From: Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Merovingicarum V, ed. B. Krusch & W. Levison (Hannover, 1910). Latin text as printed.

Amandus venerabilis pontifex atque eximius Francoium praedicator, qui mirabili industria opus illud aggressus est, quod postea Anglosaxones, Willibrordus et Bonifatius, persecuti sunt, propagationem scilicet fidei christianae in Germania inferiore, nomen 6 ferebat in Gallia non inusitatum *. Sedem vero Romanam tanto studio amplexus est, quantum apud Francos eo aevo vix reperias, ecclesias , quas apud eos aedificant, omnes in honorem apostolorum Petri et Pauli dicant atque 1 2 * * duritiam saccidotum gentis illius9, scilicet Francorum, Martinus papa * ei respondens adeo aegre tulit , ut fortasse d utri tari liceat, quin Amandus ipse ad illam pertinuerit gentem. Sodalis eius, qui ei diligenter 10 assistebat, Ionas scilicet, ex Italia in Gallias advenerat atque necessitudinem cum pajxi Romano iniens Amandus monachorum Bobiensium exemplum imitatus est, qui item basi¬ licam habebant Petro sacram. Pro certo affirmari licet Amandum Scottorum partibus adhaesisse atque ea quae Columbanus inceperat feliciter explicavisse.

Francis paganis evangelium praedicabat, prope Elnonem rinim (hodie Elnon) io constitutus , qui Scar/n ( hodie Scaipe) influit, atque per hunc in Scaldim, inde ad Oceani oram in lintre vehebatur, Ionae 8 celeberrimi historiae Scottorum sciip toris auxilio per annos 639 — 642. usus. Locum quem de ipso rivo vocabant Elnonem, inter hunc et Scarjxm olim situm*, largitate regia 5 acceperat ibi que proprio labore monasterium con¬ struxerat, cui postea oppidum 6 accrevit, nomen Amandi hodieque servans (hodie Saint- so Amand-les-Eaux, dep. Nord). Monasterium ab episcopis privilegio dato exemptum erat atque Dagobertus I. rex (f 639, Ian.) omnes eiusdem res suggerente Amando in immunitatis suae defensionem admiserat 7. Ecclesiam ibi Amandus in honorem Petri

1. Amandos de Vit in Onomastico I, 244, attulit tyrannum in Galliis (i 287) et epi¬ scopum Burdegalensem saec. V. in. (Greg., H. Fr. II, 13, Gl. Conf. c. 44), quibus prae • 85 fectum classis Licinii addas (Origo Constantini § 23. 26; Auct. antiq. IX, p. 9. 10,).

2. Suppletio Milonis c. 2. 3) Ionae epistula V. Columbani praemissa. 4) Charta spuria

Dagoberti, K. Pertz, Dipl. I, p. 160. Cf. V. Amandi poeticam auctore Milone IV, v. 419 sqq . •

Celsior et melior sese structura levavit Helnonis nostri. Locus est de flumine dictus, io Quod recipit largoque sinu Scarb purior effert.

5. Amandi testamentum a . 674/5. datum (v. infra). 6) Bulla Paschalis II. papae a. 1107 (Migne

163, coi. 211, Jafft n. 6137*^: Villam scilicet Helnonem monasterio adiacentem — —

ab omni saecularium dominio liberam, sicut a religiosis imperatoribus Dagoberto, Pipino, Carolo, Ludovico, Lothario, Carolo Calvo constituta est, confirmamus. 7) Cf. chartam 85 Karoli regis a. 899. datam (Bouquet IX, 473). Ea vero quae superest immunitatis charta

Dagoberti nomine conficta est; ed. K. Pertz, Dipl. I, p. 160.

50*

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

396

VITA AMANDI EPISCOPI.

apostoli 1 aedificaverat in sinistra Scarpis ripa sitam, dum altera Martino sacra ecclesiota, in dextra ripa sita, iam ante monasterium conditum stetisse perhibetur 2. Oppidum S. Amandi ]ter Scarpem in duas partes dividebatur, antequam rivus sinuosus saec. XVII. derivatus est3, atque eodem limite dioeceses dirimebantur et Tornacensis, ad quam mona¬ sterium jiertinchat l, et Atrehatensis ultra Scarpcm sita. Paroeciam S. Martini ad epi- 6 scopat um Atrebatensem jK-rtinentem saec. VIII. a Gisleberto episcopo Noviomensi et Tornacensi acquisitam esse tradunt \ In hac regione constitutus Ionas Vitam Vedas/is A/rabatum urbis pontificis composuit in qua miraculum enarravit ex V. Gaugerici episcopi Cumeracensis depromjitum 7, atque illam dioeccsem cum hac tunc contundam esse credunt. Tornacensis dioecesis cum civitatibus Veromandorum et Noviomagensi coniuncta m erat atque ad regnum Xeustrasium jxr/inebat. Pabula (hodie Ia Pevcle) regio appella¬ batur, in qua monasterium Ktnonense situm erat, eaque Marcq et Scarjte rivis finieba¬ tur \ Locus in finibus utriusque regni et Francici et Germanici ctiain medio aevo situs-’ undisque irriguus occasionem praebebat ad paganos septem trionales longissime ex¬ currendi. 16

Amandus Scaldim navigans ad castellum A ndoveiqxnse in pago Jlenensium situm pervenit , ibique ecclesiam S S. Petro et Paulo dicatam construxit l0. Andovcrjxnses autem cum Flande rensihus, Frisionibus, Suetis aliisque barbaris circa maris Ii/ ora degentibus etiam Eligius11 episcopus Tornacensis et Xoriomagensis ad fidem christianam convertisse dicitur, urbes vel mancipia sibi commissa lustrans, cumque hic a. 641. sedem suam to nactus sit, uterque episcopus eodem fere tempore iisdem locis religioni christianae propa¬ gandae studuisse videtur. Attamen Fligius Chtodovco Xeusfrasiorum regi subditus erat. Amandus vero Sigibertum secutus potissimum apud A ustrasios laboravit. Iam Dago- bertus I , jHiter utriusque regis, studio hos convertendi succensus Traiectum castellum f hodie UtrechtJ cum ecclesia Martini cpiscojto Colon iens i, scilicet Chunibcrto1*, ea condi- 25 cione subdiderat ls. ut Frisionum gentem ad fidem christianam adduceret, id quod ei minime successit, atque ecclesiae Traiectensi etiam anteriores 14 reges immunitate concessa

1. Milo c. 6. 2) Atcuini versus, MG. Poetae I, p. 307. 3) De Counnaceul,

’ Histnire dc In ville et de Tnbbayc de Saint • Ani and (en Pevrle)\ Valent i an is 1 S68, p. 4.

4. Charta Karoli regis a. 847. data (Bouquet VIII, p. 5) Catalogus abbatum an

S. Amandi saec. XIII. compositus, SS. XIII, p. 386 n. 6) Ionas p. 309. 7) Van der Essen,

’ Et ude critique et litttraire sur les Vitae des saints Meroring iens de P ancienne Belgiquc* , Lovanii 1907, p. 214. h) Cf. C. Piot, " 7>$ pagi de la Bclgique" p. 66. 9) Tr. Amandi auct.

Philippo c. 7, 8 64 64 A. SS. Fcbr. I, p. 870): Locus ipse intra Menapiorum (i. e. Torna- censium) positus fines, Propoutiis (i. e. Brabantiis) Nerviisque (i. e. Haimoniensibus) conter- 35 minus, sicut regni Germanici et Romani finis est imperii, sic Belgiae Remensis portio, sic limes dignoscitur esse Francorum. 10) Pauchingus et Bebelina Willibrordo ecclesiam a. 726. dono dederunt (Chron. Eptem. auct. Theoderico lib. II, SS. XXIII, p. 63; Pardessus II, p. 348J a. 693. iam delegatam (SS. XXIII, p. hh), atque eiusdem donationis Willibrordus in ’testamento* suo meminit (Anu. Boli. XX V, 167). De fide chartamm temere dubitaverunt ; cf. to L. van der Essen, ’ Et ude critique et litt&aire sur les Vitae des saints Mtroidngiens de P an¬ cienne Belgique* , Lovanii 1907, p. 340. 11) V. Eligii II, 3; cf. II, 8. 12) Cf.

A. Hauck, ’ Kirchengesch. Deutschlands’ I, p. 328 3. 13) Ep. Bonifatii ad Stephanum II.

papam a. 753. data (MG. Ep. III, p. 395J. 14) Chlotharius et Theodebertus in charta

Pippini regis omnino genuina (MG. Dipl. Karol. I, p. 8) enumerantur, atque a Chlothario I. it> vege immunitatem ecclesiis concessam esse ex Praeceptione Chlotharii II. c. 1 1 (Capitularia I, \0) intellegitur, sed reminisci oportet diversos Chlotharios in chartis inter se minime distingui.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

397

consuluerant . Sicut Boni fati us 1 paganorum ritus et sacrilegia idolorum in Germania exstirpare non valebat sine patrocinio et mandato principis Francorum , ita etiam Amando gratia et Dagoberti et Sigiberti regis concilianda erat. Praeterea cum familia potentis- simi maioris domus regni Austrasiorum eum necessitudine quadam coni unctum esse con- 6 sentaneum est. Praedicatione ijtsius effectum es/, ut Itta vidua Pippini a. 640. defuncti monasterium Ni via/ ense sibi et Geret rudi filiae construeret *. Niviala in pago Bracha- tensi sita 3 ad dioecesim Leodicensem seu Tungrorum jtertinebat 4. Episcopus ecclesiae Tungrorum iam inde antiquitus Traiecti (hodie JIaastric/it) habitabat 5 atque «.614. Vvr civitate Treiecto Bcttulfus episcopus’ concilio Parisiaco subscripsit e’, dum anno 669 70. io Theodardus episcopus eandem sedem occnjxit. Civitas Tungrorum , ’ quae nunc Leodium’. una cum civitate Traiectcnsi (i. e. Ftrecht) metropoli civitati Agrippinensium in Notitia Gatliarum adnexa est1.

At Amandum episcopum ex E/nonensi monasterio longius excurrentem intra certae dioeceseos fines comprehendere fas non est ipscqne senex decrepitus testatus est se ‘per ib universas provincias seu gentes 1 ad adnuntiandum verbum Dei vel baptismum tradendum longe, lateque discurrisse multisque periculis liberatum esse. Sane ipsi soli sedes nulla attributa est* inter episcopos Burgundo far otiis Beshacensc privilegium a. 638. aut 637. confirmantes , cumque civitatum nomina subscriptionibus episcoporum postea quidem, sed ah hominibus jteritis addita esse constet, concludi fortasse liret, ei nullam fuisse. io Episcopatu autem admodum laborioso fungebatur atque in his quae ei commissa

erant laxa quoque disciplina cleri sui quam maxime per turbabatur, unde sedis apostoli eae consilium adiit. Presbyteri et diaconi aliique in sacerdotali officio constituti jyost ordi- nationes suas tabebantur , i. e. j>cccatis carnalibus succumbebant , et projttcr eorum intempe¬ rantiam munus pastorale iam dejtonere et ab ( piscopatu vacare maluit, quam talia tolerare. *6 Etiam de laborum suorum certamine Marti num pajxim per tabellarium quo usus est certiorem fieri voluit. Papa Monothclitarum haeresim concilio congregato a. 649. mense Octobri in basitica Salvatoris quae vocabatur Constant iniana condent na rorat, qua de re quinque secretariis sive sessionibus habitis actum erat. Amandum responso dato ad jterscverandum cohortatus est, nihilque de severitate disciplinae remittens, clericis dei in - so q nent ibus veniam dandam esse negavit, sed eos depositos esse voluit neque deinceps in sacerdotium admittendos. Deinde de origine haeresis et de concilio celebrato cum certiorem faciens, volumina gestorum synodalium una cum encyclia ci misit, ut ea omnibus pate¬ faceret statutaque coepiscojns illius provinciae congregatis sy nodali conventione confir¬ manda curaret. Immo Sigibertum regem Francorum per ipsum admoneri voluit, ut 36 episcopos llomam mitteret, qui a sede apostoli ea ad imperatorem legarentur, ut ei acta concilii cum synodalibus litteris confirmanda offerrent. Interitu imperator Olympium exarchum in Italiam mittens episcopos cogi iussit . ut typo potius suo subscriberetit, coque defuncto per Theodorum exarchum Martinum jxtpam tollendum et in exitium relegandum curavit10. Reliquias sanctorum, quas ad ecclesdas et altaria consecranda Amandus per 40 tabellarium petiverat , papa ci non denegavit. Codices vero, quos idem desideraverat,

1. Bonifatii ep. ad Danielem episcopum (MG. Ep. III, p. 329). 2) V. Geretrudis

c. 2. 3) Virtutum S. Geretrudis continuatio c. 1 (SS. rer. Merov. II, p. 47 U. 4) C. Piot,

’ Les pagi de la Belgique 9 p. 98. 102; cf. A. Longum, ’ Atlas historique de la France. Texte expl / p. 132, n. 15. 5) Greg., H. Fr. II, 5; Gl. Conf. c. 71. Concilium Arvern. a. 535

46 (Cone. ed. Maassen p. 70): Domicianos in Christi nomine episcopus ecclesiae Tongrornm, quod et Traiecto, subscripsi. 6) Concilia ed. Maassen p. 192. 7) Auct. antiq. IX,

p. 595. 8) Pardessus II, p. 41. 9) Epistula Martini papae ad Amandum, Suppletio

Milonis c. 2. 10) Lib. pontif. c. 76 (ed. Th. Mommsen p. 182 sqq.).

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

398

VITA AMANDI EPISCOPI.

dare nequibat , quippe qui in bibliotheca exhausti essent neque propter repentinum nuntii reditum transcribi potuissent. Etiam Geretrudem meminimus ’ sanctorum patrocinia vel sancta volumina’ Roma per nuntios suos arcessivisse1 * *.

Ex Martini epistula intellegitur , quantam auctoritatem Amandus non solum apud reliquos Austrasiae episcopos , sed etiam apud Sigibertum regem habuerit , neque post 6 papae adhortationem vir tam strenuus episcopatum deposuisse existimandus est, qua re in ignaviae vituperationem venisset , immo ipse fere in extremis positus suis verbis testatus esty eandem laboriosam vitam usque ad summam senectutem se duxisse neque otium quae - sisse neque ab itineribus se abstinuisse.

Interim monasterio Elnonensi filia adoleverat procul posita, cum reliquae ipsius 10 possessiones in pagis vicinis sitae essent , inprimis veluti Securiacum * (hodie Sirault, prov. Hainaut, eant. Lens) in Bracbatensi. Barisiacum villam (hodie Bansis - au - Bois, dep. Aisne) in pago Laudunensi sitam Childericus rex una cum Chimnechilde vidua, defuncto Sigiberto rege et tyrannide Grimoaldi maioris domus, fratris Geretrudis, sub¬ lata, “apostolico patri, Amando episcopo” ‘ad opus monachorum ipsius a. 663. dono dedit 8. i& Mox in honorem Betri et Pauli apostolorum alterum coenobium eo loco quem Faverolas appellabant sub regula Benedicti seu Columbani Amandus construere coepit, cui Andream abbatem praefecit, atque dicioni eiusdem et ipsum locum et villam quam dixi Barisiacum et Cinciniacum (hodie Quincy - Basse, dep. Aisne) aliaque a. 666. tradidit 4 5 in pago Laudunensi sita. Haec Lauduni acta sunt praesente Attola episcopo Laudunensi, qui 20 post Amandum chartae subscripsit cum nonnullis presbyteris et diaconis. Ita monachi Elnonenses in regione Pabula inter Germanos constituti coloniam francog allicam acqui- siverunt atque pueri teutonici nobili loco orti postea Barisiaci a monachis educabantur, ut alteram linguam discerent 6. Utriusque linguae monumenta vetustissima 6 in codicibus Elnonensibus reperta sunt, sicut monasterio celeberrimo in utriusque regni limite sito v> conveniebat, et Canticum Eulaliae (‘Prose de sainte Eulalie ‘) sermoque de lona 7 et carmen quod vocamus Ludicigsleich 8.

Amandus cum corpore fesso multisque laboribus fatigato summam senectutem asse¬ cutus esset et iam finem proximum praestolaretur, corpus et animam fratribus Elnonen¬ sibus commendans in eo ipso monasterio requiescere voluit, quo eum Deus perducere 50 dignatus esset, atque epistula data episcopos, abbates seu quoslibet magistratus coniuravit, ne voluntati ijmus resisterent, et si in itinere aut ubicumque terrarum defunctus esset, eodem corpus suum transfeni voluit, quod si quis per vim inde abstrahere vellet, ei anathema gravis simaque maledicta imprecatus est. Eiusmodi imprecationes in chartis cum aliorum tum Eligii 9 redeunt, unde propter eas chartam Amando temere abiudica- v> verunt10, quam omnino genuinam esse etiam ex ingressu intellegitur eodem: ego Amandus miserrimus et peccator, qui in altera eiusdem episcopi charta legitur11. Epistulam ,

1. V. Geretrudis c. 2. 2) Charta Ludowici imperatoris a. 822, ed. Le Qlay, “Md-

moires-sur les archives de 1’abbaye de St.-Amand en PevHe” , Valentianis 1854, p. 22. Disser¬

tationem separatim editam ex “Revue agricole, indusbielle et litt&aire de l” arrondissement de 40

Valenciennes’ per praefectum archivi Insulensis , collegam officiosissimum, mihi commodatam esse grato animo profiteor. 3) K. Pertz, Dipl. I, p. 25. 4) Pardessus, Dipl. II, p. 133.

5. Quibertus abbas de Novigento , De vita sua III, c. 5 (ed. G. Bourgin, Parisiis 1907, p. 146 sq.).

6. J. Desilve, De schola Elnonensi sancti Amandi a saeculo IX. ad XII. usque. Lovanii 1890,

p. 67. 7) E. Koschwitz, ’ Les plus anciens monuments de la langue frangaise’ , Heilbronnae 46

1879, p. 5 sqq. 8) K. Mullenhoff et W. Scherer, ‘Denkmtiler deutscher Poesie und Prosa’

p. 17 1 (cf. p. 298). 9) SS. rer. Merov. IV, />.747. 10) F. W. Rettberg, " Kirchengesch.’

I, p. 556; J. Friedrich, ’ Kirchengesch ." II, p. 327. 11) Pardessus II, p. 133.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

399

qua supremam suam voluntatem Amandus posteris tradidit , in eodem Elnonensi mona¬ sterio Baudemundus presbyter ipso rogante anno II. Theuderici regis die XV. Kal. Mai. scripsit atque praeter utrumque epistulae subscripseiunt episcopi Reolus Remensis , Mummolenus Noviomag ensis et Tornacensis, Vindicianus Cameracensis neque vero is qui b Traiectensi ecclesiae tunc praeerat , abbates autem B er tinus, Aldebertus una cum Iohanne quodam. Annus 2. Theuderici cum a. p. Chr. 674. convenit , si Chlotharium III. ante d. 17. Aprilis a. 673. mortuum esse statueris, cum anno insequenti , sin aliter, atque a. 675. pascha ad cursum Victorii 1 in 15. diem Aprilis luna XV. aut in 22. Aprilis luna XXII. incidebat, ita ut charta aut tertio die paschali aut feria III. ante diem io paschalem scripta esset. Cum hoc ipso calculo optime explicetur, qua de causa tot episcopi abbatesque in monasterium Elnoncnse Amandus convocaverit, scilicet ad paschalem sollemni¬ tatem secum celebrandam, sicut e. gr. eadem episcopi in urbem Cadurcam convocati erant ad Desiderium episcopum benedicendum, annum 675. eligere malim quam praecedentem. Certe ex regis nomine concludi licet, in hoc Neustriae angulo remotissimo non solum io monachos Elnonenses , sed procul dubio etiam Mummolcnum episcopum dioecesanum Chii- derico non adhaesisse , sed a Theuderico stetisse rege legitimo.

Amandum haud multo post neque ante a. 676. obiisse veri simile est. Die enim eodem VIII. Id. Febr. eius memoiia colitur, quo Vedastis * episcopi Atrel/atensis, festumque non solum codici Bernensi 3 Martyrologii Hieronymiani et breviario Lahbeano illatum to est, sed etiam per Calendarium Epternacense confirmatur 4, quod a sodali Willibrordi a. 728. annotationibus nonnullis auctum est: VIII. Idus [Februar.]. Sancti Amandi. Unde intellegi licet, quanti Anglosaxones Amandi memoriam aestimaverint, qui et Willi- brordo et Bonifatio viam straverat.

Nomen ipsius etiam in tabulis eburneis 6 legitur, quae in ecclesia S. Lamberti olitn t6 asservabantur, ea vero diruta Berolinum et Londinium disiectae sunt. Sunt diptycha consularia Anastasii a. 517. inaugurati , quae quomodo Leodium venerint non constat, sed utrumque folium officio ecclesiastico postea ita aptatum est, ut lateri interiori alterius nomina sanctorum orationis canonis sacrificii missae ( communicantes ) usque ad Karoli M. aevum, alterius vero nomina defunctorum (Memento, Domine, famulorum »o tuorum) illata sint, neque vero nomina legi poterant nisi duo Ebregisi et Amandi. Scriptura ad saeculum IX. pertinere videtur.

Ecclesiae quas Elnonenses olim habuerint deficientibus veteribus documentis haud facile distinguendae sunt. Ecclesiam S. Amandi Gislebertus abbas altera saeculi VIII. parte construxit totumque monasterium renovari i ussit, et licet ej/iscopatum Noviomagensem 86 adeptus esset , tamen in ipso monasterio a. 782. sepidtus est6, scilicet in ecclesia S. Petri sub arcu7. Arno Gisleberti successo r (a. 782 — 785) cum quondam undas Scarjns fluminis acciescentes limina ecclesiae \ praesentis ’ pervadere cerneret, omnia renovans cryptam latiorem et sublimiorem fieri iussit, duodecim arcubus constructis, atque aediculam Michaeli archangelo dicavit. Hlotharius custos opera ipso mandante exsecutus est atque 40 Alcuinus (\ 804^ rem versibus celebravit 8. Idem de ecclesia, in qua sepulchrum sancti

1. Auct. antiq. IX, p. 697. 2) V. Vedastis I, c. 8. 3) AA. SS. Nov. II, 1,

p. [17]. 4) Erravit enim W. Amdt, “N. Arch’ II, p. 292, scribens Nonas Febr. pro

VIII. Idus atque etiam Hilarium falso III. Id. Ian. attribuit pro Id. Ian. 5) H. Schuer- mans, ,Les diptyques consulaires de Litge (£pigraphie romaine de la Belgique * , tom. II, fasc. VI. 46 Bulletin des commissions royales d’art et d’ archtologie “, Bruxellis 1884/ 6) Gisleberti epi¬

taphium inter Alcuini carmina ed. E. Diimynler, Poetae I, p. 305. Alterum eiusdem epitaphium (Poetae I, p. 111; III, p. 678) saec. XI. demum compositum esse coniecit L. Bethmann (cf. Poetae I, p. 100/ 7) Ann. Elnon. mai. a. 782 (SS. V, p. 11) ; cf. Ann. S. Amandi (SS. I,

p. 12); Ann. S. Amandi breves (SS. II, p. 184/ 8) Ed. E. DUmmler, Poetae I, p. 306.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

400

VITA AMANDI EPISCOPI.

asservabatur, hos versus composuit 1 :

Haec est aula Dei, veniae domus, aula salutis. — —

Hic pater et pastor, praesul requiescit Amandus.

Corpus Amandi ex ecclesia S. Petri in basilicam S. Stephani 2 die 26. Octobris 3 trans¬ latum esse tradunt neque vero apud Milonem neque in Sacramentario monasterii & S . Amandi inter a. 855 — 873. comjrostio basilicae, in qua requievit, nomen Stephani inditum est 1 atque in hoc ’ ecclesia ipsius’ , scilicet Amandi, appellatur. AI cui nus carmen de * ara Stephani composuit : neque de ecclesia eiusdem. Huic Amandi ecclesiae cryptam Michaeli sacram adiunctam esse necesse est atque aram Michaelis Alcuinus laudibus celebravit quae vel Mabillonii aevo eidem patrono sacrata erat” . Etiam de ecclesia io S. Petri idem poeta versus condidit H.

Arno cum episcopus Salisburgensis ]>ost mortem Vi ry ilii a . 785. exeunto creatus esset, et ‘Gyslebcrtum episcopum et totam congregationem S. Amandi Libro con fraterni ta tu m S. Petri monasterii Salisburgensis inferri iussit, scilicet se ipsum cum aliis et ‘Hlodha- rium jrresby/erum’, id quod inter a. 787/8. factum esse statuerunt Ne. consuetudinem, it qua cum congregatione S. Amandi coniunctus erat, inter rum iteret, Salisburgo Elnonem haud raro se contulisse videtur, ubi Alcuinus 10 ijisum visitabat, neque patroni fratrum oblitus est. Cum aedem inclitam quondam in coenuterio .S’. Amandi constructam, in quo fratres scjrcliebantur, solo aequatam esse aegre ferret, sumptibus propriis eam renovavit atque tribus patronis coniunctim consecravit, quorum ecclesiae in monasterio Elnonensi *»> exstabant, scilicet Michaeli et Petro et principi totius fratrum congregationi Amando.

In eimiterio sancti Amandi Alcuinus carmen insa ipsit ll. quod hac de re condidit. Arnonem antistitem cum alias ecclesias, tum * tumbam ‘, scilicet sepulchrum. Amandi reno¬ vasse ex atio eiusdem j>oe/ae carmine™ intellegitur.

Non ignoro opinionem admodum alienam me emisisse. Alcuini carmina et de coeme- sb terio et de tumba Amandi ad monasterium Elnonense neque ad ecclesiam Salisburgensem referens, ad quam vulgo referuntur. Credunt enim coetneterium illud esse celeberrimum S. Petri Salisburgense et ecclesiam Michaelis, Petri, Amandi cum cajrclla Margarethae in unum confundunt, quae in eodem S. Petri coemeterio ex tat, tumbam vero, scilicet capsam reliquiarum Amandi, quae a. 1606. et 1661. in ara ecclesiae S. Petri inventa™ 30 in thesauro Saliskurgensi hodieque asservatur u, juv Rupertum Wormatia eo allatam esse volunt, cumque Amandus noster in ynonasterio Elnonensi requieverit Uri que etiam post Alcuini mortem in sepulchro suo inventus sit, alter Amandus statuendus erat, scilicet episcojms Wormatiensis. Amandus episcopus ecclesiae Wormatiensis non nominatur nisi

1. Poetae I. p. 305. 2) Patroni nomen in Ann. Flnonensibus maioribus, e codice 35

saec. X. erutis, ad a. 677. allatum est: SS. V, p. 11. 3) Huic diei Amandus cum Vedasto

in Martyrologio Flori Lugdunensis adseriptus est (H. Quentin, ‘Les Martyrologes historiques du moyen rige’ p. 349^; VII. Kl. Nov. Sanctorum episcoporum Vedasti et Amandi, (quorum vita et mors plurimis exstitit miraculis gloriosa). 4) Suppletio Milonis c. 6. 7; Sacra- mentarium S. Amandi, L. Delisle, ‘Mtmoire sur d’anciens Sacramentaires r p. 109. 5) Poetae 40

I, p. 306. 6) Ib. p. 307. 7) Mabillon, A A. SS. ord. S. Benedicti, Saec. IV, 1 (Ve net iis

\73b), p. 60. 8) Poetae I, p. 307. 9) MG. Necrologia II, p. 26. 9; cf. S. Uerzberg-Frtinkel ,

lN. Arch.’ XII, p. 84. 94 sq. 10) Alcuini epistulae n. 159. 165. 167, MG. Ep. IV, p. 258. 267. 275. 11) Poetae I, p. 338. 12) Ib. p. 308. 13) Cf. Pachler. Historia

de corpore S. Amandi huius nomine primi, in ordine vero secundi episcopi Wormatiensis a S. Rtt - 45 perto Wormatia Salisburgum translato. Salisburgi 1661, p. 34. 14) A. Hulrert, ’ Das

Grab des h. Rupert. Ein Beitrag sur Erledigung der Frage: oh der h. Rupert zn HV/rwi-s ode r zu Salzburg gestorben sei ’ ’ (“Arch. f. osterreichische Gesch.” 1869 tom. XL, p. 275 sqq.).

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

401

in charta Dagoberti I. nomine ficta1, atque postea vel secundus Amandus episcopis eiusdem ecclesiae adiunctus est, sed utrumque dubiae fidei esse W. Rettberg * recte monuisse videtur. Neque Salisburgenses de hac Amandi translatione ulla testimonia vetustiora proferre possunt. Vetustissimum fortasse in codice Monacensi n. 23846, 8. XV, 6 (infra C 8) repperimus , sed ibi translatio duplex statuitur Elnone Wormatiam et Wor- matia Salisburgum, scilicet in ecclesiam S. Petri et in summum altare, ubi tumba illa inventa est, neque interpolator iUe Ruperti meminit. Etiam in Proprio Wolfkangi Theu- dorici episcopi s a. 1598. cultus Salisburgensis ad Elnonensem refertur neque ad Worma- tiensem Amandum. Sane dies, quo Salisburgenses Amandum suum celebrant , scilicet io 6. Februarii et 26. Octobris, ipsi Amando Elnonensi sacri sunt, atque de altero eius festo plura infra p. 410. disserui. Denique versus illos Alcuinianos Elnonensibus iniuste ereptos esse vel ex poetae verbis intellegitur, nam non solum coemeterii S. Amandi, sed etiam ipsorum " fratrum " Amandi meminit, quorum is et princeps et pater erat , scilicet monachorum Elnonensium, dum Salisburgenses monachos potius ’ fratres s. Hrotberti con- io fessoris Christi 9 4 ab illo appellantur. Neque probabile est in utroque carmine alium Amandum ab Alcuino celebratum esse atque in reliquis neque ecclesia solo aequata urbi Salisburgensi satis convenit, nam S. Rupertus ex saeculis prioribus in octavum inteiim promotus est, et si cultus Amandi Salisburgum antiquitus iam translatus esset , multo magis de Arnone auctore cogitandum esset quam de illo. S. Amandi ecclesia Salisburgi io a. 1141. a Romano Gurcensi episcopo consecrata est 5 neque vetustius eiusdem cultus vestigium apud Salisburgenses super esse videtur6.

Post Alcuini mortem, anno scilicet 809, corpus Amandi propter novam Scarpis fluvii inundationem die 20. Septembris elevatum et die 23. Octobris in locum suum ita restitutum est, ut urna sepulchri in superiore loco , quam antea fuerat, collocaretur. Hac tb de re plura infra p. 410. disserenda sunt.

Immunitatem monasterio Elnonensi a Dagoberto quondam concessam et prisci reges Francorum stirpis Merowingicae et successores eorum Carolingici , scilicet Pippinus rex, Karolus M., Ludowicus, Karolus Calvus imperatores confirmarunt 8. Vinculum, quod cum familia maiorum domus Austrasiae Amandus quondam coniunxerai, deinceps numquam io ruptum est. Hieronymus filius nothus Karoli Martelli 9 archetypum V. Arnulfi scripsit, cuius exemplar saec. IX/ X. exaratum 10 (nobis A ) in monasterio Elnonensi olim asser¬ vabatur, atque verisimile est librarium illum novem annos natum eidem monasterio ad- scriptum esse. Pippinus rex, Ludowicus Pius, Lotharius , Karolus Calvus imperatores etiam possessionem Cellae quae vocabatur Barisiacus confirmaverunt. Cum alia tum to eandem Barisiacum villam nonamque totius proventus partem, scilicet annonae , leguminis, feni cet., monachis et congregationi ad victum et vestimenta Ludowicus Pius a. 822.

1. K. Pertz, Dipl. I, p. 139. 2) W. Rettberg, 1 Kirchengesch. Deutschlands* I, p. 634 sq.

2. Beda abbas, Novissimum chronicon antiqui monasterii ad sanctum Petrum Salisburgi p. 44.

3. MO. Ep. IV, p. 422; cf. p. 322: filii ecclesiae s. Rotbertd. 5) Ann. S. Rudbeili

40 Salisburg., SS. IX, p. 775. 6) De traditione Salisburgensi ad Amandi cultum spectante

certiorem me fecit Willibaldus Hauthaler abbas monasterii S. Petri Salisburgensis, vir doctis¬ simus, cuius benevolentiae grato animo reminiscor. 7) Ann. S. Amandi a. 809 (SS. I, p. 14.); Sacramentarium S. Amandi l. I.; Suppletio Milonis c. 7. 8) Charta Karoli Simplicis regis

Francorum a. 899 (Bouquet IX, p. 47 3). 9) Witgeri Genealogia Arnulfi comitis, SS. IX,

46 p. 302 : Karolus senior et dux genuit Pipinum, Karlomannum, Griphonem, Bemardum ex regina, Remigium et Geronimum ex concubina. Hieronymum a Karolo M. ortum esse Desii ve l. I. p. 22. male credidit. 10) SS. rer. Merov. II, p. 429.

SS. R. Meroving. V. 61

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

402

VITA AMANDI EPISCOPI.

assignavit l, petentibus Adaleodo abbate monasterii S. Amandi et Aldrico abbate Ferrariensi, quem ad ordinem regulae Benedicti stabiliendum eo miserat . 1 Propter insolentiam rectorum’ 1 villam Barisiacum, cui Cellae nomen propter basilicae S . Petri constructionem inditum est9 idem imperator e potestate monasterii S . Amandi eripuit et Leoni fideli suo dedit, isque impetravit, ut cellulae silva quaedam, quam viUicus fisci Barisiaci tempore Pippini regis per vim abstraxerat, » a. 8.31. ab imperatore restitueretur 8. Ab eodem cella ipsa monas teio S . Amandi monachis implorantibus restituta est, id quod Hlotharius imperator confirmavit *. ( Propter suspectas succedentium rectorum voluntates ’ monachi ea quae per Ludowicum eis assignata erant per Karolum regem a. 847. confirmanda curaverunt, qui villis separatis nonnullas addidit cavitque , ne a quolibet deinceps abbate ad alios usus detorquerentur1. Etiam ad altare to et 8epulchrum Amandi facultates monasterii quasdam a. 863. delegavit 5. Karlomannus filius eius, quem cum aliorum monasterioi’um, tum S. Amandi abbatem constituerat, a . 867. ab eo impetravit, ut sola dimidia villae Barisiaci pars monachis reservaretur 6.

Nor t manni cum a. 882/3. Colonia et Treverica urbibus incensis omnia paroecia¬ rum Tungr ensis, Atrebatensis, Cameracensis monasteria suae dicioni addidissent1, etiam u Elnonense monasterium invaserunt, dumque Amandi corpus monachi Parisios transferunt 8, maxima archivi pars incendio et vastatione barbarica periit . Itaque Karolum Simplicem monachi per Fulconem Remorum archiepiscopum adierunt, ut privilegia et regalem tuitio¬ nem immunitatemque confirmaret , id quod a. 899. fecit. Chartularium monasterii Elno- nensis, quod in tot discriminibus rerum ad nos pervenit et in archivo Insulensi nunc to asservatur, saec. XI V. exaratum et in duos tomos divisum est , quorum prior a Barisiaco 9 incipit, nobilissima monasterii possessione.

Multo plura, quam quae de rebus gestis viri praestantissimi e fontibus genuinis erui, in Vita Amandi enarrata sunt atque primus eam non adhibui, licet auctor temporibus illis se aequalem fuisse saepe testatus sit, qua de re adhuc nemo dubitavit. Ipsius Amandi narratione t* nisus est: sicut hisdem, inquit (c. 2), vir Dei narrare consueverat, miram serpentis magni¬ tudinem describens , quem oratione viri sancti ex Ogia insula repulsum esse affirmavit, licet paulo infra 1 multorum fama volitante ’ has virtutum primitias ad se pervenisse contenderit. Testem oculatum Bonum presbyterum citavit (c. 14), per quem eadem Amandi oratione reum quendam patibulo affixum ad vitam revocatum esse probari voluit. Complures ex »o fratribus monasterii in finibus Francorum constructi, scilicet Elnonensis, postea abbates creatos esse scripsit (c. 22), verba ex V. Martini 10, 9. depromens. Denique Erchen- gisilus presbyter miraculum in pago Bellovacensi patratum ipsi enarraverat (c. 24), scilicet mulierem caecam signo crucis impresso nomineque Christi invocato sanitati resti¬ tutam esse, ubi primum arborem daemoni dedicatam excidisset Fidelium narratione u auctor etiam in ultimo capite (c. 26) nititur, loco quodam Gregoriano, Dial. I, prol. , usus.

Ea igitur quae litteris mandavit partim ex ipsius Amandi comitibus, scilicet ex presby¬ teris probatissimis, accepisse voluit atque vulgo opinantur eum fuisse Baudemundum pres¬ byterum, qui testamentum Amandi iussu ipsius o. 674/5. in monasterio Elnonensi scripserat . 40

1. Le Glay l. I. p. 20 sqq.; cf. Miihlbacher, “Reg.” n. 757*. 2) Charta Hlotharii

bnp. a. 840, ed. Bouquet VIII, p. 368. 3) Le Glay l. I. p. 23; cf. Miihlbacher , ‘Reg.9

n. 881 *. 4) Bouquet VIII, p . 488. 5) Ib. p. 587. 6) Ib. p. 603. 7) Anu.

Bertin. a. 882. 8) Ann. 8. Martini Tomacensts a. 882, SS. XV, p. 1296. Vastatio

monasterii in Ann. Elnon. 1 nat. recenhoris aevi (SS. V, p. \2) anno 884. falso attributa est, «* monente E. Dikmmler, ‘Gesch. des Qstfrttnk. Reichs 9 III, p. 229*. Cf. W. Vogel, ’ Die Nor- tnannen und das frdnkische Reich 9 p. 315. 9) Le Glay l. I. p. 7.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

403

Quod si verum esset, Vitae Amandi per eiusmodi auctorem summa fides adderetur . Attamen biographus in nullis Vitae codicibus, in nullis documentis vetustioribus nomi - natus est. In uno Martyrologio Elnonensi diei 8. Februarii haec adscripta reppererat Henschenius 1 : Baudemundus, qui vitam sancti Amandi scripsit, dicit quendam & Bonum presbyterum sibi narrasse, quod praesens erat, cum Amandus Tornaci a iudice non obtinebat furis liberationem, quem suspensum ad vitam revocavit. Auctor Martyr ologit cum miraculum, quod ad Bonum narrantem refertur (c. 14), Tornaci conti¬ gisse statuerit, codice quodam interpolato classis B usus est ipsumque aevo recentiore degisse vix opus est ut addam .

io Inierim per fontes quibus biographus usus est aetati ipsius fortasse certiores termini constituendi sunt. Prologum a verbis Vitae Hilarionis exorsus est atque eodem modo quo auctor V. Hugberti incipit, sed Hieronymum accuratius imitatus est altero , ita ut verba quae deinceps cum V. Hugberti conveniunt ex ea deprompsisse non videatur , sed contraria ratio statuenda est atque auctor V. Hugberti praeterea prologos et V. Ar¬ io nulfi et V. Wandregiseli intra parvum spatium expilavit. Vita Hugberti non ante saec. VIII. med. et fortasse posteriore eiusdem parte composita est. Ut V. Amandi vetustior quam Vita Hugberti existimanda est, ita recentior quam Vita Eligii episcopi Noviomagensis et Tomacensis metam alteram assequitur, nam illam biographus non solum in p’ologo expilavit, locum V. Hilarii tali modo immutans, quali biographus Eligii to eum immutaverat 4, sed etiam in captivorum redemptione describenda c. 9. vestigia eius deprehendi videntur. Vitam vero Eligii aevo Carolingico attribuendam esse probavi *, quare etiam expilator ipsius eidem attribuitur. Biographus praeter V. Hilarionis etiam V. Martini expilavit non solum in prologo, sed etiam in textu (c. 9. 10. 14. 15. 22); pauca verba ex Sulpicii Severi epistula 2. deprompsit; legerat Gesta Silvestri (c. 4. 8), u V. Audoini (c. 6), Gregarii Hist. Fr. (c. 24), Gregarii M. Dialogos (c. 25. 26). Fon¬ tibus quos adhibuit in universum tam caute utebatur, ut frustula tantum exciperet.

Biographus aevi Carolingici consors aequalitatem induens praemisso prologo “beati- tudinem” quandam compellavit, cuius iussu opus se aggressum esse contendit, atque titulum ilium honorarium episcopis attribui volunt 6. ‘Nugacitatis vel desidiae pondere opprimi 9 io ipse sibi videbatur atque nugas suas agens Amandum voluit Romam profectum a Petro apostolo ad praedicationem exercendam in GaUias missum esse (c. 1) acceptaque apostoli benedictione feliciter eo rediisse. Sane benedictionem apostolicae sedis Bonifatius Romam profectus a. 719. acceperat ad temptandos Germaniae populos, utrum praedicationis semen reciperent annon , atque vel verba WiUibaldi (c. b) in Vita Amandi redire videntur, ita so ut dubitari nequeat, quin locus ille biographo ante oculos obversatus sit. Etiam alterum iter Romanum Amando attributum est (c. 10), sed ordinationem episcopalem antea asse¬ cutus erat, coactus a rege Francorum et sacerdotibus, atque accepto pontificatus honore gentibus praedicabat (c. 8). Dioeceses circumiens pagum Gandavensem paganis ritibus addictum esse Amandus episcopus comperit, sed rem non ante aggressus est, quam episco¬ po pum diocesanum adisset. Amandus igitur episcopus ab Aichario episcopo Noviomagensi et Tomacensi ’ humiliter 9 postulavit (c. 18), ut apud Dagobertum regem propter paganos

1. AA. SS. Febr. I, p. 841. In indice librorum Elnonensium maiore saec. XII. scripto n. 123. haec leguntur: Martdrologium Ieronimi et Bedae cum regula sancta Benedicti (De- sUve l. I. p. 164J. Locum vero de quo agitur ex prolixiore quodam recentioris aevi Martyro- 46 logio depromptum essse existimem , quod hodie latet. 2) V. Amandi cum V. Hilarionis: largiri dignatus est; V. Hugberti: munificum largitorem. 3) Vide ea quae W. Levison sodalis infra disseruit. 4) V. Amandi cum K Eligii: prolixa; V. Hilarii auct. Fortunato: protracta. 5) SS. rer. Merov. IV, p. 648. - 6) Ducange s. v. ’ beatitudo \

51*

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

404

VITA AMANDI EPISCOPI.

baptizandos intercederet, illeque a rege potestatem , a pontifice vero, scilicet ab Aichario coepiscopo suo, benedictionem accepisse dicitur . Ex hoc sane loco intellegi licet, auctorem potius e clero Noviomagensi quam e monachis Elnonensibus fuisse .

Eae quae subsequuntur res gestae Amandi episcopi eodem modo suspectae sunt. Cum Sclavos ultra Danubium positos , ideoque meridianos neque, septemtrionales, sine s successu expertus esset (c. 16/ num evangelium admitterent , Amandum legimus a Dago- berto rege ad Sigibertum filium eius baptizandum Clippiacum vocatum esse regemque ad pedes ipsius prostratum veniam petivisse, quia ipsum " capitalia crimina” eius arguentem e regno repulisset, Amandum eum " citius " de terra levasse veniamque " clementissime" in- dulsisse, preci vero non respondisse, sed e conspectu eius abisse, tum petentibus Dodone io et Eligio in palatium redisse atque Sigibertum ab ipso baptizatum esse puerumque quadrar ginta dierum clara voce 1 Arnen’ finita oratione respondisse, silente corona (c. 17). 1 Totum hoc pseudographum’ librarius quidam huic loco in codice 1 a Gestorum Dagoberti 1 paulo sincerius adscripsit neque leniorem sententiam de hac fabula dici fas est atque ipse Milo tanta infantis doctrina stupuisse videtur *; \b

Quis docuit puerum, quis sensus, quaero, suasit Hebraico sonitu ignotos proferre fritillos?

Constat autem Sigibertum Aurelianis neque Clippiaci baptizatum esse3, quem Chairi - bertus “de sancto lavacro excepit \ anno scilicet p. Chr. n. 630/1.

‘His ita gestis”, rex Amandum episcopum ecclesiae Treiectensium pr aeposuisse (c. 18/ *> isque episcopus dioecesanus iam constitutus dioecesim per triennium fere gubernasse per¬ hibetur. Cum autem multi presbyteri et diaconi praedicationem eius respuentes audire contempsissent, ‘pulverem de pedibus excutiens, ad alia properabat loca’. Certe presbyteri et diaconi intelleguntur illi post ordinationem lapsi , quorum Mar tinus papa a. 649. me¬ minit, rex autem alius subaudiri nequit nisi Dagobertus a. 639. defunctus, atque haec u temporum ratio cum epistula papae genuina nullo modo concilianda est. Porro Amandus cum ad biographi calculum in gubernanda ecclesia Treiectensium ultra a. 642. pervenisse nequiret, Iona 4 teste eo ipso intervallo potius apud Tornacenses quam apud Treiectenses laboravit. Brevi Treiectensis episcopatus Amando eodem iure attributus videtur esse ut Remaclo, quem ipsi successisse credunt 5. so

Amandus dioecesi Treiectensi relicta in insula Chanelao iuxta Scaldim fluvium sita aliquot dies cum fratribus spiritualibus commoratus est (c. 19/ Deinde Wasconibus Pyrenaeos montes incolentibus verbum divinum praedicabat (c. 20/ Wascones in omnium ore erant, postquam Karolus M. a. 778. eorum perfidiam expertus est, et ut biographus eorum et inaccessibilia loca et agilitatem pugnandi commemoravit, ita Einhardus, V. Karoli M . »6 c. 9, eos et levitate armorum et loci adiutos esse scripsit. E contrario Fresonum ne nomen quidem biographus attulit , quibus Amandum ante Willibrordum fidem christianam attulisse viri peritissimi coniecerunt.

Sequuntur multo magis stupenda. Amandus postquam multas passiones per diversas provincias cum fratribus expertus est, in fines Francorum reversus elegit sibi locum «o praedicationi aptum ibique cum illis monasterium aedificabat (c. 22). Eodem fere tem¬ pore a Childerico (a. 662 — Q7&) locum Nantum accepit, in quo alterum coenobium construere coepit, invito Mummolo Ozidinsis urbis antistite (c. 23/ Duo igitur mona¬ steria ab Amando condita esse biographus voluit, sicut duo re vera ab ipso condita sunt, sed alterius nomen omnino suppressit, alterum vero nomine appellavit prorsus alieno, a Quod ad prius attinet, alii aliud coniecerunt , mihi vero dubium esse non videtur, quin

1. SS. rer. Aferov. II, p. 409, l. 38. 2) Milo, V. Amandi poetica III, 324 sqq .

2. Fred. IV, 62. 4) V. Columbam prol. 5) V. supra p. 94.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

405

de celeberrimo monasterio Elnonensi agatur , in quo Amandum et degisse (c. 25) et se. pultum esse ( c . 25) biographus ipse infra rettulit. De tempore vero omnino erravit , cum illud Dagoberto neque Childerico regnante exortum esse constet Alterum quidem mona¬ sterium cum Childeiici regno convenit, sed rex Barisiacum villam in pago Laudunensi 5 sitam Amando ad opus iUud dederat neque Nantum in pago Ozidinst. Oeidinsem urbem coniecerunt Uceticam esse et Nantum cum loco qui hodie Nant (dep. Aveyron) appel¬ latur convenire, is vero in pago Rutetio situs erat neque ad Uceticam civitatem per¬ tinebat . Nomina igitur locorum talia qualia biographus tradidit neque cum chartis

genuinis neque inter se convenire videntur et pro Nanto Barisiacum cellam expectes . io Barisiacum non ignoramus ad monachos pervenisse, cum bona inter eos et abbatem divi¬ derentur, atque postea ab imperatore monasterio omnino ereptam esse. Possessionem tam remotam creberrime periclitatam esse consentaneum est.

Sane monasteria ab Amando condita biographus aut parum curabat aut consulto reti¬ cebat atque immodestiam Chrodobaldi praepositi ’ monasterii sui ‘, scilicet Amandi, enarrans i5 (c. 25) disciplinam superiorum tuitus est. Inprimis iurisdictioni episcopi Noviomagensis et Tornacensis consuluit (c. 15), Amandum ipsi subdens, atque compertum nobis est Gislebertum utriusque dioeceseos episcopum eundem etiam monasterio Elnonensi praefuisse, defunctum a. 782. Quod si recte coniectari licet, vitam auctore Gisleberto compositam esse, biographo saeculo post mortem Amandi res gestas ipsius describenti ad sua commenta so refugiendum erat neque enim praeter epistulam Martini papae e codice quodam canonum depromptam , qua licentius usus est (c, 18^, ullum documentum habuisse videtur. Aman¬ dum in Aquitania ortum esse statuit (c. 1), quae patria etiam Remaclo et Ooari 1 aliisque hominibus sanctis aut dubiae originis aut omnino dubiis afficta est, atque etiam Haim- hrammi patriam Aquitanicam in dubium vocari * licet. Pater Serenus, mater Amantia 85 nominantur vocabulis et sanctitati et nomini Amandi adeo aptatis, ut ipse Milo 8 stu¬ puisse videatur:

Rem stupidus miror divino numine gestam,

Quod sibi conveniunt genitor, genitrix genitusque,

Nominibus dignis donorum munera fantes.

30 Etiam insolita monstra sanctitati Amandi conveniunt, veluti " serpens mirae magnitudinis " (c. 2), “piscis mirae magnitudinis " (c. 11). Aqua, qua Amandus manus abluerat, caeco visum restituens (c. 21) eandem sanctitatem confirmare poterat. Miracula auctor cruentis coloribus exornabat , .ut lectorum horridam curiositatem ad indignationem commoveret, quod propositum re vera assecutus est . Amandum a rusticis pagi Gandavensis frequenter 35 caesum et in flumen praecipitatum esse contendit (c. 18^, immo periculum mortis ei in¬ tendisse voluit ipsum Ozidinsis urbis antistitem Mummolum ( c . 23^.

Auctor in prologo ipse testatus est, se propositum suum ‘rustico ac plebeio sermone 9 peregisse , atque barbaries grammatica altera saeculi VIII. parte in illis regionibus etiamtum laete florebat. Neutra declinationis 2. in prunam transierunt:

«o c. 5. in superiori moenia; c. 11. ad stipendiam, et in prima declinatione auctor ita lapsus est: c. 24. hanc nefandem arborem.

Accusativum et ablativum frequenter inter se permutavit. Neque ititer genera recte distinxit, sct^bens masculinum non solum pro neutro:

45 1) Chron. Ep ternae, auct. Theoderico I, 21 (SS. XXIII, p. 44J: sanctus Amandus,

Remaclus et Goar Aquitaniam nativitatis suae illustrabant auspiciis. Gf. SS. rer. Merov. V, p. 104; IV, p. 411. 2) SS. rer. Merov. IV, p. 457. 3) Milo, V. S. Amandi,

lib. I, v. 134 sqq.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

406

VITA AMANDI EPISCOPI.

c. 16. martyrium, quem, sed etiam pro feminino:

c. 20. gentem quendam, quem, c. 21. ad civitatem, quem.

Activum pro passivo adhibuit: t

c. 24. Educente (pro Educta) autem illa puellae suae manibus, ad arborem c. mulier perrexit, et vice versa :

c. 11. exultarentur (pro exultarent),

c. 20. duci (pro ducere), io

c. 25. aegrotarentur (pro aegrotarent).

Verba deponentia exemplo activorum flectuntur (aggredere) et fore scriptum est (c. 2b) pro esse. Participiis auctor admodum deditus non solum nominativo absoluto usus est:

c. 23. talique perculsi timore ministri, vir Domini mortem incolomis evasit, sed etiam enuntiato per cumque copulato pro verbo finito participium cum que adiunxit: i& c. 8. Cumque — conaretur evertere, addensque, quin immo a participiis incepit , verbi finiti omnino oblitus:

c . 20. Vir autem Domini — eorum miseratus errori enixaeque laborans, ut — revocaret.

Alcuinus res gestas Amandi carmine 1 celebrans ipsa Vita usus videtur esse . Emar- > ravit enim eum viventem plurima miracula gessisse , divitiisque saeculi contemptis \ fidem Christianam in populos longe lateque per orbem sparsisse , denique post saeva bella se in monasterium Elnonense recepisse. Alii eiusdem poetae versus ad eundem Amandum pertinentes adeo depravati sunt, ut sensum obscurum intellegere nequiveiit editor*:

Venerat infelix rurensis turba timore, t&

Quam premit opifices illis inamatus Amandus.

Quid faciunt miseri? Rumpantur dorsa flagellis,

Sit rea ruricolis tantum substantia salva.

Quid? Qtiisnam rusticorum Gandavensium non reminiscatur et iniuriarum verberumque , quibus Amandum frequenter persecuti sunt biographo teste ( c . 18^? Nonne ille idolorum *> cultum exstirpare conatus eis inamatus erat, nonne eos premebat ob fices, t. e . faeces, quod pro opifices scribam? Faeces enim sensu morali de vitiis et peccatis interpretatus est A. Forcellini . Alcuinus dorsa ipsorum propter insolentiam flagellis rumpi voluit, dummodo substantia eorum rea poenas evaderet . Versus igitur illi, qui neglecta V. Amandi obscuri remanent, eadem adhibita optime quadrant atque luculenter demonstrant eam i& ipsam Alcuino praesto fuisse. Mirabilem illam baptismi Sigiberti regis enarrationem cum alii expilaverunt, tum monachus ille monasterii S. Dionysii Parisiaci, qui saec. IX. in. Gesta Dagoberti (c. 24) composuit 4.

Vita Amandi talis, qualis ab auctore externo stilo rudi fortasse Noviomagi com¬ posita erat, a monachis Elnonensibus aevo politiore probari vix poterat, cumque Alcuinus io exemplum sancti viri versibus celebrandi dedisset, inter ipsos poeta regnante Karolo Calvo extitit , qui patroni res gestas venustiore cultu camenis redderet. Milo monachus Elno- nensis a. 871. 6 vel potius 872. 6 defunctus, qui inter celebres ecclesiae illius magistros

1. Ed. E. Diimmler, Poetae I, p. 308. 2) Cf. V. Amandi c. 3. 3) E. Diimmler,

Poetae I, p . 334. 4) Cf. SS. rer. Merov. II, p. 409. 5) Ann. Elnon. max. a. 871 4«,

(88. V, p . 12). De eius vita disseruerunt E. Diimmler, “N. Arch.f IV, p. 521 sqq. ; L. Traube, Poetae III, p. 557 sqq. 6) Necrologium Elnonense saec. X, ‘Arch.” VIII, p. 439.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

407

numerabatur et philosophi titulum in epitaphio 1 meritus est, Amandum et versibus et oratione pedestri depinxit:

sanctum pulchre depinxit Amandum,

Floribus exornans, metro prosaque venustans 6 Tanti pontificis palmam, caput atque coronam,

atque primo de carmine ipsius disserendum est, quod accurate editum curis L. Traube b. m. debemus . Opus iuvenis quorundam monachorum monitis compulsus suscepit :

I, 431. Aptum opus, ut iuvenis iuvenem laudare mererer, atque priorem editionem levita, scilicet diaconus ordinatus , Haimino magistro suo, aedituo io ecclesiae S. Vedasti Atrebatensis, quasi * praeexercitamen ingenioli sui 9 dicavit, alteram autem Karolo Calvo . Simpliciorem sermonem adhibuit , ita ut rusticitatis suae venia ei petenda esset, sed difficiliores verbo},um ambages evitans opus ab omnibus fratribus in¬ tellegi voluit . Carmen enim die festo Amandi legendum erat . Vitae vetustioris exemplar quoddam B habuisse videtur, cui c. 14. Tomaci nomen illatum erat*, atque totam mate- i6 riam in quattuor libros dividens, quibus ipso numerante 1818 versus continentur, primum ad prius iter Romanum c . 7, secundum ad c. 13, tertium ad c. 19. perduxit finemque in quarto absolvit . Ea quae unoquoque libro continentur breviariis praepositis comprehendit. Carmen ut approbaretur Hincmaro archiepiscopo (a. 845 — 882), Teuderico et Emmoni (t 859) episcopis et Cameracensi et Noviomagensi, Adalardo abbati Elnonensi traditum to est, quorum laudes denique a Vulfaio in calce operis confirmabantur 8. Unde concluse¬ runt carmen inter a. 845. et 859 4, immo ante lumina a. 855. divinitus accensa 5 com¬ positum esse. E quibus terminis ulterior fortasse paulo promovendus est, si propria auctoris additamenta respexeris. In libro II, 351 sqq., beati Bavonis , discipuli Amandi, meminit, cui castrum Gandavum commendatum esse scripsit, atque miraculum enarravit t6 idem, quod V. Bavonis c. 7. exhibet 6, qua poeta usus videtur esse. Tomaci urbis ruinas III, 37 sqq. deflebat, quae procul dubio ad Nortmannorum incursiones referendae sunt, sed quo anno clades illa contigerit nescimus 4. Altera autem clades, cuius meminit, Amandum in Sclaviniam tellurem profectum celebrans, scilicet praesens, quam in illa regione Franci passi essent (III, 197 sqq.) : io De qua pro donis veniebant vulnera Francis;

Rex quibus armorum valido munimine septus Terga dabat fugiens, Franco comitante feroce:

Tu socio sine per markas clusasque ruebas, vestigia sua annalibus impressisse videtur. Sane Ludowicus rex Germanorum a Sclavis 56 a. 846. victus erat 7, et postquam filius eius de eisdem hostibus a. 848. triumphum egit, exercitus Francorum rege aegrotante iterum a. 849. ab eis turpiter profligatus est*. Carmen igitur medio saec. IX. compositum esse necesse est. Philosophus ut erat Milo inprimis doctrina Sigiberti infantis hebraice loqueniis tentus est et scholam religiose quaesivit, in qua loquelas ignaras 1 ille didicisse potuisset (III, 330^:

«o Scotica non teneros umquam ulla lacessiit artus

Nec graciles digiti parvam tenuere tabellam.

Metas auctoris vetustioris longe transgressus inventionem Amandi enarravit (IV, 441 sqq.), quam a. 809, scilicet 150 annis post mortem eius, factam esse voluit , neque guttas sangui¬ neas silentio praeteriit , quas corpus dente orbatum tunc fudisse credebatur, testantibus

46 1) Ed. L. Traube, Poetae III, p. 679. 2) Cf. Milonis Carmen III, 38. 3) Poetae

III, p. 609. 4) E. DUmmler l. I. p. 523. 5) L. Traube l. I. p. 558. 6) SS. rer.

Merov. IV, p. 540. 7) Ann. Bertin. a. 846; cf. E. Diimmler, ‘Gesch. d. ostfrtink. Reichs* I,

p. 298*. 8) Ann. Bertin. a. 849; cf. E. DUmmler l. I. I, p. 346*.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

408

VITA AMANDI EPISCOPI.

senibus aetate verendis . Denique propriae salutis non immetnor jxitrocinium sancti viri poeta ambiit, ut extremi indicii horrorem per ipsum effugeret (IV, 478 sqq) :

Oro, tui tunc, sancte pater, miserere poetae

Dextris atque tuum turmis coniunge Milonem:

Extremum sat erit vel commeruisse locellum. 6

Curriculum vitae Amandi Milo poeta ita enarravit , sicut vetustior biographus illud depinxerat , neque quas idem praetermiserat res gestas patroni supplevit neque defuncti miranda praeter unum addidit, cuius memini . Post annum vero 855. damnum oratione pedestri resarsit , presbyter in eodem collegio Elnonensi1 iam ordinatus. “Suppletionem” enim libello Vitae Amandi primigeniae adiunxit, rationem temporum subduxit , sermones io addidit legendos diebus festis patroni, quorum numerus propter translationes corpor is interim auctus erat, miranda denique memoriae tradidit aliquot satis mirabilia . Totam materiam supplementi in octo capita distribuit, quarum tituli laterculo vitae vetustioris adiuncti sunt . Sane a monasteriis conditis origo totius operis repetenda erat (c. 1 ), qua in re vetustior biographus spem omnem fefellisse videbatur, atque Milo complura ad i* sanctum Amandum rettulit, de quorum origine chartas hodie non habemus, scilicet Blan- dinium in castro Gandavo situm neque vero monasterium S. Bavonis, licet hunc ipsum in carmine jtluribus celebraverit , Martianas (hodie Marchiennes, dep. Nord), Lutosam et Rotnace (Leuze et Renaix), utrumque Petro et Patdo sacrum et in pago Brabatensi situm . Tunc demum ad Barisiacum cellulam Childerico rege constructam et ad celeber - *o limum coenobium FAnonense transiit , ubi ipsum patronum cum suis usque ad obitum religioni deservisse voluit, sed a Dagobeiio rege hunc locum Amando iam traditum esse auctor ipse infra c. 6. enarravit.

Mox de necessitudine, qua cum Martino papa Amandus coniunctus erat, et de Monothelitarum haeresi concilioque Romano rettulit , per “Gesta pontificalia’ , scilicet s& Librum pontificalem, instructus. Habuit etiam exemplar voluminis synodalis ‘quinque incisionibus librorum divisum ‘, quod ad Amandum idem papa miserat, huiusque epistula ad illum in calce eiusdem legeltalur talis, qualis in codice Laudunensi hodieque extat. Hanc epistulam Milo ad verbum transcripsit atque exemplar sermoni eius subiunctum c. 2. iam occupat. jo

Cum vetustior biographus temporum rationem nullam habuisset, Milo philosophus mortem Amandi anno p. Chr. n. 661. attribuit (c. S), quo diem 6. Februarii in primam et lunam et feriam incidisse credidit , dominicum male statuens loco sabbatorum, cumque patronum nonagenarium obiisse voluerit , ipsum natum esse conclusit (c. ) a. 571. p. Chr. n., die Non. Mai. in pago Herbaiilico, scilicet in regione Pictavensi. Quamvis multipliciter i& annum emortualem distinxerit , tota notitiarum temporalium serie cursus paschalis Be- dani addita, tamen vehementer erravit atque sibi ipse contradixit, nam per chartarum instrumentum, scilicet testamentum Amandi, quod in archivo monasterii reppererat 2, quodque adhuc habemus, cognovit Amandum ad Theuderici tempora pervenisse, quem anno demum 678. regni initium cepisse constat. Calculum autem suum duplici modo duxit et ex pontificibus 40 romanae sedis et ex imperatoribus rei publicae atque illos ex ’libro de pontificibus aposlolicae sedis’, scilicet ex Libro pontificali , hos vero ex ‘Bedae venerabilis presbyteri chronicis 1 enumerans, unam Gregorii I. mortem apud hunc non solum secundo Focae anno sed etiam indictione VIII. distinctam repperU, ex qua ad a. 605. p. Chr . n. pervenit , quem idem Beda in Hist. eccl. V, 24, pro a. 604. scripsit. Ex hoc cardine falso et ante - 45 riores et posteriores annos ordinavit, haud paucos novos errores committens. Paparum

1. Suppletio Milonis c. 1, praescr .: a Milone monacho et sacerdote coenobii ipsius; c. 7 : De quorum collegio etiam ego, qui ista nunc snppleo, quamvis degener eius in¬ enarrabili pietate existo. 2) Suppletio Milonis c. 6.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

409

enim seriem ab octavo anno Iohannis et a. 571. p. Chr . n. incipiens, ad III. annum Vitaliani et 661. p. Chr. n. nonaginta Amandi annos ita computasse ridetur, ut menses, immo dies annos plenos superantes plerumque per annum expresserit :

IohannesIII. a. 8 — 13

571—

576 p. Chr. n.

Benedictu 8 I. a. 4

577 —

Pelagius II. «.11

• — -

581—

Gregorius I. a. 14

—

592 —

•605.

Sabinianus a. 2

==

606-

•607.

Boni fatim III. a. 1

=

Bonifatius IIII. a. 7

r — r

609-

-615.

Beusdedit a. 4

=

616 —

Bonifatius V. a. 6

620 —

• 625.

Honorius I. a. 13

=

626 —

Sei’ eri nu 8 a. 1

=

Iohannes ////. a. 2

— r

640-

Theodorus a. 7

=r

642 —

Martinus I. a. 7

=

649 —

Eugenius I. a. 3

=

656 —

Yitalianus a. 3

659 —

*o Usque ad initium ordinationis Gregorii I. Amandus XXII. aetatis annum ad hunc calculum egerat atque XXX V annos eo anno perfecerat, cui obitum eiusdem papae Milo adscrijrsit. Imperatorum seriem a 7. anno Iustini ad 23. annum Constantini hoc modo idem auctor disposuit, Heracleonam silentio praetermittens :

Iustinus II. a. 7 — 11 = 571 — 575. p. Chr. n.

** Tiber ius II. a. 7. = 576 — 582.

Mauricius a. 21 = 588 — 603.

Focas a. 8 = 604 — 611.

Heraclius a. 26 = 612 — 637.

Constantinus III. a. 1 = 638.

•° Constantinus (potius

Constans II) a. 23 = 639 — 661.

Re vera anni paparum cum annis p . Chr. n. 567/8 — 659 60, imperatorum autem cum annis 571 — 663. p. Chr. n. conveniunt. Pauci chronographi artificium suum tam palam oculis proposuerunt quam Milo, ita ut tota doctrinae ijrsius futilitas lectori accuratius is examinanti mox pateat.

Atque in regibus Francorum calctdus eius omnino defecit. “Historias regum , qui eo tempore ius regium tenuerunt ‘, citans (c. 4), Librum h. Francorum et Fredegarii continuationes adhibuisse videtur, sed sola ibi nomina regum repperlt neque vero, quo tempore vixerint , unde ipse ’ historiarum semiplenam indaginem 9 vituperavit. Annus igitur, io cui obitum Amandi attribuit, 661. p. Chr. n. eorum serie nullo modo confirmari poterat atque graviore argumento opus erat. Iam philosophus noster contendit, ipsum annum ‘priores9 suos ’non solum in libris, sed etiam lapidibus, ne oblitterari posset, scriptum reliquisse9. In sumnio igitur discrimine ad impudens mendacium confugit, cum probabile argumentum investigare nequiret.

46 Etiam in sermone qui sequitur die depositionis Amandi VIII. Idus Februarii legendo (c. 5) de vita patroni nonnulla enarravit, quae apud auctorem suum non rep- pererat, scilicet vasa pretiosa magni ponderis ac decoris, quibus epulae potentibus infer - rentur, ab Amando omnino repudiata neque pocula gemmata aurataque ac perlucida ad¬ hibita esse, deinde eundem pedibus plurimam orbis partem praedicando circumisse, pr o- SS. R. Mero vi ng. V. 52

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

410

VITA AMANDI EPISCOPI.

vecta vero aetate vili asello insedisse neque mulorum equorumque copia usum esse orna¬ mentis discoloribu8 compta , tum -ostiorum ipsius valvas peregrinis et viatoribus semper patuisse . Haec aliaque inventa ad modestiam patroni altius efferendam addidit , quam fortasse cum consuetudine praelatorum sui aevi comparari voluit . Dignitati quoque eccle¬ siasticae patroni consuluit, nam distinctius asseruit a Petro praedicationis ministerium, b aposlolici scilicet officii functionem, ei traditum eumque ‘ad apostolatum Gallicae regionis ’ promotum esse .

Alter sermo (c. &) altero Amandi festo legetidus erat, quod die VII. Kal. Nov. agebatur, cumque 1 plurimi in hac plebe ’ ratiotiem illius ignorarent, ipsis notitiam ’ tam gratae 1 sollemnitatis apeiire voluit atque fortius rem gessit, nam triplicem memoriam io eidem diei adnexuit et translationis corporis et dedicationis basilicae et ordinationis episcopatus. Ea vero quae rettulit ‘a patribus fideliter referentibus * audisse voluit, quo¬ rum fidem Christo commisit, cui mendacium displicere non ignoravit , neque beati viri merita mendaciis egere affirmavit. Attamen iis egebant , nam scripta nec habuit nec attulit, atque tam stulte mentitus est, ut vel praecedentes critici ei fidem negaverint. Quod auctor miserandus Amandum a. 661. defunctum sedecim annis post e basilica Petri, ubi primo 8epultus esset, propter sexum muliebrem, qui a monachorum habitaculis excluderetur, et propter frequentiam virorum in novam basilicam eandem, qua tunc requievit, trans¬ latum esse atque translationi et dedicationi basilicae Eligium episcopum Noviomagensem interfuisse credi voluit, ipsi quod citavit Amandi testamento iam Mummolcnus ejiiscopus to anno 674/5. subscripserat , successor Eligii multo ante defuncti. Eodemque veritatis amore corpus asseruit incorruptum tale quale sepultum esset repertum esse, et ne cui illud mira¬ culum propter magnitudinem incredibile videretur, ad testes oculatos alterius translationis et sermonem insequentem (c. 7) provocavit. Vim quoque describens, quam miractdum in eos exercuisset, qui ei interfuissent, eo mugis opinionem nostram fallere conatur. *&

Sermo tertius (c. 7) ad elevationem corporis Amandi spectat, quam Hlotharius custos die 20. Septembris propter inundationem Scarpis fluvii fecerat, atque Milo asseruit , operculo remoto corpus iterum inviolatum , non putrefactum apparuisse, cui ungues ungu¬ laeque et barba post mortem recrevissent, immo stillas sanguinis fltixisse, duobus dentibus eductis. Hanc translationem a. 809. p. Chr. n. attribuit et 150 (rectius 149,) annos ex so anno quem statuit obitus Amandi tunc trans i isse affirmavit. Primus MabilUonius 1 hanc Scarpis fluvii inundationem eamque quam Alcninus descripserat * unam eandemque esse coniecit, Hlotharii custodis industriam in utraque deprehendens, qui anno demum 828. diem supremum obiit, optime vero perspexit , nomina neque Arnonis anno 785. episcopi Sali sburgen sis creati neque Alcuini poetae anno 804. iam defuncti cum hac conivetur a » concilianda esse. Unde ipsum emortualem Alcuini annum promovit n, eum a. 809. adhuc inter vivos fuisse statuens, aut carmen eidem alnudicavit, anonymo cuidam poetae attri¬ buetis 4, cumque parum credibile esset, Arnonem episcopum Salisburgensem ordinatum hanc corporis Amandi elevationem suscepisse, licet alter abbas Elnonmsis consti¬ tutus esset, illum * cius loci providentiam quandam’ retinuisse statuit 6, ad novam 40 contecturam confugiens. Hanc rationem etiam E. Diimmler 6 arripuisse videtur neque vero apparet, quomodo jiocta defunctus carmen componere potuisset, atque etiam Abel 7 Arnonis operam et elevationem n. 809. factam in unum confudit. Attamen Ludo-

1. Mabillon, -44. SS. ord. S. Benedicti , Saec. II, p. 730, n. 2) Poetae I, p. 306; supra p. 399. 3) Mabillon, A A. SS. ord. S. Benedicti, Venetiis 1735, Saec. IV, 1,

p. 59 sqq. 4) Mabillon, Ann. ord. S. Benedirti tom. II (1704), p. 386 sqq. 5) Similiter auctores Galliae rhrist. III, coi. 256. 6) Pcetae I, p. 306. 7) Abel, ‘Jahrb. d. frtink.

Reirhs unter Kavl d. GrJ I, p. 513*.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

411

tcicus Bethmann 1 inter * utramque rem iam multo ante haud inepte distinxerat , optime monens A/cuinum nullius elevationis corporis, Milonem autem nullius renovationis cryptae me - minisse. Vetustior igitur quaedam Scarpis inundatio statuenda est, ad quam Alcuini carmen pertinet, eamque sedente Arnone abbate inter a. 782. et 785. contigisse putem.

6 Postea iterum inundationem fuisse aquarum talem, qualis antea numquam in ea regione risa esset, ex Annalibus S. Amandi intellegitur *, et in eisdem dies quo ea altis-

sima fuerat accurate adnoiatus est, scilicet 28. Decembris 808, cum annus a nativitate

Domini tunc inciperet. Iam pergunt: Et in hoc anno (scilicet 808) fuit elevatum sepulchrnm 8. Amandi episcopi XII. Kal. Octobris et restitutum in locum suum io X. Kal. Nov. Inter inundationem illam et elevationem menses plurimi intercurrerant neque altera res altei’am tam propere secuta esse videtur, quam Milo credi vult. Is cerie

hunc Annalium locum et prae oculis habuit et exscripsit. Ipse ver o has res et inprimis

miracula insulsa, quorum memini, a fratribus audisse voluit, qui eis interfuissent et adhuc numer osi super essent. De sanitatibus in basilica eius, scilicet Amandi, qua requiescebat , io commemorare supersedit, cum in libello vitae illius ’ (c. 26^ relata sufficere crederet.

Utrumque diem et elevationis et restitutionis corporis monachi celebrem esse iusse- runt, unde uterque Sacramentario S. Amandi, quod nunc in bibliotheca Stockholmiensi asservatur, illatus est3. Neque vero digno devotionis studio vulgus diem 20. Septembris anno 855. celebr averat, unde novum prodigium opus er at, quod Milo in extremo capite (8) *o enarravit. Cum die praecedente vesjrertinum officium non ita pleno apparatu luminis neque etiam festivo conventu populi celebraretur , nocte ineunte cerei extincti ex sese exar¬ sisse dicuntur atque mane Milo rpse ignem coram intuitus est, unde versiculos dixit, quos opere excunte poster is tradidit. Iam geminum festum et elevationem corporis et dationem ignis eo die summo honore celebraverunt.

io Milo inprimis cultui patroni consulens sermones suos ambagibus et haud exigua verborum pompa extendit. Sicut in carmine quod de Amando scripsit (II, \2) 1 Maronis verba ’ citavit, ita in Sujjpletione ’ Mantuani vatis 9 Aeneida afferre poterat ( c . 7). De ratione temporum omnino erravit erroresque suos falsis et testibus et lapidibus confir¬ mare ausus est atque, ut Amandum gloria afficeret . veritatem frequenter mendaciis obtexit, so Attamen archivum monasterii per scrutatus , etiam utilia supplere poter at, sicuti epistulam Martini papae, atque meminisse oportet testamentum quod citavit Amandi ad nos non pervenisse nisi operi ipsius annexum.

Et his de causis et propter scriptoris haud infimi auctoritatem Milonis Supjrletio nunc demum integra edenda erat . Etiam Vitae vetustioris textus talis , qualis Suppletioni

6 Milonis in codicibus praemissus est, vestigia politioris et inferioris aevi exhibet, eaque forma (B) adhuc sola edita erat. Interim in codices incultiore sermone conscriptos in¬ cidi, bibliothecas francogallicas perscrutatus, atque ad hos nunc primum textum primi¬ genium (A) proponere iuvat. Ceteram inter codices bibliothecae ecclesiae S. Petri Colo- niensis* a. 833: Vita sancti Goaris et sancti Amandi et passio sancti Mauricii vol. I 40 (n. 88) extabat , quem librorum omnium antiquissimum periisse dolemus.

A 1 a) Codex Aurelianensis n. 331 (280), saec. XI. in., olim “monasterii S. Benedicti Floriacensis ‘, quam originem m. s. XVIII. in superiore margine p. 1. adnotavit, p. 251 — 260, textum praetermisso laterculo capitum exhibet.

1. SS. XI, p. 410, n. 1. 2) Ann. S. Amandi a. 809 (SS. 1 , 14/ 3) L. Delisle,

46 ’ Mtinoire sur d’anciens Sacramentaires” , 1886, p. 109. 4) A. Decker, ’ Die Hildelwld

sche Manuskriptensammlung des Kolner DomeV (‘Festschrift der 43. Versammlung deutscher Philologen und Schulmdnner dargeboten von den hdheren Lehranstalten Ktilns’, Bonnae 1895, p. 227); de aetate catalogi cf. P. Lehmann, " Zentralblatt f. Bibliothekswesen” XXV, 1908, p. 153 sqq.

52*

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

412

VITA AMANDI EPISCOPI.

A 1 b) Codex Car no tenus n. 27 (68), saec. XII. in.9 olim * monasterii S. Petri Carnotensis ordinis S. Benedicti , Congregationis S. Mauri ‘, fol. 110 — 115, piologo caret .

Codices A 1 c arte inter se cohaerent: c. 17. dedigneris) A 1 a. b. 2; deneges A 1 c123; atque ad classem A 1 pertinent : 5

c. 5. in superiori moenia] A 1 b; in superiore moenia pr. m. A 1 c1; in sup. meniis A 1 c3; in superioribus moenibus A la, sed multis classis B lectionibus inquinati:

c. 5. Sulpicio postea vero episcopum) Sulpicius, qui postea episcopus claruit A lcl i * cum B 2. 3, io

neque vero singuli eodem modo semper interpolati sunt:

c . 3. addensque -4 la. b. 2; addens quod A 1 c*,s; obtestans A 1 c1 cum B; atque additamenta codicum B in c. 14. A lcl non admisit , admiseivnt vero A 1 c2-3.

A 1 ex) Codex bibliothecae Vaticanae ititer Ottobonianos n. 120, saec. XI, olim Pctavii ( X , 33^, deinde “biblibthccae serenissimae reginae n. 108”, fol. 201’ — 205’, et \ & prologo et laterculo capitum caret . Praescripta sunt: Incipit vita sancti Amandi epi¬ scopi et confessoris, quae est VIII. Idus Febr.

Insjiexit W. Levison sodalis.

A 1 c2) Codex Parisiactis n. 12605, antea Suppi, lat. n. 497 l, saec. XII. in., olim monasterii Beccensis, deinde Sangermanensis (n. 730, postea n. 497^, fol. 1 — 4’, *o habet prologum (praescr.: Incipit prologus in vitam s. Amandi^, in quo lectio campo) om. A la; agni corr. agno A 1 cs, notanda est.

Insjiexit L. Bethmann b. m.

A 1 c*) Codex Londiniensis Musei Britannici inter Cottonianos Otho D VIII, t6 saec. XII/ XIII, incendio a. 1781. admodum laesus, fol. 46—50’, et prologo et later¬ culo capitum destitutus est. Praescripta sunt: Incipit vita sancti Amandi episcopi VIII. Idus Febr., subscripta: Explicit vita sancti Amandi episcopi.

Inspexit W. Levison.

A 2) Codex Parisiacus n. 5359, saec. XI, olim Fiscamnensis . postea Bigotianus so w. 173, dexmle Regius n. 3863, fol. 101 — 105, et prologo et laterado capitum caret.

A 2 a) Codex Londiniensis Musei Britannici inter Cottonianos Tibenus D IV, saec. XII. exaratus, qui idem incendium passus atque A lcs neque vero adeo laesus est, eoi. I, fol. 39’ — 42’, absque jtrologo et laterculo capitum incipit c. 1 : Incipit vita sancti Amandi epi¬ scopi et confessoris. Quomodo textus cum A 2 coniunctus sit, ex his exemplis colligi licet: 35 c. 6. omnino) om. A 2 a cum A 2; c. 17. negotiis) om. A 2 a cum A 2.

Insjtexit W. Levison.

Codices A 3 nonnullas classis B lectiones exhibent, quae in codice inferioris notae A 3 g multo mugis accreverunt . Et prologum et laterculum capitum soli libri A 3 b. c 40 continent, hunc etiam A 3 a.

A 3 a) Co<lex Bruxrll ensis nunc n. 3236, antea n. 14650 — 59, saec.X, olim Hiber Cornei g Duyn Acmstelredamensis Hagae Comitis Hollandiae’ (1607), deinde Musei Bollan- diani P. Ms. 16, fol. 87 — 99’, antea 167 — 180’, formas barbaras jtarfim optime servavit.

A$b) Codex Brnxellensis nunc n. 3316, antea II, 2568, saec. X, olim mona - 45 ster ii Stabulensis. jtosfea bibliothecae Thomae Phillijtjts (n. 12364, deinde n. 12460^, fol. 23 — 29’, haudquaquam integer ad nos pervenit. Initio singulae litterae perierunt,

1. Cf/Arrh’ VIII, p. 290; Cutal. codd. hagiogr. libi. Paris, /d. Bollundiani III , p. 134.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

413

. margine fol. 23. abscisa , foliis autem deperditis textus post folium 28’. a verbis c. 17. sanctum perquirerent — c. 21. civitatis ipsius hiat et in folio 29’. mutilus desinit dum vir ( c . 24).

A3c) Codex Coloniensis archivi intei’ Wallrafianos n . 163, saec. XI / XII, 6 olim ’liber sancti Iacobi in Leodio\ adnotante manu saec. X V, jyostea bibliothecae Wall - rafianae VI, 18, fol. 151 — 156.

A 3d) Codex Londiniensis Musei Britannici inter Cot/onianos Nero EI, saec. XI. in., in parte priore, fol. 149’ — 153, V. Amandi continet. Capita non distincta sunt.

io A Se) Codex Camer a censis n. 865 (768), saec. XI. a compluribus librariis exaratus , olim P. Preudhomme canonici Cameiacensis (f 1628), deinde bibliothecae eccle¬ siae maioris (n. SbS), fol. 129 — 134, capitum distinctionem non exhiltet, nisi quod m. al. 8 lectiones numeravit.

A Se) Codex Camer accnsis n. 864 (767 1!) , smc. XI, item a compluribus i6 librariis exaratus, fol. 87 — 91’, textum multo deteriorem quam praecedens continet , ex quo fortasse exsciiptus est.

Contulit W. Levison.

A 3 f) Codex Oxoniensis bibliothecae Bodleianae Feli n. 4 (antea Feli n. 3 et n. 8690,), saec. XI, olim Saiisburiensis, inter vitas LX m<mem distinctas 26. loco *> V. Amandi fol. 125’ — 131. exhibet, praescr.: Incipit vita sancti Amandi episcopi et confessoris VIII. Id. Febr.

Inspexit W. Levison.

A 3 g) Codex Berolinensis lat. n. 790, antea Ms. thcol. lat. fol. 267, saec. XII, olim passionale monasterii Springirsbacensis dioeceseos Trevericae, fol. 136 — 140 , jyracscr.: *6 Incipit vita sancti Amandi confessoris.

Contulit W. Levison.

A 3 h) Codex Trevericus bibliothecae urbanae n. 1151, Num. loc. 453 (antea n. 962,), saec. XIII, legendarii monasterii S. Maximini Treverici volumen menses Fehmarium, Martium, Aprilem continens, ex dono I). Hermes a. 1827. in possessionem so civitatis transiit , fol. 11’ — 15’, jrraescr.: Incipit vita sancti Amandi episcopi et con¬ fessoris Christi.

Ijysc itisj)exi.

A 3 i) Codex Monacens is n. 332, saec. XII, fol. 204’ — 211’, praescr.: Sancti Amandi episcopi, textum gravissime immutatum exhibet, e. gr. c. 20: loca vir sanctus so invitaretur et rogaretur, ih. gentem Vasconum pro verbis g. q. — nuncupatur Wascones, ih. Transalpinis montibus om.

Ipse inspexi.

A3k) Codex Dusseldorpensis Bibi. Theol. /./191, saec. XVI. in., charta¬ ceus, quarto loco, fol. 21 — 25’. V. Amandi tertum licentius immutatum continet, praescr.: 40 Incipit vita sancti Amandi episcopi.

Inspexit W. Levison.

A 4) Codex Rothomag ensis n. 1400 (U 3), saec. XI, olim monasteiii Fiscam- nensis , fol. 55’ — 56’, Eodem die incipit prologus in vita sancti Amandi episcopi.

Scripturus vitam beati Amandi - gloria et imperium, laus et potestas, foliis

46 deperditis iam praeter initium prologi et partem Vitae extremam nihil continet l.

Librum in itinere positus raptim evolvi.

Codices classis B non eodem modo ubique expoliti, sed diversi gradus distinguendi sunt atque codices nonnulli perantiqui altsque Milonis Suppletione emerserunt, qui non -

1. Cf. A. Poneelet, Analecta Bollandiana XXTTI, 158.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

414

VITA AMANDI EPISCOPI.

numquam cum A faciunt, reliquis librariis B textum immutantibus. Interim etiam vitae • a Milone suppletae codices vetustos unumque saec. IX. adhibere licuit.

B l) Codex Sangallensis n. 563, saec. IX/ X, p. 127 — 150.

B 2) Codex bibliothecae Vaticanae inter libros Reginae Christinae n. 339, e diversis laciniis compactus , post quatei niones Sangallenses fol. 39 — 46’. saec. IX/ X. » exaratam Vitam Amandi una cum prologo et laterculo capitum, sed in calce mutilam continet, desinentem scilicet in verbis c. 14; abluere deberet. Fol. 40’. praescriptio ipsius vitae rubro et viridi colore distincta, fol. 41. vocabulum Amandus ornamentis discoloribus pictum occupant.

B 3) Codex bibliothecae Vaticanae inter libros Reginae Christinae n. 466 fl308 io et 1456,), saec. X XI, olim fortasse monasterii S. Theodorici Remensis, fol. 101 — 103’. antiphonas et responsoria de Amando, fol. 104 — 120’. V. Amandi continet una cum pnologo et laterculo capitum, quam Supjrletionis Milonis (fol. 120’ — 121’^ subsequuntur c. 3. et c. 1. initium et c. 2. non integram , foliis deperditis. Praescriptiones ante singula capita iteratae sunt. i»

B ) Codex Bruxellensis nunc n. 3287, antea II, 975, saec. X , olim S. Ghisleni , ibique notatus T T, deinde bibliothecae Phillippsianae n. 366, fol. 139 — 144’, et prologo et latercxdo capitum caret neque additamenta Milonis continet.

B b) Codex Bernensis n. 168, saec. XI, olim monasterii S. Sgmphoriani Met- tensis, fol. 142 — 149’, Vitam vetustiorem absque laterculo capitum exhibet. x>

B ba) Codex Parisiacus n. 3788, saec. XII, antea Colb. n. 801, Regius n. 3863, fol. 141’ — 145, item later ctdo capitum caret.

B bb) Codex Venetus bibliothecae Marcianae lat. IX, 28 ( Valentinelli XXI, 117; num. loc. 2798,), saec. XIII, antea basilicae S. Marci, fol. 85’ — 91’, praetermissis et prologo et laterculo capitum , incipit c. 1 : Incipit vita sancti Amandi conf. (et episcopi n m. al. add.). Subscrijttio deest.

Inspexit W. Levison.

B bc) Codex Ultraiectensis bibliothecae universitatis n. 390 (Eccl. 23, antea 248 o et 288 m), saec. XV, in monasterio Carthusiensi prope Traiectum sito a pluribus monachis exaratus, fol. 54 — 57’, item a c. 1. incipit, praescr .: Incipit vita sancti w Amandi episcopi. Subscriptio deest.

Contulit W. Levison.

Codices B 6 Suppletionis Milonis capita octo aut integra aut selecta exhibent atque in codicibus B 6 a. c. d. e etiam laterctdus capitum suppletus est, additis titulis Milonianis.

B ba) Codex Gandavensis1 2 bibliothecae universitatis n. 224, saeculo IX. medio »6 in monasterio Blandiniensi exaratus, adnotante m. s. XIII. fol. 75’; Liber sancti Petri Gandensis sive Blandiniensis ecclesie, fol. 1 — 63. totum V. Amandi et primigeniae et a Milone suppletae textum continet accuratissime scriptum litterisque discoloribus pul¬ cherrime ornatum. Textus a librario pardo posteriore ad aliud exemplar correctus est. Subsequuntur fol. 63’ — 65. Testamentum quod dicitur Amandi, fol. 65’ — 69’. Cyclus «o paschalis a. 741 — 911. comprehendens , sed quos librarius ipse marginibus adseripsit Annales S. Amandi breves * in morte Hlotharii I. imperatoris (t 855) iam desinunt, cumque huic uni cyclo decemnovali (a. 855 — 873) feriarum litterae margini adseriptae sint, quarum indolem non perspexi, cumque a. 863. cr*ux ab ipso libr ario addita sit , qui Hlo¬ tharii II. obitum (t 869) ignorasse videtur, codicem a. 863. exaratum esse olim conclusi. u> Brevis dc origine monasterii Blandiniensis 3 historia (Beatissimus Amandus episcopus

1. Cf. Anal. Bolland. III, p. 168 sqq. et IV, p. 157 sqq., ubi Milonis c. 1. editum est.

2. Eos accurate edidit Pertz , SS. II, p. 184. 3) Ed. A A. SS. Nov. I, p. 358, w. 7.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

415

tempore quo sceptra regni Francorum — inter Karolum et Ragenfridum), quae ex prolixiore fonte 1 pendet t post tabidam paschalem in loco vacuo relicto fol. 69’ — 70. m. s. XI. suppleta est. Manus s. XII. ex. demum fol. 71 — 74’. Visionem Aldegundis * addidit , praescr.: Visio, qua sancta Aldegundis eum ad caelestia transire cognovit s et commemoratio sepulturae, tran lationis (!) atque etiam elevationis sed et me¬ moria* quorundam discipulorum ipsius, inc. : (E)odem tempore beata Aldegundis in timore sancto ab ipsis infantiae, des.: nosqae eius populus fieri valeamus per in¬ finita saecula saeculorum. Arnen. Huic libello excerpta e Milonis c. 6. et 7. et non¬ nulla de famulis Amandi insunt, scilicet de abbatibus Andrea Elnonensi, Ionato Mar¬ io tianensi, Floreberto et Iohanne Blandiniensibus et de aliis sanctis Mauronto , Humberto, Geretrude, Barone, Ixuidoaldo, Amantio.

B 6 h) Codex Bruxcllcnsis nunc n. 3214, antea n. 8721 — 8, sacc. XII, a Bol- landianis (-- **• 85> de bibliopegis redemptus 3, ne laceraretur, multa tunc iam per¬ didisse videtur, nam textus a veibis c. 4. Milonis: imperatores revolvas incipit atque ia tribus foliis excisis etiam c. 5. a veibo: duximus ad inferuntur hiat. Lectiones variantes m. s. XVII. margini adseripsit litteiis A et B distinctas, e quibus illae ex B M de¬ promptae sunt. Fol. 19’ — 20. Testamentum Amandi, fol. 21 — 56’. Milonis carmen 4 de S. Amando cum vei siculis Vulfai occupat, quae hymni in laude beati Amandi ’ canendi ‘ (fol. 5G’ — bV) et Miraculum in ecclesia S. Amandi R thomagensi factum (fol. 59 — 62,) to et a M(arsilia m. s. XVII. in marg. suppi.) abbatissa descriptum 6 excipiunt.

B 6c) Codex Duacensis1 n. 857 (antea n. 806,), saec. XI, olim S. Ridrudis Marchianensis, fol. 1 — 17. V. Amandi continet atque laterculus capitum etiam Milonis capita VIII. comprehendit, immo ipsam Vitam Amandi poeticam eiusdem auctoris, unde et E. Diimmler 8 et L. Traube” Carmen huic libro inesse male crediderunt. At ne Sup- ta plet io quidem Milonis desciipta integra est, nam caput 26. Vitae primigeniae c. 3. et 1. Milonis ad verba feliciter militavit excipiunt atque haec tria capita m. s. XIII. in litura scripta sunt, qui textus cum B 3 quidem convenit (c. 3. Amandus’ plenus add. B 3. 6 c), sed valde interpolatus est. Denique capitis 4 (fol. V>) textus manu vetusta exa¬ ratus subsequitur, ultra quod codex non pervenit. ao B M) Codex Valentianens is n. 607 (Mangeart n. 461,), saec. XII. in. in monasteiio Elnonensi exaratus, adnotante m. s. XII. fol. 143#: Liber sancti Amandi, auferenti anathema sit, sed postea alienatus atque a. 1514. redemptus I0, fol. 1 — 50’. Vitam Amandi primigeniam continet, continuis picturis ait artifice satis rudi illustratam. Laterculus capitum i/a auctus est ut in libro praecedente B Gc. Suppletio Milonis (fol. 51 sa — 73,) integra adest, nisi quod in c. 8. locus ad poeticam itieuntis noctis descriptionem pertinens post verba turbae popularis erasus et in litura primo nox sci iptum , deinde propinquabat additum est, versiljus plus quam quattuor vacuis relictis, dum in vocabulo Completoriisque vetustus textus redit. Carmen Milonis cum versiculis Vulfai (fol. 74

a) memoriam, ras. extr. m H Qa.

40 1) Ed. SS. XV, 2, p. 622 sqq.t cf. p. 1317. 2) Ed. A A. SS. Febr. I, p. 894 sq.

3. Cf. AA. SS. Febr. I, p. 842. 4) Codice usus est L . Traube, Poetae III, 2, p. 559.

4. Ed. L. Traube l. I. p. 680 sqq. 6) AA. SS. Febr. I, p. 902 sq. 7) Cf. ‘X. Arch.’ II. p. 268 sq. et Anal. Boli. XX, p. 411 sq. 8) ‘V. Arch: IV, p. 524. 9) Poetae III , 2.

p. 559. 10) Manu s. XVI. fol. 143’. haec illata sunt: Recuperatum fuit hoc volumen

«a per Demonte Elnonensem monachum anno m° quingentesimo quarto decimo, persolutis ex ecclesie peculio in Valenchenis viginti quatuor grossis, quo precio fuerat venum - datum.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

416

VITA AMANDI EPISCOPI.

— 1189 subsequitur K Fol. 118’ — 123. Visio Aldegundis occupat. Subsequuntur picturae: fol. 123. Amando sedenti Baudemundus chartam tradens stilo delineat us est, et fol. 123’. et fol. 124. ternas personas sub triplici porticu stantes pictas exhibent , scilicet Aman¬ dum aliosque , quibus librarius saec. XV. haec nomina adseripsit: Andreas, Ionathus, Florebertus, Iohannes, Chrodobaldus. Denique fol. 124’ — 125’. Testamentum Amandi s agmen claudit, quod pictura (fol. Vlh’) subsequitur monachum smbentem repraesentans. Alteram codicis partem a compluribus librariis saec. XII. sciiptam Miracula occupant, scilicet Gilliberti 7 (fol. 126 — 1359, aliud metricum* (fol. 135 — 135’, inc.: Stili pandat obsequium^, tertium (fol. 135’ — 136’, praesci : Sancti Amandi de Bizo4, inc. : Anno ab incarnatione Domini 10909, alia in itinere Bragbantino a. 1107. facta 5 (fol. 137 io — 1409, denique liothomagense illud auctore M(arsilia) abbatissa 6 (fol. 140’ — 1439.

Picturas Vitam Amandi illustrantes in tabulis 2 — 18. exprimendas atrat i, capita singula adnotans, ad quae pertinent. Ceterum Baudemundi nomen personae scriptoris in tabula 2. eadem manu saec. XVI. aut XVII. additum est, quae in tabulis 5. et 6. nomina supplevit. is

B Gc) Codex Valentianensis n. 606 (Mangeart n. 4609, 8aec- X//. item in monasterio Elnonensi exaratus ibique signatus M. 202, sicut liba • praecedens, ita et ipse picturis exornatus est, quae aliquanto artificiosius tamis coloribus auroque distinctae sunt, atque eadem fere quae ille continet neque vero eodem ordine. Praecedente imagine auctoris vetusti (fol. 59 Vita piimigenia (fol. 6 — 299 libro inest. Subsequuntur et caput 3. Milonis 10 (fol. 29'9 et (praescr.: In octavis depositionis sancti Amandi9 Visio Aldegundis (fol. 32 — 389, cui subsci^ptio haec addita est: Explicit vita beati Amandi episcopi et confessoris, atque etiam lateiculo capitum hi duo tituli (27. et 289 ente Milonianos additi sunt. Vitam Amandi ita auctam et Suppletionis Milonis c. 1. 2. 4 (fol. 38’ — 53'9 et testamentum Amandi (fol. 53’ — 569 excipiunt, denique in loco vacuo relicto (fol. 56. 569 ** m. s. XIII. de villa Barisiaco et monasterio ibi condito eadem relata sunt, quae in c. 41. libri Philippi de Eleemosyna 7 leguntur:

Anno itaque circiter quinto iam predicti regis Hilderici, dum Lauduni mora¬ retur, venit ad eum beatissimus pater Amandus et, agente Deo, gratiam invenit in oculis eius. Ad dilatandum itaque divini cultus obsequium et propagandum regu- 10 laris ordinem discipline nobile prediura Barisiacum nomine cum omnibus eius pertinentiis regia liberalitate et debita libertate beato viro contradidit, quod benigne cum gratiarum actione suscipiens, pro loci et temporis oportunitate monasterium inibi dispositione congrua collocavit, congregatisque in eo Deum timentibus viris et Christi professis militiam, venerabilem et Deo dignum Andream discipulum u> suum provida dispensatione praefecit successorem sibi in Elnonensi monasterio mox futurum.

Altera autem operis Milonis pars inde a c. 5. fol. 60’ — 113’. demum legitur, eaque quae sequuntur ad Scripturam sociam jieiiinent (fol. 114 — 1229 •’ Secundum Lucam. In illo tempore dixit Iesus et q. s. Textus c. 8. Milonis in hoc codice talis sci-iptus est, 40 qualem in B 6 d versibus erasis vocabulisque interpolatis manus posteriores restituerunt . sed librarium aliis quoque fontibus usum esse infra probavimus.

Amandi episcopi , iuvenis flavis crinibus ornati, effigies intra litteram maiorem A

1. Codex V. apud L. Traube, Poetae III, 2, p. 559. 2) AA. SS. Febr. I, p. 895

— 899; SS. XV, p. 849 — 851. 3) AA. SS. Febr. I, p. 899. 4) Non Visio cuiusdam 45

monachi, sicut O. Holder-Egger, SS. XV, p. 851, n., statuit. Mirandum edidit O. Hensche - nius, AA. SS. Febr. I, p. 899. 5) AA. SS. Febr. I, p. 900—901 ; SS. XV, p. 852 sq.

6. AA. SS. I. I. p. 902 sq. 7) Ib. p. 869.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

417

picta est , quae totum fol. 10. occupat . In caelos ascendens persona ipsius per angelum Aldegundi abbatissae Malbodiensi ostenditur fol. 30’. atque in superiore picturae parte coenobium Elnonense ddineatum est1. Eiusdem episcopi canis crinibus distincti effigies fol. 31. ex tat, cui directis litteris superscripta sunt: S. Amandus, subscripta vero: Ad » superos pariter cum patre carpit iter, cumque etiam sinistrum latus picturae occupent, eaedem dextrum, versus transversi ad eas spectantes has inscriptiones exhibent: Haec est cortina preciosa carens ruina (duo angeli cortinam et arculam ferunt), Coccus bis tinctus. Quam bene bis tinctus coccus foris ornat et intus (femina per aera pendens brachium Amandi capit , scilicet Dilectio Dei in laeva, Dilectio proximi in dextra parte; io cf. Exod. 28, 6; Suppletio Milonis c. b), Grex albatorum, candore nitens meritorum (greges hominum devotorum utrimque salutant). Denique Amandus septemque qui testa¬ mento subscripserunt testes, cum alii tum Baudemundus, fol. bS’ — 60. magna cum arte depicti sunt neque vero inter hunc (fol. b8’) et auctorem Vitae primigeniae, qualis fol. b’. delineatus est, similitudo ulla intercedit. Mummoleni episcopi Noviomagensis imaginem 15 (fol. b9) Scotticam tonsuram ferre primus Mabillonius contenderat * qui specimina trium tabulawm dederat parum accurata , ipsumque ego secutus sum s. Interim Mummoleno ad¬ huc evidentius Aldebertus tonsuram ferre conspicitur ab una aure ad alteram incisam, cuius imaginem (fol. bV) Mabillonius praetermisit 4, atque pictorem hac de consuetudine optime instructum esse necesse est. Attamen mihi persuasum nunc est has picturas ad to exemplar vetustius non redire, unde facere non possum , quin A. Poncelet 5 S. I. amico iam assentiar statuenti eis fidem adhibendam non esse nisi perparvam.

Picturas ad Amandi testamentum spectantes, scilicet jtersonas ipsius septemque testium , in tabulis 19 — 22. exprimendas curari.

Bbf) Codex Parisiacus n. 2627, antea Colbert. n. 1297, Regius n. 3976,

S6 a pluribus librariis saec. XI. in monasterio Moissiacensi exaratus, ad quod litterae spectant fol. 109’. m. s. XII. illatae 6, fol. 82 — 109, V. Amandi absque laterculo capitum una cum Suppletione Milonis ad c. 5. continet. Capitibus 1. et 2. Milonis praescriptiones * desunt, singulis versibus vacuis relictis. Scripta sunt V. Amandi c. 13. squalidi pro Scaldi, Suppi. Milonis c. 1. Moisiacus pro Barisiacus atque textus nonnumquam gravius so interpolatus est. Formae barbarae in hoc libro bene servatae sunt neque vero orthogra- phica omnia consuetudinis Aquitanicae appi obanda erant, qualia sunt : aecclesia, aeffecta, aepiscopus, aepistola; hac, huniversus, chatolicus, abentur, abitatis, exortatoriis.

B 6g) Codex Bruxellensis nunc n. 3182, antea n. 7487 — 91, saec. XIII, olim Musei Bollandianorum, ibique signatus Q Ms. 4, fol. 54 — 57’, Vitam Amandi so mutilam ad verba c. 24. amisisti cor exhibet, atque foliis 58. 59. excisis, etiam Sup¬ pletio Milonis fol. 60 — 64. initio privata est, incipiens a veritis c. 6: iuquiens Domine. Laterculus capitum desideratur, sed capita singula inscripta sunt. Textus melioris notae est.

BQh) Codex Bruxellensis nunc n. 3228, antea n. 9636 — 7, saec. XII, olim 40 monasterii S. Laurentii prope Leodium siti , ibique signatus deinde 2, fol. 181’

— 187’, V. Amandi absque laterculo capitum continet, quae singula insci ipta sunt, atque fol. 187’ — 201. Suppletio Milonis subsequitur , quae in c. 7. saepius hiat totoque capite 8.

1. Specimen picturae dedit J. Desilve, De schola Elnonensi S. Amandi a saeculo IX. ad XII. usque, Lovanii 1890. 2) Mabillon, Ann. ord. S. Benedicti I, p. 529. 3) SS. rer. Merov.

46 IV, p. 641. 4) Quartam tabulam admisit ad Visionem Aldegundis spectantem. 5) Anal.

Boli. XXII, p. 109. 6) Incipiunt: Rarissimis fratribus nostris in Christo apud Moy-

siacum Deo servientibus frater 8. humilis dominus abbas salutis gratiam benedicit. Non facile potest explicari sermone et q. s

SS. R. Meroving. V. 53

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

418

VITA AMANDI EPISCOPI.

caret. Textus a librario neglegentissimo frequenter immutatus multisque mendis inqui¬ natus estt quae nonnulla librarius ipse , nonnulla aequalis ipsius sustulit, haud pauca alii postea correxerunt. Plurimae vero adhuc restant lectiones peculiares, quae, praeterea per nullum librum confirmantur.

B 6 i) Codex S. Audomari n. 716, saec. XIII, legendarii Clarom a ) i 8 censis & volumen II, sanctos exhibens a die 2. Februarii ad 28. Aprilis, fol. 20’ — 24’. V. Amandi absque laterculo capitum, fol. 24’. Milonis c. 3, fol. 24’ — 26. eiusdem auctoris c. 7. ad verba materies infinita, deinde c. 6. a verbis : Anno igitur incarnationis dominicae sexcentesimo sexagesimo primo — studuit indefessus, prestante eodem domino nostro Iesu Christo, qui vivit et regnat Deus per omnia secula seculorum. Arnen, io fol. 26 — 27. Visionem Aldegundis ad verba: multipliciter gratiosi, sicut codex Insu- lensis, quo Henschenius usus est, denique fol. 27 — 28. Miraculum Rothomagense a Mar - silia abbatissa 1 Bavom ’ abbati missum continet, cuius textus iterum cum Insulensi con¬ venit, prologo in breve coacto et in calce posito. Librario codicem B 6 d praesto fuisse verisimile est, sed praeter illum aliud quoque exemplar adhibuisse videtur , V. Amandi ie> describens.

Codicem examinavit W. Levison sodalis.

B 6 i) Codex S. Audomari n. 715, saec. XII , olim monasterii S. Bertini Sithiensis, legendarii magni volumen I, dies 31. Decembris ad 9. Aprilis comprehendens, fol. 128 — 131. V. Amandi absque prologo et lateiculo capitum continet, praescr.: In- to cipit vita sancti Amandi episcopi. Textus accurate cum libro praecedente convenit neque vero Miloniana huic codici insunt.

Inspexit W. Levison.

B Qk) Codex Catalaunensis n. 56 (60), saec. XI/XII, fol. 123 — 137, primo prologum vitae primigeniae exhibet (praescr .: Incipit prologus in vita sancti Amandi *& episcopi^, deinde vero Milonis c. 4 — 7, praesci : Incipit vita beati Amandi episcopi, inc.: De tempore nativitatis et cursu vitae atque obitu et q. 8.

Breviarium quoddam rerum gestarum Amandi, incipiens ita: Amandus igitur sanctissimus vir ex Aquitaniae est partibus ortus, desinens: credentibus a Domino praestantur beneficia et laudabitur ibi ab omnibus nomen domini nostri Iesu so Christi, cui est cum coaeterno Patre et Spiritu sancto virtus, honor et gloria, laus et potestas per infinita secula seculorum. Amen, in legendario illo pervetusto originis Bavaricae repperi, quod etiam textum Passionis Floriani 1 contractum exhibet, atque ex eodem, ubi c. 36. facit , postea etiam in alia legendaria transiit. Auctoi’ codicem quen- dam classis A 3 excerpsisse videtur , nam aliquot ipsius lectiones in libris nullis repperi ib nisi in A 3 d. g :

c. 7. e custodibus] ex cust. = A 1 a. 3 d; c. 8. vel sacerdotibus] vel a sac. == A 3 d. e; c. 14. in corpore) ad corpus = A \ a. 3 g. B b;

c. 17. respondisset] responderet = A 3 g; 40

c. 26. cum aeterno) cum coaeterno = A 3 d.

C l) Codex Monacensis lat. n. 14418 (Hat. S. Em. 418^, saec. IX, fol. 67 — .69’, praescr.: XXXVI. De vita et virtutibus sancti Amandi, cuius fes. est VII: (ros. 1) K. Novembris, quae eadem in laterculo capitum praecedente leguntur. Nomen insulae Ogiae m. al. correxit Augiae et sic in C 3 legitur. 4&

C 2) Codex Wur ziburgensis Mp. th. q. 15, saec. X, fol. 170 — 172’, brevia¬ rium exhibet, ad quod titulus 36. tabulae praemissae spectat.

1. SS. rer. Merov. III , p. 65.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

419

C S) Codex Monacensis n. 18955 (Teg. 955), saec . XI, post V . Kiliani fol. 123 — 131, praescr.: Incipit vita sancti Amandi confessoris, subscr .: Explicit vita s. Amandi episcopi et confessoris.

Cia) Codex Monacensis n . 22242, saec . XII, legendarii Windbergensis

b volumen III, fol . 86 — 87, praescr.: Vita sancti Amandi confessoris Christi.

C Ab) Codex Monacensis n . 22244, saec . XII, legendarii Windbergensis

volumen V, fol. 91’ — 92’, paescr.: Vita sancti Amandi episcopi.

C 5) Codex Monacensis n. 9506 (Ober-Alt. 6), saec. XII, fol. 52 — 52’, prae¬ cedente. eadem praescriptione atque in C 4 b.

.io C 6) Codex Civitatis Foroiuliensis nunc musei archaeologici n. XXII, antea archivi capitularis, saec. XI j XII, fol. 50 — 51, praescr.: Vita sancti Amandi con¬ fessoris et episcopi.

Inspexit W. Levis on.

C6’) Codex Civitatis Foroiuliensis n. XIX, saec. XV, fol. 213’ — 214’ io (praesc.: Incipit historia 8. Amandi confessoris^, ex praecedente exsmptus est.

Inspexit W . Levison.

C 7) Codex Vaticanus inter Palatinos n. 477, saec. XV, lectionanum quoddam ecclesiae Wormatiensis , fol. 206 — 207 (praescr.: De sancto Amando episcopoj, eundem textum leviter immutatum (c. 1: Augense insule monasterium peciit,) et in tres lectiones to divisum continet.

Inspexit W. Levison.

C 8) Codex Monacensis n. 23846 (ZZ. 846,), saec. XV, fol. 299’ — 301 (praescr.: Sequitur s. Amandi episcopi et confessoris,), propter inteipolationem quandam memo¬ ratu dignus est, quae Passione cxeunte legitur ad translationem Salisburgensem spectans. u> Verba enim praestantur beneficia ibi excipiunt haec: Ibi requievit longum tempus, postmodum translatus ad Wormacensem ecclesiam. Ibi requievit eius corpus ali¬ quot (!) tempus. Postmodum ibidem secundarie translatus (!) et deportatus (!) eius sacrum corpus et reliquie ad Salzburgam ad ecclesiam sancti Petri ad monasterium et ibi positum ad chorum in summo altari sancti Petri ‘zw sand Peter’, subsequen- »o tibus verbis: et ibidem laudabitur ibi nomen, ut supra p. 418, 30. Hoc translationis illius testimonium, quo nullum vetustius extat, supra p. 401. examinavi.

Inspexit W. Levison.

D) Codex Berolinensis n. 122, inter Phillippsianos n. 1875, antea Collegii Soc. Iesu Parisiaci , deinde Meermani, a pluribus librariis saec. XIII. exaratus , fol. 84 — 86’. 86 retractatam quandam V. Amandi exhibet, inc.: Vita sancti Amandi episcopi. Editus est puer ex partibus Aquitaniae procul littoris maris oziane(!). Ex fine intellegitur auctori Milonis c. 6. notum fuisse, nam diem et translationis et oidinationis episcopatus VI (pro VII) Kal. Nov. tradidit, ita desinens: Sed quamvis ad ipsius virtutes per¬ tingere nequaquam valeam, paucis breviter adgredi conabor. Multa enim sunt alia 40 de virtutibus ipBius nobis incognita. Deo autem nota. Igitur vir Domini sanctus venerabilis Amandus, adveniente die obitus ipsius, VIII. Idus Februarii feliciter migravit ad Christum. Cuius ordinatio episcopatus atque translatio corporis est VI. Kl. Novemb. Sepultus in loco Elnone nuncupato monasterio per eundem dominum nostrum Iesum Christum, cui cum eterno Patre una cum Spiritu sancto 46 est virtus et honor et gloria, imperium, laus et potestas per infinita secula seculo- rum. Amen. Explicit vita sancti Amandi episcopi et confessoris.

Denique ipsum volumen synodale concilii Romani a. 649. celebrati , ex quo Milo (c. 2) epistulam Martini papae ad Amandum deprompserat, ad nos pervenit, ibique epi¬ stula in fine posita est , in quo eam ille deprehenderat. Simili exemplari auctor classis C

53*

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

420

VITA AMANDI EPISCOPI.

collectionis Isidori Mercatoris usus est, qui multa documenta addidit l. Milonis igitur textum ad ipsum fontem emendare mihi licuit atque qui nunc primum adhibitus est codex prae8tantissimus vel F. Maassen * latuit.

E ) Codex Laudunensis n. 199 (antea 34,), saec, IX, olim ecclesiae S. Ma¬ riae, cui a Didone episcopo (f 893) dono datus est, his verbis fol. V. illatis: Hanc 6 librum dedit domnas Dido episcopus Deo et sanctae Mariae. Si quis abstulerit iram Dei et eiusdem genitricis offensam incurrat, sola acta concilii Romani et exiens (fol. 135’ — 137^ epistulam quam dixi continet. In extremo folio (138) a librario non multo posteriore medicamentum descriptum est hoc: Potio pigmentaria ad omnes in¬ firmitates. Scamonia dr XII. Euforbio dr XII et q. 8. 10

E codicibus Pseudoisidorianis , quorum antiquissimus est Montepessulanus H 3, saec. XII/XIII, collati sunt a W. Levison

E 2) Codex Vaticanus n. 1340, saec. XIII/ XIV, fol. 345 — 346, et E 2’) Codex Venetus bibliothecae Marcianae , “Fondo antico " (Zanetti) n. 169 (Valentinelli VIII, 9, num. loc. 1616^, saec. XV, olim Bessarionis Cardinalis, fol. 219 15 — 220, qui ex praecedetiie pendet.

In archetypo A enuntiata minus ordinate inter se connexa erant auctorque more aevi corruptioris per participia haud raro coniuncta cum que orationem persecutus erat, etsi verbum finitum requirebatur aut saltim copula abundabat. In codicibus B vero partes orationis melius constructae et compositae sunt, id quod ex his exemplis intellegitur: *o

c. 3. Cumque — conaretur evertere, addensque (A; obtestans B) — respon¬ disse fertur;

c. 4. Cumque — surrexisset, — abscidens (^1 ; abscidit B) adeptusque — , tran¬ scendebat ;

c. 14. Dotto vero revertens domum (A; D. igitur d. reversus est B), populi con* tr> stipatus caterva, sanctus (vero add. B) vir — cucurrit;

c. 17. petierunt — dicentesque (A; que om. JB);

c. 25. atque cum eo loqui coepit, miratique vehementer fratres (A ; mirarique v. f. coeperunt B).

Item accusativi absoluti in A deprehenduntur aut ablativi absoluti minus recte adhibiti »0 sunt, dum in B scopuli evitantur:

c. 19. parvam repertam insulam (parva reperta insula A 3 c. e. <7)] A; parvam rep(p)eriens insulam B;

c. 25. Igitur praefato monacho fratres misso (praefatum monachum f. missum

A 3 d) in navi, — adduxerunt] A; I. praefatum monachum fr. mittentes u> in n., — adduxerunt B ;

ib. finita — sollemnia] A; finitis (finitas B 1) — sol(l)em(p)niis B.

Participia peifecti passivi minus cohaerentia auctor B addita graviore interpolatione cum reliquo textu connexuit:

c. 14. [Erat namque isdem fur add. B ) plagis [iam add. B ] crudeliter adfectus et q. s. 40 Vocabula notione aliena aut parum eleganter adhibita auctoris primigenii substitutis aptioribus sustulit , e. gr. vel pro ac:

c. 8. et 18. a r ege vel (A; ac B) sacerdotibus;

c. 25. iactantiae vel (A; atque B ) inoboedientiae, [at c. 9. episcopos vel presbi-

teros soli codd. B 1. 3 ac exhibent], 4&

frequentem usum pronominis isdem evitavit:

1. Decretales Pseudo - Isidorianae et Capitula Angilramni, ed. P. Hinsehius, Lipsiae 1863, p. LX VII. LXXI. 2) F. Maassen, ‘Gesch. der Quellen und der Literatur des canonischen Rechts 9 I, p. 305. 792.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

421

c. 14. Tunc (h)isdem vir Domini] A [cf. c. 23. isdem vir Domini); Tunc igitur sanctus vir D. B,

item eandem pluribus verbis significationem:

c. 17. qui tunc (in add. A Se) illis diebus] A; qui in illis d. B.

6 Elocutionem accusativo c. inf repugnantem sustulit:

c. 17. nulli dubium est] A; plurimis conpertum est B .

Studium textus expoliendi in auctore B etiam alibi deprehenditur:

c. 23. profusis in oratione lacrimis] A (verbis ad orationum auxilia praecedentibus) ; profusis uberrime 1. B; cf c. 4: profusis in o. u. 1. io Praeterea autem locos nonnullos eo consilio idem immutavit, ut gloriam patroni sui augeret. Amandum enim ad Sclavos convertendos profectum vidisse maluit (c. \S), sibi ’ non satis 9 (minime A) accrescere fructum et se martyrium ’ nondum 9 (minime A) adepturum esse, nimium negandi genus aliquo modo leniens; e contrario iniuriam quam Dagobertus illi intulerat acrius vituperavit, tollens iterationem elocutionis parum elegantem: is c . 17. atque veniam clementissime indulsitj A (supra ut — veniam largire digna¬ retur; cf c . 25: indulta venia); facinusque in se perpetratum cl. i. B .

Oenuinum igitur auctoris rudis eloquendi genus in solis codicibus A asservatum est atque inter hos fide eximia excellunt libri A 1 a. b. 2: c. 14. tam diutissime] A 1 a. b . 2; tam diu ^4 3. B ; to ib. matutinarum tempore] A ia. b. 2; matutinali tempore A 3. B; c. 20. gentem quendam] A lo. b et pr. m. A 2; qu. om. A 3 a. c. d. e . B ; c. 25. iam carne praemortua) A 1 a. b . 2 cum V . Martini auct. Sulpicio Severo c. 16, 4; i. (in add. A 8 d) carne (eius add. A 3 d) sicut mortua A 3 a. d. e. g ; i. carae velut mortua (A 8 c). B. tt Codices A 1 a. b ex eodem exemplari pendent:

c. 5. omnique ei humanitatis exhibita] pr. m. A 2; omnique ei humanitatis cura e. A 1 a. b; omnique ei humanitate e. rell.; omnis ei exhibeatur humanitas Reg. Bened . c. 53.

At A 1 b quamvis nonnumquam gravius immutatus sit (cf. c. 17. ex.), tamen antiquam •o robiginem aut solus aut cum A 2 aliisque haud raro melius servavit altero:

c. 5. in superiori moenia civitatis] A lb; in superioribus moenibus c. A 1 a; in superioribus (pr. m.) muro civ. A 2; in superiori muro c. A 3; in superiori c. muro B;

c. 11. exultarentur] A lb (pass. pro act.); ex(s)ultarent rell.; item c. 25. egrota- ia retur] A 16. 2. 3a. d; (a)egrotaret rell.;

c. 14. in corpore rediit] A 16. 2. 3a. c; ad corpus r. A lo. 3 g. B 5; in corpus r. rell. ;

c. 15. ad virum (viri corr. veri A 2) Dei cultum o. u. pervenerunt] A lb. 2; cultum om. rell. librarii, decepti per formam virum pro verum ;

40 c. 16. martyrium, quem] A 16; m. quam A 2 (pr. m.). 8 o. 6. d; m. quod rell.; c. 17. finitam orationem] A 16 (acc. abs.); finita oratione rell. ; c. 20. finibus occupabat] A 16 et pr. m. A 2; fines o. rell., atque eodem modo A lb frequenter cum pr. m. A 2 convenit. ItUerim A 2 etiam lectiones exhibet aut rectas aut falsas cum singulis codicibus A 3 consentientes:

46 c. 8. divites vero] A 2. Sg cum Gestis Silvestri; vero om. rell.; c. 12. inproviso] proviso A 2 (pr. m.). 3 d. e (pr. m.) ;

c. 25. iuxta morem isset] i. m. fecisset, pr. m. super scr. vel misisset A 2; i. more misisset A 8 d.

At libri A 8 locis nonnullis eodem modo retractati sunt quo codices B:

6o c. 15. de conlata] A 16. 2; de conlatis A lo; ex con(l)latione A 3. B ,

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

422

VITA AMANDI EPISCOPI.

atque quaeritur, utri pro fonte habendi sint . Si auctor recensionis B exemplari fami¬ liae A 3 usus esset, fieri non posset, ut illi libri hos superarent , id quod e . gr. h. I. contigit :

c. 20. Transalpinis montibus A 1 a. b. 2; (Transalp. om.) montibus A 3 a. c. d.e . f. g; Transalpinos montes B 1. 3. 4 (B 2 deest) ; erga (circa B 6e) Pireneos saltus 6 B 5. 6a. c. d. e. f. g.

Sane meliores recensionis B libri lectionem Transalpinos servaverunt , quae in codicibus A 3 omissa est, cum librarius Alpes etiam ad Pyrenaeos montes referri posse ignora¬ verit, qui in deterioribus libris B pro eis iam substituti sunt. Sin codices B 1. 3. 4 ex exemplari quodam A 3 orti esse ticqueunt, vice versa archetypum huius familiae ad io codicem quendam B correctum esse necessc est. Hoc autem fonte interpolator A 3 satis caute usus est, nam

c. 20. Vir — eorum miseratus errori enixaeque (que om. B) laborans (elaborans A Sa. c. d. e cum m. al. A 2, non A 3 g cum redi.; elaborare cepit B), ut eos a diaboli revocaret instinctu (servitio A 3. B), . i&

verba elaborare cepit ex B non admisit, admisit vero servitio. E codicibus A 3 pro¬ pius inter se coniuncti sunt A 8a. b: c. 9. pueros] om. A 3 a. b; c. 10. magnis] magis A 3 a. b,

item A 3 d. e. e\ f: io

c. 2. deambularet) perambularet A 3 d. e. e\ f;

c . 25. eidemque monacho — transmisit presbiterum] om. A 3 d. e . e\

Codex A Sg ut supra cum A 2 solus convenit, ita reliquis multo frequentius lectiones B exhibet atque nonnumquam solus cum B Se et B 6 h concordat:

c. 15. Nam ubi fana] Ubi vero f. A Sg cum B Se; tt>

c. 20. revocaret) liberaret A Sg cum B 6 h.

Hic igitur liber denuo cum exemplari quodam B collatus videtur esse.

Inter codices B nonnullos repperi, qui textum paulo puriorem eo continerent, qui a Milone suppletus est, et ad archetypum huius recensionis inprimis Sangallenses duo propius accedere videntur, scilicet B 1 et B 2, e quibus modo hic modo ille interpola- so tiones omisit:

c. 14. Francorum) B 1 cum optimis; in urbe Tornaco add. B 2 — 6 cum A Sg: c. 13. pagum] B 2 cum A; esse add. rell. B;

ib. indidit) B 2 cum A; cuius loci habitatores rell. B;

ib . diaboli] B 2 cum A; eo circumquaque add . rell. B; »

ib. inretitum, ita ut incolae loci) B 2 cum A; inretivit ut i. terrae rell. B:

ib. Quis enim) B 2 cum A: Vix enim quis rell. B;

ib. quod(t)que ab incolis loci illius frequenter) B 2 cum A ; et quam frequenter ab i. 1. i. rell . B. *

Lectiones exemjdari postea illatae liltrarios singulos nonnumquam fugisse videntur , ita ao ut primigenium sequerentur textum. Etiam codex B 8 eorum auctoritatem interdum con¬ firmat, tabentibus libris B 4. 5. 6:

c. 3. pueri) B 1.2. (3) cum rell.; illius B 4. 5. 6;

c. 13. Perceptaque a rege) B 1. 2. 3 cum A; Percepta namque a rege B 4. 5. 6. Sane codices B 1. 2. 3 et B 4. 5. 6 ex diversis exemplaribus pendere ex his quoque locis intellegitur:

c. 17. ut tibi sit filius spiritalis, in manibus accipere ne dedigneris] recte A la. b. 2 [cf. paulo supra: ne dedigneris annuere); in filium tibi spirit(u)alem acci¬ pere (suscipere B) obnixe deposco (o. d. om. B 4. 5. 6) AS. B;

Digitized by

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

423

ib. benedicensque eum] benedixit eum atque B 1. 3 (B 2 deest) ; et benedicens eum B 4. 5. 6;

c. 23. viris] iussit add. B 4. 5. 6;

c. 24. Educente (Deducta A 3) autem illa puellae suae manibus, ad arborem c. & mulier perrexit] A; Deducta autem mulier puellae suae m., ad a. c. per¬

rexit (pervenit B 4. 5. 6) B.

Etiam libri B 5 et B 6 communia menda exhibent :

c . 17. babere dies scilicet quam quadraginta] h. quam d. circiter quadr. B 5. 6. Quomodo codices B 6 in partes distinguantur , ex textu quo aucti sunt Milonis io optime cognoscitur . Primum codices B$a. b ex alio exemplari pendent atque B 6 d. e . f. g. h: Milo c. 5. imploramus] B0a.b; obsecramus Bftd.e.f.h et lectio var . B6a; ib. fluctuum] Bba.b; fructuum Bftd.e.h et e corr. B bf atque illud hiatu illo non laboiabat, quo hi affecti sunt:

Milo c. 7. hic habitabo, quoniam elegi eam] BGa.b; om. BQd.c.g.h. i» Laterculus capitum , qui in B 6 a. c. d. c suppletis capitibus Milonianis auctus est, etiam ad carmina de Amando eiusdem auctoris in B 6 c. d pertinet. Codex B 6 d accuratis¬ sime scinptus sermonem tesUimenti Amandi barbarum haud raro solus integi um ibi posteris servavit, ubi in B 6 a lectio primigenia erasa et correcta est. Librum B 6e ex eo pen¬ dere locus Milonianus c. 8. luculente testatur atque lectiones deteriores quae ex B Qd so adnotatae erant re iterum examinata persaepe ad manum paulo posteriorem referendae erant , quae eas in litura scripserat. Attamen B 6e hiatum libri B Qd supplet:

c. 3. cum adhuc in puerili esset aetate] B 6e cum B 1. (3). 4 (m. al.); haec om. B G d cum B 2. 4 (pr. m.). 5. 6a. c. f. g.

pluraque exemplaria a librario adhibita esse alii quoque loci testantur: so Milo c. 2. considerans] recte B 6e; considerantes B Grf.

Inter codices B tid et B 6 f necessitas quaedam intercedit : ib. c. 5. pulluitur B 6 d. f,

et in BQd.e.f idem vocabulum (‘adhuc Milo c. ) desideratur. Etiam codices B Qg. h ex uno eodemque exemplari pendent : io Milo c. 6. in ea colimus] B 6 a. b. d. e; haec om. B 6 g. hf

sed uterque quam maxime inter se differt , nam B 6 g accurate exaratus est , cum textum B 6 h librarius neglegenti ssimus permultis lectionibus peculiaribus inquinaverit.

Sermo genuinus epistulae Martini papae (Milo c. 2) in nullo codice depi ehenditur nisi in E 1 et in hoc unico episcopus Constantinopolitanus et Pyrrhus et Paulus “ex¬ is episcopus " appellatur neque “episcopus”, ut in reliquis. Menda huius librarii nonnulla in margine codicis correcta sunt et in eo quo usus est exemplari litterae nonnullae haud facile distinguendae erant (e. gr. vaeraniae pro vaesaniae^. Codex E 2 politiorem qui¬ dem textum exhibet, sed nonnumquam solus cum E 1 consentit, dissentientibus codicibus Milonianis, ita ut ex altero actorum synodalium volumine pendere videatur. Inter 40 libros B eminet B 3, solus cum E 1.2 consentiens h.l.:

recon pensatur B 3 ; recom pensatur E 2 ; repensatur) E 1 / con(m)pensatur Bda. d. e. f. h. Vita primigenia inprimis ad codices A \a.b. 2 recensenda erat, etsi etiam deteriores A 3a. b. c. d. e adhibiti sunt. Praeterea recensio retractata B minime neglegi poterat, quae per medium aevum magni aestimabatur et ipsa orthographica nonnulla integra 46 servavit:

c: 11. ad stipendiam] meliores codd. B; stipendium vel stipendia rell.

Milonis textus cum ad alios codices B 0, tum ad B 6a edendus erat et testamentum Amandi inprimis codiaim B 6a et B 6 d ope formae genuinae redditum est. Ex magno codicum numero, qui ad hanc editiotiem parandam adhibiti sunt, W. Amdt b. m. B 6 h

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

424

VITA AMANDI EPISCOPI.

(sed solum Milonis libium), W. Levison A 36. d . e. B 2. 3. 6 a, Sackur 6. m. B 6 d con¬ tulerunt, cum reliquos, scilicet A 1 a. b. 2. 3 a. c. B 1. 4. 5. 66. c. e. f g, ipse contulerim. Milonis c. 5. quaeque in c. 6. et 7. leguntur homiletica Mabillonio duce supprimenda esse primo duxeram. Unde postquam re accuratius perpensa tam eximii auctoris opus quamvis parum historicum, res gestas c iri de ecclesia Francorum optime meriti continens , » omnibus numeris perfectum edere visum est, has partes primo omissas ipse exscrijm et cum eis quoque codicibus contuli, qui praeterea ab aliis collati erant (B 6a. d. h).

S ur iu 8 , De probatis sanctorum historiis, Coloniae Agrippinae 1570, tom. I, p. 878 — 884, Vitam Amandi vetustiorem , quam a Milone compositam esse credidit, absque laterculo capitum ad codicem quendam B Ge similem altei umque edidit, textum io non adeo retractans , et p. 884 — 886. Visionem Aldegundis addidit , quae etiam in B Ge legitur.

Godefridus Henschenius, Acta sanctorum , Antverpiae 1658, Februarii tom. I, p. 848 — 854, vitae primigeniae textum recensionis B ’ex 11 codicibus mss. et Surio 9 edidit , annumque integrum in S. Amandum impendens, fructum studiorum suorum i» monachis Elnonensibus dicavit, litteris1 datis die 2. Aprilis 1658. Laterculum capitum ‘ut a posteris appositum 9 post prologum adnotatis inseruit. Codices enumeravit alios familiae A 3, scilicet Cornelii Duinii (= A 3 a), S. Maximini (— A 3 h), Rubeaevallis (hodie Vindobonensem bibliothecae privatae imperatoris * n. 9363, tom. II, fd. 86 — 39’, scriptum per manus fratris Gielemans sacerdotis c. a. 1482) ignotumque a Kosweydo to collatum, qui uterque c. 20. Transalpinis praetermittebant , alios recensionis B, scilicet Blandiniensem (= B 6 a), Marchianensem (= B 6 c), Elnonensem (= B 6 d), duos domus professae Soc. Iesu Antveipiensis, scilicet praeter B 6 g codicem Bruxellensem 8 nunc n. 3180, antea n. 7482, saec. XIII, a Bollandianis signatum P Ms. 155, fd. 143 — 147’, duos autem parum distinctos, scilicet Guilclmi Lindani et U Itraiectinum S. Mar - tini passim immutatum. De Milonis c. 1 — 5. dubitavit, quin ipsi auctoii attribuenda essent, et primum, quod in B 6 a. d reppererat, et sermonem c. 5, quem ait imitatore Milonis conscrijttum esse statuit, omnino praetermisit , c. 3. et 4. veimo praefationi p. 638 sq. inseruit, e quibus hoc ad B Gc.d recensuit. Editionem ipsam persequens, p. 889 — 894. Milonis c. 6 — 8. integra addidit. Eius historiam translationis hactenus *> ineditam (c. 6) se adiunxisse praefatus est potissimum ex Ms. Ultraiectino S. Salvatoris , cuius textus parum accurate scriptus erat , et ex duplici Musei Bollandianorum codice (= BGb.g ), atque editioni suae verba: ‘Ex 3 codicibus Mss.’ praescripsit, sed in ad¬ notatis etiam Blandiniensem (B Ga) et Elnonensem (B Gd) attulit. Capita 7 — 8. in unum compacta praeterea cum editione Philippi abbatis de Eleemosyna contulit, de qua infra disserui. Ad Visionem Aldegundis p. 894 — 895. recensendam praeter Surium codices adhibuit B 6 a et Insulensem , ad exeunti eadem verba quae libro nostro B 6 i deerant.

I. Mabillon, Acta sanctorum ord. S. Benedicti , Parisiis 1669, Saectdum II,

р. 710 — 719, Vitam /, p. 719 — 732. Suppletionem Milonis , suppressis et toto sermone

с. 5. et homilcticis c. 6. et 7, ’ex mss. codd., Surio et Bollando 9 edidit et habuit quen - *o dam librum B G, ex quo et later eidum capitibus Milonis auxit et textum eiusdem auctoris pleniorem publici iuris fecit decessoribus. Testamentum vero Amandi p. 735. ex opere Philippi abbatis iteravit, codice nullo usus.

1. Eas ex archivo Isidori Desilve fratris sui eruit Iulius Desilve l. I. p. X/ 1. 2) Cf.

Anal . Boli. tom. XIV, p. 55. 3) Catalog. Bruxell. ed. Bolland. II, p. 38; J. van den **>

Gheyn, ‘Catalogue des mss. de la bibliotheque royale de Belgique 9 V, 1905, p. 149. Post Vitam Amandi I. codex caput Milonis 3. et initium primi ad verba: legimus ab ipso Dei viro aedi¬ ficata fuisse (pro verbis cuncta — notum estj exhibet (cf. supra B 6 c).

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

425

Ex ipso pendet Dom Bouquet, iRecueil des historiens des Gaules9, . Parisiis 1741, tom. III, p. 532 — 536, particulas utriusque scripti imprimens et Vitae I. et Milonis .

I. Ghesquierus et Cornelius Smetius , Acta sanctorum Belgii selecta , Bruxellis 1787, tom. IV, p. 244 — 258. Vitam I, p . 258 — 262. V. Alani , quam infra examinavi,

b p. 266 — 272. particulas sermonum Milonis (c. 6. 7) ex ipsa Henschenii editione itera¬ verunt 1 nec ita multa aliter exposuerunt atque ille.

Migne, Patrologia latina, Parisiis 1852, tom. 121, coi. 967 — 982, Miloniana ex Mabillonio imprimenda curavit.

Hevigerus sive Notkerus in Gestis pontificum Tungrensium sive Leodicensium I, io 32 — 89, Amandi res gestas ante Remacli 1 perstrinxit, haec praefatus 8: Post haec sanctus Amandus 22. subrogatur, cuius quia vita plena virtutibus habetur descripta, placuit hic inde decerpta deflorare tantummodo pauca, et ipsa ante episcopatum gestorum eius altius repetere initia. Postquam c. 18. Vitae I. excerpsit, ad finem properavit, ut eo citius insequentem episcopum assequeretur , scilicet Bemaclum: De cae- i6 tero, inquit (c. 86J, brevitate studemus, quia aliorum scribendis gestis pontificum nos reservamus. Cum c. 37. verba : Ea in montibus manebat scripserit , praetermisso vocabulo Transalpinis, exemplar V. Amandi quod habuit ad classem A 8 pertinuisse videtur. Nonnulla quae immutaver at aut distinctius expresserat memoratu digna in adnotatis attuli .

Philippus abbas de Eleemosyna ord. Cisterciensis neque Philippus Harvengius 4 so abbas Bonae- Spei ord. Praemonstratensis , sicut G. Henschenius crediderat , ab Hugone abbate monasterii Elnonensis (a. 1150 — 1169J totaque congregatione admonitus , ut vitam Amandi corrigeret, obscura explanaret, superflua restringeret , hiantia coniungeret, praeter¬ missa suppleret, antiquitatis reverentia vitam primigeniam non immutavit, sed novum librum condidit 6, quem Hugonis mortem deplorans Iohanni successori ipsius monachisque

s& Elnonensibus sine dubio c. a. 1170. misit. Epistulas ad utrumque abbatem datas vitae

•

praemisit. Res quas auctor vetustior tradiderat in prolixiorem omatioremque 6 sermonem vertit et non solum ex Milone, sed etiam ex aliis vitis sanctorum , quae pleraeque postea accesserant, supplevit \ scilicet ex Agili, Faronis, Landoaldi auctore Herigero, Gisleni auctore Rainero, Vincenti i Sonegiensis, Aldegundis, Rictrvdis, Eusebiae, Mauronti, Gere - m trudis, Humberti. Nova quae addidit capita ex laterculo praemisso conspici licet:

II. De consolidata mensa altaris, quae per incuriam fracta erat.

22. De colloquio beati Gisleni et conversione Vincentii.

23. De beata Aldegunde.

24. De beata Rictrude et filio eius Mauronto.

m 32. Epistola Martini papae ad beatum Amandum.

34. De conversione beatae Ittae.

35. De filia eius sancta Gertrude.

1. Cf. J. Desilve l. I. p. XII. 2) V. supra p. 97. 3) SS. VII , p. 179. 4) Cf.

D. U. Berlitre , ’ Philippe de Harvengt, abbe de Bonne -Esptrance’ CRevue Btnidictine, Mared- 40 sous’ 1892, IX, p. 262). 5) Guntero priori monasteiii S. Amandi (f 1107) ’ Gesta sancti

Amandi 9 attribuit Landelinus a Cruce (cod. Valentianensis n. 480J, auctor praeterea ignotus, atque hoc testimonio usus Vitam Amandi a Guntero compositam, a Philippo retractatam esse statuit Desilve l. I. p. 138, sed L. t*an der Essen, 1 Middelteuicsche Heiligenlitteratur. II. De h. Amandus, apostel van Vlaanderen’ C Gesckiedkundige Bladen9, Amstelodami 1906, p. 288) 40 et ‘Etude critique et UtUraire sur les vitae des saints Mtrovingiens de Vancienne Belgique9, 1907, p. 347, hanc coniecturam iusto iure improbavit. . 6) Cf. Catalogum abbatum mona¬ sterii S. Amandi Elnonensis , SS. XIII , p. 388. 7) Cf. I. van der Essen in opere cit.

germanico p. 289, is francogallico p. 348.

88. R. MeroYing. V. 54

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

426

VITA AMANDI EPISCOPI.

36. De adventu sancti Amandi ad monasterium beati Gisleni, de miraculo piscis.

37. Quomodo rex Hildericus dedit viro Dei Barisiacum.

38. De tertia peregrinatione ad Urbem.

39. De aedificatione Elnonensis monasterii. *

40. Qualiter sanctus Humbertus ab urbe rediens venit^Elnonem ad sanctum Amandum.

41. Qualiter Blandinienses monachi elegerunt sanctum Amandum post mortem beati Floreberti.

42. Qualiter Elnonensi monasterio beatus Amandus [praefecit sanctum An- io dream discipulum suum abbatem Barisiaci.

43. De testamento quod fecit ante transitum. *

44. Petitio seu adiuratio sancti Amandi de corpore suo.

45. Visio beatae Aldegundis virginis de transitu sancti Amandi.

Philippus igitur in exemplari quod habuit V . ^4maw/i et Martini epistulam (c. 32) et i& testamentum Amandi ( c . 49j et Visionem Aldegundis (c. 52) legerat et ex nonnullis epistulae Martini lectionibus (e. gr. animus noster relevari, exhibeas) intellegi licet ei codicem B 6e praesto fuisse . Huic c. 41. Philippi eisdem verbis m. s. XIII. illatum est1. Henschenius, qui Philippi librum p. 857 — 872. edidit, epistulam Martini et testa¬ mentum praeterea cum codicibus B 6 a. d contulit. Inter opera Philippi, quae Chamart to Duaci 1621. edidit, miraculum Rothomagense a Marsilia abbatissa descriptum p. 741 — 745 (= Migne 203, coi. 1293 — 1300 ) Milonis c. 7. 8 sequuntur, deprompta fortasse ex 2 codice B 6 d. Vita Amandi auctore Philippo una cum epistula ad Hugonem codici

S . Audomari n. 788, saec. XIII j XIV, inest 8.

Cum auctor primigenius pro celeberrimis monasteriis locum fere ignotum Nantum t6

#

nomine Amando ad coenobium aedificandum affinxisset (c. 25), falsariis posterioribus occasio data eiat suis studiis satisfaciendi. Beinardus Guidonis (f 1331) episcopus Lodovensis, qui antea inquisitor Tolosanus fuerat, vitas sanctorum in formam breviorem redegit opusque quod Speculum Sanctorale inscripsit pro conventu fratrum Praedicatorum Tolosano describendum curavit, qui codex Tolosanus ( n . 64^ adhuc superest. Compila- so tioni suae post V. Vedasti etiam V. Amandi inseruit, sed pro Amando possim Alanus in codice Tolosano substitutus estA atque e simili codice bibliothecae Andreae du Chesne 5 G. Henschenius 1. 1. p. 854 — 855. textum itei avit, qui nonnullis praetermissis in Breviario Corisopitensi primum editus erat * Henschenius ubique Amandi nomen restituit, idemque cum in aliis Speculi Sanctoralis codicibus tum in Vindobonensi n. 4394 (Hist. eccl. n. LIX), m saec. XV, fol. 154 sq., legitur, quo ipse usus sum. Certe Bernardus Guidonis non solum narrationem admodum in breve coegit (inc. Beatus Amandus in pago Herbatilico,), sed etiam nonnulla addidit, alia transposuit, veluti c. 17. post c. 22, atque pro Nanto (c. 23) monasterium Vaurum (hodie Lavaur, dep. Tam) substituit, cui Alanus patronus fuisse dicitur. Locum illum sancto viro Childebei tum regem neque Childericum concessisse 40 voluit: Sanctus autem, inquit, Amandus impetravit a rege Childeberto locum

1. V. supra p. 416. 2) Lectio enim codicum B 6d. e ibi deprehenditur: popularis,

nox propinquabat. Completoriisque (Milo c. 8J, sed paulo infra textus candore (= B 6 d) exhibet neque ardore (= B 6e). 3) Cf. ‘Archiv’ VIII , 420; ‘Catalogue gtntral des mss.

des bibi. pubi, des d&part.y (\°) III, 1861, p. 358. 4) Cf. I. Delisle, ’ Notice sur les manu- 46

scrits de Bemard Gui 9 (‘Notices et extraits des Manuscrits de la Bibliothtque National d, Parisiis 1879, tom. XXVII, 2, p. 284J. 5) De codice Chesniano (n. 84, fol. I) cf. R. Pou-

pardin, ’ Catalogue des mss. des coUections Duchesne et Brequigny \ 1905, p. 98. 6) Cf.

A. Poncelet, Bibliotheca hagiogr. lat. I, p. 55.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI.

427

unam in Gallia, qui dicitur Vauro, ut ibi cenobium edificaret. Textum ex codice Vindobonensi exscripsi , dum 8igiberto pro Childeberto apud Henschenium legitur , sed alterum nomen etiam lectio Breviarii Corisopitani Aldebertum confirmare ridetur . Cum Bernardus Guidonis et pagi Herbatilici meminerit et per saltus Pyrenaeos (Vita I, 6 c. 20) scripserit, ei codicem quendam B 6 a Milone auctum praesto fuisse conclusi, collato - que codice Vindobonensi novum argumentum repperi, nam auctor in fine, quem satis mutilum Henschenius edidit, ipsum Amandi annum natalem ad calculum Milonis defini¬ verat ita: nihil viderent. Et iam se mori putantes, prostrati veniam postulabant, et ut eos vivos abire permitteret exorabant. Tunc sanctus Amandus tam diu io oravit, donec reddita serenitate et visu recepto ad propria redierunt. Multa qui¬ dem et alia miracula fecit Deus meritis sancti Amandi, que hic scripta non sunt. Sanctus Amandus natus fuit imperii Iustini iunioris anno sexto, dominice vero in- carnacionis anno quingentesimo septuagesimo primo paulo plus minusve. Hic sanctus Amandus plenus dierum et operibus bonis migravit ad Dominum VIII0 Ydus i6 Februarii.

Amandi Vitam fraudulenter ad origines monasterii Iurensis Nant nae (dtp. Ain) relatam, quod loco Nanti (V. Amandi c. 2$) interpolator substituit , ex Bretnario eius¬ dem ecclesiae publici iuris fecit S. Guichenon , lHistoire de Bresse et de Bugey \ Lugduni 1650, intei’ probationes p. 210 — 212. Textus ita incipiens: Igitur beatus to Amandus parvam reperiens insulam, cui vocabulum est Chanelaus (V. Amandi c. \0), in universum cum jrrimigenio concordat , depromptus sine dubio e codice quodam B (quae gens circa Pyrenaeos saltus = B Oe, c . 20). Primi autem c. 23. versus omnino in usum monasterii Nantuae immutati sunt, nam monachus illius ecclesiae 1 civitatulam Orindinscm’ in finibus Lugdunensium collocavit, ibique regionem Helnoncnsem sitam esse t6 credi voluit e monte quodam Helnone apjtellatam, scilicet Nantoacum locum, atque hunc contendit a Childerico rege Amando dono datum esse neque Nantum. Propter accura¬ tam naturae loci descriptionem, in qua Merloz rivum (Meivlum) ab Alpibus pr ogredientem et in stagnum quoddam , scilicet lacum Nantuacensem l, meantem animadvertas . inter’- polationem huc transcripsi:

8o Temporibus igitur Mauritii et Phocae Caesarum rediens a praefatis Vaccen¬ sibus et Pyrenaeis montibus sanctus Dei Amandus, lustratis paene finibus Franco¬ rum, flagitans secretum reperire locum, in quo solitariam vitam ducere posset liberiusque Deo vacaret, tandem devenit in quandam civitatulam nomine Orindin- sem, sitam in finibus Lugdunensium, decentissime turribus eminentibus circum- 86 septam, quae deinceps a Sarracenis et Vandalis et Gottis usque ad solum desolata atque diruta est. Habebat autem haec urbs a septemtrione montem quendam nomine Helnon, ex cuius nomine omnis circa regio Helnonensis vocabatur, in cuius cacumine castrum insigne quadrato lapide et polito constructum habebatur, munitio et defensio urbis, circa cuius ambitum apparet grata planities, faecunda pascuis, 40 aquis irrigua, nemoribus consita, saltu decora, venationi atque piscationi commoda, in quam influunt duo alvei Onix et Leugis; ab aquilonali vero parte mons Dunicus circumcingebat eam, simili modo copioso munimine oppugnatus. Extra cuius gyrum quidam collis prospiciebatur, quem reducto paululum sinu in aequo complanabat natura, per quam fluvius discurrens planitiem vocabulo Merulus, ab Alpibus pro- 45 grediens, bifido cursu nando food in quoddam stagnum iuxta positum, praestans incolis piscium non modicum quaestum, quae etiam triiugis montium cacuminibus pro¬ tegebatur, scilicet Dunico, Ibico, Heenco. Praeterea fons praelucidus ab rupibus pro¬ fluens saluberrimis vallem irrigat aquis, cuius vocabulum hactenius vicus omnino reti-

1. Cf Mobiliori, Ann. ord. S. Benedicti tom. I, 461.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

428

VITA AMANDI EPISCOPI I.

V.HUariooli,

prol.

V. Boni f ai Ii prol.

V. HamIdI 1,6.

Pa- 80, 11.

Holp. B#T.

cp. t, 18.

V. M Artlnl

1, 7-

nuit. Quem locum vir sanctus, quasi a Deo sibi caelitus offerretur, amplectens, citato gradu in Franciam rediens, Childericnm adiit regem, petens humiliter, quatenus prae* memoratum municipium ad construendum habitaculum monachorum largiri digna¬ retur. Nam adeo remotus et secretus erat commeantibus vel itinerantibug, ut nisi ve¬ nandi gratia nullus ibi diverteret hospes praeter paucos ruricolas inibi degentes, qui t ex contignatis lignis iam dudum basilicam in honorem Andreae apostoli inibi aedi¬ ficaverant. Quod rex libentissime annuit, deditque ei rex Childericns, filius Lodovei et frater Theodorici, postulatum locum Nantoacum, qui et alio vocabatur nomine secundum regionis nuncupationem, videlicet Helnone, in quo vir Dei sagaci studio coepit aedificare coenobium non ambitionis gratia, sed ob animarum salutem. io

Subsequuntur verba : Mumraolus autem praefatae Orindinsis urbis antistes et q . 8.

Ad eandem fraudem charta ex eodem chartulario deprompta Gregorii I. ad Chii - dericum pro monasterio Helnone sive Nantuaco (ib. p. 212) 1 aliaque Childerici ad Aman¬ dum ex archivis ecclesiae eruta ( ib . p. 213)* spectant , quas omnino confictas esse vix commemorare necesse est, sed in tanta documentorum falsorum ubertate, qua regio illa it abundat 8, utiam genuinam admiramur chartam immunitatis monasterio a Ptppino rege a . 767. concessam1 .

B. Krusch .

INCIPIT* PROLOGUS INb VITA SANCTI ACC BEATISSIMI AMANDI

EPISCOPI d ET CONFESSORIS*. *>

Scripturus vitam beati Amandi, habitatorem eiusf invoco Spiritum sanctum g, ut qui ei virtutes h largiri dignatus est, mihi etiam eas sermonem tribuat narrandi, qua¬ tenus et caritati vestrae debitum servitutis in pendam officium, et ne his1 lateat, qui omnimodis est imitandus. Licet enim tantik sim inpar ingenii atque nugacitatis1 vel desidiae pondus m opprimar, ad illum6 tamen” spem erigo, qui dixit: Aperi os ts tuum, et ego adimplebo dlud, maximeque vestris fretus suffragiis, ut quod meis me¬ ritis obtinere0 non valeo, orantem p pro me beatitudinem 6 vestram, opus tam arduum 7 atque difficile, aq meque actenua in discussum r, superna opitulante’ gratia, possim adgredere1. Prius enim scire” vos cupio, meT ad omnes virtutesw, quas per eum Dominus operare* dignatus est, adtingerey minime posse, et quamvis ad > omnia illius pervenire nequeam, tamen, prout Dominus vires infuderit, pauca e*

I. Prol. A 1 a. 36. e. B 1. 2. 3 6. 0o. e. d. e. f g.

Prol. a) prologum om. A 16. 2. Sa. d. e. B 4; I. om. A 3&; praeter. Prologus sequentis operis B 6e. b) pr. vitae A 1 a. c) Ua A 1 a. B 8d. f\ ac beati B 2. 3. Qa. c. g; haec om. A 36. e. B 1. 6.

d) ep. et om. B 5; ep. et c. om. A 8£. e. e) quod est VII. Kl. Febr. add. A 1 a ; Incipit praefatio add. B 3. »

f) tuperter. A 1 a. g) om. B 6. h) 1. v. A Sc. i) ita A 1 a. B 8f; is rell. k) tanti:, rae. s

A 36. c. B b. 1) nugacitati A lo, corr. m) ita A la; pondus me opprimat A 3 c; pondere opprimat A 3 b; pondere opprimar B. n) om. B 1. o) n. r. opt. B 5. p) ita pr. m. A 36; orante pro me beatitudine vestra (vestram pr. m. A 3c; vestre pr. m. corr. vestra B 1) rell. q) ante me:, rae. que B 3g. r) indiscusso A 3 b. c. s) opital. B 5, corr. t) aggredere pr. m. A 34; om. A 3 c; ad(g)gredi 40

reU. u) vos sc. A 1 a. v) om. A 1 a. w) virtut(e m litura et s euperecr.) A 86. x) operari

A 1 a. 36. B 2. 3. 5. 8a. c. d. e. f. g. y) adtingere : : : : (ros. pos) minime (posse m. al. add.) A lo. z) infu : derit, ros. n (?) B 3. a) ad A 1 a.

1. Cf Jafft, Reg. pont. Rom. V, n. 1928. 2) Pertz, Dipl. I, p. 183. 3) Cf.

supra p. 208. 4) E. Miihlbacher, Dipl. Karolin. I, p. 13. 5) Cf. Gregorii Moralia, «o

prol. (MG. Ep. I, 3bb): ad illum spem protinus erexi. Quod verba ad illum — adim¬ plebo illud cum V. Hugberti conveniunt, hanc ex V. Amandi pendere putem; cf. supra p. 403.

6. Titulus honorarius , quo compellantur episcopi. Cangius. 7) Cf. V. Bonifatii auct. Willi- baldo, prol.: arduumque — — opus inchoavi.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI I.

429

pluribus curam succincteque et, ut ita dicam, breviter aggredere” conabor. In¬ dignum est enim, ut de tanto viro silere quis audeat b, dum pius rerum arbiter talem in ecclesiasticae6 culturae campo d cultorem instituit, per quem6 agrum ipsius intenta operatione f fidei rastro colenti* ad centeni h numeri redditum1 Christi seges s excresceret. Satis enim suntk sollicita circa humanum genus inmensae divinitatis provisura1 remedia, dum talem ad inluminationem patriae dignatus® est dirigere, misericordia" consulente, et licet longe lateque semper0 rumigerulus11 favores divulgare noluerit, tamen, ut ait ipsaq veritas * civitas in monte posita latere non potuit. Et, quod mihir pace sanctorum omnium liceat confiteri s, nulli est secundus 10 in meritis eorum, quorum agnovimus virtutes. Igitur, ne prolixa oratios horro¬ rem1 incutiat generet q ne, ut adsolet, legenti" fastidium, vitam sancti Amandi, qualiter a pueritia usque v perfectamw vixerit aetatem, qualiter ve ante* episcopa¬ tum* vel in episcopatum" gesserit, aut circa beatum finem qualis extiterit, vel qua¬ liter rigorem mentis atque propositum tenuerit, licet rustico ac plebeio sermone, is propter exemplum tamen vel imitationem1* memoriae, contempta verecundia®, tradere curabo.

EXPLICIT PRAEFATIO d.

INCIPIUNT" CAPITULA b DE® VIRTUTIBUS SANCTI AMANDI EPISCOPI d.

so 1.® De initio conversationis f illius.

2. De serpente ex Ogia* insula orationibus illius fugato b.

3. De responso ad patrem, qui eum saecularem rursus cogebat adsumere habitum.

4. De adventum1 ipsius ad sanctissimi Martinik sepulchrum et de clericatus ss honore.

5. De eo quod1 civitate Bituricas ad sanctum petiit Austrigisilum® et de conversatione eius".

6. De abstinentia ipsius et qualiter Romam petiit.

I. Prol. A 1 a. 36. c. B 1. 2. 3. 5. 6 a. e. d. e. f g. Capitula. A lb. Sa.b.c. B 1.2. 3. 6a. c. d. e. g. 80 Prol. n) ita pr. m. A Sc; ad(g)redi rell. b) audiat A 1 o, corr. c) ©ccleaaticae B 2.

d) om. A 1 a. e) quam corr. quem A 36. f) operationem B 1, corr. g) colentem B 6*. h) oen-

tenum numerum A 1 a. i) reditum A 3c. B b. te. e. f g. k) toll. tunt A 3 c; 8atia e. oportune c.

k. g. i. d. provisa sunt r. B te. 1) om. B tg. m) dignata eat d. B te; dirigere eat dignatus B tf ;

dign. est redigere A 3 b. n) misericordia pr. m. A lo; m. o. om. B te. o) se per A3b. B 2. 8. 6.

86 ta. c. d. e ; super B tf g. p) ita A la; rumigerulo A 3b. B 1. 2. 8. ta. c. d. e. f. g; rumigeros A 8 c. B 5. q) ipse A 8 b. r) euperecr. B b. ■) ratio B 2; praefatio V. EUg. t) (h. i. om.) generet,

ut B te. u) legendi A la. v) ad add. A 3c. B 1. 5. 6 f. w) qualiter add. A 1«. x) ve poetea suppi B b- y) in add., sed erae. B tg. a) episcopitom A Sc. a) ita pr. m. A la. 8b; episcopatu

rei/. b) immit. B tf c) vereoondia 8 3. 5. d) prologus B b; E. pr. om. A Sb. c.

«0 Capitula, a) laterculum cap. om. A la. 2. 8 d. e. B 4. 5. 0 f g; capita singula in*ct’ipta sunt B 3

(quam discrepantiam littera B 3* distinxi a laterculi) et Btg; lemma om. A Sb, loco vacuo relicto. b) capituli A Sa\ c. in vita sancti A 16. c) de — episeopi om. B 2. 6e. d) om. ASa. B 1. 3. td (non Btc). e) numeros om. A 36. B td. f) conversionis A 16. g) Oia A 16. B 8. 6?; Ogio B td. h) atque interfecto add. A lb. i) ita A 16; adventu reU. k) eanctiaimi Martyni Btc. 1) ita

«6 A 16. B2. 3. 6 a.c.d.e; in add. rell.; civitatem B te. g. m) Austregiailum (A 16). B l. ta (pr. m.). d. g et B 8*. n) illius B te.

1. V. Bonifatii c. 5: rumigerulis referentibus. 2) Matth. 5, 14. 3) Cf.

Sulpicii Sev. Dialog. I, 24, 2: quod mihi dixisse liceat pace sanctorum.

ef.

Matth. 18, 88.

Salp. 8f *. epirt. 8,8.

v. mtc

Praaf.

V. Martin! 1,6.8.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

430

VITA AMANDI EPISCOPI I.

7. De eo quod, sedente eo* in extasi mentis, sanctus eum adloquitur Petrus.

8. De reversioneb ipsius in Galleisc et de adsumptod episcopatu.

9. De pueris emptis et de instructione eorum.

10. De reversione* ipsius a Roma et de puero in Centuracellense f loco* a

daemone erepto h. *

11. De tempestate in* pelago k orta et oratione illius sedatam1.

12. De eo quod inm navi residens0, sanctus ei° adloquitur Petrus.

13. De pago cui vocabulum est Gandaop ab errore q liberato.

14. De mortuo suscitato r.

15. De fanis* destructis et gentilibus* conversis adque baptizatis. io

16. De eo quod predicationis gratia ad Sclavos perrexit.

17. De eo quod Dagobertus rex sancto11 3 * Dei viro petiit, ut filium eius de sacro exciperet v fonte atque enutriret w.

18. De eo quod ecclesiam Treiectensium* ad regendum suscepit.

19. De insula y reperta et militatione ipsius in ea et* de* contemptoribus i6 verbi Dei.

20. De eo quod, dum gentem Wasconorum5 verbum Domini admoneret, ab eis repulsus sit, et de mimilogo a daemone® ereptod.

21. De caeco® ex aqua, in quaf vir Dei manus abluit, inluminato.

22. De reversione ipsius in finibus* Francorum cum monachis et de cenobio *> aedificato.

23. De comitatu1* ipsius ad Childericum1 regem et municipiumk impetrato1, et de Mummolo0*, qualiter eumn voluit interficere.

24. De muliere caeca in° pago Belloacinsep inluminata et*1 destructo fano.

25. Der monacho propter inoboedientiam dissoluto* paralisi et orationem* tt> ipsius sanato.

26. De obitu velu sepultura v ipsius atquew virtutibus reliquis •.

EXPLICIUNT CAPITULA* **.

*) Duo tituli additi sunt in B 6r:

27. Item titulus de obitu beati Amandi (scii. Suppletio Milonis c. 3). ®o

28. De visione qua sancta Aldegundis eum ad caelestia transire cognovit

I. Capitula. A 16. 3 a. b. c. B 1. 2. 3. 6a. e. d. e. g.

Capitula, a) illo A 16. b) revelatione B Qd (non B 6e). c) Gallia A 16; Galliis A3a. 6; Gallias B 6a. c. d. e. g. d) sumpto A 16; assumpta A 8 a. b. e) reversius (ipsius om.) corr. reversioe B 3; revela¬

tione B M. f) Centumcelense B 1; Centum cellensi B Ge. g) om. A 16: a loco c. 11. incip. B 1. s6 h) arepto B 3?. i) om. Bbg. k) pelagus B 2. 1) ita A3a. b; sedata rtU. m) om. B 2. n) residen¬

tem B 6e. g. o) eum A 1 b. 3e. B Go. e. t. g. p) Gaodo A 3 c; Gandavus B 2. 3. 6a. c. d ; Gandavum B 6e. g. q) herrore -4 16. r) resuscitato B 6 g. s) phanis A 3a. 6. t) gentibus A 16 cum V. Amandi poetica. u) om. B 36; sanctum D. (D. om. B 6g) virum B fla. c. d. e. g; D. om. A 3 c. v) om. A 16. w) nutriret B 1. x) Traiectensium A lb. 3c. B 6g ; Treiectensem V. Amandi poetica. y) silva A 16. 40 z) om. A 3 a. b. a) om. B 6e. b) Vascon. A 3c. B 1. 3; Guascon. B 6*. c) d(a)emonio A 3 a. b. c.

d) arrepto B Qa (in litura), c. d. e. g cum V. Amandi poetica ; arepto B 3. e) in add.t sed expunct. B 1. f) aqua A 3a. g) fines B 3. 6a. c. d. e. g . h) profectione B 6e. i) Chyld. B 1 ; Hild. A 3a. 6. c.

k) ita A 16; (de add. B 6e) municipio rell. 1) im versu exeunte B (k. ra) Mummulo A 3a. 6. B 2.

3. 6a. c. d. g; Mumulo A 3c. B 1. n) v. eum A 16. B 6 d. o) in p. om. B 6e. p) ita A 8 a. B 1 45 et in textu; Belvacinse A 16. B2. 3. Ga. c. d; Belvacensc A 3 c; Belvacensi B 6«; Belvacensi:, ras. b B G g.

q) de add. A 16. B 6s; m. at. add. B Qg; et d. f. om. A 3 a. b. r) fano iteravit A 16. s) soluto B Ga. c.d ( non B 0«). t) ita A 3 a. 6; oratione rell. u) et A 16; atque A 3 c. v) scpulcbra B 3.

w) seu A 3 c. x) reliquiis A 3a, corr. y) Expliciunt capituli m. al. dei. A 36 ; de vita et virtutibus sancti Amandi episcopi add. B 6 a. e. d; subscriptionem om. B 2. 3. 6r. &o

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI I.

431

INCIPIT4 VITA SANCTI6 AC BEATISSIMI AMANDI

EPISCOPI6 ETd CONFESSORIS®.

l.f Amandus igitur sanctissimus adque religiosissimus g Aquitaniae6 partibus aut1 procul a maris Oceani litorek ex1 Christianis atque inclitis1" parentibus & aeditu9 puer e9t. Pater eiu9 Serenus"1 nomine, genetrix vero0 Amantiap voca-

et commemoratio sepulturae, translationis atque etiam elevationis, sed et me¬ moria quorundam discipulorum eius ( Visio Aldegundis fol. 32 — 38. occupat).

**) Laterculum capitum tituli Milonis sequuntur in B 6a. c. d. e:

SEQUUNTUR TITULI SERMONUM DE GESTIS ET LAUDE IPSIUS,

QUAE" MILO MONACHUS6 ADDIDIT.

1. c Suppletio, quae addita est libello vitae d sancti Amandi a Milone mo¬ nacho et sacerdote coenobii ipsius®.

2. Exemplar epistolae Martini papae.

3®. Titulus de obitu beati Amandi.

4. Argumentum, quo tempore beatus Christi confessor Amandus vel natus vel defunctus sit.

5. Sermo legendus in transitu sive depositione ipsius, quae est VIII. f Idus Feb.

6. Qualiter corpus beati Amandi in locum *, quo nunc requiescit, fuerit translatum VII. h Kal. Novemb.

7. 8ermo de elevatione corporis ipsius, quae’ facta est a Lothario* custode XII. Kal. Oct.

8. De igne caelesti in memoriam ipsius divina virtute mirabiliter accenso.

FINIUNT TITULI PROSAICI1.

Praeterea praescriptiones Vitae Amandi poeticas et carminum praecedentium (ed. L. Traube, Poetae III, p. 561. 567) additae eunt:

Sequuntur paginae duae in specie sanctae crucis aeditae (editae B 6c) ad Karolnm (Carolum B Qc) regem.

Vita beati Amandi de prosa oratione in aeroicum carmen metrico stilo transfusa, habens libellos quatuor, edita a Milone monacho coenobii ipsius (Libelli imor pro verbis habens — ipsius B 6d) B 6c. d, in quo haec litteris maioribus exarata reliquo codicis argumento respondent.

I. Cap. 1. Ala. b. 2. Sa. b. c.d.e. B 1. 2. 3. 4. 5. 0 a. c. d. e. f. g. Nota *• (ad p. 430/ B 6 o. c. d. e. Cap. 1. a) ita A 16. 2. B 6f; Incipit vita eiusdem praescr. A lo; Incipit excerptio vel suo- 86 cincte adbreviata relatio vite atque virtutum sancti Amandi episcopi et oonfeteoris praescr. B 5 ; prae¬ scriptio deest, tersu vacuo relicto, A 3 b. b) (s. om.) ac (eras. A 3a; om. A 3c) beati A Sa. c; sancti

( om . ac b.) A 3d. e. B 1 ; s. ac beati B 2. 3. 6a. c. d. g ; v. beati Am. B 6t. c) A. confessoris Christi

B 2. d) atque A3a. e) quae est octavo Idus Febroarias add. A 16; VIII. idus Februarii add.

A 3d; cuius transitus celebratur VIII. Id. Febr., dedica (sic) vero ecclesiae et translatio corporis VII. Kl. 40 Novbr. add. B 1 ; cuius memoria recolitur octavo Idus Februarii add. B 6 g. f) om. A 36. B 1. 2. 3.

Oa. c. e. f; capita non distincta sunt A 3d. e. B 5 ; capita aliter distinxit B 6 d. g) religiosimus A 2.

h) Aequitaniae ASd. i) ita Ala. b. 3 d (pr. m.); haut f*6a; haut corr. haud BQf; haud rell. k) lit- thore B Qf, ut infra. 1) et A 3d (pr. m.), s. m) in , inclitis pr. m. B Qf. n) n. S. A 16. o) eius

add. A 3a. 6. c; eius pro vero B 6 f. p) ita A la. 3 a. e. d. B -L 5. 6 a. c. d. s. f; Amancia rell.

46 Nota **. a) quae — addidit om. B Qc. d. e. b) monac B 0a. c) numeri desunt B Qd. «.

d) vitae — ipsius om. B Qe. e) titulus 3. hic omissus est ( vide supra p. 430, so> B 6*. 0 VIIH. B Oc. d

(pr. m.) ; quae est VIII. I. F. om. B 6«. g) loco B 6 a in textu. h) VII. KL N. om. B 6s. i) quae — Oct. om. B 6«. k) Lothari B 6 c. 1) subscriptionem om. B 6#.

1. De indole nominum v. supra p. 405.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

432

VITA AMANDI EPI8C0PI I.

w£SStr batur. Sed* cnm iam adulescentiam transiens6, in robur c migraret d virile et in* modicis desideriis in. Christi flagraret amore®, patriam parentesque relinquens, Ogiamf1 insulam, quae a litore Oceanih maris quadraginta distat milibus, felici navigans cursu1, tandem k portum monasterii petiit, ibique a fratribus spiritalibus 1 cum magno receptus est gaudio. Et quia sacrasm ab infantia didicerat litteras, & ex hoc maiori desiderio succensus, ampliusk cotidie0 in Dei rebus crescebat.

2. Quadam igitur die, dum ei* a fratribus imperatum fuisset, ut oboedien¬ tiae2 causa per insulam deambularetb, fit ei repente® obviam mirae magnitudinis serpens, sicut hisdemd vir Dei narrare consueverat, ita ingens atque inmanis, qualis nec post nec antea in eadem visus® est insula. Quo viso perterritus f puer, sicut io

Di2’ujt. ipsa* paciebatur aetas, quid ageret, ignorabat, cumh subito superna1 respectus gratia ad orationumk confugit1 auxilia. Statimque solo prostratus, cum aliquan¬ tisper orationi01 incubuisset, signum crucis contra inmanem opposuit8 anguem potentique® virtute verborum0, ut ad latebras p quantotiusq rediret r, imperat. Qui® dicto1 oboediens atque ad° signum viri Dei fugiens rapidoque cursu ad latebras T i» remeans, in eadem insula ulterius nusquam w conparuit. Sicque eandem* insulam per orationem beati viri Amandi omnipotens Deus ab inrninentiy liberavit peri¬ culo. Hoc inicium signorum eius apud® nos multorum* fama volitante6 per¬ latum est.

3. Deinde*, cumb adhuc in® puerilid esset aetate, coepit pater eius blandis to eum® sermonibus inretiref, ut quantotius de monasterio egrederetur et* rursus saecularem adsumeret6 habitum. Cumque his atque huiuscemodi persuasionibus animum1 puerik conaretur evertere1, addensquem, nisi citius adsensum daret, ut de monasterio egrederetur0, paterna privaretur hereditate0, respondisse fertur: ‘Nihil enimp mihi, pater, tam proprium videtur, quam utq Christi adsumam servi- n

/. Capp. 1 — 3. A 1 o. 4. 2. 3 a. b. c. d. t. B 1. 2. 3. 4. 5. 6o. c. d. e. f. g.

Cap, 1. a) in Sed e. 1. ineip . B 1. 2. 6a. b) traniiena : : , ras. k (?) ^3«. c) robor pr. m.

B 2. 3. 6 a. d) mutaret, pr. m. super scr. vel migraret A 2 ; migravit B 6 g. e) amorem B (ig.

f) Oiam A 2. BQg; Agam A 1 a; ::iam B 4. g) insolem pr. m. corr. insulam B 1. h) Occani corr. Oc»*ani A 1 a. i) cursu: B 4. k) om. A 14. 1) spiritualibus A 3 a. b. c. B 4. 6. 6c. d. e. m) sacris so

pr. m. B 3. n) om. B 6/1

Cap. 2. a) m litura A \a. b) perambularet A 3d. e. c) m. al. superscr. A 2. d) ita B 2 (pr. m.). 6a; isdem pleriqus ; idem B 5. 6 d. «. g. e) i. v. est A 3*. f) est add. A 14. g) ipse

B 1. (5). h) ita A la.b. 2. 3 a.c.d; tunc B 1. (b).Qf.g\ tum A 34. B 2. 3. 4. Oa.c.d.e. i) r. s. £5. k) oration(is in ras.) A la\ orationi (erat forias* orationem) £4; orationem pr. m. £3. 6c. 1) con- «a

fuit pr. m. A 3d. m) orationi : £ 6e. n) Potent(i m. al. in liturdjque A 1 a ; potentique — imperat

om. A 3e. o) v. (ut ad latebra m. ai. in ras. minore)e A 2; verbo(rum m. ai. in ras.) (ad m. al.

suppi.) 1. £4. p) (ut ad latebra m. al. in rasura minore) s A 2; letabras £1. q) om. B M. r) re : diret £ Qf a) Quo £ 2. t) dictu A 3 a (pr. m.). d ; dictui A 3a (m. al.). 4. u) om. B 4.

v) latebrans A 3 d. w) nusqua £ 1 ; numquam A 3 d. x) eadem £ 4, corr. y) inminente £ 6. z) ita 40

rell.; ad £. a) 3 litt. (usq;?) erasis , verba m. f. v. m. al. in marg. suppi. £4. b) volente A 14.

Cap. 3. a) Dein(que m. al in ras.) £4; Dein A 2. B3.6c.d.g. b) cum a. in p. e. aet. om.

B 2. 5. fta. e. d. f. g (non B 1. 3. haec rn.al.in mg. suppi. B 4. c) m. al. suppi. A 2. £ 4;

om. B 1. d) pueri etate m. al. corr. puerili eaaet etate A 2. e) eum ante pater £ 5. f) inretiri A 3a. b. e. £ 1 ; in inretire pr. m. B 6 f. g) ut £ 3. b) bis scr. erat A 14. i) animam «6

A 1 a. k) illius £ 4. 5. 6«. c. d. e. f. g. 1) everti £ 1. m) ita A; obtestans (obteetas £ 1) £. n) iam add. B. o) hereditate pr. m. A 1 a. p) m. al. suppi. B 4; om. B 5. 60. c. d. e. f. g. q) in add., sed eras. B Qc.

1. Hodie Ile d’Yeu (dtp* Vendte). 2) I. e. quicquid monachis ab abbate iniungitur.

Cangius. 3) Cf. Oregorii M. Dial. I, 1 : signum ei crucis opposuit w

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPI8C0PI I.

438

fcium, qui* est pars etb hereditas mea- Dec paternis enim substantiis nihil adipisci cupio d; solummodo, ut® Christo f militem, permitte’.

4*. Sicque in eodem permanens desiderio, relicto solo parentibusque, Turonis b ad° sepulchrum sanctissimi1 petiit Martini, ibique prostratus®, profusis 1 in ora- 6 tione uberrimeh lacrimis, ex toto cordis1 petiit affectu, quatenus vir sanctusk ora¬ tione sua1 apud Dominum m obtinere mereretur, ut numquam eum Dominus ad solum proprium remeare permitteret, sed omni® vitae suae cursum0 in peregrinatione expenderetur p. Cumque*1 ab oratione surrexisset, statim comam capitis sui ab¬ scidens r adeptusque * clericatus honorem , omnem 1 • 1 gratiam transcendebat u in io clero T.

5*. Post haec verob, ab abbate ipsius loci velc a fratribus benedictione per¬ cepta1, civitate® Bituricas r t ad sanctum petiit Austrigisilumh, qui tunc in Dei rebus magnificus atque insignis habebatur. Cumque ab eo vel1 ab eius archi- diacono, sanctissimo videlicet Sulpiciok, postea vero episcopum1, clementissime1® io fuisset susceptus, omnique® ei° humanitatis1* exhibita5, cellulam iuxta ecclesiam in superiori** moenia civitatis construere r fecerunt.

6*. In qua cellula b multis diebus ob amorem aeternae vitae cilicio tectus et cinere, ieiuniis attritus atque inedia®, ordeaceo1 tantum contemptus® panef atque aquaeh perpaululum 1 , corpus suum sustentavitk potius1 quam aluit, sicque ibidem™

*o I. Capp. 3—6. A 1 a. 6. 2. 3a. b . e. d. e. B 1. 2. 3. 4. 5. 6 a. o. d. e. f. g.

Ca p. 3. s) quid A 1 a, eorr. b) om. B 1. c) D» B 1. d) sed add. A Sa. b. e) s. me Ch. militare B 6 f. f) Christi B 1.

Cap. 4. a) om. B Se. b) Turonos A Sd. e. B 2. 3 (pr. m.). 4. 5. 6 a. e. d. e. g. c) erat. A 3 b. B 3 ; om. A Se. d) beatissimi A 3 d. e) et add. B. f) perfusis A Sd ; profusus A Se. B 3 (pr. m.).

S6 g) in o. m. al. in mg. tuppl. B 4. h) uberrimis A Se. i) corde A 1 a. k) in add. A 16. B 6g.

1. tupertcr. B 4. m) ita A 1 a. b. 2; Deum reU. n) ita A 16. 3 a. 6. e. d ; omni(s potito add.) A 2; omnis A Se ; omnes A 1 a ; omnem B. o) cursus A 1 a. 2. 3*. p) expanderetur eorr. expende¬ retur ASd\ expenderet plerique; expanderet B 2. 4. 5. Sa.c.f. q) Cumque — abscidens pr. m. omitti, ted ea ad statim m. al. eupplecit, c. c. sui deposuit m. ree. in litura add. B 4. r) abscidit B. to •) que om. A 1 a ; adeptus est cl. A 2. Sd. e. t) que m. al. add. A Se. u) transcedebat B 6. ▼) clerum A 2.

Cap. 5. a) XIII, B Se. b) verba B 1; om. A Se. c) et B. d) accepta A 2. e) da A 16. 3 a, m. al. tuppl. A 2; civitatem reU. f) Bitturicas B 5. Sa. d. g) erat. A 36; om. A St.

b) Austregisilum A la. BSg; Austreisilum A 2; Austrisigilum B 4. i) et B. k) Salpitio A la. $6 B Sf. g. 1) ita A Sa et pr. m. A 2 ; episcopo reU. ; S., qui postea episcopus claruit (cl. ep. B f>),

clem. B 2. 3. 4. B. Sa. e. d. t. f. g . m) m. at. tuppl. A 2. n) que om. B 2. 4. 6. Sa. e. d. e. f. g. o) om.

A Se. p) ita pr. m. A 2 ; humanitatis et add. cura A la. 6 ; humanitate exh. (exibita B Sf) reU. q) sta A 16; superioribus moenibus civ. A la; superioribus (ita pr. m.) muro civ. A 2; superiori muro civ. A 8a. 6. e. d. #; superiori civ. (civitati B B) muro B. r) construi A la. B 2. 5. Sa. e. d. e. f et 40 e eorr. A 86 ; constitui B Sg.

Cap. 8. a) V. B 1; om. A 2. Se. B Se. f; numeri demetpe detunt A 36. b) cella B 4, eorr.

c) om. ASd. d ) da A la. 2. 3a. e. e. B St; ordeatio eorr. ordeado A 36, et tic A Sd. B 8; ordecio B 1 ; hordeaceo B B. Se. d. f. g (erat, h^; hordeacio B 2. 4. 6a; ordinationi A 16. e) da A la (pott pane>. 2 (t pr. m.). B 1; contentas rtU.; est add., ted erat. B 2. f) panem B 1; p$ne A 16. g) om. A 16.

46 h) sta A 2 (pr. m.). Sa.c.t; aque A 16. Sd; aqua rtli. i) paululum A la. 8e. B Sd. k) c. s. par¬ cissime alendo sustentabat. Sioque B 8. 1) potus B Sa. m) ibi B 1.

l) Qesta Silvestri (Anal. Boli. I, 613J. 2) Bemardus Guidonis: in terra Burgun-

dionun in civitate Bethoricas. 3) Cf Regulam Benedicti c. 53: omnis ei exhibeatur humanitas.

SS. R. Meroving. V. B5

of. Nam. 18, JO.

OmU

SUvtttrl.

V. Martini e. 14, 4.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

484

VITA AMANDI EPISCOPI I

cL Iad. 18, 4. V. Andoiai o. 10.

V.Psall *uct.

Hl«r. e. 7. VjUdoinilL

Of*u8llre- atri (Mombr. fol. 880).

tribus ferme militans lustris*, ab sicera® et vino omnino* abstinuit. His® ita gestis f, caelesti* iterum inflammatus1* desiderio, incidit1 ei cogitatio, at ad limina beati 8 si moram apostolorum k Petri et Pauli properare1 deberet. Adsum ptoque m secum uno tantummodo* comite, squalida0 atque devia lustrans p loca, tandem Romam pervenit, ibiqueq sancto r satiatus desiderio, praedulcia in* liminibus apostolorum 8 figens oscula, diebus1 ecclesiarum Deiu circuibat* loca, nocte vero ad sancti Petri revertebaturw ecclesiam.

7*. Quadam namque dieb, iam ad propinquante vespera, cum custodes® iuxta morem d in® ecclesiam fecissent diligentiam, sanctus vir Domini f Amandus, egredientibus cunctis*, inh ecclesia paululum substitit1, ibiquek ex devotione tota1 io nocte vigilare cupiens: tumm vero* unus e° custodibus eump inventum, contemp¬ tibiliter1 affectum r iniuriis1 eiecit extra ecclesiam. Sedente® autem eo in extasi mentis in gradibus ante fores* ecclesiae v, subito ei sanctusw apparuit Petrus, blande leniterque eum adloquitur et, ut in* Galliis? ad praedicationem exercendam reverti* deberet, admonuit. De qua visione sanctus vir* Amandus hilarior red- i& ditus, accepta benedictione* apostoli6 atque patrocinia®, feliceter remeavit in Galliisd.

8. Cum interim, paucis post transactis diebus, coactus a rege3 vel* sacer¬ dotibus11, episcopus4 ordinatus® est, acceptoque pontificatus honore, gentibus verbum d euangelizare® coepit Domini f atque se ipsum in omnibus exemplum* x> praebere bonorum1* operum. Erat aatem piissimas atque omni bonitate repletus,

I. Capp. 6—8. A lo. 6. 2. 8a. b. e. d. e. B 1. 2. 3. 4. 5. fla. e. d. s. f. g.

Cap. 6. t) lustnu pr. m. A 1 a. b) sb pr. m. A 1 a. c) ita A 1 a (sycers). b. 2; v. et s.

(«icero A 3 d; sicicerm B 1) reU. d) omino pr. m. A la; om. A 2. e) Is pr. m. A 2; versu ineunts B 5. fla; e. VII. ineip. B 4. df (eorr. VI); iterum VI. et in marg. III. B de. f) gestas pr. m. 86 A lo. g) celeate A 3 d. b) flammatus B 1. i) d. (i. ei c. ut om.) ad limina b. a. P. et P.

p. deliberavit B de. k) om. B (ty; apostolum pr. m. B de. 1) d. pr. B 4. m) que om. A 3 e. n) modo m. aL suppi. B 4. o) calida A 16. p) lutrans pr. m. A 2. q) que om. B dg. r) sanctus A 16. s) in — oscula m. al. in mg. suppi. A 2. t) o. singulis d. A lo ; diebus — loca m. al. in mg. suppi. B 4. u) m. rtc. suppi. A 2. v) circumibat B 2. 3. da. f. w) revertebatur B 5. so

Cap. 7. a) VI. A3e; VIII. B . df ( corr . VII); V. B de, st sic libri deinceps; numeros om. A 2. b) m. al. suppi. A 2. c) costodes A la. d) morum B 1. e) ita A la. 6; (in om.) ecclesia A 2; m. ecclesie B dg; in (a)eccle(?)sia rtll. f) Dei B dg. g) m. al. suppi. A 2. b) pr. m. superscr. A 2.

i) subsistit A Se. B 3. k) que om. A la. B 4. da. e. d. e. f. g, m. al. suppi. A 2. 1) ita A 16 eum B;

noctem totam Ala. 2. 3 a. b. e. d. e. m) tunc B 1. 5. df. n) om. B 1 ; subito B 5. o) ex A la. 3d; »6 de A 2. p) i. eum A 2. q) contemptabiliter B 1. r) affectu: A 2. s) Sedenti B 1. t) exta: si, ros. p Bdg. u) ita rsll. (ef. p. 445, t) ; foras (A la. b). B 1. v) aeccl. ssmper aut plerumque A 16. 3 d.

B 6 d. e. w) a. s. A la. x) om. A 3 d. y) ita A la. 2 (pr. m.). 8 a. b (pr. m.); Gallias rell. i) re¬ verte (?) pr. m. A la. a) om. A 3c; Domini add. A 2; Dei add. B 1. 5. b) b. ab apostolico fel.

A 16. c) ita ASa.b (pr. m.). #; patrocinio A la. 2. 3 e. d ; patrociniis B\ ben. ab apostolioo (om. 40 atque p.) A 16. d) ita A 2 (pr. m.). 3 a. b (pr. m.). B df ; Gallias reU.

Cap. 8. a) vel a s. A 3d. s; ac s. B. b) sacredotibus pr. m. A 2. c) est o. A Se. B b. d) om. Ala. e) c. e. A 8c. f) om. Ala. g) om. A 3 d. s. h) sectatorem m. al. superscr. ASd.

1. Cf. V. Martini c. 6, 4: adfectum iniariis de civitate exturbavit. 2) V. Bonifatii auct. Willibaldo c. 5: accepta apostolicae sedis benedictione et litteris, a beatissimo 46 pape ad inspiciendos inmanissimos Germaniae populos directus est, ut an — praedica¬ tionis recipere semen voluissent, consideraret. Teste Milone c. 5 (infra p. 467J. Amandus a Petro apostolici officii functionem suscepit et ad apostolatum Gallicae regionis promotus est.

V. supra p. 410. 3) Chlotharium II. intellexit Philippus de Eleemosyna (A A. SS. Febr. I,

p. 86 U. 4) Herigerus, Gesta ponti f. Tungr. I, c. 34 (SS. VII, 179^: episcopus ad praedi- 60 candum — — est ordinatus.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPI8C0PI I.

435

vultu serenus, elemosinis® largus, sensu sobrius, corpore* castus adque inter divites et pauperes xnediusc, ita ut pauperes illum quasid pauperem6 aspicerent f, divites vero* quasi superiorem seh estimarent, vigiliis atque orationi deditus, sermone cautus.

9®. 8i quos etiam captiv o s velb pueros transmarinus6 * 1 invenisset, dato pretio 6 redimebat, spiritaliqued eos regenerans lavacro®, litteris affatim f imbui praecipiebat, praemissaque* libertate, per diversas relinquebat ecclesias, pluresque ex his postea episcopos velh presbiteros1 seuk honorificos abbates fuisse audivimus.

10®. Illud etiam non est praetermittendum, quod hisdemb vir Dei® Amandus iterumd a® Roma secundo rediens f**, ascensa navi*, pervenit ad Centumcellensemb # io locum. Quadam igitur nocte, dum solu9, ut illi1 mos erat, oraret, inmundus spi¬ ritus unum ek famulis, adprehensam 1 manum, trahebat m ad mare, volens eum" demergi0. Sed hi9demp puer, qui trahebatur, magnis4 coepit vocibus clamare, dicens: ‘Christe, adiuva mei Christe, adiuva me!’ Sedr malignus spiritus eidem puero insultando respondit: ‘Qualis® Christus?’ Sed* duma puer, qui trahebatur, io minimev responderet, aitw sanctus Amandus: ‘Dic illi*, fili: ‘Christus, filius Dei vivi, crucifixus?’. Statimque ad vocem illius inimicas at® farnus evanuit.

11®. Nec multo post, cum quadam b die per medium® pelagus1 navigaret nautisque® verbum f moneret Domini, subito apparuit mirae magnitudinis piscis. Nautae vero, missoh in pelago1 retek, eundem piscem coeperunt. Cumque epula¬ to rentur mutuisque plausibus exultarentur 1 , subito inopinata"1 orta tempestas" est, quae omnem0 eorum p gaudium in luctum convertit. Coeperunt autem4 quicquid

I. Capp. 3—11. A 1 a. b. 2. 3 a. b. e. d. e. B 1. 2. 3. 4. 5. da. c. d. e. f. g.

Cap. 8. a) el em irinis pr. m. A 1 o; elemonis corr. elemosinis A 2. B 5. b) c. c. om. A 1 b.

c) ita m. A 3 c. d) ut add. A 1 b. e) pauperent B 1 ; paupere» B 8, corr. f) respicerent B 2.

16 g) ita recte A 2; om. rtll. h) om. B 5; e*ae add. A 1 b.

Cap. 9. a) X. A 1 b, et eic deincepe. b) (vel euperecr.) p. vel tr. B 4; p. om. A 3a. b. c) ita A 1 a; trsnsmarinos reti. d) tpiritual. A 8 a. b. c . B 4. 5. dc. d. e. e) lavscrum teri» pr. m. corr.

lavacro litteris B 1. f) om. A 1 b. g) que pr. m. om. A 2. h) ac B 1. 3. i) praesbitero» B 2. 3.

k) om. A 3 d.

»o Cap. 10. a) XI. A 16 (corr.). Bdf ; numerue erae. Bdc\ X. et in marg. IIII. B de. b) ita

pr. m. B 2 ; isdem relt.; idem Adc. B b. de. g. c) Domini B dg. d) m. al. euperecr. B 4 ; om. B 6. da. c. d. e. f. g. e) (a om.) Romam s. A \a. 3e ; s. a R. A 3c. f) habiens, euperecr.

vel rediens A 2. g) ita A 1 a. 8 a. e. B 4. dc.d.e.g; nav(i in litura) B 8; nave reU. h) Centum

cellencem pr. m. A 2; Centum celensem A 3e. R 1; Centum censem A 3 d. i) pr. m. euperecr. B 1.

S6 k) de A 2; uni iomundis spiritus famuli A 1 a. 1) ita A la; sd(p)pre(c)henst manu rtll. m) trae- bat A 2. n) i add. B 1 ; ibi add. B 2. 3. 4. 6. da. d. e. f. o) dimergi Add. e. B 1. 3. 4. dd (pr. m.). f; demergere Ala. B de. g; dimergere m. al. B dd. p) ita B 1. 3 (pr. m.); isdem rtll.; idem A 8 c. B 4. dd. e. g. q) magis A da. b. r) mox pro aed R 3. 4. 5. da. c. d. e. f . g ; 8ed et add. mox R 2.

s) Qualis — responderet om. A IA t) Sed — responderet om. A 3 c. u) cum R 4. v) menime A 8 b,

40 corr. w) At A 16. x) ei R dg, j) est add. A 16. i) velut A 1 b.

Cap. 11. a) XII. A 1 b (corr.). B df; VIII. R dc. b) quidam pr. m. A 3 d. c) om. B dg.

d) pelagi : : A 2. e) nautasque A la. de. B 5. 6a. c. d. e.f.g ; nautansque (?) corr. nautisque R 4 ; nautea- que R 2. f) verbo m. D. R df; verbo D. m. A la. g) illis add. B 4. 6. da. c. d. e. f. g. b) bie ecr.f eed corr. A 36. i ) ita A 16. 2. 3 a. c.d. B 2 ; in pelagum A de; impelagus Bdg; in pelagus rtll. k) reti

46 pr. m. A 86. ) ita A lb; ex(s)ultarent reU. m) inopinatissima R 1. n) est t. R df. 6) ita

A 16. R 2 ; omne rell. p) g. e. A 16. q) om. R 2.

1. Etiam Eligius cum alios captivos tum Britannicos redemit. 2) Bemardus Guidonis: et codices divinos utriusque testamenti et tractatus rediens Galliam secum tulit. Dum autem in pelago Sardiniae navigasset, nautis de pace et caritate praedicavit (infra c. 1 V . eo 3) Hodie Civita Vecchia .

55*

OmU

SIItmItL

V.EIIfU 1,10.

V. Martin!

c. 10, 8.

V. Martin! e. 14, 8. e. 8, 1.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

436

VITA AMANDI EPISCOPI I.

in navi habebant tam ad* stipendiamb cibi qnam et omne subsidium vel etiam armamenta navis in pelago® proicered vehementerque labori® insistere, ut ad terras egrederentur ; sed nihil omnino proficere valebant. Navis verof quassata* huc illucque ah fluctibus ferebatur1 adque omnes dek vita spem nullam1 habentes reliquerat1", statimque nautae0 ad servum Dei cucurrerunt Amandum, rogantes, & ut Dominum0 deprecaretur, quatenus eosp per orationem ipsius deq inminentir liberaret* periculo. Sed1 vir Domini0 Amandus blande eos consolatus fidere v iussit, et utw de Domini misericordia fiduciam haberent, fideliter admonuit. Nautae vero nimiox fessi labore, huc illucque iny navi iacebant, sopore* depressi; ipse® etiam sanctus b in puppim® navis d residens® quiescebat. 10

12®. Tumb ei ex inproviso® sanctus apparuit Petrus, transiens per pup¬ pim d navis, excitansque eum® ac blandeterf adloquens ait: “Noli timere, Amande; non peribis, neque omnes* qui tecum sunt”. Mox vero, ad verbum illius sedatah cf ? ft26h tempestate1, tranquillitas redditak est magna, et facto mane, omnes qui in navi

cum1 viro erant Deim, sani atque ° incolomes ad° terras egressi p sunt. i6

13*. Per idem autemb tempus, cum loca vel dioceses ob animarum solli¬ citudine® vird Domini circuiret® Amandus, audivit pagum f quendam* praeter fluentah Scaldi1 fluvii k, cui vocabulum1 Gandaom-1 indidit0 ® antiquitas, diaboli

) G., cuius loci habitatores antiquitas diaboli eo circumquaque 1. v. inretivit, ut B ( praeter B 2). 10

I. Capp. 11—13. A 1 a. 4. 2. 3 a. b. c. d. e. B 1. 2. 3. 4. 5. 6 a. c. d. e. f. g.

Cap. 11. a) om. A 3 c. b) ita reU. B ; stipendia Bdd.e; stupendium corr. stipendium B Qg;

stipendium A. c) ita A 1 b. 2. 3 a. e; in p. om. A3d. e. B 2; impelagus BQg ; in pelagus reU. d) pro- hicere B 6f; om. A 1 b. e) laboris 1*4 (pr. m). Qf; labore B 2. 0 erS° -B 4. g) illuc q. a

fl. A 1 b. h) affluctibus A 2. 3«. i) ferrebatur pr. m. A 1 a. k) om. A Se. 1) nulla B 3. i5

m) reliquerant B 2; reddiderant, m. al. seepsrscr. reliquerat A 2. B 4; reddiderant, ras. n B Sf; reddi¬ derat B 5. 6 a. e. d. e. g. n) om. A 1 b. o) Deum B 1. p) eos post erationem ipsius (m. al. corr.

or&cione ipsius) m. al. superscr. A 3 d; eos pr. m. superscr. B 4; Deus B 1. q) ab B 6g. r) im¬ minente B 4. 6 a.c. s) m. al. in mg. suppi. B 5. t) Vir namque D. (D. om. B 4) B 3. 4. 5. flo. c. f. g ; Vir autem D. B 6d. e . u) Dei A 3 a. b. v) ita A 1 a. b et pr. m. A 2; confide pr. m. A Sd; cons. so ut confiderent i. B 5 ; confidere rell. w) et in D. A 3 d. x) om. B 6 g. y) in n. om. A 14.

z) sopore:, ras. m B Qg. a) ipsi pr. m. B 5. b) om. B 5; pater pro s. B 6 f. c) ita A 14. 8a. 4. c;

in pupim A 2, ut infra ; in pupi B 1. 0 f; in pipi pr. m. B 5; in (im B tig) puppi rell. d) m. al. suppi. A 2 ; navi B 6 g. e) fessus pr. m. add. B Qf.

Cap. 12. a) XIII. et sic deinceps B 6 f; numerus eras. B 6c. b) Tunc A (2). 3 d. B 1. 0/*; 16 Cum A 3 c. c) inprovisu B 1. 4. 0a. c. f ; proviso A 2 (pr. m.). 3 d. e (pr. m.). d) pupp(im m. al. in rasura) B 3 ; pupim B Qf; puppem B 1. 2. e) om. A 2. 0 tta Pr- m- B 6f; blande A 8 a. b. c.

B Sd; blanditer rell. g) om. B 3. 5. 6a. c. d. e. f. g. h) m. al. suppi. A 2; seddata pr. m. A 3 d. i) tempestte B 4; tepestate B 5. k) re(ddita est m. al. in marg.) B S; redditas B 4. 1) sancto

add. A 1 a. m) om. A la. 4; D. erant A Sd. e. B 6 f. n) que pr. m. A 2. o) a terras A 14; egr. 40 sunt ad t. A 8 c. p) regressi B Qf.

Cap. 13. a) numeri inde constant A 14; numerus eras. B Oc; XIII, in marg.V. B 6e. b) pr. m. superscr. B 4 ; om. A 14. c) ita A 14. 2. 3a. 4. B 2 ; sollicitudinem rell. d) v. D. pr. m. suppi. B 1. e) circumiret (A la. B 3. 6a. c. e) ; circumierat B 1 ; cum iret pr. m. B 6f. f) ita B 2 cum A ; esse add. rell. B. g) quem A Sd. h) fluentem A 14. i) Scandi A 14; squalidi B Qf. k) flui 45 pr. m. A Sd. 1) ita A la. 2. $c. B 2; est add. rell. (eras. A 34). m) Gando A 3 c; Gaudio A Sd; Ganda:, ras. o A Se; Gandavum (Gandaum pr. m. B Qf) A 2. B 2. 3. 4. 5. 6a. c. d. e. f. g. n) om.

A 14 ; inindidit A Sd.

Nota *) a) diabolici erroris circunquaque 1. B 8 g.

1. Cum aliis urbibus seu municipiis tum Gandensi Eligium episcopum Noviomagensem & o ea de causa praepositum esse , quia incolae magna ex patie gentilitatis errori dediti fuissent, enarravit biographus Eligii II, 2.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI I.

437

laqueis vehementer* inretitum, ita ut incolae locib illius c, relicto Deo, arbores et ligna pro Deo colerent atque fanad vel idola adorarent. Propter ferocitatem enim gentis illius vel ob terrae infecunditatem® omnes sacerdotes a praedicatione loci illius sef subtraxerant*, et nemo audebat in eodem loco verbumh adnuntiare i Domini. Quo audito, vir sanctus magis eorum miseratus1 errorik, quam de1 vitae suae periculo pertimescens, adm Aicharium0,1 episcopum, qui tunc Noviomensi0 urbi cathedram p praesedebat sacerdotalem q, adiit eiquer humiliter postulavit, ut ad regem Dagobertum quantotius* pergeret1 epistolasque11 ex iussuv illius acci¬ peret, ut si quis 8ew non sponte per baptismi* lavacrum7 regenerare voluisset, 10 coactus a rege sacro* ablueretur baptismate. Quod ita* factum est. Perceptaque b a rege potestate velc benedictione a pontifice, illuc vir Domini Amandus perrexit intrepide1. Quis® enim digne enarrare sufficiat f, quantas ibidem pro nomine Christi perpessus sit iniurias, quodque h ab incolis loci illius frequenter caesus sit*, necnon etiam1 3 a mulieribus8 vel a rusticis non absque iniuria sit repnlsus, fre- 16 quenterk etiam et in flumine1 praecipitatus? Quae omnia vir sanctus® pro nihilo deputans, verbum Dein non distitit0 monerep, memorans illam q sancti euangelii4 sententiam, quae ait: Maiorem caritatem1 nemo habet, quam • ut animam suam ponat 1 quis pro amicis suis. Comites etiam illius u, qui eum germana T fuerant caritate secuti, ob inaediam vel sterelitatemw loci ad propria* remeantes, eumy ibidem solum reli¬ so querunt1,5. Ipse etiam* in praedicationis permanens officio, alimentum1* propriis

I Cap. 13. A la. 6. 2. 3 a. b. c. d. e. B 1. 2. 3. 4. 5. Ga. c. d. e. f. g.

Cap. 13. a) t. erat inretitus, ita ut A 1 b. b) terr(a)e B (praeter B 2). c) istius A 3 d.

d) fama B Sg, corr. e) infaec. B Sa\ fecunditatem B Scy corr. f) sese A la. g) sub: traxe¬ rant, ras. s B Sg. h) D. annunt. v. A Sc\ v. D. annunt. B 5. i) misertus A 2. Se. k) errori 16 pr. m. it% litura B 2; errore A 16; errorem B 4. 5. 6 a. e. d. e. f. g. 1) om. A 16. m) om. B 2. 8. 4. 5. 6a. c. e. f. g. n) Icharium pr. m. A 2 ; A : cha : rium B Sd ; Aycbarium B Se. o) ita A 16. 2; Novi | mensi (m. at. corr. Noviomensis) urbis A la; Noviomense($) urbi A 3 a. 6. c. d. e. B 2; Noviomensis (Novomensis B 4) urbis rell. B. p) cathedr:: m. al. corr. cathedre B 3, et sic B Sg. q) sacerdotem A 3 c ; sacerdotal : : m. al. corr. sacerdotali B 3, et sic B Sg. r) eumque A la. B 4. •o 5. 6a. c. d. e. f. g. s) quatotius A 36. t) iret B 5. u) epist. — acciperet om. B Sf v) jus¬ sione B 4. w) m. al. suppi. B 4. x) baptissimi A 3 d. y) lavacrhum A 16; lavachrum ASc.

B Se. g\ lavacro B 1. z) om. A 3 d. e. a) dante Deo add. A la; cf. p. 440, u. b) Percepta namque a r. B 4. 5. 6a. c. d. e. f. g. c) et B (praeter B 2). d) intrepidus B 4, corr. e) Vix enim quis (quis : : : B 5) d. B (praeter B 2). f) suffic(t)iet B (praeter B 2). g) Chr. n. B 8. 4. 16 5. 6a. c. d. e. f. g. b) ita A la. 2; quotque A 3 a. 6. c. d. e. B 2; quique A 16; et quam frequenter ab i. 1. i. c. rell. B. i) et B 3. 4. 5. 0a. c. d. e. f. g. k) fr. otn. B 1 ; repulsas, frequenter interpungunt A 8a. 6. B 2; verum pro fr. B 3. 4. 5. 6a. c. d. e. f. g. 1) flumen s(a)epe pr. B 3. 4. 5. 0a. c. d. e. f. g.

m) ses B 1. n) ita A la. b. 3 a. d. B 1. 2 ; Domini A 2. Sc. B 3. 4. 5. 6a. c. d. e. f. g. o) ita pr. m. A 2;

destitit itll. p) am monere A 16. q) illius A 3 d. e. r) m. hao dilectionem n. B 5 cum Vulg.

40 s) om. Ala. B Sc cum Vulg. t) ponit q. A 16; q. p. B Sf. u) om. B 5. v) ita A la. b. 2. B 2;

f. g. rell. w) ita Ala ( pr . m.). 2. 3«. x) propriam A 3a. 6 (pr. m.). y)* eundem ibidem B 2.

x) reliquerent pr. m. A la. a) ita A la. 2. 3a. c; ergo A 16; vero B (praetrr B 2). b) alimentum — p. 488, 1. hortabatur m. al. in litura B Sa.

l) Aichardus, cuius Ionas, V. Columbarii II, 8, meminit, a. 626/7. concilio Clippiacensi siib- 46 scripsit (cf. supra IV, 695, n. 2), atque Dagobertus a. 639, mense lanuario diem supremum obiit, qui omnes Iudaeos baptizandos curaverat Herodio auctore; cf. Fredeg. IV, 65. 2) Ad hunc

locum versus Alcuini spectare putem, MG. Poetae I, p. 334 (ed. E. DUmmler) ; cf. supra p. 406.

3. Herigerus, Gesta ponti f. Tungr. sive Leod. I, c. 35 (SS. VII, p. 179): quociens ab in¬

honestis mulieribus est deturbatus? 4) Ioh. 15, 13. 5) Herigerus 1. 1. I, c. 35. addit: Mona-

60 sterium sancti Petri illic aedificavit, sanctum Bavonem ex Haspanio praedonem convertit et

V. Marti al 0.14,3.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

438

VITA AMANDI EPISCOPI I.

adquirebat manibus, atque* captivos innumeros redimens, sacro baptismate emun¬ dabat, et utb in operibus* bonis persisterent, fideliter ortabaturd.

14*. Illud etiam operae praetium huic scedulae adnectendum putavimus, quod, virob venerabili6 praesbitero nomine Bono narrante, didicimus, qui testabatur se pre8ensd fuisse, quando haec® gesta f res est. Agebat* namque, quod comesh » quidam ex genere Francorum cognomine1 Dottok, congregata non minima1 multi¬ tudine Francorum*, ut eratm illi iniunctum, ad dirimendas" resederat0 actionesp. Tuncq subito a lictoribus1 ante eum praesentatus est* quidam reus, quem* omnis turba adclamabat 0 dignum esse morte v>**, plagis w crudeliter adfectus* vehe- menterque caesus7, corpore etiam semivivus. Cumque bisdem* Dotto decrevisset*, io ut eum patibulo deberent adfigib, vir Domini Amandus adveniens, obnixa® praece postolare coepit, ut ei vitam d concedere dignaretur. Sed, ut erat saevus atque omni belua crudelior, nihil cum° eo obtinere f potuit. Tandemque* a ministris vel apparitoribus1* hisdem1 fur adfixus patibulok est atque1 extremum exalavit spiritum. Dotto"* vero" revertens0 domum, populi constipatus1* caterva1, sanctus’ vir Do- i» mini Amandus citius* ad patibulum" cucurrit hominemque iam mortuum invenit, depositoque’ de ligno, ad cubiculum, in quo familiariter orarew consueverat, eum* deferri7 fecit, fratribusque* cellulam* egressis, ipse super defuncti membra ora¬ tione6 incumbens, tam diutissime® lacrimis d,° profudit® ac precibus, donec, iubente

•) in urbe Tornaco 1 add. B 2. 3. 4. 5. 6 a. c. d. e . f. g. to

**) Erat namque isdem (idem B 5. 6d. e. g) fur add. B.

•) ad Dominum (Deum Bb) add. B 2. 3. 4. 5. 6 a. c. d. e. f. g.

I. Capp. 13. 14. A 1 a. 6. 2. 3a. b. e. d. t. B 1. 2. 3. 4. 6. 6 a. c. d. e. f. g.

Cap. 18. •) sane B. b) euperecr. B bf. c) b. o. B 6. bf. d) exorabat B 1.

Cap. 14. a) XI1U. et in marg.Vl . Bbe. b) vero A lb. c) venerabile A 2 ; eius h. I. se add. A 1 b, poat pr. add. A 1 a. 2. d) pr(a)eeentem A 1 a. 3 a. b. e. B 2. 3. 4. 6. 6«. e. d. t. f. g.

e) om. B 4. f) rea g. est A lb. Qe. d. t. B 4. g) ita A 1 a. 2. 8o. b. e (pr. m.); Aiebat A 8 d. e. B \

Dicebat A lb. h) comis #1. i) nomine B bd. e. k) Dodo A 16; Doto A 2; Dotho B 0e; Docto B M (pr. m.). f : item infra. 1) minimam multitudinem Fr. A lb ; minima Fr. mult. A 2.

m) illi erat B 5. n) ita A 1 o. b. bd. B 0o (pr. m.). e et m. al. B 2. bd; derimendas A 2 (pr. m.). B 1 ; to

dirimendas A 2 (m. al.). 3 a. b (pr. m.); derimandas B 2 (pr. m.). 3. 4. 5. 6 a (m. al.). e (pr. m.). d (pr. m.). f. g. o) residebat pr. m. B 4. p) nationes A 8 d. q) Tum B 2. 4. 6. 6 a. e. d. e (non B 6 g). r) litoribus A lb. s) tuperscr. B 8. t) cui A 8 a. b. c. d. t. o) exclamabat A 8 d. v) mori B.

w) que add. A lo; iam add. B. x) affectum v. A 16; adfect(at in /AM/a)tus est v. A 1 a.

y) cesum A 16. z) ita A la. 2; isdem A 3a. d. s; isdem corr. idem A 86, et sic A 16. 3c; praefatus u (praefactus pr. m. B 6 g) B. a) m. al. euppl. A 2. b) ad(f)figere A 8e. B 5. 6d. e. g. c) obnixe A 16, corr. d) vita pr. m. A 3 c. e) apud eum B. f) loqui A 16. g) que om. A Sa. b. B 1. h) appatoribus pr. m. A 3 d. i) ita A la; idem A 3c. B 5. bd. §. g ; isdem rell. k) est p. A 16;

patibulo: (ros. s?) est A 86. 1) vixque A la; ad m. al. add. B 3. m) Doto B bc. n) igitur B.

o) d. reversus est B; reversus est d. A 16. p) oonstipavit A 3 a. b. q) Tunc add. A 16. r) vero «o

add. B. s) vir D. postea add. B 4 ; vir Dei B 6 g. t) om. A 16. u) palatium A 3 a. c. v) Deposi¬ tumque B 6. 6o. c. d. e. f. g. w) horare A la. x) euperscr. B 4; om. B b. 6o. c. d. e. f. g. y) deferre A 16; deferri:, ros. t B 6. z) que pr. m. om. A 2. a) cellula B 2. 3. 4. 5. ba.c.d.e. (g; om. A lb.

b) ita A lo; orationi rell. c) ita A la. b. 2; incumbens tam diu A 3o. 6. c. d. e. B 1; tam(n)diu in¬

cubuit B 2. 3. 4. 5. 6o. c. d. s. f. g. d) ito A 16; lacrimas profudit (fudit A 2) ac preces A la. 2 et 46 m. al. A 36. e) profusis ac pre(?)cibus (institit add. A bc) A 3o. 6 (pr. m.). c. d. e. B.

trans fluviom facta cellula paenitentem reclusit. De condito utroque monasterio et S. Petri et Blandiniensi et de Floreberto abbate et Bavone h . I. disseruit PhUippus de Eleemosyna (AA. SS. Febr. I, p. Qbb). 1) At Hetigerus /. J. I, c. 35; In eodem pago, scilicet Oandavensi, y^ripsit et incolae regionis illius infra c. 15. sane Gandavenses sunt. so

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI I.

489

Deo*, anima inb corpore rediit, adque cum viro Dei loqui coepit. Adveniente0 itaque matutinarum d tempore, convocatis fratribus, aquam iussit adferri0; suspican¬ tibus autem illis, ut corpus ad sepeliendum, sicut mos est, abluere deberet f, subito cellulam ingressi viderunt eundem hominem, quem mortuum reliquerant, sanum 6 cum viro Dei sedentem * atque incolomemh conloquentem, mira reque1 vehementer coeperunt, quod vivumk videbant, quem paulo1 ante mortuum reliquerant. Tunc hi8demm vir Domini11 Amandus eis0** vehementissime p obtestare q coepit, utr ne*

eum Dominus operare* digna¬ tus est, adserens, non" suae hoc es9e adscribendumv virtuti, sed misericordiae 10 Domini, qui in se sperantibus ubique dignatur adesse. Loto itaque w omni corpore atque* cicatricibus, carnem7 carni restituit, ita ut de plagis, quas ante pertulerat, in eius corpore nullum indicium* appareret*, sicqueb eum ad propriam® remittens domum, parentibus restituit incolomem*.

15*. At ubi hoc miraculum longe lateque divulgatum est, statim incolae i» regionis illius cursu b celeri ad eum cucurrerunt, et ut eos faceret Christianos, humiliter postolabant. Fana0 etiam, quae anted adorare consueverant, propriis destruentes® manibus, ad virum f Dei cultum* omnesh unanimiter pervenerunt. Nam1 ubi fana destruebantur15, vir Domini1 Amandus tam ex munificentia regis, quam etm de conlata01 religiosorum virorum0 religiosarumquep feminarum statim «b. to monasteria aut ecclesias construebatq, verbique sacro r pabulo* populum reficiens*, omnium corda mandatis caelestibus inluminabat.

16. Cum* iam vir sanctus b videret praedicatione sua nonnullos® converti, etd adhuc maiori aestuans desiderio, quatenus adhuc alii converterentur, audivit®,

*) adsistentibus * cunctis pro eis B.

16 /. Capp. 14-16. A 1 a. 6. 2. 3 a. b. c. d. e. B 1. 2 (ad l. 3). 3. 4. 5. 6a. c. d. e. f. g.

Cap. 14. a) Domino B 4, corr. b) ita A 1 b, 2 (pr. m.). 3 a. c; in corpus rtll. ; ad corpu9 A 1 o. B 5. c) adventente pr . m. A Sd. d) ita A 1 a. b. 2; matutinali A 3 a. b. c. d. e. B. e) af¬ ferre A 2; adferre A Se. B 2. 3. 0 desinit B 2, folii* amisi ie. g) sedente A 16; om. A Se. h) in-

oolnmem c. A 1 a ; incolomen cumloquente A 16. i) ita pr. m. A la; mirarique (ri pr. m. suppi. B 1; to qne pr. m. om. A 2) rell. k) viuum A la; vi(v superscr., sed eras.) ara B 6a. 1) paululam A la;

:: (ras. in, pr. m. superscr. paulo) ante B Sf. m) ita A la; isdem A 16. 2. 3 a. 6; eisdem A Sd; idem A Se; T. igitur sanctus (s. om. B 4) vir B. n) Dei A 3 a. b. o) eos A Se. p) vehe¬

menter A Se. q) ita A 16. 3a. 6 (pr. m.); obtestari rell. r) om. A la. 2. s) ut nec o. u. A Sd. e. t) ita A 16. 3a. 6 (pr. m.). e; opera(ri in ras.) A 2; operari rell. u) hoc non esse suas A 2. v) v.

16 asscrib. A 16. w) ita A 3 a (non A 36). x) itaque B Sg. y) cami carnem A la. z) iuditium A 3 a. a) remaneret A Se. b) sioque — propriam om. A 16. c) propria A 2. d) incolomen B Qf; incolumen A la. 8v. B Sg.

Cap. 15. a) XV. et in marg. VII. B Se. b) cursu:, ras. m Alb. c) que add.

A 16 ; Fane B 1 ; Fama pr. m. B Sf. d) antea A Sd. e. e) m. d. A la. f) viri corr. veri 40 A 2: requiritur verum. g) ita Alb. 2; om. rell. h) superscr. B S. i) Ubi vero f. B Se. k) destruebatur pr. m. A la. 1) Dei A 8 a. 6. m) ita A lb. 2; et de conlatis A la; (et om.) ex con(l)latione A 8 a. 6. c. d. s. B. ii) lagitione (sic) m. ad. add. A 2. o) om. A Sd. p) religias.

A 3 a. b. B 0c (pr. m.) ; religi(o8arumque m. al. in litura) B Qg. q) construebant B 1. r) ita A la.

Sa.b.c (pr. m); om. A 16; sacri reU. s) pabulum populum A 16; (pab. om.) populo (corr. po-

46 pulum) B 4. t) reticens A la, corr.

Cap. 16. a) que add. A la. 6. b) om. B Sg. c) nonnullis pr. m. A 2; quosdam B; ad

Deum add. B 1. 3. 4. 6a. c. d. e. f. g (non B 5). d) et s. maiore aest. A la; et adbuaestuans m. A 16;

ex hoc m. (a)estuabat B. e) denique add. B.

Nota *) a) assistens (7) cunctos pr. m. B 4 ; ad(s)sistentes cunctos B 5. 6a. c. d. e. f. g.

6o 1) Collata est collatio pro eleemosynis vel ecclesiis , ut in testamento Fulradi abbatis S. Dio¬ nysii (ed. M. Tangi, ‘N. Arch.f XXXII, p. 20$) ; cf. Ducange ed. Favre II, p. 402.

cuiquam umquam proderent, hoc videlicet, quod per

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

440

VITA AMANDI EPISCOPI I.

quod Sclavi*, nimio errore decepti, a diaboli b laqueis tenerentur oppressi, maxime- quec martyrii palmam se adsequi posse confidens, transfraetatod Danubio*, eadem f circumiens * loca, libera voce euangelium Christi gentibus h praedicabat. Paucis- que1 ex hisk in Christo regeneratis, videns etiam1 sibi minime m adcrescere fructum et martyrium, quemn semper quaerebat0, minime p adepturum q, ad pro- 6 prias iterum reversus’ est oves-, curamque1 gerens earum, ad caelestia regna0 praedicando T perduxit.

17. Interea* Dagobertus rex, amoreb mulierum1 plus quam oportebat deditus omnique* spurcitia d libidinis* inflammatus, sobolem minime videbatur habere, sed tamen ad Domini f confugit* auxilium depraecabaturqueh sedule1, ut ei filium io darek dignaretur, qui post eum regni sui gubernaret sceptra1. Quod ita, dante Deom, factum est. Cumque ein nuntiatum fuisset, videlicet0 quod ei Dominus filiump dareq dignatus sit r, magno- repletus est* gaudio; cogitare0 coepit, cui ipsum puerum traderet, qui eum sacro baptismate v regenerarew deberet. Statim- quex, arcessitis* ministris, ut sanctum- perquirerent* Amandum, sagaci intentione 16 praecepit. Nam dudum ipse pontifex, dum pro capitalibus6 criminibus, quod nullus ex sacerdotibus* facered ausus est, ipsum redargueret* regem, in furore accensus f, iubente eo, non absque iniuria* de regno eius* fuerat expulsus, atqueh remotiora perquirens loca 8, verbum Dei gentibus praedicabat. Cumque a ministris tandem1 fuissetk repertus et, ut ad regem ire deberet1, admonitus, memorans *> illud apostoli4 praeceptum, potestatibus sublimioribus se subdi debere10, tandem pervenit ad regem, qui° tunc0 illis diebus in villap cui vocabulum Clypiacoq est’

/. Capp. 10. 17. A lfl. 6. 2. 3o. b (ad l. 16). e. d. e. B 1. 3. 4. 6. 0a. f. d. e. f. g.

Cap. 16. a) clavia pr. m. A 1 a. b) 1. d. A 16. 3 c. c) illacque B. d) ita A 1 a; trans¬

freto A 16; transfrenato pr. m. A Sd\ transfretato reU. e) Danuvio B 1. 3 (pr. m.). (6). 6^. f) eundem n c. locum A 16. g) circuiens A 36. r. B (k. d. g. h) gentilibus A lo. 3 d. e. B 6. 6o (pr. m.). d (sed libus ifi litura), g ; r. infra l. 19. i) Paucis vero ex B. k) ita A 1 a. b. 2; eis A 8o. 6. c. d. e.

B 4. 5. 6c. d. e. f. g; ipsis B 1. 1) om. A 16. m) non satis pro m. B. n) ita A 16; quam

A 2 (pr. m.). 8 a. 6. d; quod reU. o) desiderabat A 16; querebant pr. m. B 6f. p) non A lb; nondum (nundum B 6 g) B. q) adeptumim (?) m. al. corr. adeptum B 1. r) reversurus pr. so m. A 8 d. s) m. al. suppi. B 4. t) coramque pr. m. A Qd ; Curarumque B 4. u) om. B 4.

v) om. A 3 a.

Cap. 17. a) Interea — deditus m. al. in mg. suppi. A 2. b) ita A 16; amori (sed i m. al. in litura B 3) reU. c) omniuque (?) pr. m. B 4. d) spurcitiae A 16. e) libinit pr. m. B 4. f) Do¬

minum A 16. g) confugiens A 16. h) precabatur (que om.) A 16. i) sedulo B 5. 6 a. c. e. f. g. sa k) dar& d. B Qf. 1) m. al. in mg. suppi. A 2. m) Domino B 3 a. n) n. ei A lo; sibi n. (A8c). B.

o) om. B. p) filiis (?) A 36, corr. q) dar& d. pr. m. B 6f. r) esset B. s) mox add. B. t) om. (A lo). B. u) que add. A 16; cogitans cui i. A 3 c. v) baptimate A 3e, corr. w) rege¬

nerari A 16. x) que om. A 3 o. 6. y) ita A lo. 6; arcersitis A 3o. 6; accersitis reU. z) sanctum — p. 446, •. civitatis ipsius desunt, duobus foliis deperditis, A 36. a) perquireret pr. m. B 4. b) oapi- 40 tolibus A 3 d, corr. c) sacerdotalibus A 16. d) s. ausus fuerat agere, ipsum A lo. e) redarguit A 2, corr.; redarguerat A 3*. f) in f. accenso A 16; in f. a. desunt, circa 10 litteris erasis B 0o; haec om. B 6e in transitu a linea ad lineam. g) eus B 1. h) Denique B 1; Ille denique pro z. B S; Ille vero pro a. B 4. 6. 0o. c. d. e. f. g. i) isdem A 3 d. k) fuis pr. m. B 4. 1) iuberet A 3 d.

m) debere:, ros. t B5. n) Qui: B 4. o) in add. A 8*; in pro tunc B. p) villam B 1. q) Cii- 46 piaco A 16. 2. B 6. 6f\ Clyppiaco B 4; Clypiacus A 8o; Clipiacus A 8 c. r) ante Cl. A 8o. c. B 0e.

1)- De reginis et concubinis Dagoberti egit Fredegarius IV, 60. 2) Cf. supra p. 437, 14.

3. Bemardus Guidonis: ad locum maritimum navem invenire volens perrexit et mare Bri¬ tannicum transire voluit ad gentem 8axanorum, ut eis euangelium praedicaret, et in peregrinatione cunctis diebus vitae suae permanere voluit. 4) Pauli ad Rom. 13, 1. ao

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI I.

441

morabatur, visoque* rex beatissimum b Amandum magno0 repletus est gaudio, prostratusqued pedibus beati viri, depraecabatur, ut tanto scelere0, quod in eum perpetraverat, veniam largire f dignaretur. Sed ille, ut erat mitissimus atque supra modum* patiens h, citius eum elevavit* ak terra atque1 veniam clementis- 6 sime indulsitm. Tunc11 rex ad° sanctum ait Amandum: ‘Penitet enim1* me valdeq, quod stulte adversum te egerim. Praecor igitur, ne memineris iniuriaer, quam in teB inrogavi, adque praecem 1 meam, quam au te summopere postolov, new dedigneris annuere*. Dedit mihi Dominus filium, non meisy praecedentibus meritis, prae- corque, ut eum* sacro digneris abluere baptismate atque, ut* tibi sit filius spiri- io talisb, in manibus accipere ne dedigneris’. Quod vir Domini vehementer0 ren- nuensd, scilicet sciens esse scriptura1, militanti0 Deo non oportere inplicaref saecularibus negotiis* et quietum atque remotum palatia1 non debere frequen- tarek regia1, em conspectu regis abscessit". Tunc0 demum rex misit ad eum virum inlustremp Dadonein atque cumq eo venerabilem virum Eligium r, qui tunc 15 in palatio regis sub saeculare" degebantur1 habitu", quos tamen postea egregios sacerdotes atque praeclaros in meritis, signis’ quoque atquew virtutibus* fuisse. nulliy dubium est. Hi* humiliter ad* virum Dei petierunt, ut praecibus regisb daret adsensum atque filium ipsius sacro dignaretur dilui0 fonted, et ut eum enutriret® atque legem f inbueret* divinam, quantotius adsentiret, dicentesqueh, so quod si* hoc vir Dei non rennueret, per hanc familiaritatem*1 liberius in regno ipsius1, vel ubicumque eligeret, haberet licentiam praedicandi, seu etm nationes quam plures per hanc gratiam se" posse conquiri0 fatebantur**. Tandem igiturq

I. Cap. 17. A la. 6. 2. 3 a. e. d. e. B 1. 3. 4. fi. 0«. e. d. e. f. g.

Cap. 17. a) VIII. in marg. B Se. b) ita A 1 a. b et pr. m. A 2; beatissimo Amando reU.

15 c) g. r. eat m. A ‘Se. d) rex adii. B 1. e) ita A 3 a; sceleri reU. f) ita A 1 b et pr. tn. A 2; largiri reti. g) modom pr. tn. A 2. h) faciens A 2. i) allevavit A 1 b. k) aterra

A 2, eorr.; atterra B 6. 1) facinusque in se perpetratum pro rerbit a. v. B. m) indulxit

B Se. n) Lect. VIII. praeter. B 3. o) ait ad s. A 2. p) om. A la. b. B 5. 0«. e. d. e. f. g\ m. al. suppi. B 4. q) pr. m. om. A 2. r) meae add. B 5. s) q. tibi A So. c. d. e. B. t) preci

20 me(a)e A Se. B 4. 6. 6a. e. d. e. f. g. u) ita A 2; q. t. summere A la; q. a (ad A 3 a. d. e) te (om. s.) A 3 a. e. d. e; q. (qua B Ga) s. (A 1 b). B. v) ita pr. m. A Sd; postulo rell. w) non A Sa. d. e. B 4. 5. x) abnuere A 1 b. 2 (pr, m.). B b. Sf. y) mer. pr. meis(?) .12, eorr.; meis meritis pr. A Sd. e. z) om., versu ineunte, B Se. a) ut om. A 16; atque in filium tibi (t. om. A Se) spiritualem

(spiritalem A Sd. e. B 1. 3. fla. f. g) accipere (suscipere B) obnixe deposco (deprecor A ‘Se; o d. om.

35 B 4. 6. 6a. c. d. e. f. g). Quod A 3 a. e. d. e. B. b) et add. A 16. c) que add. A Se. d) deno. B 1,

eorr. e) ita A la. b et pr. m. A 2; militantem reU. f) eorr. im(n)plicari A Sd. B 1. 4, et sic A 16

3a. e. e. B 3. 6. 6a. e. d. e. f. g; inplicaris, expunet. s A la. g) om. A 2. h) palacium pr. m. A 2; p:alatia B Se. i) deberi A 3 a. e. k) frequentari A S a. e (pr. m.). d. e. B 5. 1) regiae consp. A Sd;

regiae de consp. A 16; regia et consp. A 3a (pr. m.). e. m) a m. al. in litura B 3. n) abscensit A la;

40 abeessit A 3a. o) Statim igitur rex B. p) inlustrum A 16. q) con eo B 4; cumeo, ros. lineola A Se; cum:: eo B b. r) Elegium A 2 (pr. m.). 3 a. e. B 4. 5. C</; Elidium B 1. s) ita A 16. 2 (pr, m.); s(a)eculari rell. t) degebatur m. al. eorr. tegebantur A 2; degebant Ala. B S. 4. fi. Oa. e. d. e. f. g; degebat eorr. degebant A Se. uj abitu A 16. v) signis — Humiliter pagina exeunte

pr. m. in litura A Se. w) et A Se; ac B b. x) prodigiis A Se. y) plurimis conpertum est. Hi B.

45 z) Qui A la; om. A 3a. e. d.e; vero add. B. t) ita A 16. 2. 3 a. d; a viro A la. :ie; (ad om.) virum

rell. b) om. A Se. c) ita A 16. 2 (pr. m.). Sa.e(pr. m.). d; deluere A la. B Sd; diluere A Se rum rell. B d) fontem pr. m. A 2. e) enutrire B 4. 5. Oa. e. d. e. f. g. t) ita A la. 6. 2; lege — divina rell. g) imbuere A Se. B 4. S. 6a. e. d. e. f. g. h) que om. (A 16). B. i) si : : A 2. k) familiaritate A Sd. 1) illius A Se. d. e. m) om. A Sa. e. d. e. B. u) om. A 16; illum B b.

60 o) eorr. conquirere A 3r, et tie B 4. o. 6a. e. d. e. f. g; conquirere: (ra*. s) A la. p) fatebatur A Sd. B 1 ; fatebatur pr. m. eorr. fatebantur B 5. q) om. B b. Sa. e. d. e. f. g.

1. 2. Tiro. 2, 4.

SS. R. Meroving. V. 56

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

442

VITA AMANDI EPISCOPI I.

fatigatus praecibus amborum, facturum se esse promisit. Audiens autem rex, quod praecibus* suis sanctusb non rennueret Amandus, statim ipsum puerum adduci6 praecepit, qui ferebaturd none plus a nativitate habere diesf scilicet quam* qua¬ draginta. Accepto h igitur1 vir sanctus in manibus puerum1 benedicensquek eum caticuminum1 fecit. Cumque, finitam" orationem, nemo ex circumstante6 multi- & tudine respondisset0: ‘Arnen’, aperuit p Dominus os pueri, atque, audientibus cunctis,

eoq regenerans sacro

quer nomine Sygiberto*, regem atque omnem eius1 exercitum0 tuncv sanctus Amandus magno replevit gaudiow.

18.* His ita gestis, advenienteb obitus6 die, Treiectensiumd episcopus feli- 10 citer® migravit ad Christum f. Tunc* * vero rex? sanctum arcessivith Amandum, con- gregataque multitudine sacerdotum popuiique1 turbamk non modicam, ad regen¬ dam Treiectensium 1 ecclesiam eum praeposuit. Illo vero rennuente atque se in¬ dignum vociferante, omnes unam voce clamabant, dignum eum esse sacerdocium6 atque0 ob animarum sollicitudinem p ecclesiam magis quam pecuniae q questu r de- i& bere* suscipere. Coactus igitur a rege vel1 sacerdotibus, pontificalem suscepit

*) Rex igitur huius viri venerabilis con(m)periens obitum, sanctum accersire (accersiri B 4. 5. G e. g et e corr. B (id) fecit Amandum B.

I. Capp. 17. 18. A 1 a. 6 . 2. 3a. c. d. e. B 1. 3. 4. 5. 6a. c. d. e. f. g.

Cap. 17. a) preces suas B (\d. e. b) om. A 3 d. e. c) adferre corr. adferri B 1, et sic B 3. *o

6a. e. d. f; afferri B 4. 6. 6r. g. d) ita B 3g eum rell.i fatebatur A 3a. c. d. e et rell. B. e) a nat. non amplius A 2; qui non amplius quam XL dies a n. habebat Gesta Dag. f) sc. dies B 4; habere quam dies circiter quadr. B 5. 0a. e. d. t. f. g. g) om. A 3 a. d. h) ita A 16. 2. 3a; Acceptum A 1 a; Accipiens A 3e; Accepit B. i) autem B 1; (itaque deletum) igitur B 6f. k) et benedicens eum o.

B 4. 6. Oa. c. d. e. f. g; et benedixit eum atque c. B 1. 3. 1) ita B Qf eum rell.; catecuminum A 1 a. 2. te

B Qa. c. d. e; cathecuminum A 3c. B 5. 0<7. m) ita A 14; finita oratione rell. n) circumstanti A 1 a.

3 d. e. B i\f\ circumstantibus (om. m.) A 3c; ex exercitu tantae multitudinis Gesta Dag. o) respondissea B 1, corr. p) appernit B 0c; a. D. os p. om. A &a. q) ita pr. m. A 2; eum r. (r. eum B G f) s. b. rell. r) que om. B 1. 3. s) ita A la; Sigiberto A 16. 8a. B 5; Sigerberto B 4; Sigeberto rell. t) ex. eius B G f. u) circumstantem add. A 2. v) :unc A 3r, corr.; om. B 5. (k. d. t. g\ t. b. A. om. so B 1; ex. magno Dominus repi. Gesta Dag. ; Arnen. Tunc s. A. m. repletus est g. Statimque — Sigiberto valedicens regem a. o. e. exercitum discessit. His A 16. w) gaudeo pr. m. B 5.

Cap. 18. a) XVIII. et in marg. VIIII. B 6e. b) advenientes A la; atveniente B 4. c) sui m. al. add. A 2, add. A 3 a. c . d. e. B (sue pr. m. B 3). d) Tre : iectensium, ras. c B 5 ; Tr(a m. al. in Mura) iectensium B 6g. e) om. A 10. f) Dominum A 2. g) Tum A 2. 3e. h) ita A la; s* arcessivit s. A 16; s. accersivit (acersivit A 3d) A 2. 3 a. c. d. i) populoque A la. k) ita A 16 et pr. m. A 2; turba non modica (modico A 3 d) rell. 1) Traiect. e. A 3c et e corr. m. al. B Qg; Tre- iectensi aecclesiam A 3 d. m) u. v. om. A 3 d. n) ita (?) pr. m. A 2 ; sacerdot(c)io rell. o) atque — quam om. A 16. p) sollicitudine ecclesiae A 3a. d. q) penuniae pr. m. A la; pecuae pr. m. B A. r) ita A 2. 3a. d. e; qu$stu: A 3c; qu(a)eatum rell. s) deberet A 2. t) ac B; vel a s. A 16. 40

1. Teste Fredegario IV, 62, Sigibertus Aurelianis neque Clippiaci baptizat us est ipsumque Chairibeiius ’ de sancto lavacro excepit *, anno scilicet p . Chr. n. 630/1. Eundetn fontem Phi¬ lippus de Eleemosyna (AA. SS. Febr. I, p. 865J secutus est. 2) Herigerus l . I. I, c. 36 (p. 180J: Post haec, inquit, beatus Iohannes episcopus Traiectensinm feliciter migravit ad Christum. Rex, convocatis multis sacerdotibus, sanctum Amandum evocavit, Traiecten sibus 45 praefecit. Rex alius intellegi nequit nisi Dagobertus a . 639. defunctus atque Amandum per trien¬ nium ecclesiam Treiectensium gubernantem a. 642. aut antea resignasse opus esset, si biographo fidem attribui liceret. Eundem vero eodem intervallo potius apud Tornacenses constitisse indeque Francis fidem chi~istianam attulisse per Ionam , V. Columbani prae fi, compertum habemus, atque biographum in ratione temporum omnino falli ex collata Martini epistula (v. p. 443, n. ) 50 intellegitur, qua insequens cleri discidium a. 649. attribuitur.

baptismate, inposito-

clara voce respondit: “Arnen”. Statimque

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI I.

443

cathedram, sicque per triennium fere vicos vel castra circumiens*, verbum Domini constanter omnibus praedicavit5. Multi etiam, quod dictu quoque® nefas est, sacer¬ dotes1 atque levitae1 praedicationem illius respuentes, audire contempserunt ; at ille secundum euangelii5 praeceptum pulverem de® pedibus f in testimonium excutiens, e ad alia properabat5 loca.

19. Igitur tandem*, parvam5 repertam insulam cui vocabulum est Chanelaus®* * iuxtad Scaldum® fluvium, aliquantis diebus cum fratribus spiritalibus f inibi* Christo militavit5. Sed verbi1 Deik contemptoribus1 per biennium fere ingens adtrivit plaga, ita ut eversae"1 domus", agri in solitudine0 redacti, necnon etiam vici vel io castra destruerentur p, nullusque14 pene in hisr regionibus remaneret, qui virum Dei contempserant praedicantem.

20*. Nec multo post, cum a5 fratribus, quos ob animarum cura® per diversa1 reliquerat® loca, rogaretur f, ut eis vir5 sanctus praesentia sua visitare1 digna¬ retur, et, ut eos k verbi1 pabulo reficeret"1, invitaretur, tandem, praece accepta, per¬ is venit ad eos audivitque ab eis gentem quendam", quem0 Vaceiamp-5 appellavit1 antiquitas, quamr nunc vulgo nuncupatur Wascones’, nimio errore deceptam, ita

/. Capp. 18—20. A 1 a. 6. 2. 3«. c. d. t. B 1. 3. 4. 5. Oa. c. d. e . f. g.

Cap. 18. a) circuiens A 2 (pr. m.). 3 c. e. B 6c. d. g. b) pr(a)edicabat A 3 c. B 1. 3. c) om.

A 3 a. c. d. r. B. d) sacerdos A 2, corr. e) om. B 4. 0 pedebus pr. m. B f>. g) ab A 1 b.

fo h) properaba pr. m. A la ; properavit B 6c, corr.

Cap. 10. a) om. B 4. b) parva reperta iosula .4 3c. e; parvam rep(p)eriens insulam B. c) bis scr. erat B 4; Chanalaus A 3 a; Chenelaus A 3 r; Canelaus /* 3. 6 g ( pr . m.). d) iusta pr. m. A 1 a. e) Scaldiin A 1 b; Scaldi A 2; Scauldum B 3. f) spiritual. A Se. B 4. 5. flr. d. e. g) ibi¬ dem B. h) militare studuit, sed B. i) verbum A 1 b. k) Domini B 4. 1) ita A 16 et pr. m.

*5 A la. 2; contem(p)tores rell. m) ersae B 1; e(versae in litura) B Qa. n) domos pr. m. Ala ; et

add. B. o) ita A 1 b. 3 a. c. d; solitudinem rell.; essent add. B 3. 4. 6. 6 a. c. d. e. f. g. p) desti¬ tuerentur A la. q) Nullus quin(?) pr. m. B 1. r) que(?) add., *ed eras. A 3 d. s) con t em (p) serat A 3 a. e. B 4. 6. 6 a. c. d. e. f. g.

Cap. 20. a) om. A 16; XX. et in marg. X. B Qe. b) om. A 3d. B 1. c) ita A 1 b. 3 a. d;

jo ouram rell. d) diversas B 1. e) relinqueret B 6; reliiquerat B 6g. 0 rogaret A 3,. g) ita A 16;

eos reU. h) v. s. om. B. i) visitaret (visitaretur pr. m. B 0 f) et B. k) om. B. 1) sacri add. B.

m) reficere dignaretur, t. B. n) ita Ala.b et pr. m. A 2; om. A 3 a. c. d. e. B. o) ita A 16 et pr. m.

A 2; quae A 3d; quam A la. 3 a. c. e. B 3. 4. 5. 0 a. c. d. e. f. g; qua B 1. p) Vaccam A 2; Vacceiam A 16. 3 d. B 4. 5. 6a. c. d. e. g. q) appellant B 5, corr. r) ita -4 16. 2; qu(a)e rell. s) miu- 35 cupantur A 16. t) Vascones A 1 a; Wasconia A 3d. B A. 5. 6a. c. d. f. g ; Vasconia A :\a. r. e. /11. 8; Guasconia B 6e.

1. Presbyteros et diaconos post ordinationem lapsos apud Martin um papam Amandus a. 649. detulerat; r. Suppi. Milonis c. 2 (infra p. 453J. 2) Mare. 6, 11. 3) Locum

his versibus celebravit Milo III , r. 363 sqq. (Poetae III, p. 596J;

40 Insula dicta nitet Caloloo de vertice sancti,

Scald iuxta et giris curvo sinuamine flexis Praebet secessum nautis gratissimus amnis.

Calloo locus nunc haud procul a Scaldi ft. in Flandria orientali prope Beveren situs est, cuius ecclesiae patrocinium ad abbatiam S. Petri Gandavensem spectasse monuit G. Henschenius, A A.

45 SS. Febr. I, p. 820. 4) Memineris multos presbyteros et diaconos istos fuisse contemptores;

cf. c. 18. 5) Gfr Fred. contin. c. 47 (a. 763): plurima Wasconorum, — — quem antiquitus

vocati sunt Vaceti. A Bacceis sive Vasconibus Oppila vir nobilis a. 642. in procinctu belli necatus est, cuius titulum sepulchralem edidit Aemilius Hiibner, Inscriptiones Hispaniae Chri¬ stianae 087 1J p. 36.

56*

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

444

VITA AMANDI EPISCOPI I.

ut auguriis* vel omni erroreb dedita, idola etiam pro Deo coleret0. Quae gens Transalpinis d- 1 montibus peraspera atque inaccessibilia® diffusa est f loca, fretaque agilitate pugnandi frequenter finibus* oceupabath Francorum. Vir autem Domini Amandus eorum miseratus errori1 enixaequek laborans1 , ut eos a diaboli revo¬ caret instinctu1", dumn eis verbum praedicaret divinum atque euangelium0 ad- 6 nuntiaretp salutis, unus eq ministris adsurgens levis r, lubricus necnon insuper* et* superbus atque11 etiam apta cachinnans v risuiw verba*, quem vulgoy mimilo- gum*-3 vocant*, servum b Christi detrahere coepit euangeliumque0 quod praedi¬ cabat pro nihilo ducid. Sed eadem mox hora arreptus® a daemone f, miser pro¬ priis se* coepit manibus laniare, atque coactush publice confiteri, quod ob iniuriam. io quam Dei1 inrogaverat servo, haec perpeti merereturk; sicque in ipso constitutus tormento, spiritum exalavit extremum.

21*. Illis autem adhuc in eorurab caecitate permanentibus, etc vir sanctus ad alia demigraretd loca, pervenit ad civitatem quendam®. Ubif cum ab episcopo civitatis illius honorifice* fuisses susceptus, dum1 eik hospitalitatis1 more episco- i& pusk aquam in manibus funderet, secretius praecepit"1 ministro, ut eandem aquam, in qua vir Dei" manus abluerat0, diligenter in sacrario ecclesiae custodiendam p deportaret1. Quod ita factum est, satisquer** fidens episcopus, quod eadem1 viri11

*) est. Praefatus namque civitatis antistes satis f. extitit, quod £.

/. Capp. 20. 21. A la. b. 2. 8a. e. d. e. B 1. 3. 4. f». fla. e. d. e. f. g.

Cap. 20. «) auguris B 1, corr. b) errori .4 3a. e. d. B 3. 4. 5. fla. e. d. e. f et m. al. A Ze.

c) colerent pr. m. A 2. B 4; colleret pr. m. A 3 d. d) ita A 1 a. b. 2; (Tr. om.) montibas A 3 a. e . d. e. f; Transalpinos montes £1.3.4; geus erga (circa B 6r) Pireneos saltus (tus m. at. in litura B Sg) p»*r B 5. fla. c. d. e. f. g. e) inaccessabilia £ 1. 4; insccessibi^a B flr. f) erat £. g) ita A \b et pr. m. A 2; fines reti. h) occupavit A Se; occupat A 3 d. i) ita A 2. 3a. £ 3; errore £ 1 ; erroris Ala; 26

errorem A 16. 3<\ e. B 4. f». fla. c. d. e. f. g. k) ita A 16. 3 d; enixeque reti. A; que om. £. 1) ita

A la. 6 et pr. m . A 2; elaborans A 3 a. e. d. e; elaborare (laborare £ 6^) ce(v)pit ut B. m) servitio A 3 a. e. d. e. B. n) autem add. £. o) salutis adn. euangelium A Se. p) adn5ntiaret £ fl/*. q) ex A 16. £ (pr. m.). r) ac add. B. s) ita A la ; insuperbus et superbus A 16; insuper (om. et s.) m. al. corr. et superbus A 2; insuper om. A 3 a. c. d. e. B. t) om. A 3c. u) qui etiam inepta so c. A 16. v) cachinnas A 3 d. w) risus A 16. x) super scr. A 2; excitare consueverat ad/l. A 16.

y ) vulgus £ 6. fla. e. d. e. f. g. z) mimi A 16; mimmilogum £ 5. a) vocat £ 5. fla. e. d. e. f. g et pr. m. £ 4. b) servo A Se. B 5. fle. g. c) que om. A la; Christi add. £ 1. d) ita A la. 6 et pr. m. A 2; duceret -4 3a; ducere rell. e) arreceptus pr. m. A la. f) d(a)emonio A 16. mi.

g) c. se £ fle. h) coaptus £6/; corr.; est add. £ flg. i) q. s. D. irrogaverat A 16; q. in D. s. in- 35 rogaverat A 2 ; q. D. interrogaverat A 3 d. k) meretur A 3 a. £ 4 (corr.).

Cap. 21. a) XX. A 16, et sic deinceps. b) sua £ 0r. c) om. A Se; dum £. d) demir- garet pr. m. A la; remigraret A 3 d; dimigraret £4; demigrans A 16. 3c; demigravit B (Sg. e) ita A 16. 2 (pr. m.). 3a ; quandam rell. f) om. A 16. g) om. A Se. B b. h) s. f. A 16; fuissusceptus A 3a. i) et £. k) om. A 16. 1) hospitalis A 3e, corr.; hospilitatis A 3 d. m) om. A la. 40

n) Domini A la. o) ablueret pr. m. A 2. p) custodiendum A 3a. e. d. q) portaret A 3r. r) que om. A 16 ( ubi satis — possit ante Quod i. f. est). s) ei A 16. t) eandem £ 4, corr.

u) vir A 16.

1. Intelleguntur Alpes Hispanae, videlicet Pyrenaei montes ; cf. Ducange ed. Favre I, 199. Pyrenaeos distincte Vasconibus attribuit Isidorus, Etym. 9, 2, 107; Vacca oppidum fuit iuxta 46

Pyrenaeum, a quo sunt cognominati Vaccaei - . Hi Pyrenaei iugis peramplam montis

habitant solitudinem. Iidem et Vascones quasi Vaccones. 2) Einhardi V. Karoli M. c. 9: Adiuvabat in hoc facto Wascones et levitas armorum et loci, in quo res gerebatur, situs, econtra Francos et armorum gravitas et loci iniquitas per omnia Wasconibus red¬ didit impares. V. supra p. 404. 3) I. e. ioculator. &o

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI I.

445

Dei benedictio salutem* restituib possit®. Eodem quoque tempore homo quidamd caecus sedebat ante fores® templi mendicans, quif multo iam tempore corporalem amiserat* visum. Adh quem civitatis ipsius1 episcopus ait: “O homok, si habes1 fidem, ablue oculos tuos ex aqua, inm qua vir Dei Amandus abluit manus; con- 5 fido enim, quod per ipsius sanctitatem” pristinam consequaris0 salutem p". Cumque hisdemq caecus oculos ex eadem aqua abluisset, statim, iubente Deo, pristinum recepit visum, ita ut omnia clare r videret.

22*. His ita peractis, isdemb vir Domini® Amandus in finibusd remeavit Francorum elegitque® sibi locum praedicationis f aptum, in quo cum fratribus, qui io cum eo* perh diversis provinciis multas1 pro nomine Christi perpessi fuerant pas¬ siones, aedificabat*1 coenubium 1 * , atque™ ex eisdem" fratribus plures postea abbates vel0 honorificos vidimus viros.

23. Eodem fere* tempore vir sanctusb Domini Amandus ad® Hildericumd adiit regem eique® humiliter postolavitf, quatenus ei aliquod* municipium ad ib construendum h monasterium non ambitionis* gratia, sedk ob animarum salutem largire’ dignaretur. Deditque praefatus1" rex ei locum noncupante" Nanto0,8, in quo vir Dominip sagaci intentione coepit aedificare** coenobium. Mommolusr autem

/. Capp. 21—23. A la. 4. 2. 3a. b (<i l. 3 ) c. d. e. B 1. 3. 4. 5. G a. r. d. e. f. g.

Cap. 21. a) salut| A 14; fidelibus add. B. b) ita pr. m. A 2: restituere veli. c) ita A 14. 2 to (pr. mi.). 3 a; posset rtll. d) quidem B 1. e) fores B 3. f) qui: A 2. g) emiserat A 14. b) At #3, corr. i) om. A 2. 3 a; in episc. redit A 84. k) (ho m. al. suppl.)mo B 4. 1) f. h.

B 5; haben f. B fla. m) in qua suptrscr. B 3. n) sanitatem A 14; (per om.) i. s. (corr. sanctitate A 3 a, ei sic A 34; A 8 a. 4. o) consequeris A 2 (pr. m.). 3a. 4. c. B 4. «e et e corr. B 6 d. p) sanitatem B 4. q) ita pr. m. A 2; idem A 3c. B 5. Gd. e. g ; isdem rtll. r) clara A 14. B 1; clare corr. clare B 4. 16 Cap. 22. a) ita h. I. etiam B Gf; XXII. et in tnarg. XI. B fis. b) ita A 14. 3 a. b (pr. m.) ;

idem rell. c) superscr. A 2. d) ita A 1 a. 4. 2; fines relt. e) que om. A 1 a. () praedicationi

BGc. g) erant add. A 14. b) ita A 8d ; per diversas provinc(t)ias reti. i) om. A 14. k) ita A 14 et pr. m. A 2; edicavit A 3 d\ (aedificavit relt. 1) ita pr. m. A la; cenobia A 14; c(o)enobium rell. m) Postea namque pro atque A 14. n) idem corr. isdem A 3 d; hisdem A 3 c. o) seu h.

so vid. B 3. 4. 5. fla. c. d. e. f. g ; vid. seu h. viros B 1.

Cap. 23. a) om. A 14. b) om. A 2. 3a. 4. c; D. s. A 3 d. c) eras. A 2. 34; om. A la. 3 c. c. B 8. 4. 5. fla. c. d. e. f. g. d) Hid. m. al. carr. Hild. B 5; Chilpericum A 14. B 3. Gg. e) eumque A 3a. 4. c. d. e. B. f) ita A 3 d. g) aliquot A 3a. 4 (pr. m.). h) aliqdod add. A 2. i) ambi-

cione pr. m. A 2. k) rersu ineunlt om. B 0 f. 1) ita A 14 (pr. m.). 3 a. 4; largiri rell. m) ei pr. r.

S6 A 14. n) ita A 14. 2 (pr. m.). B 3; nuncupante A 3a. b. e. B 1. 4. fle. d. f; nuncupa::: m. al. corr.

nuncupatura A 3c, rt sic B Ga. d. e. g ; muncupate corr. nuncupate A 3d; nuncupantem pr. m. B 5.

o) Nante B 4, corr.\ Nauto A 34. Bb\ Xantho B 0*. p) Dei A 3 d. q) aedificari A 3 c, corr.

r) ita A 14. 3 d; Mummolus BG’\ Mumulus B 1; Mummulus rell.

1. Monasterium aliud intellegi nequit praeter Elnonense, sicut bene monuit Mabillonius, 40 atque biographus nomen supprimens ei sine dubio adseriptus non erat neque recte Childerici tempore idem aedificatum esse credidit (cf. c. 23 in.), quod Dagoberto regnante aedificatum erat; cf. supra p. 404. 2) Similia supra c. 9. leguntur. 3) Hodie Nant (dtp. Aveyron), dum

villa Barisiacus in pago Laudunensi sita hic requiritur; cf. supra p. 405. Sane inter c. 23. et 24. Philippus de Eleemosyna (c. Al) de condito monasterio Barisiacensi rettulit. Falsarii «6 vero posteriores hoc caput in usum monasterii proprii immutaverunt. Bemardus Guidonis locum ad Childebertum regem et monasterium Vaurum (hodie Jjavaur, dep. Tam) rettulit: Sanctus autem Amandus impetravit a rege Childeberto locum unum in Gallia, qui dicitur Vauro, ut ibi coenobium aedificaret, alterque interpolator ad Nantuacense coenobium; cf. supra p. 427.

V. Martio! 10, «.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

446

VITA AMANDI EPISCOPI I.

quidam* Ozidinsisb- 1 urbis antestis® valde ferebaturd moleste, quod isdem® vir °re?i I81’ domini f eundem locum impetraverat a rege, invidiaeque facibus accensus, eundem virum Domini h extinguere conabatur’, missisquek agilibus1 viris m, ut eundem virum Dein a loco0 ipso contemptibiliter1* iniuriasq adfectum2 eicerentr aut certe in eodem punirent* loco. Venientesque ad eum ministri, simulato dolo1, dixerunt11, a quod ei locum aptum v ad construendum monasterium ostendere deberentw; tantum¬ modo cum illis illuc properare deberet*. Sed eorum fallaciay, revelante Deo, latere non potuit. Cumque eum ad praedictum locum deducere* simularent, non* inscius vir Dorainib Amandus, quo in loco eum interimere® disponerent4, tandem® pervenerunt ad supercilium montis, ut eum ibi capite truncarentur f. Vir etiam * 10 Domini suis hoch ante’ indicare noluit, quiak ad martyrium libentissime prope¬ rabat. Sed subito1 , orta tempestate®, pluvia® grandineque, omnem illius locum0 montis tenebrosa1* obtecuit1 nubisr, ita ut apparitores, qui ad1 interficiendum eum fuerant missi, amisso® lumine, nihil penitus viderent’", spemque vitaew nullam habentes, prostrati* pedibus sancti viri, veniam postolabant, ety ut eos vivos* i& abire* sineret, humiliter depraecabantur. Tunc vir Domini ad consueta recurrit praesidia, scilicet ad orationum1* auxilia: profusis® in oratione lacrimis, tamdiu orationi4 incubuit, donec, reddita serenitate, lumine e etiam apparitores recepto non absque metu vel stupore ad propria reverterentur f; talique perculsi* timore ministri11, vir’ Domini inortemk incolomis evasit. *o

/. Cap. 23. A la. 6. 2. 3a. 6. e. d. e. B 1. 3. 4. 5. fia. c. d. e. f. g.

Cap. 23. u) quidem B 1. 6g; wn. B 4. b) Ozydinsis A la; Ozidensis A 16; Ozadinsis A 3 d. c) ita pr. m. A 3 d, d) ferebat A la. 3 c. e. B 3. 4. 5. 6o. c. d. e. f g; ei add. A 16. e) hisdem

B 6 f; idem A Sc. B 5. 6d. e. g et e corr. A 36. f) Dei B 1 ; Amandus add. A 8 d. e. g) inpelrasset A la; imperaverat pr. m. A 3*. B 5. b) Dei A 2. i) conabantur B 4, corr, k) Misisque A 3a. b. d; te

Misitqae -4 Sc. 1) agiles viros A 3 c. m) iussit add. B 4. f*. (ia. c. d. e. f. g. n) om. B 4. o) loquo

pr. m. A 2, et sic infra ; ad loco i. A 3a; ab i. loco A 3 c. p) contibiliter B 1. q) ita A 16 et pr. m.

A 2; aff. iniuriis A la; iniuriis (iniuris A 3 a) a. reU. r) eiecerant A 16. s) eodem loquo necarent. V.

A 2. t) m. al. superna’. B 5. u) m. al. in marg. suppi. B 6f. v) om. A la. 6; &. . A 2. B 4.

w) et add. BGg; debent (tantummodo — pr. deberet altera paginas parte ereunte om.). Sed A 3d. so

x) debere A Se. y) fallaciam B 5. z) deducerent non s. A 16; ducere B S. 4 (pr. m.). Qo. f. g. a) fuit

add. Bi)g; erat m. al. add. B 0a. h. I. habet B 6/; non inscius erat in litura B Sd . b) Dei B 4. 5.

c) interimere: A 3 d. d) et add. B6g. e) igitur add. B 6*. f) ita A 16; truncarent rell. g) tamen B 4. 6a. d. f; autem B 5. 6c. e. g. h) om. A Sd. B 1. i) antea B 1, rorr.; om. A 3c. B 4. k) qui

A 2. 1) subita B 6 f. m) tcmpesta(te in litura) B 6 d; tempestas B 1. 4. 6c. f. g; tempestatest corr. se

tempestas est B b. n) ita A la; pluvia grandinique A 16; pluvia grandinemque pr. m. A 2; pluviae grandinesque ASa. 6. c. d. e; pluvi(a)c grandinisque (grandinis qu$ B 6f) B. o) m. 1. B. p) tene- bros(a)e B. q) ita pr. m. A 2; obtexuit A la; obtinuit A 16; obtexerunt A 3a. 6. d. e. B ; obduxerunt A 3 c. r) ita pr. m. A 2; nube($) A 3 a. 6. c. d. e; nubes rell. s) persecutores ipsi qui A 2. t) eum ad i. B 1. u) (am. om.) lumen p. n. v. A 16. v) viderunt B 1. w) iam add. B; v. nulla A 16; 40 n. v. A 3 c. x) que add. A la. y) superscr. A 2; versu ex. om. ASa ; »1. al. add. A 36; et —

auxilia om. A 3 c. z) om. A 16. a) habire pr. m. A 2. b) orationem A 3 a. b (pr. m.). c) ita

A la. 3 a. c; que add. A 36 (m. al.); profusus in horacione 1. pr. m. A 2; profusis genibus in oratione (1. o»i.) A 16; profusisque uberrime lacrimis B. d) t. oration(i in ros.) A la; t. in oratione A 3 a; haec om. A 16. e) lumen etiam ree. app. A 16. f) sunt reversi A lb. g) percussi A la; per- Ab culsis B 4 (pr. m.). 6 a. r. d. e. f. g. h) ministris A Sc. B 4 (pr. m.). f». 0a. c. d. e. f. g; ministri sunt A 16; m. ante timore A3d. e; m. om. B 1. i) ut ante vir add. A Sd; vir autem D. A 16. k) i. m.

-4 16. B 4: morte i. B 6r.

1. Hodie Vzes (dtp. Gard). saec. VII. nullus notus est. 2)

Praeter Aurelianum (V. Eligi i II, 1 3) episcopus Ucefictts Cf. supra p. 434. n. 1.

Digitized by

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI I.

447

24. Nec illud quoque praetereundum putavi*, quod, presbitero quodam b nomen* Erchengisilod venerabili atque fideli viro narrante, didici. Quadam die, dum vir® Domini Amandus in pago Belloacinsef verbum Domini praedicaret, pervenit ad quendam* locum, cuib vocabulum est1 Ro8ontok1, secus Oronnam1 6 fluvium2, eratque"1 ibi mulier quaedam caeca, quae longo iam11 tempore, amisso lumine, nihil praeter tenebras agnoverat0. Ingressus autem vir Deip domum illius, coepit percunctari ab ea, qualiter eiq haec caecitas evenisset r. Respondente illa, quod non ob causam aliam ei1 ipsa caecitas evenerat u, nisi quod auguria vel idola v semper colueratw, insuper ostendente* ei locum, in quo praedictum idolumy ad* io orare consueverat*, scilicet arborem, quae erat daemoni* dedicatab, vir* Domini aitd: ‘Non miror, si® pro hacf stultitia* caecah facta sis, sed admiror clementiam Domini1, qui te tamdiu expectando sustentat, ut, cum factorem et redemptorem tuum adorare debeask, adoras1 daemones et idola muta, quae nec tibi necm sibi possunt prodesse3. Nuncn igitur accipe securem0 et hanc nefandemp arborem i6 quantotius succidere festina, per quam etq lumen amisisti r corporis* et animae perdidisti salutem ; confido enim, quod si firmiter credideris, lumen pristinum a Domino consequi possis1’. Educente0 autem illa v puellae suaew manibus, ad arbo¬ rem citius mulier* perrexity atque eam excidere conabatur. Tum* vir Domini Amandus eam* ad se advocans1*, signum* crucisd super oculos eius® inprimens, io invocatoquef Christi nomine, pristinae reddidit sanitati ; instructamque*, qualiter aeh agere deberet, relinquens1, omnibus diebus vitae suae castek atque sobrie se1 exhibuit, etm correctiorem n vitam deinceps gerens0, moresque p commutavit inq melius.

/. Cap. 24. A 1 a. 6. 2. 3a. b (ad l. 3). c. d. e. B 1. 3. 4. f>. 0 a. c. d. e. f g (ad l. \R).

Cap. 24. a) patavi A 8d. b) quoddam pr. m. A 1 a. c) ita A Ib et pr. m. A 2; om. A la;

16 nomine rei/. d) Erchengysilo B Ga.g ( e corr. ); Ercben)::::: ( ras . gclos)gysilo B Gc. e) desinit A 3 b, folii s deperditis. f) Belloacense A 1 a; Belvacinee A 1 b. BA.Ga.c; Belvacin»(i in rasura) BGd; Bel-

▼acense A 3 c. d. e. B 5; Belvacenai B Ge. g. g) om. B 4. h) cuiua A 3 d. e. i) bis scr. B f).

k) ita Ala. 2. B b\ Roaonto corr. Roaaonto B 3. 4, et sic A 3 a. d. e. B 1. 6«. c. d. e.f.g; Roaaomto A 1 6; Resaumthum Philippus. 1) ita A la. 3a. c. B 3. Ga. f ; Oromnam A 16; Orannam A 2; Oronam

»o A 3d. B 1 (pr. m.). 4; Aronam B 1 (m. a/.); A:ronnam, ras. u B b; Aronnam B 6c. d. r. g. m) quo

m. ai. suppi. A 2. n) t. iam B 4. o) videbat A 1 b. p) Domini A 3a. B Gf q) h. ei B Gg; ei hac

A 3 a. r) advenisset A 2. •) autem add. A 16; Responditque illa B. t) m. al. superscr. B 4; i. om.

B 1. u) ita A 16; venisset A la; advenerat A 2; evenisset rtll. v) ydola A 16. w) coluerit B Ge. x) oatendena A 16; ostendit A 3 d cum B. y ) ydol. Ala. z) consuerverat pr. m. B 4. a) de-

16 roonia B 1. b) Tunc add. A 16; Ad (At pr. m. B 3) quam add. B. c) autem add. A 3 d. d) ad

eam add. A 3 d. e) super h. A 16. f) haec B 1. g) quod add. et quod ceca bis scr. erant , sed corr.

A 16. h) f. sia caeca A la. 2. i) Dei A 16. 3 c. k) debuisses A 16; debes B 0 f. 1) ita A 2

(m. al.). 3 a. d. e. B 1. 4; adorabas A 16; adores rei/. m) nec sibi m. al. suppi. A 2. n) Nun pr. m. B 4. o) securim A 3 a. c. d. e. B 4. 5. 6a. c. d. e. f. g et e corr. B 3. p) ita Alb et pr. m.

40 A 2; nefandam rell. q) ita A 16. 2; om. rell. r) admisisti A 3a. s) in cor| desinit B Gg , foliis

duobus erasis. t) poteris A la; possit B 3, corr. u) ita A la. 6; Educente, m. al. superscr. vel deducta A 2; Deducta A 3 a. c. d. e. B. v) mulier B. w) om. A 16. x) om. B. y) pervenit B 4. 5. 6a. c. d. e. f. z) Tunc A 16. 3a. c. B 6. Gd. f. a) om. A 2. b) vocans A 16. B 4. c) signumque B. d) om. A 3 d. e) m. al. suppi. B 4. f) que om. (A 16). B. g) que eras. B 6 d,

46 om. B 6r. h) a. se A 3 a. i) relinques A 8e\ Quae add. B (k; r. Omnibusquc d. B 6 d. k) m. al.

superscr. B 4; caat? a. sobri? (sobrie A la) A la. B 3; c. ac s. BGd-, caste — exhibuit om. A8d.

l) om. B 1. m) ad pr. m. A 2. n) correctionem A 8a. d. B 8. Gc. d (pr. m.). o) m. al. superscr. B4c. p) ita Ala. 3a; mores:: (ras. ad) A 2; que om. reU. q) un B 1.

1. Ressons - sur - Matz (Oise, arr. Compiegne). 2) Aronde rivus paulo infra Matz rivum io Oise fl. influit . 3) Cf. Greg. H. Fr. II, 31: ut Deum verum, factorem caeli ac terrae,

crederit, idola neglegent, quae neque sibi neque aliis prodesse possunt.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

448

VITA AMANDI EPISCOPI I.

25. Hoc quoque, quod ad cumulum laudis eius Dominus ostendere dignatus* est, non videtur silentio5 contegi. Quodam0 itaque d temporae cum cuidam

perh

missum iussisset, ut vehicula ad vinum in usibus fratrum monasterio deferendum praeparare * deberet, dicitur inoboediens extitissek. Sed eum nocte eadem ultio * divina subsecuta est. Nam eo1 iter agente m, ut ad virum Dei pergeret excusa¬ tionis causa, quod vehicula minime" haberet, ita dicitur omni corporis0 ccnpagep °r ii| s?1’ paralisi dissolutum q, ut nec manum quidem r vel pedem posset1 moveri"; omniv iamw carne praemortua** \ in solo pectore? vitalis anelabat spiritus, tenuique* flatu* confiteri, utb valebat, nitebatur, quod obc inoboedientiam et contuma- 10 tiam haec perpeti merebatur. Igitur praefato d monacho fratres misso in navi® ad monasterium, cui vocabulum maiores f indidere* Helnonem55, ad virum Dei1 adduxerunt Amandum. Cumque, iam vesperascente k die, finita1 missarum velm etiam vespertinarum sollemnia, idem" vir Domini ad reficiendum0 iuxta morem isset p, subito ei nuntiatum est, qualiter hisdemq monachus egrotareturr, leniter- is que, ut aiunt, adridens, dixisse1 fertur; “Adhuc maiora susteuebit pericula, quia valde iactantiae vel” inoboedientiae v deditus erat". Sed tamen presbiterumw quen- dam fidelem virum ad se evocare* praecepit?, eidemque* monacho calicem vini et* fracmen5 panis per eundem transmisit pr$sbiterum eique mandavit, dicens: ‘Vade et dic monacho illi c , ut sumat partem panisd istius et vini, et cras, iubente to Deoe, cum adf eum visitandum* perrexero, obviam mihi procedat1’, et in lectulo iacere non patiatur1’. Quod ita factum est. Accepta itaquek isdem1 monachus

I. Cap. 25. A 1 a. 6. 2. 3 a. c. d. e. B 1. 3. 4. 5. 6o. c. d. e. f.

Cap. 25. a) om. B 5. b) ielentio pr. m. B 5. c) Quadam B 1. d) igitur B 1.(5). e) m. al. superscr. B 4. f) Crhodobaldo A 16. g) nomine B 6 d (in litura), e. h) quendam (quandam n

pr. m. B 5) add. B. i) praepare A 3 d. k) extitisset B 1. 1) ei A la; Nam : : ( ra8 . iter) eo a.

B Qf; iter om. A 16. m) agente — haberet m. al. in mg. suppi. B 4. n) non -4 2. o) corporea A 2, corr. p) cumpage A Se. q) ita A 16. 2. 3a. c ; disaolutua rtll. r) quidam pr. m. B 5.

s) nec, pr. m. superscr. vel A 2; nec A 3 c. t) possit A 2 (pr. m.). 8a. c. d. e. u) movere A la. 6.

8 d. e. B 3. 4. 5. (ia. c. d. e. f. v) que add. A S d cum B et m. al. A 2. w) in a<ld. A 3 d. x) ita 90

A la. 6. 2; carne (eius add. A 3 d) sicut mortua A Sa.d. e; carne velut (velud B 5) mortua (A 3 r). B. y) pectere pr. m. A 2. x) tenuque pr. m. A 3 d. a) fletu A 2, corr. b) om. A 8d ; nit. ut val.

ASa. c) in A 2; ob om. A 3 a; (ob om.) inoboedientia et contumat(c)ia -4 la. Se; ob i. (et c. om.)

A 16; per i. A Sc. d) praefatum monachum fr. missum (A 3 d; mittentes B) A 3 d. B. e) nave (A la). Se. B 1. 3. 4. (ia. f; navim A 16. B Sd (non B Se). f) maiore B ti f g) ita A la. 2 (m. ol.)\ 55

inlidere pr. m. A 2; vocaverunt post H. A 16; indideruut reU. h) ita A la. 2. 3 d. e. B 4l fle. d. e; Helnomen A 16; Helnenem B Qf; Helnone B 5; Elnonem A Sa. c. B 1. 3; et add. B (praeter B Qd). i) Domini ASa.c.d.e. k) vesperescente ASd.e. 1) finita:, ras. m A 3a; finitis (finitas B 1)

— 8ol(l)em(p)nii8 B. m) m. seu vesp. B. n) om. B. 0) se add. A 3 a. e. d. e. p) fecisaet, pr. m. s u per sci- . vel misisset A 2; more misisset A 3 d. q) ita A la. 3 c (pr. m.) ; idem A Sc. B b. M. e; 40 isdem reU, r) ita A 1 6. 2. Sa. d; (a)egrotaret rell. s) ridens A 16; subridens B 4. 5. (ia. c. d. e. f.

t) f. d. B 6. u) atque B. v) oboediendae pr. m. A 2. w) propter pr. m. A 2. x) ita pr. m.

A 2; evocari A la. 6. 3a. d. e; vovocari eorr. vocari B 1, et sic rell. y) precipiens A 16. 2) que

om. A 16 et pr. m. A 2; eidemque — /. 10. presbiterum om. A 3 d. e. a) atque B 5. b) ita A la. 2; fragmentum A 16; fragmen rell. c) ille pr. m. A la. d) i. p. A 16. e) Domino B 4. f) ad 40 cum om. A’Sc. g) visitando A la; visitantum corr. visitatum A 3c: om. A 16. h) procedet A 3 d.

i) patiebatur A Sa. k) Acceptaque B 1. 1) idem A ‘Sc. B 5. 6 r.

1. Cf. Sulpicii Se v. V. Martini 16,2: omni ex parte praemortua; ib. 16,4: iam carne praemortua. 2) Hodie Saint - Amand-les- Eaux ( dep . Nord) oppidum ad rivos Scarpe et EI non confluentes situm. fio

monacho, videlicet praeposito monasterii sui®, Chrodobaldof cognomine*,

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI I.

449

patris benedictionem* ita omnib corporis recepit sanitatem, acsi ninquam nullam pertulisset lesionem. Advenienteque® sancto viro, obviam d processit atque cum eo loqui coepit, miratique® vehementer fratres, quod vivum f et incolomem* vide¬ bant, quem mortuum foreh suspicabantur. Sic1 vir Domini Amandus, indultak s venia, ut mores deinceps in1 melius commutaret"1. admonuit atque eum sanum ad monasterium direxit.

26.* Aliab quidem sunt multa® , quae per eum Dominus operare d dignatus est, nobis quidem® incognita f, Deo autem nota; sed quantum ad* nostras, fide- °i’ proi1 libus narrantibu8h viris, perlatum1 est aures, si omnia cupiam persequik, io dies, ut opinor, antequam sermo cessabit. Nam quas per eum Dominus virtutes1 nonm $diditn, cum et mortuis vitam, caecis visum, paraliticis gressum, leprosis munditiam, surdis auditum, a daemonibus0 obpressisp restituit1 sanitatem r?

Igitur* sanctissimus Domini1 Amandus. cursu" fideliter peracto, repletusque omnium bonorum operum v fructumw, adveniente sanctissimi obitus* diey, feliciter io migravit ad Christum, sepultusque* cum* magnifico honore in locob cui vocabulum est Helnone®, in quo loco multa fiunt orationibus eiusd beneficia, et laudatur® ibi f ab omnibus* nomen Dominih Iesu Christi, cui est cum aeterno’ Patrek et Spiritu sancto virtus’ et honor, gloria et imperium, lausm et potestas per infinita saecula" saeculorum. Arnen0.

io /. Capp. 25. 26. A 1 a. 6. 2. 3 a. e. d. e. B 1. 3. 4. 5. C>a. f. d. e. f.

Cap. 25. a) ita A 16; benedictione rell. b) ita A 1 b. 2; omnem corporis A 1 a. .V: omni corpore A 3 a. c ; totius corporia (sed litterae iua cor in ras. B 1) B. c) ita .1 1 a. 2. 3«. d\ Advenienti* que A 3«; Adveniente itaque §. A \b\ Adveniente (sed ente m. al. in ras. B 4: Adveniete pr. m. B 5: Advenienti A 3 c) igitur a. A Se. B. d) ei add. ( A 16). B. c) que pr. m. om. A 2; inirarique (Mira¬ to que B 1) v. f. (f. v. B 6 f) et add. coeperunt B . f) virium A 3 d. g) incolomen pr. m. B 3 ; in-

columeu A 16. 3 a. h) ita A la. Sd; fere reU. i) que add. A 16; Vir autem D. B. k) fratri atld. B

1. in m. super aer. B 5. m) c. a. om. A 3 a.

Cap. 26. a) om. A Se. B 4; XXVIII. B Qf. I>) Multa A 16; totum e. 215. ft Milonis c. 3. et 1.

m. s. XIII. in litura ser. B 6c. c) multi B 4, corr. ; om. A 16 (< rf . n. b). d) ita A 2. ‘Sa. e\ operari rell.

bo e) autem A 1 a. f) incognita:; B 3. g) a nostri» A 16. h) om. A 16. i) praelatum A 3 d. k) pro-

Bequi A 2. 3 c. 1) ostendit add. A 2; per eum quas v. D. A Sa. ra) om. A 16. n) dedit B 1. o) dy-

monio B Sc. p) oppressos A 16. 2 (m. al.). 3 a. e.d. q) restuit B 4. r) sanitatim A la, corr. ; sanitati A 16. 8e. s) versu ineunte A 16. B 4. 5. 6a. d. e; XXVIIII. e. ine. B 6f. t) s. vir D. A 3 d. u) cur¬

sum BSe; vitae add. B 6*. v) om. A Se. d. B 5. 6 f. w) ita pr. m. A la; fructu rell. x) sui add. u A Sd. y) diei pr. m. A 8a. e. z) est add. ASd.e. B 4. 5. 6a. e (superscr). d. c. a) (c. om.) magifico A la. b) loquo pr. m. A 2. c) Helmone A 16; Elnone A Sa. e. d. e. B 1. 3. 0<\ d) m. al. superscr.

B 4. e) laudabitur A la. Sd. B 1. 3. 6a. e. d. f , sed corr. laudatur A la. B S. 0 a. d. f) tibi pr. m. A 3«.

g) oraibus A 3«. h) nostri add. A 2. 3a. e. B 5 (non B 3. C>a); nostri pro D. B 4. i) cum coeterno A 3 d\ eterno superscr. B 3. k) Patri pr. m. A 2. 1) v. h. et A 2; v. b. A 3a; b. et v. A Se.

40 m) om. A 2; 1. et p. om. A 3 s. n) a(a)eculorum s(a)ecula A Sa. e. e. B 3. 6a. e. d. e. o) subter. Explicit vita beati (sancti A Se. B 1. 6f) Amandi episcopi (et confessoris add. A Se. B Sa. d) A la. Se. B 1. Sa. d. f ;

Explicit excerptio vel snccinte (m. al. corr. succincte) adbreviata relatio vite atque virtutum sancti Amandi episcopi et confessoris.

v. Nostra pro requie magno succurre labore 46 Mitteque subsidium, pastor Amande, precum,

desinit B 6; subscriptione carent A 16. 2. 3a. c. B 3. 4. 6c. Suppletionis Milonis e. 3. subsequitur B 3. Se: et illud et Visio Aldegundis Vitam excipiunt et tunc demum haec subscripta sunt: Explicit vita beati Amandi episcopi et confessoria B Se.

SS. R. Meroving. V.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

450

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

[MILO].

I. * SUPPLETIO, QUAE ADDITA EST LIBELLO VITAE SANCTI b AMANDI

A MILONE MONACHO ET SACERDOTE COENOBII IPSIUS.

Praelato libello de virtutibus sancti Amandi edito, sciendum est, quantus vir idem et cuius honoris apud homines0 habitus est, licetd ipse declinaree & honores mundi semper desideraret. Nam reges et reginae pluresquef inlustres viri ei venerationis * gratiam h plurimum impendere studuerunt et de facultatibus suis vivo1 adhuc illum in corpore manentem non modice ditaverunt; villas quoque et praedia ac proprias hereditates, cognoscentes eum servum esse Domini, fidelis¬ sima devotione ei sek conferre gaudebant. Ubi ipse vir Domini Amandus sagacis- 10 sima industria fidelibus viris et Christo1 sincere desiderantibus militare monasteria construendo studiosissime elaborabat m. Nam monasterium quodn dicitur0 Blandi- nium l , in castro Gandavo situm, aliudquep quod vocatur Martianasq necnon et illud cui ipse sanctus vir Lotosar8 nomen inposuit, seu Rotnace-4, quod est1 prae¬ fato peneu contiguum, cellulamquev quae noncupaturw Barisiacus*- 5 *, quem locum i&

II. Cap. 1. B 3. 0<*. c. d. e. f. h.

Cap. 1. a) numerum om. B Qc. d. e., f; praescriptionem m. aequalis postea suppi. B Qf; eam om.

B 3. Qc, in quibus e. 1. post e. 3. collocatum est. b) sanctissimi patris nostri A. B 6 h. c) ita

B 3. 6a. c.d.s ; apud h. (honores pr. m.) est hab. B 0 h. d) licet — desideraret om. B 6 f. e) d(e

in litura)c\in. B 0a. 0 plerumque B Qh. g) venerati ::: onis B 3. h) ita B 3. 6a (pr. m.). »o

c. f. h (cf. p. 451,»); gratia rell. i) vico pr. m. B 0*; om. B 6 d. e. k) c. se B Qh. 1) (Chr.

om.) sincera B Qh. m) elaboravit B GA. n) m. beati Petri apostoli in castro Gandavo B Qc. o) verba d. Bl. in litura scr. B Qd. p) aliud quoque quod B Qc. q) Marcianas B 8. 0c. f r) ita B 3. (ki. c.d.s. f; Latosa B 6h. s) Rothnace B0e; Rogonacum cellulam poene contiguum illi loco qui n. B Qf. t) om. B Qc. u) poene B 3, ut infra. v) que m. al. suppi. B 6 h. w) ita m

BS. 6a\ nuncupantur corr. nuncupatur B Qf. x) Moisiacus B6f ; Birisiacus B Qc.

1. Karolus rex in charta a. 870. data (Bouquet VIII , p. 62S) : Blandinius, inquit, a sancto Amando in vico Gandensi constructas, in honore apostolorum S8. Petri et Pauli consecratus. Monasterii S. Bavonis h. I. Milo non meminit, sed in Carmine patronum eius cele¬ bravit; v. supra p. 407. De aemulationibus inter utrosque monachos disserui SS. rer. Merov. so IV, p. 530. 2) Hodie Marchiennes (dtp. Nord, arr. Douai). 3) Hodie Leuze locus in pago

Brabatensi situs; cf. C. Piot, ,Les pagi de la Belgique’ p. 96. Luttosam Hlotharii regno diviso a. 870. Karolus rex accepit; cf. Ann. Bertin. h. a. Monasterium canonicorum SS. Petri et Pauli in vico qui dicitur Lutosa situm divitiis olim inclutum erat ; cf. Gesta ep. Camerae, lib. II, c. 43 (SS. VII, p. 464J. 4) Hodie Renaix villa in pago Brabatensi sita; cf. Piot l. I. m

p. 99. ’ Cella Hrodnace’ vel Rodnach in Gallia sita a Karolo M. Heridago presbytero, Nord-

albingorum ecclesiae episcopo designato, dono data videtur esse; cf. A A. SS. Febr. I, p. 405; Adami Gesta Hammaburg. eccl. ponti f I, 15 (SS. VII, p. 29 U; Simson, ‘Ludirig d. Fromme 1

II, p. 281; MUhlbacher, ’ Reg.’ n. 928*. Monasterium canonicorum SS. Petri et Pauli in vico Rotnasce constructum a Ludowico Pio quamvis opulentum Indensi monasterio ( Corneli - 40 miinster prope Aquisgranum) subiectum esse dicitur (Gesta ep. Cametac. II , 44, SS. VII, 464J, quo etiam Hermetis martyris corpus inde asportabatur (ib. I, 76, l. c. p. 429). Duas villas ad monasterium Rodenacense pertinentes Ludoicicus imperator a. 833. Hildefredo homini suo beneficii titulo concessit, sicut pater eiusdem eas habuerat; Miihlbacher, ‘Reg.9 n. 919*.

5. Villam Barisis - au - Bois (dtp. Aisne) in pago Laudunensi sitam Childericus et Chimnechildis 15

Amando episcopo ‘ad opus monachorum1 ipsius a. 663. dono dederunt; cf. supra p. 398. Coe-

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

451

cum adiacentibus sibi appendiciis* illi Childericusb rexc et Hymnechildisd regina visi sunt condonasse: cuncta haec ab ipso Dei viro aedificata fuisse pene omnibus notum est. In quibus locis fratribus vel monachis sub regulari norma constitutis superpositisque abbatibus et omnibus bene ordinatis, ad postremum Elnone®

6 coenobio f aedificato, ipse ibidem cum suis usque ad sanctissimi obitus diem Christo feliciter militavit e.

Ergo et apudh Martinum1 sanctissimum ac1 beatissimum papam sanctae atque apostolicae sedis urbis Romae, qui septuagesimus quintus post Petrum apostolum 870)’ Romanam rexit ecclesiam, plurimam familiaritatis ac reverentiae gratiam obtinuit, io Cui etiam praefatus apostolicus inter cetera tantae dilectioni digna exeniak direxit volumen sinodalium decretorum, quae ipse edidit, utpote pastor vigilantissimus, custodiens cum summa sollicitudine in nocte huius saeculi vigilias supra gregem ib. eoi. «i. dominicum sibi creditum adversus lupos ac praedatores ecclesiae hereticos Ciru m 1 Alexandrinum episcopum, Sergiu m Constanti nopolitan u m episcopum, Pyrrum® Pau- ib lum que patriarcham, successores0 ipsius, concurrentes sibi vicissim in hoc certamen, unam operationem in Christo0 domino Deo nostro divinitatis et humanitatis profi¬ teri audentes, cum ortodoxa fides ecclesiae catholicae pio sensu confiteatur duas ib.roi.s74. in Christo convenienter naturas et operationes. Operatur enim utraque forma divina ib. eoi. 876. atque humana in una salvatoris nostri p persona cum alterius communioneq quod so proprium est, verbo quidem operante quod verbi est, carne autem exsequente quod carnis est; et unum horum coruscat miraculis, aliud autem succumbit iniuriis, ut sit proprietas divinae naturae Christi, divinitus eum velle et operari divina; pro¬ prietas vero humanae naturae, humana velle et operari humane r, ut adprobetur* in una quidem persona, sed in duabus naturis Deus et homo naturaliter esse, ib Quam columnam ortodoxae fidei sancta synodus Calchedonensis * statuit, universo- rumque0 chorus patrum catholicorum’’ confirmavit.

In destructionem itaque suprascriptaew hereseos atque expugnationem super¬ biae contra scientiam Dei se elevantis* seu et confirmationem dogmatum divino¬ rum 8upranominatus Martinus pietatis advocatus, sicut in gestis pontificalibus w legitur*, misit et congregavit in urbe Roma episcopos centum et> quinque et fecit ^h,-J°gU synodum secundum instituta* patrum ortodoxorum inxta episcopium Lateranense*, resi¬ dentibus episcopis, presbiteris, adstantibus diaconibus ac clero universo. Et condemna¬ verunt Cirumb Alexandrinum episcopum et Sergium Constantinopolitanum episco¬ pum, Pirrumc etiam successorem eius, Paulum quoque eiusdem urbis patriarcham,

16 II. Cap. 1. B 3 (ad l. 9). 0 a. e (ad l. fi), d. e. f. h.

Cap. 1. a) apenditiis B Gh. b) Hild. B Gf. c) om. B O/i. d) ita B 3. fio. r; Himdechildis BGd\ Hinnechildis BGc ; Ymnechildis B Gf. h. e)Helnone B fi/. f) cenobie B 3. g) regnante domino nostro Iesu Christo, qui cum Deo patre et Spiritu sancto vivit et regnat per omnia, reliqua pagina r acua relicta , desinit m. s. XIII. B 6<r ( m . vetusta fol. 15. in e. 4. pergit). h) apud beatum M.

40 papam urbis Romae plurimum ( ita p. 4f>0, “) famil. ac rev. gr. obtinuit Quod praesens epistola eius¬ dem papae ad eum directa innotescere se omnibus gaudet. Dilectissimo (cf p. 452, 9f) B 3. i) hac frequenter B Gf. k) corr. xenia B 0a, et sic B Gd. e. h. 1) Cirrum B 8 h ; Cyrum B Qe. m) Pimim B Gd. e. f. n) successoris B Gh. o) domino n. Chr. Deo B Gh. p) om. B Gh. q) cumm.

B 6 d. r) ita B Ga. e. f\ humana B Gd. h. s) adprobentur B Gf. t) Chalched. B Gh; Calced.

46 B fis. f. u) huniv. B Gf. v) chatol. B fi f. w) supradictae B Gh. x) elevantes pr. m. B Gf.

y) eras. B Gf. z) institutam B Gh. a) Lateranse B Gf. b) Circium BGh\ Cirium, ras. t B Gf\

Cyrum B (ie. c) Pyrrum B Gh.

vobio And ream abbatem Amandus praefecit , atque postea j>rioratns ibi e.rtabat abbatiae S. Amandi sufrfitus. 1) Insequentia e gestis synodi Romanae a. 649. habitae pendent (Mansi X, 870 sqq.).

6o 2) IAber Ponti f. r. 76 (ed. Th. Mommsen p. 182J.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

452

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

Lcb76,°inl (la* ^flati superbiae spiritu adversus recta sanctae Dei ecclesiae dogmata audacter u». c. 76,s. praesumpserunt paternis definitionibus* contraire atque novitatis commentum contra inmaculatam fidem conati sunt innectere; quippe quoniam ipsam excludere prope¬ rantes, hereticorum dogmatum contra catholicam Dei ecclesiam confusionem concinna¬ verunt, anathematis ultione perculsi sunt. Praeterea Martinus papa beatissimus b 5 faciens exemplaria praedicti voluminis sjnodalis, per omnes tractus Orientis et Occi¬ dentis direxit eaque per manus ortodoxorum fidelium disseminavit.

Cuius etiam exemplar in papireis scedis editum patri nostro, sibi dilec¬ tissimo pontifici® direxit Amando, quatenus ipsius industriosa sollicitudine eius¬ dem sacrosanctae et intemeratae fidei promulgationes Galliarum ecclesiis vui- 10 garentur. Ind huius insuper fine voluminis, quod uno quidem corpore, sed quin¬ que incisionibus librorum divisum est, saepedictuse Martinus episcopus sanctae f sedis apostolicae etiam specialem epistolam viro Dei transmisit Amando, per quam decreta synodalia suamque erga ipsum benignam dilectionem satis abun- deque monstravit, ac ne adflictionum angoribus coartatus a pio mentis suae pro- t6 posito recederet, admonuit et sermonibus insuper exhortatoriis ad tolerantiam tri¬ bulationum *, quibus a contrariis divinae religioni presbiteris seu diaconibus aliisque sacerdotalis officii ministris gravabatur, animare studuit. Pro quorum postea augescentibus in deterius 1 sceleratorum actuum incorrigibilibus excessibus, sicut libram vitae 2 eius legentibus liquet, etiam cathedram episcopii h sibi commissi de- »0 seruit, pulveremque pedum suoruin super contemtores suae praedicationis iuxta euangelicum Domini praeceptum in testimonium illis excutiens, • ad loca’ alia demigravit. Praeterea etiam iamdictusk apostolicus eiusdem patris curae Sigeber- tum, Dagoberti filium, regem videlicet Francorum, commendare studuit, qui olim adhuc infans, necdum adhuc1 quadragenarium dierum excedens numerum, dum 25 a beato Amando benediceretur, “Arnen” dulce, quod necdum corporis usu didicerat, pro tanti pedagogi merito declarando clara voce post sacrae m finem orationis pronuntiavit Ut vero praedictae locutionis nostrae adsertio, deterso dubietatis nubilo, confirmetur, praefatam epistolam eiusdem papae ad beatum Amandum direc¬ tam huic nostro sermoni subiungere placuit, cuius iste modus est. 30

II.* EXEMPLAR EPISTOLAE MARTINI PAPAE.

640. DILECTISSIMO FRATRI AMANDO MARTINUS .

Fraternitatis tuae studioh pietatis congestam epistolam suscipientes , animosc nostros relevare cognoscitur 4, quipped quomam huius saeculi fluctivagas atque transitorias dispi¬ ciens 6 oblectationes , illa quae perjtetua et sublimia dona pro domino Deo f nostro ob - 36 sequtis tribuuntur appetere certa * est. Ex relatione h igitur iuxta tenorem tuae frater -

11. Cap. 1. b Qa. d. e. f. h. Cap. 2. E 1. 2. B 3. Qa. d. e. f. h .

Cap. 1. a) diffin. B 0*; difin. B Qf b) m. al. superscr. B Qh. c) om. B Qh. d) I B Qf e) (sane alio atramento nuperi itum) dictus B 0 f f) om. B Oh. g) in add. B Qh. h) episcopi pr. m. B Qf. i) alia l. B Oh. k) (iara om.) dictus B Oh. 1) om. B 6 d. e. f. m) f. s. B Oh. 40

Cap. 2. a) numerum om. B Gd. e; versu racuo relicto, praescriptionem pr. m. om., sed m. al. E. e. M. p. in marg. suppi. B Qf; epistulam Martini papae etiam codices E 1. 2 (v. supra p. 419 sq.) exhibent , e quibus E 1 praesctHptione caret. b) p. st. B Oh. c) animas noster relevari B Oe. d) om. B Oh ; q. — oblectationes m. posteriore in litura scr. B 0d. e) ita E i. B 3. Oa (pr. m.) ; te despicientem B Oe; despiciens rell. f) om. BQh; domini Dei nostri B 6c. g) certum E 2. B 6e. h) revela- 46 tione B Oh.

1. Ita Martinus papa infra p. 455,2. 2) Vita c. 18 (supra p. 443J. 3) Vita r. 17

(supra p. 44 ‘2). 4) Scilicet fraternitas tua.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

453

nitatis epistolae latoris* praesentium laborum tuorum certamen cognovimus , ex quibus caelestis patriae ascensum 1 humiliatis b mentibus atque contritis corporibus vobis futu¬ rorum gaudiorum largienda suntc munera . Nam cum sit nullae omnino comparationi coaequandum d, quod a creatore nostro pro bonis servitiis reconpensatur* , dum brevi atque 6 parvor temporis spatio finiuntur labores , quos pro dilectione ipsius sustinemus, conside¬ ratione refrigerii h nos oportet libenti 1 animo tollerarek praesentis 1 vitae angustias. Sed quantum nobis laborum vestrorum operatio magnam gaudii ubertatem 1,1 inducit , tantum11 pro duritia sacei dotum gentis illius conterimur , quod , postpositis salutis suae suffragiis , atque redemtoris nostri0 contempnendo p servitia q, vitiorum foederibus * ingravantur. io Quibus ad praeparandam salutem quandoquidem tantoT nos neccssc est inportunis prae¬ dicationibus imminere, quantum nos1 perfectae negotiationis creditorum nobis talentorum duplicat u adsignatio atque dominicae v vocis ad suscipiendam eius requietu persuaditw assertio. Suggestum est namque nobis t eo quod presbiteri seu diaconi aliiqucx sacerdotalis officii post suas ordinationes in lapsum inquinantur* , et propterea nimio merorc 1 frater- ib nitatem tuam adstringi velleque * pastorale obsequium pro eorum inoboedientia b deponere c et vacatione d ab episcojxttus laboribus eligere et silentio atque otio vitam degere , quam e in his quae til/i commissa sunt jtermanere: dicente Domitio: Beatus f qui perseveraverit usque in finein, unde namque beata jterseverantia , nisi de virtute patientiae , quia se¬ cundum apostolicam praedicationem 3 omnes t qui voluerint* inh Christo pie vivere f jsr- io secutiones patiuntur? Ideoque, frater carissime, non 1 vos afflictionum amaritudo a piok mentis vestrae proposito coartet recedere , considerans 1 , quanta pro absolutione nostri et liberatione creator “* Dominusque noster pertulerit , quibusvc sen contumeliis0 afficiendum p tradiderit, ut nos a vinculis jwtestatis diabolicae liberaret *. Proptcrea nullatenus in huiusmodi peccato delinquentibus ad distractione r canonum comj>assionemn exhibeat1. 6 Afam (fMt sewe/ post suam " ordinationem in lapsur ceciderit , deinceps iam w depositus * eri/ nullumque gradum sacerdotii jtotcrit adipiscere ; sed sufficiat ei lamentationibus /leti- lyusque adsiduis, quousque 1 advixerit , in eodem poenitentia perdurare , m/ commissum de¬ lictum divina gratia ex/inguere valeat. Si enim tales quaerimus ad sacros ordines promovendos , quibus nulla ruga nullumque ri/aeb contagium praepediat , quanto magis , $/

»o II. Cap. 2. A’ 1. 2. /i 3 (ad /. 11). (ia. d. r. /-. A.

Cap. 2. a) pr. 1. atlditis tran*p<xita 1. pr. A’ 1. h) humilitatis A 3 (pr. mi.). Ga (pr. mi.), /i;

m. om. B GA. c) m marp. «app/. A* 2. d) quoequamlum B 3. e) i/ a A 3: recompensatur A’ 2; repensatur A’ 1 ; con(m)pen8atur B 6a. d. f. f h f) pravo A’ 2, carr. g) laboris B 3, corr.

h) m. al. superucr. B 0 a. i) libente corr. libenti A’ 2. k) ita pr. m. A 1. 2. I) (per erpunct.) pr. v. 86 A’ 1; v. pr. B 6A. m) i. u. B Oh. n) que odd., srd delet. E i. o) cersu exeunte om. A’ 2; nostro

pr. m. coi-r. nostri B Qf. p) ita E 1 (pr. m.). 2; contem(p)nentcs A’ 1 (m. al.). B 3. 0a. d. e. f. h.

q) se uitia B GA. r) tantum E 2; sal. tanto quidem nos B G«. s) precationibus B 8A. t) ia n(os iam nequeunt) desinit B 3, reliquis foliis deperditis ; nos om. A tk. u) dupplicat A’ 1. v) domi-

nicia vocibus A’ 2. w) i/a pr. m. E 1 ; persuadet rtll. x) aliisque A 2; aliquem B Qf. y) inqui-

40 natur pr. m. E 1. z) memore pr. m. A 6A. a) (e d^/.)vellcque E 2. b) inobodientia A 1. c) deponerent pr. mi. A 1. d) ita Al: vap*cione A 0/; vacationem rell. e) quam in his om. B Qf.

f) vir add. B Qf. g) volunt A Qf cum Vulg. h) pie v. in Chr. A GA. i) nos A 2, corr. k) pie A 2; om. A GA. 1) considerantes A Gd ( non B Qe). m) m. al. superscr. B Qa. n) ita A 2; quibus ues(e in litura) E 1 ; te om. B Qa. e. f. g; se post cont. A 6d. o) contumeliae B Qh. p) affligendum B 6* 46 q) liberare; & p. pr. m. A 1. r) ita pr. m. E 1 ; destructionem rell. s) compassionem fraternitas tua m. al. in litura scr. B Qd , sul*s&juente exhibeat. t) exhibeas A Qe. u) tuam pr. mi. A 1.

v) m. al. corr. lapsum A Ga, et sic B Qd. e. w) pr mi. in Miarp. «<pp/. A 1. x) depositurus A G/’. y) »Ya pr. m. Al; adipisci red. z) quoad vixerit A 6*. a) delectum pr. mi. A 1. b) om. B Qf.

1. I. q. ascensus, ascensio. 2) Foedus pro foeditate; cf. Forcetlini h. v. 3) Pauli 60 ad Timotheum ep. II, 3, 12.

cf. Matth. 26, 20.

cf. Maith. 14, 18.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

454

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

of.

liaitb. 18, IX.

Pr 116,18.13.

»4.

post ordinationem tuam quispiam in lajiso* ceciderit et praevaricationis peccato deprae- hendatur obnoxius, omni modo prohibendus b est cum manus c lutulentas atque pollutas mysterium nostrae salutis tractare Y Sitque huiusmodi semper iuxta sacivrum canonum statuta 1 2 in hac vita depositus , ut ab illo qui mentis interiora scrutatur nullumque ded ovibus errare congaudet , dum aspexerit sinceram poenitentiam eius , in terribili iudicio & habeat reconciliatum. Ideoquc iterum ortamur caritatem tuam 0 exemplo eius , qui pro nobis pati et mori voluit , promptos* ros in cunctis eius servitiis permanete, neque nosg pigeat h temporales cruciatus pro Christi nomine sustinere1 , sed emolumenta k futurae renumerationis 1 huius saeculi vexationi sxn tolerare persuadeant* . Scriptum namque est: Quid retribuam0 Domino pro omnibus quae retribuit mihi? Calicem salutaris io accipiam et nomen Domini invocabo. Tantum enim a nobis exigitur, quantum jios- sumus famulatus nostri obsequia commodare*.

Cumque cuncta, quae q nobis ad confortandos fraternitatis vestrae animos poterant ministrari, largiente sujurnae maiestatis clementia, vobis sint procul dubio manifestaf restat, ut de aliis, quae nos per sua scripta con soluit r, fraternitati • tuae 1 significemus. Cre - ia dimus etenim u ad vos pervenisse, quomodo in conturbatione v rectae fidei et catholicae ecclesiae " conculcatione ante hos plus minus quindecim annos* a Sergio falso episcopo Consta n t inopol i /a n o, in auxilio habente tunc i mj ierant em x Heracliumy , exsecranda et abominanda heresis pullulavit* , Ajioll in aristarum 3 et* Severianorum, Eutychianistarum b

II. Cap. 2. E . ± b Ga. d. e. f. h. fto

Cap. 2. h) ita pr. m. E 1 ; lapsu E 2. B 6ti {pr. m). f h; lapsum B Ga (m. at), d. e. b) pro¬ hibendum E 2. c) ita pr. m. E 1 ; cum manibus lutulentis atque pollutis (pullutis B Gd) rell. d) (de

om .) ovium BGh. e) vestram B Gh. f) propter (?) pr. m. B Gf ; in c. e. s. pr. vos BGh. gi vos

B Gh. h) pigesnt pr. m. E 1. i) laborare, pr. m. in marg. add. (su) 8tinere E 1. k) ita

E 1. 2; emolumento rell. 1) remunerationem pr. m. E 1. m) ita pr. m. Ei. B Gf (?) ; vexationes >6 rell. n) persuadant EI. o) tribuam E 2. p) commendare B Gf. q) que a n. E 2. r) ita pr. m. E 1; consuluit rell. s) fraterniti pr. m. EI. t) ita E 1; vestrae rell. u) enim B Ge. v) perturbatione recta B Gf. w) om. E 2; eccl. cath. B Gh. x) imperatorem B G( corr. y) Era- clium E 2; Heracleo corr. Heradium BGh; Heradieum B Gf. z) pollulavit EI, a) et S. om. BGh\ Appollinaris(tanim — Pirrus m. al. in /itura ecr ) BGd. b) Euthicianistarum E 2; Eutich. so BGd.e; Euthich. B Gf; om. BGh.

1. Severam hanc disciplinam sanxerat Grcyorius I, Ianuario episcopo Calantano a. 594. haec scribens (IV, 26, MG. Ep. I, p. 260: Pervenit etiam ad nos, quosdam de sacris ordinibus lapsos vel post poenitentiam vel ante poeniteutiam ad ministerii sui officium revocari, quod omnino prohibemus, et in hac re sacratissimi quoque canones contradicunt, sa Qui igitur post acceptum ordinem lapsus in peccato carnis fuerit, sacro ordine ita careat, ut ad altaris ministerium ulterius non accedat. Postea vero lapsos mitius ferebant.

2. Honorius I. papa epistulam percelebrem a. 634. ad Sergium episcopum Constant inopolitanum dedit (Migne, Patr. tat. 80, coi. AIS), ut discordiam de una vel gemina operatione Christi supprime¬ rent , sed hunc scopulum vitantes unam Christi voluntatem statuerunt, atque Heractius imperator de 40 ipsa ecthesim a. 638. edidit. Hanc Pyrrhus Sergio eodem anno mense Decembri succedens approbavit atque ipse a sede Romana confirmatus est, sed n. 641. synodo Romana convocata Monotheletarum hae- re. sis anathematizata est. 3) Apollinaris episcopus Laodiceae (t 392) animam quidem et corpus

Christo attribuit neque vero mentem, cuius loco Deum verbum fuisse existimant, i deoque Apollinari st ae verbum carneum professi sunt. Secenam a Severo quodam Marcianis et Tatiani discipulo appellati 46 sunt. ’ Eutyches dudum presbyter et archimandrita! teste Flaviano (cp. ad Leonem n. 22, ed. Balleinnii I, p. 7 bA) conatus " antiqua impii Valentini et Apollinaris mala doymata renovare”, affirmabat: Christum non oportere ex duabus nataris post inhumanationem in una sub¬ stantia et in una persona a nobis agnoscendum, neque carnem Domini consubstantialem

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

455

atque Manicheorum errorem * renovantem: quam successor eius Pyrnt8h idemque c er¬ epi scopus d- l, qui ambitionis fastu Constanttnojxflitanam sedem0 arripuit , in deterius f auxit . Pro re saepius apostoticu sedis * persuasionibus , contestationibus atque incre¬ pationibus plurimis ammonuit eos, quatenus h «5 Uniusmodi 1 errore reccdei’entk et ad 6 lumen pietatis ex quo lapsi sunt remearent. Et non solum quia] hoc facere nullatenus voluerunt , sed et nunc successor eius Paulus, temerator fidei, erepi scopus m- - Constantino- politanus alium n nequiorem excogitavit in praeiudicio catholicae fidei commen0, quasi quae p a decessoribus suis haereticae ‘• exposita fuerant destruens T , et imjtevialem typum sacrilego ausu totius plenum perfidiae * a elementissimo princijtc nostro fieri persuasit, io i»i quo promulgatum1 est, ut omnes populi christiani credere debuissent. Ideoque u necesse habui musv , ne pro quadamw neglegentia et animarum detrimentax, quae y nobis com¬ missae sunt , culpae reatitudinis 3 adstringamur, coetum * generalem fratrum et* coepi sco¬ porum nostrorum in hac Romanab civitate congregare . Quoiwm praesentia memoratorum haereticorum scelerosa 0 conscripta examinata atque denudata sunt, et apostolico mucrone it patrumque definitionibus d uno ore unoque spiritu condemnavimus0 , ut cognoscentes uni¬ versi errorem, qui in eis continetur, eorum pollutioni f nullatenus maculentur. Unde praevidimus volumina gestorum synodalium in praesenti vobis dirigere utia* cum incy- cliahi nostra, ex1 quorum serie omnia subtiliter potestis addiscere k et tenebras illorum

II. Cap. 2. E 1. 2. B 6 a. d. e. f. h.

*o Cap. 2. a) errorei renovante E 2. b) Pirrus BQd.fh. c) eidemque B Qh. d) ita pr. m.

E 1 ; aepiscopus B Qf ut infra; episcopus rtll. e) urbem B Qh. f) deteterius B Qh. g) ita pr. m. E 1 ; sedes rtil. h) quatinus B Qe. f. i) erroribus h. B Qh. k) excederent E 2. 1) rrae.

B Qd; om. B Qe. m) ita pr. m. E 1 ; episcopus rtll. n) ita pr. m. E 1 ; aliud nequius rtll. o) leva¬ men pr. m. B Oh. p) quasi : quae a, ros. a E l. q) ita E 1 ; h(a)eretioe rtU. r) m. al. corr. 16 distruens E 1. s) perfi(di e corr.) 9 E 1. t) provulgatum B Qh. u) que om. B Qt. v) habuis¬ semus E 2. w) ne quaquam B Qh. x) ita E 1 ; detrimento rtll. y) a add. B Qf. z) centum

E 2. a) et episcoporum E 2; (et m. al. euppl.) (co m. al. in litura ser.)episc. B Qa. b) Roma E 2. c) scelerata B Qh. d) difinit. BQd; diffinit. B Qe. e) condempnabimus B Qf. f ) ita pr. m. Ei; pullutione BQd; pollutione rtll. g) cum una E 2. h) corr. encyclia B Qa; encyclia nostra m. al. so in litura BQd; inciclia E 2; enciclia B Qe. h , ut infra. i) nostra: ( ras . e, suptrscr. ex) quorum Ei. k) ediscere B Qh.

nobis esse, — — sed dicebat, virginem quidem, quae eum peperit, secundum carnem consubstantialem nobis esse, ipsum autem Dominum non sumsisse ex ea carnem nobis consubstantialem, sed Domini corpus non esse quidem corpus hominis, humanum autem 16 corpus, quod ex virgine est. Manichaei (ep. Leonis n. 59. ad clerum et plebem Constantino- politanae urbis) ab unigenito Dei filio verum et nostrae naturae hominem negabant esse susceptum omnesque eius corporeas actiones simulatorii volebant fuisse phantasmatis ; Iesum igitur impati¬ bilem professi sunt, quem a Iesu patibili distinxerunt; cf. A. Harnack, ’ Lehrbuch der Dogmen- gesrh.9 (1886) I, p. 687. 1) Pyrrhus patriarcha Constantinopolilanus rerum novarum causa

40 abdicare coactus in Africam se contulit, unde Romam veniens omnia condemnavit, ’ quae a se vel a decessoribus suis scripta vel acta sunt adversus immaculatam fidem 9 (Lib. ponti f. LXXV, ed. Mommsen p . llfy, sed postea promissum revocans a Theodoro papa anathemate midtatus est . 2) Etiam Paulus, Pyrrhi successor, qui ad orthodoxam fidem redire noluit, a sede Romana de- iectus est; cf. Lib. pontif. I. I. Idem vero Constantem II. imperatorem ad typum edendum 46 a . 648. commovit, in quo nec una nec duae voluntates aut operationes in Christo admittebantur. Tunc concilio Romano congregato Mar tinus papa haereticos et impiam ecthesin vel impiissimum typum a. 649. damnavit. 3) I. e. reatus. 4) Encyclia epistula (Or. ‘EmoroXi ) lyxvxXiog) Martini papae et synodi Romanae ad omnes Christi fideles (Migne, Patr. lat. 87, coi. 120J missa erat, ut et ipsi ‘haec pie a nobis gesta cognoscentes pro tuitione catholicae ecclesiae

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

456

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

cf.Eph.6,8. nobiscum ut filii lucis extinguere. Idcirco studeat fraternitas tua omnibus eadem inno¬ tescere, ut tam abominandam heresem* nobiscum exsecrentur, quamh suae salutis sacra¬ menta c indiscered valeant , atque synodalee conventione omnium fratrum et coepiscoporum nostrorum partium illarum effecta, secundum tenorem encycliae a nobis directae scriptar una cum subscriptiones* vestras nobismet destinanda concelebrent, confirmantes atque b consentientes eis, quae pro orthodoxa h fide et destructione haereticorum vaesaniae 1 nujter exortae a nobis statuta sunt. Et Sigebertumk, praecellent issimum1 filium nostrum, regem Francorum pro suae christianitatis remedio consultissime ammonere m atque praecaren , dirigere nobis ex corpore fratrum nostrorum dilectissimos episcopos, qui sedis apostolicae legatione, divina concedente propiciatione, fungere0 debeant, et quae inp nostro concilio 10 peracta sunt cum has q sgnodales apices nostras ad clementissimum principem nostrum 1 sine dubio asportare* faciemus* , ut nostrorum laborum particeps effectus, mei’ cedis cumu¬ lum adipisci 1 valeat et sui regni protectorem invenire eum, cuiusu causa flagitari dino- scitur . Hoc namque et iny eiusa ejnstola exortare w eumx cognoscimus.

Reliquias vero J sanctorum, de 1 quibus praesentium lator nobis ammonuit , dare * i6 praecipimus^ ; nam2 codices iamc exinaniti sunt a nostra bybliothecad , et* unde dare1’ ei nullatenus habuimus. Transsciibcre autem non potuit, quoniam festinantei’ de hac civi¬ tate regredi e properaret. Haech igitur ita praelibatis, quae a nobis jter ejristol am vobis 1 scripta sunt, effectui mancij>arik fraternitatem vestram hortamur.

Deus tcl incolomemtn custodiat, dilectissime n frater0. *o

FINITp EPISTOLA MARTINI PAPAE.

11. Cap. 2. E 1. 2. B Oa. d. c. f. h.

Cap. 2. a) ito E 1 ; heresim rtU. b) quamque E 2. B 6a. f\ qua qu? sunt m. al. in litura scr. B Gd (ante suae); quique B (i#. c) sacr (amenta) in marg. euppl. E 1. d) addiscere E 2.

e) ita EI; sy(i)nodali reU. f) scripty B Gf g) subscriptiones (in marg. ibus) vestras E 1; scriptio- gb nibus vestris E 2; subscriptionibus vestris rell. h) ortod. B Oa. f i) ita BGa.d; vaeraniae E 1; vea. rtll. k) Singibertum pr. m. E 1. 1) preeellentissime B Gh. m) ita E 1; admonere E 2; am-

mone:: BGd\ ammone B (ia. h; admone B 6*. n) precari E 2. o) ita B Gf (pr. m.) cum rell.; fungi

E 2. BGd.e. p) om. E 2. q) cum has synodales apices vestras pr. m. E 1; cum his sy(i)nodalihus apicibus nostris E 1 (m. al.) cum rell. r) asportari B Gf. s) faciemus fortasse in mg. suppletum so erat, sed periit E 1 ; faciat E 2. t) exercere, addito signo, sed verbum emendatum laesa margine periit E 1; malim : adipiscere. u) om. B OA. v) et per (m. al. emendarit in) eius epistoln(m m. al. wld., sed rxpunct.) E 1 ; et in eis ep. E 2; namque ex eius ep. EGA w) ita pr. m. E 1; exortari BGa.f\ exhortari rell. x) eam cognoscimur (m. al. corr. cognoscimus) E 1; eum cognovimus E 2. y) epi¬

scoporum add., sed delet. E 2. z) om. B Gh. a) m. al. corr. dari E 1, et sic rell. b) m. al. 86 corr. praecepimus E 1, et sic B Ga. d. e. c) iam m. al. superscr. E 1 ; om. E 2; habent B Ga. d. e. f. h. d) ita E 1. B Gd. h ; biblioteca B Gf; bibliotheca rell. e) eras. B 6 d; om. B 6e. f) m. al. corr. daremus B 6a. g) egredi E 2. b) ita pr. m. E 1 ; His rell. i) huius, m. al. superscr. e et voca¬ bulum expunxit E 1. k) mancipare E 2. 1) in marg. suppi. E 2. m) incolumen B 0 h ; in-

colum B Gf. n) fr. d. B Gh. o) litteris rubide haec subscripta sunt: DEO GRATIAS, SEMPER «o DOMINO GRATIAS AGIMUS EI; in frater desinit E 2. p) ita BGa.d.h; subscriptionem om.

B 6e {tribus versibus vacuis relictis), f.

consonanter nobiscum similia exequerentur et omnes quulem sanctos patres confirmarent (cf.

I. b) in scidpto, consonantes illis nobisque in orthodoxa fide, anathematizarent autem omnes haereticos una cum scelerosa (cf. p. 455, 14J ecthesi et impiissimo typo \ Adiuncta ei’ant i b gesta synodalia, quae papa omnibus direxit. 1) Ita imperator etiam supra p. 455,9. appel¬ latus est. In Martini encyclia graeca leguntur: naoa rov yaXrjvoraTov fiaodkog, quibus la¬ tina respondent ’ a serenissimo principe \ 2) Sensu adversativo, i. e. sed.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

457

III.* TITULUS DE OBITU BEATI AMANDI5.

Annoc incarnationis Domini nostrid Iesu Christi DCLX1, indictione IIII, epacta XV, concurrente IIII, termino® XII. Kl. Api., pascha V. Kl. Api., luna XXI1, VIII.f Idus Feb.*, die dominica5, luna I *, obiit sanctus Amandus1 annorum cir- 6 citer XCk.

IV.® ARGUMENTUM. QUO TEMPORE BEATUS CHRISTI CONFESSOR AMAN¬ DUS VEL5 NATUS VEL DEFUNCTUS SIT.

De tempore nativitatis et cursu vitae atque obitu beati pontificis Christi® Amandi aliqua lectioni inserere ob plenam cognitionem legentium necessarium 10 duximus. Qui, sicut probabili argumento, historiis acd cronicis sibi concinentibus®, investigavimus, anno ab incarnatione domini nostri Iesu Christi DLXXI. Nonis Mai. f mensis8 in provintia Aquitaniorum et pago praefatae regionis vocabulo Her- batilico*‘4 ex patre Sereno, genetrice Amantia5 nativitatis initium habuit, anno scilicet5 septimo, quo Iustiniani successor Iustinus minor cum Sophia coniuger> in io re publica arcem imperii tenebat. Quo videlicet tempore Iohannes pontifex Romanae ecclesiae in ordine pontificum LXIII. cathedram eiusdem urbis anno sui praesulatus VIII.7 strenue gubernabat. Computantur autem ab anno nativitatis praefati viri Dei Amandi usque ad obitum ipsius pontifices* Romanae sedis XVI, a Iohanne scilicet incipientes numerari, cuius octavo annok pontificatus natus est, so hoc modo: Primus1 idem Iohannes, secundus Benedictus, tertius Pelagius, quartus mirabilis doctor ecclesiae Gregorius1”, in cuius ordinationis initio vir Dei Amandus XXII. aetatis agebat" annum, in obitu vero ipsius papae XXXV, qui erat annus a nativitate Domini DCV, regni autem Focae caesarie annus secundus, sicut Beda venerabilis presbiter in chronicis 8 suis refert. Et ut coeptum persequar calculum,

tb /I. Cap. 3. B 3. <ki. c. d. e. f. h. Cap. 4. B 6 a. e. d. e. f. h.

Cap. 3. a) ita B 0n ; numerum om. veli. eodd. Caput Vitam subsequitur (supra p. 449) B 3. 0c. e; praescriptio dee st B 0c. e. b) episcopi et confessoria add. B tf c) vero add. B 0*.

d) n. I. Chr. om. B 6/1 e) paschali add. B 6*. f) VIII. I. F. d. d. om. B 0A. g) Februarias B Qd. e. h) dominico B 3. i) plenus add. B 3. 0c. k) sequitur c. 1. Suppletionis Milonis B 3. 6c.

10 Cap A. a) ita B 0a; numerum om. rtU. eodd. b) om. B 6f. c) Cristi B 6’. d) a B 0c.

e) concinnentibus B Q( f) m. al. corr. Maii B Qa ; Mais messis B Oh. g) berbatilico B 6 h, corr. h) om. B Qh. i) pontificis B 6A, corr. k) p. a. B 6 h. 1) Primo B 6f. m) egregius pr. m. B 0/». n) habebat B 6/.

1. Numeti praecedentes er circulis paschalibus Bedae pendent, sed de anno auctor gra- w vitei’ erravit; v. supra p . 408. 2) Dies 6. Februarii a. 661. cum luna I. quidem con¬

veniebat, sed incidebat in sabbata. 3) In Martyrologio antiquo abbatiae S. Martini Tornacensis haec adnotata erant: Nonis Maii in pago Aquitaniae provinciae Herbatilico nativitas S. Amandi (A A. SS . Febr. I, p . 830.), quae ex ipso Milone pendere patet. 4) Hodie Herbauges regio Pictavensis (dtp. Loire-Inf. et Vendte). 5) Ita Vita I, c. 1. 6) Cf.

io Bedae chronica, ed. Mommsen, Auct. antiq. XIII, p . 308. Ceterum 7. annus Iustini II. re vera cum a. 571. p. Chr. congruebat. 7) Annus VIII. pontificatus Iohannis III. est a Chr. n. 568/9. 8) Bedae chronica (Auct. antiq. XIII, p. 309J: Focas an. VIII. Huius

secundo anno indictione VIII. Gregorius papa migravit ad Dominum. Sane indictio VIII. cum a. 605. p. Chr. n. convenit et eidem anno Beda in Hist. eccl. V, 24, mortem Gregorii I. 46 attribuit, qui re vera anno praecedente obiit. Ex hoc principio totus Milonis calculus pendere videtur.

SS. R. Meroving. V. -r*

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

458

VITA AMANDI EPISCOPI U. AUCTORE MILONE.

successor Gregorii pontificis quintus Sabinianus*, sextus Bonefacius5, septimus alter Bonefacius, octavus Deusdedit, nonus Bonefacius, decimus Honorius, undecimus Severinu8, duodecimus Iohannes, tertius decimus Theodorus6, quartus decimus Martinus beato Amando familiarissimus, quintus decimus Eugenius, sextus decimus Vitalianus1, cuius tertio anno pontificatus beatus Amandus estd defunctus VIII. s Idus mensis® Februarii f, atque ita computati ab anno incarnationis dominicae DLXXIg, quih erat annus octavus praesulatus Iohannis papae, usque ad annum Domini h DCLXI, qui erat annus episcopatus Vitaliani papae tertius, quo sanctus Amandus obiit, inveniuntur anni vitae praefati patroni XC, quibus praesentis vitae munus explevit*. 10

Simili etiam modo, sik rei publicae imperatores1 revolvas, VII in tempore vitae praefati m patris Amandi regio0 officio functos invenies hoc ordine: primum Iustiniani successorem lustinum iuniorem, cuius septimo anno regni natus est, secundum Tyberiura0, tertium Mauriciump, quartum Focam, cuius secundo anno imperii, ut iam diximus, qui erat annu9 Domini DCVq, Gregoriusr papa obiit, 16 post quem beatus* Amandus vixit annis LVI, quintum Romani imperii principem Eraclium1 * * 5, sextum Constantinum, septimum0 eiusdem nominis Constantinum, cuius anno regni XXIII v-5, qui erat annus dominicaew incarnationis DCLXI, ultimum praesentis aevi tempus saepedictus pater explevit.

Quod si et principes regni Francorum, qui tempore vitae eius ius regium tenue- o runt, aliquis quaerere voluerit, quanquam id non facile propter historiarum semi¬ plenam 3 indaginem videatur fieri posse, diligentius animi vivacitate perspiciens, repperiety tempore vitae eius hos apud Francos honore functos* regio hoc ordine: primum Hilpericum, secundum Lotbariura*, tertium Dagobertum, quartum Sige- bertumb eiusque fratrem Hlodoveum® quintum d, cuius filii fuerunt hi, Lotharius®, w Hildericus ac Theodericusf. Sed Lothario in iuventute4 mortuo ac deinde Hil- derico a* Francorum primatibus interfecto, regalem quam nuper tonsoratus ami¬ serat Teodericus1* recepit dignitatem. Ad cuius usque tempora beatum vixisse Amandum cartarum 1 instrumento11 quae apud nos bactenus habentur5 docemur.

II. Cap. 4. B 6a. b (a l. 1 ). c. d. e. f. h. 30

Cap. 4. a) Sabianus B Qh. b) Bonefatius B Qh. c) Tcod. B Qf. d) d. eat B Qh.

e) om. B Qh. f) Februarii B 6 f. g) quingentesimo septuagesimo primo B 0 d. h) qui — Domini m. al. in inferiore marg. suppi. B Qh. i) implevit B Qf. k) om. B Qh. 1) a verbis imperatores r. incip. B Qb. m) sancti B 0€. n) religio B Qh. o) Tiberium B Qb. f. p) Mauritium B Qe. h. q) dcLV pr. m. B Qh. r) o. G. p. B Qh. s) v. b. A. annos B Qf. t) Eracleum B Qh. u) s. e. n. C. m. al. u> in marg. inf. suppi. B Qa ; haec om. B Qh. v) XXXIII. B Qf corr. w) i. d. B Qf. x) tenere pr. m.

B Qh. y) reperiet B Qf. z) r. f. B Qh. a) m. al. corr. Cloth. B Qf ut infra. b) Sigib. B Qf. c) Lodoveum B Qe ; Clodoveum B Qf. d) om. B Qh. e) Hloth. B Qh. f) Teod. B Qd. f. g) a Fr. pr. eras. B Qh. h) ita h. I. B Qa. c. d. f\ Theod. rtll. i) cartharum B Qh. k) ita B Qa. b. c. d. e. f; instrumentis ( B Qh). io

1. Pontifices Libri pontificalis a c. 63. ad c. 78. editionis Mommsenianae , i. e.

sedecim, Milo enumerant atque ad Vitaliani tertium annum et a. 661. p. Chr. n. (pro

a. 659/660J pervenit, singulos eorum menses aut dies pro anno integro plerumque computans; v. supra p. 409. 2) CoJistantis II. a. 23. potius cum a. 663. p. Chr. n. convenit ; Milo

autem Heracleonam praetermisit , cui duos annos Beda male attribuit. 3) Unde annus quem 1 1» emortualem Amandi Milo statuit cum regibus Francorum multo minus quam cum pontificibus romanis imperatoribusque conciliari potest ; v. supra p. 409. 4) In iuventute Fred. Cont. c. 2.

5. Epistula Amandi a. 2. Theuderici regis data, «. e. 674 5. p. Chr., hanc Suppletionem sub¬ sequitur; v. infra.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI n. AUCTORE MILONE.

459

Quibus etiam diebus Ebroinus maior domus nefandas* regno Francorum frendens inferebat6 calamitates, augens de die in diem usque ad seram scelerata piacula mortem. Quic, regibus cum omni populo perturbatis, ad ultimum omnium malorum suorum cumulum beatum Leodegarium*- 1 2 diversis tormentorum poenis excruciatum 6 Christi martyrem fecit.

Si quis vero hunc sermonem ab exiguitate ingenioli nostri depromtum quasi rninu s idoneum ac veritate suffultum® probabili argumento investigare voluerit, hunc monemus, ut primo annum obitus praefati confessoris Christi Amandi, qui fuit a nativitate Domini DCLXI, diligenter memoriae figat, quia in eo, sicut io priore8f nostri nobis non solum in libris, sed etiam lapidibus, ne oblitterari* posset, scriptum reliquerunt, ab hoc mundo ad Dominum transiit. Unde hoc numero quasi fundamentum h in animo* stabiliter collocato, ab ipso demum ad superiora calculando XC annorum quibus vixit numerum computet, et sic ad DLXXI. nati¬ vitatis dominicae annum quo natus est saepedictus pater gradatim perveniet. His io igitur duobus calculis, uno ortus et altero obitus, diligenter animo commendatis, adhibeat sibi historias regum, qui eo tempore ius regium tenuerunt, insuper et cronicask venerabilium patrum* necnon et librum de pontificibus apostolicae sedis editum1, eosque quasi ante et retro oculatus m hinc et inde sensus vivacitate cir- cumspiciat, atque quin apostolici quive0 imperatores vel principes, beato Amando to in corpore adhuc vivente, fuerint, sollerter p consideret: et si post nonnullam laboris operam rei veritatem invenire quiveritq, nequaquam haec nostra dicta, qualiacumque sunt, ut opinor, reprobabit r.

EXPLICIT ARGUMENTUM*.

V.* SERMO LEGENDUS IN TRANSITU 8IVEb DEPOSITIONE TER BEATI t6 ATQUE GLORIOSI PONTIFICIS® CHRISTI AMANDI. CELEBRATUR* IPSA SOLLEMNITAS DEPOSITIONIS PRAEFATI PATRIS VIII. IDUS FEBRUARII.

Quia ad anniversariam ac sacrosanctam sollemnitatem beatissimi patris® Amandi, fratres dilectissimi, religioso devotionis studio convenistis, oportunum esse arbitror, ut exhortatione nostri sermonis operum illius insignia cognoscatis, •o quatenus, cognitis, immo ad memoriam f reductis conversationis* ipsius exemplis, imitabile aliquid capiatis de actione sanctitatis. Accedentibus enim vobis ad taber¬ naculum summi atque omnipotentis patris, nequaquam ignavah debet* inveniri sagacis industria dispensatoris, sed obviisk venientum* occurrere desideriis, divi-

II. Cap. 4. B da. b. c. d. e. f. h. Cap. 5. B da. b. d. e. f. h.

16 Cap. 4. a) infanda* B dh. b) inferabat pr. m. B dh. c) Quibus regia (m. al. corr. regibus)

B df. d) Leodericum B dh ; Ledodegarium pr. m. B df. e) sufultum B df f) m. ai. in l itura sor. B da. g) obliterari B df; o. ne possit, r. scr. B dh. b) fundamento B de. i) quasi add. B dh. k) chronioaa h. I. B da. b. f. 1) aeditum B dc. m) osculatus pr. m. B df. n) quia pr. m. B dh.

o) qui vel i. aut pr. B dh. p) solleter B df. q) postea corr. nequiverit B dh. r) rebrobabit B df. 40 s) ita B da. b. c. f. A; subecr. om. rell.; desinit B dc; Petitio seu coniuratio s. Amandi de corpore suo (r. in calce ) ante c. 5. inserta est B de.

Cap. 5. a) numerum om. Bdd. e. f. h. b) Sermo 1. in tr. sancti Amandi praescr. Bdf. c) Chr. p. B dh. d) Celebrato — Februarii om. B de. e) nostri add. B dd. f) memorandum B dh , corr. g) convertionis B de. h) ignavia B db. h. i) superscr. B dh. k) obvius B 6o, corr. 46 et B dh ( post ren.), 1) venientium B df. h.

1. Liber hist. Fr. c. 45: Sanctum Lendegariom episcopum diversis poenis caesum gladio ferire iussit (scilicet Ebroinus) ; Fred. Cont. c. 2: crudelissimis tormentis.

2. Scilicet Bedae.

58*

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

460

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

ef. Habac. 8,3.

cf.Iob.7,88.

ef.Lao. 12,42.

cf. Luc. 19, l&sqq. cf. Malih. 26, 26.

•

norum panum* ferculis5 praeparatis, secundum piam illam sancti Spiritus admoni¬ tionem, quam intonuit per os Esaiae01 prophetae dicentis: Occurrentes sitienti d ferte aquam, qui habitatis teiram Austrie, cum panibus occurrite fugienti . Cuius primo intellectum sermonis allegoricis tectum nebulis conabor, si potero, in lucem f pro¬ palare cognitionis. Vos, inquit*, o doctores ecclesiastici, qui habitatis inh terra t Austri, hoc est, in calore fidei et in divinae dilectionis ardore versamini illisque in partibus habitando moramini, a quibus iuxta propheticam vocem Deus venire dicitur, quos verus mundi sol Christus dominus, deterso perfidiae caligantis’ nubilo, splendore suae claritatis inradiat, occurren/es, scilicet antequam ad vosk veniat, sitienti Dei populo, aquam, quae de ventre Iesu fluit, ferte1, hoc est, scientiam io scripturarum divinarum m porrigite, eique a potestate diaboli fugienti cum panibus n verbi divini occurrite, imitantes0 prudentis dispensatoris industriam, quem Dominus constituit suprav familiam suam, ut det illis in tempore tritici mensuram. His itaque tam propheticis quam et euangelicis parentes ammonitionibus, mensulam dilectioni vestrae perparvam quidem pro exiguitate1 sensus, sed de maximis utriusque testa- i6 menti copiis excerptam ferculo oris offerimus atque r in ea tres panes, scilicet trinitatis intellegentiam caritatisque victum principalem, et piscem fidei ovumque • spei apponimus. Quae vobis si adfuerint in huius saeculi via quam curritis", ad caelestis patriae perventionem vobis v snfficere posse nequaquam dubitare debetis.

Benignissimam igitur vestraew fraternitatis dulcedinem humiliter imploramus*, o ney nostram in his indignitatem1 ducatis contemptui, nec a quo, sed unde vel cur proferantur perscrutantes, sollicito mentium vestrarum infundere studeatis auditui, quatenus utrimque b bona atque inculpabilis ratio possit0 reddi Domino redeunti d, a nobis quidem argenti® nequaquam telluri male defossi, a caritate vero vestra pecuniae dominicae vobis creditae usura cum fenore multiplicatae. *&

Praesentis f igitur diei celebritatem festivo cordiuiu ardore suscipientes, dilec¬ tissimi, primo congruum* duximus nomen ipsius sollemnitatis sollicitius intueri, quatenus, animadversa nobilitate vocabuli, dignius celsiusque honoretur obsequio singularis officii5.

Mos’ siquidem ecclesiasticus obtinuit, sanctarum a corporibus solutionem so animarum natales * dici. Nec inmerito id priorum5 nostrorum auctoritate frequen-

II. Cap. 5. B Qa. b (ad l. 21). d. e. f. h.

Cap. f». a) patrum B 6 h. b) serculis B fi f; om. B li/i. c) Isaiae B Qd. e. f. h. d) sitieute

B 6 h, corr. e) haustri pr. m. B Qh. f) luce B 6 h. g) inquid B 0 f ut infra. h) (in superscr.)

terram B Qh. i) et alligantis m. al. corr. caligantis B Qf. k) : os pr. m. B 6 a. 1) fer(te in 35

rasura) B Qd; ferte ::::: hoc B Qh. m) m. al. in marg. suppi. B Qa. n) manibus d. v. B Qf. o) imitant(es in rasura) B 6 d. p) super B Qh. q) exiguitate B 6f. r) utque B 6 h, corr.

s) oviumque B Qh, corr. t) quem B Qh. u) currimus B Qf. v) vobis bis scr. erat(f), sed corr.

B fi a. w) vestris superscr. B 6 h. x) obsecramus B Qd. e. f /»; obse| lect. car. m. al. in marg. add.

B 6 a. y) non B 6 h. z) dignitatem B Qh. a) s& B Qf, ut infra. b) utrinque B 6 b. c) posset 40

B Qh. d) redeunti: B do. d. e) agenti B Qh. f) Domc infra octavas depositionis sancti Amandi Lc. prima m. s. XIII. in marg. add. B Qd; i. VHII. m marg. add. B Qe; distinctione caret B Qh. g) us¬ que ad p. 404, /.21. desinit BQb, foliis circiter tribus deperditis. h) officio BQf. i) versu ineunte B Qa ;

II. praescr. B Qh. k) piorum B Qh.

1. Is. 21, 14. 2) Caesarii Arclat. homUia 50. de Genesio (AA. SS. Aug. V, p. 131J; 45

Hodie natale s. Genesii celebramus, et merito beatorum martyrum passiones natales vocamus dies, quando eos martyrii vita et gloriae fides, dum ingerit morti, genuit et aeternitati et perpetua gaudia brevi dolore parturiit. Merito plane dicendi natales dies,

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI U. AUCTORE MILONE.

461

tatum* debemus fateri, quoniam iusti, erumnoso huic mundo ac perturbationibus pleno mortui, in aeternae vitae beatitudinem, quae omni prorsus caret labore, me¬ ruerunt renasci.

Hancb etiam depositionem non indebite® dici docet testimonium primi pastoris b ecclesiae beatissimi Petri1, cuius haecd verba sunt: Certus sum, inquit, quod velox est depositio tabernaculi mei. Sancti quippe in hoc mundo sicut in tabernaculo ex¬ peditionis vel® procinctu certaminis positi ( armisque spiritalibus* quae apostolus Paulu8h*2 commemorat a dextris et a sinistris undique communiti1, proeliantur ad- ct.t.cor.ej, versus aeriask- 3 potestates ac multiplicia mala huius seculi. Qui beneficiis divinis io solatiati *, fugato hoste vel prostrato, iter instantis vitae peragunt atque, confecto itinere, ad mansionem propriam, caelestem videlicet patriam, redeunt, taberna- . culumque terrestre huius habitationis, carnis scilicet mortalis tegumenta, depo¬ nentes, illuc properant, ubi iuxta Pauli 5 vocem aedificationem ex Deo habent , domum non manu factam aeternam in caelis .

io Mors"’ igitur pretiosa sanctorum quamvis" convenienter0, ut praelatum est, cf.p*.ii6,u. alterius vitae dicaturp natalis sive depositio tentorii corporalis sarcinae, videlicet gravis, tamen aliquid perscrutandum quasi speciale patris nostri Amandi praeconio videtur, quod tam ipsi quam omnibus electis a carne solutis generaliter4* coaptetur.

Non ergo hoc ab exiguitate nostra temere usurpandum, sed sanctarum scripturarum to auctoritate est inveniendum. In quibus refertur plebs r Israhelitica, iugo1 Phara- onis ac* Aegyptiorum11 dominio v pressa, in signo suae liberationis phasae6 typicum celebrasse posteaque per illud w mysterium, praedicto Pharaone, cui in luteis x famu¬ labantur operibus7, in Rubro mari dimersoy K, ad terram promissae* olim heredi¬ tatis properasse*. Huius vero absolutionis gaudium phasae sive paschab, quod ex 16 Hebreo® apud nos in transitum d- 9 vertitur, cognominatum®, scilicet propter angeli vastantis Aegyptios transitum Dominique suam plebem protegentis vel eiusdem populi de Aegypto r trausmigrantis. Cuius siquidem vocabuli mysterium euange¬ lista Iohannes 10 quasi visu perspicacis aquilae oculorum suorum acumine sublimius speculando* perquirens, transitum Iesu de hoc mundo ad patrem illo antiquo io mysterio praefiguratum esse aperuith.

Si1 ergo transitus populi Iudaicik de terra servitutis ad patriam promissae here- . ditatis pascha convenienter dici potuit, huic nostro sermoni video1 nihil quod possit

II. Cup. 5. B 0a. d. e. f. h.

Cap. 5. a) frequentum B 0A b) II. m. s. XIII. B (W; III. praeter. B Wh. c) indebitae 66 B Gh. d) s. b. v. B Gh. e) in add. B Ge. 0 po*»ti:, rat. s (?) B Gf. g) spiritual. B M. e. h, ut infra. h) om. B 0 fi ter tu eareunte. i) commoniti pr. m. B Gf. k) aereas B 6 d. f. h. 1) facta B Gh. m) III. m. e. XIII. B Gd ; Illi, praeter. B 0A n) licet B Gh. o) conveni pr. m. B Ga.

р) dedicatur B 6 h. q) genera :: liter, rat. ra B Gf. r) r. I. gens i. B 0A s) iug: pr. m. B to. t) et B 0A u) Aegipt. B (W. f. v) dominio : pressa, rat. p B to. w) illut B Gf. x) lutei

40 B Gf; lutei B Gh. y) demerao B Gh. z) olim pr. B Gh. a) pervenisse B Gh. b) pasca B 6*.

с) Ebraeo m. al. eorr. Hebraeo B 6 d \ Ebreo B Qf. d) latinum B Qf. e) om. B 6h. f) Aegipto

B G d ; Aegiptiorum B Q( g) contemplando B Gh. b) apperuit B 0A ; apparuit B Qf. i) m

marg. IIII. m. t. XIII. B 0d, X. B Ge\ S a miniatore omista B 0A k) I. p. B6f ; p. Iudeorum BGh.

1. nil v. BGh.

46 per quos illi, qui nati fuerant in hanc fragilitatis humanae miseriam, subito renascun¬ tur in gloriam, vitae perennis initium de mortis fine sumentes. 1) Ep. 2. Petri l, 14.

2. Eph. 6, 16 sq. 3) Pauli ep. ad Eph. 2, 2: secundum principem potestatis aeris

hnins, i. e. diabolum. 4) I. q. adiuti. 5) 2. Cor. 5, 1. 6) Exod. c. 12. 7) lb. 1, 14.

8. Ib. c. 14. 9) Ib. 12, 11. 10) Ioh. 13, 1.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

462

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

of. P*. 33,7.

cf. D*ut. 8, 3. cf. Bxod. 17, 6.

oMoh. 19,34. cf. Nam. 33,9.

cf. Kph. 6, 14 .q.

cf. Exod. II, SI.

•f.Nam.tl,»,

Ib. 11,6.

obstare, quin4, non dicam coaequare b, sed etiam praeferre non inrationabiliter liceat huius patris nostri beatissimi Amandi profectionem c ab huius vitae laboriosa erumna et convalle lacrimarum ad illa quietissima perennis d vitae atria ace regni caelestis palatia. Ad quae Christus caput f ecclesiae universorum membrorum suorum*, sibi nervis caritatis adhaerentium, gradus praeveniensh transiit, quoque1 & sequendus esset, viam sternens, sequacibusk suis innotuit1, parato insuper, sicut1 discipulis suis adhuc in terra m hac degens promiserat2, loco, primum ipsos, deinde eorum" sequaces introduxit0; quo etiam hodierna1* die ascendenti Amando, sibi devotissimo amico, caelestia ostia q patefecit.

Incomparabiliter r ergo praestantior iste transitus pascha dicitur, quo per io mortem carnis ad vitam aeternam tenditur, quam ille, quo priscus ille populus divinis ingratus beneficiis non solum ignitorum* serpentium3 morsibus sternitur, sed etiam hiatu terrae raptus, infernalibus tormentis et gehennae cruciatibus vivens4 addicitur.

Non igitur mutuati vocabuli consortio paschali festivitati1, quae sollemnitas i6 cunctarum11 sollemnitatum iure dicitur, aliquid honoris subtraho’ neque redemptori nostro, cuius sanguinew eadem caelebritas dicata est, contumaciter derogo, quia laus, quae de membris dicitur, ad caput referri* non dubitatur.

Ergoy, quia sollemnem diem pro venerandi pontificis Christi Amandi transitu colimus, quem pascha ipsius* non incongrue nuncupari4 probabili argumento w monstravimus, restat perscrutari, unde vel ubib transierit, historicamque legalis® litterae illius d superficiem aliqua ex parte huic sermoni inserere ac sic, qualiter suum pascha cum Iesu suo, immo® nostro, celebraverit, intimare.

Inf huius itaque saeculi* heremo iterh agens, mannae, id1 est corporis Christi, pastus edulio ac de petra spiritali, Christo scilicet virga crucis sive lancea t 6 militis percusso, aquae vivae refectus poculo, ad septuaginta palmarum arbores et duodecim fontes perveniens, apostolorum eorumque successorum dogmata quasi aquamk limpidissimam animis1 siticulosis inbibit. Inde iuxta praeceptum divinitus sibi datum lumbos a carnalibus inlecebris habens cingulo m castitatis praecinctos pedesque paciferos priorum patrum exemplis contectos columnam praeviam oculis k> sollicitis semper intendit. Praeterea0 et serpentem salutiferum, in heremo ob sal¬ vationem Israhelis exaltatum, Christum0 scilicet pro salute nostra in ligno crucis suspensum, die noctuque praep oculis habens eiusque vexillum in fronte portans, a morsu ignitorum serpentium hinc sine lesione ac peccati vulnere transiit, sicque superatis siveq prostratis cunctis adversariis, ad terram repromissionis, supernam 36

II. Cap. 5. B 6 a. d. e. f. h.

Cap. 5. a) qui non pr. m. B Oa; qun non B Oh. b) quoaequare B Of. c) profectione B Oh. d) perhennis B Qd. h. e) atria regnique B 8A. f) capud B 6 f ut infra. g) om. B Of. h. h) p:: veniens pr. m. B Oa; perveniens B Of. i) quaque B Oh, corr. k) suis seq. B Oh. 1) d. suis sicut B 6h. m) hac t. B Oh. n) s. e. B Oh. o) introduiit pr. m. B Oa. p) die h. B Oh. 40 q) hostia B Of. r) V. m. s. XIII. B Od. s) ignotorum pr. m. B Of; ignorum B Oh, corr. t) festi¬ vitate B Of. u) om. B Oh. v) subtrao B Of. w) sanguine pr. m. B Of. x) referre B Oh; ref- feri B Of. y) VI. m. s. XIII. B 6 d. z) eius B Oh. a) om. B Oh. b) ita B Od.f.h; quo B Oe ei m. al. in rasura B Oa. c) lsegalis B Of. d) superscr. B Oh. e) n. i. B Oh, corr. f) I a miniatore omissa B Oh. g) h. s. B Oh. h) om. B Of. i) m. Chr. quod est corpore p. B Oh. 46 k) aqua B Of. 1) animas B Oh. m) cinculo B 6 h, corr. n) VII. m. s. XIII. B 6 d. o) sc. Chr.

B Qh. p) h. prae o. B 6A. q) seu B Oh.

1. Matth. 19, 21. 2) Ioh. 14, 2. 3) Nutn. 21, 6. 4) Core et Dathan et Abiron ■

Numeri 16, 31 sqq.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI H. AUCTORE MILONE.

463

videlicet regionem, itenere* confecto, hodierna die feliciter perintravit; quae etiam terra viventium, ideo quod in ea omnes absque ullo metu mortis vivant, appella- ef.p«.e,i». turb. In quamc non a Moyse legis latore intromittitur, — neminem d enim lex, ut ait apostolus1, ad perfectum t adduxit , — sed a Iesu vero Christiani populi ductore, bono- 6 rum meritorum sortes aequiperante f, remunerationem vitae perpetuae percepit.

Neque iamh per figuras et imagines enigmaticae nubis, sed facie ad faciem ipsum illius1 regni principem1 intuens, cum ipso perennik felicitate ac diu desiderato gaudiorum voto perfruitur.

Si1 igitur, fratres, cupimus ad gaudia pervenire caelestia, ad quae beatus 10 Amandus antecessit, attendamus, quibus actionum gressibus viam illo ducentem™

incesserit, quibusque passibus0 illam semitam nimis artam nobis meabilem mon- ef.1uuh.744. straverit0. Cuius operum insignia si intentis animis recolimus1*, plurimum aedifi¬ cationis mentibus nostris adquirere poterimus, si ea, quantum q cum Dei adiutorio possumus, imitari curamus.

16 In ipsis quippe annis pueritiae, divina se gratia praeveniente, formam vitae sumpsit honestae atque, ut legitur1, inmodicis desideriis in Christi domini r coepit amore flagrare. Vere inmodicis desideriis arsit, qui tam facile cuncta mundi ob¬ lectamenta contemsit. Ipsam etiam* regionem cum parentibus ac propinquis post¬ posuit, quia* aeternam patriam verumque parentem0 Christum cum cognatis cae- to lestibus concupivit. Hereditatem corruptibilem cum cunctis redditibusv sprevit, quia incorruptibilem conservatam in caelis cum mansuris divitiis adamavit. Nec integrum sibi fore credidit, si in ipsa qua natus est patria Christo militaret, quo¬ niam ab ipso nativitatis initio tam corporis quam et animaew gressibus ipsum quaerere inchoavit. Et quasi infans in carcere natus, confestim ut sapere coeperit,

16 de tenebris horrificis ad lumen mundi egredi* concupiscit, sicy iste, quasi pigeret eum in terra genitum, de hac miseria ad caelestia properanter regredi festinavit.

Pro qua re sollicitus cum David8 continua voce cotidie decantavit: Educ de car¬ cere 1 animam meam ad confitendum nomini tuo, Domine*. Sed et verbis apostoli Pauli4 ingemescendob frequentius proclamavit: Infelix ego homo , quis me liberabit c so de corpore mortis huius?

Domus quippe spatiosae et excelsae, culmine praeminentid fabricatae, atque cf.ieT.1t44. laqueariorum camerae colorum fucis liniatae0 cum menianis5 suis quasi fantasticaer somniorum imagines visibus illius paruerunt. Noverat enim dominum Deumque* suum, pro seh pauperem factum, nec habuisse in terris domum, quo caput re- •uunhjsjs. 66 clinaret.

II. Cap. 5. B 0a. d. t. f. h.

Cap. 5. a) ita B 6a. b) appellantur, ras. n B 6d. c) qua B QM. d) nihil Vulg.\ ovdev Gr. e) effectum B Qh. f) aequiperante : , rae. s B 0/1 g) percoepit B 0A. h) om. B 6/1 i) pr. m. tuptracr. B $h. k) perhenni B 6/1 h. 1) in marg. VHI. m. t. XIII. B 6 d, XI. add. B 04 ; S(i 40 m. al. add.) B 0<*. h. m) ducente B 0/1 n) pr. m. auperscr. B Qh; passionibus B 0/1 o) mon:- straverit B 0rf. p) attendimus B 0A. q) ceu pro q. c. D. a. B 6 h. r) om. B 0A cum V. Amandi.

s) enim B 0/1 t) qu(ia a m. al. m litura scr.)etemam B 0a. a) patrem B Qh. v) ita B Qa (pr. m.). f ; reditibus B 0d. e. h. w) anima | egre«ibua m. al. corr. animae egressibus B 0/. x) in¬ gredi B 0A. y) sicut B 0/1 z) custodia Vulg. ; ex tpvXaxfy LXX. a) om. Vulg. ; xvgte LXX. 46 b) ingemiscendo B 0d. e. c) liberavit pr. m. B 0o. d) m. al. corr. prominenti B 0d, d tic B 04. e) linitae B 04. f) fantasticae B Qh. g) que om. B 6 h. h) om. B 0A.

1. Paulus ad Hebraeos 7, 19. 2) P. Amandi c. 1. 3) Ps. 141, 8. 4) Rom.

7, 24. 5) I. e. Moenianum, solarium.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

464

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

M&tth. 10, 0. ▲et. 8, 6.

ef.Exod.S9, 8. cf. Luc.8,7.

ef. Ioh. 19,19.

ef. Ib. 4, 7.

cf. Melth. SI, 7.

cf. Qon. 4, 17.

Aurum et argentum, quae principaliter avaris mortalium scriniis concluduntur aut* etiam sub terra defodiuntur, quae etiam plus pretiosa quam animas iudicant, dum pro eis perire non formidant, quasi lutura postposuit, quia illud b aurum ignitum, quod Christus in Apocalypsi1 a se emere suadetc, concupivit argentum¬ que corruptibile eloquio scripturarum septies repurgato1 commutavit. Sed et illud & euangelii praeceptum, quo® dicitur: Nolite possidere aurum neque argentum , non surdis auribus audivit. Et quia cum beato Petro: Argentum et aurum non f est mihi, veraciter dicere8 potuit, virtutum insignia atque miraculorum exenia1 in Christi nomine percipere meruit. Qui etsi aliquid terrenae substantiae largitione* religio¬ sorum aliquando suscepit, totum id in redemptionem1 captivorum et sustentatio- io nem inopum ac peregrinorum ecclesiarumque aedificationem fideliter condonavit.

Gemmas etiam ac vestes olosericas, obrizo in bratteas tenuato contextas, nec habuit nec habere voluit, quia pannos illos, quibus Dominus eius in praesepio tectus est, consideravit. Indignumque duxit"* miles pretiosis uti" vestibus, cuius rex indumentis opertus0 est vilibus, sed pro illis carnis edomandae ac tegendae 15 gratia aspero cilicio est circumtectus.

Dep cibis denique pudor est aliquid dicere exquisitis, quos omnino ore non attigit, quia hordeum q, rusticorum animalium edulium, cinere mixtum manducans, eius mensura permodica suum corpusculum sustentavit potius quam saginavit2.

Vasa praeterea pretiosa r magni ponderis ac* decoris, quibus epulae potentibus o huius saeculi inferuntur, omnino postposuit, quia cibus0 hordei quo usus est fercula nequaquam talia requirit T. Sed et vina 8 exquisita, quae gemmatis auratis¬ que ac perlucidis a quibusdam hauriuntur*’ poculis, ore* non attigit, sed aquae7 gustum, vasculo neglecto*, et si iteneris* necessitas ita expetiit. concavis manibus naturae satisfecit, quiab acetum illud austerum, quod peniculo infusum suus bibit so Dominus, ab animo suo nequaquam removit simulque illud, quod ex itinere fati¬ gatus de situla Samaritanae aquam bibere desideravit.

Mulorum® equorumque copias ornamentis discoloribus faleratas omnino non quaesivit, quamvis plurimam partem orbis praedicando circumierit*1, quia illud officium sibi iniunctum pedes more apostolico adimplevit. Et si labor iteneris® so aut infirmitas senectutis iam fessa his eguit f, vilis aselli terga8 insidens, humili¬ tatis exempla, quae Christus cultoribus suis relinquerath, non omisit.

Fundamenta urbium muralia, quae a Cain 1 de caelestibus desperato primum in terra exstrui coepta sunt, huic quasi peregrino, cotidie hinc transituro k, pro

II. Cap. 5. B 6 a. b (a I 21). d. e. f. h. 86

Cap. 5. a) aud B Qf ut infra. b) illut B 9f. c) m. al. super aer. B da. d) :: purgato

B 6d. c) quod B Qf. h. f) non eat m. in marg . suppi. B 6h. g) dicere : : : : : p. B 6A. h) ita

B 6( h et pr. m. B 6a ; xenia reU. i) largitiorum m. al. corr. largitione hominum B 6f. k) redemp¬ tione c. et sustentatione B 6h. 1) et B 6 h. m) dixit B 6 A, corr. n) v. u. B 6 h. o) opeotus B 6 h,

corr. p) XIL m marg. add. B 6«. q) ordeura B 6«, ut infra. r) m. al. superacr. B 6 h. 40

a) atque B 0A t) in omnino redit B 0 b. u) cibis B 6f. v) requirebat B 6h. w) aur. B 6f.

x) m. al. superacr. B Qh ; om. B 6 f. y) eque pr. m. B 6A. z) neclecto pr. m. B 6 f. a) ita B 0a.

b) qui B 6h; quia coetum (m. al. corr. acoetum) B Qf. c) Multorum pr. m. B 6h. d) (cir m. al.

*vper#cr.)cumierit B 6 f; circuierit B 6d. e) ita B Qf. f) egut pr. m. B (if. g) terg(o m. al in litura) B M. h ) ita B ba ( pr. m.). f ; reliquerat reU. i) Chain B 6e. k) transit(uro tn. al. in 46

litura ) B 6 a.

1. Apoc. 3, 18. 2) V. Amandi c. 6: ordeaceo tantum contemptus pane atque

aquae perpaululum, corpus suum sustentavit potius quam aluit. 3) Cf. V. Amandi c. 6, ubi de vasis quibus utebatur altum est silentium.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

465

nihilo viluerunt. Non enima hic, ut apostolus 1 dicitb, civitatem manentem habuit, sed futuram tota mente quaesivit.

Praeterea ostiorum0 valvas, quibus inopes arcentur, clausas habere horruit, quia, etsi ostiolum0 ad episcopatum coactus habuit, id ipsum peregrino et viatori t cuicumque patuit. Nec terrenis fructibus frui concupivit, quia et Adam vetiti d pomi gustu de paradyso eiectum recoluit et ad lignum vitae, in medio paradysi plantatum, pervenire desideranter optavit.

Et ut brevi epilogo infinita, quae hinc possunt dici, complectar, mundum cum omnibus quae in eo videntur detestabilibus quasi purgamenta et quisquilias 10 contemsit solamque Christi pulchritudinem adamavit®.

Quif etiam inferiora * veteris ac novi testamenti praecepta supergrediens, in primo iuventutis flore id quod summum est adimplevit, Abrahae1’ principis fidei nostrae perfectionem imitatus, qui voce Domini audita*. Exi{ de terra tua et de cognatione tua, mox paruit. Qui sicut ab igne Chaldeorumk merito fidei1 salvatus i6 est, sic iste ab incentivis vitiorum divino munere ereptus m atque a camino Baby¬ lonici" tiranni, per quem diabolus exprimitur, rore divinae gratiae liberatus, mun¬ dum, qui in maligno positus est, quasi Sodomam ardentem fugiens, non ut Loath° Segor2 parvula, minorum scilicet praeceptorum functione contentus1*, ad montem summarum virtutum anhelanter ascendit. Cuiusq videlicet perfectionis arcem in to euangelio Dominus iuveni glorianti, quod omnia legis Moysaicaer praecepta com- plesset, ostendit, ita dicens: Adhuc unum tibi deest. Vade , vende omnia • quae habes et da pauperi f/u 8 et habebis thesaurum in caelo , et veni , sequere me.

His auditis Amandus puer venerabilis euangelicis verbis non ut praedictus adolescens maerens* abiit tristisve11 in tecta refugit, sed ipsam Christi iussionem i6 quantotius opere adimplevit. Illius’ vero mandati priora commataw, quae iubent: Vade etx vende omnia quae habes et da pauperibus , quasi adhuc ima ab ipsis etiam gentilium philosophis? aliqua* ex parte completa, transcendit et ad summum fastigii tholum a, quob dictum est: Veni, sequere me, quo perrarus® ascensus est, quasi pennatum animal alis caritatis evolavit. Nemo enim sanctorum, quorum •o vitas legimus, illius praecepti vinculum ligaminum nodis fortius quam iste absolvit, quippe qui moras distrahendi ac distribuendi non ferens, quasi d inmane praecipi¬ tium0 vitaret, a rebus paternis aufugit f, reiciens* mundo, quae sua sunt, se ipsum auctori1* suo restituit.

Ipsos 1 etiam primipelaresk Christianorum et ecclesiae columnas ac 1 caeli ianitores, m Petrum dico et Andream, Iacobum et Iohannem, nec in dextram ,u nec in sinistram

II. Cap. 5. B Oa. b. d. e. f. h.

Ca p. 6. a) m. al. superscr. B Of. b) ait B Oh ; uc (». e. huc) add. B Of. c) bost. B Of. d) veti(ti in litura) B Oa. e) adamanit B 6 h, pr. m. eorr. f) margini litteris rubris haec adscripta sunt: In restitut s. Amandi L. I. B Oe. g) v. ac n. t. i. B 6h. h) Habrahae n. f. pr. B Oh. «o i) Egredere Vulg. ; F$elds LXX. k) Caldeorum B Of h. 1) m. al. superscr. B Oh. m) erectus B Oh. n) Babilonici B Od. e. f. h. o) Loht B Oh. p) contemptus B Of. q) II. in marg. add. B Os. r) Mosaicae m. al. eorr. Moys. B Oa; Moysiacae B 0*; Mosaycae B Oh. •) om. Matth. (non Lue.). t) ad. tristis a. merens:: ( ras . que) ve in tectum B Oh. u) tristi su? B Of. v) III. in marg. add. B Oe; Illi pr. m. eorr. Illius B 0A. w) commota B Of (o deleta). x) om. B Oh. y) phyl. B Of. z) ex 46 parte a. B Oh. a) tolum B Of. b) quod B Oh. c) perrarius B Oh. d) velut B Oh. e) pc,pi-

tium B Oh. f) aut fugit B Of. g) reiiciens pr. m. B Of ; reicien(sque in litura) B Od. h) auctori :

B Od. i) IUI. in marg. add. B 0e\ Ipso pr. m. B Of. k) m. al. eorr. primipilares B Oa , et sic plcrique ; primi(pe m. al. *u/*raer.)lares B Oh. 1) ac c. i. om. B Oe. m) dexteram B Od. e.

1. Paulus ad Hebraeos 13, 14. 2) Segor ’ parva 9 interpretantur. Cf. Gen. 19, 20.

SS. R. Meroving. V. 59

cf. Iuh 31, 32.

ef.Gen. 8,24. cf. Ib. 2, 9.

cf.l.Cur.4,18.

G«n 18,1.

ef. Dan. 8, 17. 60. cf. 1. Ioh.

6, 19.

cf. Gen. 19,

20qq. cf. lb. c. 11.

I.uc. 18.22.

Matth. 19, 21.

cf. lb. c. tt.

cf. Gal. 8.9. cf.

Num. 20, 17.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

4G6

cf-4??o!h’ declinans, imitatas est. Illi enim navem * et retia quae sola habebant5, quorum¬ que, ut ante nos dictum est, usu actuque vivebant, ad unius iussionis vocem cum voluntate® habendi reliquerunt; iste vero domum et hereditatem, ipsam etiam d patriam cum parentibus suis, simul et desideria e habendi dimisit, et idcirco f illud quod Petro apostolo super his interroganti Dominus spoponderat adquisivit, cen- 6 ef.Lui.lf*,8o. tuplum scilicet in hoc saeculo et vitam aeternam thronumqueg iudiciariumh in futuro.

Ut* vero aliqua etiamk de consequentibus huius religiosi pueri operibus ad- nectam, dimissis1, ut m praelatum est, mundi negotiis cum concupiscentiis suis, ne¬ quaquam se proprio magisterio credidit, sed rationabiliter inchoata rationabilius 10 augmentare studens, ad Ogiam 1 insulam oceano® mari0 contiguam navigavit, ibi- que fratribus spiritalibus repertis, eorum se eruditionibus commendavit. A quibus per insulam p oboedientiae causa* deambulare iussus, serpentem inmanem obvium habuit, quem abq eodem r loco, praemisso crucis vexillo, potenti verborum* virtute fugans, dicto citius ad latebras remeare coegit. Quem nequaquam ad Christi 16 iuvenem fortuitu venisse credendum, sed antiquum1 humani generis inimicum, ut semper invidum, antiquae malitiae arma repetisse eiusque coeptis0 salubribus obviare temptavisse r, bene consciusw, quo satellite protoplastos* de florigera para- ef.b. t7,i. dysi sede excusserit7. Sed* Christus, qui Leviathan serpentem, scilicet vectem

propter crudelitatem, tortuosum vero propter insidiarum fraudem, hamo* crucis to inuncavit eiusque maxillam propter paenitentum evasionem armilla perforavit, oi. Tob. 1 1, a. eundem a devoratione ipsius eripuit atque in os illius ipsum ingredi non permisit, sed eiusdem signi virtute, quo ab ipso est superatus, a servo etiam retro redire coactus. Sicque in primo congressu ab eodem victus, amplius tam manifeste con¬ flictum cum eo inire non est ausus, quia utb est sollers et astutus, addidicit in u ipsis infantiae annis, quae essent® incrementa subsecutura virtutis. Hoc itaque signo se signifer iste primum nobilitavit, et qui in priori actu mundum cum «f.ioh. 11,11. concupiscentiis suisd contemsit, in secundo ipsum, quem mundi principem Christus dicit, sublimiter triumphavit.

Geminis® itaque his gestis, mundi calcati ac serpentis repulsi tropheo lau- m reatus, tertium nihilominus fraudis diabolicae machinamentum constanter adiit, aequanimiter pertulit, sapienter superavit. Sicut enim beatum Iob post multa oi.iobf.qq. calamitatis mala mulieris ad hoc reservatae verbis atque amicorum suggestione pulsavit, sic et hunc, omnibus mundi delectabilibus abiectis, blandis per patrem carnalem suasionibus inretire, ut legitur8, coepit f, laqueis scilicet ac casibus*, w quibus animae5 ad caelestia tendentes, ad terrestria retrahi1 consueruntk. Sed1

II. Cap. 5. B 6a. b. d. e. f. h.

Cap. 5. a) ita B 0a. f ( pr . m.). h ; navim rell. b) habebant B 0A. c) voluntate:, ras. m(?)

B Od. d) patriam e. B 0A. e) voluntatem B 6h. f) iccirco B 0*. g) tronumque B Qh. h) iudicarium B Qf. i) V. m marg. add. B 0r; At (errore miniataris) B 0A. k) om. B 0A. 1) dimitit B 6 f. m) utut 40

B 6h. n) oceanum m. al. in marg. suppi. B 0A. o) mari : B 6d. p) insulam : : {ras. in) o. B 6h.

q) bab B Qf r ) illo B 6h. s) virt. verb. B 6A. t) anticum B 6 f u) coeceptis B Qf.

v) temptavit se b. B 6f. w) consciu : B 6d. x) protoplaustos B 0o {pr. m.). f; protboplastos B d*. y) exclus8erit B 6f. z) VI. in marg. add. B 6*. a) amo B Qf. b) Qui aut sollers B 0 f. c) esset

pr. m. B Qf. d) m. al. superscr. B 0a. e) VII. in marg. add. B 6s. f) coepit post 1. sc. et 46

casibus B 6h. g) m. al. corr. cassibus B 0d. f, et sic B 0e. h) adnimae pr. m. B 6f. i) retrahit B Qf. k) consueverunt ( B 0£). 1) VIII. in marg. add. B 6e.

1. Cf. V. Amandi c. 1. 2) Ib. c. 2. 3) Ib. c. 3.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

467

sanctissimus adolescens Amandus columba ad fenestras oculorum suorum, non cf.u.eo.s. milvus fuit, quia terrena acm caduca sibi oblata, ita patri respondens, repudiavit:

Nihil 1 mihih, pater , tam proprium videtur , quam ut Christi adsumamc servitium f qui est pars* et hereditas mea . De paternis quippe substantiis nihil adipisci cupio , solummodo ,

6 ut Christo militem , permitte. Quo responso diabolo cum aucupio suo omnique visco quo fallere assuetus est in nihilum redacto, non minus eum® quam fulminis ictu percussisse credendus est. Suggestio itaque illa r per patrem facta clipeo fidei cf.EPh.8,i6. atque amore Christi repulsa est, qui discipulo ad sepeliendum patrem ire volenti respondit, dicens: Sine mortuos sepelire mortuos suos; tu autem vade, adnuntia Luc.s.so. io regnum* Dei.

Quam prudens ergo et quam eruditioni fidelium habilis, quamque audientibus salubris sermo erit, quem Dei servush patri suo se ad saecularia revocanti1 reddiditk, ipsi quidem tunc singulariter ab eodem dictus, sed omnibus pie volentibus vivere in Christo manifestatus 1 ! In quo et summa veteris legis ac doctrina propheticae m i6 lectionis continetur et plenitudo euangelicae perfectionis constare cognoscitur. Ex veteri quippe testamento cum le vitis hereditatem terrestrem refugit et cum David cc.dmi.18,1. propheta Dominum partem hereditatis suae dixit, sed et illud n: Portio mea, Domine, ui e5 6 in terra viventium , atque cum° Hiereraia*: Pars mea Dominus, dixit anima mea. Novi vero testamenti perfectionem complexus est, cum se Christi adsumere servitium et to de terrenis substantiis nihil adipisci velle testatus est.

Hisp iuventutis suae primordiis similia in totoq vitae suae cursu actionum insignia subiungensr, mirabile in Christo suae dilectionis indicium dedit. Cuius* etiam amoris inmensitas eum* ad sepulchra beatorum apostolorum Romam 8 per¬ duxit, ibique, Petro caelestis portae clavigero sibi apparente0 4, potitus eius familiari* t6 colloquio, consolationem atque exhortationem tanti amici diu desideratam audivit.

A quo etiam praedicationis ministerium, apostolici videlicet officii functionem, suscepit5, opusque illud, quod ille implere cruce w praeventus non potuit, fideli comraini8trox committere curavit eumque sua auctoritate ad apostolatum Gallicae* regionis promovit. Qui tanti exsecutor praecepti officium sibi creditum libenter

io explevit, huiusque rei gratia exteras regiones adivit* atque euangelium Christi

barbaris nationibus adnuntiavit ipsamque praedicationem signis subsequentibus confirmavit.

Pro tantis ergo et talibus servitutis obsequiis ad Domini a sui gaudia per- c,^lJ11lh venire meruit, adb quae ante mundi constitutionem eum idem Dominus praedesti- cf.Eph.1,4.

m navit et in libro vitae adscripsit. Praeterea, missis obviam coetibus angelicis®, c,,4J>8hll,pp’

excepit atque eius capiti coronam inposuit, qualem tam gloriosum imperatorem

II. Cap. 5. B flo. b. (I. r. f. h.

Cap. 5. a) et B Qh. b) ©m. B 6A. c) idiararaim B 6f. d) m. ai. superscr. B 6a; om.

B 6/1 e) cum B 6 f. 0 (illa om.) f. per p. B 6h. g) D. r. B 6A. b) beatus Amandus m. ai.

40 add. B 6d. i) revocandi B 6 f. k) reddit B 6A. I) manifestus B 6A. m) prophetica electionis

B Qh. n) hoc B 6 h. o) cum versu ineunt e m. ai. suppi. B atque : leremia B 6 h. p) F. »»•

marg. add. B 6 f. q) m. al. superscr. B fth. r) subiugens B 6 h. s) Cui B 6 h. t) cum B 6f u) aparente B 6h. v) familijri B 66, eorr. m. rsc. w) crucis B 0A. x) f. eum ministro B 0A y) Galliae B Qf. z) audivit pr. m. B 6 a. f. a) s. D. B 8A. b) ra. atque ante B Qf. h. c) an-

46 gelicis eum excepit m litura B 6d.

1. V. Amandi c. 3. 2) Lament. Ierem. 3, 24. 3) V. Amandi c. 6. 4) Ib. c. 7.

2. Vide supra p. 410.

59*

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

468

VITA AMANDI EPISCOPI 13. AUCTORE MILONE.

dare decuit qualemque tam victoriosissimum* militem a tanto principe suscipere dignum b fuit. Quem insuper caelestis regni consortem effecit sanctorumque omnium coetibus in illa mirabili civitate coadunavit.

Cf. Pi.w,i. Cuius c civitatis, scilicet Hierusalem d, fundamenta in montibus supernis® posita, duodecim lapidibus pretiosis aedificata f et duodecim apostolorum nominibus sunt 6 insignita, cuius platea auro mundo ac vitro lucido est perornata*. Cuius portas ib. ». i2. in culmine montis Sionh positas Dominus diligit, quae sunt duodecim singulis ib. v.2a.*a. margaretis1 fabricatae. Quae civitas noctem non habet et solek non eget, quia ps.86,8.7. claritas Dei eam illuminat. Cuius habitator et conditor Deus: Gloriosa dicta sunt

de te, civitas Dei, sicut laetantium omnium habitatio in te. io

O quam inestimabile illud regnum metu 1 mortis alienum, quo nullus miser admit- er. in. 13,10. titur, nullus felix excluditur! In quo Dominus virtutum et rex gloriae singularis, pul¬ chritudo, quam nihil n pulchrius, summumque bonum, quo nihil" melius, incomparabi¬ liter sanctus, ineffabiliter magnus inhabitat totamque illius patriae0 amoenitatem c,i^22C’ lumine sui splendoris p inradiat. Qui quamvis velut omnium artifex omnem in se vir- ia tutem continens, nullo egeat, cunctaque per se penetrans, inevitabili oculo universa q perspiciat dextraque r omnipotentissima trinam totius orbis machinam contineat, tamen in sui famulatus obsequio* universam creaturam arbitrio mirandae potestatis inclinat.

Huic quippe* servit poli" firmamentum cum distinctis motibus, fulgens sol et luna pallens cum igneis sideribus T, terra w laudat cum cunctis ad se pertinen- o cf. p». io®, 26. tibus, mare magnum et spatiosum cum navibus1 omnibusque animalibus, quorum non est numerus. Hunc inferna pavent eiusque conclusi* in carceribus. Quem benedicit caeli camera cum universis agminibus; angeli, archangeli, throni cum dominationibus, virtutes, potestates, Cherubim* ac* Seraphim cum principatibus i«. 6, s. indefessa voce cantant dulcisonis concentibus: Sanctus, sanctus, sanctus Deus vir- sa tutum sive exercituum dominus.

Fulget ibi b Maria geminis ornata privilegiis, pudore® intemeratae virginitatis et creatoris sui partu honorabilis, omni ex parte choris stipata virgineis. ct’vt*iy’ Hic Abrahamd et reliqui patriarchae cum apostolis omnibus, Abel iustus cum

universis martyribus, Moyses et Aaron cum sacerdotibus, Samuhel® cum reliquis so nomen eius invocantibus, David et ceteri prophetae cum cantoribus f, ovantes adeptae9 inmortalitatis gaudiis, fulgentes coronis atque stolis candidissimis, tantorum largi- p.. i48, ia. tori bonorum laudibus canunt mellifluis, beatus populus, cuius dominus Deus eius.

Quibus caeli senatoribush beatus Amandus copulatus, ornamentis infulatus pontificalibus, palmis fultus vernat victricibus, redimitus auratis geminatisque 1 aa diadematibus, in mollibus fulcris celsisque recubat sedilibusk, atque ipsum mundi huius1 solem habens sub pedibus, in m tam ineffabilibus" hodie0 laetatur cubilibus.

//. Cap. 6. B 6«. b. d. e. f. h.

Cap. 5. a) victoriosum 2? 06. b) decuit pro d. f. B 06. c) Huius B 66. d) lerusalem B 06. e) potUa add. B 06. f) haedif. B 0/1 g) perhorn. B 0/1 h) Syon B 6 b. d. e. i) mar- 40 garitis B 66. d. e. f. h. k) sol B 6f ( pr . m.). h. 1) moetu B 86. m) quia B 66. f; quo B 66. n) nil B 06. o) (patriam m. al. eupertcr.) am?nitate (om. 1.) B 66. p) spendoris pr. m. B 66. q) omnia B 06. r) dextramque B 66. s) obsequium B 6d. t) B 66. u) popti (populi) B 66. v) syd. B 6/1 w) t(erra hunc in litura) laudat BQd; terrat R 66. x) inferni R 66. y) inclusi (om. in) B 66. z) Cherubin B 0/1 6. a) et B 6 d. b) pr. m. tuperocr. B 6/1 c) pudore temerat? 45

pr. m. B 6/1 d) Habraham B 0/1 6. e) Samuel B Qe ; Sameel corr. Sarauel B 66. f) cantatoribus

B 66. g) adaptae pr. m. B 0/1 h) sanatoribus pr. m. B 6d. i) geminatisque B 0/1 k) sedibus B 66. 1) om. B 66. m) : : (in m. al. superscr.) tam B 06. n) inefabilibus B 0/1 o) om. B 0/1

1. Vulg. : spatiosum manibus; LXX: eror^ropo*. Xaves autem P$. 103, 26. citantur.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

469

Huius regni* consortium ut percipere mereamur, orando petamus introitum¬ que b ipsius bene vivendo quaeramus ianuainque illius inc bonis operibus perseve¬ rando pulsemus atque, ut illud adipisci mereamur, patrocinia tanti patris requira¬ mus. Nec dubium, quiad favebit piis filiorum suorum desideriis, si non degeneres 6 effecti eius sequi vestigia neglegamus. Plurimum quippe de eiusdem regni ingressu fidere 6 debemus, si peccaminum nostrum f obstacula removeamus atque, dum ad¬ huc iudex* sustinet, legationem bonorum actuum et precum ad illum mittamus et ea quae pacis sunt, tanto mediante causidico, postulemus, dumque introitum Ioseph verih, id est Christi, sustinemus, munera quae ei* placeant praeparare 10 curemus.

Quae sunt autem*, quibus tam districto iudici obviare debemus? Nimirum fides1, spes, caritas ceteraeque his appendices spiritalium fluctuum m actiones. Ac" primo quidem, ut fidei intemerata mysteria custodiamus, Patrem et Filium ac°

Spiritum sanctum unum Deum esse aequalis potestatis et gloriae p in tribus per- i6 sonis corde credamus, ore autem ad salutem nostram * confiteamur. Et ne fides sine operibus otiosa ac, sicut ecclesiae doctoresq dicere voluerunt, quasi corpus mortuum sine anima sit, eandem r bonis actionibus, ut ita dicam, vivificare cure¬ mus. Illius etiam* iuramenti quod in baptismo spopondimus recordemur et nos diabolo pompisque mundi abrenuntiasse non obliviscamur vestemque1 candidam, to quam tunc purificati accepimus, inmaculatam ante tribunal ipsius perferre0 curemus.

Praeterea spem divinae promissionis futurorumque v bonorum stabiliter usque ad finem nostrum firmam retineamusw et, ne diabolici scorpionis aculeo calcaneum, cr.p.. 66,7. hoc* est finem nostrum, observantis vulneremur, omnino caveamus.

Caritatis vero principale indumentum, bis tincto cocco1, hoc est gemino y t6 praecepto dilectionis, contextum, super omnia in nobis maneat, quae a nobis totius malitiae invidentiam* expellat, ne rex ingrediens, si scissis odiorum* pannis nos circumtectos invenerit, pedibus ac manibus ligatis, in exteriores tenebras mitti praecipiat. Quae sunt autem illa duo praecepta caritatis? Primum quidem, ut Jj*

Deum ex toto corde, tota anima etb tota virtute, secundum autem, ut proximum so sicut nosc ipsos diligamus. Sed in primo mandato mensura nulla ponitur, quia ex toto fieri praecipitur. In secundo vero modus amandi d dicitur, cum sicut nos diligi iubetur. Ergo discutiamus, si nosmet ipsos iure* amamus. Nam qui iniqui¬ tatem diligit, animam f suam odit, et qui animam suam odit, neminem diligit, er.ioh.is.u. Ergo si ad contubernium malignitatis ac peccandi societatem contribules vocamus,

6 procul dubio et nos ipsos et illos* non amamus. Unde, ut in proximis nostrah

dilectio sit sincera, primum nostra* vita ak malis remota et omnibus sit bonis1

II. Cap. 5. B Qa. b. d. e. f. h.

Cap. 5. a) om. B Qh. b) et introitum B Qh. c) in b. o. m. al , superscr. B Qh. d) quin

B 6*. e) fidele B Qf corr. f) ita B Ga. f ; nostrorum rtU. g ) s. i. B G h. h) id est v. B Qh. i) : : ei

«o B Qf. k) cum add, B 6d. e. 1) ■. f. B Qh. m) fructuum B M. e. h et e corr. B G/*. n) : ac :

B Qd. o) et B G d. h. p) in litura B Qd. q) doctore pr. m. B Qh. r) eadem B Qh. a) enim

B 6 h. t) et vestem B Qh. u) perferre B Gfc. v) fnt&rorumque B Qf. w) retin(eamu8 in litura)

B G d; teneamus versu ineunte B G/*. x) id B 8 h. y) m. al. in marg. suppi. B Qf. i) invidiam

B Qe. a) atidiorum (?) B 6/*, corr. b) om. B Qh. c) nosmet i. B Qh. d) amandas B Qf.

46 e) vere B Qh. f) s. a . B Qh. g) vocamus iteratum, srd postea delet. B Qf. h) nostry d. B Qf; d. n. B Qh. i) nostrae v. B Qf k) r. a m. B 6A. 1) bonas B Qf corr.

1. Milonis carmen de V. S. Amandi IV, 499: Fertur ab hoc coccus gemino bis tinctus amore. Cf. supra p. 417.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

470

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

Matth.

16,41—48.

ornata atque ad hoc a nobis fratres amentur, ut nobis in sacrae religionis con¬ sortio socientur.

Ut ergo caritatem fraternitatis perfectam habeamus, bona quae nobis fieri volumus fratribus faciamus, et quae pati refugimus, aliis nullatenus inferamus. Aelemo8inarum vero opera*, prout possumus, hilariter6 faciamus, quia qui eas fece- 6 rintc, in extremo examined maximam laudem adepturos non ignoramus. Sterilitas® vero earum, si omissae fuerint ab his qui eas facere praevalent, aeterni ignis ac perpetui supplicii eos obnoxios reddet, sicut ipse Dominus dicturum se sinistris comminatur, dicens: Iter maledicti in ignem aeternum , qui paratus* esth diabolo et angelis eius. Esurivi enim, et non1 dedistis mihi manducare; sitivi , et non dedistis io mi7*th bibere k. Hospes eram, et non collegistis me; nudus, et non operuistis1 me; in- fimus ct in carcere, et non visitastis me. In quibus verbis considerare necesse est, si in aeternum ignem vadit, qui propria non tribuit, quo iturus est ille, qui aliena iniuste diripit? Si gehennae ignibus mancipatur tenax, qua poena torquendus est rapax? Si damnatur, qui non vestiit m nudum, quid patietur, qui vestito tulit i6 amictum? Si, inquam0, in ignem aeternum vadit, qui infirmum et in carcere posi¬ tum non visitat, qua damnatione plectendus est, qui fratrem gladiis insequitur, qui humano cruore polluitur0, qui de propriis habitaculis pupillos et viduas vio¬ lenter expellit, qui luxuria p se ipsum deturpat, qui falso testimonio proximum gravat? Proinde, carissimiq, fugientes haec et aliah his similia, sanctorum imite- o raur exempla, ut non cum impiis perpetua tormenta, sed cum iustis percipiamus r gaudia sempiterna; quod ipse praestare dignetur, cuius regnum et imperium per¬ manet in saecula. Arnen1.

VI.* QUALITER CORPUS BEATI AMANDI IN LOCOb QUO NUNC REQUIESCIT FUERIT TRANSLATUM, ET DE® DEDI- »6 CATIONE BASILICAE AC DE ORDINATIONE EPISCOPATUS IPSIUS d.

CELEBRATUR® VII. KL. NOVEMBRIS.

Diem hodiernam sacrosanctae festivitatis sollemni devotione relegiosorum f conventui celebrabilem® ipse revoluti temporis cursus indicit. Et quoniam plurimi in hac plebe huius penitus expertes adhuc exstant rationis, non otiosum duximus k> eis notitiam tantae ac tam gratae pandere6 celebritatis. Dignum igitur, immo necessarium credimus, ut qui ista celebrant, et quare celebrent, ignorant, cognitio¬ nem huius rei capiant, et qui hactenus minus nota festivo studio honorabant, gloriosius ac reverentius iam nota excolere atque venerari discant. Quia ergo vitae 1 ter beati ac Deo dilecti confessoris Christi Amandi libellus satis plene sufficienter- »6 que disseruisse cognoscitur, qualis quantusque isdemk, dum adhuc mortalitatis1 istius erumnis teneretur, extiterit, qualibusque inter caligosos huius saeculi am- fractus virtutum signis claruerit, necnon et quam inmenso miraculorum iubare

11. Cap. f>. B 6 a. b. d. e. f. h. Cap. 6. B 0 a. b. d. e. h.

C a p. 5. a) m. ai. superscr. B HA. b) byl. B 0/1 c) fecerunt B 6A. d) exanim$ B 6 h. 40 e) m. al. corr. Sterelitas B 6a, et ne B 6 f f) Discedite a me Vulg.; nogeviofa dsiipov Gr. g) prae¬

paratus B 0/1 h) om. B 6A. i) pr. m. superscr. B 0/1 k) potum Vulg. ; xai ovx anoxioaxi fu Gr.

1. cooperuistis Vulg.; negufialexr Gr. m) ita B dd. f; vesti 1 1 B fto. b ; vestit B Bc. h. n) Si tniquam B 6/1 o) pulluitur B M. f. p) m. al. corr. luxoria B 6 a. q) kar. B 6 b. h. r) capiamus B 6 h.

s) secui orum add. B 0A. t) subscriptionem Explicit sermo add. B 6 d ; desinit B 0/1 45

Cap. 0. a) numerum om. B 6d. h; L. V. B 6*. b) locum B 6d. e. h. c) et de d. b. om.

B 0A d) ipsius om. B 0£. e) C. VII. K. N. om. B 0*. f) corr. religios. B 0o, et sic rell.: item infra. g) venerabilem B 6 h. h) c. p. B 6 h. i) om. B 6h. k) ita B 6 a. b\ idem rell.

1. i. m. B 6A

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

471

terrarum tractus tam prope quam longe sitos in lustraverit, atque de tenebrosa huius saeculi Aegypto*, columna legis divinaeque gratiae protectione praeeunte, per varias piorum profectuum mansiones ad terram repromissionis, per quam patria viventium figuratur, quali b fine migraverit, hisc interim posthabitis, ad indaganda 6 aliqua d de multis divinorum operum magnalibus, quae circa ipsum eiusque cor¬ pusculum post eius obitum divina clementia praestiterit, quanquam inpolitura diri¬ gamus sermonis officium. Ea ergo quae referimus a patribus fideliter referentibus audivimus, quorum fidem omnipotenti Christo committimus, apud quem etiam peracta quasi instantia et pro praesentibus haberi futura credimus, cui mendacium,

10 quia6 ex malo est, displicere cognoscimus. Non enim beati viri merita, ut clara hominibus appareant, mendaciis egent f astrui, sed ampliora, quam explicari verbis queant, remota omni ambiguitate, debent credi. Sed quia de his non pro sui, quod inpossibile est, dignitate, sed pro nostri paupertate ingenioli aliqua prae¬ loquendo tetigimus, nunc, divina nos praeeunte clementia, propositum nobis iter io carpamus.

Anno* igitur incarnationis dominicae DCLXI l, qua conditor et redemptor mundanos miseratus errores humanae dignatus est uniri naturae, Deoh bonisque cunctis amabilis Amandus post multa bonorum actuum insignia ad caeli aulam perenniter cum Christo, cui devote servivit, regnaturus ascendit. Nec inmerito ei to introeunti caelestia patuere palatia, pro quibus ipse in terris positus voce canta¬ verat indefessa: ‘Quam amabilia sunt’, inquiens1, ‘Domine virtutum, tabernacula etPa.8a,s.s. tua! Concupiscit et deficit in his anima mea’. Requievitk vero anno aetatis suae XC, mense Februario, febris* tactus incommodo, die quoque dominico, cui mors via ad patriam ac praesentis vitae exitus sequentis ac numquam finiendae factus to est introitus. Ad quam, multiplicibus huius mundi erumnis absolutus, sui Domini

obtutibus, plenis oleo lampadibus, virtutum scilicet piarum fertilitate, meruit appa- cf’» ’lth rere coruscus1.

Sepultusm sane est debito fidelium honore in coenobio a se aedificato, cui ex nomine fluvioli ibi decurrentis Helnonis8 vocabulum" haesit. Quem videlicet so locum quondam0 ipsi viro Dei Francorum princeps Dagobertus silvestri comap*4 non indigum q prona animi contulit devotione, rata legum sanctione5 stabilitum’.

Cuius licet crebra* plurimorum opinione didicerit sanctitatem, amplius tamen, ut in libello vitae6 £ius legitur, eandem isdem* princeps in filii" sui Sigeberti contra naturam mirabili propter infantiam locutione, sub sua praesentia Christo sanctum 16 suum mirificante, meruit agnoscere manifestam.

II. Cap. 6. B 0a. b. d. e. g (a l. 21>. h.

Cap. 0. b) Aegipto B Gd\ Egipto B Gh. b) qum BGh. c) is B Gd. d) alia B Gh. e) eo quod B Gh. f) ege s : t pr.m. B Ga. g) I. m. ai. in marg. add. B Qa, habet B Gd, ubi in marg. add. : De ordinatione sancti Amandi ; in marg. add. L. I. B 6b ; VI. in marg. B Ge. h) Deo et c. bonis «o BGh. i) om. B Gh; m inquiens redit B Gg. k) II. in marg. add. B Gd. 1) choruscus B 0£. d. g. h. m) II (?) in marg. eras. B 0a, habet B 0£. n) nomen B Gh. o) quundam B Gs. p) om. B Gh ; c. non i. om. B 6g. q) ita B Ga. b. d. e; indignum B Gh. r) stabilitatum B Gg. h. s) pl. cr.

B Gh. t) idem B Gd. e. g. u) s. f. B 0*.

1. F. supra c. 3. 4. 2) Febris biographus vetustior non meminit. Cf. V. Vedastis I,

46 c. 8: cum iam vellit eum Dominus de huius vitae erumnis ad caelestem provehere regnum, febre corripuit 3) Cf. V. Amandi c. 26. 4) Coma de arborum frondibus

dicitur. Forcellini. 5) Id constare videtur , licet charta quam habemus Dagoberti falsa sit (Pertz, Dipl. I, p. 160J; cf. supra p. 395. 6) F. Amandi c. 17.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

472

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

Praedicto* igitur in loco, quia amplius ipsum ceteris a se constructis dili¬ gendo excoluit, etiam corpusculum ipsius discipulorum suorum obsequio tumulum sumpsit, sicutb etiam testamento terribili scripto proc hac re, quod in archivo nostri monasterii hactenus servatur, decrevit. Non tamen in ipsa qua nunc 1 re¬ quiescit positus d est basilica, sed in altera quae adhuc superest principis aposto- 6 lorum Petri nomine dedicata, quae quoniam pro sui parvitate tanti praesulis tumulo visa fuit incongrua atque etiam secundo sexui propter monachorum habitacula inaccessa, frequenti relegiosorum virorum conventui visum est aliam magnitudine praestantem debere aedificari, quae et® utroque f sexui ac confluenti illo sufficeret multitudini populari. Completo itaque Deo devotorum sumptu opere illius aedificii, io tempus aderat, quo illo deberet transferri.

Illis* igitur diebus supererat adhuc* humanis rebus venerandus Christi con¬ fessor mirabiliumque operum h patrator Elegius1 3, qui beatissimo pontifici Amando, dum adviveret, fuerat familiarissimus ac sanctitatisk ipsius non ignarus. Hic ita¬ que1 ad dedicationem novae ecclesiae atque ad transferendas in illam sacri cor- i& poris reliquias ab urbe Noviomagensi"’ venerat; plurima quippe in suae diocesis sollicitudine sagacitatis industria pollebat.

Ubi vero tumulo sacro removit cooperculum, repperit" insperatum divinae virtutis miraculum, corpusculum0 videlicet sancti patris, ut ibi ante sedecim annos positum fuerat, incorruptum. Tum demum tam inopinati stupefactus novitate o miraculi, gratias egit summae divinitati1, quia sanctitas, quae in vivente claruerat, in mortuo non latebat.

Neq cui forte hoc pro sui magnitudine prodigium videatur incredibile, non desunt adhuc, qui mirabilius aliquid in ipsius sancti virir sacratissimo* corpore nostra iam aetate miraculum se confirmant1 vidisse; quod etiam in altero de ele- *6 vatione incorrupti cadaveris eius sermone habito8, qui voluerit nostra, qualiacum- que sint, legere, poterit cognoscere0. Si enim aromata pigmentariorum arte con¬ fecta humana nequaquam post mortem sinunt putrescere cadavera, multo magis credi decet tanti patroni merita, mirabilium operum indiciis declarata, servare potuisse membra, vascula videlicet sua in quibus habitaverant, incontaminata. *o

Deportatum v itaque beati pontificis" Amandi corpusculum* sibi praeparatae

II. Cap. 0. B ila. b. d. e. g. h.

Cap. 6. a) III. m. al. in marg. add. B flo, habent B GA. d. b) sic B 6A. c) scr(ipto de hac re quod in litura scr.) B 6d. d) p. est om. B GA. e) om. B GA. f) utrique B de. g. g) UII. m. al. in marg. add. B Ga, habent B GA. d; VII. in marg. B (\e. h) operator E. B GA. i) m. al. 86 corr. Eligius B Ga, et sic B (>A. d. e. g. h: item infra. k) sanctitate B GA. 1) om. B GA. m) Novio- magensis B 6 h. n) reperit B 6 a. e. o) corpus(culum eras.) B 6d. p) divinitatis pr. m. B 6 g.

q) V. m. al. in marg. add. B 6 a, habet B GA. r) viro pr. m. B GA. s) om. B 6 h. t) ita

B 6a. b. d. e. g et e corr. B GA. u) ignoscere m. al. corr. cogn. B da. v) VI. m. al. in marg. add. B 6a. habet B GA; V. exhibet B M. w) A. p. B GA ; p. om. B dg. x) corpus)culum *o

erae.) B 6d.

1. Ecclesiae S. Stephani nomen postea inditum est ; cf. Ann. Elnonenses maiores a. G77 (SS. V, p. 11) : Dedicatio aecclesiae beati Stephani a sancto Eligio et translatio sancti Amandi in eadem aecclesia ab eodem episcopo. Antiquitus vero Amandi nomen tulisse videtur; v. supra p. 400. 2) Eligius iam a. 660. longe ante Amandum diem supremum 46

obierat neque Milo animadvertit testamento cuius meminit Mummolenum successorem sub¬ scripsisse. Unde histoiia quam enarravit translationis a fundamentis disicitHr; cf. supra p. 410.

3. V. infra c. 7.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

473

eademque die dedicatae basilicae intravit habitaculum. Ibique* usque in sequentem diem famulantumb est obsequio custoditum, donec, completa a praefato antistite Elegio missarum sollemni celebratione, ingens spectaculum universae plebi praebuit ad has exsequias congregatae. Collocatum0 etenim in medio templi atrio coram & altariod corpus honorificum omnibus circumstantibus praebuit contemplandum, eiusdemque venerabilem vultum detectum cupientibus turbis monstravit intuendum, paciferos insuper ipsius sancti® pedes atque manus concessit osculari virtutum operatrices.

Qualis f quantusqme ibi stupor gaudio mixtus fuerit, excellentia tam mirabilis*

10 facti prodit. Inenarrabile etenim tunc christicolis populis inerat gaudium, cum gemini sacerdotes Amandus atque Elegius ordine et merito inclyti, velut duo lumi- naria mundi, caelestia meritis et terrena complentes virtutum radiis, coram divino altario h positi, suffragia orationum suarum largirentur’ turbae circumstanti: unus horum, superata antiqui hostis tirannide, iam cum Christo, rege scilicet suo, in io caelesti gloria triumphans, alter inter varia huius mundi certamina pro eodem ut invincibilis agonotheta** 1 desudans; unus ex his ut emeritus miles iam sine labore praemia iirdefectiva recensens, alter contra numerosos1 huius vitae labores ac multiplicia pericula, sudoris gravatus anxietate, persistens; unus horum iure ponti¬ ficali, more videlicet suo, peracto officio, repausans, alter, necdum terminatis sol- so lemnii8m, ut pontifex Christum pontificum pontificem interpellans.

incorrup-

tione membrorum et meritorum, si qui intererant, qui. eo vivente, de signorum ipsius magnitudine dubitaverant, in mortuo, quod multiplici timoris anxietate pavescerentq, videbant. Qui autem, eo audito, non obtemperasse se eiusr salu- M bribus monitis meminerant, se* haec parvi pendisse summo meroris lamento plan¬ gebant. At qui eius magisterio praecepta vitalia nuntianti* inhaeserant, se haec et auribus audisse et actibus exercuisse gaudebant.

Utu vero turbis, quamvisv adhuc desiderantibus, praedictus antistes Elegius duxit satisfactum, pretiosissimum depositi corpusculiw thesaurum altius telluri, ut io tunc moris erat, credidit abscondendum, videlicet ut omnibus non pie quaerentibus inveniendi illud* negaretur facultas. Illius itaque translationis ac sepulturae decus et qui aderant votis celebravere sollemnibus atque suis posteris celebrandum de¬ cretis statuere salubribus, sacrae scilicet7 enkenias* basilicae atque die eadem deportati cadaveris prodigium memorabile, quod hactenus a nobis, numeroso® i6 populorum coetu b ad haec sollemnia confluente, anniversarie® septimo Kalenda- oct.is. rum Novembrium1 die debito celebratur honore.

II. Cap. 6. B 6 a. b. d. e. g. h.

Cap. 6. a) que om. B dh. b) famulantium B dg. h. o) Collocato B 6 h ; Collocans B dg. d) altari B 6 g. h. e) om. B dh. f) VII. m. al. in marg. add. B 0a, habet B 6 b ; VI. exhibet B dd.

40 g) ineffabilis B dg. h) altari B 6e. g. h. i) t. 1. B dh. k) corr. agonitheta B 6a, rt sic Bdb.d.g.h; agoniteta B de (in inferiore marg. m. al. vocabulum interpretata est: i. pugnator). 1) innumeros B dg. m) solemniis h. I. B da. n) VIII. m. al. in marg. add. B 0a, habet B db, in marg. B de; VII. ear- hibet B dh ; Fraglante B 6«. g. o) Amando B dh. p) corp(ore tf» litura) B dd. q) pavescere B da (pr. m.). h. r) pr. m. super scr. B db. s) sed B Qg. t) complentes B 6g. u) At B 6h.

46 ▼) quasi d. adhuc B Qh. w) corp(oris e corr.) B 6d. x) illum non daretur f. B dh. y) vide¬ licet B de. z) m. al. corr. encenias B da, et sic Bdb; enkenia : B dd ; enchenia B de ; encenia B dg. a) universo B dg. b) conventu B dg. c) anniversario B dd. e ; anniversaria postea add. B dh. d) NOVENB B dh.

1. I. q . agonxsta, bellator. Cangius. 2) Sacramentano monasterii 6’. Amandi (hodie SS. R. Meroving. V. 00

Flagrante" igitur in sacratissimo famuli Dei Amandi0 corpusculo1*

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

474

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

cf. Colos*. 1.1«.

Ordinatis* igitur omnibus atque b universis, quae ad ornatum® loci sive sti¬ pendia ordinis monastici pertinebant d. pro facultate sua bene congruenterque dis¬ positis, singuli quique fidelium ad propria repedarunt gaudentes, gratias sanctae et individuae trinitati super inenarrabilibus eius agentes muneribus, quibus ab initio saeculi omnibus se in veritate quaerentibus est misereri dignatus6. 6

Rationem, ut credimus, hodiernae festivitatis reddidimus, ac quidf in ea colimus, utcumque his paucissimis sermonibus explicavimus, sacrae videlicet* basi¬ licae dedicationem atque translationem in ipsam pontificis Christi Amandi me¬ morabilem.

Praeterea, ut etiam veneranda huius sollemnitas diei trino non indecora since io calculo, tertia supradictae celebritati causa concurrit, episcopalis scilicet honoris adsumptio, quia reverendum patronum’ nostrum hodierna die venerabiliter recoli¬ mus11 ordinatum atque saluti plurimorum, superna dirigente1 clementia, pontificem caelitus datum. Haec ergo summo01 devotionis officio honestissime celebremus eundemque orationum nostrarum adiutorern ac suffragatorem quaeramus. Pluri- 15 mum quippe in caelestibus sedibus obtinere posse creditur iam cum Christo positus, cui in terris conversatus in omnibus bonis actibus servire" studuit indefessus.

Ab° ipsis siquidem1* pueritiae suae crepundiis divinis famulari elegit ob¬ sequiis ac toto corde vivificis Domini sui oboedire mandatis. Nec inmerito aposto- lico 1 vocabulo vivensq meruit insigniri, quorum exempla concupivit imitari, siquidem io excelsis eorum meritis dignus habitus est particeps fieri, qui, patria, parentibus ac omnibus r mundi possessionibus spretis, Christi elegit discipulus effici*, ut haeres* ipsius, mereretur inveniri, pro quo universas" voluptates caduci contempserat mundiv.

Necw tamen tantum apostolicis dignus est laudibus1 adaequari, sed etiam angelicis spiritibus ac universis agminibus caeli : cum archangelis, summis videlicet t& nuntiis, summa caelestis regni praemia gentibus nuntians, cum angelis, sacro sacer¬ dotio angelus Domini exercituum, ut legitur , effectus, communia mortalibus vivendi praecepta dispensans, cum thronis, sessorem habens Deum, cum dominationibus, in motibus membrorum carnalium sciens tenere dominium, cum principatibus, fratribus et discipulis spiritali y disciplina principari non ignorans, cum potestatibus, so regibus vel aliis quibuslibet prave agentibus plenissima libertate contraire potesta¬ tem habens, cum virtutibus, mundum pene totum sanitatibus ac variis virtutum prodigiis complens, cum Cherubim*, plenitudinem scientiae, quantum humana potest comprehendere natura, retinens, cum Seraphim b, ardens ipse divino amore et in¬ cendens alios geminae dilectionis ardore. 85

II. Cap. 8. B 6a. b. d. e. g. h.

Cap. 0. a) VIII. incip. BQd\ T in marg. add. B 0a (era».), b. b) a. u. ont. B 6h. c) or:: natum, ros. di B 6o. d) congruebant B 6h. e) dignata B 6g. f) qui B 6g; in ea c. om. B §g. h. g) tcilicet B 6 h. h) «it c. m. al. in litura ser. B 0A. i) patrem B Qh. k) colimus B 0*, corr.

1. providente B Qh. m) summae B 6h. n) (s in litura «er.)ervire B 0a. o) in marg. m. al. 40 addita sunt haec : In octavis elevationis. L. I. (F add. B Oe) B 0rf. e. p) quidem B Qg. h. q) i. m. v. B 0A. r) om. B 0A. s) fieri B 0A. t) ita pr. m. B 0a. u) universis B 0A. v) saeculi B 6 h. w) II. lectionem distinguunt B 6 d. s. x) m. al. supersci’. B Qh. y) spirituali B 6d. e. h.

z) c. :::: audens cum v. B 6h. a) corr. Cberubin Bibg.h. b) corr. Seraphin B 0A; Seraphym B 0<J ; Serapbyn B 6^. **>

bibliothecae regiae Stockholmiensis) , quod monente L. Delisle, ‘Memoire sur d’anciens Sacramen- taires 1886, p . 109, inter a. 855 — 873. exaratum est, cum alia S. Amandi festa illata sunt tum haec: VII. Kal. Nov. Natale sancti Amandi episcopi. Et dedicatio ecclesiae ipsius.

1. V. supra c. 5 ( p . 467^. 2) Malach. 2, 7.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

475

Hic* etiam cum patriarchis, multorum nutrimento filiorum pater summus, cum prophetis, caelestium praemiorum atque infernalium tormentorum praenuntius, cum apostolis, sua relinquens ac Christum sequens eundemque gentibus variis praedicans apostolus, cum martyribus, mortificatione b corporis ac persecutionibus 6 plurimis pressus martyr, cum confessoribus, summo sacerdotio confessor eximius, cum virginibus, virginitate cordis acc corporis virgo mundissimus, quod etiam pate¬ fecit incorruptione membrorum suorum incontaminatum inventum honorabile d eius corpus.

Ipse* etiam cum euangelistarum figuris participium habens, dum verbum cf. Apoc.4,7. 10 divinum f aliis euangelizat, cum homine rationabilis* homo, cum vitulo vivens hostia, cum leone fremitu praedicationis rugiens, cum aquila ad caelestia animi puritate conscendens. lpseh etiam cum divitibus Christi dives, monasteria plurima construens et captivos redimens, cum pauperibus Christi peregrinus et pauper, illum psalmi1 versiculum iugi modulatione decantans: Incola 1 ego sum apud te et i» peregrinus, sicut omnes patres mei, necnon et illum ipsius Domini sermonem, quem cum discipulis in monte sedens habuit, continua meditatione atque opere con- sectans: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum. M»i«h.5,s.

Illamk igitur paupertatem, id est mentis humilitatem, sanctissimus pater Amandus concupivit et ad huius primae beatitudinis initia primo festinanter per- *o venit ac deinceps ad reliquarum plenitudinem virtutum perfecte sublimiterque conscendit et idcirco percipere dignus fuit caelorum1 regnum, talibus a Domino promissum. Id quod in praesenti est momentaneum et leve tribulationis cum apostolo Paulo 3 patienter ferens, supra modum aeternum gloriae pondus operatum"1 est in ipso, ut id recipere in" mercede mereretur, quod oculus non vidit nec auris i.cor.2,9. tb audivit nec 0 in cor hominis ascendit, quae Deus diligentibus se praeparavit.

Huiusp etiam beati patris personae illud convenienter aptari potest, quod David8 propheta1 ingemiscendo1, clamabat: Pauper sum ego et in laboribus a i u ven¬ tule mea. Pauper quippe in hoc saeculo beatus Amandus esse delegit, qui omnia caducorum culmina honorum simulque hereditatem paternam ipsamque patriam so cum parentibus deseruit et ipsius Domini praeceptum cuidam adolescenti dictum :

Veni, sequere me, festinanter implevit. Illud vero quod dictum est: In laboribus a Muh. 19,11. iuventute mea, si opera huius diligenter a principio consideremus, non ab his eum vacasse cognoscemus. Quos enim ille in hac miserabili vita, quae tota erumnis ac miseriis plena est, non pertulit cruciatus? Praeterea in vilitate vestium" vel u etiam nuditate necnon et parsimonia ciborum quam asperam et artam viam in¬ cessit! Cui hordeaciiT panis aescaw et abstinentia fuit a vino cum omni sicera4. Reclaususx insuper quasi heremita in cella artissima, cilicina non horruit indu¬ menta, recubans quasiy delectabiliter in cinere, suumque corpusculum fame, frigore, c,n’£°r’ nuditate castigans et in servitutem redigens, inextinguibili iugiter divinae dilec- £or’

40 //. Cap. 6. B Qa. b. d. e. g. h.

Cap. 0. a) ILI. in marg. B 0d. e. b) mortificatione pr. m. Btio. c) et B 0A. d) e. h. B Qh. e) I a miniatore omissa B 0A ; Illi. m. al. in marg. B Qd. f) vivum B 6 g. g) rationalis B 6g. h) IIII. in marg. B 04. i) advena Vulg .; nagoixo* LXX. k) V. in marg. B M. e. 1) r. c. B 0A. m) est o. B Qh. n) immercede B Qg; in mere. om. B 0A. o) et B Qh. p) VI. in marg. B 0</. e;

46 Cuius B 6g. q) pauper R0A; om. B 6g. r ) ingemescendo B 0A. s) elegit B 6g. t) VII in marg. B 6d. e. u) vesti : um B 0d. v) m. al. corr. hordeacei B 0a, et sic B6b. d. e; ordeacei B 6g. h. w) esca B 6*. g. j) Reclusus B 6d. s. g. j) ceu B 0A.

1. Ps. 38, 13. 2) 2. Cor. 4, 17. 3) Ps . 87, 16. 4) V. Amandi c. 6.

00*

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

476

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

tionis amore flagravit* viamque vitae, quam agendo didicerat, aliis nuntiavit cr.ifatth.t6. talentumque sibi creditum multiplicare studuitb Dominoque suo duplicatum sua suorumque salute veridicus c ratiocinator reportavit d.

Hunc® itaque tantum f ac talem non inmerito nostrae provintiae apostolum credi decet nobisque reservatum fore dicendum, cum Dominus cuncto orbi mini- 6 stros verbi sui* dirigeret, qui tam inmensis divinorum donorum praerogativis re¬ fulget, quique in terris positus, caelesti factus est conversatione gloriosus.

Illum ergo humilibus h animorum nostrorum votis obsecremus, ut quoniam ipse iam nunc in1 * caelesti curia thronum iudiciariae potestatis est adeptus, nobis, cum ante illud terribile omnipotentis Dei tribunal venerimus, rationem reddituri 10 de universis nostrisk actibus, dignetur fieri propitius ac pro nostris erratibus in tam tremendo examine adsurgat causidicus. Minus sane quam oportet ibi securos nos futuros timemus, sed hac1 in spe fiduciam habemus, quia quod in nobis minus habemus, ipsius suppleri poterit meritis sacris ac precibus intervenientibus, reddetque nobis ex irato Domino patrem serenissimum atque repraesentabit nobis 16 ex iudice terribili defensorem, salvatorem videlicet nostrum, cuius beneficiis et muneribus aeternis sit laus iugis et indeficiens gratiarum actio in omnes aeterni¬ tates saeculi saeculorum. Arnen m.

VII.* SERMO DE ELEVATIONE CORPORIS BEATI AMANDI, QUAE FACTA EST A HLOTH ARIO b CUSTODE ANNO® AB INCARNATIONE DOMINI OCTIN- > GENTE8IMO NONO, A TRAN8ITU VERO PRAEDICTI PATRI 8 CENTESIMO QUINQUAGESIMO1, DIE VIGESIMOd MENSIS SEPTEMBRIS. cf.Tob.it, t. Quia® opera omnipotentis Dei enarrare foref* honorificum per Raphahelem*

archangelum caelestis medicinae edocemurh ba iulum, dignum arbitramur, immo ne¬ cessarium elevationem corporis sacratissimi1 pontificis Christi Amandi memorabilem *& non tacere. Est quippe in ea et divini miraculi portio non minima et eiusdem beati viri laudis ac sanctitatis materies infinita.

Igitur anno verbi carnem facti, scilicet filii Dei pro salutek ac redemptione eoo. humani generis incarnati, octingentesimo nono, qui erat annus a transitu viri Dei Amandi centesimus quinquagesimus, plurima ultra solitum aquarum inundatio3 > facta1, multis"1 in locis metas suas excesserat atque circumiacentes fluminibus agros damnosa" segetum vacuatione0 nudaverat. Quod periculi malum adeo usque excreverat1, ut etiam incolae fluminibus proximi habitacula avita cogerentur de*

11. Capp. 6. 7. B 6a. b. d. e. g. h.

Cap. 6. a) ita B 6d. s. g ; fraglavit rtU. b) studuiit, ros. e B6g. c) reridicus m. al. corr. »6 veridicus B 6 a. d) retulit B 6A. e) VIII. in marg. B 6d. e. f) talem ac tantum B Qh. g) postea add. B Qh. b) humillimis B 6 h. i) om. B tig. h. k) a. n. B 6g. 1) in hac spe B Qg.

ra) Eugtm. Vos estis sal terre (Matth. 5, subscripta sunt, reliqua pagina vacua relicta, B Qs.

Cap. 7. a) numerum om. B 6 a. d. e. g. h. b) Lothario B 6 d. s. g: item infra. c) anno — Sept om. B 6«. d) viceaimo B 6b. g. e) in marg. L. I. add. B 6rf. e. f) superscr. Bfa, io g) Raphabelem B 6A ; Raphaelem B 66. h) (e versu ineunts suppi) docemur b. B 6o ; b. edocemur B 6*. i) sanctissimi B 6 h. k) salute ac redemptione pr. m. B 0<7. 1) est et add. B Qh. m) in

m. 1. B 6 h. n) dannoea B 6 g. o) vacuatione pr. m. B Qg. p) increverat B Qh.

1. Annus 809. p. Chr. n. potius cum a. 149. a transitu Amandi conveniret, si mors

ipsius a. 661. attribuenda esset. 2) Fore pro esse, ut saepe; honorificum est Tobias 12, 7. u>

3. Ann. S. Amandi a. 809 (SS. I, p. \): Hoc anno fuit innndatio aquarum talis, qualis antea numqnam fnit in terra ista visa, et fuit V. Kal. lanuarii altissima, scilicet die

28. Dec. a. 808; cf supra p. 411.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI H. AUCTORE MILONE.

477

serere et in sublimibus colliculis, donec decrescerent, mutatis tabernaculis, habi¬ tare. Haec* vero excrescentium aquarum copia de die in diem augmento imbrium b intumescens, etiam orasc fluvii vocabulo Iscarbd l nimietate sua impleverat, qui beatissimi patroni® nostri Amandi tumulo pene contiguus, non amplius ab eo b quam viginti passibus distabat. Qui cotidiano cremento f supereffluens, in tantum excrevit, ut ad sacrosanctam sacratissimi * corporis sepulturam accederet atque omne illud h aediculae2 ipsius1 spatium, quod circa pedes adiacet, superfusis aquis impleret siccumque pergentibus ibi gradiendik iter negaret.

Huius itaque incommoditatis tristis eventus monachorum animis merorem 10 non 1 modicum intulit, praecipue vero venerabilem Hlotharium 3 sacri templi illo in tempore aedituum non mediocriter perculit™. Cuius sagacis animi industriam operumque efficaciam et corpora librorum nostro archivo indita ac totius coenobii0 in melius augmentata, etiamsi humana0 lingua taceat, fabricaep structura clamat.

Hic igitur insoliti permotus novitate1 diluvii, secum coepit pertractare mente io sagaci, quibus modis imminenti r succurreret periculo, aut tali ac tantae perniciei quali* obsisteret suffragio. Sollicitus enim erat, ne usque ad pretiosissimi0 the¬ sauri depositum, sacri videlicet patris corpusculum, altius telluri, ut in altero sermone diximus4, a beatae memoriae antistite Elegio* defossum", eadem aquarum affluentia penetraret* atque ipsum circumflua7 humectatione* et improbo ausu to contingendo* violaret. Tandem ergo, ancipitib dubietate submota, ad hoc se salubre consilium sustulit, divino®, ut credi decet, instinctu animatus, quatenus d ipsam sacri corpusculi urnam de inferioribus ad altiora® subrigeret eandemque deinceps ab omni hac alluvione tutissimam limosaquef palude secretissimam sua provisione redderet.

6 Die igitur constituta clericorum caterva ad tantum opus congregata fossores necessarios adhibuit atque sarcofago elevando plurimam diligentiam impendith. Quod summa cautela, ut dignum erat, levatum1, in sinistra parte deponi fecit, ack festiva celebritate per ampla aedis spatia, lichnis relucentibus, missarum sol¬ lemnia pro tanti praesulis honore devotissime exorsus, super eundem tumulum

60 II. Cap. 7. B 0a. b. d. e. g. h.

Cap. 7. a) II. lectio incip. B 6d. e. b) ymbrium B Qg. h. c) horis B 0g. d) rsoarb, m. posterior i (?) in litura &cr. B 6d ; : scarb, ros. i B 6*. e) patris, om. n. B 6V f) incremento B Qg. g) sanctissimi B Qh. h) om. B 0A. i) eins B 0h. k) gradiendi: : pr. m. B 6 a. 1) non m. m. al. suppi. B 6 h. m) pe(rc m litura ocr. )ulit B 0a. n) coenobium (?) pr. m. B 6*. o) om. 06 B 6h. p) fabrica, om. str. B 0h. q) mira add. B Qh. r) iminenti B 0h. s) ac tali tantaeque

B 6 h. t) qua(li m. al. in litura scr.) B 6h. u) preciosum B Qg. v) Eligio B Qa (pr. m.). b. d. e. g. h. w) effossum B Qh. x) penitraret B 0d. e (pr. m.). y) circunflua B 6 g. t) humectione B 6 h.

a) contingen(do m. al. in litura ) B 6A. b) litteras ti du m. al. m litura scr. B 6 h. c) divino —

animatus om. B Qh. d) quatinus B 0b. d. s. g. e) altiora pr. m. B 0g. t) limoseque pr. m. B 0 h.

40 g) III. lectio incip. B Qd. e. h) adhibuit B Qh. i) pr. m. superscr. B 6a. k) feetivaque c . B 6h.

1. Scarpe rivus influens Scaldim fl. 2) Aedicula Michaeli archangelo sacra ; v. supra p. 399 sq. 3) Hlotharius custos Helnonensis monasterii a. 828. diem supremum obiit; cf. Ann. S. Atnandi breves, Elnon. mai. (SS. II, 184; V, 11). Complures monasterii codices scribendos curavit, quibus binos versus intulit, memoriam sui posteris tradens; ed. L. Traube, MQ. Poetae 46 III, p. 676. Curam, quam et bibliothecae et structuris monasterii celeberrimus ille sacrista impendit, auctor epitaphii celebravit; ed. L . Traube l. I. p. 679. Cf. E. Diimmler, LN. Arch* IV, p. 526. 4) Supra c. 6 (p. 473, 29).

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

478

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

implevit. Et quamvis in circuitu ipsius sepulchri aquatilis4 humor extrinsecus fuerit, non tamen intrinsecus lutulentis sordibus seu b aquae guttulis introitus patuit. Nec inmerito credibile est, Deum, qui omnium creaturarum naturas pro suo arbitrio in quascumque vult rerum species transformat ac tumescentia0 maria proprio nutu harenisd quasi habenis fortissimis frenat, etiam dilecti sui cadaveri 6 tanti honoris beneficium praestare potuisse, ut intra ipsius urnae vasculum, quo pretiosum tenebatur® depositum f, nihil intraret sordium, ut cunctis fieret eiusdem venerandi pontificis meritum manifestum.

Expletis igitur missarum sollemniis, paucis secuin quos voluit ex monachis retentis, ceteros abscedere fecit, ac non tam temerario ausu quam fidelis animi g de- 10 votione fervens, explorare diligentius amica curiositate duxit congruum, quid sub oculis positum intra uterum suum teneret vasis receptaculum, simuique aestimans necessarium, ut ad devotionem honorandam quaerentium de pulvere h carnis sive de ossibus illius tolleret aliquantam 1 partiunculam k* 1 reliquiarum.

Interea1, omni dubietate® submota, idem archicustos11 ad tumulum, iam in i6 superficie pavimenti positum, humiliter0 accessit atque, operculo lapidis quo tege¬ batur remoto, diligentius introspexit. Et^ecce! obtulit se obtutibus illius vir canop capite reverendus, abstinentiae ac ieiuniorum macoreq quibus comitibus vixerat pallidus, sanctitate morum meritorumque praecipuus, incorruptione quoque mem¬ brorum suave r flagrantium* quasi aromaticus ac toto corpore incontaminatus, hoc to solo quod in sepulchro iacebat1 dormienti simillimus, vestimentis pontificalibus honesta pulchritudine adornatus.

Res raritate sui valde mirabilis atque pro sui magnitudine humano sermone vix explicabilis u! Qui enim putaverat se putrefactae carnis, utiv in mortuis fieri a8soletw, reliquias inventurum, reperit* ultra aestimationem inviolati corporis me- *a morabile prodigium. Quali haec visio digna miraculo quamque inmenso stupori proxima fuerit, eloquentia humani ingenii effari nequit, quin minus ariditas nostri sermonis haec explicare, ut decet, tenuissimis valeat verbis.

Stupefactus igitur, ut par erat, tam inopinati visioney portenti, omnipotenti Deo debitis laudibus benedixit* tantorumque donorum largitori gratias egit. Con- »o gaudens etiam tanti inventione thesauri, non modico iterum coepit sollicitudinis angore cruciari, multa animo volvens, quid ex ipso ad commemorationem sequen¬ tium pro munere deberet4 auferri.

Ubib vero fluctuantem animum anchora consilii stabilivit, casulam qua erat indutus a sacratissimo eius collo abstulit, eundemque in latus utrumque® versans, »6 cannas harundinumd fluviales, quae sub ipso® olim positae fuerant propter humo-

II. Cap. 7. B 6 a. b. d. e. g. h.

Cap. 7. a) a:!quatilis, ras. c(?) B Qa. b) sevisque pro seu aquae B Qg. c) tumentia B Qe. d) ita B Qa.g.h; arenis rell. c) tenebratur B 6g; videbatur B fth. f) depo’(situm postea add.) B06. g) per add. B b) pululuere R0A. i) aliquam B 0A. k) portiunculam BQd.e.g; ef. p. 480, 14. io

1. UII. lectio incip. B 6d. e. m ) dubi«tate B 6«. h. n) arcbycustos B 06. o) om. B 6 h. p) ita B 06. d. e ;

caneo B 0«. g. h. q) marcore B Qg. r) eorr. suaviter B 6d. s) m. al. corr. fraglantium B 0a. d} et sic B 0«. g; fragrantium B 0A. t) quod in sepulchro erat m. at. in litura B 0d (non B 0e). u) ::ex- plic., ras. ex (?) B 0a ; inexplicabilis B 0A. v) ut, superscr. i, sed eras. B 0a. w) solet B 0A. x) m. at. corr. repperit B 0a, et sic B 0d. g. h. y) novitate B 6g. z) beadixit pr. m. B 0A. a) deb(eret tb auferri in litura scr .) B 0a ; debe : ret, ras. r B 6g; mun(before m. al. in litura) d. (auferri m. al. in litura)

B Qh. b) V. lectio incip. B Qd. e; Ibi B 0A. c) alterum B 0A. d) arundin B 0^. e) eo B 6h.

1. Pro particula.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

479

rem aquatilem, subduxit, idque suis desideriis minus* esse perpendens, nisi etiam ex corpore aliquam tolleret inviolatorum portionem membrorum, vertit audaces, ut ita dicam, ad cadaver venerabile manus unguesque spiritalis vituli cornua pro¬ ducentis et ungulassecuit. Quae post obitum illius contra naturam ita excreverant, ef.p». es, st. 6 ut etiam manicas manuum eius cremento b suo penetrarent6. Necnon et barbam pontificis1, nostri scilicet Aaronis, post sepulturam ipsius recrescentem totondit6, er. n>. iai,s.

Haec vero omnia sibi f summo devotionis obsequio recondens nec sibi tamen suisque desideriis sufficere credens, ad os sacratissimum, per quod divinae pietati crebrae orationum preces fuerant fusae ac variis populis frequentes praedicationes 10 directae, ausus est manum mittere, atque si aliquem de dentibus illius * posset h eximere, studuit pertemptare. Sed et cum hoc pro eorundem firmitate nequiret perficere, fabrili instrumento, tenaci videlicet forcipe usus, de gengivis pulcherrimi oris duos dentes eduxit, rubicundo ebore, ut credi decet, ac antiquo saphiro’ pre¬ tiosiores. Mirum dictu fidelem quaerens auditorem, quod contra naturam est! ia Mortui cadaveris de dentibus eductis stillae fluxerunt cruoris, huiusque monimenti usque in diem hodiernum testimonium acerra praebet eborea, adhuc eodem quo infusa fuerat sanguine, cum ibi servandi mitterentur, mirabile dictu k! cruentata.

Renovatum1 sane in hoc facto, immo iteratum divinae maiestatis opus vene¬ ramur, quod in primo m mundanae conditionis exordio" editum legendo recordamur, to quando de primi parentis latere in paradyso dormientis costam eductam legimus er.on.1,11. eandemque in muliebrem formam effigiatam audimus0, necnon et illud, quod eodem actu figurabatur mysterium, de latere videlicet Christi p in cruce dormientis cum «r.ioh. ima. aqua sanguinem eductum q, quando, patefacto r vitae fonte mucrone militis, manavit pretium nostrae redemptionis, atque conscisso thesauri sacculo, sponsalis marga- m reti* egressa est plenitudo1, dotalis etiam pacti supra crucem scripti stipulatio"

in pulcherrima v Hebraicis, Grecis Latinisque expressa litteris apparuit albo. De ef.Lae.tt,M. quibus ecclesia ad sui conditoris ac redemptoris similitudinem reformata, omnium credentium mater vitalis, videlicet Evaw, est, remota1 priori calamitate, effecta.

Non penitus incomparabile per omnia, de quo antea diximus, nobis videtur7 io miraculum, quando, aperto ore nostri patris, nos* in Christo per euangelium gene¬ rantis*, pretiosissimi stillae fluxerunt cruoris, quob omnis huius ecclesiae conventus amabilis augmentum verae® percipere meruit credulitatis, castoque coniugii foedere digna effecta est et fidelis.

Dormivitd igitur vetustus® ille in paradyso Adam et ex osse proprio fabri- 16 catam suscepit coniugale contubernium f Evam. Quievit postea Adam novus illius antiqui * protoplasti1* protoplastos in crucis supplicio et ex cruore sui lateris sub- arratam1 sibi aptavit ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, sed corpore er.%fc.i,>7. et spiritu inmaculatam. Repraesentavit vero quadam similitudine nobis illosk

II. Cap. 7. B 6 a. b. d. e. g. h.

40 Cap. 7. a) c. m. B Gh. b) incremento BGh. c) penitrarent B Gd. e ( pr . m.). d) b.

:::::::: ( ros . scilicet) n. sc. B Gh. e) totundit B Gg.h. f) cum add. B Gh. g) om. B Gh. h) possit B 6 g. i) Baphyro B Gg. k) dictu:, ra t. m (?) B Gg. 1) VI. in marg. B Gd. e. m) primae B 0A. n) m. al. m litura B 0*. o) audivimus B 0«. p) Christo pr. m. B Gh. q) deductum B Gh. r) v. p. B Gh. s) margariti B Gb (pr. m.). g. h. t) pulcritudo B 8A. u) astipulatio B Gg.

46 v) pulcherrimo eorr. Renachenius. w) gva B Gd. e, et tic infra. x) romota pr. m. B Gh. y) posita add. B Gh. z) om. B 0A. a) : : generantis, ras. re B Ga. b) qui pr. m. B Ga. c) vere capere m. B 8A d) VII. in marg. B Gd. e. e) vetus ille B Gg\ ut tutus ille -B 0A. f) contuberrimum B 6 h. g) m. al. in marg. B 6h; in Utura ser. B Gg. h) prothoplasti prothoplastes B Gs. g; protho- plastum (? corr. prothoplasti) prothoplastes B 0A. i) subiectam B Gh. k) u. i. B 0A.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

480

VITA AMANDI EPISCOPI H. AUCTORE MILONE.

utrosque nostrae plebis pater4 et parens iste de proximo, post CL annos sui obitus dormiens in sepulchro, primi Adae similitudinem referens in osseb exempto c, se¬ cundi Adae, id est Christi, imaginem praebens in cruore effuso. Quibus utrisque gestis mirabilibus, praesentem sibi ecclesiam ad sua sollemnia congregatam, quasi veram dilectionis ac fidei puritate coniugem, omnium nostrum matrem videtur ad- 6 quisisse, quae illi proprio d alvo, fonte videlicet sacro, filios generans®, mirabile dictu! et mater perseverat f et virgo. De* quorum collegio etiam ego, qui ista nunc suppleo, quamvis degener eius inenarrabili pietate existo.

Sane illa, quae verax priscorum Israheliticae nationis Iudicum 1 narrat historia, hish de quo loquimur non longe videbuntur dissimilia. Samson1 fortissimum io omnium ducum, quaerentem coniugium, rugientem in semita obvium habuisse leunculum atque de eiusdem violenter necati maxillak, cum regrederetur, mellis sumpsisse favum suisque convivis enigma1 proposuisse obscurum. Istis haec aliqua sui portiuncula conveniunt, porro ad credendum titubantium animos instruunt, in quibus adhuc fides, frigescente caritate, vel vivit vel potius, ut ita dictum sit, mortua vivere se credit.

Non itaque insanientium more poetarum * inanes et a veritate vacuas fingimus

fabulas neque iuxta Mantuani m vatis figmentum Aeneio" exemplo de tumulo Poli-

dori auri sacra fame3 necati hastilia cruenta extrahimus, sed ad laudem Domini

%

meritum et nomen amabile Amandi praesulis summi0 adornare desideramus. Porro to si illa meretricio sermone et cultu compta persuaderi quasi vera potuerunt paganis, quae redargutio digna inveniri poterit Christianis, si minori fide dubitent de certis, quam illi de mendacibus et incertis? Superest itaque, ut aut omnipotentiam Dei negent aut de sanctitate tanti viri dubitent et hac insania etiam paganis dete¬ riores extent. Sed de his iam satis dictum sitp. *c

Igiturq ablatas de corpore virir Dei Amandi supramemoratas reliquias con¬ gruo loco debito honore deposuit; lapidum etiam caesores necnon et cementarios adhibuit aliaque perplura, quae ad hoc opus apta videbantur, exquisivit. Corpus sept.10. vero venerabile a die XII. • Kalendarum Octobrium, quibus elevatum est, usque Oocia. ad X.* Kalendarum Novembrium, quibus restitutum est4, per XXXII dies supra" io terram manere permisit ac die eodem, magno cleri populique conventu congregato, in loco praeparato recollocavit urnamque Y sepulchri non, ut antea fuerat, in pro¬ fundioribus posuit, sed in superioribus, ita ut fundamentum illius videri et lumen

II. Cap. 7. B 6 a. b. d. $. g. h (l. 1—7. et 26 — 33;.

Cap. 7. t) m. al. corr. patres B 6 h. b) m. al. corr. ossis B 6 h. c) exemplo B 0*. t& d) propria B 6 d. e) gignens B 0A. f) perseveret B 6 h. g) De — /. 26. dictum sit <m. B 6A

h) ita BQa (ef. p. 479, <m. BQe.g; huic rei l. i) Sanson B 0d. e. g. k) maxilla pr. m. B 6 a.

1. en : igma B 0d. m) Mantuati B 6 g. n) Eneio B Qg. o) sancti m. al. in litura B 6 d. p) est B 6e.

q) VIII. lectio ineip. B 0d. e. r) A. D. v. B 0«. Z s) duodecima K. Octobris B 6g. t) decimam K. Novembris B 6g, u) super B 6 h. v) u(r in rasura maiors)namque B 6A 40

1. Iud. 14, 6 sqq. 2) Similiter Praefatio V. Eligii, SS. rer. Merov. IV, p. 663.

2. Verg. Aen. III, 57. 4) Consentiunt Asm . S. Amandi a. 809 ( SS . I, p . 14J: Et in hoc

anno fuit elevatam sepulchram 8. Amandi episcopi XII. Kal. Octobr. et restitutum in locum suum X. Kal. Novembr. Iisdem diebus in Sacramentario S . Amandi, quod iam in bibliotheca Stockholmiensi asservatur, haec adnotata sunt: u,

XH. Kal. Oct. — — Et elevatio corporis s. Amandi.

X. Kal. Nov. Restitutio corporis s. Amandi episcopi.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

481

sub illo accendi posset, collocavit atque in eo illum* psalmi1 * versiculum: liare re¬ quies mea in saeculum saeculi; hicb habitabo , quoniam elegi eamh , suprascripsit. Utra¬ que0 vero, elevationem videlicet corporis atque restitutionem, celebrem esse fecit, suis etiam successoribus honorabilem in perpetuo fore sanxit. Quod hactenus nos 5 devotissime hodierna celebritate colimus ac nostros, ut ea maneat cura, posteros monemus.

Haec nos cum a patribus, qui his interfuere0 et adhuc numerosi supersunt-, audis8emus, frequenti sermone narrantibus, silentio nequaquam infructuoso tegere permissi sumus, sed ad laudem Christi pontificisque ipsius f vili dictatu posteris 10 transmisimus. Talibus et* tantis usque in praesens virtutibus eius celebrabilis honoratur tumulus. De sanitatibus vero inh basilica eius, qua requiescit, ipsius intervenientibus meritis patratis, aliqua hic commemorare supersedimus, quoniam de his satis in libello vitae3 illius1 expressa cognoscimus*. Siquidem ad eius memoriam 4 caecitas visum, surditas auditum, debilitas gressum, et taciturnitas is linguae recipit1 officium1". Haec nempe quasi communia sanctorum dona referre" omittimus, quia ad ignem in eius memoria divinitus accensum stilus festinat stoli¬ dus, cuique0 hebes prona devotione concurrit animus.

VIII.* DE IGNE CAELESTI IN MEMORIAM BEATI AMANDI DIVINA

VIRTUTE MIRABILITER ACCENSO.

*o Denique anno ab incarnatione Domini octingentesimo quinquagesimo quinto1’, ‘M. a transitu vero beatissimi Amandi centesimo nonagesimo b quinto atque ab eleva¬ tione corporis ipsius quadragesimo septimo, die vigesimo® mensis Septembris cele- #pi. britas anniversaria saepedictae elevationis illius imminebat, quae minus digno1 devotionis studio sollemnis extabat. Siquidem cotidianis diebus consueto contenta s5 officio nullo feriali honorabilis erat obsequio, quam neglegentiam divino correctam® prodigio sequenti manifestius liquebit eloquio. Non enim, ut aliquid etiam in transcursu dicamus, Dei omnipotentis miracula, sive per ipsum sive per ministros suos acta, tantum ad strepitum et plausum favoremque vulgi excitandum credimus patrata, sed ad fidem corroborandam credentium correctionemque animarum erran- 30 tiurn caelestia terrigenis monstrari opera tenemus certissimum, ut, quia cotidianis praeceptorum sacrorum admonitionibus non emendamur, portentis quibusdam quasi

II. Cap. 7. Ii 0 a. b. d. e. g. h (ad l. \b). Cap. 8. Ii Ra. b. d. r. g.

Cap. 7. a) illud pr. m. B Rh. b) hic — eam om. BRd. e. g. h. c) ita B Gn. b \ Utramque

BRd (sed ramque in litura), g. h\ Utrumque B Re. d) om. B Rh. e) interficere pr. m. B Rg- 36 f) licet m. al. add. B 0<J; habet B G b; om. B (W. e. g. h. g) ac B Re. h) ini j>r. m. B Rg. i) eius B 6A. k) novimus B Rh. 1) recepit B Rg. h. m) in officium, addita dorologia prestante domino nostro Iesu Christo, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculo¬ rum. Arnen. Explicit vita sancti Amandi episcopi, desinit B Rh. n) refferre pr. m. B Rg. o ) cui-

(que eras.) B Rd ; cui B Re.

40 Cap. 8. a) VII1I. m. al. marg. adsrr. BVtd: L. VIIII. in marg. B Re ; om. B Rg. b) quinto

— nonagesimo om. B Rg. c) vicesimo B (»6. g. d) digne B (ty. e) coreptam B Rg.

1. Ps. 131, 14. 2) Hunc sermonis locum supra c. fi (p. 472) Milo citavit.

Etiam in V. Amandi poetica IV, 452 sqq. ad testes idem provocavit:

Si quaeris testes fidei virtute vacillans,

46 Huc venias, moneo: aspicies diversa virorum

Agmina multiplicesque senes aetate verendos.

3. V. Amandi c. 20. 4) I. e. sepulchrum .

SS. R. Meroving. V. 61

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

482

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

cf. Geo. Vi, 14 **|*|.

rf.Lne.12. 10. cf. Kccli. ii 17.

stimulorum aculeis corrigamur. Et quia more generorum Loath obdurati, ut peri¬ turae Sodomae terga fugiendo praebeamus atque ad montem virtutum ascendamus, oboedire nolumus, fit, ut nobis sermonem divinum, qui per Loath figuratur, quasi per lusum loqui videamus terribiliaque praecepta, mortem ac perditionem minantia, iuxta prophetam 1 in canticum oris nostri vertamus. &

Quid itaque isto, de quo loqui incipimus, signo, ignis videlicet divini accen- sionea, nos admonitos putare debemus, nisi ut flammam geminae dilectionis, Dei videlicet et proximi, in nostris cordibus accendamus, qua in conspectu summae maiestatis lucere valeamus, vitiorumque rubiginem de actibus nostris ardore illius ignis, quem Dominus noster in terram, hoc est terrena corda, misit, ad purum io expurgemus, ut, depulsa plumbi, id est iniquitatis et peccati, a nobis gravidine6, ad caeleste diadema nostri regis quasi aurum purissimum nos praeparemus? Sed de his satis, quamvis praepostero ordine dicenda fuerint, praeoccupando diximus ; nunc ad ipsius signi magnitudinem linguae plectro et calamo scribe0 accedamus.

Die igitur, qui iam dictam elevationem ordine temporis praecedebat, termi- if> nata sinaxid-2 vespertinae celebritatis non ita pleno, ut dignum erat, apparatu luminis neque etiam festivo conventu, ut decebat, turbae popularis, solvebat® solf iam a curru flammeo ignivomos quadrupedes * ac fraterno amore sorori* Cinthiae4 vicariam functionem praebebat, hacque vicissitudine6 alternante, aemula nox caeruleo cir- cumamicta peplo veniebat, completoriisque completis, tenebrarum horror iam lucernis 20 egebat. Ac quoniam quiescendi tempus iam1 venerat, monachorum singuli lecti¬ sternia5 petierunt, custodibus in aula basilicae relictis. Quik more sibi solito lucernis, nocturnis horis ardere suetis, accensis atque universis per tota aedis spatia caereis extinctis, dum unus eorum post parvissimi intercapedinem1 temporis dili¬ gentiam templi observans redisset1", caereum ad sancti vestigia ardere solitum ac & paulo ante extinctum, fuso caelitus ignis candore", reperit0 radiantem. Quem dum abp aliis aestimat illuminatum, iterato credidit extinguendum. Sic aq singulis vicissim sibi succedentibus tertio extinctus, tertio nihilominus apparuit caelesti igne coruscus r. Qua de re quod supererat in unum convenientes ac singuli se eundem extinxisse1 memorantes et, quis ipsum reaccenderit, conquirentes", ita so eundem denuo extinguendum putaverunt, ut etiam carbonem, qui ex filo reman¬ serat, emunctoriis digitis adimerent, probare volentes, utrum rursus, repetito luminis candore, radiatilis appareret. Necdum quippe rem tanti miraculi pleniter agnosce¬ bant, quandam tamen animo sollicitudinem de hoc facto iam omnimodis capiebant.

II. Cap. 8. B (»0. b. d. e. g. 35

Cap. 8. a) ascensione pr. m. B 6g. b) gravidine m. al. corr. gravedine B «a, et sic B 06. d. e. g. c) scribae B Qb. d. e ; scribendam B ftg. d) in marg. m. s. XIII. interpretata est : id est solemnitate Btie; synaxi B Gg. e) post popularis quinque versus pumice erasi sunt ( inc . s… veniebat . . . .) et m. aequatis (?) nox, m. multo posterior propinquabat in litura scr.t reliquoque spatio vacante r in Completoriisque (l. 20) textus primigenius redit B6d; popularis, nox propinquabat (XI. in 40 marg.). Completoriisque completis, mediis omissis B 6e. f) iam sol B 6 g. g) soror Cinthia v. (va-

cariam pr. m.) B Qg. h) vicissinidine B 6g. i) versu exeunte om. B Gg. k) A quibus more B 6d.

1. librarius s. XIII. in marg.: id est spacium B 6e. ra) reddisset pr. m. B Qg. n) ardore B 6f. o) m. al. corr. repperit B 6a, et sic B 6 b. d. e. g. p) m. al. superscr. B ftb. q) ac pr. m. B (Sg. r) chor. B 6b. d (e corr.). s) euindem B 6 g. t) extinsisse B M. u) conqrcntes B H^. 46

2. Ezech. 33,31. 2) Regula S. Benedicti c. 17: Vespertina autem synaxis quat¬ tuor psalmis cum antefanas terminetur. 3) Cf. Ovid. Met. II, 121. 4) I. e. Luna.

3. Lectus ipse. Cangius.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

VITA AMANDI EPISCOPI II. AUCTORE MILONE.

483

Qua de re dum ipsum caereum quarto reaccensum conspicerent, stupefacti, immo perterriti, quod quasi temerario, ut ita dixerim, ausu eidem prodigio obviare ex- tinguendo temptavissent, ipsum totiens evindicatum *• 1 a lumine ipsi concesserunt. Quid multis? Permissus est eius esse iuris, cuius virtutis b maiestate tantis vicibus 5 apparuit invincibilis. Diuc itaque super hac repentini novitate miraculi gaudio summo attoniti tandemque dormitum euntes, stupidos oculos soporiferae tradi¬ dere quieti.

Iamqued nox ipsa tanto illustrata lumine prope transierat et, aurora rube¬ scente, matutinorum sollemnitas propinquabat, cum interea custodes grabattise io quibus quieverant surrexerunt ac de caereis septem maximis, qui ad caput viri Dei sub ipso mausoleo intra cancellos sub couclavi positi stabant, duos gemino candore flagrantes repereruntf. Ex illo autem ad pedes posito, quem paulo ante accendi viderant, unde isti ad caput statuti accensi fuerint, non dubitabant. Finitis vero matutinorum sollemniis ac die iam clarescente, vulgata facti fama, omne is monachorum agmen in basilicam venit atque summae sanctae et individuae trini¬ tati excelsis laudibus vocibusque iubilantibus benedixit, missarum deinde sollemnia pro eiusdem honore patris ultra solitum devotissime implevit. Cuius inexplicabilis melodiae cantilenam diutius protelatam* ego ipse, qui haec qualiacumque sunt describo, coram positus et audivi auribus et ignem oculis vidi atque hos etiam *o versiculos in ipsis concentibus tanto pontifici dixi:

Lumen, in aetherioh quo clarus haberis Olimpo2,

Monstrasti monachis, praesul Amande, tuis;

Da famulis ambire tuae consortia vitae,

Ut valeant donis participare tuis’.

*5 Hoc igitur geminum divinorum beneficiorum munus, elevationem scilicet sacri corporis admirabilem ac dationem ignis de caelo missi memorabilem, summo de¬ votionis tripudio qui adfuere celebrarunt atque, ut a posteris eorum honoretur, decreverunt, credentes levamen adepturos aeternum, qui eius memoriam cum debita habuerint actione gratiarum. Amenk.

3„ EXEMPLAR PETITIONIS SEU CONIURATIONIS SANCTI AMANDI

DE CORPORE SUO*.

IN NOMINE DOMINI NOSTRI IESU CHRISTI EGO AMANDUS MISERRI¬ MUS b ET PECCATOR.

Credimus ubique divina® nos pietate regere et clementer salvare velle, quind 35 et ingressum nostrum in mundo* et exitum de mundo ante saecula ipse praenoscit.

II. Cap. 8. B 6a. b. d. e. g. Testam. B Qa. b. d. e.

Cap. 8. a) e(du m. al. in /itura) catum B iig. b) virtute maiestatis B 6g. c) Devoteque super (om. hac) B (\g. d) XII. in marg. B ( id . e. e) grabatis B t$g. f) m. al. corr. repper. B (ia, ft sic B 6 b. d. g. g) protellatam pr. m. B (Sg. h) aethcreo B (ib. d {sed eo in litura) ; ethereo B fle. g.

40 i) deinde versus vacat B (ia. b. k) reliqui paginae rersus raeant B 6 a. b ; A. om. B 6 d. e. g ; subscr. Explicit de sancto Amando episcopo et confessore, insequente V. Sulpicii BituHc. B 6 g.

Testam, a) ita B t$a; Petitio rpu coniuratio sancti Amandi de corpore suo praescr. Bdd.e; praescriptione caret B Hi. Philippus de Eleemosyna librum de vita Amandi componens , c. 50. similiter inscidpsit: Petitio seu adiuratio sancti Amandi de corpore suo, textum testamenti integrum admittens (ed. 45 Ilenschenius, AA. SS. Febr. I , p. 871 sq.). b) miserinus B Ho et e corr. B (id {antea miserrimus?), c) ita B 6<J ( pr. m.). d ; divinam nos pietatem rei/. d) quia — non habetur m. al. in rasura scr. B (id. e) ita B 0 a. b. d ; mundum B 6e.

1. Cereum totiens a lumine occupatum ipsi, scilicet lumini, concesserunt, scilicet cum non eetin Terunt. 2) Cf. Martial. IX, 3,3: in aetherio — Olympo. HI*

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

484

TESTAMENTUM AMANDI EPISCOPI.

«•f. Nuui. 16.33. cf. 1. Cor. 16, 22.

674/5. A|»r. 17.

Proinde omnibus non habetur incognitum, qualiter nos longe lateque per universas provintias seu gentes propter amorem Christi seu verbo* Dei aduuntiare vel bap¬ tismum tradere discursum habuimus, et nos de multis periculis pietas Dei eripuit et usque tempore isto perducere dignatus est. Sed dum, iam corpore fesso et multis laboribus fatigato, iam in summa senectute pene corpore praemortuo, exitum 5 de hoc mundo in proximo habere speramus, et quia nos Deus in istob locello qui vocatur Elnonis® perducere dignatus est, quem super largitate regia propria d labore visi fuimus construxisse, si nos ibi Deus de hoc mundo decreverit emigrare, peto et coram Christo Iesu, filio Dei, coniurare praesumo, ut nullus® de episcoporum vel abbatum seu saecularium virorum aut quibuslibet potestatibus hoc contrarium 10 non f sit, ut corpusculum meum in ipso monasterio, quod* superius diximus Elnoneh, inter illos fratres requiescat, ubi iam nos ad ipsos fratres et1 corpore et anima commendavimus1. Et si in itinere aut ubi etk ubi finis noster provenerit, ad1 ipso,n loco, quem superius memoravimus, corpusculum nostrum licentiam habeant fratres vel abba de ipso monasterio Elnone ibidem revocare. Si quis vero hoc 16 contradicere aut de ipso monasterio corpus meum per fortia * abstrahere aut teme¬ rario spiritu contradicere voluerit, inprimitus sanctae trinitatis incurrat offensam et ab omnibus ecclesiis" catholicis excommunicatus appareat et a societate sancto¬ rum extraneus efficiatur et dampnationem, quam Dathan et Abiron 1 sustinuerunt, quos infernus vivos absorbuit, ipse sustineat, et sit anathema maranatha4, quod 20 est perditio in adventum0 domini nostri Iesu Christi. Et nec sic nostram volun¬ tatem mutare valeat, sed haec deliberatio nostra in perpetuo firma et inviolata permaneat. Et ut certius credatis, manu propria subter subscripsi, et omnibus hominibus Deum timentibus, ut subscribant, rogamus. Quam epistolam fratri nostro Baudemundo presbitero fieri rogavimus. 25

Facta epistola in monasterio Elnone anno secundo regni domni nostri Teu- dericiq gloriosi1, regis sub die XV. Kl. Mai5.

Ego Amandus peccator hanc epistolam a*me factam consensi et subscripsi.

Ego in Christi nomine Reolus6 acsi peccator subscripsi.

Tentam. B fi a. b. d. e. 3,»

Testam. * a) ita B (ia (pr. m.). d ; m. al. corr. verbum B (ia, et sic rei/. b) ita B 6a (pr. mi.), d ; istum locellum rell. c) Helnonis BGb.d.e. d) ita Biid; proprio rell. e) ita B6d; nulli:::: ep. B 6 a; nullo (m. rec. corr. nulli) ep. B (56; nulli ep. rell. f) ita B Od; eras. B 6 a; om. rell. g) q.

8. d. m. al. in litura B M. h) Helnone, ut infra B 66. e. i) m. al. superscr. B 6a. k) ita B (ia (eras.). d; om. rell. 1) ab B (id. m) m. al. corr. ipsum locum B 6a, et sic B (5e et pr. m. 3& B (»6. n) aecclesiis B 66. d. o) corr. adventu B (ia, et sic B 66. d. e. p) omnes homines D. timentes pr. m. Bi\b. q) Theoderici B M. d. e. r) postea marg. add. BCtd; om. B (i*.

1. Commendationes sunl officium rei orationes pro defunctis. Canyius. 2) Gall. ’ force \

2. Hanc imprecationem Eligius a. 632 (SS. rer. Merov. IV, p. 1\7) aliique adhibuerunt.

3. Vgutio apud Cangium s. v. anathema : Anathema Maranatha, i. e. perditio in adventu 40 Domini. Maranatha enim adventus dicitur. Eadem imprecationis formida cum alibi tum in charta Theodedrudis sive Theodilae occurrit a. 627. data (J. Havet, ‘Oeuvres’ I, 23 5J: et anathema et maranatha percussus. 5) Anno 675. pascha ad cursum paschalem Victorii aut die 15. Aprilis luna 15 aut insequenti die dominico celebrari poterat atque hac de causa hunc anuum anno 674. praeferendum esse supra p. 399. exposui. 6) De Reolo episcopo Re- 45 mensi disseruit W. Levison sujyra p. 160, n. 3.

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY

TESTAMENTUM AMANDI EPISCOPI.

485

Ego in Christi nomine Mummolenus episcopus 1 subscripsi.

Ego in Christi nomine Vindecianus* acsi peccator episcopus2 hanc epistolam, rogante domno Amando, consensi et subscripsi.

Ego Bertinus abba 3 subscripsi.

5 Ego Aldebertus abba4 subscripsi.

Ego Iohannes rogatus a domno Amandob consentiens hanc epistolam sub¬ scripsi.

Ego Baudemundus peccator, iubente domno meoc Amando, hanc epistolam deliberationis suae scripsi et subscripsi*1.

io Tritiam. Ii b. d. e.

Testam. a) m. al. fo/*r. Vindicianus Ii Iki, et sic B\b\ Vinditinnus Ii Cytl. r. b) yr. m. om, m. rtr. superser. Ii (>/>. c) om. B i Ut. d) reliqua jtagina rotat Ii lia. b; sequitur pictura mona¬ chum scribentem repraesentans B (W ; paginae vacuae relictae m. s. X III. locum ad r illam Barisiacum spectantvm (supra p. 416^ intulit li i\r.

i6 1) l)e Muimnoleno episcojuj Xoviomagensi et Tornacensi a. •»♦>(). constituto r. SS. rcr.

Merov. IV, p, 641. 2) De Yindiciano episcopo Cameraeensi et Atrebatensi r. supra p. 347.

3. De Bertino abbate Sithiensi IU. Lcrison infra disseruit. 4) Aldebertum seu Adalbertum abbatem auctores posteri monasterio S. Baronis Gandarensi attribuerunt (cf. Johannis de Thil- rode Chron., SS. XXV, p. Iohannem cero Blandiniensi , cui post linthadum Baudcmundum

*o successorem dederunt (cf. Historiam fundationis monasterii Blandiniensis , SS. XV, p. G23 ).

Digitized by Google

Original from

CORNELL UNIVERSITY