in commisso scelo reprehensa est. lere*^ deprehensa. Cepit etiam infelix Coepit infelicitate** sua tremere, conpa- tremere et* conpaginibus*^ membrorum ginas* membrorum dissolvere, se" in dissolvi seque in sua miseria terre pro- sua miseria terrae prostrare", ita ut strare**, et^ * erecta dum fuisset in plan- erecta in plantis dum fuisset, pedem tis, ad iter carpendum pedem ! nullo 10 ad carpendum iter movere^ minime po- modo movere potuisset®; dum autem* tuisset; dum vero revertere" vellisset, reverti voluisset’’, omnes statim* mem- statim omnes conpagines membrorum brorum conpagines solvebantur. Nam solidarentur Dum^’ in his angustiis dum* in his angustiis desudaret", contigit desudaret**, cuidam sacerdoti supervenisse quendam supervenisse® sacerdotem; qui 15 contigit ; et dum acta illius subtiliter dum acta eius subtiliter inquisisset, adul- inquisisset, suae adulterinae miseriae^ terinae® miseriae hoc sibi contigisse^ hoc contigisse professa est. Cui vir Dei professa est. Cui*’ vir Dei monitionem monitionem inpendit, ut ad nos reverte- impendit, ut ad nos citius reverti de- retur. Quae reversa dum fuisset, in* buisset. Quae dum fuisset obtutui*^ 20 nostris obtutibus praesentata, pedibus nostro^ cum lacrimis provoluta, coram nostris cum* lacrimis provoluta est et adstantibus puram confessionem alta suae miseriae coram adstantibus"* con- voce dedit et protinus adiunxit, in hoc fessionem alta voce dedit et protinus se veniam coram summo iudice Deo pro- adiunxit, in hoc se** veniam apud Deum mereri**, ut ulterius sub edificio uno cum 26 praevaleret impetrare, ut amplius sub ipso viro non maneret^, cuius commix- uno aedificiorum tegimine** cum eodem tione inlicite fuerat violata. Cum autem viro non maneret*^, a quo adulterina con- increpationis et ammonitionis formam miscione® fuerat sociata. Dum autem a nobis suscepisset * et iuxta praeceptum monitionis^ nostrae atque increpationes** nostrum*^ de commisso penitentiam egis- 80 acciperet formam et de perpetratis se- set, tanta ad beati martyris"’ ecclesiam eundum iudicium nostrum paenitentiam egisset, tanta securitate ad** beati Dei^

Cap. 86. A 1. 3. 4a. D 1. 2a. b. c. 3a. b. 4.

Cap. 36. a) ita AI; distantem AS. 4a. b) ita Ai; om. AS. 4c; fenne B. c) intrinsecus 36 pr. m. B4. d) f. i. A 4a. e) commissio B2a. f) que om. A 4a. g) c : elere pi\ m. B2b; scelerae B Sb. h) ita A 1 ; infelicitatem rell. i) et — dissolvi om. B Sa. k) compagibus B Sb. 4.

1. ita A 1 ; compagines A 3. 4a. m) sed A 1. n) ita A 1 cum B ; prosternere rell. o) prostare B2a; prosternere B2c. 4. p) Et erecta in litura BSa. q) om. Bi. r) ita AS. 4a cum B; om. A 1. 8) potuissent corr. potuisset B2b; potu(erat m. al. in litura) B Sa; potuit R 4. t) om. B2c.

40 u) itaAl; reverti voluisset rell. v) voluissent corr. voluisset B2b. w) conpag(in in lUura)ea BSa; conpages B Sb. x) ita A 1; solidabantur A 3 ; consolidabantur A 4a ; solvebantur B. y) autem add. A 3. 4a. z) cum B 2c. a) desudasset pi\ m. B Sb. b) sudaret A 4a. c) subvenisse B 4. d) coram astantibus add. A ia (cf. infra l. 22). e) adulerine pr. m. B 2c. f) m. al. add. peste B 2c, causa BSa. g) contingisse B2c. h) autem add. BSb. i) ita A 1; et A 3. 4a. k) obtutu B2c. 46 1) pr. est c. 1. A ia. m) omnibus pro a. A 4o. n) ita Al; si Suyek. e cont. ; se praevalere (p. om. A 4a) A 3. 4a ; se — promereri B. o) i e corr. B Sa. p) permaneret B 4. q) ita A 1 ; tegmine A 3. 4o. r) remaneret, cui ad. A ia. s) ita A 1 ; commixtione A 3. 4a. t) susciperet B 2a. b. u) ita A 1; increpationis A 3. ia. v) nostrum — processit ac in litura B Sa. w) Emmerammi add. B2c. x) a A 1. y) om. Aia.

gQ 1) A; ita ut. 2) Adde ex A: praesentata, pedibus nostris. 3) B: increpationis

et ammonitionis.

A

martyris ecclesiam processit, acsi um- quam^ membrorum dolore® non pertu¬ lisset^. Hoc enim, ut testimonio®- ^ in exemplum superna pietas tradidisse ut palam daretur intellegi, quibus distan¬ tiis a regno Dei alienentur adulteri, dum suorum electorum ecclesiis ^ ingredere non possunt. Sed dum^ huius mulieris revolvero sententiam, veritatis ad me¬ moriam reducitur sermo, ut® sacer®* in sua vaticinatione electorum men¬ is. 56,6. tibus discribitur : Quaerite Bmiinumj dum inveniri potest; invocate eum, dum Wi.y.i. prope est; unde recte subiungitur: Relin¬ quat^ iniquus viam suam. Quomodo enim quis Dominum invenire® potest, nisi tra¬ mitem relinqueret^ iniquitatis? Hic enim non videbitur"^, et prope est; illuc* autem videbitur, et prope non est. Sicut et haec^ mulier, dum beati Dei martyris ecclesiam in sua coinquinatione videret, prope non erat, quia ad propinquare non quieverat^; dum autem prolixius ad con¬ fitendum recessisset, prope erat, quia de perpetratis® " paenitentiam agebat.

(37). Mira mirandis succedunt! A quodam religioso et prudente viro audire me contigit®. Agebat enim, ut® quadam die® ad beati Dei martyris ecclesiam pro suisque ^ delictis ad intercedendum vel- lisset*^ accedere, contigit ei, ut iter solus

B

securitate processit, acsi numquam* do¬ lorem membrorum pertulisset. Hoc ergo pietas superna tradidit in exemplum, ut aperte daretur intellegi, quibus di- 5 stantiis alienentur® adulteri a regno*, dum suorum electorum ecclesias non possunt ingredi. Sed dum mulieris huius revolvero’" sententiam, ad memoriam redit sermo propheticus, qui in suo vaticinio" 10 mentibus P ita scribit electorum, dicens: Querite Dominum, dum inveniri potest; in¬ vocate eum, dt4m prope e^t; unde recte subiungitur: Derelinquat impius viam suam. Quomodo enim quis Deum poterit® in- 16 venire, nisi tramitem reliquerit iniqui¬ tatis? Hic enim non videbitur, et prope est ; illic autem videbitur , et prope non erit. Sicut et haec mulier, dum beati martyris ecclesiam in sua coinqui- 20 natione videret, prope* non erat, quia adpropiare non poterat; dum autem prolixius ad confitendum " secessisset, prope fuit, quia paenitentiam de peccatis agebat. 26

(37). Unde silentio praetereundum" non est, quod*’ a quodam religioso et prudenti viro me contigit audisse. Aiebat enim, quia’* quadam die ad beati mar- 30 tyris ecclesiam pro suis delictis minuendis accedere voluisset; sed contigit ei, dum

Capp. 36. 37. Al. 3. 4a. B. 2a.b.c. 3«. (ad /. 28>. 4.

Cap. 36. a) unquam corr. nunquam R4; umquam - non Al. b) ita A 1 ; numquam, om. non A 3. ^ cum B. c) ita A 1 ; dolorem reU. d) pretulisset A 1. e) ita A 1 ; estimo A 3. 4a ; 35 ut t om. B. f) Al; tradidisset A 3; tradidit A 4o cum B. g) alienantur B4. h) a r. adult. B^c. 1) Dei add. B 4: et m. al. R3A; w. al. add. superno R3a. k) ita A 1; ecclesias in¬ gredi A 3. 4a. 1) tta Al cum B; h. m. dum (cum A 4a) revolvo s. A 3. 4a. m) revolvo R4.

n vaticio Bl. o) tta A 1 ; om. A 3. ia. o’) ita A 1 ; quem add. rell. ; qui add. B. p) mentis B 4. q) A 1 ; descnbit A 3 4«. r) om. 5 1 ; U. r. s. ,n. coo^ra m R 2i. s) potuit pr. m. 40

Z’ ^ 2^- 614: Relinquat impius vias sl et ini-

quu cogitationes suas;; Derelinquat impius A4a cm R u) A 3. 4a cum R; om. A 1.

V m tcTZ t ^4«. w) videtur A4a. x) ita A 1; illic A 3. ia.

t m confit ni ‘T ^3a. a) confid.

J». m. corr. confit. R 1. b) tta A 1; quiverat A 3. 4a. c) criminibus add. A 4a. 46

dico A !a TZZ IK 1 ^36. c) quod

) U A 1 , que om. A 3. 4a. k) tta A 1] voluisset A 3. 4«.

1. Ital. testhnoniard j gall. ’t4nioigner\ 2) B:

peccatis.

A B

carperetur*. Dum autem pervenisset in solitudinem, quae mutata vulgarica®^ locutione Feronifaidus^ ^ appellatur, in- 5 cidit in latrones, qui eum expoliaverunt, vinctisque manibus, concatinato® ore, ut verba exprimere^ non quievisset^, extra terminum ei cientes, eum genti Francorum venundati sunt. Quidam ex his qui eum 10 pretio redimerat" in partibus aquilonis DuringorumP genti cuidam eum*^ ve- nundavit in coniacente confinio Poratha- norum*-^ genti quae ignorant"^ Deum.

Et dum^ praedictus senex gentilium 16 idolorumque cultoribus proximatum* cer¬ neret, caepit viribus, ut praevaluit, tem¬ porali domino suo praesenti** atque ab¬ senti dignum® praebere famulatum. Erat enim operandi peritiae® instructus, ita 20 ut molendinam ^ non mediocriter^ domino suo proficisse * operaretur, et aedificiorum conpositionis * mirifico conposuit"* modum.

Huius rei* invenit gratiam in conspectu patris familiae®.

26 Cap. 37. A 1. 3. 4a. B 1. 2a. b. c. Sa. 4.

Cap. 37. a) ita AI; carperet AS. ia. b) caperet Bi. c) ita AI; vulgari ^3 cum B; v. om. Aia. d) Feroius fundus vocatur Aia. e) cum catenato Aia. f) eadem m. superscr. B Sa. g) exprime A ia. h) ita AI ; quivisset A 3. ia. i) gentis B 4. k) Qua¬ dam B 2o. 1) exinde eum B 2a. b. m) redimeret B 2c. n) ita A 1 ; redemerat A 3 ; rede-

ao merant Aia. o) Turingorum Bi. p) Ha AI cum B; Thur. AS. ia. q) ita A 1. ia; gentis AS. r) ita AI; om, AS. 4«. s) Parachtanorum B2a.b; Parahtinorum B 2c. t) ita B2a.b cum A ; ignorat reU. u) ita A 1 ; Porahtanorum A 3 ; Parathanorum A ia ; Parahtanorum B. v) ita

AI. 4a; gentis A 3. w) ita A 1. 3; ignorat Aia. x) se add. AS. ia cum B. y) esse add, B2a.

z) ut V. B2a.b. a) esse add. AS. ia. b) ita AS. ia cum B; praesentiae AI. c) ita AS. ia a6 cum B ; om. A 1. d) molendinum B i et m. al. B 3a. e) ita A 1 ; peritia A 3. ia. f) ita AS cum B ; molentinam A 1 ; molendinum A 4a. g) A 1 ; non mediocrem A 3 ; non mediocre post d. suo A ia. h) modo iterat., sed delet. B 2b. i) ita A 1 (cf. infra p. 516, 12 : proficisse se cer- nisset^; operando perfecisset A3. 4o; perfecisset B. k) venit coi’r. invenit BSa. 1) ita Al; conpositiones B ; munitiones A 3. 4a. m) ita A 1 ; composuisset modo A 3. ia. n) ita A 1 ; occa- 40 sione add. AS. ia; ob hoc B. o) ita A 1 ; patrisfamilias A 3. 4o.

1. Willibaldus, V. Bonifatii (ed. Bibliotheca III, p. iihj de Giegorio II. scripsit:

qui et vulgarica Romanorum lingua dicitur iunior. 2) Vocabulum Germanicum ita interpretatur Amoldus, De Miraculis beati Emmerammi I, 3 (SS. IV, p. 550^: Verroniwaida, quod sermo Latinus exprimit Longinqua pascua, compositum scilicet ex ‘verro^ = longinquus 46 et ‘weida* = pascua. 3) Saxonorum genti infra legitur. De Bructeris ad inferiorem Lupiam fl. sedentibus cogitavit Zeuss, *Die Deutschen und die Nachbarstdmme^ p. 352, qui Borthari a Gh’egorio III. papa (MG. Ep. III, p. 2^1) appellantur nomenque dederunt pago Borahtrae, atque Boructuaros una cum Saxonibus recensuit Beda, Sist. eccl. V, 9. Quod si recte coniectatum est, Arbeo erraverit oportet, nam illi Saxonum finitimi erant neque Thunngorum. Multo minus 60 Seppii coniecturam probem ad pagum Bardengowe oppidumque Bardowiek Porathanos referentis.

SS. R. Meroving. IV. 65

solus iter carperet** et venisset in soli¬ tudinem quandam, que locutione vulgari Feronifaidus appellatur, in latrones in¬ cidisse. Qui expoliatum illum et ma¬ nibus vinctum, concatinato ore, ut ** verba edere non valeret, extra terminum genti * Francorum venundant. Quidam*^ vero qui eum* exinde redimerat** genti Du- ringorum® partibus aquilonis tradidit in confinio Parahtanorum ® gentis, quae ignorant* Deum. Cumque se praedictus senex gentilium idolorumque cultoribus proximum^ cerneret, coepit viribus*, ut potuit, domino suo temporali tam prae¬ senti quam absenti dignum omnino prae¬ bere famulatum. Erat enim operandi peritia instructus, ita ut molendinam** domino suo perfecisset edificiorumque miro modo conpositiones, et ob hoc** in conspectu eius gratiam invenit*^.

cf. Gen. 39, 4.

(38). Et dum hoc continuo per trien- (38). Cumque hoc continuo per trien¬ nium, ut potuit, implevisset et tamen nium, prout poterat», ex pura voluntate nihilominus a Dei cultura, ieiuniis^ et ministraret et tamen a Dei*’ cultura et orationibus non recedisset^ contigit, ut oratione® minime recessisset ^ accidit, 6 quidam de» conservis suis moreretur, ut^ quidam de conservis eius moreretur, qui, relicta atque ^ viduata coniuge iuven- qui^, relicta ^ vidua iuvencula secundum Greg.Diai. cula atquG secundum huius» carnis pu- huius carnis™ putredinem speciosam", tridinem^ pulcherrima®, sine proliumP sine procreatione filiorum*^. Quam teni- procreatione recessit !. Cui’ seni tem- poralis dominus huius® seni in matri- lo poralis dominus suus praecepit, ut eam monium volebat sociare, ut domo et om- sibi in matrimonio sotiaret et domui cum nibus defuncti substantiis f rueretur. Sed substantiis frueretur. Religiosus autem senex idem obtemperare huic facto no- senexcontrariorespondit, dicens: “Uxorem lens, respondit, dicens: ‘Uxorem in co- in cognatione mea reliqui, dum pro pec- gnatione^ mea reliqui, cum pro” innu- i5 catis meis innumeris captus^ fuissem et"" meris meis captivitati huic traderer pec- ex eadem regione exterminatus, ut huius’’ catis et eo modo his^^ locis devenirem; traderer locis ; sed, ea vivente, quomodo nunc igitur, ea vivente, quomodo aliam aliam in matrimonio ducam?’ Unde in matrimonio ducam*?’ Unde dominus suusque» dominus sagacissimis atque eius asperrimis^’ sermonibus adiunxit, di- 20 asperrimis sermonibus subiunxit® , dicens : cens: ‘Haec mihi faciat Dominus et haec*^ cf.2. Reg. ‘Si eam non acciperis®, haec^ addat mihi addat! Nisi illam in matrimonio sumpseris, Dominus et haec**^ faciat, si non tra- genti te Saxonum tradam, quae tot ido- didero te genti Saxonorum», quae** tot lorum cultibus dedita^ est, quia novi et idolorum cultores^ existunt. Scio enim, didici experimento, si accipere mulierem 26 si uxorem^ apud me recipere™ recusas", hic rennueris, nullo® modo te mecum experimento rei^ fateor, ut commorare velle commorari, sed magis fugere, ut minime debeas, sed fugire** magis adop- de pretio tuo remaneam omnimodo frau- tas, et ego ex tuoquae’’ pretio fraudatus datus’.

frustra® remaneam so Cap. 38. A 1. 3. 4a. B 1. 2«. b. c. Sa. 4.

Cap. 38. a) potuerat B2c. b) ita AI. 4a; c., ut invenisset o. AS. c) c. D. B2a.b. d) ita A 1 ; recessisset rell, e) operatione B 2c. f) recepisset B 26, cort\ ; inveni pr. m. cor)\ reces¬ sisset B 4. g) ont. A 4a. h) de c. suis ut q. moriretur B 2c. i) om. A 3. k) om. B 4.

1. vincu add. B 2c. m) carnem B 1. (26). n) speciosa B 2c. Sa. 4. o) que cum add. A 4a. 35

p) ita AI; prolis A 3. 4a ; filiorum B. q) ita A 1 ; decessisset A 3. 4a. r) Eidem temp. A 4o. s) huius (?) cort’. huic B 2c, et sic B2a. 4 ; om., sed m. al. add. eius B 3«. t) na m. al. in litura B Sa. u) superscr. BSa. v) non add. Al. w) et om. A4a; ex om. AS. x) ita A 1. 3 (p^‘o his et his locis B) \ huius terre traderetur locis A 4a. y) has B 1 ; huius A 1. 3. z) ducam — matrimonio m. coaeva in inf. mg. suppi. R26; matri jnio B2c. a) ita Al; que om. AS. 4a. b) asperrimus R 1, 40 corr. c) subiuxitA4a. d) ita B 2a. b cum A ; om. rell. e) ifa A 1 ; acceperis rcR. jf) ow. A3. 4«.

g) ita A 1; Saxonum A 3. 4a. h) qui A4o. i) tradita B2a.b. k) Ua Al. 4a; cultor existit A 3.

1. apud me u. A 4o. m) ita A 1 ; accipere A 3. 4o cum B. n) ita A 1 ; et add. A 3. 4a. o) (n m. al. in /^t<ra)ullo B 3o. p) ita A 1 ; exp. cognosco, quod apud me c. (commorari A 4flf) A 3. 4fl.

q) ita A 1 ; fugere rell. r) ita A 1 ; quae om. A 3. 4a. s) vacuus A 4o. t) ita A 1 ; rema- 45 nebo A 3. 4«.

1. V. Corhiniani c. 18: quae secundum huius carnis putridinem videbatur decora.

2. Adde recessit ex A. 3) Scilicet adversa.

A B

(39). Dum® diurnis sermonibus in^ (39). Cum autem diuturnis sermonibus invicem luctarentur et haec® senex prae- invicem tali sermone luctarentur et senex dictus cerneret*’, quod imperium domini praedictus cerneret non posse se con- 6 sui prohibere® non posset, nisi se pro- temnere imperium domini sui, quin in hiben do tamquam ipse’" captivaretur ’ in gentem ignorantem Deum traderetur, gentem ignorantem Deum, quorum vitam, quorum®^ vitam quasi mortem pertimuit, ut innotuit ex vicinitatem*’, tamquam necessitate coactus, sibi eam sociare con- praecipitium mortis pertimiscebat ’ , ne- fitetur. Quod audiens vir, adprehensam 10 cessitate conpulsus, sibi eam sotiare se- mulieris manum circumvolvit pallio et, eundum suique domini voluntatem con- ut moris est nuptiarum, coram adstanti- fessus est. Ille autem, adprehensam*^ bus sene* in matrimonio concedit, ut praedicte mulieris dexteram manum, aberet*®; dilexit enim illum® ob peri- circumvoluto pallio, ut mos^ nuptiarum tiam artis. Religiosus autem senex, 15 conpellit , coram adstantibus conservis, muliere recepta, perrexit ad habitaculum, coniuge et prolibus® hilari vultu tra- quo in matrimonio sibi^* mulierem so- didit eami nn matrimonium; quia ciaret. Aedum cubiculum intrantes et’" propter peritiam artis illius dilexerat alimenta iuxta consuetudinem nuptiarum eum nimis. Tunc religiosus senex cum percepissent, lectum quem ipsa para- 20 sua recepta sotiaad* illius habitaculum, verat ingressi sunt. Cui senex: “Praevide”, ubi® eam sibi in matrimonio sotiare de- inquid, ‘carissima filia, ne hac thalami buerat’^, reversus’"^ est. Quae’^ cum commixtione summum artificem offen- cubiculum® intrassent^ et alimentum se- damus et supernum; quia temporalis eundum nuptiarum* consuetudine rece- vitae gaudia paucis diebus deficiunt et® 25 pissent, in lectum quam*’ ipsa paraverat ingressi sunt. Cui religiosus senex mo¬ nita, ut potuit, inpendere studuit®: “Pro¬ vide** namque®, karissima soror, ne vi*” huius commiscionis delictum*^ supernum 80 et summum offendamus artificem rerum; quia temporalis ** voluptuosa gaudia in paucis deficitur* diebus et ventura ani-

Cap, 39. A 1. 3. 4a. B 1. 2a. b. c. 3a, 4.

Ca p. 39. a) ita A 1 ; Cum autem diuturnis A 3. 4a cum B. b) in inv. om. A 4a. c) ita A 1 ; 36 om. A 3. 4a cum B. d) videret A 4a, e) ita A 1 ; contem(p)nere A 3. 4a cum B. f) om. A ia. fO quarum B 4. h) ita AI; vicinitate rell. i) ita A 1 ; pertimesc. reU. k) ita AI; ad(p)pre- hensa — dextera (dextra A Aa) manu A 3. 4a. 1) ita B 2b (pr. m.). c ; seni B 1. 2c. 3a (sed i

e corr.). 4. m) ita B A ; abiret rell. ; halieret coni. P. Oeyer. n) eum B 2c. o) ita A 1 ; prole A 3. Aft. p) concedit con\ sibi B 4. q) ita A 1 ; om. A 3. Aft. r) eras. B 2c ; om. B 4. 40 s) quod B2c. t) om. AAa. u) ubi — cubiculum om. AAa; alio atramento marg. adseripta A 3. v) deberet A 3. w) ita A 1 ; perrexit A^. Aa cum B. x) ita A 1 ; cumque A 3. y) intrasset A Aa. z) n. consuetudinem A 3 ; consuetudinem n. AAa cum B. a) et — parturiunt om. B 4. b) quem A 3. c) dicens add. A 3. 4a. d) ita A 1 ; Previde A 3. 4a cum B. e) inquit pro n. A Z. Aa cum B. f) ne vi h. commixtionis A 3 ; ne in commixtione A 4a. g) hac dilectum A Aa. h) ita AI; tem- 46 poralis et add. vite A Aa cum B ; temporalia A 3. i) ita A 1 ; defic(t)iunt A 3. Aa.

1. Notione activa p7'0 captivaret. 2) Pari modo presbyter Christianus mamis spon¬ sorum stola circumvolvit. Sepp. — Mo7’em tradendi Arbeo ipse in charta a, 754. ita descripsit (Meichelbeck I, 1, p. h2) : involuto palleo ipsam epistulam super altare posita tradidit in manus supradicti venerabilis loseph episcopi.

65*

cf. Tob. 8,

A

marum detrimenta sine® fine cruciantur^. Eruere** nunc artificii mei in diliciis lucra tantum hoc sustenta®, ut ne me copulationis iugo*, vivente coniuge*, praecipites in animae* interitum*.

(40). Illa autem® carnalis** voluptatibus sustentata®, secundum** monitionem sui sotii minime consentit® ; sed verba, quam^ prudenter ei inpendere debuerat, suoque** domino devulgare ^ minaverat. Cum haec™ vir venerandus senex minime® pro- ficisseP se cernisseti, sueque " sotiae asperrima® et voluptuosa desideria blandis sermonibus linuit*, dicens: ‘Providendum namque est®, karissima soror, ne gen¬ tilium** more christianis® sotiare expedit copulis, sed magis per triduum abstinere oportet et Deum® lacrimis deprecare**, ut detur* germen iustum in coniunc- tione; quia mulier non propter libidinem accipienda est, sed propter sobolum*^ procreatione socianda*’. Haec cum audis- set*, dispexit™, faciem suam avertit® ad parietem, sub tegmine thori a viro se® religioso suffulsit*’ tristis*; sopore sub- pressa* obdormivit. Ille autem cum la-

B

animarum® detrimenta sine fine partu¬ riunt. Nunc itaque® fruere artificio meo in deliciis et hoc tantum mihi indulge**, ne me iugo*^ copulationis huius, coniuge 5 vivente, praecipites in"* interitum*.

(40). Illa autem carnali voluptate devicta, viri sui petitionem minime audi¬ vit; sed quae prudenter ei impenderat® minabatur suo domino verbis asperis* lo devulgare*. Cumque se venerandus se¬ nex® in his minime proficere cerneret, sociae® suae lascivia* et voluptuosa de¬ sideria*" blandis sermonibus"" ita linivit, dicens: ‘Videndum*, inquid^, ’nobis est, i6 carissima soror**, ne gentilium ritu® nup¬ tiis christianis sociemur, sed potius per triduum abstineamus Dominumque de- precemur, ut det nobis germen iustum in coniunctione ; quia mulier non pro 20 libidine, sed pro sobolis procreatione est assumenda*. Haec autem mulier cum audisset, dispexit, et faciem ad parietem convertens % tristis obpressa sopore dor¬ mivit**. Ille autem cum** lacrimis ex 26

Capp, 39. 40. A 1. 3. 4o. B 1. 2a. b. c. 3a. 4.

Cap. 39. a) s. f. om. A^a. b) ita Al\ parturiunt A 3. 4« cum B, c) um e corr. BSa. d) itaque add. A 8 cum B ; namque add. A 4o. e) autem pro itaque B 2a. b. f) lucro A 4a. 30 g) ita AI; hoc mi(c)hi concede A3. 4a; hoc mihi indulge B. h) indulge — huius in infetdore mg. suppi, BSa. i) ita A 3. 4a citm B; om. AI. k) om. B2a.b. 1) mee add. A4a; in i. animae meae A 3. m) m. al. superscr. B2b; suppi. BA..

Cap. 40. a) ita A 3. 4a cum R; vita pro autem A 1. b) ite A 1 ; carnalibus A 3. 4a. c) suis intenta pro s. A 4a. d) ita A 1 ; om. A S. 4o ; monitionis A 4o. e) consensit A 4a. f) ita A 1 ; 36 qu(a)e A 3. 4a. g) impendere R 1. h) A 1 ; que om. A 3. 4a. i) acerrimis B2c. k) di- vulg. A4a. 1) div. B2a.c. Sa. m) ita Al (infra p. 521,15: haec^; in his, om. vir A 3. 4« cum R. n) mine A 1. o) m. al. suppi. R4; vir R2c. p) proficisci A 1 (cf. supra p. 513, 2i>. q) ita A 1 ; cerneret A 3. ia cum B. r) ita A 1 ; que om. A 3. 4a. s) sociam su(a m. al. in litura) B Sa. t) lasciv I et voluptuos(e in litura) Rl; lasciviam (corr. lascivam; et voluptuosam R3a. u) ita Al; lascivia 40 A 3 cum R; lasciva A 4«, v) om. R3a. w) sermonis R 1. x) ite Al; lenivit A 3. 4o; linivit R.

5 namque A 3. ia cum B. a) inquit add. A 3. ia cum B.

. ritum R 4. d) m. g. A ia. e) ita A 1 ; Christianas nuptias sociamus (sotiemus

A4o), sed A3. 4a; nuptiis christianis sociemur R. f) abstinemus R2c. g) cum add AS ia

} ^ 1 M ita AV, J,. sobolis procreationem ‘(om. soo j 45

f v : pro sobohs procreatione est assumenda B. ) Ua A U mulier add. A 3. Aa cum B.

S r 4"’’’ 1 ^1; convertit A3. 4a; convertens B.

O) 1 se A 3. ia. p) dommt pr.m.Bi; obdormivit R 2c. q) ex i. c. p. ind. cum 1. R 4 avertens A 3. ia. s) sicque add. A 8. 4a. t) depressa A 4a.

r) ita A \ \

1. Gregorii M, Regula pastoralis III, 27. se religioso suffulsit.

2. A addit: sub tegmine thori a viro 60

A

crimis ex imo^ cordis arcae^ indesinenter Deo fundebat preces, ut eius angustiae opifex serenus e subvenire digneretur’’, ut ’ 6 ne tanti viri et Dei martire"» Haimrammi, cnins requisitionis ° tot angnstiae se^ incumberet, ne’^ in oblivione remaneret®, ut’ ipse merendi " misero misericordiam non^ inpenderet.

10 (41). Cuius orationi» tanta celeritate

misericordia® Domini subsecuta est, ut mox, cum obdormisset, quidam pulcher¬ rimus vir procere stature® ante lectum eius staretur^, qui baculo quem manibus 16 gestabat^ latus dormientis percussit, di¬ cens: Surge et vade ad beatum*^ mar¬ tyrem ecclesiam, ubi te iturum pervo- vistiP’. Vir senex respondit: “Quomodo sine alimento tot spatia^ ignota** peram- 20 bulabo? Cui iterum qui adstabat ad- iunxit: ‘Surge, ne besites; sume* in superiore cenaculo panem quae est; ipse tibi in» alimentum sufficiat usque ad perfectionem itineris tui”. Vir autem**

26 tanti"" visionis expergefactus, qui** pae- nitus, postquam ad se reversus fuerat, ignorabat, sive» vigilans an** dormiens monitionem reciperetur** ; tamen surrexit.

B

imo cordis* preces® indisinenter^ fun¬ debat®, ut*’ eius inopiae subvenire digna¬ retur**, ne tanti Dei* viri, scilicet mar¬ tyris Hemmerammi», auxilio in oblivione remaneret**, et ipse omnipotens Deus misero misericordiam daret.

(41). Cuius oratione** subito Dei cle¬ mentia est subsequuta, et 2 mox, cum dormiret, vir quidam pulcherrimus** ante lectum quiescentis adstaret*^, quique®^ baculo quem manibus gestabat latus dor¬ mientis percussit, dicens®^: “Surge et vade ad ecclesiam beati martyris* Hemme- rammi”, ubi te iturum** devovisti®". Cui vir senex respondit: ‘Quomodo sine ali¬ mento ignota® tot terrarum spatia per¬ ambulabo?’ Cui iterum qui adstabat ad- iunxit: ‘Surge, ne besites; sed sume panem positum in superiori cenaculo, et ipse tibi in’’ alimentum sufficiet ad perfec¬ tionem itineris tui". Vir autem tanta visione expergefactus y, postquam ad se reversus est, ignorabat, utrum vigilans vel dormiens banc reciperet® ammoni- tionem. Surrexit ergo®, ut** vir qui®^

40. 41. A, 3. 4a. B 1. 2a.h,c. 3a. 4.

" ■ j ^3. 4« cum B. c) om. B2a.6. d) ita Bl-

mdes. r«K. e) tta Bi cum A; fundit B3a (ubi Deo add., sed eras.); funderet plerigue. f) Deus’

V /i supernus;; rerum ^3.4«. h) ita AI; dignaretur ^3 4o

j A ^ ^ 2«. m) ita A 1 ; martyris A 3 ;

artmis ^4o. n) tta B2c; Emm. rell. o) quisitionis AI; causa add. A:i. ia. p) ita AI- 96 sibi incumberent ^3; incumberent sibi ^4o. q) maneret B2c. r) ita AI- om. ^3. 4a! remanerent A 4a. t) »Va A 1 ; sed A 3. 4a ; et B. u) t(a pi’o maerenti A 1 ; misericors Deus pi’o m. Ad. 4o ; omnipotens Deus pro m. B. v) ita A om. A 3. 4a.

41. a) »Yo ^1; orationem ^3. 4«; oratione 51. b) «<o 5 1 ; orationem «17. a) ita .3 3 4«; misericordiae, om. Domini ,11. d) cum odrf. 54. e) statu ,1 1. f) adstafbat m. o7. 40 m ‘7"rg) 5 3o. g) om. 54. h) «7o .4 1 ; staret A 3. 4«. i) portavit A 4o . ita A 1 ; beati martyris e. Heimerammi, ubi A 4« ; beati Dei martyris Hemmerammi e., ubi A 3 ; e. beati martyris Hem- merammi, ubi B. 1) om. B2a. m) ita B2b.c; Emm. rell. n) ita B2c; iterum B4; iterum c^r. (pr. m. Bl; m. al. B2b) iturum B 1. 2b. o) devo(vi8ti m. al. in litura) B3a; vovisti B2c. p; tta Al; vovisti A 3; voluisti A4a; devovisti B; Cui add. AS. 4o. B. q) terrarum add. A3. 4o 46 cum B. r) om. A 4a. s) ignotata B 1. t) summe A 1 ; sed sume panem qui est in superiore ceu. A 3. 4a. u) in a. ofn. A4a. v) bis scr. B 1. w) ita A 1 ; tanta visione A 3. 4a. x) A 1 ; qui p. om. A 3. 4a. y) experfactus pr. m. B 2c. z) ignarabat pr. m. corr. ignorabat B 1. a) ita A 1; utrum A 3. 4a aim B. b) vel B. c) reciperit pr. m. B2b. d) ita Al; reciperet AS cum B; acciperet A 4«. e) igitur B2c. f) eadem m. superscr. BSa; om. B4. g) quia stabat B2a.

^0 1) -4 addit: arcae. 2) A; ut.

]

’t

!

“(‘f’ ‘i’

‘Mi:;’

A

ut vir qui adstabat indicaverat in superiorem® cenaculum pulcherrimum, que*^ a quodam ponere non prospexit, panem repperit®, cuius ^ conparem^ pul¬ chritudini* eadem nocte cum praedicta mulieri^ in”* eadem domo non comedit. Quem repertum" gremio commendavit, relictisque omnibus, quae se" ibidem esse" videbatur**, ne*" de proprio® lucro temporali domino suo abstrahendo dam¬ num inferret excepto singulari habitu et pipinnam", quam manibus gestabat’".

(42). Tunc dum" inde regressus ad solitudinem sub festinatione, ut prae¬ valuit, carpebat iter*^, sine intermissione cum lacrimis Deo fundebat praeces, ut per merita beati sui martyris^ in se speranti prosperaretur^* iter. Peractis namque*" suis" in profectionibus conti¬ nuis diebus XV, tantaque ** prosperitate et securitate supernus opifex, unius panis sacietate cottidianis " aviditatibus, mem¬ bris ex faticatione itineris distinatione perduxit, ut huius hora*" diei XV. tertia in montem"" staretur super plantatione**

B

adstabat indicaverat**, et panem in cena¬ culo superiori repperit ita candidum, qualem antea numquam viderat; quem etiam nuptiali tempore^ cum** praedicta 5 muliere comedere^ non volebat, sed re¬ pertum gremio commendabat. Relictisque omnibus, quae in eodem loco habere videbatur, et neque** de lucro proprio aliquid inde auferebat, excepto habitu 10 singulari et bipinni, quam propria manu gestabat.

(42). Regressus autem ad solitudinem sub** festinatione® perrexit et sine inter- 16 missione Domino preces cum lacrimis fudit, ut per merita® beati martyris^ Hemmerammi sibi prosperum iter prae¬ paret*. Peractis itaque** continuis* diebus in profectione" quindecim, tanta 20 prosperitate ac securitate supernus iudex eum reduxit ex itinere fatigatum, ita** ut in® tertia hora quintae decime diei staret in monte contra Radaspona" inter

Capp, 41. 42. A 1. 3. 4«. B 1. 2a. A c. 3o. 4.

Cap. 41. a) ita A 1; et add. AS.4a cum B. b) iud.(?) jrr. m. B2b. c) ita A 1; superiore cenaculo A 3. 4a. d) ito A 1 ; quem numquam p. conspexit A 3. 4« ; qualem antea numquam vide¬ rat B. e) invenit A 4a. f) ita A 3 ; conparare A 1 ; comparatione A 4o. g) temppore B 1. 80 h) sequitur finis Vitae nisi quia — intravit (c. 46. 47>, folio transposito^ B 1. i) pulcritudinem A4a. k) superscr. BSa. 1) ita A 1; muliere rell, m) ita AI tempore nuptiarum pro in e. d. A3. 4o; nuptiali tempore B. n) inventum A 4o. o) se (pro sibi, ut p, 517, Ct) ibidem habere esse videbatur AI, lectionem jyrimariam cum emendata coniungens; (se om,) i. (in eodem loco habere videbatur (potuit A 4a) A 3. 4« cum B. p) ne jB 1. q) ito A 1 ; et add. A 3. 4a cum B. r) nec A 4a ; 85 neque B. s) propri AI. t) versu exeunte om. A4a. u) ito AI; pipenna A 3; bipenni A 4«; bipinni B. v) ni(c)hil secum inde sustulit add. A 3. 4a ; om. A 1 cum B.

Caq). 42. a) ito AI; om, A 3. 4o. b) ante sub ras. et(?), post ras. syllaba BSa. c) vesti-

natione pr. tn. B2c. d) ito AI; et add. AS. 4a cum B. e) b. m. (Emmerammi in mg. suppi.) merita B2b. f) H. m. B2c\ m. E. plet’ique. g) sibi add. A 3; Heimerammi sibi add. A4o cum B. -40

h) ito A 1 ; prosperum pararet iter A 3 ; prosperum iter pararet A 4ct ; prosperum iter praeparet B.

i) Ua B1.2a] pr(a)epararet B2b.c. Sa. 4. k) om. B2a.b. 1) continuos B 2b, corr. m) ita AI; itaque A 3. 4o cum B, n) ita AI; in profectione pro suis in pr. A 3. 4a cum B. o) perfec¬ tione Bl. p) ito A 1 ; que om. A 3. 4« cum B. q) om. B4. r) subaudias sedatis. s) om.

B 2a. b. Sa. 4. t) lassatis add. A 4a. u) Radasponam B 2a. b. c et pr. m. B Sa (lectio var. Ratis- 45 ponam;; Radaspiniam m. al. corr, Radasponam B4. v) i/a AI. 3; diei hora, om. XV. A4a. w) Ito A 1 ; monte staret A 3. 4a, x) ito A 1 ; plantationem rett. ; que h. l. add. A 3, post v. A 4a.

1. Aliter B: Quem etiam nuptiali tempore cum praedicta muliere comedere non volebat, sed repertum, ut su2>ra.

A

vinearum, inter®" confluenta Danubii et Imbris ® ^ sitis ^ dinoscitur j — ex cuius vertice viri® Dei martyris^ contemplabat « 6 ecclesiam et urbem avidam^ -, moeniis et turrium constructione munitam. Qui dum agnosceret, magnas Deo referebat* laudes"™, per callem descendebat ad por¬ tum amnis. Erat namque dies dominicus, 10 cuius ad sollemnitatem, missarum® cele¬ bratione^, qui commorabant cum*** magna devotione ad sancti martyris perge¬ bant’^ ecclesiam. Quibus religiosus vir senex in comitatu latenter adiunctus est, 16 et dum^ portum pervenissent, puppem’^ ingressus, transmisso amnis fluenta^, ad portum salubrem plagae urbis*, ad beati Dei martyris® — ut vir nocturnisque “* temporibus, ante lectum illius qui® ad- 20 stabat, divinitus praeciperat — perrexit*^ ecclesiam. Quam ingressus terraeque prostratus, cum lacrimis maximas Deo referebat^ laudes, qui speranti** in se ex tot angustiis ex sui sacri * martyris meritis 26 eruere dignatus est.

(43). Completo® iam missarum sol¬ lemnitate, religioso ** sene extra aditum ecclesiae regresso, panem quem gremio commendaverat, cuius fortitudine tot 80 spatia conplevit ® itineris : in alimentum corporis sibi ^ sufficienter tertiae por¬ tionis utebatur duasque panis** por¬ tionis* de gremio pertulerat*^ et coram

ET MART. RATISBONENSIS. 519 B

Danubii et Imbris** fluenta iuxta planta¬ tionem vinearum, et ex eodem iugo montis urbem avidam** videns, beati* Dei martyris ecclesiam contemplans, magnas et inmensas Domino gratias re¬ ferebat, et demum ita descendens, venit ad portum. Erat autem dominicus dies, quo multitudo virorum ac” mulierum non modica ad ecclesiam beati patroni p sub omni celeritate properabat. Quibus et senex itineris® comes effectus est, et navem* ingressus, transito fluvio, ad ec¬ clesiam beati viri" Dei, ut vir per som¬ num monuerat**, pervenit. Quam cum esset ingressus, terrae prostratus, cum lacrimis maximas laudes® Domino refert**, qui servum suum ex tot angustiis libe¬ rare et reducere dignatus est.

(43). Completa ergo** sollemnitate® missarum, religiosus senex extra aditum ecclesiae regressus, panem quem gremio commendaverat, cuius adiutorio tot spatia itinerum peregit, ostendit duasque por¬ tiones, quae ex alimento superfuerant*^, in conspectu totius populi particulatim

Capp. 42. 43. A 1. 3. 4<3r. R 1. 2a. b. c. 3«. 4.

36 Cap, 42. a) ita A 3. 4a cum B; sunt A 1. b) Ymbris B2a, b. 4. c) urbis A 4«. d) ita A 1 ;

sita esse d. A 3. 4a. e) ita AI; sancti A 3. 4a ; beati R. f) Heimerammi add. A 4«. g) ita A 1 ; contemplabatur rell. h) avid(ti e coi-r.) B3a. i) etiam h. l. add, B2c, post Dei B2a.b. Sa. 4. k) ita A 1. 3 cum B; arduam A4a. 1) agebat preces et per A4a. m) laudes per c. d. om. AI. n) et B 1. (4). o) que add. A 4rt. p) Petri corr. patroni B 4. q) ita A 1 ; celebrationem rell.

40 r) ita AI; commorabantur rell. r*) eum AI. s) itineri pr. m. B2c; iteneris pr. m. BSa. t) navim B 2c. u) Petri (pro viri; eras, P 4. v) ite A 1 ; ad add, A 3. 4a. w) pupem A 1 ; puppim rell. x) mouerat B 1. y) ita AI; fluento A 3. 4«. z) civitatis A 4a. a) D. 1. B 2a. b. b) refret B 4.

c) Heimerammi add. A 4a. d) ita A 1 ; que om. A 3. 4o. e) qui ante nocturnis A 4a. f) ita AI. 3; ad add. A4a. g) agebat A4a. h) insperanti in A 1 (sed cf. p. 518,18;; sperantem in

45 A 3. 4o. i) Heimerammi add. A 4a.

Cap. 43. a) ita A 1 ; Completa rell. b) ero B2a; enim B2c. c) m. s. B2a. b. d) ita A 1; religiosus senex — regressus A 3. 4a cum B. e) implevit A 4». £) sui A 4^. g) superfoti

erant B 2a. h) om. A 4a. i) ita A 1 ; portiones 7’eU. k) protulerat A 4a.

1. Begen fl. 2) V. supra p. 475^ n. 1. 3) B: sub omni celeritate properabat.

cf. Matth. 14, 17—21.

Greg. Dial, III, 7.

A

cunctis adstantibus particulatim^ paupe¬ ribus dividerat^; merita Dei martyris, in se per divinam providentiam ostensam ® , palam® adstantibus produxerat^. Quid aliud ^ in*^ panis augmentatione osten¬ ditur, qui per^ continuis diebus quin¬ decim suae portionis tertiae in Deo spe¬ ranti viri*^ sufficerat ’ , nisi ut ipse in membris suis imitare™* ^ permisisset, — id est in eius gloria martyris, qui summi ^ imitatione capitis et amore cruorem fuderat, — qui per semet ipsum quinque panibus® numero populorum satiavit milia^^ quinque? Qui per capitis provi¬ dentia’’ duodenos conplevit ex fragmen¬ torum"’ cophinos, in gloriam membris^ sui remanere duas sinebat panis jior- tiones.

(44). Dum huius viri senicis*^ in sancti Dei martyris^ gloriam revolveram, re¬ pente ad memoriam venisse me** contigit rem, quam narro. Quadam die puellula in nostrisque^ subiacentibus diocenis** primo diluculo progressa ad congrega¬ tionem*^ cure pastoris, suique* genitoris pecoras eicere dum fuisset, contigit, eam cuiusdam quem ignoro spiritum reci- pisseP, ita ut nihil in alimentum tam edendi genus quam potandi sumeretur* et sic ieiuniis** per diebus permaneret

B

cum gaudio pauperibus dividebat. Unde et martyris Dei merita per divinam pro¬ videntiam sibi adesse in** itinere prae¬ dicabat, quae eum ex tot locis incognitis 6 incolomem ad propria perduxerunt. Quidnam in augmentatione panis osten¬ ditur, qui continuis quindecim diebus tertia parte porcionis viro seni sufficerat, nisi ut" ipse" membris suis imitare** se** lo permittit, qui pro eodem capiti vitam et sanguinem indubitanter tradunt? Quique per semet ipsum de quinque panibus tot - milia satiavit * et cophinos fragmentorum duodecim" fecit adimpleri, idem in gloria i6 martyris sui viro pauperi concessit, ne deficeret panis , donec ad optabilem^ locum pervenisset, et non solum sufficeret, sed etiam duae portiones remanerent.

(44). Sed dum huius senis acta in 20 laude® Dei martyris revolvero, animo redit, quod® me quorundam relatione audisse ^ contigit. Quadam die puella quaedam nostra diocese* constituta primo diluculo progreditur ad exercitationem 26 curae pastoris™, ut genitoris sui pecora ad pascua perduxisset". Contigit® ei cuiusdam quem ignoro spiritum recepisse, ita ut nihiD alimenti in usum® omnino sumere voluisset, sed hoc modo multis 30 diebus ieiunando permansit. Sicque

Capp. 43. 44. A 1. 3. 4a. JB 1. 2a. b, c. 3a. b (a l. 22). 4.

Cap, 43. a) ita A\ cum R; particulam A 3. 4«. b) ita AI. 3; divisit A4a; dividebat B.

c) «to A 1 ; ostensa rell. d) in i. orn. B 4. e) omnibus add. A 4a. f) manifestavit A 4a.

g) alius A 3. h) ita A\ cum B ; om. A 3. 4«. i) ita AI; om. A 3. 4u cum B. k) ita A 1 ; 36

vmo rell. 1) ita A 1 cum R; suffecerat A 3 ; sufficiebat A 4a. m) ita A 1 ; imitari rell n) om. B 4.

o) superscr. B2b. p) tta pr. m. B2b\ imitari rell. q) se p. m. al. supet^scr. R2i; se praemittit R4.

r) Ita A 1. 4a ; sui A 3. s) panum A 4a. t) sociarat pr. w. R 4. u) *a A 1 • q m A 3 4a.

V) ita A 1 ; providentiam rell. w) ita A 1. 4« ; fragmentis A 3. x) A 1 ; membris imperfecta) sm A4a, membris suis A 3. y) optavilem pr. m. corr. optabilem R 1. 40

») ^ 1; senU rM. cum B. b) gesta h. l. pr. m. add., sed m. al. poct gloriam

4a, et SIC AS] acta post senis add. B. c) de pi\ m. superscr. R 1. d) Al 3: cont. imchi e) in quod redit BU. f) audi88et(?) pr. m. Bi. g) ita Al-, que om. AZ. 4o.

h) tta Al (cf. mprap.m,n)-, dio(e)ce8ibu8 .13. 4o; no8tra diocese B. i) diocesi B 2a b 4. k)tla A U exercitationem c. psetoralie (eed pastoris pr. m. B i) A 3. ia cum B. ) ita A V ut sui 16

^ 3- 4« B. m) *o pr. m. Bi cum A 1 ; pastoralis rell. n rcYocaret B2c. o) autem m. al. add. BZa.b; que add. Bi. p) ita A l- recepisse rell

a) Ua Al, leiunaus (per om.) d. permansit .13. 4«; d. ieiunando permansit B.

1. B addit se. 2) A; quinque.

A

multis. Facta» autem parentorum’’ ad eam collectio non modica, qui eam ob¬ secrando atque increpando cibum su- 6 mere cogebant. Illa autem modisque ^ omnibus alimentum recipere recusabat et huius delectationem in suis membris minime sentire professa" est. Ille’ autem praedicti propinqui’" puellae paxillum" in .0 os vim" inprementes, aqua» cum lacte mixtam infundentes? ; cuius propinationis gluttum’-’ dum» sorberet invita, statim- que erecto capite cum sanguine mixtum revomeret’’.

EPISC. ET MABT. RATISBONENSIS. 521 B

factum est, ut parentes eam adirent et omni conamine obsecrando, increpando», e«.Tim.4.,. Ut alimento® sumeret, conpulerunt. Sed illa modis omnibus haec eadem alimenta recusabat percipere» et cibi potusque delectationem non se habere profitetur.

Propinqui vero puelle aquam lacte mix¬ tam ori™ vi infundentes, temptabant, si forte velP ita cibum sumeret aut potum.

Cuius gustum dum invita sorberet, erecto statim collo sanguine mixtum revo- mebat".

16 (45). Dum haec» se minime proficere"

parentes eius cernerent», dimiserunt. Inito ab his consilio, ut eam summi» praesentarentur pontifici, cuius sub cure» pastoralis fuerat constituta; quae pro¬ sso decessore’ nostro beatae memoriae lo- aeppo episcopo 2, cui Deo auctore suc¬ cessi in honore, praesentata dum fuis¬ set, qui eam per manum» inquisitione arpere studuit?, in eisque’ praesentiae s6 exiguitatibus ut alimentum sumeret*. Illa autem quasi quisquiliis necessi¬ tate edendi pertulisse in membris nec famis se sentisse" penuriis’’ professa

^ (45). Dumque parentes hoc cernerent, quidnam inde agere possent*’, ignorantesi abierunt. Consilio autem ^ inito, venerunt et beatae memoriae prodecessore" meo losepo’ episcopo, cui in’* sedem successi, puellam praeseutaverunt , qui et eam arguere studuit et in omnium conspectu, ut alimentum sumeret, cogit". Illa autem’ quasi quisquilias’’ cybum potumque re¬ spuens, nequaquam famem» sentire se profitetur. Unde et accidit inaudita res

Bl. 2a,h.c, ‘6a.b. 4.

Capi>. 44. 45. A 1. 3, 4«.

» ,v. .i 1 „ V Mudl “, " ;■ i”’ " " Z T: ’ " ~

i) loseppo B 2a ; losepho B 3i k) a/is 2<-"^ 11 Ba A T™ a P™»de»e»»ori B 4.

m) .’<« AI; est p,-0 <1 f aV 4« V AS; predeoessori A4a.

P) quisquUia B 4 q) ‘ila A 1 e„,„ B ■ sZtSt A 3 ia " t A 1"""""’" ^ 3. 4«.

eorumque praesentia exiguum A 4«; in omnium conspectu i s) ’ sl" f ‘7 B 2T- Tse ^ B 4

" rria7 A^’ ^ -»»e7::;Uir77 7..: If.,

n 19 Frisingenm. cui Arbeo ipse a. 764. successit,

‘Vebei- ? T -7 *• cmnputante comite de Hundt,

60 W iTTt" 77 Ctee der

60 Bayeu Akad. d. Wisserisch.’ 1874, XII, j). 194^.

SS. R. Merovinff. IV

B

et mira, quia sine alimento anuum fecit integrum et tamen operacionem manuum non amittens^ ; faciem quoque tantum® ex cibi** refectione^ pallidam habebat. Cuidam autem divino spiramine in somno revelatum est, ut puella ad sepulchrum Dei martyris deduci debuisset, quatinus remedium ibi corporale mereretur p per¬ cipere. Quod dum parentes eius ob longa lo itineris spacia recusarent, ad venerandum locum * ubi martyrio coronatus est puel¬ lam perducere satagunt. Quae dum ec¬ clesiam esset ingressa et prostrata in terram orasset, statim intra viscera ani- ib mus edendi aderat, ita ut velociter sur- gens panem ad manducandum sub * celeri¬ tate postularet. Cumque esset adductus, cum gratiarum accione percepit et tanta voluntate** comedit, acsi ei cibus nullo 20 umquam tempore fuisset prohibitus.

(46). Sed® quid aliud in hoc mira- 26 culo intellegendum est’*, nisi quia aperte martyris merita Dominus ostendere vo¬ luit, cum® puella tam diu ieiuna ad ec¬ clesiam ^ ubi ipse minime ^ iacuerat licen¬ tiam acceperat comedendi? Quod beati 30

Capp. 45. 46. Ai. 3. ia, B 1. 2a. b. c. Sa. b. 4.

Cap. 45. a) ita AI; quod AS. 4o; quia B. b) ita AI; alimento AS. 4«. c) am- inisit A 3. d) omittens B 4. c) ita B 4 cum A ; tunc B 1 ; tamen rell. f) tanta intet’ sci\ con\ tantu A ia. g) om. A ia. h) cib ; B i; cybi B 2b. i) ita A 1 ; recusatione rell. V) ita Ai; autem add. A 3. ia cum B. 1) ita A 1 ; divinam inspirationem A 3. 4«. m) ita A 1 ; secreto c. 35 revelatum est, ut AS. 4«; in somno revelatum est, ut B. n) ita A 1. 3; inducere A4a. o) ita AI; quam A 3 ; Qui A 4« ; Quod B. p) me 1 retur pr. m. B 4. q) ita A 1 ; difficultate A 3. ia. r) ita A 1 ; corpus A 3. 4a. s) om. B 1. t) ita AS. ia; om. A 1 ; puellam perducere sata¬ gunt B. u) ita A 1 ; intra aditum templi A 3. 4ff ; ecclesiam B. v) ita Ai; et add. A 3. 4a. w) ita Ai; om. A 3. 4«. x) edenti AI. y) ita Ai ; viscera A 3. 4« cum B. z) sibi pr. m. B 4. 40

a) animo A 3. b) m. al. corr. voluptate B’Sa. c) et si A 4a. d) ita AI. ia; numquam, om. non A 3, e) ita A 1 ; prohibita A 3. 4a.

Cap. 46. a) ita Al. 3; in hoc add. Aia. b) sen \ ctendum Aia. c) Quid. Sed J5 1. d) quae sequuntur ad intravit (524,4), folio transposito, supta p. 518, 5 leguntur Bi. e) Dum Bi. f) mini(me m. al. in litura) BSa. 4^

est. Res autem mira, ut** sine alimen¬ tum** annum perduravit integrum et operationem manuum non amisit® ; sed tantum^ quod^ pallidam faciem ex cibi recusationem* expressit. Cuidam** per divina* inspiratione secreta*** cordis mo¬ nuit, ut eam ad beati Dei martyris ec¬ clesiam ducere** debuissent^. Quae® dum ex difficultatem ‘1 et itineris prolixiore spatio ad beati Dei martyris corpore ad¬ ducere recusassent, tamen ad venerandum locum ® ubi beatus pontifex gloriosum con¬ summavit martyrium perduxerunt * . Quae intra meniis** aditum ingressa dum fuis¬ set’’^, prostrato corpore dum"^ orasset, sta¬ tim edendi* intra visceribus’’ stomacho animus** aderat, ita ut ex aviditate corpo¬ ris, ut potuit, citius surrexit et panem sibi ad manducandum * poposcit. Et dum ad¬ ductus ei fuisset, cum gratiarum actione suscepit et tanta securitate coram ad- stantibus sumpsit, acsi® umquam** ex cibo prohibito® non fuisset.

(46). Sed quid aliud** sciendum** est, nisi ut dominus martyris sui merita ostendere voluisset,

1. In A legitur recusationem, quod potius defectione reddendum erat quam refectione.
2. B addit: quatinus remedium ibi corporale mereretur percipere. 3) Kleinhelfendorf.
3. B addit: sub celeritate.

A

ut* cunctis palam daretur iii^ terris, quibus® honoris fulgeretur iii caelis^? Sicut de* caeco veritas discipulis suis 6 informat pectora, ut parentorum"* nec suo hoc" contigisse® peccato*’, sed Dei** pro ostensionis gloriae in illo. Ita * nam¬ que praedictae puellae contigisse existimo in miraculis, quibus"^ praevalet* de su- 10 perna* pietatis providentiam se poscen¬ tibus intercedendo dimittere peccatis**, ut per visibilia exempla**, ecclesiis ipsius quae coruscant miracula, remittere ip¬ sum® intercedendo informemur peccata.

(47). Nam" si ea que per memet ipsum didici huius viri miracula, aut quae fide¬ lium narratione co gnovi ® ’ 2, quibus ad¬ huc cotidie erga eius corpore® fulminantur 20 tot insignes virtutes®^, stilus scribendi*’, ut*^ estimo, non sustinet^. Sed ea quae deprompsimus* pro reverentia viri Dei et veneramus*’ ipsumque** Deo devotum

B

Dei® martyris meritis et oratione** nemo debet dubitare, quo*" cognoscitur®, cuius** honoris** gloria fulgeat* in caelo, cum per eius dignitatem tot miracula coru¬ scant*^ in tena. Nam de caeco® ipsa veritas ait", cum a discipulis inquire¬ retur’, cur ita nasceretur, nec proprio delicto^* nec parentum hoc ei contigisse adfirmat", sed ut opus Dei manifesta¬ retur® in illo. Ita namque praedictae puellae aestimo in miraculo contigisse, quatinus circumstantes crederent, quod, eodem patrono® interveniente, possint delicta dimitti.

(47). Si** igitur ea quae per memet ®7proi’’ ipsum didici huius viri Dei miracula, vel quae ratione** fidelium cognovi, quibusve cottidie adhuc erga corpus eius miraculis virtutes clarescunt insignes*, stilus scribentis, ut estimo, non valet enarrare"’. Sed ea quae dictata" ha¬ bemus hucusque ob reverentiam beati huius martyris** Hemmerammi*’ proprio labore desudavimus ipsumque venerando

Capp. 46. 47. AI. 2 (a l. 7J. 3. 4«. B 1. 2a.b.c. :)o. 4.

Cap. 46. a) om, Aia. b) intelle(i)gi jyro in t. AS. ia; in terra B. c) superscr. B i. d) factura esse add. B i. e) ita AI; q. honoribus fulgeret in c. AS; haec om. Ai. f) 0 m. al. in litura BSa ; qua B i. g) cognosc(eretur m. al. in litura) B2c. h) post cuius vocabulum 30 eras. BSa. i) sicut legimus in ewangelio de oeco nato Dominum dixisse, ut et add. neque Aia. k) is e corr. B 3«. 1) fulget B 4. m) ita A 1 ; parentum A 3. ia cum B. n) ita A 1 cum B ;

om. A 3. ia. o) contigisset A ia. p) ut c(a)ecus nasceretur add. A 3. 4« ex Joh. 9, 2 ; om. A 1

cu7n B. q) pro ostensione gl. Dei A 3. ia. r) cur. B 1, corr. s) caelo B 1. t) in Ita 7’edtt A 2.

u) om. B 4. v) inquireret B 1. w) que Aia. x) ita coni. Sut/sk. ; praevalent codd. y) i e cotT- 86 B Sa. 7) ita A 1 ; 8upern(a)e piet, providentia rell. a) eras. B 2c. b) ita A 1 ; peccata A 3 ; peccato Aia. c) manifestetur B2c.i. d) ita A 3. ia; eximia Al; om. A 2. e) ita Al; ipso intercedente rell. f) reformemur A2. g) patronio B2c, cotr.

Ca p. 47. a) ita A 1 ; Si ea igitur q. rell. ; Si igitur ea q. B. b) S(i dicam m. al. in litura)

igitur B Sa ; Sed ca igitur (piae B Sb. c) ita rell. cum B ; innotui A 1 ; agnovi Greg. d) m. al.

40 cor7’. narratione B2c. 3a cutn A et sic supra c. 31. e) ita Al; corpus rell. i) insigne A 1. g) dicere voluissem add. A ia. h) ita A 1 (cf. V. Corb. c. 39 : stilus scribendi non sustinet modum> ; scribenti A 3; scribentis A 2. 4o. i) comprehendere volo m. al. in mg. add. B2c. k) ita Al; narrare non sufficeret i)7'0 ut e. non sust. rell. 1) ita A3. 4a; depromisimus Al; promisimus A 2. m) enarre B2c, cori\ n) dicta .B 1. 4. o) ita A 1 ; veneramur rell. p) ita A 1; ipsique Deo 46 devoti A 4a; ipsumque Deum devoti rell. q) et pontificis sancti et gloriosissimi add. BSb. r) ita B Sb ; Emm. rell.

1. Eadem fnqn’a c. 35. legnniur. 2) Similia s^tpra c. 31. leguntur. Dial. I, proh: stilus scribentis non apte susciperet.

2. Cf. Greg, 66*

ANTIPHONAE ET RESPONSORIA DE HAIMHRAMMO.

A

supplicamus, ut misero subveniat Gy¬ rino^ peccatori®.

EXPLICIT VITA" VEL PASSIO TYRIS.

B

suppliciter imploramus, ut intercedendo^^ misero Gyrino** subveniat peccatori, et quo ipse cum gloria intravit, eum me¬ reamur^ imitari per dominum nostrum 5 lesum Ghristum*’, filium tuum* , qui tecum vivit et regnat*^ in secula seculorum. AMEN*.

Cap. 47. AI. 2. 3. 4a. Bl. 2a,b.c. Sa.b. 4.

Cap. 47. a) iutercedentibuB B\ \ intercedente -B4; interce(s8ione in lUuray m. al. add. sua) R3a. 10 b) Cirino A4a. c) praestante domino nostro lesu Christo, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen add. A 2. d) Cirjmo B 2c ; Cirino B 4. e) ita Ai; vita vel om. rell. f) mereatur B 3a. g) Emerammi h. L A 4a ; episcopi et add. A 3. 4«. h) 10 litteris rasis, desinit B2c. i) littera Q. addita, desinit B4; filium (Dei, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit m. o/. in litura) B^. k) Deus tn. al. add. BSa, habet BSb. 1) EXPLICAT PASSIO SANCTI 15 HEMMERAMMI add. B 2b ; Explicit vita vel passio sanctissimi martyris Christi Hemmerammi episcopi, (cu? eraa.)ius festivitas colitur X. K. Octobris. Cyrinus episcopus R a t i s b o n a e civitatis scripsit pas¬ sionem sancti Hemmerammi episcopi et martyris litteris maionbus add. BSb.

ANTIPHONAE ET RESPONSORIA

DE HAIMHRAMMO.

Vitam vel passionem Haimhrammi in codice optimo Parisiensi w. 2990.4, saec. X (A ), antiphonae et responsoria foL 79 — 80’. excipiunt, quae sermone admodum harharo composita esse ex paucis quae G. Waitz h. m. exscripserat verhis intellexi. Cum igitur schedae illas antiquitatem quandam olere viderentur, Henricum Lehegue virum de studiis nostris hene meritum adii, ut eas describendas curaret, isque laborem quamvis 25 difficilem libenter subiit magnaque patientia perfecit. Pagina enim ultima iniuriam temporum adeo passa est, ut perdifficilis lectu sit magnaque ex parte scriptura legi omnino non possit.

Ea autem quae de Haimkrammo ibi enarrata sunt omnia ex Arbeonis libro imident, aiius verba plerumque integra auctor servavit. Praesto ei erat Vitae textus 30 idem qui in A 1 legitur, cumque capita priora in hoc desiderentur, lectiones nonnullas apud illum deprehendi, quae sermoni Arbeonis genuino magis respondere videntur textu reliquorum librorum. Auctor in exemplari suo pro Gallorum regno c, 6. reppereral Wandalorum, quod in A 1 re vera legitur, atque etiam c. 2. eandem lectionem tradidit, immo t et fio eam tepetivit neque Baiuvamorum memintf, licet ducem eorum nominaverit 35 Theodonem, Avai os denique auctor ita dilexit, ut ipsis pontificem trilnierit Haimhrammum coenobiique cuiusdam originem ad eundem rettulerit, quamquam iter illud Arbeone teste minime pei’fectum est.

Cantum autem veterem de Haimhrammo in Pannonia inter monachos cle7’icosque olim vidgatum esse, donec cura Arnoldi antiphonae et responsoria nova edita sunt, 40 ipsumque ut nullius auctoritatis iussu Anastasii archiepiscopi Sfrigoniensis per novam edtiionem abolitum esse supra monui^ nullusque dubito, quin is ipse idem fuerit atque

ille quem tam publici iuris facimus ad Wandalos Avarosque spectans Bamvariosque ignorans.

. ^ B. Kr.

1. De hoc Arheoms nomine v. supra p. 455. 2) Supra p. 471. 4&

ANTIPHONAE ET RESPONSORIA DE HAIMHRAMMO.

RPA.

■ANTIPHONAS VEL RESPONSORIA DE SANCTO HAIMRAMtMOl

AN. Pectavorum oppido puer Haimrammus ^ ^

nobilis genere, nobilior opere’. Psal.: Beahtfi.

AN. Beatus Haimrammus in pueritiae aetatis caepit mundum dispicere et amare caelestia. Psal.: Qmre fretnuerunt,

AN. Puer Haimrammus mundum dispiciens, liberaUum litterarum inbutus studio se atqmsivit. Psal.: Domine quid multipUmti.

R. Erat namque procer statu, decorus forme, vultu sincerus, elemosynarum prae¬ cipuus, ieiuniis et castitate continentiae praeclarus, V. sermone facundus ad eradi¬ candam vitia sagax-: Ieiuniis et castitate.

R. Ingrediente sancto Haimrammo et Wan- dalorum^ oppida, per vicos, infidelium*» domos huc iJlucque discurrens, praedicando sapi¬ enter^ archana eructuans, inbecillis lactem emanans®, V. et quod ore praedicans’*, exemplo confirmans ^ ita ut a cimctis diligeretur.

Milis Christi ‘* sagacis sermonibus radicitus ex corpore abscedebat; contra mites hu¬ milis apparuit, contra potentes erectus leonis fortitudinem ostendebat.

V. Quidquid singulari habitu a fidelium percipe- rat«^ manibus, cum gratiarum actione indigen¬ tibus inpertiebat-: Leonis.

Cuius ex ore quasi limpha*» amms in ima convallium prosilente psalmodia. Psal.: Qum invocarem.

Psalmorum studium inquiete emanavit, dum cuncta Davitica ex more finiret. Psal.: Verba.

Postquam princeps vero illius dulcia ver¬ ba cunctaverat ’ , sinendi locum spatium de¬ dit. Psal.: Dmnine dominus noster.

Sacerdos Dei famulus professus in hoc illud venisse Wandalorum ^ regno, ut gentes Hunorum, quae ignorabant Deum caeli, ad christianitatem convertere cotidie debuisset. V. Prospiciens terram nemorosam et locupletes vineas copiosas ferroque, auro et argento et purpura habund antes ‘S App. A 1.

a) fecundus A 1. b) ita Ai; et fidelium aiqn-a p. 474, is. c) sapientibus A, -beo. d) ita

mpra p. 474,14. e) emans AI. f) ita recte AI; praedicabat - confirmabat 4S supra p. 474, ,5. g) ita supra e. 7. codd. B. h) lymphae - prosilientes sup,-a p. 47.S, i) gusta- verat Arbeo, k) habundauter AI; habundantem supra p. 478, a. ^

1. Gf. V. Fursci c. 1: nobilis qnidem genere, sed nobilior fide. 2) Lectionem Wandalorum pro Gallorum, in V. Haimhammi e. «. codex A 1 exUhet, cui capita priora desunt, sed eandem etiam in c. 2. ibi extitisse, ex his schedis colligi licet 3) Vitia 60 desideratur. 4) Gallorum codd. V. Haimhrammi omnes praeter AI.

• f. 79.

Arbeo c. 1 Pa. 1, 1.

Ps. 2, 1.

Ps. 3, 2. Arbeo c. 2.

• f. TD’.

ib. C.7.

ib. C.2.

Ps. 4, 2.

Ps. T), 2. Arbeo c. 5.

P». 8, 2. Arbeo c. G.

f.KO.

ANTIPHON AE ET RESPONSORIA DE HAIMHRAMMO.

Arbeo c. 8.

ib. c. 3.

cf.ib.c.S.fi. Ts. 14, 1.

cf. Arb. c. 5. Ptt. 20, 2. Arbeo c. 1.

• f. 80’. Pa. 23, 1. Arbeo c. 2.

cf. lob 20, 15. 10.

Arbeo c. 11. ib. c. 12. ib. c. 10.

ib. c. 13. cf. ib. c. 16.

R. Vir" sanctus per spiritum providens finem suum’^ vitae ad- propinquantera, ut eum omnipotens Deus a vincula® laboris sibi sociare et perenni gaudio remunerare voluisset, V. ipse intrepidus expectabat

finem, ut robustus in certamine permansisset. 5

R. Haimerammus episcopus emissione^ gentibus praedicando expetivit, beatus ille pontifex, qui pro Christi nomine talia insudabat, cuius post pas¬ sionem Domini longe lateque flagrando in par¬ tibus mundi fama percrevit. V. Ad eum profluen- lo

tes Wandalorum caterva discurrit^ et igno¬ bilitate, locupletes et inopes.

AN. Dux vero Theodo beatum Dei famulum Wandalorum regno ire permisit*: Domina quis habitabit.

AN. Avaris® coniungens, pontifex eorum se esse professus est et conubio construit devotus ve¬ nisse. Psal.: Domhu’ in virtute.

AN. Ita dumtaxat, superno arbitrii* inspirante,

“ut summum promereretur pont[i]f[icatus] honorem.

Psal.: Domini est terra f*).

RPA. Pontifex Haimerammus pectora^ subditor[um] i[mb]re caelesti*^ rigaro insudabat, ita ut pa[enel’ o[tium] ori minimo concideretur’^ Pes erat clodi et oculus ceci, recreator” pauperum, gen[itor)

orf[a]noruni, defensor viduarum, gementium conso- 26

lator. Dominicarum ovium ad pascendum in eius p[ec]tore inerat cura.

INTAT. Vir b[eatus] incriminatus fallaciter, urbem reli- quid, partibus Romae perrexit.

Caterva populi huius civitatis egressione illi- 30

us in funere conversi sunt, ne tanti princi- p[is’" orbjati remansissent.

Erat enim vir sanctissimus spiritu x>[roph]etiae plenus.

Presbiterum vocavit, futura

commendant". S6

INI. Cum . . melius . sua . . .

. . . omnibus . . . . ris .

debe . . s .

Theodoni f[i]lius ^lost Haimerammo d .

ill[e] vero orationibus instatur. Incumbens 40

tyrann[us) cum tejiidas . at

p . .

App. A 1.

a) Viae AI. b) suae supra p, 480,2. c) vinculo ««pra p. 480,3. d) nobilitate deside¬ ratur. e) Avari A 1. f) lege arbitro; supra p. 473, 13: iudice. g) orat(?) A 1. h) ita Arbeo; 45 caditis rigore AI. i) pa(tet?) oppidu auri et add. frenum AI. k) concederet supra p. 473,33.

1. reconditor A 1. m) pontificis Arbeo. u) exj>eetes commendans.

2. I. e. locus, quo quis emissus est. Fore.

i