Bernard & Atkinson (eds.), Henry Bradshaw Society 13 (1898) — Latin/Irish texts with glosses, unedited OCR

105 O ro-siacht in t-immun do gabail, asb^rt Sech?ia// : " a log dam- sa," or se. " Ro’t’bia," ol Vatraic, “.i. al-lin la fil in annb, a chubes de animabus peccatorum do dul dochumm nime ar in n-ini- mon do denam.” " Ni geb-sa sin," or Sech^ia//, " or is bee liumm, ocus is maith in molad." " Ro’t-fia," ol Patr<7/V, " al-lin lo fil for

no cassal do chochaill, al-lin peccthach do dul dochum nime ar in n-imon." " Ni geb," or Sech^ia//, ‘ar cia hiresach na hem lais in coibes-sin dochumm nime, cen co mola feisin (no fer) ama/ tu-ssa eU’r?’ ‘Ro-t’fia,’ ol Vatraic, " mor-feisiur car^^a dardain ocus .x. da fer cac/ia. sath<7/m dochumm nime do pecctach«/<^ Er^;?;/." " Is

115 bee," or Sechna//. " Ro’t-fia," ol Fairaic, " cac/i oen gebus fo lige ocus fo ergi, do dul dochumm nime." " Ni geb-sa sin," or Sech- 7ia//, " ar is mor in t-immun, ocus ni each co;/icfa a mebrugud." ‘A rath uile,’ ol Pat/‘rt/V, " ar na tri caibtelu dedinachu de." " Deo gratias." or Sechna//. Dor’airngert in t-aingel do Fatraic forsin

120 Cruaich in cetna .i. nem donti gebas fo lige ocus fo ergi na in ca’ipk/u dedincha de, ut est :

ymun dorega hi’t biu bid luirech diten do chach.^ Is e so cetna ymun doronad i n-Kniun. Ord abgitrech fil fair, more

125 Ebreorum, sed non per omnia. Tri caip/// .xx. fil and, ocus .i’m. line in ca.c^ caip/r/, ocus .xv. s’lUa/^a in each line, et si quis inuenerit plus minusue in eo error est. Atatt da inud uo a tri hi fil ’ in ’ and sine sensu sed causa rithmi etc.

Similitudine Moysi dicentis, " audite celi quae loquar,"’-

J30 et Dauid dicentes, “audite haec, omnes gentes."^

1 Hymnus S. Fiechi /. 51. * Deut. x.xxii. 1. ’ Ps. .\lviii i.

TJ/Incipit ymnus sancti Patricii episcopi Scotorum.

A Udite omnes amantes deum sancta merlta

ulrl In Christo beati Patricii episcopi quomodo bonum ob actum simulatur angelis perfectamque propter uitam sequatur apostolis

5 Beata Christi custodit mandata In omnibus cuius opera refulgent clara inter homines sanctumque cuius sequuntur exemplum mirificum unde et in ceells patrem magnificant domlnum

Constans in del timore et fide immobilis lo super quem sedificatur ut Petrus ecclesia cuiusque apostolatum a deo sortitus est in cuius portae aduersus inferni non prceualent

FAB] ///. Ymnuni sancti Patrici magister Scotorum A car. tit. FB I mereta A 2 Patrici episcupi A 3 quodo A quomodo A* simi-

latur A 4 aequatur A 6 omines B 7 sequntur B 8 celis F caelis A 9 amore pro timore F inmobilis A 10 aedificatur A edificatur B

petrum A petrus A* asclesia F aecclesia A eclesia B 12 porta F

porte AB aduersum A praeualent A

Glossae TB] i sancta] .i. sancta opera T 2 Patricii] .i. patris ciuium T .i. qui sedet ad latus regis uel pater ciuium ; Patricius nomen graid la Romanu qui Patricium regit B episcopi] .i. superspeculalor interpretatur T 3 bonum] .i. caritatis et proedicationis uel ieiunii et orationis T propter B simulatur] similio .i. cosmaiiigim .i. diamlaigim B angelis] .i. sanciis ut dicitur , . . . T 4 apostolis] apostolus .i. missus interpretatur B 5 custodit] .i. Patricius TB mandata] .i. isti . . . . T euangelii B omnibus] .i. operibus TB 6 opera] .i. ut dicitur in euangelio Sic luceat . . . . T clara] .i. ingna B inter] .i. fia dainib B 7 cuius] .i. Patricii T sequuntur] .i. homines TB exem- plum] .i. ut dicitur, Exemplum dedi nobis ut quemadmodum faciatis^ T ut

dicitur, Sic luceat lux uestra coram hominibus ut uideant opera bona uestra ut glori- ficent patrem uestrum qui in celis est^ B 8 in celis] .i. in xclesis T magni-

ficant] .i. bonis operibus …. interioris . . . T .i. magnum facientes homines in nomine Domini B 9 Constans] .i. est uel fuit T .i. fuit B fide] .i. Trinitatis,

ut dicit Paulus, fratres stabiles estote*^ et rl. B 10 quem] .i. Petrum B Petrus]

Ut dicitur, Tu es Petrus et super hanc petram edificabo eclcsiam meam.^ Petrus agnoscens interpretatur^ ; quicunque ergo in regnum celeste intrare desiderat, agnoscat Deum per fidem ut Petrus B

’ Jn. xiii. 15. 2 \i, V. 16. ’ i Cor. x. 58. * Mt. xvi. i3.

‘-’ Hieron de nom. Htbr. p. 96.

8 HYMN US S. SECUNDINI IN LAUDEM S. PATRICII.

T] Dominus ilium elegit ut doceret barbaras

nationes ut piscaret per doctrlnae retia 1 5 ut de saeculo credentes traheret ad gratlam

domlnumque sequerentur sedem ad ^etheriam

Electa Christ! talenta uendit euano-elica quae Hibernas inter gentes cum usuris exigit nauigii huius laboris tum opere pretium 20 cum Christo regni celestis possessurus gaudium

Fidelis del minister insignisque nuntius apostolicum exemplum formamque praebet bonis qui tam uerbis quam et factis plebi praedicat dei ut quem dictis non conuertit actu prouocet bono

25 /Gloriam habet cum Christo honorem in saeculo qui ab omnibus ut dei ueneratur angelus quem deus misit ut Paulum ad gentes apostolum ut hominibus ducatum praeberet regno dei

FAB] 14 et/r^ut A doctrine B 1 5 seculo F saeculo A celo B 16 dom- inum qui A etheream FA etheriam B 17 tallenta B 18 euernas

inter B ussuris FB 19 nauigi AB dum pro tum F praetium A

20 caelestis A possesurus AI3 22 om. prasbet F sed ins. m. post.

praebet A 23 om. plebi F 25 seculo F saeculo A 26 ab hominibus B 27 om. ut B. 28 praeberet A

Glcssae TB] 13 ilium] .i. Patiicium B barbaras] .i. alienas interpretantur, quia sint alieni a Romana linga B 14 piscaret] .i. pisco secundum ueteres ;

piscor piscaris est hodie B 15 gratiam] .i. ad fidem uel celestium B 16 seque- rentur .i. doctrina T ad etheriam] .i. ad celestem sedem B 17 tallenta] .i. man- data B 19 nauigi] .i. in imruma-sa na hecla/si B Is e in muir in bith frecnairc, is i in noei in ecIazV, is e in luamaire ybrcetlaid do’s’b^/r do purt bethad, is e in port bethad uita perpetua B viarg. 20 cum Christo] sicut Dominus ait in euangelio, Ubi corpus fuerit illic congregabuntur aquile,^ ac si diceret aperte, ubi fuerit Christus secundum carnem, ibierunt iusti et sic cum ipse erunt in celo semper B 21 fidelis]

fidelis Christi T 22 praebet] .1. precept ociis: forcetul B

24 dictis] .i. o precept B prouocet] ,i. ad fidem B bono] .i. suo B 25 habet] .i. Patricius T seculo] .i. hoc TB 26 omnibus] .i. hominibus T 27 quem] .i.

sicut deus misit Paulum ad gentes, ita Patricium Scotis B ut] ,i. sicut Paulus misus est ad gentes, ita Patricius ad gentes Scotorum misus est T 28 ducatum] .i. a

uerbo duco, duxi, dux, ducis, ociis is ideo co «dene duco ducas ducatus a r[a]ngabail chesta ; ducatus da;/a ainm tren for deilb rangalx/Va for .iiii. diull ocitsiscti sin fil sund B

’ Mt. xxiv. 23.

HYMN us S. SECUNDINl IN LAUDEM S. PATKICIL 9

T] Humills del ob metum splritu et corpore 30 super quem bonum ob actum requlescit domlnus cuiusque iusta In carne ChristI portat stigmata in cuius sola sustentans gloriatur in cruce

Impiger credentes pascit dapibus celestibus ne qui uidentur cum Christo in uia deficiant ;^^ quibus erogat ut panes uerba euangelica

in cuius multiplicantur ut manna in manibus

Kastam qui custodit carnem ob amorem domini quam carnem templum parauit sanctoque spiritui a quo constanter cum mundis possidetur actibus 40 quam ut hostiam placentem uiuam offert domino

Lumenque mundi accensum ingens euangelicum in candelabro leuatum toti fulgens saeculo ciuitas regis munita supra montem possita copia in qua est multa quam dominus possidet

FAB] 30 requiescet B 31 \uxta. pro iusta F 32 sustendans B et

A in A* 23 caelestibus A 34 deficient B 35 ut panes o/Ji. F se^/ ins. tn. post. 36 et cuius A in cuius A”**" 37 Castum B 39 possede- tur A 4oet/r^utAB 42 candellabro A toto A saeculo A

43 posita F 44 est A sunt A* possedet A

Glossae TB] 29 humilis] .i. fuit T ob metum] .i. pro timore TB 31 cuius- que] .i. Christi T .i. Pairicii uel Christi B stigmata] .i, na minna .i. uiriutera sic

onis et porto siigmata’ et uulnera domini

nostri sicque . . . compono T 32 sustentans] .i. arfoloing T in cruce] .i. hi croich na fochaide B t^t, impiger] .i. escaid B dapibus]. i. prxdicationisT .i. predicationibus B 34 uidentur] .i. im-muinnteras Crist B in uia] .i. in fide B 36 in cuius] .i. sine sensu ‘in’ est hie B manna] .i. ar forbartaige T.i. manna ebreice, quid est hoc Latine dicitur B 37 Kastam] ut dicit apostolus unusquisque suum

corpus seruando castum deo sanctificet et honoret- T qui] .i. Patrici B ob] .i. ar B 38 sancioque] superuacuum est ’ que ’ hie B 39 aquo].i. spiritu B constanter] .i. quia non descedit (discedidit B) ab illo spiritu TB 40 quam] .i. carnem TB

placentem] .i. Deo non hominibus B uiuam] .i. in uirtulibus TB oftert] .i. in casli- tate et ueritate et esse absque n.orte peccati TB 41 Lumenque] [Lux] sapientiae oria mundo T Isidorus dicit, Lux ipsa substantia est, lumen quod a luce minet^ .i. candor B Lumenque .i. lumen sapientia; eleuauit mundo; ut dicitur in euangelio, Nemo accendit lucernam nisi ponad earn super candelabrum ut luceat omnibus qui in domu sunt,^ nisi filius Dei qui est lesus Christus B //lai-g. 42 candelabro] cande-

labrum quasi f(erens) candelam uel labrum candelae T .i. candelabrum secundum Isidorum quasi labrum candelx-’ B toti] uel toto secundum ueteres TB 43 ciuitas] .i. ecclesia sancta T .i. est B regis]. i. Christi T .i. Patricii B munita] .i. uirtutibus T montem]. i. mens frucuossus est Christus B 44 copia] .i. uirtutum B in qua] • i. ciuitate B

’ Gal. vi. 17. * Cf. I Thess. iv. 4. ’ Isid. Etytn. xiii. 10.

• .Mt. V. 15. » Isid. Etym. xx. 10.

T] Maximus nanque in reo-no caelorum uocabitur qui quod uerbis docet sacris factis adimplet bonis bono procedit exemplo formamque fidelium mundoque in corde habet ad deum fiduciam

Nomen domini audenter annuntiat Qfentibus

50 quibus lauacri salutis aeternam dat gratiam pro quorum orat delictis ad deum quotidie pro quibus ut deo dignas immolatque hostias

/Omnem pro diuina lege mundi spernit gloriam
quae cuncta ad cuius mensam estimat ciscilia 55 nee ingruenti mouetur mundi huius fulmine

sed in aduersis laetatur cum pro Christo patitur

Pastor bonus ac fidelis gregis euangelici quem deus dei elegit custodire populum suamque pascere plebem diuinis dogmatibus 60 pro qua ad Christi exemplum suam tradidit animam

FAB] 45 namque A celorum F caelorum A 47 praecedit A 48

mundoce B 49 adnuntiat A 50 lauacris A aeternam A eternam B

51 quarum B dilictis B cotidie FAB 52 ymolatque B 54 qui FA aestimat quiscilia A 56 laetatur A letatur B oui. pro B 57 et pro ac A 60 a A ad A"^ exemplo A tradit A

Glossae TB] 45 Maximus] .i. ualde magnus uel de suo genere .i. honorabilis T .i. prooptimus uel promagnus uel maximus sui generis B crelorum] .i. in ecclesia sancta T 46 adimplet] .i. inti sein ut Grigorio dictum est B + .i. implebai^

actu quicquid sermone docebat TB H- sic Patricio contingit B 48 mundoque] ut

dicitur, Beati mundi corde quoniam ipsi deum uidebunt’ T .i. isin chride glan B 49 audenter] .i. co dana B 50 lauacri] .i. babtismi, babtisma Grece ; tinclio

Latine dicitur ; in qua tinctione omnes sordes, siue originales, siue actuales, lauantur B 51 quarum] .i. gemium B 52 hostias] .i. spirituales T .i. ut dicitur Christus

liostiaet sacerdos"^ : hostia secundum carnem, sacerdos secundum spiritum ; offerebatur secundum carnem B 54 quie] uel qui T cuncta]. i. munera TB cuius] .i. legis

B mensam]. i. dothomz/^T ciscilia] Ciscilia est, ut dicit Hieronymusin tractatu Isaire profetre, Ciscilia sunt purgarnenta frumenii .i. caidi^; ut Isidorus dicit, Ciscilia^ sunt stipulce immixtae surculis et foliis aridiis,^ sunt autem purgamenta terrarum, quod est

uerius T sinistr. marg. Ciscilium .i. broth uel brothscoa .i. ins ind

airrce dochum ti(re). No cis cannan .i. . . . Cormaic h(uiCuinn). Cannan nomen eius ocits is dc ro’cumdaiged .i. (din cilcais no’bith) dar tairr (in mil ro marb)tha and. No ciscilium .i. brce .i cilium ciumais in brae. Ciscilium in finna glenas fair . . . sis . . . . et quod uerius est. Octis (din) ciped dib sein (he ni m)iste la Patraic in comparatione diuine legis T dextr. viarg. Ambroisius dicit super cilium .i. super habundantia. Cilon uerbum Grecum quod interpretatur habundantia B 55 in-

gruenti] .i. on tsaignen fograch no fortromda B 56 in aduersis] .i. in tribulationi-

bus B letatur] i. qui B patitur] .i. hie est qui patitur \iXO Christo qui abnegat semetipsum et tollat crucem suam cotidie’’ B 57 Pastor] .i, pastor bonus est qui

est secundum Christum qui dixit, Ego sum pastor bonus qui pono animam meam pro ouibus meis’^ B 59 pascere]. i. no’sassad B dogmatibus] dogma .i. pnxH’:eptuni B

60 qua] .i. plebe.i. sicut dicit apostolus,^ utinam anathema esscm pro fratritnis meis B

1 cf. Baeda. H. E. ii. i. ^ jvit. v. 8. •* Hymnus Sanctiuenite v. 20. * cf. Hieron.

in Amos viii. 6. ‘•’ Isid. Etyin. xvii. 6. ^ Lc. ix. 23. ’ Jn. x. 15. " Kom. ix. 3.

T] Quern pro merltis saluator prouexit pontlficem lit in celesti moneret clericos militia celestem quibus annonam erogat cum uestibus quod in diuinis implelur sacrisque affatibus

65 Regis nuntius inuitans credentes ad nuptias qui ornatur uestimento nuptiale indutus qui celeste aurit uinum in uasis celestibus propinnansque dei plebem spirituali poculo

Sacrum inuenit tesaurum sacro in uolumine 70 saluatorisque in carne dietatem praeuidit

quern tesaurum emit Sanctis perfectisque meritis Israel uocatur huius anima uidens deum

Testis domini fidelis in lesfe catholica cuius uerba sunt diuinis condita oraculis 75 ne humane putrent carnes essaeque a uermibus sed celeste salliuntur sapore ad uictimam

FAB] 61 meretis A 62 caelesti A militia; F militiae A 63 caelestem A 64 inpletur A 66 nuptiali FAB 67 caelcste A haurit FA uassis FAB caelestibus A 68 propinansque A propin- nansque A"*" spiritale poculum A 69 thessaurum F thesaurum AB 70 deitatem FA peruidet A 71 thessaurum F thesaurum AB 72 Israhel FA Hisrael B eius pro huius B 74 condida A 75 humana; F putent A aessaeque A 76 celesti FB caelestis A sallientur F saliuntur B alleantur A

Glossae TB] 62 clericos] .i. sortiales P> (^t^ annonam] .i. Ion .i. ab bora

nona dicta T .i. loon B 64 affatibus] .i. for, i. pn-eceptis dei

T .i. for, faris, fatus ; affar, affaris, affaratus B 65 nuptias] .i. regni celestis T .i. est •i. regni celestis ut dicitur, Uos similes estote hominibus expectantilms dominum suum (|uando reuertatur ad nuptias et cum uenerit et pulsauerit (statim aperiant ei^ B 67 aurit] Beda dicit, Eria uas uinarium est ; unde el)rius est qui de briu bibit, sobrius e contrario dicitur, cui quasi sibrius .i. sine bria .i. sine uino B viarg. uinum] .i. uinum doctrine euangelii B in uasis] .i. in Sanctis TB 68 propinnansque] .i. an

do’ilailed T .i. an do’daled ; projMno per unum .n. sciibitur ut Koticius- dicit B spirituali] .i. doctrina T 69 Sacrum] .i. deum T tesaurum] .i, Christum TB

• uel pra^nium uel misterium euangelii B uolumine]. i. in euangelioT.i. in scriptura diuina uel in euangelio B 70 dietalem] .i, quia (ar B) credidit Christum filium

dei esse secundum diuinitatem TB 71 tesaurum] .i. regnum celeste B meritis] .i.

ieiunio et oratione et elimoisina et pradicatione domini T 72 Israel] .i. uir

mente uidens deum’* T Israel indara tan is de-silltebach et uir pugnans cum deo intcrpr. in tan ele is tre-silhzd-^ach ocits is uir uidens deum interpr. B 73 Testis] .i. est B

fidelis] .i. tairise B catholica] ,i. uniuersalis intcrpretalur B 74 condita] .i.

sailti a uerbo quod est condio condis quartan coniugationis T .i. sailte a uerbo condio condis for q//arl-choib eden B 75 putrent] .i. a uerbo pu’ro, for cel-choibt’./^// 1>

essiieque] .i. cnailhcV a uerbo quod est edo edor essus es-a essum praterili passiui T .i. essus a uerbo edo et edor a cesta ; essum er tssus a rangab^/// chesta ocus fodlas ceniuil inti .i. essus essa essum B uermibus]. i. scienti:^ T 76 celeste] .i.

doclrina dei B sapore] .i. corporis et anima B

’ \x. xii ^6. * P2utyches Ars dc uerbo, ii. 9. ’ Hieron. Dc nom. 1 1 dr. p.

T] Uerus cultor et insignis agri euangelici cuius semina uidentur Christ! euano^elia quae diuino serit ore in aures prudentium

80 quorumque corda ac mentes sancto arat spiritu

/Xtus ilium sibi legit in terris uicarium b.

qui de gemino captiuos liberat seruitio plerosque de seruitute quos redemit hominum innumeros de zabuli obsoluet dominio

85 Ymnos cum apocalipsi psalmosque cantat dei quosque ad aedificandum del tractat populum quam legem in trinitate sacri credit nominis tribusque personis unam docetque substantiam Zona domini precinctus diebus et noctibus

90 sine intermissione deum orat dominum

cuius ingentis laboris percepturus prsemium cum apostolis regnabit sanctus super Israel

Audite omnes

FAB] 79 quae A que diuina B 81 legit A elegit A’^F 84 zaboli

A stabuli F obsoluit FB absoluit A 85 salmosque A //‘almosque F

86 edificandum B asdif. A Z’j quern A quam A"^ 88 tribuque B 89 praecinctus A 3.c pro et FAB 90 intermisione A 91 ingenti A ingentis A"^ praemium A 92 regnauit FB Israhel FA 93 Audite rl. B out. omnes F 07n. Audite omnes A

Glossae TB] 77 uerus] .i. est Patricius B agri] .i. cordis T .1. ager est corpora fidelium tJ 78 semina] .i. semen est prsecepta euangelii B 79 prudentium]

.i. prudentia quasi prouidentia B 80 arat] .i. airid T 81 Christus]

•i. Christus Grece ; Misias Ebreice ; Unctus Latino dicitur B ilium] .i. Patnciun; T legit] .i. elegit T in terris] .i. in xclesis T uicarium] .i. rechtaire iio toibgeoir no comarba ar ?,sed adeir Cirine in Epistola de gradibus Romanorum conid he uicarius fer bis daresi comitis for in cathraig ceu co ti in comit(atu cum re)ge ; uicarius dei essom T .1. comorba quia Ilieronymus dicit in Epistola de gradibus Romanorum, coi’id he uicarius in for bis dar a essi combitis forsin cathraig cein comes a regem. Is e in rex .i. deus. Is e comes .i. Christus. Is e uicarius .i. Patricius ; bid uicus .i. fich uici. .i. ina[d], co ;/dene uicarius B 82 gemino]

• i. diabuli et malorum hominum T 84 zabuli] .i. diabuli T .i. zabulus de con-

siliarius interpretatur B obsoluit] .i. comdenmach B 85 Ymnos] .i. laudes B

86 tractat] .i. imluaidid T .i. imluaidit salmu et ymnu et abcolips do chumlach popui/ De B 2>J quam] .i. mor ni chretes (chredes B) legem sacri rominis

quod est trinitas TB 88 docetque] superuacuaest que hie TB + .i. precamus B

89 Zona] .i. castitate TB praecinctus] .i. imthimcelta B diebus] .i. in prosperis T noctibus] .i. in aduersis T 90 sine intermissione] Augustinus dicit, Si cjuis in

unaquaque hora certa tempora orandi oljseruat sine intermisione orat’ .i. celebrad cech tratha T Auijustinus dicit si in unaquaque die certa tempora celebrationis obseruauerit

sine intermissione orat B sme intermissione quia sancta luclesia

semper occupatur oratione per earn uicem reddidit . . . omnia qua; denote agunus

nos nostro deuota intercessione commendnni. non enim uel ipse

apostolus uel aliquis sanctorum ita posset orationi uacare ut non alicjuod

tempus Gomno uel cibo uel aliis huiusmodi necessariis impenderet sed quia iusti sine intermissione quoe iusta sunt agant. per hoc sine intermissione iusti orant quicunque ab oratione ne in peccatum incurrerent cessant T Jitarg. 92 regnabit j .i. regnabit

Patricius super Scotos in die iudicii ; ut dicitur apostolis," Sedebitis et uos super .xii. sedes iudicantes .xii. tribus Israel B super] .i. super animas uidentes deum T ’ Aug. dc JIncres. § 57. ^ Mt. xix. 28.

T] In memoria aeterna erit iustus ab auditione mala non timebit^

Patricii laudes semper dicamus ut nos cum illo defendat deus

5 Hibernenses omnes clamant ad te pueri ueni sancte Patricii saluos nos facere.

FAB] I add. fit. OrViXAO li^ I, 2 <?;;/. FA 3 Patrici A dimcamus B 4 semper uiuamus pro defendat deus A 5, 6 07)t. AB in finon

add. Patricius sanctus episcopus oret pro nobis omnibus | et miseriatur protinus peccata qua? commisimus F Patricius aepiscopus oret pro nobis omnibus | ut deleantur protinus peccata quae commisimus A

Glossae T] i iustus] .i. Patricius uel unusquisque T 2 ab auditione] .i.

ile maledicti in ignem jeternum T^ 4 nos] .i. Hibernenses T

[NOTAE.]

T] fol. 2 in sup. viarg.

. . . onis ire parata sunt quia ser

honorem apud homines . . . testes oculos nominare

. . . in domu cuiusdam gentilis in monte Elpa co ro’dilgad dia . . . . in domu gentilis ar tarfas do sacurt di-a muint/r som d^r bo m6 ….

fol. 2b in sup, marg.

xii noctis dominicae in sepulcro uero xxxvi horis

. causam xl. diebus post resurrectionem dominus apostolis se ostendit sepe . que surrexit denique mane uenerunt licet ualde tempore . . surrexisse cognouerunt sic ergo ostendum est ut nequis mane dominica

• Ps. ex . ’ Mt. XXV. 41.

14 BYMNUS S. ULTANI IN LAUD EM S. B RIG ID A E.

[Praefatio in Hymnum S. Ultani.]

T] Christus in nostra. Ninnid Lam-idan m^-c Echach, iss-e dorigni hunc ymnum do Brigit ; no is Fiac Sleibte dorigne. Dicunt alii co mbad Ultan Aird-breccan dognet ; ar is e ro’ theclamastar ferta Brigte i n-6en lebor : " audite uirginis 5 laudes," is c a thossach. Ord aipgitrech fair ; tre rithini da7^<^ dorigned. Tri caibtil and, ocus cethri lini cech caibtil, ocus se sillaba dec cech line. Dicunt alii co mbad mor in t-imun- sa, acht ni failet sund acht cethri caibtil de .i, in cet chaibtel oats na tri caibtil dedencha causa brcuitatis.

F] Christus in nostra.

Ninnid Lam-idan w.az Echach, is e dorigne hunc ymnum do molad Brigte ; 7io is Fiac Slebte ; “audite uirginis laudes ‘is e a thossach. iV<?is Ultan Aird-breccan dorigne, do molad Brigte ; ar iss-e rothinoil 5 ferta Brigte i n-oen lebor. Ord apgitrech fair ; tria rithim n-oscarda doronad. Cethri coibtil and, oqiis cethri line cecha coptil, qqus se sillaba dec cech line.

[Hymnus S. Ultani in Laudem S. Brigidae.]

a^

F] Vps in nostra Insola quae uocatur Hibernia

ostensus est hominibus maximis mirabilibus quae perfecit per fellcem celestis uitae uirginem praecellentem pro merito magno in mundi circulo

5 Ymnus iste angelicae summaeque sanctae Brigitae fari non ualet omnia ulrtutum mirabllia quae nostris nunquam auribus si sunt facta audiuimus nisi per istani uirginem Mariae sanctae similem

FV] I insula V que V 4 precellcntem FV magno merito V

5 angelica V summa V Brigidic V 8 Marine sanctie similem eras, in V

(llossae T] 7 auribu^] .i. ab alia uirginc S similem] .i. ar is i Brigit

Maire na iiGoidel

T] Zona sanctae mllltlae sanctos lumbos praeclngere 10 consueuit diurno nocturne quoque studio

consummato certamine sumpsit palmam ulctorlse

refulgens magno splendore ut sol in caeli culmine

Audite uirginis laudes sancta quoque merita perfectionem quam promisit uiriliter impleuit

1 5 Christ! matrem se spopondit dictis et fecit factis Brigita aut amata ueri dei regina

I Brigita sancta sedulo sit in nostro auxilio

ut mereamur coronam habere ac l?etitiam in conspectu angelorum in saecula saeculorum

FV] 9 precingere V 10 nocturnoque^^r^ nocturno quoque '

12 resplendens^r<? refulgens V cell F 13 hiudem V 15 Christi

matrem se spopondit eras, in V atque factis fecit F fecit et factis '

16 Brigida FV ut pro aut '

I Brigida V sit nostro in auxilio F nostro sit in auxilio V 2 ut mereamur habere laudem et gloriam V amen pio in sascula sseculorum V 3 add, Christi lesu auctor bonorum et miserere obsecro omnium F

Glossae T] 9 militiae] .i. contra diabulum et uitia lumbos] .i. carnales

uoluntates 11 certamine] .i. mundi pra^sentis, ut apostolus dicit, Certamen

bonum certaui, cursum consummaui^ palmam] .i. proemium uictoria;].i. ded …. et uiuis 12 refulgens] .i. ut dicitur, Fulgebunt iusti sicut sol in regno patris

eorum.^ 13 laudes] uel iura is choir sancta] .i. Brigit and co ro’recrad don

merita tis 14 ]">errectionem] commad he so coir ind line .1. perfectionem

promisit quam uiriliter implebit 15 aictis] commad he so da;/a dictis atque factis

fecit 16 regina] uel et regina.

[NOTA.]

T] fol. 3 in sup. inarg.

. . . esse pro peccatorum innotare . . sententiam itaque licet motauerit uoluntatis . . . primae exitum non motauit ; peccaui si

permanent opera, frustra uoce I>enitentia uero de luda

scribitur et oratio eius . fiat . in peccatum ut non soli ei non . . dare non qui inuenerit proditionis scelus sed ad primum scelus

etiam p. . . homicidis scelus

temple suas et portant cruenta uestimenta sua loseph.

’ 2 Tim. V. 7. • Mt. xiii. 43.

1 6 PRAEFATIO IN HYMNUM S. CUMINEI LONG I.

[PrAEFATIO in HyMNUM S. CuMINEI LOxXGI.]

T] Celebra luda. Cummaini Fota vaao. Fiacbna ri lar-Mu- man, ille fecit hunc ymnum. Oais in Cummain-sin re ingein doronai Fiachna he tre mescai. Et interrogaiiit Flann, " cuich fil ocut?” et dixit, " tui " ; et dixit pater, ‘* oportet mori " ; 5 " ita fiat," ar ind ingen. Sed quando natus est, do Chill Ite ductus est, et ibi relictus est icr benn chroisse hi cummain bic, inde dictus est Commain. Et ibidem nutritus ac doctus est, oc?cs ni fess can do tandiu donee uenit mater eius ad uisitandum eum ad domum abbatis Ita, ar ticed som 10 com-menic do-side. Co tanic la and don tig, oais ni rabai comarba Ite ifus, et potum postulauit ; et mater sua dedit ei sinum abbatisai do ol digi donkey, co n-essib dig donkey, co ro’chairig comarba Ite fuirri-se tabairt in ballain do, comd and-sein atrubairt se :

1 5 Na rathaig

ce doher dig do’m brathair ;

is m^^c Fiachna, is hua Fiachna,

is ingen Fiachna a mathair.

Ro’leg iar-sein i Corcaig, corbo sui ; uenit autem postea ad

20 patrem et ad patriam .i. co hEuganacht Lacha Lein.

iVtb^nd tra each, ba cosmail Cummain do Fiachna, inde

dixit

ni cfo dam ci-asbiur :

s=>

is ioQtis ar fial ar triur, is mo sen-athair m’atho mo rhathair is i mo fiur.

25 is mo sen-athair m’athair.

ma ro’genair maith de ulc is meise adremethaid, mo fiur is 1 mo mathair, 30 m’athair is e mo sen-athair.

F] 2 is e doronai ymnuni istum/r^» ille …. ymnum 4 boi

pro fil 6 beind chroisi 7 est et p7’o ac 8 co tanic a

mathair di-a fis do thig comarba ite /r^ donee . . . ita 10 ni rabai

. , . . dedit ei zV/c’^i/’. 12 abbatissa^ dedit ei dii^e r?;y/. co n-essil) dig donkey 13 Ite 13 furri-se and-sin 14 oni. so. 15 rathaig 16 brathair

17 ua 18 fiachna 19 ro’leg ts. pro’x tanic da;/r> ad patrem post /r<^? uenit . . . patrem 20 eug^anact locha 21 atbived fiachna

25 scn-a. 26 siur 28 mcse athremcthaid 29 mo siur 30 sen-a.

PRAEFATIO IN HYMNUM S. CUMINEl LONGI. 17

T] is {oQiis in t-aslonnud :

am 6a-sa do mathar-so ;

lithir cid mo mathair-se

{or brathair do brathar-so. 35 ft>;t-so fein, a [Fjiachna, ar tusu fein brathair do brathar.

do’m’araill cairdes fo di

do si’l (Fiach)rach Garrinni :

sech is 6a, is mac do,

inti Cummaine d’[F]iachno.

40 Tunc Fiachna intellexit filium s(uum) Commaine esse, ocus iss-e sein doronai in n-immun-sa. Ocus is e fath a denma, Cummain dochuaid im-munigin 3.^^ostoloniiii co coem- sad Domnall vciac yEda m^/c Ainmerech coi, do chungid dilguda di-a chintaib, ar ni coemnacair cena remi ar dure a

45 chride. Ocus is e Cummain ropo ammchara do, ar dochuas o Domnall co Collum Cille, do iarfaigid do cia no’gebad do anmcharait, no in regad cuci-som fein sair? Unde dixit Qohun Cil/^ :

in sui doroiga a ndes, 50 is ocai fogeba a les :

dobrra Cummain co a thech, do hu alaind Anmerech.

ocus is e Cnxnvaain rotherchanad ann-sein. In tan immorro dochuaid Covnmai?t do fis seel Domnaill, iar lidenam ind

55 immuin, is ann ro’boi Domnall o[c] coi a chinad isin tig. Tunc dixit Comniain, " indosa," et reliqua, ocus is ann-sein rola de in rhbrat corcra ro’boi tarais .i. brat doronai a mathair do .i. Lann. Tunc dixit Corcwciain :

a ri sen Co nacha*mTeilce-sa re’m thail

emid Domnall e na gab brattan Lainne finne fair.

F] 33 lither 35 .i. fon-so fein a fiachnai ar is tussu 36 cardes

fa di 39 indf chummain do fiachno 40 intellexit suum c//;//main

41’iss hesin is he 42 na a-aps/«/ ^ro a.posto/on///i coemsed

43 ainmirech 43 chuingid 44 coemnecair 0//1. cena 45 ar is

he c///;/main rop pro ocus is e cummain ropo do 46 col///// cille di iarfaigid cia 47 d’anmchairait chuci-som 49 doroega 50 ace

pro ocai 52 do ua alaind ainmirech 53 is he c/////main rother-

chanad and-sin 53 <X\n pro imorro 55 immain is and i coi

56 innosa is and-sein rola de in brat 57 tharis 58 do .i. land 59 rf 60 thoil 61 domnaill enad gab (ga tnan. post.) 62 bratan

LIBER HYMN C

1 8 HYMN US S. CUMINEI LONGI IN LAUDEM APOSTOLORUM.

T] Is aire dochuaid im-munigin 2.y^os.olorum^ ocus doronai

Domnall coi a chinad iar-sen, qo ^^-erbairt Cummaine : 65 innosa

ro’fitir Domnall rig osa ; (-i- dia uasa)

is e a fo in fo thall

ni se a fo in fo-sa.

In tempore autem Domnaill m^/c yEda m^/c Anmerech 70 doronad ; tre rithim uero fecit, ocus da line cech caibtil, ocus da sill<^/^ dsec cech line ; for canoin fatha ro’fothaiged

• celebra luda festiuitates tuas ‘^ ; i nDaire Calcaig doronad in t-immun-sa.

[Hymnus S. Cuminei Longi in Laudem

ArOSTOLORUM.]

T] /^^^Elebra luda festa ChristI gaudia

^— ^ apostulorum exultans memoria

Clauiculari Petri primi pastoris

piscium rete euangelii captoris alleluia

5 Pauli gentium egregi preceptoris

uasis elect! Israhells seminis alleluia

F] 63 aps^al 64 iar-sein 65 innossa 66 rig 67 is se

68 ni he a fo 69 uel ^eda s\a.nep?‘0 meic anmerech 70 autem

doronad />ro uero fecit 70 cecha cobtil 71 dec 71 atha

/fro fatha .i. celebra 72 chalgaig y^ imun

2 />ost memoria add. alleluia 5 egregii

Glossae T.] i celebra] .i. prsedica luda] .i. confessio- uel ceclesia. necessitas

metri tuc sund luda sech ludea 2 apostulorum] .i. misorum memoria] ablatiuus 3 clauiculari] .i. subauditur hie exultans memoria ; {et in matg.’) unde diriuatur hoc nomen,ni an5a, ondi as clauis ; clauiculauad-side,ris far-side co ndenand clauicularis, us fair-side ocus .s. de, co ndenand clauicularius de ; octis is cubaid a fail hie, quod dixit Christus, Tu es Petrus et super hanc petram edificabo reclesiam meam et tibi dabo claues regni celorum.^ Petrus agnoscens (interpretatur) eo quod Christum agnouit quando interroyauit Christus de Petro, quem uos me dicitis esse, et dixit ei. tu es Christus filius Dei uiui."* Simon aliud nomen est Petro quod interpretatur oboediens,^ (eo quod) oboediuit Christo usque ad mortem, mortem autem crucis : uel desoluens interpretatur eo quod desoluebat reos a penis. Petrus et Andreas et Pilippus ex una ciuitate que uocatur Bezaida fuerunt, et hi primi ex omnibus apostolis deo credid- crunt. 5 Pauli] Paulus, humilis uel mitis ; ex tribu Beniamin ortus est, nutri-

tusuero in Tarsoin Cilicia 6 alleluia] in sjtf>. niarg. . in forbu cech (rainn . . .)

interpretatur, Laudate dominum, uel Laus tibi Domine, uel Saluum me fac Domine. Moises primus usus est alleluia, decantans contra Amalech in deserto, extensis manibus ad celum a mane usque ad uesperam et sic deletus est Amalech a filiis Israel, et postea (Dauid) cantauit apud Ebreos alleluia, causa timoris, uidens bestiam in Tabor et Hermon, et iterum propter timorem Abisolon filii sui cantauit. . . .

1 Naluim i. 15. ^ Hieron. dc noiit. Hebr. p. 12. ^ Mt. xvi. 18.

Mt. xvi. 16. ^ Hieron. dc notn Hcbr. p. 103.

T] Andrese atque precamur egregia

pasi pro Christi fide aduocamina alleluia

lacoblque consubrini domini 10 preces adiuuent in scammate saeculi alleluia

lohannls sacri electl ab infantia

qui accumbebat sponsi inter ubera alleluia

Oris lampadis eloquentis Pilippi

opem oremus prole cum peruigili alleluia

15 Bartholomei Impendamus nutibus

nati pendentis sequora in nubibus alleluia

Tomse tendentis partes inter Parthise

nos illuminet abyssus scientise alleluia

Mathel quoque fiscall a munere 20 donati Christum sequentis preepropere alleluia

F] 1 1 lecti

Glossae T] 7 Andrere] .i. uirilis interpretatur, crace item pasus est 8 aduoca- mina] .i. na togarmanna w^ na fortachta 9 Iacobi].i. Zebedeifilius qui subplantator iiitiorum.^ gladio occisus est sub Herode tetrarcha, qui primus apostolorum pasus est consubrini] in sinistr. rnarg. (Matres) lacobi e: lohannis (apostol)i lesu sorores fuerunt tinde consubrini Domini dicti sunt 10 scammate] .i. isind roi no isind ergail

11 lohannis] .i. gratia Dei uel in quo gratia interpretatur.’^ subaudi, adiuuent preces. hie sohis ex omnibus discipulis euasit sine martirio a sreculo et dormiuit in pace.

12 accumbebat] in Cannan Galileoe sponsi] .i. Christi 13 oris] .i. os lampadis interpretatur** .i. ara hcolchacr/nar elms aerlabra Pilippi] .i. Pilippi dechoin sein i?a/j is e sein amies Cummain inter apostolos ; qui in (Iliera)polis ciuitate sepultus est ; incertum est autem utrum gladio an cruce occisus est 14 oremus] imperatiui prole] .i. tres filias habuit profetantes in nouo testamento 13 Bartholomei] .i. filius suspendentis aquas interpretatur^ impendamus] .i. ernem preces 16 nati] .i. mac De iar fir astas na usr/ isna nelaib ; it e na usr/ iar sians na fi^rceila ; it e uwinorro ind niul in forcetlaide. hie gladio occisus est nubibus]. i. potestatibus 17 Tomae] •i. quidicitur Didimus ; abisus scientix- interpretatur^ ; gladio occisusestet corpus eius in Edisa ciuitate est Parthi.ie] Parthia nomen (regionis) in oriente 19 Mathei].i. donatus gratia interpretatur.’ quoque] subauditur jietamus precem. fiscali] .i. in (m)ain-chista (quia) riscus(inuenitur) .i. . . . hscalis uel fiscaliscisla, no(fe)da(d) cista -i. ic tobuc[h] cisa do rig in domuin no’bid

Hieron. de nom. Ilcbr. p. 91. ’ Ibid. p. loi. ’ Ibid. p. 95.

Ibid. p. 99 5 Ibid. p. 93. • Ibid. p. 92.

C 2

20 HYMN US S. CUM INK I LONG I IN LAUD EM APOSTOLORUM.

T] Atque itidem lacobi comlnus

precem petamus subnixi alterius alleluia

Tathei tota famosi per tellura

Abgoro misl lesu cum epistola alleluia

25 SImonIs dicti suapte Cannanel

stolam qui tinxit agni del sanguine alleluia

Sorte praeelecti Madlani meritis

sitl locemur cselorum in editis alleluia

Marci excels! mandata lustltlae 30 annuntlantis Christum Alaxandrlse alleluia

Medici uerl Lucae euangellzae

agnum sequentis ulrglnall honore alleluia

Patrlcl patrls obsecremus merlta

ut deo digna perpetremus opera alleluia

35 SanctI ZefanI prlml atque martlrls

pro inlmicis rogantis cum susplrls alleluia

F] 24 abagro 26 sangine 27 prelecti 28 celoruni

30 Alexandrias ‘})’}, Patricii 35 Stephani martyris

Glossae T] 21 lacobi] .i. Alphe lacobi cominus] .i. cind[iud] fair frisinn lacob toisech cominus] .i. Christo 22 subnixi] .i. dedenchu tanic co Crist quam

predictus ocus sund ro’gabtha in Hierusalem 23 Tathei] .i. cultor cordis inter-

pretatur.’ idem et ludas frater lacobi Alphei tellura] .i. tarsna huillib talmannaibar sen tra feb no’scribenn et sic scribitur recte per tellura .i. rura 24 Abgoro] .i. datiuus epistola]. i. Beatus es ; nescimus qua morte mortuus est et in sinistr. tnarg. errat hie Cummain, quia Tatheus portauit epistolam ad Abgarum ; sed Annanias cursor ac seruus Abgari portauit et reportauit ; et ipse Tatheus postea predicauit ei fidem .i. Abgaro, ut historia ceclesiastica narrat 25 Simonis].i. oboediens interpretatur- suapte] in sua regione uel sua ciuitate ociis silla/; f(3rtormaig hie, -pte Cannanei] . i. stelus interpreta- tur*; etaChanna uico dictusest (ubi) Christusa(|uam in uinum conuertit 26 tinxit] .i. carnem suam in ]:)a’-sioneni Christi tinxit 27 Sorte]. i. in locum lude Madi«ni] .i. donum Dei uel iudicium Dei interpretatur^ 28 sili] .i. positi locemur] .i. co"n" ortinoltar editis] .i. in tcmjilis .i. in secretis .i. in excelsis uel in celis 29 Marci]

Marcus excelsus interpretatur’ ; subaudi petamus opem. 30 annuntiantis] .i.

predicantis Alaxandriae] .i. adueibium 31 Lucae] .i. ij^se consurgens inter-

l^retatur’’ 32 uirginali] .i. quia uirgo fuit. hie Sirus natione 33 patris] .i.

nostri 35 Zefani] .i. norma Kbreice, coronatus Grece."^ (pii fuit primus martir

noui testamenti post Christum 36 rogantis] .i. diccntis, Domine lesu ne statuas

illis hoc in peccatum"

’ Hieron. de iipnt. Ilebr. p. 91. •* Hieroa. dc noiii. Ilebr. p. 102. " ll’id. p. 104 ; cf. Isid. Etyiit. vii. 11.

2 /bid. p.

’ Hieron. Comni. in Mi. p. 57

■■■ /bid.

" /bid. p. 108. ** Acts VI i. 60

T] Horum sanctorum bina septim uallda

fiant pro nobis scutata suffragia alleluia

Ouibus ignita demonum iacula 40 posunt extlngi ut per propugnacula alleluia

Inultlata quo feramus pectora

regl regnanti ab aeuo In saecula alleluia

Gloria patrl atque unlgenlto

simul regnanti splritu cum agio alleluia

45 NImis honorati sunt amid tul deus

nimis confortatus est principatus eorum^ alleluia Celebra luda festa ChrlstI gaudia apostolorum

I Exaudi nos deus per merita apostolorum optima

ut deleantur pessima nostra peccata plurima Per merita et orationes intercessionesque sancti Petri et Pauli et Patricii et ceterorum

5 apostolorum ac martirum omnium

sanctorum propitietur “nobis dominus

F] yj octo />ro septim 40 possunt 42 secula

47 0//1. luda …. apostolorum om. w. 3-6

Cllossae T] yj septim] .i. xiiii in da apslal dec .i. Paulus et Stefanus qiiamuis non sit apostolus, ociis co na bad he Cummaine doberad Marcum et Lucam hie ; no niasu he dorat, is .uiii. ualida as niaith and 40 per pro-

pugnacula] .i. anial bid tre ermuru ; no tre cath-cliatha 41 quo] co 42 ab

wuo] .i. a principio 44 cum agio] .i. cum sancto qui agius Grece sanctus Latine

dicitur ut agiographa .i. sancta scriptura 45 honorati] .i. ab omnibus amici]

amicus dictus est quasi aninii a-cjuus, qui xqualis nobis uoluntate coniungiiur

46 confortatus] .i. bonis operibus eorum].i. apostulorum

[NOTA.]

T] fol. 4 in sup. f/iarg.

magna . . et spatiosa domus est atrium quod addnntur ei iii porticus extrinsecus.- in hoc diuersitas x aposlo/orum et Petri est, illi fugiunt quanquam procul tamen sequitur saluatorem et idee soli principatui eligitur. Amen, dice uobis, quiecunque alligaueritis super terram erunt ligata et in celo et rl.’ Augustinus. hie ostenditur quod non potestas alligandi et soluendi datur Petro, sed peritia usquequo sciat quis alligandus et soluendus sit. Tribunal eo quod ibi (gradibus) conscendunt tribus.*

’ Ps. cxxxviii. 17. 2 Hrab. Maur. J)e l/n/Tfrso x’lv. 20. . ’ Mt. xvi. 19

♦ Cf. Hrab. Maur. De Universo xiv. 21.

22 PRAEFA no IN HYMNUM S. MUGTNTII,

[Praefatio in Hymnum S. Mugintil]

T] Parce domine. Mugint fecit hunc hymnum hi Futerna, Causa .i. Finnen Maige Bile exit do foglaim co Mugint, oais Rioc ocus Talmach et ceteri alii secum. Drust rex Bretan tunc et habuit filiam .i. Drusticc nomen eius, et dedit eam 5 legendo co Mugint. Et amauit ilia Rioc, et dixit Finniano : tribuam tibi omnes libros quos habet Mugint scribendum si Rioc dedisses mihi in matrimonium. Et misit Finnen Talmach ad se ilia nocte in formam Rioc ; et cognouit eam, et inde conceptus ac natus est Lonan Treote. Sed Drusticc

10 estimauit quod Rioc eam cognouit, et dixit quod Rioc pater esset filii ; sed falsum est, quia Rioc uirgo fuit. Iratus est Mugint tunc et misit quendam puerum in templum, et dixit ei : si quis prius in hac nocte ueniat ad te in templum, percute eum secure. Ideo dixit qui[a] prius Finnianus pergebat ad

15 templum. Sed tamen ilia nocte domino instigante ipse Mugint prius ecclesise peruenit ; et percussit eum puer, profeta dicente : " conuertetur dolor eius in caput eius, et in uerticem ipsius iniquitas eius descendet."^ Et tunc dixit Mugint ’ parce,’ quia putauit inimicos populum populari ; no comad

20 aire dogneth in immu(n-sa), ar na tarta a chin ior in popul. Uel Ambrosius fecit, dia mbai i rigalur. Uel Dauid fecit, ut alii dicunt, sed non uerum ; acJit is huad tucad, * die angelo tuo percutienti " usque * populo tuo.”

F] I Mugeint 2 finnen exiit 3 om. ceteri 4 oui. .i,

Drustric 5 om. ilia 6 om. quos habet Mugint 7 in

matrimonium uel in coniugium 8 0771. ilia …. Rioc 9 q. pro ac 0771. est 9 Distric 10 0771. estimauit . . . . et ba Rioc

pater eius ^r^ quod Rioc pater esset filii 11 <?;;/. iratus . . . . et

12 Mugint pro quendam ad pro in 13 primus pro prius 0771. in

templum 14 ad te pro secure primus pergebat Finnianus antea pro

prius …. templum 15 6»;;/. domino instigante 16 aeclcsiae

16-18 ^w. profeta descendet 19 0771. Mugint 20 in n-

immun-sa 21 mboi 22 is liad 23 om. percutienti 23 addi/ifin CO tanic .ra buadir mor do fo deoid c^;nd ed tarfds do ndmait ic inret in phopuil co ndeochaid im-muinigin in choimded do soerad in phopuil ar a namtiu, c^;zid and-sin dorone " parce domine." no dno commad aire dogneth in n-immun-s[a] ut diximus ar na tarta a chin-som for in popul.

’ Ps. vii. 17.

[HyMXUS S. iMuGINTII.]

T] TDArce domlne parce populo tuo^ quern redemlsti -L Christe sanorulne tuo et non in aeternum irasceris nobis,

/Deprecamur te domine in omni miserlcordia
5 tua ut auferatur furor tuus et ira tua a ciuitate ista et de domu sancta tua." Ouoniam peccauimus peccaui mus tibi domine et tu iratus es nobis et non est qui effugiat manum tuam.’’ Sed supplicemus ut ueniat super nos misericordia tua domine qui in

10 Ninuen pepercisti inuocantes dominum. Exclame- mus ut respicias populum tuum conculcatum et dolen- tem et protegas templum sanctum tuum ne ab impiis contaminetur et miserearis nimis afflicta^ ciuitati tuae. Exclamemus omnes ad dominum dicentes,

1 5 Peccauimus tibi domine peccauimus, patientiam habe in nobis et erue nos a malis quae quotidie crescunt super nos. Dimitte domine peccata populi tui secun- dum multitudinem misericordiae tuae. Propitius fuisti patribus nostris propitius esto nobis et

20 implebitur gloria tua in uniuersa tua. Recordare* domine, die angelo tuo percutienti populum tuum, sufficit. Contene manum tuam, et cesset interfectio quae grassatur in populo ut non perdas omnem animam uiuentem.

F] 2 irascaris 8 ^. pro vX 12 ^w. et <////t’ protegas 13 ciuitatis 16 cotidie 19 sicut propitius fuisti /ro propitius fuisti 20 impleatur

uniuersa terra 22 contine 23 grasatur et pro ut

Glossae T] 10 Ninuen] .i, Ninue ciuitas magna fuit iteneris trium dierum. qua? egit penilentiam in pnvdicatione lonce profetoe et sic liberata est. et in sinistr. mar^. Ninuen pulcra interpretatur^ (iucun)dum significat ; alii ex nomine Nini Beli filii Ninum urbem condiderunt magnam quam Ebrei Ninuen appellant.

• loel ii. 17, ’ cf. Dan. ix. i6. ’ Tobit xiii. 2.

♦ 2 Reg. xxiv. 16, 21 * Hieron. d€ noitt. Htbr. p. 14.

T] Exurge domine adiuua nos et redime nos propter I

nomen tuum

Farce domine peccantibus

ignosce penitentibus

miserere nobis te rogantibus

saluator omnium Christe

respice in nos lesu et miserere. Amen.

F] 26 add. in fi7iem Parce domine 3 oin. nobis 5 oin. in om, amen

[NOTA.]

T] fol. 4b in sup. marg.

. . . . inspiratione abiit …….. die secus

Augustinum, qui uult . . in omni . . . quod amat et ira possi- tus corde cum Christo habitet . . processit caput eius sic Christia-

nus . . . prseuidit cor eius quomodo in itura

sunt quo . . . . sic et caro si …. . itura est quo nunc

. . hominis eamus ergo . . . . de qua totum

mundum erit aliud. . . .

6T. MICHAEL’S COLLEGE

c^

. praefatio in hymnum s. colmanl 25

[Praefatio in Hymnum S. Colmani.]

TJ Sen De. Colman m<7c hui Chluasaig, fer legind Corcaige, is e dorigne in n-immun-sa di-a soerad ar in mbuidechair ro’boe ir-remis m<?c n-Oeda Slane. Ar roptar imda doine i nHerinn in tan-sein, ociis rob e a n-immed con na roichtis acht 5 tri noi immaire do cech fir i nHerinn .i. a noi do moin, ocus a noi do min, ocus a noi do chaill ; co rothroiscset maithe fer n-Erenn im m^/c n-Oida Slane ocus im Fechine Fabair ociis im (Ailer)an ocus im Manchan Leith ocus im sochaide archena, im huatigud na ndoine, ar dodechaid t^rcca bid ann ar a

10 n-immed ; conid aire-sein tuccad in buidechair (orru, conid de atbathatar meicc JEda. Slane isin blia<y<72>/-sin, ocus na sruithe ro’raidsem, et alii multi. Dicunt alii combad Choi- man dogneth uile ; atb^rrat fairenn aile na dernai acht da rann de namma, octis in scol di-a denaim (o-sin) immach .i.

15 leth- rann /cech fir dib. I Corcaig dorigned, i n-amseir
da mace ALda. Slane .i. Blaithmac ocus Diarmait. Is e hninorro tuccait a denma : teidm mor do’ratad ior firu Herinn .i. in Bude Connaill, co ro’sirestar Herenn hule, ocus co na farcaib acht cech tres dune i nHerinn i mbethaid ; ociis conid di-a

20 n-anacul co n-a scoil dorone ar in teidm-sen Colman in n-immun-sa. Ocus is ann do’rola do-som a denam, in tan ro’thinscanastar ascnam co araile inse mara Herenn amaig, {or teched in tedma-sa, combetis .ix. tonna eturru ocus ti’r, ar ni tic teidm tarais innunn, ut ferunt periti ; co ro’iarfaig araile

25 don scoil Cholman " cia sen i tarla doib dul f6>r set," conid ann-sein atrubairt Colman, * cia sen on tra,’ ol seissom, ’ acht sen De ? ’ Ar iss-ed ro’thrialsat-som, dul {or insib mara immach, {or teched res[inj ngalur.

F] Sen De. Colman vaao. ui Chluasaig fer legind Corcaige, dorone in n-immun-sa ocus a scol immalle fris ; ocus commad leth- rand cech fir foe-sin. No is a oenur dor6ne in n-immun. Is he im- morro a loc, otha in n-inse co Corcaig corice in n-inse di-a ndechatar 5 for teched in tedma. I n-amsir vcwvwrro da m^c ^da Slane dor6nad .i. Blathm^zc ocus Diarmait. Is he \vs\7norro tucait a denma: teidm mor do’ratat ior firu Erend .i. in Buide C6’;/daill co ro’indrestar Herind uile, ocus co na. farcaib ac/U cech thres duine i nHerind uile i mbethaid ; ocus comd de atbathatar meic yFda Slane ocus atbath

10 Fechene Fobair, et alii multi clerici et reges in eodem anno perierunt. Oc//j c^;;/id di-a n-anacul co n-a scoil dor6ne ar in teidm-sin Colman in n-imunsa, ocus is and dorala do-som a denom, in tan ro"tinscanastar ascnam co araile indse mara co mbctis .ix. tonna etarru ocus tir, ar ni thic teidm dar noi tonna, ut ferunt periti. Co ro’iarfaig araile do’n

15 scoil do Colman, cia sen i tarla doib dul {or set? Conid and atrubairt Colman, cia sen tra, ol se-seom, acht s^n De. •

HYMN us S. COLMANI MIC UI CLUASAIGH.

[Hymnus S. Colmani Mic Ui Cluasaigh.]

T] OEn De do’ii’fe f^‘rdon’te, *^ ior a oessam dun in- nocht,

It/r foss no utmaille, ruire nime fri cech tress,

5 Itge Abeil meic Adaim, ro’n’soerat ar dian-galar,

Noe ocus Abraham, immu’ntisat ar tedmaim,

Ailme athair tri cethrur lO rons6erat a n-ernaigthi

Snaidsi’um Moisi deg-t.uisech lesu, Aaron mace Amra,

lob cosna fochaidib fathi Fiadat ro"n*anset

xxs^acz Maire ro’n’feladar cia tiasam cain-temadar.

\.ir suide no sessam, iss-ed attach adessam,

HeH, Enoc, di-ar cobair, secip leth fon rhbith fogair.

Isac in mace adamra, nacha’ntairle adamna.

ocus loseph a n-uas(er), CO rig n-il-ainglech n-uasal.

ro’n’snaid tria rubrum maire, Dauid in gilla dana.

sech na nemi ro"n*snada, la secht m^ccu Mocaba.

F] I “te ‘felathar 2 oesam thisam 3 eter fos ^Xer essam

4 ruri tres 5 Abeil Ele 6 bith 8 immoTi’tesat thed-

maim ’tarle 9 anoser 1 1 Moysi degh-thoisech dria mare

12 lessu 13 fochadib neme “snade 14. ‘ainset Mochaba

Glossae TF] i donfe] .i. ro"n"fuca leis T do’n’fuca leis cip e leth tiasam F fordoate] forund de .i. ti forn (f(3nrnnF)TF ronfeladar] .i. ro’ii’fialadar F + do’rata a fial torund (f ial torond F) di-ar ditin TF 2 oessam] ior a oessitin T oesitin F

innocht] .i. in nocte tribulationis T a nocte, dictum est, quia in nocre ambulauerant ut . quidam, no in tempore tribulationis et ain . . . . tis furri-side F

cia] .i. cepe leth tiasam T .i. secip e leth F cain] .i. alaind T temadar] .i, co r^‘emdar sinn di-ar ditm .1. done arndi/mT .i. don fem(adar), do’n’dithne tar a doen . . . .i. ditin/^i- F 3 foss] .i. cid fossidecht T cid i fosidech F utmaille]

cid forimtecht TF 4 ruire] .i. rori TF fri] .i. contra TF ades-am] .i. aichimit

TF 5 itge] .i. guidmit TF”"^’ Abeil] ,i. luctus^ TF’”- Adaim] .i. terrenu?

uel terrigena uel terra rubra interpretatur- TF’“s 6 dian-galar] .i. ar in galar

ndian TF -i- .i. ar in mbude Connaill T -t- .i. . . . ar in . buide F fogair] .i. fograiges .i. done tomathium T .i. fogur res . . F 7 Noe] noe consolatio

interpretatur, quia per ipsum mundus consolatus est in reparatione hominum’’ T’"^’ F’“S Abraham] ,i. pater excelsus interpretatur”* TF’"^’ Isac] .i. risus interpretatur” TF adamra] .i. quia per miraculum datus est TF immuntisat] .i. tisat immund T adamna] .i. adamni .i. gorta .i. quia per Adam (ilium F) uenit dolor TF’":-’’ 9 athair] i. lacob TF’“s»’ -I- subplantator interpretatur’’ F’"^ tri cethrur] .i. xii. patriarchie T tri cethrar fer F loseph] .i. augmentum interpretatur*^ T anuas(er)] anuasal

.i. fer T anuasal fer F 10 il-ainglech] .i. quia multos angelos tenet TF

11 snaidsium] .1. ro’n’snade sund (sind Y) TF Moisi] .i. aquaticus interpretatur quia de Nilo flumine {oni F) sumptus est*^ TF’"^’ ro’n snaid] .i. populum Israel TF

12 lesu] .i. mac Nun TF’"^’ -f- lesu Ebreice sed …. F’’’^-’ Aaron] .i. mons fortitudinis interpretatur’-* TF Dauid] ,i. fortis manus interpretatur’” TF

13 lob] .i. dolens interpretatur^’ TP" 14 Fiadat] .i. fiadi .i. fo dia .i. dia maith T .i. fiada .i. iia .i. dia da ocus fo .i. maith F

1 Hieron. de nom. llebr, p. 4. 2 //,/>/. p, 5, 3 Cf_ //,/V/. p, g6. * Ibid. p. 5.

‘•’ Ibid. p. 12. ^ Ibid. p. 12. " Ibid. p. 12. • Ibid. p. 21. ^ Ibid. p. 18.

10 Ibid. p. 53. " Ibid. p. 88.

I

T] Eoin baptaist adsluinnem, rop ditiu dun, rop snadud, lesu CO n[-a] apstalaib rop di-ar cobair fri gabud.

Maire Joseph do’irringrat et spiritus Stefani,

as each ing doTi*f(9rslaice taithmet anma Ignatl.

Cech martir, cech dithrubach, cech noeb robai hi ligenmnai, 20 rop sciath dun di-ar n-im- rop saiget huan fri demnai. degail

Regem regum rogamus in nostris sermonibus

anacht Noe a luchtlach diluui temporibus

Melchiscdech rex Salem incerto de semine

/ro’n’soerat a airnigthe ab omni formidine.

F] 15 lohain babtaist 16 Isu co n-a 17 do’ringrat ociis pro tt

Stephani 18 dor’forslaigset Ignatii 19 each each dibtrobach

ro’boi .i. genmna 20 rob uain demna 22 luctluct diluuii 24 emaigthe

Glossae TP’] 15 Eoin] .i. in quo gratia interpret atur^ T lohan .i. Johannes, in Deo gratia, uel Johannes, dei gratia F^^s baptaist] .i. quia Christum

baptizauit (babtizauit F) TF + uel quia primus homines babtisauit F adsluinnen] .i. asluincimeit ar cardes fris in hac laude T 16 apstalaib] apostolus Grece, missus interpretatur Latine TF rop] .i. tisat (tisad F) di-ar cobair TF 17 Maire]

.i. stilla uel Stella maris interpretatur- T^^sF Joseph] .i. aite Jesu TF do’n’ringrat] .i. ro’n’tograt di-ar n-anacul T .i. ro*n"tograt ;z^ro’n’anmniget F spiritus]. i. anima uel gratia eius T Stefani] .i. coronatus interpretatur TF 18 do’n’fiJ^‘slaice]

.i. ro’n’iuaslaice T .i. do’n’fuaslaige F taithmet] .i. foraithmet TF Ignaii] .i.

Ignatius episcopus secundus post Petrum in Antiochia primus et

jiassus sub Traiano imperatore. Ignatius …. a leonibus et aliis bestiis

T . . . . successor Petri in … . Ignatius sicut ad . dendi prcesentes ites ad fidem per suas

discipulos multos. Traianus .i. rex Romanorum et totius mundi legato secum ad sede causam sibi fidei prasdicandee ducentes missit ei proedicandi ad .■>e fidem ti-ahenti …. regem uelle eum dare bestiis et se . . . dicere . .

uenisse …. sed ille negauit dicerent . . . dicens

quid si frangitur …. quia ego fidentibus

et inde ductus est ad regem successor eius in Roma

fuit uita Petri …. fuerunt F™? 19 martir] .i, pro deo

TF + .i. testis interpretatur F dithrubach] .i. pro deo TF + beos F noeb] .i. pro deo T 21 nostris] .i. in Scotica linga uel huius ymni T 22 anacht]

• i. in ri ro “anacht TF luchtlach] .i. a lucht locha no a lucht dub .i. Noe cum suis tribus fiiiis et .iiii. uxcres eorum T .i. al-lucht lotha no a lucht luath …. dub 710 a l(ucht) F’"^ 23 Melchiscdech] .i. rex iustiti» interpretatur^ T rex

Salem ] Hieronymus : aiunt Ebrei hunc esse Sem filium Noe, et supputantes annos uitae ipsius .cccc. ostendunt eum usque ad Isac uixise.’’ Alii hunc esse quendam Cannaneum et ignotum cuius Ebrei genelogiam ignorant. Secundum autem Augus- tinumet Origenem, non homo fuit sed angelus domini : homo sine patre et sine matre

et sine genelogia esse non potest^ T is i cetfaid na n-Ebraide

comniad he genealogia . . . angelus . . V”^^ Salem]

Hieronymus : Salem non, ut losepus et nostrorum omnes arlitrantur, idem est et Hierusalem, sed oppidum iuxta Scithopolim quod appellator Salem, et dicitur uenisse Jacob in Salem ciuitatem regionis Sichem quce est in terra Chanaan** T’"^-’ .i. fuit Salem

nomen ciuitatis F iss-i z’//////^r/^^ cetfaid na n-Ebraide conid i-sund ^<//j

Hierusalem : iss-i inimorro cetfaid srotha lordanen, ecus

innti roboi Melcisedek F"‘K

’ Hieron. de nont. Hebr. p. 91. » Ibid. p. 92. ’ Ibid. p. 14. ♦ Cf. Hieron. Qucrstt. Ilcbr. in Gen. xiv. 18. ^ Cf. Aug. Queestt. in Heptat. i. 74. ^ Hieron. Kpist. 73 ad Euangclum.

T] Soter soeras Loath di thein, qui per saecula habetur,

ut nos omnes precamur liberare dignetur.

Abram de Ur na Galdai, snaidsi’unn ruri ro’irsnada,

soers’um soeras in popul limpa fontis i nGaba.

Ruri anacht tri maccu a surnn tened co ruadi,

30 ro"niTain amal ro’anacht Y)aiiidi de manu Golai.

Flaithem nime locharnaig- ar’douToigse di-ar trogi

nat leic suum profetam ulli leonum ori.

F] 25 secula 27 Abraam Calda snaidsi’um 28 soerais limpha 29 surnd cor-rodi 31 flalhem locharnaig ar’dond’rosgset 32 nad

prophetam

Glossae TF] 25 Soter] .i. Ebreice lesusT’"^ + Grece . . saluator LatineT"“s:F + interpretatur F soeras] .i. ro’soerastar TF Loath] .i. decHnans interpretatur. ’ Loath mac Aran m?c Thara frater Sarra (Sarrai F) TF Q”] Abram] .i. pater excelsus

interpretatur,’^ Abba enim pater dicitur, ram excelsus ; Abraham pater m.ultarum

interpretatur, et subaudi gentium T a celis hie F et subaudi . .

F’"^ Ur] in Ebreo habetur in Ur Ch^thisim .i- in igne Caldeorum. Tradunt autem Ebrei ex hac occasione istiusmodi faljulam, quod Abraham in ij^nem misus est quia ignem adorare noluerit quem Caldei colunt, et dei auxilio liberatus, de idulatrie igne profugerit ; quod in sequentibus scribitur egressum esse Tharan cum sobole sua de regione Caldeorum, pro quo in Ebreo habetur " de incendio Caldeorum," et misus est Aram adhuc ante conspectum patris sui Thara in igne Caldeorum quod uidelicet ignem nollens adorare igne consumptus est. Loquitur autem dominus postea ad Abram dicens. Ego sum qui eckixi te de igne Caldeorum*^ T"’^ Galdai] na Calda .i. Caldei dicti quasi cassi .i. o Cased mac Nachor m/c Thara .i. a filio fratris Abraham, de Ur . . . . Abraham apud illos F"’^ snaidsi’um] ro’n’snode sind F 28 soersum] ro’soera sinn Tro’soerad sind F Hmpa] othoin T ablatiuus TF Gaba] .i.

isin gabud i rabatar sine aqua quando uenit ex Egipto T .i. isin gabud ir-rabatar isin diihrub super aqua, in tan tanic in popul a hEgept ; no^ commad Gaba ainm ind lui : ir-rabatar tunc sine aqua ; no, in tan ro’boi Samuel mac Elcanna i toisigecht in popuil atberar so : Filistina tancatar cucu for sluagud co tangatar m<:/c Israel isna loccaib as Gaba octts Masfad, et unde hie i nGabai, £»^z/j-ro*throiscsetar vc^eic Israel and- sen, ocns do’iat Sam.uel \x%ce illustrationis tarsiu, et unde dicitur limpha, ^tw^ro’memaid re Samuel ocus re maccaib Israel for F’iHstinaib F"‘S 29 ruri].i. ro-ri T anacht] .i. ro’angestar T tri maccu] in anno primo regni Nabcodonosor regis Babiloniie uenit in Hierusalem et inuasit eam ; in anno uero tertio lochim regis luda dixit Daniel et tres pueri in Babilonem ducti sunt et alii multi secum ; et ait rex pnx’posito iunachorum, Arphanas nomine, ut doceret alios pueros de filiis Israel et de semine regio et de filiis tirannorum j^ueros decoros,ut ministrarent ei post peritiam Calde^v linga-, Tri ^x\eic F"’>>’ .i. Sedrac, Misac, Abdinago (Abdenago F) TF haec sunt Caldca F nomina eorum TF apud Caldeos T Annanias, Azarias, Misael TK autem Ebreica F nomina eorum TF apud Ebreos ; et in igne misi sunt quia noluerunt adorare formam Nabcodonostor T 31 flaithem] .i. flaith eim (em F) TF locharnaig]

.i. solusta T solustai F ar’don’roigse] .i. ar’ro’airchise TF 32 profetam]

• i. Danielem, qui bis in Babilonia traditus est leonibus et fuit cum eis in lacu leonum per ebdomadam i:)lenam sine cibo T

’ Hieron. de noin. Ilebr.^. 13. ^ Ibiii. p. 5.

^ Hieron. Qucestt. Ilebr. in Gen. xi. 2S.

HYMN us S. COLMANl MIC UI CLUASAIGH.

T] Amal foedcs in aingel doToit^r dun di-ar fc>rtacht,

35 Di-ar Fiadat ro’ntolomar ro’bem occa i mbi-bethaid

Amal soeras lonas faith snaidsi’iinn dej^-ri tomtach tren,

tarslaic Petrum a slabreid, rop reid remunn cech n-amreid.

nostro opere digno, in paradisi regno.

a bru mil moir, monar ngle, sen De do’nfe iordou’te.

Ro-fir, a Fiada, ro-fir,

40 ro’bet maccan flatha de

Ro-fir, a Fiada, rop fir, scch ro’ised, ro’issam,

Robbem cen es hil-lethu,

ro’erthar in guidi-se,

hi timchuairt na scule-se

risam huili since ind rig hi flaith nime cofrissam.

la hairieliu i mbith-bethu

F]

33 faides in n-aingel

34 dorroiter fortact remoind 36 robbem j7 monor gle 2>^ snaidsi’um deg-rig tom-

occai i mbeth-bethaid

thach De don fte 39 fiado a"firthar F ra’firthar F* -seo 40 scuili-seo 41 fiado rofir uile 42 roisad roisam vapro hi ‘risam 43 robem

;cs il-letha haihgliu

Glossae TF] 33 foedes] .i. prceteriti temporis F Herodes Agrlpa occidit lacobum filium Zebedei et tradidit Petnim iiii. quaternionibus in carcerem ad custodiendum, et liberauit eum dominus per angelum suum T Herodes tetrarcha mac Herodis vaeic Antijvztris xweic Ilerodis Ascolonitre, is lais ro’marbad lohan Babtaist, ocus ro’ches Crist ociis ro’laad Petir i carcair, ecus is e sede forathmentar hie F"’^ laislaic] .i. roHuaslaic F 34 do’r’oiter] .i. a deo TF 35 fiadat] .i. dar

dia maiih TF di-ar fiadait ondi as deus F ro’n’tolomar] .i. rolholtnagem T

ro’tholtnaigem F 37 lonas] .i. dolens siue columba interpretatur, filius Amathi

et (hie est F) uidure quern suseitauit Helias (Eleas F) quando (apud quam F) hospitauit TF^s apud earn T in tempore famis F’"^ fugiens Aehab regem TF’“5? in tempore famis T Israel’ F’”:-’’ 38 snaidsium] .i. ro’n’snaide sind Y tomtaeh] .i.

tomaithmech TF 39 a Fiada] i. a de maith T a deg de F roerthar] .i.

ro’erniter T ro’ernithar F 40 maccan] .i. angeli, ;/<?, F’"^’ + meicc (maecain F)

l>eeca atbalat fochetor (focetoir F) in sanctitate (^w. F) post baptismum TF’"^’ 41

since] .i. celum TF 43 Leth-rand so, octis is ed araiH in lethrand aili oc cai . .

di-a toracht . . atir . . . de’n galur, masu lelh-rann eech ai dib doronsat anuas ; no is e Cholman wwniorro a oenur dorigne in immun . . . foracaib in leth-

rann so ar ro-eceom …. dia mo ehet eeomlanaiged . . a molad-som T"’s

I elh-rand so, oeus ni . . a leth-rand aile and, ociis is ed . . . le in fer di-a torach ade . , atlxith do’n tedmaim (maso) leth-rand cech fir doTonsat anuasana ; maso Colman immorro a oenur dorigne in n-immun-sa, is airi foracaib in leth-rann-sa gen leth-rand ele .i. ar no’cccomlanaig-seom mo munttv–sa ecomlanaigefsa a molad-som F"’« 43 hil-lethu] .i. hi farsinge T .i. leu, ut quidam dixit, mo mathair Oiiis

m’athair | cein ro’batar ’n-a l)ethu 1| bendacht for ed rodos’fuc | ro’bo bee mo . . . lethu F"’«

Cf. Hieron. Praef. in lonam, pp. 388, 9.

T] Reraig faith i cen dibad, aingil apstail, ard fegad,

45 tairset li-ar n-athar nemda ria sluag iidemiia di-ar senad.

Sen de.

B^;?dacht for erlam Patraic con-noebaib Herenn imme,

bennacht forsin cathraig-se ocus for each fil indi.

Bennacht for erlam Brig/V co n-ogaib Herenn impe,

50 tabraid huile cain iorg^W, b^;/dacht {or ordan Brigte.

Bendacht for Colum Cille con-noebaib Alban alia,

ior anmain Adamnan ain ro"la cain forsna clanna.

/For foesam. rig na ndula comairche nacha*n’bera,

in spirut noeb ro"n"br6ena, Qrist ro’n’soera, ro’n’sena.

55 Sen de.

I Orent pro nobis sancti illi in celis, quorum memoriam facimus in terris, ut deleantur delicta nostra per inuocatio- nem sancti nominis tui lesu, et miserere qui regnas in saecula saeculorum. Amen.

F] 44 fodi 45 n-athair nemna senad 46 om. 47 co

noebaib Herend uile 48 bendacht inde 49 b<??zdacht Brigte Herend 50 uile bennacht 51 co noebaib 52 Adamnain 53 foisam

commairche 55 S.D.

Glossae TF] 44 reraig] .i. ro-n’g no rerig (ro-reig F) TF + .i. segul foda a segul F 4- qui fuerunt ante diluuium TF dibad] .i. in poena TF fegad] .i. is

ard in {ovi. T) fegad angelorum et apostolorum TF 46 sen de] hue usque

cecinit Colman T 47 bendacht] Dermait nati Germain comarba Pa/razV,

is e ro’tuill na cethri rannu-sa ; hanmand V-^traic ocw; Brigtre tan turn fuemnt oats Mugron comarba Cohim Cille fecit dorigne in n-imrriun-sa sis .i. na da rann dedencha F"^& erlam] .i. er-ellam .i. adbul-ellam fri TF"^^’ + denaim

ferta T + denmus firt F’^s + ones niirbaile TF"’;? Patraic] .i. for in erlam as Patraic TF 48 indi] .i. inte T 51 Colum] .i. collum ar a diutecht dictus est T

Cille] .i. quia frequenter ueniebat (at Daru) nchill .i. (a) Teliag Dub-

glaisse, quia a …. ad campum (pro ciuitale ueniet 1 . . . . before et dicebant) . . expectem …. (cil)le inde dictus (est)T Crimthand a ainm baiste, ic Telaig Dulvglase winiorro, ro’leg a salmu do sacurt na cille, oats ticed som com-menic cosin mag i fail na cille …. F"‘S 51 Alban]

.i. fri muir anair T 52 Adamnain] .i. Adomnan m<7c Loran m^/‘c Linne :

Ronat ainm a mathar F’“Jf cain] cethri prim-chana na Herend .i. cain

PatrazV oc2is Dari octis Adomnan ocus Domnaig. Cain Patrtz/V ijutnon-o, cen chleirciu do marbad ; cain Dari, cen bi’i do gait ; [cain] Adomnan cen . . do marbad ; [cain] Domnaig, cen [dul] ar imtecht F”’^’ clanna] .i. forsna mnaib ; no, super

gentes F 53 foesam] .i. for foesitin F

[NOTAE.]

T] fol. 5 /;/ sup. inarg. alleluia psalmus .

alleluia . . . alleluia pater alleluia filius alleluia spiritus sanctus desideras

T] fol. 5b i7i sup. inarg.

. . . simus, nam si ilia . . . pericula ut sum . €ntis interius est. Salomon : Fortis est ut mors dilectio/ quia uidelicet sicut mors corpus interimit, sic amorem corporalium rerum aeternas uitae caritas occidit.’

ef a Jtianu sac. xvi

In nomine patris et filii cum spiritui sancto.

lesus Christus qui supra Mariam sedebat et Petrus ante ilium stabat, die mihi Petre quare tristis es . . . nunc . . . meos dolores . . per .u.ii …. per Christum apostolorum ut non

amulum q. i. . . . non opere . . . locos

• .     .     isti 
  

^ Cant. viii. 6. * Greg. Horn, in F.uang. i. 11.

32 PRAEFA TIO IN HYMNUM S. CUCHUIMNEL

[Praefatio in Hymnum S. Cuchuimnel]

T] Cantemus in omni die : Cu-chuimne fecit hunc ymnum do molad Maire oge ; i n-aimsir iniinon^o Loingsig meicc

Oengusa ocus Adamnan factus est ; incertum est uero in quo loco eum fecit. Is e fochunn a denma, di-a soerad ar in 5 droch-bethaid ir-rabai, quia coniugem habuit et in mala uita cum ilia fuit ; no commad do rethigud remi aneich nad roacht leis di-a legund dogneth in molad-sa do Maire. Ut Adamnanus dixit :

Cu-chuimne 10 ro’leg suthe co drumne ;

al-leth aile arata ro’leic ar a chaillecha. Cu-chuimne dixit : Cu-chuimne 1 5 ro’leg suthe co [druimne] ;

2il-leth diile arata legfaid, leicfid caillecha.

no, al-leth n-aile araid cui legfaid huile, corop sui. 20 Tre rithim dd^na fecit, ocus xiiii. coibtill ann, ocus da line in cech coib^//, ocus xii. sxWaba cech line.

Maria stilla maris interpretatur ; et significat ?eclesiam in- uentam in amaritudine sai^culi.

F] doronai in n-immun-sa ar pro fecit …. do 2 amsir oni. im- morro 3 Oengz^i-sa Adomnan dorone/r^ factus est om. est 4 is he in fochund/r^ is e . . . a denma 4 soerad 5 i rabi 6 comad

do redigud 8 Adomnan 9 Cu-chumne 10 siiithe 10 druimne

II armatha^r^ arata 12 ro’threic/r^ ro’leic challecha 14 Cu-

chumne I? suithe druimne 16 armatha/r^ arata 17 legfaid

callecha 18 alleth aile aridcui 19 leg uile 20 doronad he /r^ fecit

cethri coptild^acand/rf? xiiii …. ann 21 da line cecha cobtil

coic sillaba dec in. 22, 23 oin.

[Hymnus S. Cuchuimnei in Laudem S. Mariae.]

T] /^"^Antemus In omni die conclnentes uarie

conclamantes deo dlgnum ymnum sanctse Marise

Bis per chorum hinc et inde collaudemus Mariam ut uox pulset omnem aurem per laudem uicariam

5 Maria de tribu ludas summi mater domini oportunam dedit curam egrotanti homini

Gabriel aduexit uerbum sinu prius paterno quod conceptum et susceptum in utero materno

Haec est summa haec est sancta uirgo uenerabilis TO quae ex fide non recessit sed exstetit stabilis

Huic matri nee inuenta ante nee post similis nee de prole fuit plane humanse originis

Per mulierem et lignum mundus prius periit per mulieris uirtutem ad salutem rediit.

15 Maria mater miranda patrem suum edidit

per quem aqua late lotus totus mundus credidit

Haec concepit margaretam non sunt uana somnia pro qua sani Christiani uendunt sua omnia

FPKR] ///. himnus sanctae Mariie R i concinnantes FKR con-

cinantes P uarias K uariae R 3 corum P collaudamus FP conlaud-

amus K conlaudemus R 4 0111. ut R pulsat KR 5 luda FPKR

summa PR 7 patris/r<? prius P paternae R 8 materno R

9 haec R bis 10 haec/r^ quae ex R ^l pro ex PK extitit F extetit R

II matre R inucntum R 12 flore ^r^ prole R planas F plana R

15, 16 om. P 15 aedidit R 16 lata KR lota R 17 hoc PR

conciepit K margaritam P margareta R 18 per quam P sane F

tllossae T] i cantemus] .i. fideles uarie] .i. inter duos choros 7 uerl)um]

.1. atinuntiationem uerbi .i. Aue Maria plena gratia* 8 conceptum] .i. diuina

cperante potentia credentis uiscera fecundantur 13 lignum] .i. praiuaricationis

15 patrem] .i. omnium creator de creatura sua procreatur. fens \\:x. de riuulo suo oritur. Uitis uera de uirguUu suo nascitur et in ligno mortali arlxjr uitce inseritur et porta . in se uirtu.s al) inftrmis portatur 17 margaretam] ,i. Christum

’ Lc i. p3 LIBER HYMN D

34 HYMN US S. CUCHUIMNEI IN LAUD EM S. MARIAE.

T] Tonlcam per totum textam Christi mater fecerat

20 /quae peracta Christi morte sorte statim steterat

Induamus arma lucls loricam et gallam ut simus deo perfecti suscepti per Mariam

Amen amen adiuramus merlta puerperae

ut non possit flamm.a pirae nos dirse decepere

25 Christi nomen inuocemus angells sub testlbus ut fruamur et scrlpamur Htterls celestlbus.

Cantemus

I Sanctse Mariae meritum

imploramus dignissimum ut meriamur solium habitare altissimum

FPKR] 19 tunicam K totam P textum KF textam F"^ Christo K

21 induamur R luricam PKR uicariae/rt? et galiam R galeam FPK

23 adoramus K adoremus R 23-25 oin. merita

inuocemus R 24 pyrae K dire P decerpere FP 25 inuocamus PK

26 framur T fruamur T* in fruamur R scribamus r F scribamur PKR caelestibus R caelestibus K 27 oin. cantemus PK cantemus in omni die R

1-4 OJH. KR I Sancte Mariae P 3 mereamur FP

Glossae T] 19 tonicam] cqvcUis hinair imiibair totum] .i. corpus textam]

.i. cen uaim and etzV 20 sorte] .i. sine partitione 21 loricam] lorica dicta

eo quod loris caret 23 amen] .i. uere uel fideliter puerper?e] .i. puerum

pariens in aetate pueri id est in decimo uel ia xi 24 pirae] .i. in nabriad granna

26 litteris] .i. in memoria dei.

[NOTA.]

T] fob 6b m Slip, marg.

dedinatio est … . uirtute . . manus appellata est a cursu, equus ab aequitate, cursus panis . . . quod . . . ore rict . . carens, pilax pede segax . . . mustella panis pascens nimis canis canendo nimis

PRAEFATIO IN HYMNUM S. HILARII. 35

[Praefatio in Hvmnum S. Hilaru.]

T] Ymnum dicat. Hilarius eipiscopus et princeps ciuitatis quie dicitur Pictauis fecit hunc ymnum Christo, in monte Gargani, iar tomailt na prainne illic i tegdais ind latraind. Ocus iar n-atlugud buide do Dia rothinsat in meic bethaid 5 post, CO narbat mo quam infantes, amal tarfas sein do sacurt boi occo. Tanic aingel ocus asbert friu, *’ nisi penitentiam egeritis, in infernum ibitis." Egerunt ergo penitentiam, et dedit deus induigentiam eis per istam laudem : sic nobis conuenit canere post prandium.

10 Aliter, locus .i. specus in pectore montis louis inter Alpes in qua philophi ante fuerunt. Tempus Ualentiani et Ualen- tis. Persona Hilarius. Causa .i. angelus postulauit quando uenit ad Susannam urbem cum tricentis uiris .i. c. de clericis et cc. de laicis. Unus uero de clericis mortuus est pro frigore

15 hiemis, et Hilarius orauit pro suo monacho. Ilia autem nocte angelus dixit ad eum, " debet te scrutari scripturas et ymnum facere deo." Ille ergo fecit iuxta imperium angeli et mor- tuum suscitauit per gratiam dei. Metrum troiachum tetrametrum est ; hie recipit spondeum

20 omnibus locis praeter tertium locum et tror/^ia omnibus locis ; in quo aliquando tertio loco prioris uersiculi spondeum reperies, ut " factor celi et terrae factor," et " uerbis purgat leprae morbum." Currit autem alternis uersibus, ita ut prior uersus habeat pedes .iiii. posterior uero .iii. et sillabam.^

25 Ymnus Grece, laus interpretatur Latine ; uel ymnus memoria

F] Locus huius artis spelonca in pectore montis louis in qua ante philosophi fuerunt. Tempus noui testamenti, uel post Nerontm. Persona Hilarius Pictauiensis. Causa postulatio .i. angelus postulauit ab Hilario. Uel Hilarius hunc ymnum fecit 5 ueniens ad Sannam urbem cum ccc. uiris .i. c. de clericis et cc. de laicis, et mortuus est unus de clericis pro frigore hiemis. Et ille orauit ad dominum pro monacho suo. Ilia autem nocte facta est uo\ ad eum dicens, debet te scrutari scripturam et ymnum facere deo ; ille uero fecit et mortuum suscitauit. Isidorus. Ymnos 10 primum Dauid profeta in laudem dei composuisse ac cecinisse mani- festum.’ Metrum trochiacum tetrametrum, quod a poetis Grecis et Latinis frequentissime ponitur, recipit trocheum et locis omnibus spondeum prajter tertium, currit alternis uersiculis, ita ut prior habeat

’ Cf. Baeda de arte mctrica c. 23. Cf. Isid. De Off. L vi. i.

D 2

36 HYMN US S. HILARII IN LA UDEM CHRISTI.

T] dicitur, sicut in psalterio Greco " ymnos testmon," hoc est mcmor fuit nostri ; oais is do molad De in t[s]ainriud as dir ymnus ; ocus is ior binnius canair, ut Augustinus dicit, isna Deccadib/ Ymnos primum Dauid profeta in laudem Dei 30 compossuisse manifestum est.-

F] pedes iiii. posterior habeat pedes .iii. et sillabam. Exempluin 15 huius totus ille ymnus pulcherrimus cuius initium hoc est, “Ymnum dicat turba fratrum, ymnum cantus personet.” In quo aHquando loco prioris uersiculi spondeum reperies, ut “factor ceh et terrae,” et “uerbum purgat leprae morbum.”"

[H YMNUS S. HlLARII IN LaUDEM ChRISTL]

T] VT’Mnum dicat turba fratrum ymnum cantus personet Christo regi concinentes laudem demus debitam

Tu dei de corde uerbum tu uia tu ueritas lesse uirga tu uocaris te leonem legimus

5 Dextra patris mons et agnus angularis tu lapis sponsus idem el columba flamma pastor ianua

FACGH] ///. Ymnum sancti Hilari de Christo A Ymnum super euangelium Christi et oratio sancti Hieronimi et Paulini C Ymnus sancti Hilarii episcopi Pictauensis H car. tit. FG

I personat C 2 Christum H rege G regem H concinantes G

concinnentes A concinnantes CA^ laudes G debita G 3-5 dcf. A

3 uerbo G 6 \xq\ pj’o el ACGH columna C

Cilossae T] I ymnum] .i. laudem fratrum] .i. in Christo cantus] .i.

nominatiuus 2 concinentes] .1. a uerbo concino .i. a comchanam demiu>]

uel laudes demus debitas 3 de corde] .i. de secreto diuinilatis uerbum] .i.

filius uia] ut dicitur, Ego sum uia et ueritas et uita et iterum, Nemo uenit ad

jiatrem nisi per me’’ 4 lesse] .i. genitiuus uirga] ut dicitur, Exeat uirga de

radice Icsse"* leonem] ut dicitur, Uicit leo de tribu luda’’ 5 dextra] .i. uita

eterna et in marg. dextera dei dicitur quia sicut facit aliquis omnia quiv uult ])er dexteram, sic deus jmter omnia fecit per Christum. Ideo columba dicitur propter simplicitatem suam ; flamma ut dicitur, Deus meus flamma deuorans et ignis consumens’ mons] ut dicitur, Erit in nouissimis diebus prxparatus mons^ agnus] .i. Fcce

agnus dei, eccequi tollit peccatum mundi’’ lapis] .i. lapidem quem reproba(uerunt)"* 6 sponsus] .i. sicut sponsus procedens de thalamo suo^’ cl] .i. deus columba] ut (licitur, Sponsa mea columl)a mea^" pastor] .i. Ego sum pastor bonus/-’ et iterum, ligo sum ianua, per me si quis intrauerit salua(biiur)^’*

1 Cf. Aug. Enarr. in Ps. Ixxii. i. 2 Cf. Isid. Dc. Off. I. vi. i. •’ Cf. Raeda de ard

metrica c. 23^ * Jn. xiv. 6. ■’• Isa. \i. i. ’’ Apoc. v. 5. ’ Hebr. xii. 20.

•" Na. ii. 2. ^ Jn, i. 29. ‘* I’s. cxvii. 22. ’ Ps. xviii. 6. ** Cant. v. 2.

^■’ Jn X. 14. ‘* Jn. X. c.

HYMN us S. HILARII IN LAUDEM CHRIST/. yj

T] In profetis inuenlrls nostro natus saeculo ante saecula tul fuisti factor primi sseculi

Factor cseli et terrae factor congregator tu maris lo omnlumque tu creator quae pater nasci iubet

Uirglnis receptus membris Gabriells nuntio crescit albus prole sancta nos monemur credere

Rem nouam nee ante uisam uirglnem puerperam tunc magi stellam secuti primi adorant paruulum

15 Offerentes tus et aurum digna regi munera mox Erodii nuntiatum inuidens potential

FACGH] 7 prophetis FCH inueneris C inuenimus G nostrum natum saeculum G saeculo A 8 secula FGH saecula C saecla AC"^’ tu FCA

seculi F saeculi AGH 9 celi F caeli AGH om. et ACH 10 eras.

H quae A omniaque G creasti pro creator G 1 1 Gabrihelis

A Gabriheli C Gabrihele G Gabriele H nuncius G 12 aluus FACGH

13-16 dcf. A 13 uissam F 14 paruolum G 15 offerunt

ei C* thus F oni. et C"^ regis G munerae C 16 Herodi FG

Herode C Herodes H nuntiatum est C inuidus H potentia F potentiam C

Glossae T] 7 nostro] .i. in nouo testamento 8 saecula] .1. ante omnia

specula fuisti] i. per temetipsum qui es sine initio et sine fine primi] .i. mundi creatio in principio, secundum sa;culuni quando reformabitur in fine Sitculi ; aliter, priiimm Sccculum creatio Adiv in principio mundi, secundum sneciilum reformatio hominis per Christum 10 omnium] .i. elimentorum, ut dicit lohannes, Omnia

per ipsum facta sunt’ iubet] .i. Fiat lux et facta est lux’ 1 1 Gabnelis] ,i.

Aue Maria gratia ulena, ecce concipies et paries filium et uocabis nomen eius lesum’ 12 albus] .i, Marire 13 puerperam] .i. puerum prius parens, uel in oetate pueri

j>areiis Christum .i. in x° uel in xii° anno 14 magi] .i. quasi magis gnari qui

philosophantur in omni re ut est, Ecce magi ab oriente uenerunt Hiercsolymam* primi] in sup. war^. (primi .i. na hirgde, uel primi ex gentibus hi fuerunt) quia prius

ante eos adorauerunt eum pastores (ante xiii iuxta turrim) Gadder.

Mulcho eorum senior qui aurum deo regi obtulit ; secundus Caspar iuuenis qui tus deo obtulit ; tertius Pati(farsai (jUi) mirram homini obtulit ; unde quidam dixit

Slelchar tidnachtaid ind oir ;

Caspar tucc in tus dimoir ;

Patifarsat tuc in mir maith ;

conastarat dond rig-laith. Gregorius : Auro sapientia designatur ; lure autem quod deo incend^tur uirtus orationis exprimitur ; per mirram carnis nostra mortificatio figuratur. Nos itaque nato domino ofTeramus aurum, ut hunc ubique regnare fateamur ; offeramus tus, ut credamus quod is qui in tempore apparuit deus ante tempora extetit ; offeramus mirram, ut eum quein crcdirnus in sua diuinitate impasibilem, credamus etiam in nostra fuisse mortali carne" paruulum] in sinistr. viai-g. pulcherrime niunerum sacramcnta luuencus prespiter uno uersiculo comprehendit

tus, aurum, mirram, regique, hominique, deoquc dona ferunt.*’ i; offerentes] .i. ar a chumbri na tucc mirram, no ni thalla and in uersu, uel quia pcstea dicetur 16 nuntiatum] ,i. opus nascendi inuidens] .i. Herodes

potentice] .i. Christi.

Jn- >• 3- * Hen. i. 3 3 Lc i. 28, 31. ^ ♦ Mt. ii. i.

‘■’ Greg. Iloin. in Euan^. i. lo. ’ luuencus /wish, cuang. . 28 ^.

T] Turn iubet paruos necarl turbam fecit martlrum fertur infans oculendus Nlli flumen quo flult.

Qui refertur post Erodem nutriendus Nazareth 20 multa paruus multa adultus signa fecit celitus

Quae latent et quae leguntur coram multis testibus praedicans celeste regnum dicta factis approbat

Debiles facit uigere cecos luce illuminat uerbis purgat leprae morbum mortuos resuscitat

25 Uinum quod deerat idris motari aquam iubet

^ e*d d t c ifc a

nuptiis mero retentis pfopinnando poculo

Pane quino pisce bino quinque pascit milia et fefert fragmenta cenae ter caternis coruibus

FACGH] 17 necare H turba G martyrum FCH 18 occu-

lendus FAC’^H Nilo G quod fluis G 19 reuertur C Herodem

FAG Natzareth C 20 dultus G caelitus AH caelitus C celidus G

22 casleste A caeleste C adprobat A adprobatiim C 23 fecit AH

figere C firmos G c^ecos A inluminat AC inluminans G 24 uerbo

G morbos C"^H resuscetat G 25 ^x^X pro deerat C hidris F ydris C

ydriis C"^ hydriis GH motuari F mutare C*H motare CG 26 niiptis

AC nuptiis C* merore tentis C retinctis H propinando FH propinandum C"^ prouinato G populo/r^? poculo ACGH 27, 28 def. A 27 panes

quinos pisces binos G pauit G 28 refert FH reffert C refertur G

fragmentae G quaternis FCH quatternis G corbibus FC*H corbibis C coffinos G

Glossae T] 17 iubet] .i. Herodes paruos] c^s/ cia lin na m^craide ro’ches sund la Heroid? ni anj-a duo milia .c.xl.ut Gregorius manifestat in Sacramentariu 18 fertur] .i. ducitur ; quatuor annis fuit Christus in Egipto fugiens Herodem. Eliopolis, .i. solis ciuitas, nomen ciuitatis in qua Christus in Egipto habitauit ; uel eleos, sol ; polls, ciuitas, interpretatur : ubi ut aiunt in die aduentus illius in urbem omnia idula eius comminuta sunt. Affrodius uero nomen principis illius qui Christum et parentes eius benigne (sus)cepit 19 refertur] .1. b^rar post] .i. post mortem

Herodis 20 paruus] .i. paruulus adulius] ar ro*fc?rbair celitus] .i. per

uirtutem celestem 21 quae latent] .i. inna hi na<7^ fessa o^x. legunturj.i.

na hi ro ‘fessa testibus] .i. apostolorum et discipulorum 22 dicta] in

sinistr. marg. dicta factis .i. uiuificat mortuos, illuminat cecos 23 debiles] .i.

quasi dolore habilcs et in niar^. hcec sunt signa proedicta 24 mortuos] /;/ marg.

Tres tantum homines Christus suscitauit .i. Lazarum, et filiamlari principis sina(goge, atque filium uidua?) ; hi tres (homines signi)ficant peccata hominum : tilia jnincipis ;:uscitata in cubi(culo significat peccatum cordis); films uidua: suscitatus in ostio ciuitatis significat peccatum uerbi prolatum foris ; Laznrus suscitatus de scpulchro significat peccatum actionis cum (morie).^ 25 idris] .i. ar na uisci-lestraib

motari]. i. a sua natura in uinum 26 retentis] .i. hominibus propinnando]

.i. anb(ad fjodailte. . . in uaii-sin poculoj .i. fit poculum . . . culurn lestar 27 pane] No’biih binus et quinus secundum ueteres. Nunc autem bini et quini, ut Priscianus dicit^ pascit] .i. Christus milia] .i. uirorum, except is mulieribus tt

paruulis 28 coruibus] curuus, crom ; uel coruus, fiach ; uel corbibus, quod est hie. ’ Cf. Greg. Moral, iv. 52. ^ Prisc. De Jigiiris nuinerot~iim c. m".

I

I

T] Turba ex omni discumbente iugem laudem pertullt 30 duodecim uiros probauit per quos uita discltur

Ex quis unus inuenitur Christi ludas traditor instruuntur misi ab Anna proditoris osculo

Innocens captus tenetur nee repugnans ducitur sistitur falsis grassatur offerendus Pontic

^^ Discutit oblecta prseses nullum cremen inuenit sed cum turba ludeorum pro salute Cesarls

Dicerent Christum necandum turbis sanctus traditur impiis uerbis grassatur sputa flagra sustinet

/Scandere crucem lubetur Innocens pro noxlis
40 morte carnis quam gerebat mortem ulcit omnium

FACGH] 29 hecomnis G discumbenti C discumbentis G iuge H 30 adprobauit G 31 quibus ACGH luda AC ludas A’^Iuda

Christo G traditur ACG traditor C* 32 instruntur A instruentur

A* missi C*GH Anne per proditoris osculum G 34 grasatur FAH

offerentes A Poncio G 35^ 36 om. A scd cum nota omissionis

35 abiecta C pr^esis G crimen FC*GH 36 clamat pro cum G

turbas F turbe C*H ludaeorum C Cessans G 37 negandum ACH

negatum G 38 impis C impiis C* grasatur FAH grauatur G spota G

39 ascendere G noxis AC noxiis C"^ 40 morte morte A morte A

moritur morte G ierebat G uincit C

Glossae T] 29 discumbente] .i. am«jr o miasaiged ind ule buden ; unde discus diriuatur .i. niias pertulit] .i. Christus 30 duodecim] in marg. lege

dodecim sine .u. in scandendo uiros] .i. apostolos probauit] .i. elegit uita]

.i. futura 31 quis] .i, apostolis ludas] .i. ut Christus dixit, Unus uestrum

me traditurus est’ . . 32 instruuntur] .i. ab ludeis et sacerdotibus misi] .i.

latrones et in sinistr. niarg. misi .i. 6 Chaiphas imtncrro ro’faided-som, quia ille sacer- dos fuit illius anni ; sed causa metri dicit ’ ab Anna ; ’ et in libris historiarum refertur quod .iiii. fuise principes inter Annani et Caifam, sed filia Annas coniunx fuit Caifas osculo] ut ludas dixit, Quemcunque osculatus fuero ipse est- ; uel osculum pacis et amoris et mortis est 33 innocens] .i. Christus tenetur] .i. airgaibthair 34

sistitur] .i. ducitur falsis] .i. uerbis uel conuiciis Pontio] .i. proesidi regis mundi 35 obiccta] .i. na tacrai dorata ior Qrisi inuenit] .i. in Christo, ut dicitur, Innocens ego sum a sa(nguine) iusti huius" 36 Cesaris] Ar ba tocrad do-side nomen regis

for nech aile acht fair a oenur . . . regem esse dice^ar. Cessar diclus a cesso m(atris) utero 37 turbis] .i. ludeorum traditur] .1. Christus 38 sputa]

• i. na saile flagra] .i. na sraigle 39 crucem] /’;/ sinistr. viarg. Quare no!uil

dominus alia morte mori nisi morte crucis, quia ciux magnum misteiium hahet. Si enim crux in terra proiicitur per .iiii. eius cornua .iiii. partes mundi demonstrat. In hoc uoluit dominus demonstrare quod non uenit unam partem mundi redimere sed totum humanum genus. Psalmista dicente, A solis ortu et occasu et ab aquilone et marl, dicant qui redempti sunt a d^^mino quos redemit."* Et si crux sursum sustollitur simul demonstrat celestia et terrestria. et in dextr. niarg. Quatuor ligna fuerunt in cruce Christi, cedir a cos ociis cupris a tenga ociis gius in geind doratad trethe ocus bethe in clar in ro’scribad in titul iubetur] .i. a ludeis, ut dicitur, Crucifigatur, crucifigatur^ pro noxiis] .i. pro hominibus 40 gerebat] .i. jxDrtabat omnium] .i. hominum

Mt. xxvi. 21. « Mt. xxvi. 48. ’ Mt. xx-ii. 24. ♦ Ps. cvi. 2, 3.

• Mt. xxvii. 23.

40 HYMN US S. HILARII IN LAUD EM CHKISTl.

T] Turn deum clamore magno patrem pendens Inuocat mors secuta membra Christi laxat stricta ulncula

Uela templi scisa pandunt nox obscurat sseculum excitantur de sepulcrls dudum clausa corpora

45 Affuit loseph beatus corpus mirra perlltum lintheo nidi lloratum cum dolore condidit

Milltes seruare corpus Annas princeps praecepit ut ulderet si probaret Christus quod spoponderet

Angelum dei trementes ueste amictum Candida 50 quo candore claritatis uellus uicit sericum

Demouit saxum sepulcro surgens Christus intiger hsec uidit ludea mentax haec neoat cum uiderit

Feminae primum monentur saluatorem uiuere quas salutat ipse mestas complet tristes gaudio

FACGH| 41 Dum domini /^r^ turn deum G 43 uelum G scissum

est G scissa FCH pendunt A pendens C pendit G obscura G saeculum AG 44 sepulchris FACGH tudum G supra v. 45 H habet regna Christus uictor ingens uastat infernalium 45, 46 cm. G 45 adfuit AC

myrrae C myrra H 46 linteo AH rude C 47 Anna AH

Arua C oin. princeps F praecipit FC praecipit A 48 uiderit C

probarit C spoponderat FAH sposponderat C 49 angeli C timentis G

amicti C^micta CH 50 qua C qui H uelud C siricum AG

5[ demouet H sepulchre FACH sepulcri G surgit GH integer C’^G integer H 52 haec AGH bis mendax FACGH negauit G uiderat F

uideret A 53 monentem C 54 def. A qua C ipsi C conplet

C conplens G tristis C

Glossae T] 41 clamore] .i. quando dixit, Heli, heli* ; et, In manus luas domine commendo- 42 stricta] .i. nerui corporis Christi 43 uela] .i. ut

dicitur. Ecce uelum templi scisum est in duas partes-^ nox] .i. tenebrce factoe sunt

super uniuersam terram a sexta hora usque ad nonam horam’* 44 excitantur]

ut dicitur. Multa corpora sanctorum resurrexerunt post resurrectionem suam et apparuerunt multis in Hierusalem** 45 affuit] .i. uenit diues ab Arimathia,

nomine Joseph’’ 46 rudi] .i. nouo condidit]. i. sepeliuit 47 milites]

.i. Romanorum Annas] .i. pro Caifa hie iterum Annas dicitur 48 spopon-

deret] .i. tertia die resurgere et dicit iterum, Soluite templum hoc et in triduo resuscitabo ilkK^ 50 uellus] in sinistr. niarg. uellus sericum .i. in cnai sericda

.i. cenele etaig maith sein ; sunt apud Ethiopian! et Indos quidam in arboribus uermes qui pompices appellantur, qui araneoe more tenuissima tila neunt, et unde sericum uestimentum efficitur^ sericum] .i. seres .i. nomen gentis a quo et sericum uestimen- tum 51 demouit] .i. angelus remouit intiger] .i. corpore et anima 52 hcec]

• i. mira opera resurrectionis ha^c] .i. cadcm opera 53 feminas] .i. Maria

Magdalena et Maria lacobi et losetis et Salamona monitx sunt circa resurrec- tionem Christi manifestam 54 salutat] .i. benedicat angelus uel Christus mestas] .i. tristes muliercs gaudio] .i. resurrectionis Christi

Mt. xxvii. 46, 2 Lc. xxiii. 46. ^ Mt. xxvii. 51. * Mt. xxvii. 43.

Mt. xxvii. 52, 53. ’’ RIt. xxvii. 57. ’ Jn. ii. 19. ^ Cf. Isid. Etyvt. xix. 27.

HYMN us S. HILARII IN LAUDEM CHRIST!. 41

T] Seque a mortuls paterna suscitatum dextera tertia die redise nuntiat apostolls

Mox uidetur a beatis quos probault fratrlbus quod redisset ambigentes Intret lanuis clausis

Dat docens praecepta legis dat diuinum spiritum 60 spiritum dei perfectum trinitatis uinculum

Precepit totum per orbem babtizari credulos nomen patris inuocantes confitentes filium

Mistica fide reuelat tinctos saiicto spiritu fonte tinctos Innouatos fillos factos dei

65 Ante lucem turba fratrum concinnemus gloriam qua docemur nos futuri sempiterna ssecula

/Galli cantus galli plausus proximum sentit diem
nos cantantes et pratcantes quae futura credimus

Maiestatemque immensam concinemus iuglter 70 ante lucem nuntiemus Christum regem saeculo

FACGH] 55 et suos [?] /<9J-/ seque G 56 tercia G rediisse F

redisset C redisse GH nuntians CG 57 audetur C 58 quos O

redisse H ambigentem C"^ intrat FACGH 59 praecepta A precepta

H 60 sanctum /^r^ spiritum C 61 pra^cipit FA pra:cepit CGH

toto G orbe G baptizari A babtizare C baptizare GH 62 con-

fidentes G 63 mystica C misticam G fidem G tincto C iunctos G

64 fonte cunctis innouatis filiis factis dei G 65 0711. lucem C con- cinemus F 66 def. A quia docemus G futura C futuros GH sempiterno seculo GH 67 sentet A sencio G 68 canentes AGH praecantes quae A 69 inmensam ACG concinnemus AC uniter A 70 nuntia- mus FC nunciemus G Christo H 0111. regem G regi H saeculo A seculi G saecula H

Glossae T] 55 paterna] .i. uirtute patris 56 redise] .i. ad uitam

nuntiat] .i. Christus per mulieres 57 probauit] .i. elegit uel bonis operibus, id

est, spe et fide et caritate fratribus] .i, apostolis 58 redisset] .i. resurrexissct

ambigentes] .i. dubitantes, .i. Tomas et ceteri de resurrectione Christi 59 docens]

.i. Christus dat] .i. dorat rath in spirta noeb f<3;:aib dia min-chasc, quamuis plenius dedil in i>entecostem 60 uinculum] .i. na rolhoimnide combad deda//<? cctharda acht

treada semper, eo quod patrem et filium coniungit ; uel uinculum, quod homines ad deum coniungit 61 precepit] .i. Ite, docete omnes gentes babtizantes eos in

nomine patris et filii et spiritus sancti* 63 reuelat ] .i. innouat tinctos] .i.

babtistatos 64 fonte] .i. babtismi innouatos] .i. gratia spiritus sancti

65 lucem] .i. diei turba] .i. uocatiuus fratrum] .i. in Christo 66 docemur] cimitach gncthigido chestaig fil hie, ut Priscianus dicit- futuri] uel [futur]os sempi- terna] .i. apud deum 67 cantus] sicut canit gallus ante lucem, sic decet nos cantare ante lucem matudini temporis ; uel, ante diem iudicii. ct in siuistr. mar^. palli plausus galli cantus. gallus .i. gall a candore. gallus .i. cailech .i. a galea capitis dictus est. lob dicit, Quis dedit gallo scientiam etc.* 68 futura] .i. pr.v^mia celestia 69 maiestatem] .i. dei

’ Mt. xxviii 19. • Priic. Inst. viii. 25. ’ lob. xxxyiii. 36.

T] Ante lucem decantantes Chrlsto regi domino et qui In Ilium recte credunt regnaturl cum eo

Gloria patrl ingenlto gloria unigenlto

simul cum sancto splritu In semplterna saecula

I Te decet ymnus deus in Sion

et tibi reddetur uotum in Hierusalem^

Canticis spiritualibus dilectati ymnos Christe consonantes canimus tibi quibus tua domine maiestas possit placari oblata 5 deo laudis hostia spiritali per te Cliriste lesu saluator

Unitas in trinitate

te deprecor domine

ut me semper trahas totum

tibi uotum uouere

FACGH] 71 nuntiemus pro decantantes AH nunciemus G Christum regem AG saeculo pro domino A dominum G 72 am. et AGH

om. recte G rectae A recti CH Christo \.q> pro ilium G illo H di^o pro eo F ‘j’})^ 74 om. G ‘]^ genitori/r^ ingenito H 74 una pro simul FH

01)1. simul C saecula A + amen H + seculorum C

1-9 om. ACGH 2 Jerusalem F 3 Christe lesu F 5 spirituali

F 5 + m[undi] q[ui] F 6-9 om. F

Glossae TJ 71 decantantes] .i. laudem 72 regnaturi] .i. sunt cum eo]

,i. cum Christo 73 gloria] .i. sit et in siiiistr. marg. F , . . . iam laudes

offerimus ut nos domine adiuuet. amen. gloria] .i. sit unigenito] .i. filio

I Sion] et non in thethralibus 2 Hierusalem] quia ibi habitas

[NOTA.]

T] fol. 8 in sup. marg.

Tunc saluator cum pro se et Petro dari iubet, pro omnibus soluisse uidetur ; qui sicut omnes in saluatore erant causa magistri, ita et post saluatorem in Petro omnes contenentur; ipsum enim post se reliquit pastorem. Denique dicit illi, Ecce Satanata expostulauit utnos uentilet uelut triticum, ego autem rogaui pro te, (ne) deficiat fides tua, et tu conuersus confirma fratres tuos.’ Manifestum est in Petro omnes contineri, rogans enim pro Petro pro omnibus rogasse. Cognoscitur enim semper in prepossito populus aut corripitur aut laudatur.^

’ Ps Ixiv. 2 2 L^.^ xxii. 31, 32. ^ Pseudo-Aug. Qua’stt. ex titi. ct non. test, l.vxv.

PRAEFATIO IN HYMNUM S. COLMANl MAC MURCHOK. 43

[Praefatio in Hymnum S. Colmani Mac Murchon.]

T] In trinitate spes mea. Tri meicc Murchon do Chon- nachtaib doronsat in molad-sa do Michel : Colman a sinser ociis epscop side ociis sacairt in dias aile. Causa .i. di-a n-ailithre dochotar co tanic anbthine mor d6ib/(?r muir Jcht, 5 CO ndeochotar inn alaile insi. ociis co tanic gorta mor doib ; conid di-a soerad ar in gorta-sein doronsat in molad-sa. No is do soerad inse Rodain ar demnaib, ar ro’boe araile epscop tarmthechtach in . . . reme-sein,<?f^/i- hi Fraiicaib ata. Et postea ad Hiberniam uenerunt. Incertum est autem 10 in quo tempore factus est. Tre rithim da;/<^ doronad ocus xi. caiptell dsec ann oais da lini in cech caibtiull ociis se s\\aba dcxc cechai. Is fo 1 is rithim do reir in ’ omine ’ do bit[h] ann.

F] In trinitate spes mea et reliqua. Meicc Murchon do Chon- nachtaib doronsat in n-immun-sa do Michel ar a soerad de tempes- tate mara Icht ; no ar a soerad de fame in insola maris Tirreni. Commad he da;/^ Colman a oenur dogneth, ar rop he a sinnser he 5 ocHS da//<? epscop he-side ocus sacairt in dias aile ; uel inter se fecerunt. In quo tempore uero factus est incertum est. Tria rithim ^txho doronad ocus den captel dec and ocus da lini in cech caiptiul ocus coic sillaba dec cecha coiptil. Is fo e dno is rithim do reir ind ’ omine ’ do bith and.

[Hymnus S. Colmani in Laudem S. Michaelis.]

T] TN trinitate spes mea fixa non In omine

et archangelum deprecor Michaelem nomine

Ut sit obulus ac misus mlhl deo doctore hora exitus de ulta ista atque corpore

5 Ne me ducat In amarum minister Inerglae Ipse princeps tenebrarum atque pes superblae

Adiutorlum succurrat Michaelis et archanofell ad me hora qua gaudebunt lustl atque angeH

Ilium rogo ne demlttat mlhl truces species lo Inlmlcl sed deducat ubi regnl requles

/Adluuet me sanctus Michel diebus ac noctIbus
ut me ponat in’bonorum sanctorum consortlbus

Sanctus Michel Intercedat adiutor probabllls pro me quia sum peccator actu atque fragllls

15 Sanctus Michel me defendat semper suls ulrlbus anima egredlente cum sanctorum mlllbus

FR] ///. himnus sancti Michael R i unitas in trinitate &c R

homine FR 2 sed pro et R 3 missus R 5 animarum /^r^ in

amarum R energia; F inergiae R 6 superbiae R 7 o»i. et FR

9 dimittat R 11 adiuuat R 11, 13, 15 Michael F Michael R

14 sum quia R ojn. actu R

Glossac T] I trinitate] .i. trinicas .i. quasi trina unitas fixa] est uel crit in] idco dixit ‘" non in omine," vuiia aliquisnionachus audiuit uocem auissur … ad aspectum maris et dixit " honurn omen," et tunc Colman dixit " In trinitate." omine] omen .i. eel ; abominor .i. scaraim frisin eel ar a adetchi 2 archangelum]

angeli.i. nuntii; archangeli .i. summi nuntii interpretantur: Hieronymus. Michaelem] Michael qui pra:est ludeis uel qui sicut deus interpretatur,’ eo quod in fineseculiaduer- su-^ eum qui se aduersus deum erexerit mittendus 3 doctore] .i. de 5

amarum] .i. locum uel in infernum inergia;] .i. iniquaj ojierationis sed melius

transfigurationis ut Paulus dicit quod transfigurat se in angelum lucis* 6 ipse

princc])s] .i. diabulus ut apostolus dicit-’ 7 adiutorium] .i. dejuecor succurrat]

.i. ueniat cito 8 iusti] .i. animiv sanctorum 9 ilium] .i. Michaelem

truces] .i. grandai 10 ubi] est requies] .i. siue in celo siue in terra

1 Hieroii. Dc nom. 1 1 cor. p. iiS. ^ i Cor. \. 14. Cf. Col. i. is-

T] Sanctus Gabriel sanctus Raphlel atque omnes angeli intercedant pro me semper simul et archangeli

/Eterna possint praestare regis regni aulia 20 ut possedeam cum Christo paradisi gaudia

Gloria sit semper deo patri atque filio simul cum spiritu sancto in uno consilio

Adiuuet nos archangelus sanctus Michel dignissimus quern recipere animas mittat deus altissimus

FR] 17 Gabrihel R Raphael R 19 Aeternae R possunt FR

prestare FR auria R 20 possideam F 11 sancto spiritu R

• amen R

I adiuuat R 2 Michael F Michael R 4 mittet F

Glossae T] 17 Gabriel] J. forlitudo dei interprelatur^ Raphiel] .i. medicina dei interpretatur, eo quod medicinauit Tobiam de cecitate 19 possint] .i.

angeli et archangeli aulia] .i. regia domus

I archangelus] .i. summus nuntius interpretatur 2 Michel]. i. qui sicut deus

interpretatur

[NOTA.]

T] fol. 8b in sup. viarg.

. . . unquam in ueritate se poterit excussare. Potest aliquis dicere, Non p>ossum (ieiun)are et non possum uigilare ; nunquid potest dicere, Non possum amare ? (Non possum res) meas totas pauperibus dare et in monasterio deo seruire. Numquid (potest) dicere, Non possum diligere ? Si dixeris quia non possis a uino uel a carnibus abstinere, credimus ; si autem dixeris quia non possis in te peccantibus indulgere omni modo non credimus ; quia nulla nobis remanet excussatio. Non de cellario sed de corde istam elimosynam iubemur implere, diligere inimicos uestros. Non dixit inimicos proximi uel aeclesia^. Intus in corde uestro est ubi redire iubemur dicente profeta, Redite proeuari- catores ad cor uestrum.- Non enim in lonquincis regionibus inuenitur quod dominus petit ; intus ad cor nostrum mittit.^

Hieron. De tioni. Ilebr. p. 95. Isa. xlvi. 8. INriulo-Aug. Scrm. cclx.\i>i.

46 PRAEFATIO IN HYMNUM S. OENGUSII MEIC TIPRAITE.

[Praefatio in Hymnum S. Oengusii Metc Tipraite. I

T] Martine. Oengus mace Tipraite, sacart Cluana Fota Baitan Aba, is e doronai hunc ymnum. I Cluain Fota factus est. Causa autem Adamnan boi ior cuairt cell Coluim Cille i n-Herenn, co roacht co Uisnech Mide, co ro’gared do 5 cech fer graid f(9;‘sa raba liud isin ti’r ; co ruacht in t-<?ruacra c’ Oengus in aidche fele Martain, et timuit ualde ut fecit hunc ymnum in honorem Martini di-a soerad. Uenit tra Oengus dochum dala arrabarach ocus a immun erlam leis ; ocus tarfas do Adamnan Martan {or a laim deis Oengz/jsa, 10 ocus atracht .ra Adamnan reme, et honorificauit eum cum osculo, et omnes mirabantur causam honoris, et dixit Adamnan ut uidit Martinum secum, conid ar Martan do bith immalle fris dorat honor do. Ro’socrad Xra amlaid-sein

Oengus ; et ostendit ymnum suum, et laudauit Adamnan 15 ymnum, et dixit gnuis airmitiu ior inti gebas ic dul dochum

dala no airechta ocus comad ditiu ar cech hgalar, ocus nem

ar a gabail fo lige fo eirge.

Tre rithim dawrz doronad ; se caibdill ann, ocus da line cech

caibdill ; imrecra da?/^ ann, et non equalem numcrum silla- 20 barum singulae liniae seruant.

F] , I Fata Boetan 4 Herind ro’gaired 5 for a rabi

6 CO hOengus feile Martan 7 tanic ^/’^ uenit 8 <?;;^. dala ymmun

10 atraracht 12 quod p7’o ut 13 honoir 14 Oengus

amlaid-sein et ostendit Oengus 15 ermitiu 16 oni. ocus

. . . . eirge 18 tria coibtil and cecha 19 coiptil and

20 singula; quasque

[Hymnus S. Oengusii in Laudem S. Martini.]

T] IWT Artlne te deprecor pro me rogaris patrem

Christum ac splritum sanctum habentem Mariam matrem

Martlnus mirus more ore laudault deum puro corde cantauit atque amauit eum

5 Electus del uiui signa sibl salutis

donault deus pads magnae atque ulrtutls

Uerbum dei locutus secutus in mandatis uirtutibus Impletis mortuis resuscltatis

/Sanans homines lepra cura duplice mira

10 magnitudine mala egretudine dira

Deum dominum nostrum passum pro nobis mire uoluntarie propter nos deprecare Martine.

Martine

Sanctus Martinus adhuc catacominus hac me ueste contexit^ dicit dominus omnipotens.

Per merita Martini sancti atque dignissimi 5 nos precamur

ut mereamur regnum dei uiui altissimi.

Amen.

Y\ 4 d pro eum 8 suscitatis 1 1 pasum ,i caticuminus

Glossae T] 3 more] .i. caritatis atque relegionis 7 locutus] est secutus]

.i. deum 8 impletis] a man. post, amen 9 duplice] .i. anima et corpore

10 magnitudine] .i. peccati egretudine] .i. corforis dira] in dextr. niarg. dia-

liton fil hie .i. Sechmall m . . . urch . onis

I catacominus] .i. adiutor fidei intcrpretalur.

• Sulp. Seu. Utt. Mart. § 3,

4» HYMNUS S. OENGUSII IN LAUDEM S. MARTINI.

[NOTA.]

T] fol. 9 in Slip, inarg. Duae primae aetates singulis annorum termi- nantur ebdomadibus, propter simplicem uitam. Adoliscentia duabus ebdomadibus constat propter intellectum et actionem. Quae duo nondum erant in pueris, et in paruulis non a .xu. usque ad .xxuiiium annum, luuentus tribus ebdomadibus permanet propter ilia .iii. intellectum et actionem corporis, si uirtutem habent. Ista enim a .xxuiii. oritur et .xluiiii. consummatur, quando et in feminis partus deficit. Senectus.iiii. ebdomadi- bus sumitur propter accedentem in illis .iii. animiet corporis grauitatem. Ultima uero senium nullo certo annorum difinitur. Sunt intellegibi(lia quae mente) animoque percipiuntur ; sensibilia autem quae uisu tactuque corporeo sentiuntur. (Ex aere) uisus auditus adoratus ; ex terra tactus saporque nascitur. Eadem omnia una . . . quae dum contemplatur spiritus est, dum sentit sensus, dum sapit animus, dum intelligit mens, dum discernit ratio est, dum consentit uoluntas, dum recordatur (memoria est, dum) membra uigitat, (anima est et modo sapit) et modo disipit . . }

^ Isid. Dijff’ercniiatttm ii. 19-29.

PKAEFATIO IN GLORIA IN EXCELSIS. 49

[Praefatio in Gloria in Excelsis.’]

T] Gloria in excelsis. Angeli dei cecinerunt primum uersum huius ymni in nocte dominicae natiuitatis. Ic tur Gabder im?/ion’o doronsat, .i. mile 6 Hierusalem sair, do faillsi<^ud \m//iorro conid mace de inti ro’genair ann doronsat 5 he. I n-aimsir Octauin Augaist doronad. Ambrosius autem fecit hunc ymnum a secundo uersu usque ad finem vmni.

F] 1,2 airigil doronsat in fers toisech do’nd immun-sa aidche na gene pro angeli . . . natiuitatis 3 Gader 4 follsigad

4 ro’genar and 5 amsir immorro pn? Aiv^aisf 5, 6

Ambrois dana (do)r6nai in tuilled .i. pro Ambrosius ymnum

7 'dud\s pro ymni

B] Gloria in excelsis deo. Aingil doronsat in fers toisech don imanso oidche na geine ; hie tur Ader immorro doronsat .i. mile o Hierusalem sair ; di-a foillsiugud cond. x^ac de intii ro’genair and doronsat he. I n-amsir hOctafin din doronad he Ambroiss din doroine in tuilled .i. a secundo uersa usque in finem laudis, &c. Ambrosius sui esr<yp, is e doroine hunc imnum do molad lesu. Oq.us in oidche as dir a cantain. Tria rithim din doronad ; .uii captil ind, oaus uii. line in cech captil, ocus .uii. sillaeba ce^/^a line.

LIBER HYMN

GLORfA IN EXCELS IS.

[Gloria in Excelsis.]

T] /^^^ Loria in excelsis deo et in terra V^jr pax hominibus bonae uoluntatis^ Laudamus te benedicimus te adoramus te Q^lorificamus te mao-nificamus te 5 Gratias agimus tibi

propter magnam misericordiam tuam domine rex celestis deus pater omnipotens Domine fili unigenite lesu Christe sancte spiritus dei et omnes dicimus amen

lo Domine fili dei patris agne dei

qui tollis peccata mundi miserere nobis Suscipe orationem nostram qui sedes ad dexteram patris miserere nobis domine

15 Quoniam tu solus sanctus tu solus dominus tu solus gloriosus cum spiritu sancto in gloria dei patris amen

FABS] tit. ad uesperum et ad matiitinam A Imnus angelicus S car. iH. FB 2 omnibus bone uoluntatis tue B bonae A 4 oin.

magnificamus te B 6 pro p7’o propter S missericordiam S gloriam B

7 + deus post domine B caelestis A caslestis S 8 filii FAS dei

unigeniti S 9, 10 <?;;/. B 10 filii FAS 11 peccatum AS misserere

S -|- qui tollis peccata mundi /(?.?/ nobis B 12 orationes S depreca-

tionem B nostras S 13 sedis S dexterem B dextram S + dei post

dexteram FAS 14 misserere S oin. domine ABS 15 tu solus dominus bis S 16 altisimus lesu Christe /;<? gloriosus B -- ^zXx^ post cmxw B

vv 17 usque adji?iem oin. BS

Glossae T] i in excelsis] .i. in celis in terra] .i. in eclesia sancta 2 howx

uoluntatis] ,i. eis qui nullunt deum offendere, sed placere cogitatione et uerbo et opere 3 Laudamus] .i. in aninia nostra uel in teorica uita benedicimus] .i.

in corpore nostro uel in actuali uita adoramus] .i. subiectione corporis et animiv ,i. totis uiribus 4 glorificamus] ,i. co’am deo patre magnificamus] .i. coram

hominibus bono opere 6 misericordiam] /;/ dext. viarg. a man. post, gloriam

15 solus] .i. per temetipsum.

^ Lc ii. 14.

GLORIA IN EXCELSIS.

T] In omni tempore benedlcimus te

et laudamus nomen tuum 20 in aeternum et in saeculum saeculi^ amen

Dignare domine

nocte ista sine peccato nos custodire

Benedictus es domine deus patrum nostrorum

et laudabile et gloriosum nomen tuum 25 in aeternum et in saeculum saeculi- amen

/Domine deus salutis meee

in die clamaui et nocte coram te

Intret oratio mea in conspectu tuo

inclina aurem tuam ad precem meam domine^ 30 Scuto circumdabit te ueritas eius

non timebis a timore nocturno*

FA] 18 cotidie pro in omni tempore A 20 seculi F saeculum

saeculi A 22 die/r/? nocte A 24, 25 nomen tuum in saecula amen A

25 om. amen F w. 26-31 on. .\scdadd: Miserere nobis domine miserere nobis* Uerba mea auribus usque et deus meus" mane et exaudies uocem meam^ mane oratio mea praeueniet te domine"* Diebus adque noctibus horis atque momentis miserere nobis domine Orationibus ac meretis sanctorum tuorum miserere Angelorum archangelorum patriarcharum prophetarum miserere nobis domine Apostolorum martirum et confessorum adque uni- uersa gradus sanctorum miserere Gloria et honor patri et fili (filio A"^) et spiritui sancto et nuc (nunc A"*^) et semper et in saecula saeculorum amen. 30, 31 07n. F scd add: Xoctibus ac diebus horis atque momentis miserere nobis domine Orationibus ac meritis sanctorum tuorum miserere nobis domine Angelorum et archangelorum patriarcharum profetarumque Apos- tolorum ac martyrum et confessorum atque uniuersi gradus sanctorum tuorum miserere Et scribe nos in libro uiueniium ut per precem sanctorum tuorum ueniam mereamur. miserere. Pra^sta nobis domine ut banc noctem sine peccato nos transire possimus miserere nobis domine Gloria et honor patri et filio et spiritui sancto miserere Qui est ante secula manet in aeter- num miserere nobis domine. miserere Christc domine. miserere sancte domine Mirabilis deus in Sanctis suis deus Israhel ipse dabit uirtutem et fortitudinem plebi sua}, benedictus deus-’

Glossae T] 18 in omnij.i. in prosperis et in aduersis 19 nomen tuum] .1.

filium tuum 22 nocte] .i. huius sceculi peccato] .i. sine mortali crimine

23 patrum] .i. patriarcharum et apostolorum 25 in s;;culum] .i. hie et in future

27 in die] .i. in prosperis nocte] .i. in tenebris sa:culi huius 29 precem] .i.

<^|uam in hoc corpore possitus fundo 30 scuto] .i. licet in errore fueris quod nox

■est, non timebis quia habes scutum ueritatis 31 tioaebis] .i. a tenebrosa

sasione inimicorum

’ Ps. cxliv. 2. 2 p;,,, iii, ,6. .1 pjj, Ixxwii. 2, -,. ♦ Ps. xc. 5. * Ps. cxxii.

^ Ps. V. 2, 3. * Pj. V. 4. “• Ps. Ixxxvii. 14. ‘■’ Ps. Ixvii. 36.

n 2

52 GLORIA IN EXCELS IS.

[NOTA.]

T] fol. 9b in sup. inarg. . . dictce sunt a quibus occuli forman- tur. Nares dictae qua^ aer uel spiritus na(re) non disinit ; in his dua officia unum ducendi spiritus, alterum capiendi odores, tertium est purgamenli cerebri defluentis egerere. Os dictum est (quasi) corporis hostium ; cuius species in duobus constat officiis, sumendi uictus (et loquendi) linguae. Labia a lambendo nominata sunt. Lingua a ligendo cibum . . . Dentes, id est priores molares canini qui uigesimo setatis anno existunt. Gignae a gigendis dentibus. Fauces sunt angustae fistulae quasi foces. Pectus hominis est patens et rectum ; plenum enim ratione non decebat esse latens uel humilis. Papilla sunt capituia mammae. Per umbilicum fetus dum est in nutero nutritur.^

• Cf li-id. Dif/ocniinruvi II. 17.

PRAEFA 710 IN MA GNIFICA 7. 55

[Praefatio in Magnificat^

T] Magnificat. Maria mater domini fecit hunc ymnum. In tempore uero Octauiani Augusti fecit ; in xlmoenim secundo anno imperii eius Christus natus est. Oq.7is is i n-araile cathraig sliabda hi treib luda hi fail Hierusalem, oztis is

5 i-sede cathir diles Zachair ; ibi lohannes babtiza natus est, ocus is do’n cathraig-sein tanic Maire do fis Ehzabeth, in tan atchuala a bith alachta .i. isin t[s]esed mi’s. Ocus is inti doratad erlabra do Zachar, ocus is inte dorone Zach^?;- * Bene- dictus,’ oais is inte doronad " Magnificat.” Is e \vc\jiiorro in

10 fochund .1. Mairc tanic do fis Ehstabeth setche Zach<7/>, ar itchuala a bith torrach post longissimam sterihtatem. Omnes enim cognati eius uisitabant. Intrans ergo Maria hostium domus suae, Ehzabeth dixit cum motatione infantis in utero suo, " En mater domini uenit ad me " ; et ob id dicunt

15 lohannem profetasse antequam natus esset ; et tunc Maria dixit ’ Magnificat ’ et in hoc tempore fihum suum Maria concepit.

FB] I Magnificat anima B himnum B 2 din Octauin Auguist

B 2, 3 anno secundo F 3 immperi B In lerusalem immorro {om. B) doronad no pro ocus FB is in n-araile F 4 chathraig B sliabda F

sliabdai B om. hi treib luda FB \ pro hi F fail B 5 is side F is

i-side B om. cathir. B dileas B hibi B baupt/j^z B 6 chathraig-

sin FB Muire d’ fiss Helizabeth B 7 itchuala B om. a bith B

alacta F alachtai hi B om. .i. isin tesed mis FB inte F indte B 8

thucad pro doratad B erlubra F hirrlabra B Zachair F om. ocus B innte beos doroine B Zachair F 9 om. ocus …. magnificat

FB he FB d^xi pro vaxmorro Vt 10 fochand B Muire B thanic

FB fis F fhiss B Elizabeth F Helizabeth B setchi B 11 beth B

alacta F alrtt/na B pro torrach stirilitatem F 12 eius earn F eius

ad earn B 13 Helzabeth B uentre /^r^ utero FB 14 hob B

15 lohannim B prophetasse F esse B 16 Magnificat anima mea

dominum F om. et ante in F ^.c pro et B

54 MAGNIFICAT.

[Magnificat.]

T] 1\ /T Agnlficat anima mea domlnum

XVJ. Gt exultault spiritus meus In deo salutarl meo

Quia respexit humllltatem ancillse suae

Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes 5 Quia fecit mlhl magna qui potens est

et sanctum nomen elus

Et miserlcordia elus In progenies et progenies

timentlbus eum

Fecit potentlam In brachio suo lO dispexit superbos mente cordis sul

Deposult potentes de sede

et exaltault humlles

Esurlentes Impleult bonis

et diultes demlsit inanes 15 Suscepit Israel puerum suum

memorare miserlcordlae suae

F] 2 exultabit 10 in mente 13 essurientes 14 dimisit

Glossae T] i anima] eius anima dominum magnificat qui omnes interiores hominis affectus diuinis laudibus ac seruitiis mancipat 2 salutari] ,i. ut dicit psalmisia,

Anima mea exultabit domino et dilectabitur super salutari suo’ 3 humilitatem]

.i. uirginitatem ancilloe] .i. cuius humilitas respicitur recte ab omnibus beata cognominanda gratulatur, sicut e contrario superbia dispecta condemnatur Eure : ita sicut intrauit mors in mundum per superbiam Eure, per humilitatem Mari;ie uiliv panditur introitus humano generi’’^ 6 sanctum] sanctum nomen eius uocatur

cjuia singularis culmine potentia: transcendit omnem creaturanv* 7 i’^ progenies]

.i. in omni gente qui timet eum et operator iustitiam’ 9 potentiam] .i. quia

omnia per filium dei patris facta sunt, ideo eum brachium domini dicitur 10

superbos] .i. filios diabuli, quia initium est omnis peccali superbia et in sinistr. iiiarg. commemorat hie beata Maria quomodo per omne labentis s^culi tempus creator iuslus ac misericors et superbis resistere et humilibus dare gratiam consueuit.^ ii

potentes] .i. confidentes in uirtute sua sede] .i. superbix" 12 humiles] .i. qui

dicunt cum apostolo, Omnia possumus in Christo’’ 13 esurientes] .i. satiabuntur

perfecti (juia eterna bona esuriunt bonis] .i. celestilnis 14 diuites] .i. (|ui de

terrenis diuiliis superbiunt inanes totius beatitudinis demittentur a domino in die iudicii 15 suscepit] .i. deus et in sinistr. niar^. bene autem domini et

lohannis exortum matres profetando procueniunt, ut sicut peccatum a mulieribus cepit ita etiam bona a mulieribus incipiant, et quas per unius deceptionem periit dualnis certatim prreconantibus mundo uita reddatur’

Ps. xxxiv. g. 2 I’.aeda Coviui. in Lc. i. ■’ Ibiil. + Acts x. ^5. ‘■> Cf. Jas. iv. 6.

’ Phil. iv. 13. " I’acda Coimii. in J.c. i. 55.

MAGNIFICAT. 55

TJ SIcut locutus est ad patres nostros

Abraham et semlnl elus usque in saeculum^

I Aue maria plena gratia dominus tecum, benedicta tu inter mulieres et benedictus fructus uentris tui. Spiritus sanctus superueniet in te et uirtus altissimi obumbrabit tibi.-

F] I gratia plena 2 et ante spiritus 3 superueniat

Glossae T] 17 ad patres] .i. ad patriarchas 18 semini] .i. non carnale

sed spiritale semen significat .i. filiis promissionis in Christo

Lc i 46- . Lc. i. 28, 35

56 PRAEFATIO IX BENEDICTUS.

[Praefatio IX Benedictus.~]

T] Benedictus dominus. Zacharias pater lohannis baptlza fecit hanc laudem domino. In tempore uero Octauiani Augusti fecit. Causa autem aliquando Stacharias in templum ut immolaret pro populo more sacerdotali intrauit, quia de 5 semine Aaron et de uicce Abia specialiter natus est : sors eius septimana^ fuit. A tempore enim Dauid sacerdotium in xxiiii intercognationes diuersas diuisum est, et a sabbato usque ad sabbatum unusquisque ministerio suo utebatur. A tempore enim Aaron usque ad Dauid unus post unum

10 tenebat. Intrans ergo Stacharias in templum ut pro se et pro populo offerret aspiciens in dexteram angelum Gabrielem /sedentem in cornu altari uidit et dicentem sibi, Noli
timere quia non ad timorem tibi afferendum sed ad gaudium ueni ; Elizabeth enim pariet tibi filium et uocabitur Johannes

15 et magnus erit coram deo et hominibus. Et Stacharias dixit, Ouomodo fiet hoc quum praetermiserit nos tempus parendi ? Angelus respondit. Si homo tibi hoc promitteret deberes uerba eius dubitare ; ego uero angelus dei sum et consisto in praesen- tia eius et uerba eius tibi porto ; et ideo non debes dubitare quae

20 dixi ; et ob id ab hac die usque puer nascatur non loqueris. Et ita factum est donee impletum est quod promisum est. Con- cepit enim Elizabeth et peperit filium ; et cognati de nomine pueri matrem eius interrogabant, et respondit mater eius, Johannes uocetur. Alii uero contradicentes dicebant, nomine

25 patris uocetur. Elistabeth autern dixit ut rogarent patrem ut scribat nomen filii sui. Zacharias uero ita rogatus iocutus est et dixit, Uocetur puer Johannes ; et continuo laudauit dominum dicendo, ’ Benedictus dominus deus Israel.'^

F] I oni. dominus i, 2 Zachair athair lohaui babtaist dorone in

n-inimunsa in Jerusalem immorro doronad ^ro Zacharias . . . domino 3 factum est /r^ fecit uero haec est /(rt? autem Zacharias 5 uice

et sors 7 diuissum o/n. est 10 Zacharias 11 offeret

12 altaris 13 non sec. ;na;i. gaudendum 14 pariet /«jj/ filium

15 dixit Zacharias quomodo hoc fiat quod 16 pariendi 21 donee

quod promissum est impletum 23 responsit <?///. eius /^j/ mater

24 uocitetur 25 Elizabeth uero /r^ autem 26 ita Iocutus est

interrogatus 27 laudabit 28 o;/i. Israel

’ Cf. Lc. i. 5-24, 60-63.

BENEDICT OS.

[Benedictus.]

T] T3 Enedictus dominus deus Israel

X3 qui^. uisitauit et fecit redemptionem plebis suse

Et erexit cornu salutis nobis

in domu Dauid pueri sui 5 Sicut locutus est per os sanctorum

profetarum suorum qui ab 2euo sunt

Et liberauit nos ab inimicis nostris

et de manu omnium qui nos oderunt

Ad faciendam misericordiam cum patribus nostris lo et memorare testamenti sui sancti

lusiurandum quod iurauit ad Abraham

patrem nostrum daturum se nobis

Ut sine timore de manibus inimicorum nostrorum

liberati seruiamus illi 15 In sanctitate et iustitia coram ipso

omnibus diebus nostris

FA] tit. B[enedictio] sancti Zachariae A car. tit. F 2 uissitauit F

suae A 5 loqutus A 6 prophetarum FA hab eo A ab eo A*

7 liberabit A 10 memorari A sancti sui A

Glossae T] 2 uisitauit] .i. plebem banc uisitando suam esse fecit quia sua fidei sublimitate earn perfecit’ 3 cornu] .i. cornu salutis firmam celsitudinem salutis

dicit, cornu excedit carnem, et ideo cornu salutis regnum saluatoris Christi uocatur" 6 profetarum] profetoe specialiter appellati sunt, qui de aduen:u Christi manifeste sunt locuti^ ab a.‘uo] .i. ab initio 7 liberauit] .i. filius dei 8 de manu]

.i. de potestate omnium] .i. inimicorum qui].i. homines peruersoset immundos spiritus significat, demanu quorum et interim spe sal(ui) facti sumus et in future re ipsa saluandi^ 10 testamenti] .i. disposuit deus testamentum nos esse liberaturum

de semine patriarcharum’ ii ad Abraham] .i. fides gentium et sacrosanctus

a’clesiai coitus est promisus Abrahne, domino ad eum dicente, In te benedicentur omnes gentes terroe/* Dixit dominus ad Dauid, Cum compleueris dies tuos ut uadas ad patres tuos, suscitabo semen tuum, et ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium, ipse a^dificabit mihi domum*" 15 in sanctitate] .i. ostendit hie profeta quomodo

domino seruiendum est, in sanctitate uidelicet et iusiitia**

Baeda Comm.in I.e. . « I but. ’ Ibid. ♦ //vV/. * Ibiti.

• Gen.xviii. i3. " 2 Reg. vii 12-14. * Baeda Oww. in Lc. i.

58 BENEDICTUS.

T] Et tu puer profeta altissimi uocaberls

praeibis enim ante faciem domlnl parare ulas elus Ad dandam scientlam salutis plebi eius

20 in remisionem peccatorum eorum Per uiscera misericordlse dei nostri in quibus uisitauit nos oriens ex alto Illuminare his qui in tenebris et umbra mortis sedent ad dirigendos pedes nostros in uiam pacis^

I Puer autem crescebat et confortabatur in spiritu et erat in desertis locis usque ad diem ostentionis suae ad Israel-

FA] 17 propheta FA 20 remissionem F meorum FA 21

misericordiae A 22 om. nos A ins. A"* 23 Inluminare A et illum-

inare F hiis A

2 oju. locis FA ostensionis FA suae et Israhel A

Glossae T] 17 altissimi] .i. audiant mansueti quod Christum dominum quern Tohannes profetando proeibit altissimum uocat^ 18 proeibis] .i. in uitam et

in mortem parare] .i. ut dixit, Parate uiam domini rectas facite semitas dei

nostri’* eius] .i. Christi 19 scientiam] .i. futuram 22 oriens] .i. ecce

uir, inquit profeta, Oriens nomen eius. Qui ideo recte oriens uocatur qui nobis ortum ueroe lucis aperiens filios noctis et tenebrarum lucis efficit filios^ 23 illuminare]

. i. his qui in peccatis et ignoranti^e cecitate uixerunt, agnitionis amorisque ?ui radios infundere’’ 24 pedes] pedes nostri in uiam pacis diriguntur cum actionem nos-

trarum iter per omnia redemptoris nostri gratice concordat’

I puer] .i. proedicator penitentije futurus optimum est ut solitudinis aspera sequatur*

[NOTA.]

T] fol. 10 in sup, marg. . . . (procul du)bio Satan?e sunt filii qui confundunt. Quia sicut multum nocet si unitas desit bonis, ita ualde est noxiuni si non desit malis." In examine recti iudicis motat merita ordinum qualitas ac;tionum,ut caruunculus pallens et iachinthus cerulus.^" Pacem relinquo nobis, pacem meam do uobis.^^ Gregorins. Si cor in earn quae relicta figitur, nunquam ad illam quae danda est perueniiur.

Quid enim est pax transitoria nisi quoddam uestigium pacis ?et(ern?e) . . . cele(sti)a . . habitacula.’- Augustinus. Pacem reliquit nobis in hoc seculo in …. hostem uincin us pacem suam dabit nobis in futuro quando supra hoste(s) regnabimu Augustinus. Pro- ficiscens uoluit dare quod quid factum est homo cum uenerit, et qusesitum non inuenerit quod donauit.^^

’ Lc. i. 68-79. ‘^ I-c. i. 80. ^ Baeda Coiiiiii. in Lc. i. 76. ♦ Isa. xl. 3. •• Baeda

Ccinm. in Lc. i. 78. ’’ Ibid. ’ Ibid. " Ibid. ^ Greg. Rcg^. Past. iii. 23.

‘" Ibid. iii. 28. " Jn. xiv. 27. ^’■^ Greg. AV^. Past. iii. 23. ‘^ q{^ Pseudo-Aug.

•Scrm. xcviii.

FRAEFATIO IN TE DEUM LAUD AM US. 59

[Praefatio in Te Deum Laudamus.’]

T] Haec est laus sanctae trinitatis quam Augustinus sanctus et Ambrosius composuit.

F] Neceta cowarba VQ\atr doronai in cantaic-se. Ir-Roi;/^ da;/(? doronad. Incertum autem quo tempore et ob quam causam factum nisi Necetam deum laudare uoluisse diceremus. dicens, ^‘Laudate pueri dominum, Laudate nomen domini, Te deum laudamus " et reliqua.

[Te Deum Laudamus.]

T] T Audate pueri dominum i ^ laudate nomen domlnl^

/Te deum laudamxus

te dominum confitemur 5 Te ajternum patrem

omnis terra ueneratur

Tibi omnes angell

tibi caeli et unluersse potestates

TIbi hiruphin et zaraphin 10 Incessablll uoce proclamant dicentes

sanctus sanctus sanctus dominus deus sabaoth"

PlenI sunt ca^li et uniuersa terra

honore gloriae tuae

Te gloriosus apostolorum chorus 15 te profetarum laudabllls numerus

FAD] ///. Ymnum in die dominica A car. tit. FD i, 2 om. D 3, 4 transpos. D 5 aeternum A 8 celi F caeli A caeli et terra D uniuersae A 9 hirubin et syraphin Acherubin et seraphin D 10 ofii. dicentes AD

12 celi F caeli A om. uniuersa D 13 gloria tua, osanna in excelsis

pro honore . . . tuae D 1 5 prophctarum FAD

Glossae T] 3 laudamus] .1. ore uel opere 4 contitemur] .i. corde 9

hiruphin] in sinistr. niari^. sciendum est quod hiruphim et saraphim per .in. litterani prolata iuxta proprietatem lingux Ebre.t masculini sunt et pluralis niuneri tantum. si autem per .n. litteram dicantur Grarca sunt et neutri generis et pluralis nunieri 1 1

sanctus] ,i, sanctus ler dicitur quia unus et trinus est deus 12 uniuersa] .i.

a*clesia per quadratum orbem defusa non desinit laudare et orare deum 14

apostolorum] .i. misorum 15 profetarum] .i. prouidenlium

’ Ps. cxii. I. ’ Isa. vi. 3.

6o TE DEUM LAUDAMUS.

T] Te martirum candldatus laudat exercltus

te per orbem terrarum sancta contitetur aeclesia

Patrem immensse malestatis tuae

uenerandum tuum uerum et unlgenitum filium 20 Sanctum quoque paraclltum splrltum

tu rex gloriae Christe

Tu patris sempiternus es fillus

tu ad liberandum mundum suscepisti hominem

Non horruisti uirginis uterum 25 tu deuicto mortis aculeo

aperulsti credentlbus regna ca^lorum

Tu ad dexteram del sedes in gloria patris

iudex crederis esse uenturus

Tu ergo quessimus nobis tuis famulis subueni 30 quos pretioso sanguine redemisti

^ternam fac cum Sanctis tuis gloriam munerari

saluum fac populum tuum domine

et benedic hereditati tuae

et rege eos et extolle illos usque in sseculum^ 35 Per singulos dies benedicimus te

et laudamus nomen tuum in aeternum

et in saeculum saeculi"

Fiat domine misericordia tua super nos

quemadmodum sperauimus in te^

FAD] 16 martyrum FAD laudet A om. D 17 a;clisia F

aecclesia A 18 inmensae A inmensae D om. tu?c AD 19

^/;/. et FAD 20 paracletum D 21 gloriae A 22 patri

D om. es A ins. A* 23 suscipisti D 24 aborruisti D 25

deuicta morte D 26 om. credentibus D celorum F caelorum A 27

om. dei D sedens A bedis D glo A gloria A* 28 ^zz^ pro iudex

. . . esse D 29 Te FAl3 quessumus A quesiimus D om.

nobis F 30 pnTctioso A pretiosa D sanguinem redimisti A 31

aEternam A Sanctis gloriae A in gloriam intrare pro tuis . . .

munerari D 32 usque ad fine m om. D 33 tuae A 34

saeculum A 36 acternum A y] seculum seculi F in saeculum

saeculi amen A

Glossac T] 16 marliruni] .i. fidclium 32 populum] ,i. Christianum 33

hcrcclilati] .i. ;uclcsix’ 34 icgc] .i. in bonis operibus extolle] .i. defende

in seculum] .i. in uita iTclcrna 35 &gt;cx singulos] .i. in prosperis et in aduersis

sine ullo interuallo le benedicimus 38 fiat] .i. oratio rcclesia;

P-\ x.wii. 9. Ps. cxliv. 2. Ps. xxxii. 22.

TE DE UM LA UDAMUS. 6 1

I Te patrem adoramus aeternum, te sempiternum filium inuo- camus, teque spiritum sanctum in una diuinitatis substantia manentem/ confitemur. Tibi uni deo in trinitatc
debitas laudes et gratias referimus ut te incessabili uoce

5 laudare mereamur per eterna saecula

FA] 2 substantiae A 4 refiferimus F referemus A 5 meriamur

per Interna saecula saeculorum A reterna secula seculorum amen F

[NOTAE.] .

T] fol. lob ill sup. marg.

uade et uende omnia qua^cumque habes et da pauperibus et habebis (thesaurum) in cceIo et ueni sequere me’ . . . conuertatur . et possesus est et non possess . . . Christum sequitur qui eum imitatur, (ut ait), Discite a me quia mitis sum et humilis.- Christum sequitur qui nihil proprium in terra possidet, ut ait, Filius hominis non habet ubi caput reclinet.-’ Christum sequitur qui ex corde pro se orat ut ait, Pater ignosce illis, nesciunt enim quid faciunt.* Christum sequi- tur qui non suam (propriam) uoluntatem sequitur, ut ait, Ipse non quod ego uolo sed quod tu uis.-’ Christum sequitur qui abstinet se escis carnalibus ut ipse .xl. diebus ieiunauit . Unde si eum sequi uolumus exempla eius sequamur ; qui enim Christum hie sequitur in bonis operi- bus, sequitur eum in regno futuro, ut est illud, Hi sequuntur agnum quocuncjue ierit."

T] fol. II ui sup. marg.

. . . admoneatur animus ad naturam excellentiorem se (conver- tere, id est) ad deum, cum ipsum corpus eius quod terrenum, ad corpus excellentius, id est (ad) corpus celeste conuertitur.’ Qui qui^rit sapien- tiam me qu?erit. Benedictio sine radice non crescit. Orationibus mundamur, lectionibus instruimur, utrum(|ue bonum est, si licet, si non licet, melius est orare quam legere. Qui uult (cum deo) esse fre(iuenter (debet orare) et legere tibi legenti loquitur deus.""

anima unius cuiusque testat post mortem locum . . . erat sic sepulturae et . . . uenerat in mundum et locum babtismi.

’ Lc. xviii. 2?. ^ Mt. xi. aq. ^ Ml. viii. 70. * Lc xxiii. 14. ’ Jn. viii. 14.

• Apoc. xiv. 4. ’ Auj;. Serin. Doiii. in inontc II. 5. *• Isid. Sent. iii. ? (Hil>einen>is >v:. ).

62 PRAEFA TIO IN HYMJVUM AL TUS PR OS A TOR.

[Praefatio in Hymnum Altus Prosator.’]

T] Locus huius hymiii Hi ; tempus Aedain meicc Gabrain rig Alban, oc/^i" ^da meicc Ainmerech rig Herenn ; Muricius autem uel Foccas iss-e ba ri Roman tunc ; perso Colum Cille dc nobile genere Scotorum, Columba dicitur ut 5 " estote prudentes sicut serpentes et simplices sicut colum- bae"^ ; causa quia uoluit Deum laudare. Per septim annos hunc ymnum scrutans in Nigra Cellula sine lumiiie .i. ar chuinchid dilguda i n-inad catha Cule Dremne do brisiud {or Diarmait mac Cerbaill, ocus na catha aile ro’briste tre n-a

lO fochun. Uel ut alii dicunt, is co hoponn doronad .i. araile lathe ro’boi Colum Cille i nHi, ocns ni bai ncch oca acht Boithin, ocus ni boi biad occu acht criathar corca. Asb^;! iar^^m Co\ni?i CiU^ fri Boithin, " do’foilet oigid huasliu cucunn ihdiu, a Baithin," .i. muint^r Griguir tancatar co ;/-ascedaib

J 5 do-som ; ocus asb^rt-som fri Baithin, " bi i foss ic frithalaim na n-6eged co ?/dig?/i"-sa do’n muiliunn." Gaibid-som fair a before di-araile chloich boi isind recles .i. Blathnat a hainm, oc?/s maraid beos, ocus is furri dognither roinn isin phroin-tig. Ba trom thra leseom a before, co /^derna in n-immun-sa tria ord

F] I artis pro hymni 2 Ainmirech Herend 3 Focas o//l

iss-e persona 4 nobili Scottorum /fos/ ut add. in euangelio dicens

6 laudare Deum .uii. 8 chunchid in n-inad 9 cath ro’bristea

trea n-a 10 hopond 11 ni boi 12 Baithein ocu 13

B?ethin do’failet oegid uasle chucund 14 a Baithein aiscedaib

15 ^;;/. fri ic frithalim 16 co ndigius-sa muiliund gebid

17 cloich Blathnat 18 fuirre roind phron-taig 19 trom immon

B] Altus prosetor. Colum Cille fecit hunc ymnum Trinitati per septem annos in Cellula Nigra .i. isin duib-recles i nDoire Choh/if// CiUe ; 110 is cu hobund cena doronad, ut alii dicunt .i. in tan ro’boi Cohim Cilk i nHii a oenur ac/it Boethin ’n-a farrad nama. Is and 5 i7a ro’faillsiged do Cob//// Cill^ oeigid do thidecht chuci .i. mor-feisiur de Yauinixv G^/goir tancutar chuice-sium o R6im co ^/-ascadaib leo do .i. in m6r-gemm Coha’m Cillf ocus cross esside indi’u, <9r//j’ immund na sechtmaine .i. immund cec/i n-6idche isin t[s]echtmain et alia dona. Ro’iarfaig tra Cohim CtUe do Boethin, cid do bi’ud b6i isin 10 choitchend. " xAta," ol Boethni, “criathar corci and.” " Frithail- siu na haigedu, a Boethin," cl Col///// C/7/<?, “r^ hdech7/j–sa do’n liiuilend " Ear-sin .ra gebid Cohi7n Cille fiir in niboilc do’n chloich fil isin proinn-tig i nHii, ocus is e a hainm na clochi-sin Moel- blatha, ocus sonas jV//-acbad (or car// liibiud dobrrar f//rri. Is iar-

1 Mt. X. 16.

PRAEFATIO IN HYMNUM ALTUS PROSATOR. 63

T] aipgitrech otha-sen condXc^ in mulenn .i. " Adiutor laborantium et reliqua.” In tan iminorro dorat in cet-fota isin mulenn, is ann dochuaid i cenn in chetna caiptilJ, ociis is immaille ro* scaich in bole do blith ocus in t-immun do denam ; oztis is CO hoponn doronad sic. Isin choiciud &gt;\2Ldain sescat ar

25 .ccccc. iar ngein Qrist dochuaid Col//;;/ QWle do Hi, ut Beda dicit : " Anno dominicae incarnationis xcccclxu. quo tempore gubernaculum Romani imperii post lustianum lustinus minor accepit, uenit de Hibcrnia prespiter et abbas habitu et uita monachi insignis nomine Columbi Britoniam predica-

30 turus uerbum Dei prouinciis septimtrionalium Pictorum."^ Brudi autem filius Melchon regebat Pictos tunc, et ipse im- molauit Columbo Hi, ubi Columbus cum esset annorum .Ixxui. sepultus est, post uero .xxxiiii. ex quo ipse Britaniam predicaturus adiit.

35 Rucad tra in t-immun-sa do Griguir sair, i commain na n-aisceda tuctha huad .i. in chross .i. in mor-gem a hainm- side, ocus immain na sechtmaine. Ro’cloimcloiset \m.inorro na immarchuirthide tri caiptil ann do [fjromad Griguir .i. " Hie sublatus " oqus " Orbem " ocus " Uagatur." O dochotar

40 imuiorro i cenn taispenta ind immuin do G;’/g///r, do’deocha- tar aingil De co mbitis inn-a sessom cor-roiched leo-seom in caiptel-sen ; attraiged Gr/*g///> ar a n-on[oir]-scom connice

F] 20 apgitrech otha-sin connice in muilend 21 fotha muilend

22 and i cend in chet-chaptil iss a.nd pro immaille 23 blith immalle

24 hopond dorigned choiced ar choic cetaib 25 gein co Hi

2. Britaniam 30 .uii. trionalium (septen /;/<?//. /^j/.) 32 Columbit

Columba 33 Ixxxuii annorum post uero sepultus//-^ Ixxuii . . . . . . .xxxiiii. 36 ascada thuctha anair/r^ huad chros 27

cm. ocus sechtmaine ro’chloemchoiset 38 na himm

captil do romad 40 cend immain do’doeochotar afigil 41

cm. De sessam co roiched 42 captel-sin atraiged n-onoir-seom

conici-sin

B] sin oc dul do Col//;// Qille do’n muilend, is and dorigne in imunn bec-so .i. “Adiutor laborantium,” ecus is iar n-urd apgitrech ata. In tan .ra dorat Col//;;/ C/7/<? in cet-foda i mbel in mulind, is and dochuaid hi cend ind Altusa, ocus is imalle ro’scaig in t-imon do denum oc//i- in t-arbur do bleith, oc//j- ni tria thcrad scrutain doronad

20 acht per gratiam Dei.

In tempore ^‘fMain m^/c Gabran rig Alban ocus JVAvi nif/c Ain- mirech rig Before/iu, ocus Fa\cus di;/ ba ri Roman in tan-sin. Causa quia uoluit Deum laudare .i. do chuinchid dilguda do na tri cathaib doroine i n-Eir/V/;/ .i. oath Ciiile Rathin i nDal-araide etarru ocus

25 Comgall B<‘nch///> i cosn.-/;;/ chille.i. Ross Toratair, ocus cath Belaig Feda arrad Chluana Hiraird, ocus cath Chuile Dremne i Cou- nac/ifa, ocus ba do Diarmait mac Cerbaill dorata a ndis. Ductus est

I Bacda H.E. iii. 4.

64 PRAEFATIO IN HYMNUM ALTUS PR OS A TOR.

T] sen. O ro’seched ivainorro sen, no’saiditis inna haiigil ; no saided da;/^ Grigj(27% co tarnic in t-immun fo’nd innas-[s]in.

45 Rothothlaig tra Gr/g?/?‘r a coibsena cucu-som, ar ro’fitir-seom it e ro’choimchloiset. Atberat-som da;/<? ba h\dit,ocus ro’s"b(oe) dilgud de. Ocus atbmd-som, nod bai locht f^rsind immun acht a laiget ro’molad in Trinoit ann per se, cia ro’molad tria n-a dulib ; ocus doroacht in t-inchrechad-sin co Colum Cille,

50 oats is e sein fochun denma " In te Christe."

Ord aipgitrech fil hic more Ebreo. Asind iris Cathalcda tucad fotha in chaip/ZZ-se .i. cretem oenatad co foisitin treda- tad. Tre rithim d?Lna doronad, oats di email fuirri-side .i. artificialis et uulgaris ; artificialis, ubi fiunt traigid comam-

55 serda comfodlaide co cutrummas fo airse ocus teis, ocus corop subsequens ti il-Ioc precedentis inn-a tuaslucad ; uulgaris ivciiftorro^ du i mbi imrecra sillab ocus cethraimthin ocus leth- rann, octis is ed on fil hic. Se line ddiua in cech caiptiul, ocus .xui. s\\3.ba cech lini cenmotha in cet-caiptell ; .uii. line

60 in\7/wrro and-sein, ar is molad De fil ann-side. Cubaid ds-Z/a ind numuir ecutrumma-sin frisna caip/^/// archena [a]r ecu-

F] 43 ro’soched sain no’saiditis na haingil no’saided 44 tarnaic

o’nd /r<9 fo’nd 45 chucu-som 46 ro’chloemchoiset o/n. da.ua. ro"s"boi

47 alb£‘rat-som ni bai immun-sa 48 and ra “molad 49 dull

doroact 50 sin fochund 51 Loc do’nd immun-sa recles Chol^///;

Chille i nHi ; persona Colum Cille ; i n-aimsir yEdan meic Gabran rig”

Goidel doronad j?^r^ Ord Ebreo assind chathalcda

52 a fotha pos/ cap/zZ-se add ar is ires filet and ni heres 52 oentan

53 _post treodotad add Causa .1. do chunchid dilguda for Dia do na trib cathaib dorat .i. cath Cuile Rathin oa/s Cuile Feda oa/s Cu’Ae Dremni. Ord apgitrech fil hic more Ebreorum tria furri-side 55 comfolb- thaide forais j^^r^ fo airse ocus teis corob 56 om. ti inn- uatuaslucud 57 chethraimthi leth-rand 58 iss-ed o/n. on om. da.na each coib/^/ 59 se sillaba dec in cech h’ne acht in cet- chaiptel 60 da;/<^ and-szVi^‘e and /rt» ann-side 61 in nui;///r coibtelaib ar

B] ad Grigorium, et furati sunt ministri tria capitula de se .i. ’ Hic sublatus ’ et ’ Orbem infra ’ et " Christo de celis," et tria capitula pro

30 eis inseruerunt ; et ministris cantantibus ymnum Grigorio Grigorius autem surrexit donee audiret aliena capitula tria, et iterum sedit donee propria. Surrexit iterum et dixit ilb’s, " Confitemini quod egistis." llli confessi erant, et dixit illis, " Cantate igitur ymnum secundum ordinem a suo auctore dictum." Et illi cantauerunt, et

35 ille post laudavit laudem, sed dixit, " minus quam debuit deus memornri in eo memoratus est." Praesentes angelii semper fiant quando cantatus sicut uidit Grigorius angclos. Multa^ sunt gratie ymni huius : quisquis eum cantauerit frequenter, nunquam ad perse- cutionem inimicorum et demones eueniet ei quod timet peruenire,

40 et nesciat diabulus mortem eins ; et liberet ab omni morte absque pretiosa — .i. bas re hadart — et non erit in inferno post diem iudicii

rRAEFA TIO IN HYMNUM ALTUS PROS A TOR. 6$

T] trumma Dia fri-a dulib ; numir seda autem in creaturis quia sex diebus factae sunt. Oportet titulum et argumentum esse ante unumquemque capitulum.

65 Rop e tra dliged gabala huius ymni co ra’gabtha ’ Quis potest Deo ’ et/r cech da caiptil ; ocus is de no"biad a rath fair, ar is amlaid ro’chanat prius. Attaat tra ratha imda ior ind immun-sa .i. aingil i frecnarc^/i" cein bethir ic o gabail ; ni finnfa demun set inti no’d’geba cech dia, ociis ni imdercfat

70 da;/<^ namait he isind lo i ngeba ; ocus da.Jia ni bid debaid isin tig i rigebthar co gnathach ; angid da7/<^ ar cech riibas acht ec fri adart ; ones dd.7ia ni bia gorta na nochta isin phurt i ngebthar com menicc, et aliae multae sunt.

F] 62 duilib 62-67 ^’’^- numir. .. prius

67 attat 68 beither ic a 69 finfa each 70 Ofn. da.?ia

71 bas 72 hadart noco^r^ni y^ com-menic om. et . . . sunt add Finit amen finit

B] etiamsi mala multa egerit, et habebit diuitias multas et longuitudinem seculi.

Ord abgitrech da.na fil for in immun-so .i. more Ebreprum. In

45 lin liter di;^ fil isin apgit^r, is e lin cap/^/ fil isin imun. Ni^i cnessaib da.na a caip/i?/ dob^rat Y^braide al-litre, ac/it Cdc/i liter os a caip/^/ cu f^rba in immuin ; oais iss-ed {odera sin, ar ata ciall acaib-seom in nominibus literarum, ocus is i sin ciall doreith tr/asna cti’ipU/u. Is ed \T[\7?iorro {odera do Ebra/^/^ sechimm uird alphabet! sui .i. .xxii.

50 littera apud Ebreos, ar is da lebor for .xx. fil i Petarlaicc, Is ed d.2ina iodera do Gr^gaib .iiii. litre .xx. accu, .x. sensus hominis ocus .X. mandata legis, ocus .iiii. euangelia. Is ed da;z<? iodera do Rdmanchaib .iii. litre .xx. accu .i. .x. sensus hominis beos ocus .x. mandata legis ocus trinitas.

55 Tria rithimm da?m dordnad in t-imon-sa, ocus att^/ di email iurxx-side .i. artificialis et uulgaris : artificialis est ubi fiunt pedes cuni temporibus aequis et sequa diuisione et cum aequo pondere .i. arsis et tesis, et ubi sit subsequens pro praecedente in iure resolu- tionis ; is hi \n??iorro in uulgaris, dii im mbi infrecrai sill<7<^ ocus

60 cethrunithan ocus leth-rand, ocus \s?>-ed sin fil isin immun. Sex liniae ‘\va?uorro in unoquoque capitulo excepto primo capitulo, ocus se s\\aba .x. in each line ocus .uii. linias in primo capitulo. Cubaid X.ra senardacht do beiih isna C2\)telaib hi fail innisin do n[a] dulib rofc;/-baithea tria senair; cubaid m\7)iorro septinardacht do beith isin

65 chaiptiul ar in fath-sa .i. quia narrat de deo, quia deus impar est creaturis suis ; no .uii. gradus eclesiai significat, 710 quia septinarius uniuersitatem significat, wi^.uii. dona sj^iritus sancti significat.

Rob e \ra dliged gabala ind inunuin-seo, co ro’gabtlia ’ quis potest’ etir car/^ da chaiptiul de, ocus is de-sin no biad a ralh fair,

70 ar is amlaid ro’cet ar tus et reliqua.

LIBER HYM5^ r

66 HYMN US S. COLUMBAE ALT US PROS A TOR.

[Hymnus S. Columbae Altus Prosator."]

T] Iss-e in titul, De unitate et trinitate trium personamm ; iss-i imniorro ind argamaint in chanoin fors-a fothaigth^r in caiptel, ut in Danielo^ uel in Esaia’^ legitur, Uetustus dierum sedebat super sedem suam. Uetustus dierum asternus temporum erat. Uetustus dierum 5 deus dicitur, pro multitudine dierum ante quos deus erat, uel quia fuit [ante] omnia tempora. Canoin da;z<7 fatha dobd-Zr-seom . . . quia ipse profeta fuit, ocus 6 Daniul sainriud tuc, ar is e ropo dedenchu ecus ropo soeriu ; is e ddiua Colum Qilie ropo dedenchu ocus ropo soeriu do fathib Herenn.

ALtus prosltor uetustus dierum et ingenitus erat absque orlgine primordii et crepidine est et erit in saecula sseculorum infinlta cui est unfgenltus Chrlstus et sanctus spirltus

FBMEin] car. tit. MEin i is he F is hi F 2 captel F

3 Essaia F 4 07n. Uetustus dierum seternus usque odfin. F

B habet De unitate et trinitate dietatis triumm personarum, is he in titul ; is i iminorro in argamai;?t, ut dicitur in Danelio, Ecce uidebam sedes possita, et uetustus dierumm sedebat super sedem suam. Bid da;?^: ’ altus ’ et ’ almus ’ hie sluind huaisle ; et ideo ponitur hie, ar sluindid huaisle ocus isle do, ut Cicero dicit ’ altum mare ’ et ’ altum caelum ’ ; almus autem huaisle tantum toirnes.

I alius E altus E* prosetor B prosator MEln^ uetus E 2 primordi B et in E 3 secula seculorum FME 4 spiritus sanctus I

Glossae TFB] i altus] .i. nobilis F prositor] .i. genitor .i. in t-adbiil-si(l)aid

T seminator uitis ; sertor agri ; sator horti ; sero seui statum ; seminor, idem ; sator ; prosero, ui, prositutum ; in ’tor’ co «deni prosetor B""» uetustus] .i. aeternus .i.

sinithir na n-aimser .i. ^vcvwxociis toisech di-ar tempora T qui proserit ante tempora B dierum] .1. temporum T dies .i. diuidendo lucem a tenebris B 2 absque

origine].i. cen adbar 710 cen bunad T .i. deus pater origene erat prius in tempore H primordi] .i. quando in forma uenit uel materia uniuscuiusque rei in masa B crepidine] .i. ex formitate F .i. cen fisrcend ar fogabar crepido hie incho’-c crich no cenfotha ut in lege dicitur S[acerdos decurrere faciet] sanguinem ad crepidinem altaris^ id est, ad fundanientum B 3 est et erit] .i. non proprie dicitur de deo erat,

uel erit, sed tantum est, quia prnesens est ; sed climcnta erant ante, quia, ut Augusti- nus ait,"* Erant in notitia dei et non erant sua natura B saecula] .i. futurorum T

sseculorum] .i. praesentium T 4 cui est] .i. quia nemo potest esse est B uni-

genitus] primogenitusquia nemo ante ipsum est ; unigenitusquia nemo post ipsum est T Christus] Misias Ebraice (in Ebreo B), Christus Grece (in Greco B), Unctus

Latine (in Latino B) TB

’ Dan. rii. 9. * Isa. vi. i. ^ Lg^ ;, jj, 4 cf_ Aug. De Gen. ad lit t. V. i?.

T] coaeternus In gloria dietatis perpetuae

non tris deos depromlmus sed unum deum dicimus salua fide in personis tribus gloriosissimis

/Isein titul: De formationo ix. graduum; tribus prseter-
misis non per ignorantiam sed pro angustia capituli pr3e[ter]misit, Iss-i im/;iorro ind argamaint : Fiat lux et facta est lux.^

Bonos creauit ano^elos ordines et archanofelos priricipatum ac sediuin potestatum uirtutium 10 Liti non esset bonitas otiosa ac maiestas trinitatis in omnibus laro-itatis muneribus sed haberet celestia in quibus preuigilia ostenderet magnopere posslbili fatimine

FBMEIn] 5 quoaetemus M coeternus BEE deitatis FMEin perpetua FMEin 6 tres MEin 7 gloriassimis B

car. tit. MEin i oni. is e in titul FB graduum ansi^elorum F

omissis B 2 is e in iVvcXpro non …. praetermisit B per

angustiam F prastermissit F 3 hi pro i \m.)norro F B ins. quod in Genessi dicitur ante Fiat.

8 bonus E bonos E"^ 9 principatuum ^flll om. ac I uirtutum METI et uirtutum EI 10 ociosa n 12 aberet M caelestia MEn preuilegia FI preuelegia B priuilegia MEI"^II 13 magnopasre I fatimini B for-

timinae E

Glossae TFB] 5 coeternus] .i. ut dicitur, genuit uerbum omni modo simile sibi, qua locutio patris est filius ut dicit Dauid, Semel locutus est,- id est unum filium genuit B perpelune] uel a T 6 non tris] .i. si dicamus tris personas

unum dei deum confitemur, si unum deum confitemur tris personas credimus .i. ut dicit Hironimus, sicut unus sol est in intigracum luce et calore, ita est sol deus pater, lux est filius, calor est spiritus sanctus B depromimus] exprimimus F 7

salua] .i. intigra T et infra lineam in iris chathalacda die . . . ocus for a inchaib . . . . se T 8 creauit] deus .i. altus prosetor B angelos] ante

omnem diem et ante omne tempus condidit deus angelicam creaturam et informem materiam, Isidorus^ dicit T""^ et Is aire ro’stchmall hiruphi’n octis saraphin sech na h{ aile ar ite ata sia o doinib iar n-etargnu ociis atreb. Is eat so . i. na . ix. ngrczdsa . i. angeli archangeli uirtutes potestatcs principatus dominationcs troni hiruphim et saraphim T’"« .i. angclus Grece, maloih Ebreice, nuntius Latine B archangelos] .i. bonos

T 9 sedium] .i. troni T tronum B uirtutium] .i. causa rilhmi T 10

Uti] .1. ut T prout B prouti F bonitas] .i. dei [om. T) beneuolentia TB otiosa] .1. sine operatione .i. antachno dimain cen mainedo erniud T .i. deaith no dimain .i. cen mai;;e d’eimiud B II trinitatis] ,i. trinitas quasi trina unitas B largi-

tatisj .i. ar is eslabar roboi dia fria a chili B 12 haberet] .i. ut TB celestia]

• i. elimenta uel ministeria T .i. misterio uel elimenta B preuigilia] .i. na remiada OCHS na honoire .i. cech grad os ailiu .i. quasi priuata lex T .i. romiad no deiscugiul angil sech na duli archena B 13 magnopere] .i. o’n mor-gnim ; no in mor-

gnethed .i. commor T .i. in mor-gnethie B possibili] .i. ond aisnes sochmai .i. oa molad sochmai dob^‘rat aingil fair dicentes, Sanctus, sanctus, sanctus, dominus T fatimine] .i. abundantia F .i. ondi as feteor B

• Gen. i. 3. ’ Ps. Ixi. 12, Cf. Aug. Enarr. in lac. ’ Cf. Isid. Dt ecclei. dog^m. x.

T] De transmigratione .ix. graduum principis, is e in titul. As ind Apcolips \n-\morro dob^rar md. argamaint, id est, Uidi Stella m de caslo cecidise in terram^ ; et in Esaia, Quomodo cecidisti Lucifer qui mane oriebaris.^

Cseli de regnl aplce stationis angellcae claritate praefulgoris uenustate speciminis superblendo ruerat Lucifer quern formauerat apostataeque angeli eodem lapsu lugubri auctoris cenodoxiae perulcacis inuidiae ceteris remanentibus in suis principatibus

FRMEin] car. tif. MEln i translatione F angelorum uel de

peccata Adae/r<9 principis B he F 2 Is i imuiorro in argamaint quod

dicitur in apocolips /r*? As … id est B apcoilps F 3 o;;z. de caelo B cecidisse FB Essaia F Essia dicitur B 4 Lucifer cecidisti B

14 Celi FB Caeli ME angelice B angelicae ]\TE 15 prefulgoris F

pro fulgoris MEin 17 apostotaque B apostateque Mn apostatequae E

lapse E 18 caenodoxiae ME peruicatis E inuidie M 19 caeteris E principibus I

Glossae TFB] 14 celi] .i. celum a celsitudine sua nomen rectisime accepit B apice] .i. summitate F apicem dicit .i. culmen regni aut summitatem B 15 uenuslate] .i. formossitate F .i. quasi honoiabililate B speciminis] .i. in gnee T .i. na dtlbi, no in gnee B 16 Lucifer] .i. lucem fertns TB formauerat] .i. deus TB

17 apostatpeque] .i. ruerant .i. na haingil disceinmnccha T .i. na ndisceinmnech B

• apostata Giece, recessor a fide uel uilis (uiles B) interpretatur Latine {o7u. B) ‘f^s B eodem] .i. ond inund tuitim T lugubri] .1. chointech .i. uadib-

sein et aliis quia demones suum lapsum lugcnt T .i. lugubri .i, flebili .i. im-morduba doib-siw uodessin oais dona duilib arcena uair ro’mell taiimtecht angelorum iat B + ufcl lugubrium lignum est super quod etiam aues stare non possunt ar a lemni ; tucad uad-side for cech skmon T’ng uel lugubrium nomcn ligni super quod aues stare . . B 18 cenodoxioe] .i. inanis gloiiiXi uel superbiai ulI na glore escone, nam cenon (jiecc comune Latine dicitur .i. escon, doxia uero gloria T .i. ceno, uanre, doxia Grecc gloria interpretatur B .i. in dermait sir a diabulo contra hominem T"‘sr B . . . nana F peruicacis] peruicax dicitur. qui in propossito suo perseuerat usque ad

uictoriam-* T audacis inuidie F 19 ceteris] .i. angtlis T .i. angeli perfecti B

remanentibus] . . . . ? F in suis] .i. in proposito suo perstuerant io

eelc) B

1 Apo ix. I. 8 Isa. xlv. 12. ^ Isid. Etym. x. an.

HYMN us S, COLUMBAE ALTUS PROS A TOR. 69

T] De ruina diabuli in titul .i. de motatione nominis Luciferi in draconem ; is “i mwiorro ind argamaint ut est in Apocolipsi, Ecce draco ruphus habens capita .uii. et cornua .x.,et cauda eius traxit secum tertiam partem siderum uel stellarum.^

20 Draco magnus deterrlmus terribllls et antlquus qui fuit serpens lubrlcus sapientior omnibus bestiis et animantibus terras feracioribus tertiam partem siderum traxit secum in barathrum locorum infernalium diuersorumque carcerum

25 refuga ueri luminis parasito praecipites

FBMEin] car. fit MEin i diaboli is he in i\tu\ pro diabuli . .

. . draconem F is hi F \iq\ pro in titul .i. B 2 post draconem i?is. is e in titul B oni. immorro B dicitur ece pro est . . . Ecce B 3 +

vn^xwTius post draco F uii capita et x cornua B 4 om. secum FB o?n.

uel stellarum B

20 teterrimus MEin 22 bestis B o?n. et F terre M ferocionbus

FBMEln 23 syderum Mill baratrum MEIII 24 quae M 25.

refugax T*F refugas BMEin parasito M paradyso M”^ precipites F praecipites M praecipiter E

Glossae TFBM] 20 draco] .i. diabvilus {+ magnus F) TFB + duplex consiliator interpretatur ; dia Grece, duo Laline ; bulus Grece, consiliator Latine B deterri- mus] .i. ptssimus ; uel teterrimus .i. horribilissimus T obscurus M 21 serpens]

.i. in asla,ch ior Adam B lubricus] .i. slemon T lubricus a libro quod est nomen

leuissimi cui oblenita scinipts adhtrere non possunt summitatem ; cmnis leuis de quo quis labitur lubricus dicitur do’n chrunn scin, bite coin i-n a barr ocus di-a cacc dogn\Jier in tsiric H “^’’’ . ? F .i, lubricus eo quod ibi labitur, lubrum .i. c/‘ond in oricnte ior na Icnain cuile ar a [s]Iemni sed cadent, ocus doherar uad ar each sltmcjn ; oais coin bite i n-a barr, oaes is di-a cacc-s/rt’e dognith^r in siric B ‘*? sapientior] .i. tuachliu bid T + sapientia fit {o;fi. T) in bono et in malo, in bono ut Dauid {om. B) dicit Inilium sapiential (timor domini B)’^ ; in malo (om. B) ut dicit (om. T) Christus, Perdam sapientiam sapientium huius mundi** ‘IB + uel sapitnlia hurbbu ut dicit, sapientia huius mundi B 22 bestiis] .i. bestia ab essu more

feriatatis dicta est B animantibus] .i. animalibus T tense] .i. terra dicta

est a terendo, eo quod commouLntium grcssibus atteritur B ferocioribus] .i.

ferox eo quod feriatatem exerctat B 23 tertiam] .i. de omnibus angeHs utl de

consentitntibus T + .i. graduum ctkstium TB a tri eniailc t^rahintinn .

trian dib in aeie ocus tiian . . . maris et tenae ocus Irian in barathro .i. in inferno

T*”* sideium] .i. angclorum TB traxit] .i. draco B ille draco M in

barathmm] .i. in infernum TF + .i. i mbaile chro T .i. in puteum .i, quasi uoratruni .i. uorago ut Circirius dicit, Baiatrum .i. hiatus terre .i. putercus in profundo maris ct terre. baratrum .i. loc il-laiter senori ocus ni teligithi:r as co bas, ocus dob^/-ar uad ar csic/i granna archena H™t.’ dico M 24 infernalium] .i. in puteum B carcenmi] .i. Isidorus dicit"* eo quod homines coercentur B 25 refuga] uel [refuga]x T .i.

tlathcha B ’ ueri luminis] .i. Christi B s^tf^ra carcerum …. luminis

M habct Stellas fugiti’ms traxit secum parasito] .i. ond fuirseor .i. uad fein as

fuirseor T .i, parasita, fuiiseoir no brecairc no bicnchuthi B . . . . ? F prxcipitcs] .i. inna rindraigtheclui .i. infern T .i. inna t[r]asct/rtu a diabulo B .i. deceptoris pro . . loci F

^ Apoc. xii. 3, 4. * Ps. ex. 10. ’ I Cor. i. 19. ♦ Isid. Etym. v. 27.

T] De creation e elimentorum mundi et hominis regentis ea postea more in titul. Is i \vi\inorro ind argamaint, In principio fecit deus celum et terram,^ ut in Genesi dicitur.

Excelsus mundi machlnam prseuldens et armoniam caelum et terram fecerat mare et aquas condidit herbarum quoque germlna ulrgultorum arbuscula solem lunam ac sidera ignem ac necessaria 30 aues pIsces et peccora bestias et animalia

hominem demum regere protoplastum prsesagmlne

F’BiMEin] car. tit. MEIII i om. mundi F om. postea B 2 post

more add. regis is he (e B) FB Is hi F post argamaint add. ut in Genessi dicitur F quod dicitur in Genessi B 3 post terram add. et reliqua F

oui. ut . . . . dicitur FB

27 mare aquas condiderat E 28 herbarum quoque n 29 0111.

ac B sydera BMin necessariam E 30 peccora M pecora M’^EI apec- cora B /6» j^/ bestias oui. et F’^MEIII animahumEanimaHa E"^ 3[

liominum IT homini 11* regcere I protoplaustum MEI protoplastum E"* pro sanguine n

Glossae TFB] 26 excelsus] .i. deus FB + .i. quasi ualde excelsus B machi-

nam] .i. materiam .i. massam T ,i. in mais no in chuithech B . , . . ? F armoniam] .i. \n immchuibdius (t-imchuibdiz^^- B) fil eter (et/r B) na dule (duile H) TB + ut dicit Boetius- .i. duine o duie et cetera B .i. dulcedinem F 27

c.eium et terram] …. dicit, ^ Oportuit ut terre celestis creatura per caelum T™« Cifilum] .i. inuisil:)ilis omnis crtatura T terram] .i. omnis crtatura uisibilis

terra uocatur T .i. pro omni creatura uisibile uel corpus B mare] .i. a maritudine

dictum uel a meando T .i. scculum scribtuia B aquas] maraith, Ebraice ;

maron, Grece ; mare, Latine dicitur ; aquas dicuntur tribulationts Scculi uel doctrina bc.ibturae B 28 heibarum] .i. htrba quasi serpa, eo quod serpit B germina]

.i. fructus F uirgultorum] .i. inna caille no inna ruba B arbuscula] .i. na

fualascacha B siluas paiuas V 29 solem] .i. Christum B lunam] .i.

cclesiam B sidera] .i. iusti B ignem] .i. uindicte uel gratige spiritus sancti B

30 btsiias] .i. quicquid ore et ungene seuit, bcstia dicitur T .i. ferociores seculi, ut dicitur, quicc]uid ore sibic, bcstia nominatur B 31 homintm] .i. Adam TB -r

ue Christum B demum] .i. fa deoid B regere] .i. omnia elementa (elimenta B) TB + terrena T protoplastum] .i. cetchruta B + .i. protos Grece, primus Latine TB + plastus .i. formatus .i. in cel-chruta .i. corpus T plastum Grece, formatum Latine dicitur; uel protoplastum plastum Grece, corpus Latine dicitur B ordine F praesagnrine] .i. o slog-airchinnecht T Prcesagmine .i. o rem thairchetul T"‘g Ihairclieiul B .i. Christi [oni. B), no o slog-airchinntcht (aircheincecht H) T"^ff B’"^ -r .i. o airchinnecht agminis hominunr. Bnvsagmen enim a prresule et agmen com- ponitar. Agmen dei slog-airchinnecht co ro’bai T°‘8 + ar presul ociis agmen til and Oius iss-c’d sein ro’boi B + do Adam ut Cic. dicit. Deus cuncta creauit (dicit Cic. donauit deus cuncta B) Adam uero ea (om. B) cum {o;h. B) nominibus ( + ea B) iiominauit T"‘K B"‘i>’ sapiencia F

i Gen. i. I. 2 Cf. l^oet. (fe Consol. Phil. iii. p. 246.

’ Cf. AuR. dc i,cn. ad Utt. v. 14.

T] /Is e in titul, De laude dei ab angelis in quarta feria
dicentes, Sanctus sanctus sanctus dominus deus Sabaolh.^ Is i tJid argamaint, Quandofeci celum et terram collaudauerunt me angeli,- ut in Sapientia Salemonis dicitur.

Factis simul siderlbus etherls lumlnarlbus collaudauerunt angeli factura pro mirabili immensae molis dominum opificem celestium 35 preconio laudabile debito et immobile

concentuque egregio grates egerunt domino amore et arbitrio non naturae donario

FEME in] car. tit. ME In i 07Ji. Is t\n\.\i\ sed ins. post Si2ih2iO\h B

he F 2 oni. sanctus senicl F hi immorro pro \ F 3 cuite quando

ins. ut in Sapientia Salomomonis dicitur F quod dicitur in Sapientia Sale- monis B conlaudauerunt B om. ut . . . . dicitur FB

32 sederibus B syderibus Mln eteris M aetheris E aitheris I 33

conlaudauerunt BMEin 34 immense BM inmense En inmensa^ I

mobilis n dm Mn celetium B caelestium MEn 35 praeconio EI

preconium n laudabiH FMEln immobili FE inmobili Mln 36

concentu quae M egraegio I yj nature B natura Vl denario n

’ Glossae TFB] 32 sideribus] .i. planetis F etheris] .i. ind ethiuir T in

etheoir B .i. cekstibus F 33 collaudauerunt] .i. me T + i. postquam creati

sunt, angeli {out. B) dixerunt (diccntes B), Sanctus, sanctus, sanctus dominus deus Sabaoth TB pro mirabili] .i. ar in n-opred ndermair B 34 immensiv] magnaj

F molis] .i. non corporalis molis TB .i. ponderis F opihcem] .1. gnim-

denmaid .i. opus et I’aciens TB ailificem F 35 praeconio .i. onduidonail molb-

thaige .i. Sanctus sanctus sanctus dominus deus Sabaoth B .i. annunciatione F 36 concentu] .i. 6’n chocelul (end airchetul B) ereigna TB .i. cantu F grates] .i. pro gratias, sed l^om. T) causa rithmi (rithimi B) TB egerimt] dedemnt F 37

amore] .i. pro TB arbitrio] arbitrium est proprium conatus animi (anime B) TB natune] .i. ni [pm. B) in n-a {om. T) n-aicniud ro’chlannad molad de ; sed in uoluntale et potestate (postetate B) sua, sicut ostendit ante ubi dicit (dixit B) ’ amore et arbitrio ’ TB + et dicunt ar connicfailis facere malum mani beth grad de occu T + quod dicit Augustinus, natura quie nee recipit minus nee plus quam quod ab origene trahit, non inuilus ergo laudante dominum ied ex uoluntate B"’«

’ Isa. vi. 3. • lob xxxviii. 7.

T] De peccato Adae et de secunda ruina diabuli in seductione Adae in titul. Is i ind argamaint, Maledictus eris serpens terrain comederis omnibus diebus uitas/ ut in Genesi dicitur.

Grasatis primis duobus seductisque parentibus secundo ruit zabulus cum suis satilitibus 40 quorum horrore uultuum sonoque uolitantlum consternarentur homines metu territi fragiles non ualentes carnallbus haec Intueri uisibus qui nunc ligantur fascibus ergastolorum nexibus

FBMEin] ca7\ tit. MEin B habet Is e in titul, De peccato Ada;. Is hi iinmorro md 3.rg’d.7;mint quod in Genesi dicitur, Maledictus esse serpens F habct De peccato Adse is he in titul. Is hi immorro ind argamaint ut in Genessi dicitur, Maledicta serpens comederis terram omnibus diebus uitae tuce

38 grassatis FMEin quae M 39 diabolus MEin satellitibus

FMEin 40 orrore MEI errore n quae M 42 hec FBn intuccri I nissibus BM uisibus M’^ usibus II 43 ergastulorum FEME ergostultorum n nixibus I

Glossae TFB] 38 gi-assatis].i. a diabulo TB .1. de F primis duobus]

.i. Adam et Eua B seductis] .i. ab hoia canditionis T .i. deceptis F parenti-

bus] .i. Adam et Eua T 39 secundo] .i. prime de celo ad terram, secundo ad

infernum T ruit] .i. do’ro’chair diabulus de celo tria n-a chet (im)arb/«,

secundo de acre tria n-a imarbus IdSiaise ; no ruit pro irruit hie causa rithmi ponitur quasi diceret ro’uapair amm;/^ ior dia tantum secundo ior Adam. Aliter .i. ruit .i. dorochair (ar) thus tre amsigud de, dorocha(ir) stcundo tre aimsigud Adaim. Causa secundce p(erditionis) diabuli innisti?/-; ainm tuitim dob<?rar hie for in pcin doratad for demon tre aimsigud primorum duorum parentum a haithle na pene doratad air prius tre amsigud de T’“s zabulus] .i. diabiiius TF .i. focul g;rcda deconsiliarius

interpretatur, uel infirmus iar gennaith ; no comad do’n focul as diabulus do’gnethea zabulus tria. z. a. d. tria thescad B cum] .i. cum malis suis factoribus T

saiilitibus] satilis a satis uilis T .i. custoditoribus F 40 quorum] .i. demoniorum TB . . . . ? F uolitantium] uel demonum uel ferarum T .i. demonioium

B ^i consternarentur] .i. no’failgiiitis T na falgitis, quia inuisibiles sunt demonts B fragiles] .i. fragihs dicitur (dicit B) eo quod facile frangi potest TB 42

non uaientes] .i. na faillsigtis B . . . . ? K h.tc] .i. agmina diabulica

(diabuiiiica uel carectera et B) uolitantia TB 43 qui] .i. satiles T fasci-

ImisI ocas in n-a ngrinnib ocus inn -a comnib amal grinni acsi cenglaitlu’r cech comond <hb i n-a luc sain-gnusta amal grinni T”’*’’ .i. inn-a gr/nnib .i. i n-a coimnib amail gr/nne .i. each comond dib i w-a luc saingnusta amail grinne B . . . . ?F ergastolorum] .i. na riag-carcar no inna ngnim-carcar ; ergastulum enim opus ex . . . . l-mgum interpretatur T .i. carcerum F

^ Gen. iii. 14.

T] De iectione diabuli ex unitate angelorum in titul. Is i immorro ind ^Ygamaint quod dicitur in Genesi, Maledicte serpens ; et in euangelio dicitur, Uade retro Satanas,^ et, Non temptabis dominum deum tuum,^ et, Illi soli seruies.^

HIc sublatus e medio delectus est a domino 45 cuius aeris spatium constipatur satilitum globo inuisibilium turbido perduellium ne malis exemplaribus imbuti ac sceleribus nullis unquam tegentibus septis ac pariecibus fornicarentur homines palam omnium oculis

FBMEin] car. fit. MEin i prcrfix. Is he in titul B de deiectione

diaboli F post angelorum add is he F om. in titul B hi FB 2 om.

quod …. euangelio dicitur B 3 om. et B 2 post argamaint F habet ut in Genessi dicitur, Maledicta serpens comederis terram omnibus diebus uitas tuye^ ; et ut in euangelio dictus, Uade retro satanas om. reliqita. F

44 remedio M diectus B 45 erisxMaerisM* spacium M satellitum MEin 46 turpido MH turpitudo M"^ 47 inbuti Ein hac ME

48 umquam FMEin unquam F* 49 homnium M

Glossae TFBME] 44 Hie ostenditur liquido quod maligni spiritus sumptis aereis corporibus ostendebant hominibus qualiter peishonam gererent esse rnixtia ueri (?) M"’& hie] .1. diabulus TB diabolus M sublalus] .i. a pra;sentia (eonspeetu B) dci uel ex

unitate fratrum {out B) TB remedio] bonorum angelorum M deieetus] .i.

ro’tascrad T est] et M 45 cuius] .i. diabuli B huius M eonstipatur] .i. diutair

110 B + h’ntar TB .i. repletus F densatur M satilitum] .i. na n-am//j- TB milit M

46 globo] .1. o ehuairt no o buidin B societate M perduellium] eonduellium T +

.i. inna nde-ehathaeh (dechath B) .i. inter se (seipsos B) inuieem semper 110 cath contra deum et homines duellum {ovi. T) .i. quasi duobus bellis bellatoi-um quia duellis (bellis B) bellum interpretatur TB + uel hostis ut Cie. dieit B + aliter perduellium .i. naimtiuda (namtide quia fit B) perduellis inimicus TB . . . . ? F est diuisionem M bellum uel pugna E duellum ideo . . sunt p . t . tes . una cum arma E™^ 47 malis] i. demonum T exemplaribus] .i. o na cngiaifib T

.1. o engraphib demonum B imbuti] .i. homines T fortchi B sceleribus] peccatis E 48 septis] .i. sepcs lignorum dicitur, paries autem lapidum T .i. septus a quo septis est semper labidum est, septus autem lignorum .i. custodias angelicas et uirtutes Christi significat B circumdatis M 49 foinicarentur] .i. perdircntur uel {o?n. B) pccca-

rent (t?///. B) pro omni peceato foniicatio ponilur hie [om. T) TB -f .i. quia non

uelarent homines peccata sua si uiderenlur B oculis] in M i.

quia . . . homines ptceata homines a de . . si uiderent eos

• . ro’cheilte demna inib ar ni sailfaitis . - . ma rofog …. dib T^^k

» Mt.

’ Mt. iv. 7.

’ Mt. iv. TO.

74 HYMN US S. COLUMBAE ALT US PR OS A TOR.

T] De eo quod uehunt nubes aquas ad caelum, iss-e in titul. Iss-i ind 2.xgamaiiit, ut Dauid dicit, Educens nubes ab extreme terras, et alibi dicit, Qui producit uentos de tesauris suis/

50 Inuehunt nubes pontlas ex fontlbus brumallas tribas profundioribus occiani dodrantibus marls caeli climatibus cerulels turbinibus profuturas segitibus uinlis et germinibus

agltatae flaminibus tesauris emergentlbus 55 quique paludes marinas euacuant reciproc(as)

FMEin] car. tit. ME In i prcefix. Is he in titul F 2 dicit Dauid F

50 inueunt M brunalias n 51 ociani F oliani E oceani E’^ln hocea

nldodrantibus M 52 malis n celi FM caelis E clematibus EI climatibus

E^ cheruleis Min ceruleis n* 53 segetibus Min uineis FMEin ger-

manibus E germinibus E"^ 54 agitate MEII thessauris F tensauris E thesauris E"^"!!! 55 quaeque E plaludes M paludes M"^ plaudes I

Glossae TFM] 50 inuehunt] .i. conocbat no imarchurit T portant F boni angeli portant M pontias] .i. inna liru T maris magni M . . . ? F brumalias] .i.

bruma a breui motu solis in eo ; is aire . . . mam sech ar immud

usee ; (bru)ma edax uel edacitas interpretatur T .i. non uernales M 51 tribus] .iii. dodair . . . hie .i. tri dodair dinmallaigthe .i. na tri lana . . da equinoc ocus in grian sa.m/azcl; is dodar uari fri h.mma\hi£t/d each lai oats leth n-unga, ut Beda dieit,- ac/it foracaib in lethnunga causa rithmi ; no is ar sechim Pilip fodera a faebail. Profundiores autem na hi se, ar is mo linait na hinbera ocus na tire ocus is mode bt^rait niuil usee cucu . . . ar each fudamain maris ocus mare .i. ar

each muir-gabuil dotha;t fo thir . Quique paludes .i muire co

tcilcet uadib cat in tan asathbil . quique .i. tesauri .i. sechis na gaetha ferus . .

. . na gathlaige T’“e prolundioribus] locis M dodrantibus] a minis- trantibus M . . . . ? F 52 climatibus] .i. o ardaib T lateribus M ceruleis] .i. o na tonnaibdub-glassaib «^ ona hathchaib dub-glassaibT 53 pro- futuras] .i. inna hi tarmniglit T ?F segetibus] .i, bonis homini-

l)us T uiniis] ,i. iustis T germinibus] .i. uilibus hominibus T . . . . ?

F 54 agitata^] . . . ? F ilaminibus] .i. ucntis T uentuosis M

cmergentibus] .i. exaltantibns T 55 quique] .i. utnti T . . . ? F

paludes] .i. ])rofundiorcs fontes uel tesauri .i, ad uallus uentorum qui sunt in tesauris T euacuant] et ipse nubes M reciprocas] .i. na had … in athb . . T

iteratas M ? F

1 Ps. cxxxiv. 7. 2 Bueda cfe tonp. rat. iv. \

a

T] /De intolerabile pena peccatorum in inferno, in titul.
Is i ind ^iTgafnaint^ quod lob dicit, Ecce gigantes gemunt sub aquis.^

Kaduca ac tirannica mundlque momentania regum present! gloria nutu del depossita ecce gigantes gemere sub aquis magno ulcere comprobantur incendio aduri ac suplicio 60 Cocitique Carubdibus strangulati turgentibus Scillis obtecti fluctibus eliduntur et scropibus

FMEin] car. tit. MEin i prcnfix. Is he in titul F infinite /r^ in

inferno F om. in titul is i ind F argumentum est ut in libro lob dicitur, Ecce et rel. F

56 tirrannicaM tirannica M”^tyrannica En momentaneaFMEin 57

presenti ME presentis ME praesenti I deposita FMEIII 58 gig-

nantes E gygantes I maj^no om. 11 59 conprobantur MEin supplicio

Fi\ln 60 concitique E ante Cocitique M habet fiuuius inferni caribdi-

bus Mn carybdibus E strangulamter gentibus n 61 cillis E cellis E"^

scrupibus AI crupibus Ein

Glossae TFM] 56 Sicut gigantes sub diluuio gemere propter crudelem fortitudi- neni quam habuerant, sic reges huius seculi pro iniusticia sua ac superbia et oppressi- onibus paupei-um proicicntur in infernum M"’s tirannica] cmdclis M momen-

tania] .i. in momentu temporis T fugitiue M 57 nutu] . . , . ? F

dci deposita] .in deo iudici iceret (?) M 58 gigantes] .i. potentes in inferno T

. . . airdibdaide slebe Ethnae T’"& ipsi reges quasi M . . . . ? F gemere]

susjnrare M sub aquis] .i. sub undis penarum .i. poena intolerabili T 59

comprobantur] .i. in scripiura T . . . . ?F aduri] .i. cc loiscit^r T .

. . ?F supplicio]. i, pena F 60 Cociti] .i. lethi iffirn T agitate M

nomen fluuii F Cocitus.i. nomen quarti fluminis inferni. (Quatuor) flumina infernus tenet, id est, Cocitus, absque gaudio interpretatur ; Strix .i. (tris)titia interpretatur ; Fkgiton flammeus interpretatur ; et Achiron. uel .iiii. nomina unius fluminis T™e Cauibdibus] .i. 6 na soeb-choraib . . . trom . ait . . ar met a anfaid in l&.vb-chore intamlaigth^r do sa;b-chorib Cociti ociis is . . tharcud do {or iff’ernd T Carubdibus turgentibus .i. o na carcib cruachdaib no garbaib no bruthachaib no o na s;tb-chorib borrfadaigit T"’^ molissima M strangulati] que digluttit nauts M .i.

retcnti T Strangulati .i. retenti .i. techtai de scillis .i. is e seel fc?/-aithm^wtar hie. Scilla filia Porci adamata est a (ilauco deo maris, quod displicuit Circe filicC solis. Scic-ns autem Circe fontem ad qutm Scilla quotidie ueniebat ueneficia fecit. . . . I’osiquam uenit >cilla ad ilium (uti lauaret manus fontem, (con)uersa est statim in be- luam marinam et noluit ad homines uenire propter formam suam proiecit se in mare. Uidens mater Carubdis filiam suam Scillam in mare nanlem, exiit in mare ut teneret tarn, sed non potuit, et frequenter (uen)tis aftligcbant, ut ferunt fabulre. Uidens

Neptunus quod in mare mittit tridentem in mare et statuit eas in

scopolos et fixil Scillam in Sicilia et Carubdim in Italia cominus etuix nautix; nauigare possunt inter eas sine periculo T"» turgentibus] inflatis M 61 scillis] saxis

M fluctibus] .i. 6 na tonnaib scillecdaib .i. o thonnaib in t.sa;b-chore dianid

ainm Scilla et in Sicilia est, ociis ar meit da//a a anfaid beos . . . T scrupibus]

rupibus M . . . . ? F

’ lob xxvi. 5.

76 HYMN US S. COLUMBAE ALT US PR OS A TOR.

T] In titul, de moderatione pluuiae uenientis ex ligatis aquis nubibus ne pariter fluant. Is i inmiorro (ind argamaint) quod lob dicit, Qui suspendit aquas in nubibus ne pariter fluant deorsum.^

LIgatas aquas nubibus frequenter crebrat domlnus

ut ne erumpant protinus simul ruptis oblicibus

quarum uberloribus uenis uelut uberibus

65 pedetemtim natantibus telll per tractus istlus

gellidis ac feruentibus diuersis in temporibus

unquam influunt flumina nunquam deficientia

De fundamento terrae et de abiso, is e in titul. Is i immorro ind 2C[gamaint, quod lob dicit, Qui suspendit terram super nihilum - Et alibi dicit, Molis mundi uirtute dei continetur.^ Et in Psalmo, Qui fundasti terram super stabilitatem suam.*

Magni dei uirtutibus appenditur dialibus

globus terrse et circulus abyssi magnae inditus

70 suffultu dei iduma omnipotentis ualida

columnis uelut uectibus eundem sustentantibus promontoriis et rupibus solis fundaminibus uelut quibusdam bassibus firmatis immobilibus

FMEin] car. tit. MEIlI i prcefix. Is he F 2 ut in libro lob

dicitur Y pro Is i . . . dicit 3 oin. deorsum F

62 nudibus n crebat M crebrat M* celebrat n 63 obicibus MEI

opicibus n 64 uelud I 65 peditemptim F peditentini Mil pede-

tentim EI pedetenptim E"^ pro E tracti II 66 geliois T^FMEin 67 influant n numquam ME III usquam T’^F unquam F"^

I prcpfix. Is he in titul F et oin. post abiso Argumentum est quod

dicitur in libro lob F pro … Is i dicit 3 Et ut in

eodem alibi dicitur Moles F

68 dealibus MEin 69 terre M terri n circulus M circulis M"^

abisso M aby^o E abysso In magno F magne F’^MH 70 suffulta F idama ME in 71 columpnis F uelud MI om. eundem n susten-

tibus n ^2 promontoris MEI promunctoriis E"^ solidis FMEin 73

uelud I basibus MEin inmobilibus Mln immolibus E

Glossae TF] 62 crebrat] .i. sithlaid T 63 erumpant] frangerent F

simul]. i. an alambristi nafritecoirsi no2cci ata faillsigthena fritecoirse .i. ruptis ligationi- bus quibus quodam modo nubibus aqua . . . T ruptis] fractis F 64 qua-

rum] .i. nubium T uberioribus] .i. pro uberibus hie, causa rithmi T 65 pede-

temtim] .i. paulatim .i. in chos-imthechtaib T parum Y natantibus] .i. aquis T

telli] Tellus, tclli, secundiE declinationis, ut Augustinus dicit’’ et masculini generis ; et potest dici tellus . . et feminini generis, liKC et hoc tellus, tellurisT terrce F per

tractus] .i. tre fithisi T istius] maith and ondi i. sithbe uo erchor

. . . est ([uicquid . . . T"’» 66 gellidis] .i. hiems et uer T ucnis F

feruentibus] .i. restas et autumnus T uenis F 67 usc|uam] .i. ubiqueT

unquam F influunt] .i. toipiinnit T deficientia] eo quod ex ea tolluntur

. . . T . . . . ? F 68 appenditur] astaitir T dialibus] .i.

diuinis . diuinus secundum ueteres . . . no combad …. choir ann . . . T 69 circulus] .i. ind abis mor i’n ro’inclannad dliged circuil T 70

iduma] .i. manu ; iduma Ebreice, cirus Grece, manus Latine ualida] .i. forti T

72 promontoriis] .i. o arusaib T solis] solidis T™» a man. post.

’ lob xxvi. 8. 2 lob xxvi. 7. » ? * Ps. ciii. 5. * Cf. Aug. dt Ciuit. Dei vii. 23.

HYMN US S. COLUMBAE ALTUS PR OS A TOR. 77

T] De inferno in imis posito in corde terrse et penis eius et loco, is e in titul. Is i ind 2iTga?fiai?tt, Eruisti animam meam ex inferno inferiore’ ; ut in euangelio dicitur, Sepultus est diues in inferno.^ Et alibi, Ite maledicti in asternum ignem.-’ Et alibi, Uermis eorum 5 non moritur et ignis eius non exiing(uitur).*

/O

Nulli uidetur dubium in imis esse infernum ubi habentur tenebre uermes ac dirae bestlse ubi ignis solphorius ardens flammis edacibus ubi rugitus hominum fletus ac stridor dentium ubi Gehennse gemitus terribilis et antiquus ubi ardor flammaticus sitis faniisque horridus,

F] /De incolis inferni qui uel rubore flectunt in nomine domini. Argumentum ut in Apocalipsi dicitur, Donauit illi nouien quod est super omne nomen, ut dicitur, In nomine domini omne genu celestium et terrestrium et infernorum flectitur.^ Et ut in eodem, 5 Uidi librum in dextra sedentis super thronum scriptum intus et foris, signatum septem sigillis.^ Et ut alibi in eodem, Uidi librum in dextra eius quern nemo in caelo in terra neque subtus terram possit soluere nisi leo de tribu ludse.’’

8o Orbem infra ut legimus incolas esse nouimus quorum genu precario frequenter flectit domino quibusque impossibile librum scriptum reuoluere obsignatum signaculis septem de Christo monitis quem idem resignauerat postquam uictor extiterat

85 explens sui presagmina aduentus prophetalia

FMEln] car. tit. MEIII i prajix. is he in titul et om. post loco F poe- nis F 2 Argumentum ut in Psalmo dicitur et Y pro Is i ind argamaint

4 om. diues F ignem internum F 5 om. eius F

74 uidentur n 75 ubi o))i. n tenebrae ME et/r^ac MEln dire M 76 solphureus F sulphoreus E sulphureus Mill ac dacibus I a?dacihus II T] <?///. hominum . . gemitus n ct/r^acMEI 78 (^ehenne E ami-

cus M 79 famisquae M orridus MI 81 genus Mill praecario MI

fraequenter flccti M 82 inpossibile MEin 83 Chribti Mill

84 signauerat I 85 explen ME explens ME praesagmina MEn

praesagmina I atuentus profetalia M

Glossae T] 74 dubium] Dubium quasi duuium, incertus duarum uiarum*’ T*"? in imis] .i. in profundis tcrnv T inicvnum] Infernus dicitur quia infra sit ; sicut

in medio animalis cor, ita infernus in medio terrcE est’’ T 75 tenebne].i

l^ncbrae dictoe sunt quia tenent umbras T

’ Ps. Ixxxv. 13. » Lc. xvi. 22. " Mt. XXV 41. ♦ Mc. ix. 47. ." Phil. ii. 9, xa

• Apoc V. I. ’ Apoc. V. 4, 5. * ls!d. Etym. x. 77. • /^/V/. xiv. 9.

78 HYMN US S. COLUMBAE ALTUS rROSATOR.

F] De paradiso Adae, id est, de loco diliciarum. Argumentiim ut in Genessi dicicur, Plantauerat paradissum uoluptatis a principio.^ Et in Apocalipsi dicitur, Dabo ei manducare de ligno quinto quod est in paradiso dei mei.^ Et iterum in Apocalipsi, Ex utraque parte 5 fliiminis lignum uitse afferens duodecim fructus per singulos menses, et folia ligni in curationem gentium.^

Plantatum a prohemlo paradlsum a domino legimus in primordio Genessis nobilissimo cuius ex fonte flumina quatuor sunt manantia cuius et tua florido lignum uitae est medio 90 cuius non cadunt folia gentibus salutifera cuius inenarrabiles diliciae ac fertiles

De ascensione Moysi ad dominum in montem Sinai, is be in titul.

Is hi immorro ind argamaint, quod in lege dicitur, Moyses ascendit

et descendit gloria eius super montem Sinai.* Uel is he in titul coir

so, De mirabilibus gloriae aduentus domini in montem. Is hi immorro

5 in chanoin, Facta sunt tonitrua et uoces et folgora et terre motus.^

Quis ad condictum domini montem conscendit Sinai,

quis audiuit tonitrua supra modum sonantia

quis clangorem perstrepere inormitatis bucinse

95 quis quoque uidit fulgora in giro coruscantia

quis lampades et iacula saxaque collidentia

preter Israhelitici Moysen iudicem populi

De die iudicii et nominibus eius, is he in titul. Is hi immorro

ind argamaint, quod Suffonias dicit, luxta est dies domini magnus et

uelox nimis ; dies ilia, dies irse, et furoris et angustiae ; dies calamitatis

et miserice ; dies tenebrarum et caliginis ; dies nebulae et turbinis ;

5 dies tubae et clangoris.**

Regis regum rectissimi prope est dies domini dies irae et uindictse tenebrarum et nebulae 100 diesque mirabilium tonltruorum fortium dies quoque angustiae meroris ac tristltiae in quo cessabit mulierum amor ac desiderium hominumque contentio mundi huius et cupido

MEin] car. tit. MEin 86 prochemio Mlpremio Eproemio E"^

paradysum MEin 87 Genesis MEin 88 quattuor MEin

89 etiam/r<9et tua MEin uite H in /r<? est MEin 91 ininnanabilis E

diliciae E deliciic I deliciae M dclitia^ H 92 condictam ME In consedit E synai n 93 ultra/r^? supra ME III 94 pcrsterpere M bucinae ME

95 figura M fulgora M* gyro EIH corruscantia n 96 lampadas H

conlidentia MEIO 97 praeter Mn pra^^ter I preter Moysen Moysen E

99 ire M uindicte M nebule M 102 cessauit amor mulierum n

^ Gen. ii. 8. * Apoc. ii. 7. ’ Apoc. xxii. 2. ♦ Exod. xxiv. 15, 16.

^ Apoc. xvi. 18. * Soph. i. 16,

F] De tremibunda presentia dei in die iudicii. Argumentum uero ut apostolus dicit in secunda Epistola ad Corintheos, Oportet nos omnes stare ante tribunal Christi, ut refferet unusquisque propria sui corporis prout gessit, siue bonum siue malum. ^ Et ut in euangelio 5 diciiur, Filius hominis uenturus est in gloria sua ; tunc reddet uni- cuique secundum opera sua.’

Stantes erimus pauidi ante tribunal dornlnl 105 reddemusque de omnibus rationem effectibus uidentes quoque posita ante obtutus crimlna librosque consclentlae patefactos in facie in fletus amarissimos ac singultus erumpemus subtracta necessaria operandi materia

De resurrectione prolis Adse. Argumentum ut est in Apocalipsi, Ipse dominus in iusu in uoce archangeli in tuba dei descendet de celo.^ Et iterum, In diebus uocis septimi angeli, cum ceperit tuba canere, consummabitur misterium dei.*

no Tuba primi archangeli strepente admirabili erumpent munitlssima claustra ac poliandria mundi presentis frigora hominum liquescentia undlque conglobantibus ad compagines osslbus animabus ethrialibus eisdem obeuntibus

115 rursumque redeuntibus debitis mansionibus

De tribus sideribus igneis Christum significantibus. Argumentum uero est ut in libro lob dicitur, Qui fecit Oriona et interiora Austri.’ Nunquid luciferum et uesperam in tempora certa constituisti.*

Uagatur ex climactere Orion celi cardine derelicto Uirgilio astrorum splendidissimo per metas tithis ignoti orientalis circuli girans certis ambagibus rcdit priscis reditibus 120 oriens post biennium uesperugo in uesperum sumpta in proplesmatibus tropicis intellectibus

MEln] r^r. ///. MEin 105 affectibus MEn adfectibus I 107

faciae E facie E* 108 amarissimiis E amarissimos E* aerumpemus I

no strepentin 112 frigola F* MEIII lucescentia MI luciscentia E

lacescencia n 113 conpagines MI conpagine E 114 etralibus EI

et ratibus M ateralibus n obuiantibus MIIIE* obiantibus E 116

caeli ME cardinae E 117 splendens imo anirorum E astrorum

plendens E* splcndiensimo I splendidissimo I* 118 tcthis MI titis E

thetis n iiQgyransEI peditibus n 121 problematibus Mill

problesmatibus E

’ 2 Cor. V. 10. * Mt. xvi. 27. ’ I Thess. iv. 15. ♦ Apoc. x. 7.

’ lob ix. 9. * lob xxxviii. 3^.

8o HYMN US S. CO L UMBAE AL TUS PR OS A TOR.

F] De die iudicii et de prefulgente ligno crucis. Argumentum uero est ut in Apocalipsi dicitur, Abscondent se in speloncis et petris montium, et tunc dicent montibus, super nos cadite.^ Et in Euange- lio, Statim post turbationem dierum illorum sol obscurabitur et luna 5 non dahit lumen suum, et stellae cadent de celo.^

Xristo de cells domino descendente celsisslmo prefulgebit clarlssimum signum crucis et uexlllum tectlsque lumlnarlbus duobus princlpallbus 125 cadent in terram sidera ut fructus de ficulnea eritque mundl spatlum ut fornacls Incendlum tunc In montium specubus abscondent se exercltus

T] /De laude dei ab angelis in titul. Is i \mmorro ind
2iXgajjnii?it atbfrar in Apocolipsi, In circuitu troni uidi sedes .xxiiii. seniores sedentes in ueste alba et capitibus eorum corona aurea uidi.^

Ymnorum cantlonlbus sedulo tinnlentlbus tropodls Sanctis mlllbus angelorum uernantlbus 130 quatuorque plenlsslmis animallbus oculls cum uiginti fellclbus quatuor senlorlbus coronas admlttentlbus agni dei sub pedibus laudatur tribus ulclbus trinltas aeternallbus

MEln] car. fit. r^IEln 122 celissimo n 123 praefulgebit MI prae- fulgebat E uixillum E 125 sydera In 126 spacium n 127

moncium H absconderit II

car. tit. MEin i dormm pro dei F om. in titul F ^ro Is i . . .

Apocalipsi F habct Argumentum uero est ut in Apocalipsi dicitur 2

throni F ojn. uidi sedes F 3 cornua F

FMEln] 128 canionibus H"^ tinmentibus ]\I tinnientibus AI*n 129

tripodiis F tripudis M trip dus E tripudiis I tripidis H 130 quattuorque

MEI 131 uigcnti F quattuor AIEI 132 atmitentibus M admiten-

tibus E 133 eternalibus n

Glossae T] 128 tinnientibus] .i. ambinniget na cantana T 129 uernanti

bus] .i. immcnicnigetis uile T 130 animalibus] .i. cuangclistis T 131^

uiginti] .i. cum .xii. patriarchis et .xii. profctis, ucl cum .xii. piofetis et .xii. apostolis,* uel figura .iiii. euangelistarum cum .xxiiii. libiis ueteris legis T

Apoc. vi. 15, 16. ’ Mt. xxiv. 29, * Apoc. iv. 4.

T] De ustione impiorum nolentes Christum credere, et de gaudio iustorum, in titul. Is si \T?/iorro ind :ciiga?nai?it quod dicitur in Apocolipsi, (Terribi)lis ignis consumet (aduersarios).’ Et alibi dicit apostolus, Mansiones multoe sunt apud patrem, et Christus dicit, la 5 domu patris mei multae mansiones sunt.'^

Zelus Icrnls furibundus consumet aduersarios 135 nolentes Christum credere deo a patre uenisse nos uero euolabimus obuiam ei protinus et sic cum ipso erimus’^ in diuersis ordinibus dignitatum pro meritis prsemiorum perpetuis permansuri in gloria a seculis in gloria

Ouis potest deo placere nouissimo in tempore

uariatis insignibus ueritatis ordinibus

exceptis contemptoribus mundi praesentis istius

Deum patrem ingenitum ca^li ac terrae dominum 5 ab eodemque filium saecula ante primogenitum deumque spiritum sanctum uerum unum altissimum inuoco ut auxilium mihi oportunissimum minimo praestet omnium sibi deseruientium quem angelorum milibus consociabit dominus

FMEln] ^^r. ///. MEIn I uastatione/r^ ustione F nolenf.um F 2 pro in titul …. quod F habt:t argumentum ut 4 et ut apostolus

dicit F 4 ut Christus in euangelio /ro» Chrisius dicit F domo F

134 furibundos n cosumct M aduersarius I ^35 a deo E* 136

eius/r^ein 137 eo/r^ ipso n 138 dignitatem M En 139 secula pro gloria FMEIn

I ofn. deo F vv. 2>-9 om. ME In 2 -f deo gratias IT 5 secula F om. primo F 9 consociauit F

Glossae T] 134 consumet] .i. uindicta a deo patre T aduersarios] .i. uerili

d^i T 130 nos] .i. genus human um T euolabimus] .i. in die iudicii T

obuiam] .i. in aera T protinus] .i. in ictu oculi’* T 137 cum ipso] .i.

erunt sancti cum Christo post iudxium T in diuersis] .i. ut dicitur, Red(dct uni-

cuique) secundum opus suum^ T 139 in gloria] .i. in regno T Svvculis] .i.

praesentibus T in gloria] .i. infinita T

I quis] . . interroga . . . T’"» nouissimo] .i. in fine mundi . . . . T

5 primogcnitmn] uel progenitum T 9 angelorum] .i. is augcli

in celo T

’ Hebr. x. 27. s Jn. xiv. 3. » Cf. 1 Thess. iv. 17. ♦ i Cor. xv. 52.

‘■> Mt. xvi. 27.

LIBER liVMN Cm

82 HYAINUS S. COLUMBAE ALTUS PROS A TOR.

[NOTAE.]

T] fol. lib in sup. marg.

obponitur iliis . cur anima paruuli, quae non

propagatur, ut caro, cum carne originalis (pecc)ati tenetur consortio ? deus nunquid iniustus est, ut cum carne mittat animam (in ignem externum, quce) cum carne non habet commune peccatum? Et hoc cum illis obponitur, omnino (deficiunt ). At illi possunt in paruulis iustum dei iudicium firmare, ut commune habeant peccatum originale,

sicut commune uendicant utriusque propagationem

obmutescunt. Animam quippe humanam certum est in ipso ,

conditionis suae munere percipise . sic necesse est

ut corpus (in quo hie) uixerit, in resurrectione recipiat . Quisque ergo dicat animata semina profluxise, sine ilia quae concipiuntur, siue quae nocturna ilusione funduntur? Quod omnis sapiens uidet quam obsordum et a ratione omnibus modis alienum.^

T] fol. 12 in. sup. marg.

. . . . pauper et . . . pauper diues lex enim uno uerbo

completur, id est, diliges proximum plenitudo

legis caritas est . Gregorius . caritas aiieni laboris nostra facit : in Abel, per sacrificium gratia; in Noe per diluuium secura; in Abraam, ])erigrinatione fidelisima ; in Moisi inter i[njiu[r]ias laetissima ; in

Dauid, in tribulation! bus mansuetissima,^ et reliqua

Sanguine humano pulluta fuerat nee ad sepulturam fuerat aperta par erat uirginis erat a filio uinceretur

T] fol. 12b in sup. marg. … flu

exeunt sabbato et extra ciuitatem iuxta . . . exire

non licet longius ; quomodo ergo hoc tempore tempore

quo …. liberos nos ab his impedimentis dei auxilium , Augustinus aliter . . . ne in tris:itia aut laetitia rerum tempora- lium quis illam . Gregorms aliter . id est ne (fi)niatur fructus nostri operis cum sine temporis . . . hoc . . sabbato tempus hoc dicitur de castitate ….

T] fol. 13 in sup. marg.

. fu)erit formido consumpta, quaedam iam de prse(sumptione ueniae se)curitas nascitur, et in amore celestium gaudiorum (aiiimus inflammatur) : et qui prius flebat ne duceretur ad suplicium, postmodum

uisionis dei …. aeterna metuebat^

F] fol. 2 in i?if. marg.

Ex libris de conuentu de Dunnagall

1 Isid. Diff. ii. 30, id6. 107. * Cf, Lcahhar Brcac. fol. 68a.

“^ Htab. Maur. ?”;.’. los. lib. iii. c. 6.

HVMXUS S. COLUMBAE ALTUS PROS AT OK.

F] fol. 3 in inf. niar^.

}}eand<7<:/z/ o Domnall m^c Dabog mic Mcel-tuili lesin leabhar-sa ; oais as e Colam Cille do’cuir re leghes iat fein a cath Cuil-dremne ; oats o Mael-tuili mac Mgela-fith . . . atait clann mic Mael-tuili i. ai slicht Neil Nain-gialaigh. Finit.

B] fol. 237a in inf. nuij-g.

Geib in Altus co basecht •

na dam cer. do d^man dur nisf)l gdiXar isin bith na cith na cuirfe for cul.

B] fol. 238b in inf. marg.

Fuil trini,

na dlegair do bocht De bi dimmda d’a bethaid cipe cesacht ocus aibele.

() 2

«4 PRAEFATIO IN HYMNUM IN TE CHRISTE.

[Praefatio in Hymnum In te ChristeP^

T] In te Christe. Colum Cille doronai in n-immon-sa ; tre rithim (dojron(ai), ociis se ?^\\aba dec in cech line. Atb^^rat (/;//- inorrd) fairenn (aile) co nach e Colum Cille et/r doronai, acJit ota

• Christus Redemptor " usque * Christus crucem,"

ocus is aire …. niulti illam partem. Locus Hi ; tempiis Aeda \x\eiz Ainmirech ; causa, ar laiget rolhaithmet in trinoit isind ’ Altus,’ ocus is ed on roinchrech Gregoir im Colum Cille

F] In te Christe. Colum Cille dorigne in n-immon-sa, tria rithim n oscarda ; ocus is aire doronai, ar is bee ro’thaithmet Trinitatem isin molad remond, ar isbert Griguir ba dech do moltaib man-bad sein.

[Hymnus S. Columbae In te Cjir/ste.’]

T] T N te Christe credentium miserearls omnium -L tu es deus in saecula sseculorum in gloria

Deus in adiutorium intende laborantium ad dolorum remedium festina in auxilium

5 Deus pater credentium deus uita uiuentium

/Deus deorum omnium deus uirtus uirtutium

Deus formator omnium deus et index iudicum Deus et princeps principum elimentorum omnium

Deus opis eximiae celestis Hierusolimae 10 Deus rex regni in gloria deus ipse uiuentium

r] I miseriaris 2 secula seculorum 10 ipsi

Glorsa T] 9 eximiae] .i. cxcelsa a man. post.

HYMN us S. COLUMBAE IN TE CHRISTE, 85

T] Deus seterni lumlnls deus Inenarrabilis Deus altus amabilis deus inestimabllis

Deus larcrus lono-anlmis deus doctor doclbllls Deus qui facit omnia noua cuncta et uetera

15 Dei patris in nomine filique sui prospere sancti spiritus utique recto uado itenere

Christus redemptor gentium Chrlstusamator uirginum Christus fons sapientium Christus fides credentium

Christus lorica militum Christus creator ommium

20 Christus salus uiuentium et uita morientium

coronauit exercitum nostrum cum turba martirum

Christus crucem ascenderat Christus mundum salua-

uerat Christus et nos redemeret Christus pro nobis passus

est

Christus infernum penetrat Christus caelum ascenderat 25 Christus cum deo sederat ubi nunquam defuerat

Gloria haec est altissimo deo patri ingenito honor ac summo filio unico unigenito

Spirituique obtimo sancto perfecto sedulo amen fiat perpetua in sempiterna ssecula 30 In te Christe credentium

Protcgat nos altlssimus de suis Sanctis sedibus dum sibi ymnos canimus decim statutis uicibus sitque nobis propitius diebus atque noctibus

F] 15 filiique i6 itinere 21 martyrum 23 redimerat

24 otn. hac linea 28 optimo 30 om. credentium

Glossa T] 2 decim] deich tratha do’chelebrad Colum CiJle ut ferunt, ocus is ’lo stair Eoin Cassion rue som sein* 1’*"«

• Cf. Cassian. Itutit. iii. 3, 4.

86 HYMN US S. COLUMBAE IN TE CHRISTE.

[NOTA.]

T] fol. 13b tn sup. marg.

. . uel alterius . . dixit pater snus, quid habes …. respondit . . . terrain austra- lem et arentem dedisti mi(hi) iunge et irriguam^ . Dedit ei pater . . et irriguum inferius. Axa quippe super asinam sedet cum ir- ratio(nalibus) . . . uiotibusanimaprsesidet et reliqua; irriguum quippe superius anima cum sese …. regni desiderio affligit ; irri- guum uero inferius accipit cum (indi)gentibus

possesa tribuere, ardorem fidei sed adhuc (gratiam) lacrimarum non habent’

Glossa T] 3 paier] .i. dens

^ Ins XV. 19. 2 Hraban. Maur. jh. les. lib. iii. c. 6.

PRAEFATIO IN HYMNUM NOLI PATER. 87

[Praefatio in Hymnum Noli Pater.]

T] Noli pater. Colum Cille fecit hunc ymnum eodem modo ut " In te Christe." Locus dorus disirt Dairi Chalcaig ; tempus idem ^da meic Ainmerecn ; causa, Colum Cille aliquando uenit ad collocium regis co Daire co ro’edprad in port do co 5 ;/-airliud. Opais iarum Col//;;/ Cilk in port, quia prohibuit Mobi imme accipere mundum co c(lo)ad a ec. In tan iarum tanic Col//;;/ CilU^ co dorus in bale, is ann-sein dorala triar do muintir Mobi do, oais cris/ Mobi occu, et dixerunt
" mortuus est Mobi," et dixit Colum Cille :

10 Cris Mobi

ni ro’iadad im lua, sech ni ro’oslaicced ria says, ni ro’dunad im gua. Luid Colum Cille for culu cosin rig, et dixit regi, " in n-ed-

15 pairt tucais-[s]iu dam-sa i mbuaruc, tuc dam nunc." " Dober- thar," ar in ri. Loiscther tra in baile coso-neoch bai and uile. " Espach sein," ol in ri, " ar mani loiscthe, ni biad tacha broit na biid ann co brath." " Biaid im^/iorro ann o-scin immach," ar se, " inti bias ann, ni bia aidche troiscthe."

20 Tarmairt tra in tene ar a met loscud in daire uile, conid ar a anacul in daire doronad in t-immon-sa. A^o is lathe bratha dorat di-a aire, 710 tene feilc Eoin, ocifs canair fri ccch tenid ocus fri cech torann o-sein ille ; ocus cip e gabas fo llge oc?/s fo erge, nonanaig ar thenid ngellan, oats angid in n^;/bur is

25 ail di(-a) mu(intir)

F] Colum Cille doronai hunc ymnum, tria rithim n-oscarda ; i nDaire Chalgaig doronad, ut quidam dicunt. JVo is lathe Bratha dorat di-a oeid, ;/<? tene na fele Eoin ; no is do anocol in daire dia ro’losced te(ne toraind) in baile iar n-a tabairt do .‘Ed mace Ainmirech, co

5 ro’thrial in tene loscud . . , conid aire-sin dorigned in t-im- niun-sa. Oci/s canair fri each toraind ; ocus gib e gabas fo lige pcrts fo ergx, no’soerand ar each tenid, oc//jr no’soerand ar thenid gelain, ocus in nonbur as ansu leis di-a muintir.

[Hymnus S. Columbae Noli Pater."]

T] AT on pater indulgere tonltrua cum fulgore

-^ ^ ac frangamur formidine huius atque uridine

Te timemus terribllem nullum credentes similem te cuncta canunt carmina angelorum per agmlna

5 Teque exultent culmlna caeli uagi per fulmina o lesu amantissime o rex regum rectissime

Benedictus in saecula recta regens regimina Johannes coram domino adhuc matris in utero

Repletus del gratia pro uino atque siccera

lo Elizabeth et Zacharias ulrum magnum genuit lohannem baptizam precursorem domini

Manet in meo corde dei amoris flamma ut in argenti uase auri ponitur gemma

FOQ] I tonitruo F fulgare OQ 2ne/r^acF0Q

huis OQ post te + deum OQ credens OQ 4 canant carmena Q

agimina OQ 5 exaltent F culmena Q celi OQ flumina Q 6

ainantisime OQ rectisime Q 7 seculaOQ regimineOQ 8 lohanes Q corum O athuc O 9 gracia O sicera F sisare OQ 10 Elezabet O Elistabet Q om. et FOQ Zacharias F Sdacarias O Sacarias Q 1 1

babtizam F bautistam O baptistam Q procursorem O percursorem Q domini mei OQ 12 flama Q 13 argcnteo F argensio O argentic Q

uasse F uace Q aurea Y aurio OQ genui OQ + amen OQ

Glossae T] I indulgere] .i. nos 2 huius] .i. tonitrui uridine] .i. o

erloscud tio a tuidcchuir 3 similem] .i. deo 4 canunt] .i. laudant

5 r-xultent] .i. failtnigit 7 b ncdictus] .i. es 8 Johannes] .i. gratia dci

inHrpietatur 9 repletus] .i. est sicc-ra] .i. sine cera .i. nomen omni liquori

eljrio , . . . omnis liquor dulcis si … •

HYMN us S. COLUMBAE NOLI PATER. S9

[NOTA.]

T] fol. 14 in sup. marg.

. boni soli nunquani sunt nisi in caelo, mali soli niinquam sunt nisi in inferno . Haec autem uita qu?e inter caelum et infernum est, ut in medio consistit ita ut utrorum fines recipit, ille veraciter (omnia) diligit, de se nihil relinquit, et alibi dicit, Alias oues habeo quae non sunt .

. et illas oportet me adducere ut fiat unus grex et unus pastor^ . .

. . . (pro)funda uerba ex ore ueritatis dicitur qui dimittit aquam

» Jn. X, x6

go PRAEFATIO IN ORATIONEM S. lOHANNIS EUANGELISTAE.

[Praefatio in Orationem S. Iohannis Euangelistae.]

T] Deus mens. lohannes filius Zebedei hanc epistolam fecit. I n-Effis da;2« doronad ; i n-aimsir \Ti\inorro Domitiani doro- nad. Haec est causa : co7t{?i\xc\X^ mor dorala et^r Eoin ocus Aristodim .i. sacart tempuil Deane, co //-erbairt Eoin fri 5 Aristodim, " Tiagam, a Aristodim," ol se, ’’ co tempul Qxist fil isin chathraig, ocus attaig Deain ann, co taith in tempul ; ocus rega let-su iar-sein co tempul Deane ocus guidfet-sa Qxisi CO ro’tuite ; ocus dia theth tempul Deane erum-sa, is ferr Qxist quam Deain, ocus iss-ed as choir duit-siu adrad Qxist

lo iar-sein." ‘* Dentar iarum," ar Aristodim. Lotar post co tempul Crist. Orauit Aristodimus tribus horis Deanam et nee tamen cecidit templum Christi. Exierunt postea ad templum Deanse, et orauit lohannes ut caderet, et statim cecidit. Et Aristodimus temptauit occidere lohannem, sed

15 non ausus est pro multitudine Christianorum. “In fail ni no’laad cumtabairt uait beos, Aristodim?” ar Eoin. **Ata," ar se, " dia n-eba-su Ian cailig de linn . . . ueneno, et si non eris mortuus statim, credam deo tuo." Et dixit lohannes, ’’ due hiic." " Dabitur," ar se, ’’ acht co tartar do na

20 cimmedaib ar trialtair do marbad ico’nd rig nunc, quia non melius est mori ferro quam ueneno." Ut timeret lohannes, dixit Aristodimus hoc. Et primus porrexit cani uenenum, et statim mortuus est ; et post canem porrexit semiae, et ilia similiter mortua est ; et postea datus est illis

25 potus, et mortui sunt statim. Et sic dedit lohanni ; et dixit lohannes tunc " Deus mens pater, etc./’ etbibit, et non nocuit ci ; et haec est causa denma huius ymni. Et suscitati sunt qui mortui fuerunt ueneno, et sic credidit Aristodimus et alii multi cum eo. Et si quis cantauerit hunc ymnum in liquorem

30 aut in aliquid quod posit nocere, in sanitatem (redit). In fine uniuscuiusque anni clegitur de populo iuuenis sanctus sine

macula peccati ut

et circum.

F] lohannes Apostolus fecit hanc epistolam, in Ian dorat Aristodi- mus sacerdos neim do in calicem, ico’nd rig ic Domitiain, dia ro’ marbad ann, adfiadathar i certamain Eoin.

OKA! 10 5. lOHANNIS EUANGELISTAE. 91

[Oratio S. Iohannis Euaxgelistae.]

T] T~^Eus ineus et pater et fillus et spiritus sanctus, cul -L^ omnia subiecta sunt, et cui omnis creatura deserult et omnIs potestas/ subiecta est, et
metuit et expauescit et draco fui^it et silit uipera et 5 rubeta ilia quae dicitur rana quieta torpescit scorpius extingitur regulus uincitiir et spelagius nil noxium operatur et omnia uenenata et adhuc ferociora re- pentia et animalia noxia tenebrantur et omnes aduersee salutis humanae radices arescunt : tu extingre

10 hoc uenenatum uirus et extinge operationes eius mortiferas et uires quas in se habet euacua et da in conspectu tuo omnibus his quos tu creasti oculos ut uideant aures ut audeant cor ut mao-nitudinem tuam intelHoant. amen.

I ^ Matheus Marcus Lucas Johannes.

FCN] Q prtrjix. Tunc beatus Iohannis iacentibus mortuis qui uene- num biberunt intrepidus et constans accipit calicem et signaculum crucis faciins in (eo) dixit ///. N Contra uenenum

I et pater N pater N* cui …. sunt et o)n. C ins. C"* 2 ovi.

et ante cui X 4 draco et X silet EC* 6 extinguitur FCX et regulus C 6 spalagius CX spelagus F nihil PXX sed omnia /r^ et omnia N

8 ovi. et ante animalia C 9 arescent. Tu extingue C tu domine extingue X

10 extingue /r£7 et extinge CX 12 om. his CX 13 audiant FC 14

corda N intellegant CX om. amen FCX 15 07n. CX sed add. C per te Chnste lesuqui uiuis et regnas in saecula saeculorum. Amen. add. X Et cum hoc dixisset totum semetipsum armauit crucis signo, Et bibit totum quod erat in calice, Et postca quam bibit dixit, Peto ut propter quos bibi conucrt- antur ad te nomine, Ad salutcm qu^e apud te est, Te inluminante mertantur peruenire amen.

Glossae T] i Deus] adit tu extinge cui] .i. is duit-siu 2 omnia] .i.

elimenta 4 draco] multa genera sunt draconum .i. tcrrestres …. sed

omncs ig(ne nocent) uipera] .1 e. ui parens .i. dente nocet 5 quieta] .i.

antach .i. bledmil torpescit] in siniitr. mar^;, (coljuber cinere, scorpius cnuda,

(ba)siii[sc]us ossibus post (mo)rtem nocet, serptns (lin)ga nocet regulus] .i.

anela nocet et in dcxtr. marg. regulus .i. rex omnium scrpentium ; nulla an is uolans uiso eo potest cuadcre sine peste, et tamen mustclla eum occidit’ 6 spelagius]

.i. uesligio nocet 10 operationes] . i. uencni

• Cf. Isid. Etym xii. 4, 6.

92 OR ATI 0 S. 10 H ANN IS EUANGELISTAE,

[NOTA.]

T] fol. 14b tn sup. marg.

ac superbiae morte moriretur ; item elimoisina . . .

id est ipsi homini et proximo suo, ut Augustinus Aurilius ait, Qui uult (elimoisinam dare) a semetipso debet incipere^ ; in elimoisina homini ipsi .ii. species oc(currunt, corpori) et animae ; misericordia animae, ut ne quis animam suam (in peccatis) relinquat ; corpori quoque miseri- cordia prsestanda est, id est ne quis corpus

proximi elimoisinam fiat, id est ut semetipsum docet sic proximum docet, ut semetipsum corripit sic proximum c(orrij3iat).*

^ rsendo’Avig. Sei-m. ccciv. » Cf. Leahhar Breae fol. 69«.

PRAEFATIO h\ EPISTOLAM SALUATORIS NOSTKl. 93

[Praefatio in Epistolam Saluatoris Nostri.]

T] Beatus es et rl. Crist fein ro’scrib co n-a laim in n-epis- til-se, dLvaal adfet Eusebius in n-a stair ; i nHierusalem iininorro roscribad, in tempore Tiberii Cessans scripta est. Causa uero haec est : Abgarus toparca, ri tire Armeniae ocus na tire fri sruth n-Eofrit attuaith, ro’bai i ligalur trum in Edisa ciuitate ; co tuc- cad epis//7 uad co Qxist <zo tisad di-a ic, ar atchuala corbo mace De he, ocus CO n-icad sochaide ; conid ar molad irse Abgare dorona Crist in n-epistil-se. Ata tra in n-episZ/Y-se in Edisa ciuitate, in qua ciuitate nullus hereticus potest uiuere, nullus ludeus, nullus idulorum cultor ; sed neque barbari aliquando eam inuadere potuerunt, ex eo tempore quo Euagarus rex eiusdcm ciuitatis accepit epistolam manu saluatoris scriptam. Hanc denique epistolam legit infans baptizatus stans super portam et murum ciuitatis. Siquando gens uenerit contra ciuitatem illam, in eodem die quo lecta fuerit epistola manu saluatoris scripta placantur illi barbari aut fugantur infirmati.

F] Beatus es. lesus Christus fecit hanc epistolam, dia raba rex Edis3e ciuitatis qui dolorem pedis habuit, co tucad epist// uad co Cxist, CO ndigs<?^ dia acallaim ocus di-a ic ; ocus tuc Tathheus in

n-epistil do-som iar cessad Cr/i-/, ocus iss

. ataat in epistil ocus corop . . .

i nDia daib ordaib ocus

i^ nach n-erttecda bith fri re n-uaire isin (cathr)aig-sin.

94 e pis tola saluatoris nostrl ad abgarum.

[Epistola Saluatoris nostri ad Abgarum.]

T] “OEatus es qui me non uldisti et credidisti in me.^ -U Scrlptum est enim de me quia hi qui uident me non credent ; et qui me non uident ipsi in me credent et uiuent. De eo autem quod scripsisti mihi 5 ut uenirem ad te, oportet me omnia propter quse misus sum hie explere, posteaquam compleuero recipi me ad eum a quo misus sum. Cum ero^o fuero asumptus mittam tibi aHquem ex discipuHs meis qui curet egretudinem tuam et uitam tibi atque his qui

10 tecum sunt prsestet.

/Domine domine defende nos a malis et custodi nos
in bonis ut simus tilii tui hie et in future, amen. Saluator omnium Christe respice in nos lesu et miserere nobis.

FJ] ///. J Incipit epistola saluatoris domini nostri lesu Christi ad Aba- garum regem quam dominus ma(nu) scripsit et dixit 3 + in vat. post

credent J 6 misus J missus J”^ 6 Et posteaquam J recipe J recipi J* 7 misus J missus FJ"^ 8 assumptus F adsumtus J ut qui F uX. pro qui J

curat F egritudinem J 9 at J atque J* 10 add. F saluus erit ; sic bag- tum est. Qui credit in me saluus erit- add. Jet saluus eris sicut scriptum, Qui credit in me saluus erit. Sine in domu tua sine in ciuitate tua sine in omni loco nemo inimicorum tuorum dominabitur et insidias diabuli ne timeas et carmina inimicorum tuorum distruuntur. Et omnes inimici tui expellentur a te siue a grandine sine a tonitrua non noceberis et ab omni periculo liber- uaueris . siue in mare siue in terra siue in die siue in nocte siue in locis obscuris . si quis banc epistolam secum habuerit securus ambulet in pace, amen.

2 qui regnas in secula seculorum/r<? amen F 07n. 3 F

Glossae T] i es] .i. Abgare 2 scriptum] .i. in Essaia profeta’ de

me] .i. de Christo hi] .i. ludei uident] .i. corpore 3 credent] .i.

spiritu qui] .1. gentes uident] .i. corporaliter 4 credent] .i. spiritualiter

uiuent] .i. in perpctuum de eo] .i. subintellige respondeo uel dico scrij^sisti]

.i. in tua epistola 5 ^d te] .i. ad Kdissam oportet] .i. hiec es^ responsio

.i. oportet me facere omnia [qux] promisa sunt de me a profetis 6 hie] .i. in

ludea, uel in Hierusalem, uel in hoc mundo compleuero] .i. Jeges et profetias

recipi] .i. in ascensionem 7 ad eum] .i. ad patrem misus] .i. in humani-

tate .i. ad saluandum mundum 8 asumptus] .i. a patre in ccelum mittam]

.i. ad te tibi] .i. Abgare aliquem] .i. Tathcum discipulis] .i. ex

apostolis 9 tuam] .i. Abgare uitam] .i. perennem et doctrinam et

sanitatem 10 tecum] .i. in fide Christiana

1 Jn. XX. 29. ^ Cr. Mc. xvi. 16. * Isa. vi. 9.

EPISTOLA SALUATORIS NOSTRI AD ABGARUM. 95

TJ Euangclium domini nostri lesu Christi liberet nos protegat nos custodiat nos defendat nos ab omni malo ab omni peri- culo ab omni langore ab omni doiore ab omni plaga ab omni inuidia ab omnibus insidiis diabuli et malorum hominum hie et in futuro. amen.

FJ] 6 ^^j-/ custodiat nos (^^^/i’/. uisitet nos F 7 plaga /r^ periculo F post doiore add. ab omni perturbatione F periculo pro plaga F 8 diaboli F

9 om. amen F 1-9 om. J sed add. Deus omnipotens et dominus noster lesiis Christus et spiritus sanctus custodiat me diebus ac noctibus, corpus et animam, hie et ubique in ^empiterna secula 6cc.

[NOTA.]

T] fol. 15 in sup. marg.

. . titudinem nostram sicut de anima Christiana dicitur : Omnis caro fenum est et reliqua.^ Sed gloria eius fili?e regis ab intus.- Nam extrinsecus maledicta et persecutiones et detractiones promittuntur ; de quibus tamen in celis merces seterna est quae sentitur in corde patien- tium eorum qui iam possunt dicere,^ Glori(abo) in tribulationibus.* Hieronymus. Ilia maledictio beatitudinem creat/

’ Isa. xl. 6. 2 P^. xliv. 14. » Aup. de Strm. Dom. in Monte 15. * Eph. iii. 13.

" Hieron. in Mt. v. 11.

96 PRAEFATIO IN HYMNVM S. FIE CHI.

[Praefatio in Hymnum S. Fiechl]

T] Genair Patr<7/r. Fiac Sleibte doronai in n-immun-sa do Patraicc. In Fiac-sin da;^^ m^c e-side meic Ercha raeic Bregain raeic Daire Barraig — o ’taat U Barrche — vaezc Cathair Moir ; dalta dd^na in Fiac-sin do Dubthach m^c Hui 5 Fugair, ard-filc Herenn e-side. I n-aimsir Loegaire meic Neill [doronad]. Ocus is e in Dubthach-sin atracht ria VdXraic hi Temraig iar n-a rad do Loegaire, ’ na ro’eirged nech remi isin (tig),’ oats ba cara do Patr^/V he o-sein immach, ocus ro’baits^^T^ o Vditraic he iar-sein. Luid ddiua fecht co

lo tech in Dubthaig-sin (i Laignib). Ferais iai7/w Dubthach failte moir fr^ Vditrazc. Atb^rt Patr^zV iri Dubthach, " Cuinnig dam-sa," ol se, " fer gr^id so-chenelach so-bessach 6en-[s]etche oacs o^u-vnac occai tantum." " Cid ar a cuinche- siu sein .i. fer in chrotha-sin," ol Dubthach. " Di-a dul fo

15 gr<^daib." ‘Fiac sein,’ ol Dubthach, ‘‘ocus dochoid-side ior cuairt i Connachtaib." In tan tra batar forsna briathraib-se, is ann tanic Fiac (do) chuairt leis. " Ata sunn," ol Duht/iach^ " inti ro’imraidsem." " Cia beth," ol Vditrazc, " bes ni ba hail do quod diximus." " Dentar trial (mo) b^rtha-sa," ol

20 T>\xht/iach^ ^’ CO ;/-accadar Fiac." O ’tchonnairc tr<2 Fiac, ro’iarfaig, " Ced ar a trialtar," ol se, " Dubthach do b(achaill) ? ar is espach sein," ar se, " ar ni fil i nllerinn filid a lethet." " No’t’gebtha dar a hesi," ol YdXraic. ** Is lugu mo esbaid-se a Herinn," ol Fiac, " quam Dubthach." Tall tra V^U’aic a

25 ulcha do Fiac tunc, ocus tanic rath mor fair iar-sein, co ro’leg in n-ord n-eclas(tacda) ulle i n-oen aidche, uel .xu. diebus ut alii ferunt, ocus co dardad gr<^d n-^^scuip fair, ocus conid he as ard-eps<;(9/ Lagen o-sein ille ocus a chomarbba di-a eis. Loc do Duma iiGobla fri Sleibte aniar-thuaith ; tempus

30 \rc\7Jtorro Lugdach raezc Loegaire, ar is e ba ri Herenn tunc ; causa imviorro ar molad VdXraic^ ocus iar n-a ec doronad ut ferunt quidam.

F] I om. Genair Patraic Fiacc Sleipte molad /r*? immiin Phatnz/V 2 m<a:c sede 3 Dare Oe Barche/r^ U Barrche 4 mor 5 ard-file

Herend he-side amsir 6 NeilL?a/j- Patr<2zV doronad atraracht

i pro hi 7 r.-id 8 tich do V\.atraic 9 ro’batstY/-som o Phatn//V

iar-sin da?zrt Patrazc 12 sohessac/i 13 ocai ced 14 cuinchi-

siu sein, ol Patr<2/V .i. 15 sin 16 C^;znactaib briathra-sa is and

17 ocus a pro do sund 18 ro’imradsem beith 19 bertha-sa

20 o ^tchonnair tra Fiac sin 21 ^/;/. ar a bachaill . 22 sent pro is

sin ntierind 24 Ilcrind Dubtha(ch) 25 ulchai Via.c ocus pro co ro’leg 26 n-eclastacda uile/’?Y^ ulle 27 tartad 28 o-sein

chomarba heis 29 dno/r^^ do (^.obla Sleipte -thuaid 30 is he

Herend 31 ocus is 32 quidam auctorcs

[Hymnus S. Fiechi in Laudem S. Patricii.J

T] r^ Enair Patraicc in Nem-

^ thur, maccan se rhbliadan daec

Succat a ainrn itubrad ; mace Alpuirn vcveizc Otide

5 Bai se hUsidna i fognam, bditar ile Cothraige

is ed atfet hi scelaib,

in tan dobreth fo deraib.

ced a athair, ba fissi hoa deochain Odissi.

maisse doine ni’stoimled cethar-trebe di-a fognad.

F] I genair Patr^zV iss^^ adfet 2 dec 3 hitubrad cid fisse

4 mac Calpuirnd Otidi 5 bliadna hi doinne ni’s’tomled 6

Kothraige -threbe “fognad

Glossae TF] i Nemthur] .i. cathir sein (sen F) feil fil (F) i mBretnaib tuaiscirt (tuascirt F) .i. Ail Cluade TF”’^’ atfet] .i. periti F 2 dobreth] .i. tuccad T

lucad F deraib] .i. fo doere .i. fo bron nadoiri T 3 Succat] .i. Bretnas sein

ocKS “deus belli” a Laten T .i. Bretnas uel deus belli, uel fortis belli a Laten uaire *su’ isin Bretnais is " fortis," ;w is * deus ’ acht * cat " is * bellum." Succat mac Cal- puirnd : iss e seo genelach Patra/r m^z’c Ca.\pu?’nid meic Voude meic Odissi m^;c Gomiad meic Mercuid vaeic Ota meic Muric raeic Oric v[\eic Leo xweic Maxim m«‘c Hencreti meic Ferini meic Britti a quo sunt Bretani nominati. Multa Patricius habuit nomina ad similitudinem Roman orum nobilium .i. Succet CQUis suum nomen baitse, a parentibus suis ; Codrige, a ainm inn-a doere i n-Erind ; Magonius .i.

• magis agens ’ quam ceteri monachi, [a] ainm ic a foglaim ic German ; Patricius, a ainm fo gradaib, ocns is Celestinus cc[m]arba Petair dorat fair F’"»>’ itubrad] .i.

is ^f/ro’raided a periiis T fissi] .i. ba coir a fiss (fis F) TF 4 mac C] .i. qui full

sacerdos TF Otide] .1. proprium T .i. Potaid F Odissi] .i. proprium T 5 bai se bliadna] .i. ro’bai (i n-a doeri) F"‘S + .i. fo intamail na hiubile (iubile F) l)icce Ebreorum TF"^^-’. Iss e seo fochond a doere : Patraic ocus a athair .i. Calpuimn, Conces m//iorro a mathair, ingen Ocmuis, et quinque sorores eius .i. Lupait ocus Tigr?s ocus Liamain ocus Darerca et nomen quint^e Cinnenum, frater eius .i. dechoin Sannan, dochuatar ule a Bretnaib Ail-Cluade dar muir n-Ict fo-des for lurus co Bretnaib Armuirc Letha .i. co Bretnaib Let . . , ar ro’batar brathair doib and in tan-sen, £7<-«i ba do[F]ranccaib da;/a mathair inna clainne .i. Conces, ocus ba siur side cobnesta do Martan. Is i sen amser ro’batar .uii. ineic Sectmaide .i. rig Bretan fot loiigais o Bretnaib. Doronsat ira creich moir i mBretnaib i mBretnaib Armuirc Lctha, ubi Patricius cum familia fuit, ocus ro’gonsat Calpuimn and-sen, ocus tucsat PatrazV ocus Lupait leo dochum n-Erend, ocus ro’recsat Lupait i C^waillib Muirthemne ocus Patra/V i tuascert Dal-Araide F"’*»’ maisse] .i. biad maith ocus etach T

ni’s’toimled] ,i. ni’s’caithed TF 6 Cothraige] .i. roienastar in t-ainm as

Cothraige T ,i. cethair aige TF arinni dognith tribibus .iiii. T .i. eg . . . s. iiii. domibus seruitium F

LIBER liVMN

H

T] Asbert Uictor iri gniad Mil con tessed for tonna ;

f(?rruib a chois f(?rsind leicc, marait a es, ni bronna.

Dofaid tar Elpa huile, De mair, ba amru retha,

lo ^^-;?‘id’farggaib la German, andes i ndeisciurt Letha.

F] 7 Milcon tessed 8 choiss leic di-a ^es 9 amra

10 conidfarcaib ndesciurt

Glossae TF] 7 asbert] .i. attrubairt T Uictor] .i. angelus T aingel F * Asbert Uictor ’ frig arf’/z/.i. atrubairt Uictor .i. angel communis Scotticae gentis sein : quia Michael angelus Ebreic^e gentis, ita Uictor Scottorum ; idee curauit eos per Patri- cium F’“s gniad] .i. fri gnithid TF + .i. frz fogantaid no F + .i. frisin T mogaid TF Mil] .i. milid T Mil con] genetiuus est hie, Michul mac hui Buain, ri tuaiscirt Dal-Araide F’"^ tessed] .i. co ndichsed T co «dechsad F tonna] .i. ior muir

TF + sair do legunn T 8 forruib a chois] .i. ir-richt coin ticed Uictor aingel

CO PatrazV, in tan ro’boi ic ingaire mucc Milcon vdeiz hui Buan i n-Arcail .i. nomen uallis magnoe in-sen i tuasciurt Dal-Araide ic sleib Mis ; oais i Sciric sainriud ticed cucai, Eclesia sen hodie in ualle ilia, octis maraid slicht a chess beos forsin cloich. Ocus asb^^-t Uictor fris, " Is mithig duit,” ol se, “dul dar muir do foglaim, ar is duit ro’chind Dia corop tu bas ficrcetlaid do luct na hindse-sa iar-tain.” ‘* Ni reg-sa," ol PatrazV, acsi d(iceret) et stetit, *’ . . nee perueniret ad Germanum co . . . deoin domino meo." " Eirg-siu," ar in t-angel, * ’ <?«/^ iarfaig do. " Dochuaid Xra PatrazV oztis ro’iarfaig do, acht ni fuair deonugud acht ma dob/rad bruth oir bad cutvumma. ri-a chend do. Asbert Vatraic fris, ‘Dar mo de broth, is tulaing Dia sen, mad ail do’: genus iuramenti sen la PatrazV, ac si diceret, * dar mo Dia bratha.’ Luid Fsiiratc for culu co a muccna isin dithrub doridise, oczis atfet do Uictor omnia uerba domini sui. Asbert in t-angel fris, *’ Len-su in tore ut, ocus dochelaid bruth n-oir asin tzhnain, ocus beir-siu lat e do[’t] tigernu." Et sic factum est ; ones tuc in t-angel inni PatrazV .Ix. mile i n-oen lo, uel .c. ut alii dicunt .i. otha sliab Mis i nDal-Aroide co cill Cianna(in) . . f<?r bru Boinne a-tuaid fri Manistir anair ; ocus ro’rec Ciannan he frisna noere ro’batar ic Inbiur Boinne ar da chore umai, ocus tuc leis iat fri fraiged a thige, ocus ro’lensat al-lama dib ocus lama a muintiri. Et ille penituit et obsolutus est VatriciOf duxit et a n[a]utis eum in libertatem ; et babti- zatus est Ciannan a Patricio postea F"’^ _ 8 es] .i. a folliucht TF bronna] .i.

ni tesb{an)ind F 9 dofaid] .i, ro’faidestar Uictor Patraic dar sleib n-Elpa

T .i. ro’faid, no ro"fuc Dia no in t-aingel. Cinnas do a rad ‘dar Alpain’? (ni anse), do Bretnaib ro’fuc in t-angel cowmad dar Alpain da;/a bad choir and .i. dar sliab n-Elpa, ar robo ainm do inis Bretan ule ollim Alba, ut Beda dicit in principio suae historic, * Britania insola (est) cui quondam nomen erat Alban,^ eo quod pars quam illi tenuerunt suo uocabulo nominauerunt et uetus nomen Alpan quod inuenerunt mansit F’“8 9 retha] .i, in rith-sa TF 10 German] Germanius abb na cathrach

cui nomen est Altiodorus, is occai ro’leg PatrazV, ocus Burguinnia ainm na cennaidche i-ta ilia ; i ndesciurt Etaile no’beth provincia ilia, sed uerius cojiid i (n)Gallaib ita. Tanic ira German i mBretnaib do dichor eirse Pelaig ezV/e quia creauit multum in se, et sic uenit cum Patricio et aliis multis occai. O ro’boi tra ice a dichor com- mor ifoss, is and ro’chuala in n-eress cetna do [f]orbairt inn-a cathraig di-a eis, ocus dochuatar do sair, se-sem ocus Vairaic lais, ocus ni coemnactar a dichor uadib. Is and Sishert German fri Vairaic, " Cid dogenam friu-so ?” ol se. Asbert Palra;^, " Troscem," ar se, ’ co cend .iii. laa ocus .iii. n-aidche i ndorus na cathrach form ; octts mani comthuat iudicat deus super se." Imm iarmerge tra na tresi aidche, is and ro’sluic in talam ciuitatcm cum suis habitatoribus ; ocus is and ita in chalhir nunc ubi clerici ieiunauerunt .i. Germanus el Patricius cum suis F"’^ Letha] .i. Italia ubi fuit Germanus T .i. Latium quae Italia dicitur eo quod latuit Saturnum fugens louom ; sed tamcn Germanus in Gallis, ul IWda dicit- ; Icthaig .i. in hititudine, in australe parte Gallorum iuxta mvire T»>renum F’"^

i Baeda, H. E. i. i. * /l>u^. i. 17.

T] I n-innsib mara Torrian ainis innib adrimi,

legais canoin la German, is ed adfiadat li’ni.

Dochum n-Erenn do’d’fetis aingil De hi fithisi,

/menicc atchithi hi fisib, do’sn’icfed arithisi.

1 5 Robo chobair do’nd Erinn tichtu YdXraic forochlad,

ro’clos cian son a garma macraide caille Fochlad.

Gadatar co ti’ssad in noeb ar a n-imthised lethu,

ar a tintarrad o chloen tuatha Herenn do bethu.

F] II dinis indib 13 n-Erend aingil 14 menic itchithe

15 ropo Erind 16 iigarma m«craidi 17 tissed 18 tintarad

Herend

Glossae TF] 11 insib] posterius hoc quam quod sequitur Y^^ ainis] .i. ro- ’enestar no anais F adrimi] .i. periti F 12 legais] .i. ro’legastar .i. VzXraic F

li’ni] .i. sgribenna . . . . F 13 do’d’fetis] .i. dobertis T 14 atchithi]

.i. a Sanctis T 15 forochlad] .i. roclos no foroclas F 16 ro’clos] .i. fo

Herinn T fo Hennd F son] .i. sonus TF macraide] .i. Cerebriu ociis Lesru, di in(gin) Glerainn m^zc hui Enne dicentes, " Hibernenses ad te clamant, * ueni, sancte Patrici, (saluos nos) facere’ " T .i. mac riad .i. riada mac F

lar legind .ra na (canoine) do YzXraic la (ierman ocus ind uird (eclastacda asbert) fri German (is menic tanic) i fisib (nemdaib toch)iiiriud (ocus ro’chuala) guth na mac- raide ad Celestinum, co tarta grada

fort, ar is e as choir di-a tabairt. " Uenit ergo Patricius ad eum et (nee ei Celestinus) honorem dedit, ar ro’faid Palladium ante ad Hibernian! ut doceret eam. Uenit (ergo Palladius) in Hiberniam, co ra’gaib port i n-uib Garchon i f(?rtuathaib Lagen ocus co

ro’[f]othaig ecailse intib .i. Tech na Romanach oais Cell Fine et

Noco (tartad) Xra failte maith do illic, co wdeochaid uad f(?r timchell Erend ….

fo-tuaid, ocus docoid anbtine mor do, co ro’act co cend airther-descer-

tach in ocus ro’fothaig cill and, Fcrdun a hainm ocus Pledi

( . . . . nomen) eius ibi. Dochuaid \ra Patraic ad insolas Terreni maris iar (obbad a grad) fair a papa Celestino, et tunc inuenit bachaill Isu in insola quae dicitur Alanensis …. sleib Arnoin. Tanic tra Patraic (iterum) ad Germanum, et narrauit ei omnia quae in noctibus uidebat. Misit ergo Germanus Patricium ad Celestinum, et Segestumcum eo, ut perhiberet testimonium propter se : .Ix. \X\zdan robo Ian do Patra/V tunc. Is iarum da«/2 ro’chuala Celestinus Palladium decessisse, et tunc dixit, ** nee potest homo quidquam accipere in terra nisi datum ei fuerit desuper." Is ann ro’oirdned Patraic in conspectu Celestini et Teodosii iunioris, regis mundi. Amatorex Autissiodorensis episcopus, is e dorat grada fair ior PatTrt»^, ocus ni rabe Celestinus acht oen sechtmain i mbethaid iar n-a grad do PatrarV Sixtus uero ei successit, in cuius primo anno uenit Patricius in Hiberniam.

Do …. side moir fri PatrtfzV ocus dorat mor do thassib do

ocus libra imdai.

Ro’chuala tra Celestinus in tan doratta grada for Patra/r glas na maccraide oc a gairm. Iss-i da;/a in maccrad atberar hie .i. Crebriu ocus Lesru a n-anmand .i. di ingin Gleraind vaeiz M . . . \weic Nene, ocus it noib indiu ; ocus is Fatrai’c dorigne a mbatsed, ocus is i Cill Foreland fri Muaid aniar ataat. Ocus is ec/ so atbertis a broind a mathar, " Hibernenses omnes clamant ad te," ocus ro’cluintea s^n co menic do chaintain doib fo Herind ule uel usque ad Romanos F’"^’ Caille Fochlad] Caill FoclazV/.i. ainm feraind fil hi nhuib Amalgada i n-iarthar-tuasciurt Connact, ocus is cell indiu F’"«

17 noeb] .i. Tatraic F imthised] .i, ar a n-imtheged F lethu] .i. Etaili,

io latitudine terrarum F 18 tintarrad] .i. ar a comthad TF chloen] .i. o

chloene F .i. o adrad idal TF bethu] .i. ad fidem Christi TF

H 2

ICX)

T] Tuatha Herenn tairchantais, 20 meraid co de a iartaige,

A dm id fri Loegaire ro’firad ind [fjatsine

Ba leir Vditraic co mbeba, is ed tuargaib a [f]eua

25 Ymmuin ocus abcolips, pritchad, baitsed, arniged,

Ni CO ngebed uacht sini for nim consena a rige

I Slan tuaith Benna Bairche, 30 canaid cet salm cech n- aidchi

• do’sn*icfed since-laith nua, bed fas tir Temrach tua.’

tichtu Phatraicc ni cheilitis, inna flatha asbeirtis.

ba sab indarba cloeni ; suas de sech treba doine.

na tri coicat no’S’canad, de molad De ni anad.

do feiss aidche hi linnib, pridchaiss fri de i n[d]in[n]ib.

ni’S’gaibed tart na lia do rig aingel fogniad

Foaid for leicc luim iarum ba coirthe a [f]rid-adart

ocus cuilche fliuch imbi, ni leicc a chorp hi timmi.

F] 19 Herend tairchaintais ^ro fri cheiltis 22 ro’firad

24 doeni 25 Abcoilps coicait

fess il- pro hi 28 i ndinnib

fognia 31 fold leic imme

20 CO ti an iartaige bid 21 ar

22 aitsine 23 mbebai innarba

26 pridchad batsed 27 sine

29 hi S. ni’s’gebed 30 n-aidche

32 corthe rith-adart leic it imme

Glossae TF] 20 de] .i. co brath T ad diem iudicii F 20 Temrach] .i.

Tea mur .i. miir sen i’n ro’adnaiged Tea ben Ermoin m^z’c Miled F"^sr tua] .i. cen gloir T 21 diuid] .i. it e na diuid Lucru ocus Lucat-Mael ; oais is ed asheriis^

ticfa tal-cend (tail- F) dar muir meir-cend (mer- F), a brat toll-cend, a chrand (chrond F) crom-cend (chrom- F), a mias TF"^^ + i n-iarthair (a thige) T + i n-iarthur a thigi ule F’“i>’ + frisgerat a muinter huile (ule F), am^;z anv;^ TF’“S cheiUtis] .i. ni

ro’cheilset F 22 ro’firad] .i. ro’comailled F flatha] .i. PatrazV 23 leir]

.i. i crabud T .i. ba feb ar crabud F co mbeba] .i. co a has TF .i. co ro’bith do’n bith F sab] .i. ba sonart T ba sonairt F cloeni] ,i. soebe F 24 a eua]

.i, a mathe T a mathi F suas] .i. ar ec . . . F .i. ad caelum TF 25

ymmuin] .i. Ambrois uel * Audite ’ 26 pridchad] .i. donid praicep F baitsed]

.i. donid batsed F ai’niged] .i. dognith ernaigthe ocus aithrige T .i. dognid

ernaigte, no glanad F 27 gebed] .i. ni gebed de dul ind F linnib] .i, i

nuiscib F 28 consena] .i. ro"chosnastar TF fri de] .i. il-l6 T il-lou F i

ndinni])] .i. i telchaib TF 29 Slan] .i. nomen fontis Slana iarsindi ba slan cech

imlobor tar a teged in t-uisce, ocus ic Sabull ata T .i. proprium

tiprat in se, et ob id vSlan dicta est eo quod omnes sani reuertebantur ab ea propter gratiam Patricii. Alii dicunt commad ic Sobull no’beth ilia 110 comad i nDal-Airde sed F’“ff + repleuerunt Ulaid illam propter molestiam turbarum excuntium ad illam XF’”*^ + sic ubi fuit F™^•’ benna] .i. re ]5ennaib Boirche (benna bairce F) a tuaith

TF + Bairche, bo-are Rossa rig-bude rig Ulad, is uad anmnigter na Benna, quia ibi habitabat frequenter cum peccoribus suis F’"*»’ ni’S’gaibed] .i, Vviiraic no F in

tipra TF 30 cet] .i. di chaicait TF 31 foaid] .i. no’chotlad T¥ iarum]

-sen F 32 timnai] .i. i tofliuin .i. in teas F

I I r^ w. m r\Kl

T] Pridchad soscelad do each, dognith mor-ferta il-lethu, iccaid luscu la truscu, mairb do’s’fiuscad do bethu.

35 PatraicpridchaisdoScotaib, ro’ches mor-seth il-lethu, immi con ti’ssat do brath in each do’S’fuc do bethu.

Meicc Emir, meicc Erimon lotar huili la cisal,

fo’STolaic in tarmchosal isin mor-chute n-isel.

Co’nda’thanic in t-apstal, dofaith gith gaithe deni,

40 pridchais tri fichte blia^/cz;^ croich (Zxist do thuataib Fene.

Yor tuaith Hereon bai temel, tuatha adortais sidi,

/ni creitset in fir-deacht inna Trinoite firi.

I n-Ard-macha fil rige ; is cian doreracht Emain ;

is cell mor Dun Leth-glasse ; n*m"dil ced dithrub Temair.

F] 33 soscela chach ‘\ pro 11- 34 do’s’fuisced 35 Scottaib sseth

36 CO tisat yj huile cisel -})’^ tarmchossal mor-chuthe 39 •tdnic gnethe dene 40 prz’dchaiss tri ficthte thuathaib 41 Herend adorta … id la 42 ni chraitset -deact trinote fire 43 rigi doreract 44 -glaisse ni’m* cid

Glossae TF] 33 pridchad] .i. donid pr^icep F lethu] .i. i n-Etail no F in latudine saeculi TF 34 luscu] .i. bacuchu T bauchu F truscu] .i. la clamu TF

(claimu F) 35 Scotaib] o Scotta ingen Foraind rig Egept nominantur.

Ociis iss as-so ro’as so, Etarnel mac Goedil Glais nWc Feniwja Farrsaid, fer fognama he, uoluit scire lingas. Uenit a Scithis ad campum Sennar ubi sunt diuisiie lingre ; et ita uenit .i. cum .Ixx. .ii.bus uiris, et missit eos sub regiones mundi ut discerent lingas, unum ad unam misit, et posteaueneruntad eumcum peritia omnium lingarum. Et habitauit in campo Sennar et docuit ibi lingas. Et audiuit Farao rex Egipti ilium studiosum esse, et uocauit eum ad se ut doceret Egiptios circa lingas et dedit ei filiam suam et honorem maximum et ab ilia Scotti nominati sunt : Goedil ivitnorro do rad dib 0 Goediul Glas mac Feni/^j-a Farrsaid patre Niuil F’“Ss’ seth] .i. saethair T soethar no galar F 36 tissat] .i. regait TF c?ch] .i. cech oen TF do*

s’fuc] .i. Patra/t F bethu] .i. ad fidem TF 37 Meicc Emir] se meic Miled

ociis se meic Bile nxeiz Breguin simul uenerunt ad Hibemiam, sed clariores sunt filii Miled quam fdii Breguin. Haec sunt nomina filioram Miled : Eber, Erimon, Ir, Donn, Amargen, Colptha ; o Eber atat fir Muman et ab eo Mumonio dicitur ; o Erimon ininiorro ata Leth Cuind ule, ecus Lagen cenmothaat Ulaid, o Ir immorro ataat side. It uate dawa clanna etir aile, et nescio ubi sunt ; acht is o Dund nom- inatur tech n(U)uind fr/ Herind aniar ; o Cholptha da;m Inber Colptha ubi Boand in mare exit F”’>J lotar] .i. lotar F cisal] .1. la cisalach no F*"^ la ail inchis .i. la demon, ail side ar a dure T ociis ar a marthanaige (tobaigther) cis do each propter peccatum F”‘8 38 fo*s"rolaic] fosroches .i. cis forochlastar .i. rosfuc lais

y^’^ in tarmchosal] .i. in t-airm cis .1. . . in cis ic ataat airm do guin co

tacra fri each; no, in t-airmcoi isel, ar is isel iar coi .i. iar conair, inti diabul, no in t-airmttechtach .i. inti di-a n-id airm .i. di-a n-id inad .i. locc bith inisiul no fochond foxala caich cuca .i. pecctha F’"^ isel] .i. in ifernn T in ifernn F 39 Con-

da*tanic].i. is e eret ro’bai ic a foxail lais F in t-apstal] .i. quia (qui F) missus fuit (est F) a Deo ad praedicandum TF + sicut fuenmt illi a diabulo F 40 prid-

chais] .i. praedicauit F Fene] .i. o Feniwj Farsaid T .i. do rad dib o Fenius Farrsaid, unde apud nos Oic Fene pleni dicuntur ab illo . Gaidil immorro, ut dixi, o Goediul Glas mac Niuil vaeiz Feniussa Farrsaid ut alii dicunt F”’^>’ 41 temel]

.i. ro’boi temel F .i. adartha idal TF side] .i. sithaige ncadratfs F’“b 43

is cian] Y 44 ni"m’dil].i. ni hinmain lem Temair cid fas

TF”’.’ -I- /wni’m’dilgend, ac si diceret, ni dene mo chotlad ugud cid fas ; no ni delocht .i. ni liach cid fas Temair ; no ninTdil do Patra/V ecus do Dia F™^

103 HYMN US S. FIE CHI IN LAUD EM S. PA TRIG II.

T] Patraicc dia mbai il-lobra adcobra dul do Mache

doluid aingel ar a chenn for set im-medon laithe.

Dofaith fa-des co Uictor, ba he ar-idTa*lastar ;

lassais in muine i mbai, asin ten adgladastar.

Asbert, " orddan do Mache, do Crist atlaigthe biiide,

50 dochum nime mos-rega, ro’ratha duit du gude.

Ymmon doTToega i’t biu bid lurech diten do each,

immut il-laithiu in messa regat fir Herenn do brath."

Anais Tassach di-a es in tan dobert comman do,

asbert mo’n’icfed VdXraic ; briathar Tassaig nir’bu go.

55 Samaiges crich fri aidchi ar na caite les occai, CO cenn h\i3idne bai soillse, ba he since-laithe fotai.

In cath fechta i mBethron fri tuaith Cannan la mace Nuin,

assoith in grian fri Gabon, iss-ed adfeit littri dun.

Huair assoith la hEsu in grian fri bas inna cloen,

60 ciasu threbrech, ba huisse soillsi fri eitsecht na noeb.

F] 45 mboi 49 doUuid aifigel chend lathe 47 fa-dess 48

im-mune assin tein adgalastar 49 ordan 50 ‘raga do guide

51 doroega diten chach 52 -lathiu om.in mesa regait Herend 53 2es commain 54 mosii" bria//mr 55 samaigeis catea les oca

56 cend soilse fota 57 fecta Bethron Canan Nun 58 assuith adfet diiin 59 assuith hiessu 60 soillse hetsect.

Glossae TF] 45 lobra] in ngalur T .1. ic Sabull TF ro’boi Patr^zV in tan tanic do lobiai, co tanic for conair do Ard-Macha F’“s^ ar-daig conimad (comad F) and no’beth a esergeTF’"§^ 46 aingel] .i. Uictor T angelus non Uictor sed alius F’“s

ar a chend] .i. in n-a agaid di-a gairm co ;/dechsad do Uictor. Is e robu anam-chara do ocus is e robo aingel coitcend na riGoedel : sicut est Michel ludeorum ita Uictor Scotorum F"s 47 dofaith] rue dar conair fa-des ic tudecht do anair F ar’id’

ralastar] .i. arrale TF”^& + quia misit Uictor angelum ad Patricium inuitandum ad se .i. F’“S + cen dul do do (d’F) Ard-Macha TF’"^’ 48 lassais] .i. ro’lassastar F

ten] .i. asin TF ten ed T tenid F adgladastar] .i. ro’aicillestar TF 49 asbert]

.i. Uictor T orddan] .i. do glor oats t’ airechas do Ard-Macha amal no’bethe fein ann T .i. t’ordan ocus t’airichas do Ard-Macha, do crabud oc2(s do dearc do Dun F Crist] .1. ar a diacht F 50 mos-rega] .i. im-mucha rega dochum nime T ro’

ratha] .i. doratta duit a VaU-aic do guide F’"^ du gude] .i. cech ni ro’chuingis

(-chuinchis F) do Dia TF’"^’ doratat duit T 51 ymmon] .i. Audite omnes F

doroega] .i. do’raigais F i’t biu] .i i’t bethaid F 53 Tassach] .i. cerd

Patraic ; is e toesech dorat cumtach for bachaill fsu, ocus Rath Cholpthai fri Dun anair is i a chell F’“S 54 mos’n’icfed] .i. co .Sabull iterum T ille ait, ueniat

Patricius iterum hue F’"^ .i. do Sabull, in tan atrubrad fri Tassach, * cur non pergis cum Patricio? ’ F nir bu go] quia uenit Patricius iterum co Sabull T 55

Samaiges] .i. Fatrazc TF fri] .i. contra F les] .i. cainnle TF occai] .i. ic

Vatraic F 56 bai] .i. rob-bai F since-laithc] .i. lathe T in since TF im-maig

Soile boi so F 57 fechta] .i. factum TF Bethron]. i. nomen montis TF’”*>’

uel regiae ciuitatis F’“S mac Nuin] .i. lesu F 58 assoith] .i. ro’suidigestar

F .i. deus TF Gabon] .i. nomen ciuitatis T adfeit] .i. innises T littr/] .i.

stair libuir lesu TF 60 ciasu] .i. cia bu trebairech, cia no’betis tri chutrumma

na soillse tall inti-so, ni bu ecoir ; 710 cia bu trebairech .i. ciarbu are treb .i. princeps, 710 ciar’bat mara a treba F’“i>’ ba huisse] ba coru TF eitsecht] .i. fri hebiltin

T fri epiltin F

HYMN us S. FIECHI IN LAUD EM S. PA TRIG II.

T] Clerich Herenn dollotar son in cetail fo’sTolaich,

Anim YdXraic fri-a chorp aingil De i cet-aidche

65 In tan conhualai Patraic, is malle connubcabsat

Patraic cen airde n-uabar, beith i ngeillius meicc Maire,

d’ airi V^Xraic as ccch s^t ; contuil each uadib for set.

is iar sethaib ro’scarad ; arid’fetis cen anad.

adejla in Y^.raic n-aile ; dochum n-Isu meicc Maire.

ba mor do maith ro’menair ba sen gaire i ngenair.

Genair YdXraic.

F] 61 cldrich Herend set 62 cetuil ‘rolaic c^ch 63

ScCthaib 64 angeil 66 tY’/znucaibset 67 liabair ’m^nair

68 bith hgelliz/i- sen ngenair 62 om. VdXraic

Glossae TF] 61 Herenn] Haec insola .u. uocabula tenet .i. Eriu ocns Banba^^Kj Fotla^t«j P^ail ocns Elca ; oats is as-so doroact each ainm dib fuirri.i. in tan tancatar vaeiz Miled a hEspain ille dochum n-Erend ; ocns in tan doractatar co sliab Mis i Cairigi Luachra, atr<7«catar in sliab Ian do enaib fo sciathaib …. sund

corTagaib iiamon mor ben cucu 7 co’r’rabai F”’t>’

dollotar] .i. doludetar F 62 son] .i. sonus TF cetail] .i. in chiuil TF

angelorum F fo’sTolaich] .i. ro’s’failgestar T ro’failgestar .i. do’s’rat F in

n-a ligu TF set] .i. for conair immaig F 63 sethaib] .i. iar cesacht mor

F ro’scarad] .i. a chorp F 64 cet-aidche] .i. iar n-a epiltin F ar’id’fetis]

.i. ro’erfetsetar, no ro’etsetar cum eo F 65 conhualai] .i. ro’elai TY no

cotail F Patraic] .i. mac Calpuirn TF adella] .i. taraill TF P. n-aile] .i.

sen-Phatraic TF 66 malle] .i. iss-^^ ro’gell Fatrau mac Calpuirn do jen

Phatraic TF’"^ + commad immaille no’regtais dochum nime ocus is ed inniset co

rabai Patraic otha T + com(mad)

. . . . F’"^’ + .xiiii. Kl. Apvei/ co .ix. Kl. Septimbzr ar . . . . TF’^s co dered in cet-mis do fc^omur a rath …. F’"^ + immaig TF’“s + ocus aingil T + imme TF”‘v>’ + oc ernaidiu F’"^»’ + sen-Phatraic TF’"^’ + Dicunt alii cumad i Koss-dela in Mag-locha no’betis taissi Sen-Fatraic ; sed uerius est i nGlastimb^r na nGoedel, .i. cathair i ndesciurt Saxan F”‘S 67 airde] .i. cen signe F ro"men-

air] .i. ro’midair do denaim F 68 geillius] .i. geilsine, im-mui(n)leras F sen]

.i. ba sen maith F

IC4 HYMNUS S. FIECHI IN LAUDEM S. PATRICII.

[NOTAE.]

T] fol. 15 b. in Slip. marg.

participet altero peccato et aliud facere q . . .

vii. disperabilis disperation . . . penitentiae Cain deceptus est et ludas Scarioth laqueo se mactauit . . id est sera post Dauid dicit, In inferno autem quis confitebitur tibi ?^ . . . dis penitens conpun-

gitur id est diuina gratia preueniente ut bonum

perfecta penitentia agitur primo, de lohanne dictum

est, Erat uestimentum eius de pilis camellorum.’ Secundo, in corde puro ut est cur . . et h . . . dominus. In tertio, in elimoisinis ut Daniel dicit,^ Placeat tibi consilium meum, o rex, et peccata tua elimoisinis redime. Quarto, in misericordia ut est, Beati misericordes quoniam ipsi misericordiam consequentur.* Quinto, indulgentia ut est, Si est d . … rem seritis.^

T] fol. 16 in sup. marg.

. quot uindictae in lege uetere erant ? .u. in lege .u. uindictae erant. Prima : lapidatio, ut super Acan unusquisque manus mittebat. Tribus causis : primo, ut signum peccati eius maneret ; secundo, ne amici eius uindicarent ; tertio, ne super regem uindicta punitionis eius ueniret. Secunda : ignis combustio, ut fili Aron et Core ; hoc est [ut] memoria peccati eorum maneret. Tertia : gladio ceci, ut Fines meretricem cum uiro suo una (secuit ut cito mortem) finirent. Quarta : crux et seruilis pena fuit. Quinta : sectio (membrorum, ut Adonibesech a populo Israel summitatibus manuum et pedum truncatus (est). Quot sunt in nouo, ut Hieronymus dicit, Tres uindictae sunt in nouo testamento. Prima : crux, exemplo domini consecrata. Inde Andreas consocat eam dicens, Salua crux, salua crux, quae de(corem et pulchritudinem)

de membris domini portasti Tertia ; in carcere trudi .

. . . quae (dempsit) aeclesiam intus et finis.”

• Ps. VI. 6. ~ Mt. iii. 4 3 Dan. iv. 24. ’ Mt. v. 7.

• Cf. Ilil/crnensix xili. 3. ’’ /did. xxvii. 5, 6.

PRAEFATIO IN ORATIONEM NININL 105

[Praefatio IX Orationem Nininl]

T] Ninine ecess dori’ne in n-orthain-sse, no Fiac Sleibte. F] Ninnine eces dorigne in n-orthain-se, no^ is e Fiac Sleipte.

[Oratio Nininl]

‘T] /A Dmuinemmair noeb-Patr;iicc

-^~^ prim-abstal Herenn.

Airdirc a ainm n-adamra,

breo batses gente ; 5 Cathaigestar fri druide

dur-chride ; Dedaig diumaschu la f(?;tacht ar fiadat

find-nime ; Fonenaig Herenn

10 iath-maige mor-gein. Guidmit do Patraicc pri’m-abstal

do’nn’esmart i mbrath a brithemnacht do mi-duthrachtaib demna dorchaide. 1 5 Dia lem la itgc

Patraicc prim-abstail.

F] I admunemmar 2 Herend 4. baitses gentlidc 5

Kathaigestar 7 fortact 8 fiadat 9 Herend 10 I’ath-

11 ^w. do 12 doTi- 13 brithemnact 15 hitge Patm/V -apstail.

Glossae TF] i admuincmmair] .i. tiagmait in n-a muiwgin (munigin F) TF 7 dedaig] .i. alaind ro’dingcstar T 9 fonenaig] .i. ro’funigestar .i. dorigni a

funech .i. a glanad T 10 iath-maige] .i. ferand T mor-gein] .i. is mor in

gein ; PatmiV, no mor gin (gein .i. mor do genib F) filem oc a gude .i. gena fer n-Erenn (erend F) ule TF 12 donncsniart] .i. dcnn’esaircfe (don-F) .i.

dogena ar tesargain (tessarcain F) TF 13 a brithemnacht] .i. ar in T (a F)

brithemnas brat ha TF •

io6 PRAEFATIO IN ORATIONEM NININL

[NOTA.]

T] foil. 1 6b and 17 in sup. marg. . . . dia ira est quando non peccantibus irascitur deus …. , . Ezechiel ad . . iam non irascar tibi et zelus meus recessit a te’ ; quern dominus diligit corripit’ et reliqua.

lesus per litteras Grecas. id est iota, eta, sima, nunc scribitur ; et ideo per aspirationem . h . apud Latinos scribitur pro similitudine et eta Grece et h . ha Latine. Sicut nomen Ebreum quod est lesus ; sic in Ebreo notatur per tres litteras Ebreicas, ioth, hec, samech, ut est lesus et per similitudinem hec . h . Ebreice ponunt latum .

h. / et ro et sima ut Christus ideo per x, ics,

apud Latinos pro similitudine x et scribitur sima

ut . . . conuertitur lesus …. nomen illi Christus uero dignitatis uocabulum. Sic haec nomina coniunxit, id est, lesus Christus, quemadmodum dictus est Abraam patriarcha, Aron sacerdos.

’ Ezech. xvi. 42. - Hebr. xii. 6.

PRAEFATIO IN HYMNUM S. ULTANl. 107

[Praefatio in Hymnum S. Ultanl]

T] Brigit be \y.\-iiiaitJi : commad he Colum Cille dogneth in n-immun-sa, ocus is i n-aimseir yEda melcc Ainmerech dorone he maso e dorone. Iss-e fath a denna : anfud mor tanic do Col?/;;/ Qille in tan dochoid dar muir co tarlai i coire 5 Breccan, co ro’ttaig Brig/V co ti’sad feth do, ocus co 7/-erbairt ’ Brigit be bith-;;/^zV// ’ . No, is Broccan cloen dorone he, ocus is inunn aimscr i ndernad ocus ’ Ni car Brig/V . No, is triur do muint(ir) ^x\gte doronai he : dochotar do Roim co roach- tatar Blasantiam, co tarla fer do muint/V na cathrach doib

10 immuig, co ro’iarfaig doib * in rancatar a les oegedacht ’ ; atrubratar-som co rancatar. Ro’S’fuc leis iar-sen di-a thaig, CO tarla doib scolaigc iar n-a thictain o Roim illic, co ro’iarfaig doib, ’ can as tancatar ocus ced ar a tancatar ’ ; atrubratar- som ^^;/id ar oegedacht. " Is pudar sein,” ar se, " ar is e bes

15 ind fir-se marbad a oeged " ; ocus ro’iarfaigset-som sein tria thincosc in scolaige. Tuccad tra neim doib il-linn, co ro’molsat Bri^/V di-a soerad, ocus co ro’chansat ’ Brig/V be hitJi- viaith! Atibset in linn cosind neim, ocus ni dernai pudar doib. Tanic .ra fer in tige di-a fegad, diis in ro’s’marb ind

20 neim, ocus atchondairc eat i mbethaid, ocus atchondairc ingen sochraid etarru. Tanic iar-sein isin tech ocus ro’boi ior iarair na hingene, ocus ni’s’fuair ; ocus ro’iarfaig doib ’ cid dochoid ind ingen,’ ocus attrubratar-som * ni’ss’acatar et/>.’ Doratad \ra cu;;/rech f<9rru-som, co ro’marbtais iar n-a barach mani

25 foillsigtis in n-ingin. Tanic da;//^ in scolaige cetna chucu iar n-a barach di-a fis, et inuenit eos in uinculis, et interrogauit eos quomodo euaserunt et cur ligati sunt. Responderunt ei et

FL] I hd F amsir F Ainmirech F 3 dorone F om. he maso e

dorone FL is hd fdth F 4 do Q\o\iim F dochiiaid F 5

Brecan F ro’ataig F’ anfu /r^ feth P^ (3 om.:>\\i-niaithY Brocan

cloen doronai he F 7 inund amser F Brig// be F Brig// buadach

bith L 8 muintir F 10 ro’s*fiafnz;> ^’^^^ L les oegedecht

F II ^///. -soin F iar-sein F 12 toighr^/// L co roiarfaig pro

iar n-a thichtain o Y 13 cid F 14 oegedact F sin F is

he F 16 tucad F -lind F 17 soerad 18 lind F pudair F

19 \2LYum firo tra L dus Y 20 atchonnairc F atconnaic L slana

Pro i mbethaid F atchonnairc F 21 ro’bili F 22 hingine F ced

F 23 o»i. ind ingen F atrubratar- F ni’s’acatar F 24 cuimrech

F iorro- F 25 follsigtis F -ingein F 26 arnabarach F om.

€0^ F 27 euasserunt F o/n. responderunt …… ut alii

dicunt L

io8

PRAEFATIO IN HYMNUM S. ULTANL

T] narrauerunt ei omnia quae els contigerunt secundum ordinem, et dixit scolasticus eis, " cantate ei laudem quam fecistis."

30 Postquam autem illam cantauerunt inter eos sancta Brigita omnibus illis apparuit. Tunc penituit ille et demisit illos ex uinculis, et dedit suam sedem in Blasantia Brigitae, uel Blasantiam totam, ut alii dicunt.

No, is Brenainn dorigne in n-immun-sa : nauigans mare et

35 quaerens terram repromisionis audiuit bestiam aliam claman- tem et adiurantem uoce humana bestiam aliam conuocantem et rogantem Brendinum et ceteros omnes sanctos Hiberniae insolae, excepta Brigita, ne sibi alia bestia noceret ; et nihilo- minus tamen uim ab alia patientem usque dum rogaret

40 Brigitam, euadentem uero postquam rogaret Brigitam et nihil mali a persequente patientem, interrogantem ut diceret alia quae eam persequeretur, " postquam Brigitam adiurasti, nocere tibi non possum." Postquam uero Brendinus haec omnia et honorem quem dedit bestia Brigitae prae ceteris, ad-

45 miratus est et Brigitam laudauit dicens “Brigit be \yi}i-inaith”

Locus ergo mare ; causa ad laudem Brigitae ; tempus uero

Diarmata m^/c Cerbaill rig Herenn. Tanic di2.na Brenainn

iar-sein do Chill-dara co Brig//, co fessad cid ar a tarat in

beist in mare onoir do Brig// sech na noebu archena. O

50 ro’siacht tra Brenainn co Brig//, ro’chuinnig cuicce co tarrtad a coibsena, cinnas ro’boi grad De aicce. Atrubairt Brig// fn Brenainn, ‘* tabair, a chlerig, do chobais prius, oais dob^V-sa iar-sein." Atrubairt Brenaniu, *’ o’nd 16 ro’gabusa crabud, nocho deochadusa dar secht n-immaire cen mo m^;2main i

55 nDia." ’’ Is maith in chobais,’* ol Bri^//. " Tabair-siu da.7ia, a chaillech," ar Brenainn, ‘do chobais.’ ‘Dar m<^c na hingene,’ ar si, " o’nd uair doratusa mo m^;2main ind, ni

FL] 28 <?;;/. ei F 31 dimisit F 34 Broenaind F om,

nauigans …. iisquc ad liii. 69 L 35 aliam bestiam Y 39

alia bestia uim faceret illi pro uim …. patientem F 42

rogasti pro adiurasti F 43 Broenaind pro Brendinus Y Brig-ita^

bestia pras ceteris dedit F 45 oni. et F 46 igitur/r^ ergo F causa

autem F 47 rig Hcrend F Broenaind F 48 om. iar-sein do

Chill-dara L Cill F fesad F 49 beist isin mhuir L 50

ro’siact F Broenaind chucce F tartad F 51 acce g. D. F 52

Brenaind F choibsena/;’<? chobais L 53 postea/»;’^ iar-sein F dixit

pro atrubairt F Broen<’?/W Y ro*gabud-sa F 54 deochud//.v-sa F tar

.iiii. n-immairibh L 55» 5^ coibsen L ^(i Vtxotxiaind Y dofhitir

pro dar L 57 hingine F dorat;/.9-sa F

PRAEFATIO IN HYMNUM S. ULTAN^. 109

T] thucus donkey." " Dar Dia, a chaillech,’’ ar Brenainn, " is coir do biastaib cia dob^rat onoir duit sechoinne."

60 No, is Ultan Aird-breccan dorigne in n-immun-sa ; ar molad riiBrig/^ dorone. Ar ropo do Dail Chonchobair do- som, ocus rop ed da;/<^ do mathair Brig/’^ .i. Broicsech ingen Dall-bronaig. I n-aimseir \vn7norro da mac ^da Slanc doronad foe-sein, ar it e ro’marbsat Suibne nxac Colman

65 Moir ior leth-laim Ultan. I n-Ard-breccan da;/tz doronad.

FL] 58 challech F ‘Bxotnatnd F dar linn pro dar Dia L 59

honoir F gia no*b<?rut L 60 -brecain F hunc ymnum F doroine an

ymonn-sa L 61 Brigte doronai F 62 rob F Brocsech F 63

-amseir F 64 doronad foesin F fesin L it e F Colmain moir F

65 Ultain F -brecain F dno doronad he F oi/i. i n-A.-b. ddi?ia L

no HYMNUS S. ULTANl IN LAUDEM S. BRIGIDAE.

[Hymnus S. Ultani in Laudem S. BpaciDAE.]

T] “DRigit be bith-maith

■^ breo orda oiblech, donfe do’n bith-laith in grian tind taidlech.

5 Ro’n’soera Brigit

sech drungu demna,

/roToena reunn

catha each thedma.

DoTodba innunn 10 ar colla cisu

in chroeb co mblathaib in mathair Isu

Ind [f]ir-6g inmain CO n-orddain adbail, 15 biam soer cech inbaid

la’m n6eb do Laignib.

FLX] tit X C[olum] c[ille] c[ecinit].

I be F 2 hruih pro breo FL orda oiblech F 3 -fe FL bbith-

fhlaith LX 4 grian F 5 -soera F -saera L -saora X 6 drungu

F 7 remond F remhainn L remaind X 8 tedma FL 9 innund F

indonn L indaind X 10 cissao L 11 an naob co rathaib X 13

ind ir-6g F an fhir-ogh L 14 -orddon adbil F go n-ordan adhbhuil L

15 bum S3sr L cech n-inbaith F gach n-i. L gach inbuidh X

Glossae TF] l Brigit] .i. brig aitt … at atque a briga . . . T’"^ .i. breo saigit T’”& F’^s .i, homines T .i. fir Herend, Jio F breo aigit TF (agit F) ,i.

homines T .i. immeclaigit F no brigit no brig ar (baitte)

i fertaib ocics mirbulib F"’^’ be] .i. ben, ut dicitur be-bind (be-ind F) .i. ben

find TF bith-maith] be bith-maith di;2 BrigzV .i. ben maith tre bithu .i. dogres

F’"^’ 3 do*n"fe] .i. do’n’fuca (•fucca F) TF’"^ 4 tind] .i. tentide no,

lainderda T .i. tenntide F taidlech] .i. taitnemech F 6 drungu] .i. sech

buidne T 7 ro’roena] .i. ro’s’roena .i. ro’brisse F 8 tedma] .i. cacha

dualcha F 9 do’rodl^a] .i. ro’dibda TF lo colla] ,i. cisa (cissu F) ar

colla TF ci’su] .i. peccata T ,i. pecta F ii blathaib] co sualchaib (suailchib

F) TF 13 fir-og] casta et uirgo corporc et spiritu fuit T’"»-’ pro Deo TF in-

main] .i. linne TF no, la each T 14 orddain] .i. co n-ord anai, 7zo co n- F ord

an TF adbail] .i. attad bil F ada .i. fas T ada .i. coir F bil .i. inill TF .i. is ada

corop inill ordan tcus erechas noeb-Brig/^ dogres T co ;z-ordun adbil diw Bri^/V .i. ca n-ordun as choir do bith co inill .i. co martanach F

NYMNUS S. ULTANI IN LAUDEM S. BRIGIDAE. iii

TJ Leth-cholba flatha

la Patraic primda ;

in tlacht uas lig[d]aib 20 ind rigan rig[d]a.

Robbet iar sinit ar cuirp hic-cilicc ; di-a rath ro"n"broena, ro’n’soera Brigit. 25 Brigit be

Brigtae per laudem Christum precamur

ut nos celeste regnum habere mereamur. Amen.

FLX] 18 Patrrt/^ primdu F 19 ligaib F os lighdhaib X 20

rigan rigda F righan righdha LX 21 ro’m’bend X 22 i cilic F

24 -soera 25 b pr^ be F 27 om. habere F

Pro vv. 26, 27 X habet. Sancta Brigita uirgo sacratissima in Christo domino fuit fidelisima (Sec.

Glossae TF] 17 leth-cholba] .i. Brigit TF amal bite da cholba i ndomun, sic Brigit ocus Vziratc i nHerenn T’“s eregda . . . .i. ar mar bad colba ic roind taige, sic ro’roin Brig^V ocus Patraic flathius Herend inter se con’id hi as cen]d] do mnaib Erend, Patraic imviorro as chend d’ [fjeraib F flatha] .i. flathemnasa TF Herenn T Erend F 18 Patraic] .i, cend do feraib Herenn VdXraic, cend do

mnaib Herenn Brigit T 19 ligaib] .i. ua[s] socraidib T .i. di;f BrigzV.i. is etach

do*[roi]sce each n-etach socraid hi F 21 sinit] .i. set sin TF .i. iar sentaid F

22 cilice] .i. i (hi F) pennait TF quia cilicium nomen uestis quae fit de finnaib gabur no chamaill T quia cilicum uestis penitentium est ocus is do findfud gobair no camaill doniter F

PRAEFATIO IN HYMNUM S. BROCCANl

[Praefatio in Hymnum S. Broccanl]

T] Locus huius ymni Sliab Bladma, no Cluain mor Moedoc ; p^rso Broccan cloen ; tempus Lugdach vsxeic Loegaire rig Herenn ociis Ailella mac Dunlange rig Lagen ; causa .i. Ultan Aird-breccain a aite doTothlaig fair co rinnised ferta 5 ^ngte trea chumbair mbriathair cuibdius fileta, ar is e Ultan ro’chomthinoil ferta Brig/^ ule.

F] I chluain xpiCiz Dunlairig filita is sz^e

Moedoc

4 -brecain 6 uile do

2 Broccan ro’innised

raeiQ. Lugdach

5 b

3 Herend mar briathra

[Hymnus S. Broccani in Laudem S. Brigidae.]

T]

NT I car Brigit buadach bith, ^ ^ siasair suide coin i n-ailt, contull cotlud cimmeda ind noib ar ecnairc am-maicc.

Ni mor n-ecnaig etaide tn’noit CO nhuasail hiris Brigit mathair mo rurech, Tiime flatha ferr cinis.

Nirbu ecnairc nir’bu elc, ni bu cair ban-chath brigacli, ni bu naithir bemnech brecc, ni rir m^^rc De ar di’bad.

F] . pu char

Ni cair brigach

4 noeb 6 trinoit

1 1 nathir beimnech

;z-uasal

7 ruirech lo

Glossae TF] i car] .i. ni roxhar TF Brigit] .i. breo’saigit TF buadach]

.i. in bonis operibus T bith] .i. in bith TF 2 siasair] .i. ro’saidestar TF

coin] .i. auis, iiel lohannis T .i. auis iw Eoin .i, in uirginitate F’"^’ ailt] ingcn aitnoF A. in altitudine TF 4 maicc] .i. Crist T 5 mor] .i. ni bu assa (asa

F) TF ecnaig] .i. a hecnach TF 6 hiris] .i. iss-i T inti F ro*1)6i co 71-ms

uasal (uasail F) na trinoite occai T¥ 7 rurech] .i. mo ro’rig T 8 cinis] .i. is ferr ro’gcnair T 9 ecnairc] .i. ni (nir F) bu ecnaigthid .i. ni denad ecnachneicli

TF elc].i. ni bu olc T nir bo no nibu elcnide j:o ni hu emilt F 10 chair]

.i. ni ro’charastar cath (na mban) mbronach T 12 rir] .i. ni ro’recc (Tec F)

TF dibad] .i. ar indbas de daide T

T] Ni pu {or seotu santach,

ernais cen neim cen mathim, 15 nirbu chalad cessachtach,

ni cair in domuin cathim.

Ni’rbu fri oigthiu acher, cain-bai fri lobru truagu ; {or maig arutacht cathir 20 ’ dollaid ro’H’snade sluagu.

Nirbu airgech airslebe, genais for medon maige amra arad do thuathaib do ascnam flatlia m^/c Mairc.

25 Amra samud sanct-Brigte,

amra Plea conhualai, ba hoen im Qxist co ngaba dal as chomtig fri dama.

F] 13 bu seutu 14 emeis 15 ‘bo 16 domun 17 ni bo

18 -boi 19 arautacht 21 ni bu argech eirlebe 23 arad

24 d ascnam 25 samud 26 conhuala 28 ddl comtig ddma

Glossae TF] 13 seotu] .i. nir’bo (bu F) santach fri seutu TF 14 ernais]

• i. ro’ernastar T ro’ernistar F neim] .i. cen imdergad TF 15 calad]

• i. nir’bu (bo F) gand TF 16 cair] .i. ni ro’char TF in domun . . . . T cathim] .i. caithem (catim F) in domuin di fein TF quidem F 17 acher] .i. fergach no feochur T ferchach fechuir no acer .i. ac hir .i. ira F 18 bai] .i. cain no"bii(d) T truagu] .i. airchisecht na lob(ar) truag T 19 maig] .i. Laigen T arutacht] .i. ro’chumtaig TF cathir] .i. Cell-dara T 20 dollaid] .i. de TF ro’n’snade] .i. Brigit, no ciuitas TF 22 genais] .i. gniis bonum T 23 amra] .i. in chathir, no Brigit (.i. brigit F) TF 24 ascnam] .i. do athascnam TF 25 amra] .i, bona TF sanct] .i. a sancto TF 26 Plea] .i. Bl(asantia) .i. cathir sen fil do Brigit in Italia ; no Plea, cathir fil do Brig/V ior Muir Icht, octis is e a hord side fil ic muintir Brigte. Et sic factum est id .i. Brig// ro’foid mor’feisiur uadi cor-Roim do foglaim uird Petair ocus Poll, ar na ro’comleced di fein o Dia a techt. In tan do’roactatar co Brig//, ni ro’mar oen-focul occu di-a n-urd. *’ Ro’fitir maic na hingene,” ar Brig//, “ni mor uar tarba, cid mor ior scethar. " Misit iterum alios .uii. uiros ; similiter contigit eis quam primis et tunc misit alios .uii. uiros ociis a vixaz dall-seleo, ar each ni no’chluned sede, ba mebuir leis fo-cetoir. In tan t;‘a ro’ssiactatar co Muir let, tanic anfud doib fair cor-ralsat sis anchoram ; roMend ar bend-chopur in derthaige, co ro’laset crand- chor inter se im techt sis, conid do’n dull doTala tect sis. Et exiuit et absoluit ille anchoram et stetit and-sein co cend \\h\zdne ic foglaim ind uird, co do’ruachtatar in fiallach aile cucai anair, co tarla anfud mor doib beus isin bale cetna ; co roiasat anchoram sis adhuc co tanic in mac dall leo anis co n-urd celebartha illius eclesine secum ad se ; ocus tuc leis clocc anis cucu, ocjis e clocc in mr/c daill indiu in clocc sein ic muintir Brigte ; ocus is e ord fil occu in t-ord tuc in dall leis o Plea F’"^’ conhualai] .i. ro’ealai .i. as a hord ro’cain-bui co brig T .i. ico a nual F 27 gaba] .i. ba im Crij/ a ocnur ro’boi ag-gabud TF no co ro’gabastar T .i. co n’erbailt F . 28 damo) .i. as gnathach fri hegeda (hoegidu F) TF, iw ba menic a dal-si fri truagu T

LIBER IlYiMN I

T] Fo-uair congab M^^c caille

30 caille OS chinn sanct-Brigte ;

/ba menn inn-a himthechtaib,

for nim ro’chloss a hitge

Dia, no’d’guidiu fri cech tress, nach mod ro’sasad mo beoil, 35 domnu murib, mo turim,

triar oen-fer, amru sceoil !

F] 29 -huair om. congab 30 calle uas chind 31 mend . 32

ro’clos a itge 33 tres 34 ro’sasat 35 moo 36 -fer

Glossae TF] 29 fo-] .i. maith in-sen (sen F) TF fohuair] .i. in tan ro’po ail

do BrigzVgrad n-athrige do thabairt fuirri, luid /ra co Cruachan Bri Ele i nUib Failge, o ro’chuala epsr^/ Mel do bith and ocits moi-feisiur challech immalle fria ; ociis in tan rancatar, ni rabai in t-eps^£»/ ar a civnid acht dochuaid i crich Ua Neil fo-thuaith. Luid si di/z iarnabarach ociis M<7C caille d’eolus rempe dar Moin Faichnig fo-tuaith, ociis dorigne Dia corbo mag min-scotach in moin. O rancatar \ra i comfocraib cosin baile ir-rabi epsr^/ Mel, asb^rt Brig// fri Mac caille, go ro’sudiged calle dar a cend, ar na digsed cen fial dar a cend cosna cleircib, ocus comad e-sen caille f^rathmt’wtar. lar riachtain di-ssi da«a issin tech ir-rabai t.^%cop Mel, ro’las colum tentide donkey-a cind CO clethe na hecailse. Atr<7«dairc tra epsr^»/ Mel sen, ocus ro’iarfaig, " caiche na caillecha?” ar se. Asb^rt Mac caille fris, " is hi sen," ar se, " in caillech airdirc a Laignib, co Brig?’/." " Mocen di," ol &^%cop Mel ; " isme-se do’s’rairgert in tan boi i mbroind am-mathar," ar se, - .i. fecht dochuaid epsr^/» Mel do tig Dubthaig ; at^^«dairc setig fo bron, ro’iarfaig, " ced das in ben maith?" ar se ; " ata lim-sa adbar," ar si, " ar is tochu la V>v\ithach in chumal-sen fil ic indlat duib-si annaas me- se " ; “is deithb/r duit-siu on,” ar epsc-^/» Mel. " ar fogenaid do sil-su do sil na cumaile." — " Cid di-a tancatar nacallecha ille ? " ar epsr^/» Mel. " Do thabairt grad aithrige," ar Mac caille. " Dober-sa on," ar t’^uop Mel. lar-sein .ra ro’eirlegait grada fuirri, ocus is grad e^iscutp do’rala do epscop Mel do thabairt for Bri<;?V, ciarbo grad ath;Vi;^^ nama rop ail di-si fein ; oczis is and-sein ro’choiigaib Mac caille caille uas cind Brig/^, ut ferunt periti ; ocus is do-sen dliges comarba Brig/^ dogn’s grad n-epscutp fuirri ocus honoir epscuip. Cein ro’bas ic erlegind grad fuirri-se, is amlaid ro’boi, octis coss na haltore ’n-a laim ; ocus ro’loscthe sect n-ecailse for in chois-sein ocus ni ro’losced hi and. Dicunt alii commad i Feraib Telech no’beth ind eclas i tarla grada for BrigzV ; no is i n-Ardachud epscuip Mel ata, ut alii dicunt. lar-sen tra ro’pridchai epscop Mel .uiii. mbiate euangelii doib a n-octor caillech, iar lidul doib ule fo gradaib, ocus do’raiga cac/i ai dib a biait : do’raiga daua BrigzVbiaitna trocare. Is and asb^rt, na tomelad biad cen (fer graid) di reme dogr^s, ocus Nait F-‘‘aig rol)o fer legind di-si o-.sen immach dogr^s, ocus do feraib Turbi do-s/de F’"^’ congab] .i.

ro’chongaib T Mac caille] .i. nic mathair side do epscop Mel, ocus is e side ro’sen caille for cenn liiBrig/^. Mac caille ro’s’gaib in caille (os a) ciund cein ro’boi Mel oc senad inna caille T 31 menn] .i. ba foUus TF 33 nod’guidiu] .i.

no’t’guidim T nod’guidim F 34 mod] .i. cech mod T nad mod F ro’sasad]

.i. ro’seset T ro’sessct F 35 domnu] .i. fudumnu (fodumna F) quam mare

TF turim] .i. quam potest homo cum narrare T 36 amru sceoil] .i. adanua

scelaib uait side uii. hViadna ro’boi Coemgen inn-a sessam i

Glind Da Locha ac/il clar foi nama, ocus se cen chotlud frisin re sin ut ferunt, inn-a cros-figill CO ndernsat na heoin an nitu .i. n-a glacaib ut ferunt F"’s

T] Fuacru do’n cath Coemgen cloth

snechta tria sin luades gasth,

i riGlinn da loch cesta croch 40 coiridrrarlaid si’th iar says.

Ni bu sanct-Brigit suanach, ni bu huarach im scire De, sech ni chiuir ni cossena ind noeb dibad bethath che

45 A ndorigenai in ri

do fertaib ar sancht-Brigti ma dorontai ar dune, cairm i cuala cluas nach bi ?

F] yj fo a chrii 38 snecta 39 fiGlind da 40 Si^th

41 sanct suanach 42 uarach 43 hosena 44 dibad bethad

ce 46 sanct 47 ar ni dernta duni 48 carm bi

Cilossae TF] 37 cath] .i. do’n stniith T do’n chad .i. do’n truith ; . . . . dictiis est cadus, ocus cad uaid-side F"’s .i. Coemgen ingen no a gin .i. a drech, no maith a erlabra F Coemgen] no’thercanad Brig// do Choemgen chaith airdirc conid-

hiaithfedgr^th tre snechta ocus tre sin fo’n chro i liGHnn Da Locha ; ar is ^</ innist^r, CO ra’bai Coemgend co cenn .uii. hXxzdan inn-a sessam cen chothid, ocus cro a chubat fein imbi i n-arda, (n)o comad athrec tantum, (n)o feib ro’bai Coemgen {f)o’n chio cen chotlud, sic (n)i rabai sanct-Brigit suanach T’">>’ cloth]. i. clothach .i. airdirc

TF’"».’ 38 luades geeth] .i. roiuadestar in gaeth se nechto tre sin do tothacht

iarcomairc sen ar is medon na dulect dob^rtha ante quod non additur in fine F’"»f 39 da loch] J. da locha F 40 ‘arlaid] .i. co ro’airlestar T co n-airtnig F says]

• i. ar ngahir no T iar siethur TF 41 suanach] sic sancta Brigida fuit sicut

Coemgen .i. cotultach F 42 huarach] .i. ni bi (bu F) iar n-uaraib no’bid TF"«

ocus tan a>le nad bid F"’>>’ sere De occi T acce sere Dx F’"»-’ sed semper habebat TF"^tf et a man. post. .i. ni hi n-uairib sercc De aice cuht dognfs F 43 chiuir] .i. ni

ro’chrcn TF cossena] .i. ni ro’chosnastar TF dibad] .i. indbas T 44 che]

.i. in domuin chentar T .i. centarach F 46 fertaib] .i. cenn-adart (cen a. F) ^^z

na fertaib in-so (so F) sis TF 48 cairm] .i. ubi T .i. cid cairm .i. ubi V

I 2

Il6 HYMN US S. BROCCAiVI IN LAUD EM S. B RIGID AE.

T] Cetna thogairt di-a folded

50 la cet-im hi fenamain,

ni’s" gaib do rath a hoeged,

ni"s’ digaib al-lenamain.

al-lucht saille iar-suidiu, fescor, — ba hard in coscur,- 55 sech ba sathech in cu de,

ni bu bronach in toscur.

F] 50 cet-eim 51 ‘geib 53 luct salle 54 fescur

2. pro in 55 sathech

Glossae TF] 50 fenamain] . i. fen do’uc a ban-tigerna cuci do’nd arge ar chend imbi TF’“t? feet tanic in t-aiigel go Bri^//, co ro’s’foid do fuaslucud a mathar ro’boi ud’n druid .i. mac Midinii es-side. Do Chonnaclitaib a mathair side, octis do feraib Muman a athair, ^«^^im-Maig Fenamna i n-( . . . tuib)-cliach ro’boi side ind inbaid-sin. In tan da«a ro’siact BrigzV coirici sen, is and ro’bai a mathair ing-gakir sula udndi inis, co ;/deochad-si ocus ara in druad le dochom am-mathar cor-ragaib si in cucnecht d’a hes, ociis CO «denad deirc moir de’nd airliud ; ocus ro’chuala in drui sen. Liiid in t-ara di-a thig, " Cinnas,” ar in drui, " atathar ic(7’;/d inis? " " Am budech-sa cetus," ar in t-ara, ^^ ocus at remra na \oQg, ocus it buid?]^ na hoegid." Ocus robo olc lasin druid oczts la mnai in dearc do denam do BrigzV, co tancatar ocus ruse mor leo do gabail etma ior Bri^/V, octts di-a doerad iar-sein mani het<7r im imda acce. Ocus ni rabe imviorro acce-se acht torud col-leith, c& raigaib-se in rand-sa :

mo cule-se cule Fiadat find, cule ro’bennach mo ri, cule con-ni ind. Et dixit iterum :

ti mac Maire mo chara do benna (chad mo chule), flaith in domain co immel : ro’be immed la sude.

ani-mo ruri-se,

con\\Q. na hule-se,

bennach, a De, nuall cen geiss

do’t laim deis in cule-sa.

Ro’raind in torod -se sub numero trinitatis ; le[th]-torud tra tuic-si asin

chulid. " Is maith,*" ar ben in druad. " do linad raise moir ind-sen." *" Linaid-si ior ruse," ar Bri^^V, " ocus dob^Va Dia ni ind ‘… sen in driu ocus a ben F’’^ 51 rath] .i. do biathad liocht T 52 lenamain] .i. in lenamain tucsat oegid

fuirri T 54 hard] .i. ba mor T coscur] .i. in mirl)ail T 56 toscur]

.i. in t-6egi .i. in toscur da, 110 in tuata, no in … . cugud, no in (i F) gnim dorignc Brigit oc tabairt in biid do (don F) choin TF’^e

Et dixit tertio

I

T] Lathe buana di mad-bocht,

ni fnth locht ann la’m chraibdig ; ba tair coidchi inn-a gort,

60 fo’n bith ferais anmich.

Epscoip doda’ascansat, nirbo diuir in gabud di main-bad fororaid in ri blegon inna mbo fa thri.

F] 57 lathi di 58 frith and cnibdig 59 bat^r caidchi

na 60 mbith anbig 61 “ascensat 62 ni’rbu diur 63

man- forarair

Glossae TF] 57 lathe] lathe i * tir na bennact ’ ic Airiud Boinne i toeb Cluana Iraird doronad in fiit-sa, no ic Domnuch Mor i toeb Cille-daia .i. flechud in each inud ociis turad i ngort Brigte F™e mad-bocht] .i. maith ro’boinged T mad-

bocth] .i. maith ro’boinged, ut quidam poeta dixit :

do bargen o fotira foss nui dia na’s’tabra d’oegedaib mad-bocth di-a chuslind chu. alaile :

nocho tabrad do duine

ni mad coire ract

dia buain in maith seis dia fime F”’s.

58 chraibdig] .i. la Biigit TF’’’^-’ 59 tair] .i. ba tcrad T ba toerad chaidche F"‘i?

60 anmich] .i. snigi an T fiechiul mor F’"^ 61 epscoip] .i. .uii. n-epscoip

tancatar co Brigit a Huib Briuin Chualand o Thelaig na n-Eps«>/ sainrud co Cill-dara, cor-ro’iarfaig Brigit di-a coic .i. do Blathnait, " in ral)abiad acci?" Ilia dixit, ’non.’ Ociis ro’boi imloscud la Brigit an-i hi-sen .i. gen biad occi illis ; con n-erbairt in t-aiiigel fri Blathnait, co tucad na bu co Loch Lemnacta fri Cill-dara a-tuaith di-a ml)legon,co ro’bligte fo-di reme. Tuctha <li;/ na bai ocusro’bligtea, cr ndeochaid in loim (lar na lestraib ocus noiinfates cid lestru Lagen ule ; dobertais ciniccu ; et unde stagnum nomen accepit F"‘S ‘ascansat] .i. ro’athascansatar T ro’athascnastar F

62 diuir] .i. ni Im bee, no F ni bu dereoil TF 63 fororaid^ .i. mani TF fortach-

taiged T furet F

Il8 HYMN US S. BROCCANI IN LAUD EM S. BRIG [DAE.

T]

Argairt lathe anbige coercha for medon rede, scarais iarum a forbrat i taig for deslem gn^ne.

In mace amnas ro’das’gaid 70 Brigta ar ecnairc ar-rig,

dobert secht multu uade,

a tret ni’s’digaib al-lin.

F] 66 caircha 68 desleind 69 ro’d’ascaid 70

Brigtae 71 huade 72 tret

Glossae TF] 65 argazVt] ro-ingair TF .i. boi Bienaind .iiii. blia^;/a {or niuir oc iairair Tire Tairigeie. Boi beist ico a lenamain fiisin le-sin i ndiaid in churaig. P>cth and tanic beist aile cuci di-a maibad, co lo’attaig in beist Bienaind ociis noebu Erend olchena fiisin beist ole, ocus ni ro’s’anact co ro’attaig BrigzV ; co ;;-erbaiit Bienaind iar-sen, na biad ni fod siiiu ior muir, no co fessad cid ar a ndernad ar Brigit in firt-sa sech each. Tanic iarum Brenaind for set do soegid Brig/^, ocus ro ‘foillsiged do Bri^zV ani-sen. Is and ro’boi Bri^V an tan -sen ic ingaire cairech i Cuirriuch Liphe, co ;/deochaid in comdail HvQuaind co Domnach Mor fri Cill aniar ; co ro’bennach each dib di-a chele. Ic lice ^xtnaind lo iar-sen isin tes iocetoir ~Qx\gii a cocholl flinch iorsrvdi goo gr^ne ocits stetit form. Atrubairt Brenamc/ fria fri-a gilla a chochull do chur forro, co torchair dib fa-di : foceird Brefiaz’nd fein in tres feet co feirg, ocus tarrasair f^nu tunc. Ro’iarfaig Bri^-// di-a coic, *cia met ro’boi occa do bind?’ Atbert side, " na rabai occa ac/it oen octmad grain eorna." Rucad iarum do muliund Ratha Cathair fil for Cil-dara aniar fa-di, ocus fi^remthes a bleith and, ar is and do’rala Elill mac Dunlaing ri Lagen ind inbaid-sin .i. ic Rath Cathair. Dochuaid da«^ timthirid Bri^^ in tres feet, co ro’lad il-linne in mulind co «-a bulc, conid iar-sen dorat Bri^»-// brethir for Raith Cathair co ;za be de na tentena doene inti CO brath ; ocus co «deochaid in mulend ule fo’n talmain. Tuc tra timtirid Bri^/^ a bole asin linne ocus a leth aile do mein bracha, co «dernad fled de-sen do Bienaind octes do BrigzV ocus di-a muintir, co rabatar .xxx. lathe ic tomailt na flede-sen simul ; ocus CO tarait each dib a chobais di-a cele. Asb<?rt Brenaz’nd ar thus, * na deochaid riam o ro’gab crabud dar .uii. n-immaire cen a m^wmain i nDia. " " Is maith,"" ol Bri^j-zV, " Deo gratias ago."" Aslvrt ijiiinorro BrigzV, a mtvzmain i nDia, na tuc donkey etir.’ Adamraigid lirenahid in ni-sen. " bud fiir diw," ol Brenaind, ‘ cia no’der- scaigthe-su dinne a each leth." Sic narrauit ei omnia quae in mare a bestiis audiuit, ocus doronsat iar-sen F"’:-^ lathe] .i. il-16 T anbige] .i. fleehuid nioir T flecud mor F 66 rede] .i. im-Maig Life (liphe F) TF 67 scarais] ,i. scailess T scailis F

iarum] .i. iar-sein F forbrat] .i. a cocholl TF no secipetach uachtorach archena F

68 deslem] .i. for desred .i. (orsna. go gn’ne ro’batar (i n-)a laim deis T for deis les, 710 for deis F 69 mace] .i. in meirleeh (merlech F) tanic co Brig/V TF in

mac amnas] ic Raith Derthaige .i. n-IIub Failge doronad in firt-sa .i. tanic merlech CO BrigzV fo .iiii., co mbered molt cech uare uadi do chairchaib mna Dub//zazV, co ro’athferad for Brig// ; co ;/-erlniirt Brig/V, " fegait-se for caircha, dus in marat ule " ; ro’fegsat iarum .i. Diib^//ac/i ocus a ben, ocus fuaratar eat ule i comlane cen esbaid neich F"’^ ro’das’gaid] .i. ro’gudestar T .i. ro’gadestar F 70 rig] .i. ar in

rig i tai (ta F) ecnarc/^j’ TF (tab)air ni do na (cair)chaib (d)am-sa, ol se T tabair dam ni do na caircaib ol so F 71 dobert] .i. rue T roc tis F

T] Is da’m sous m’atchous

a ndorigenai do maith : 75 amra di in fothrugud

senta impc ba derg-laid.

Senais in caillig comail, ba slan cen neim cen galar. ba mo amru arailiu, 80 di’n chloich dorigne saland.

Ni ruirmiu ni airmiu a ndorigenai ind noeb-duil : bennachais in clar-ainech comdar {orx€\ a di suil.

85 Ingen amlabar dobert

Brigta, ba hoen a amra,

/ni luid al-laim donkey al-laim

comtar iorxoxX a comlabra.

F] ‘]■}, dom 74 ndorigenai “j”] comaill 79 mo amro

80 don 81 rurmo airmo 84 comtar suil 86 Brigtce oin. a

87 a Idim as a laim 88 rdil ac-c.

Glossae TF] 73 soiis] .i. is do’m dan TF .i. isdo’m filidecht F atchous] .i.

mad di-a n-innisiur (inisiurP^) TF 75 amra] .1. maith TF’^^’ + i Cill-dara

doronad in firt-sa .i. dune truag di-a ro’dlect li Lagen lind, octis ni rabai adbai* a denma, . . . tanic co ‘^x’xgit. Is and ro’boi ‘Qn’git i fothrucud ar a cind, co ro’attaig in duine truag-sin hi-side mise co ro’cobrad e, co 10 “sen ^ngit iar-sen in fothrucud ir-rabai, co nderna nua-lind de, octis co tardad do’n dune iar-sen ocus co taraid side do’nd rig F^‘B fothrugud] .i. ir-raba si fein T 76 senta] .i. bennachais .i.

ro’senastar TF laid] .i. ba lind derg (derc F) .i. ba flaith derg (derc F) TF”’^’

77 senais] .i. ro’senastar P’"’*»’ comail] .i. comallaig T comaillig F’"& 78 galar]

caillech ir-rabai comaille, do’deochaid co BrigzV ocus ro*s"ic T caillech ro’boi i Cluain Moiscna ocus comaille inti, co larla Mr’ij^it dochu/// na cille, co tanic iar-sen co Bri^zV or us corbo glan iarum F 79 mo] .i. ba mo-de in t-amra firt aile do denam F

80 saland] i Cuirriuch Liphi doronad in firt-so .i. fer tanic sech Bri^zV ocus saland {or a muin, CO n-erbairt Bri^V ris, “cid fil fort?” " Clocha," ol se. “Bid ed,” ol Bri^// : ro’comallad amlaid-sen ; tic ille q^. tanic dzua iterum sech Brigit, et ilia dixit ei, * cid fil f^r’t muin ?" •’ Saland," cl se. " Bid ed," ol Brig?/ ; ocus ro’firad amlaid F"’^’ 81 ruirmiu] .i. ni ro’airmius T .i. ni etaim a thurim F airmiu]

.i. ni etaim a arim TF no ni airmim F cecha (cech in F) dernai (derna F) do fertaib TF 82 noeb-duil] .i. Brig// T .i. in duil noeb F 83 bennachais] .i.

in c\aj–ainech .i. ro’bennach ; i Cluain Chorcaige i n-Uib Failge doronad in firt-sa • i. clam tucad co Bri,;’//, co ;/-erbairt fris, in tom luachra ro’boi inn-a [f]arrad do thabairt asind inud ir-rabai ; co tuc donkey da//a, co tanic topur iisr/ assind inud-sin, cor-

ro’broen fo ‘agid corbo (slan) F’">’’ 85 ingen amlabar] .i. i Cluain

dorigned in firt-sa : ingen amlabor tucad co Bri,^// cor-ragaib Brif7/ laim na hingine inn-a laim, ocus ni ro’leic side lam na hingine donkey-a laim corbo foU/.’.*’ a her’alna F’’’^^ 86 hocn] .i. do ferlaib Brig/t’ T

T] Amra tinne senastar,

90 ba nert De ro’d’glinnestar,

ro’boi mi Ian lasin coin, in cu nocon millestar.

Ba mo amru arailiu, mir dotlucestar di’nd lucht, 95 ni coill dath am-maf^‘rta,

brothach focres inn-a hucht.

In clam ro’gaid ailgais di, ba maith conid’rualaid do ; senais forglu inna loeg, 100 carais forgglu inna mbo.

Reraig iarum a carpat fo-tuaith do Bri Cobthaig Coil, in loeg lia clam i carput, in bo i ndiaid ind loig.

F] 90 ro’do’gl. 91 Ian scoin^r^ lasin coin 92 nicon

94 do’tluchestar don luct 95 a mafarta 96 huct 97 gade

ailges di 99 forclu na loeg 100 forclu na loi charpat 102 -thuaid Brig 103 al-16eg 104 al-16eg

Glosrae TF] 89 tinne] .1. saille T senastar] .i. Bii^// F amra] .i. tinne

saille tucad di-si i n-edbairt i Cill Finnend doronad so, co «arbo cumain

li-a muintii -si i Cill-dara, co rabai and-sein cu cend mis oats cu ic a

comet, seen ni roieic do anmanna oele corpud <7r«^ ni ro’ ama/ro’caith

a haid . , . cetna F’“S 90 ro’d’glinnestar] .i. ro’glinnig ocus ro’chomet in

n-asill T. i. ro’glinnigestar F 93 mo] .i. ba mo-de in t-arm^a aile fris F

94 do’tlucestar] J. ro’thothlaigestar (“toth. F) TF mir] .i. ro’boi isin chore T

.i. dune truag ro’cuinnig mir for Bri^zV, ro’boi isin core, octis nirbo bruthe in biad and et^r, co ro’chuinnig se for lucht …. rca scire erchor do’nrmir frisin dune, co tarla i n-uct Brigte, ocus ni ro’(choill) a etach sen F”^s 95 maforta] .i. ’n-othad

.i. a edach sen, ondi as mafortis .i. cop-chaille TF’“S .i. breit bis dar i

Cill …. doronad in fert-sa bee sic F’"^’ 96 brothach] .i. te TF focres]

.i. ro’laad TF inn-a uct .i. i n-uct Brig/^ F hucht] .i. Brig/^ T 97 in

clam] combad clam PatrazV, tanic co i chind bo oais ni ro’gaib acht in bo ba ferr i

n-inis Brig/^ … in loeg sen co ro’bennach Bri^V in loeg rob ferr isin

buale, CO ro’char in bo iar-sin F’">f ro’gaid] .i. ro’guid TF a ailgais F

ailgais] .i. a itge F 98 “rualaid] .i. co ro’ernestar (’ernastar F) TF 99

senais] .i. ro’senastar F forglu] .i. togu T 100 carais] .i. ro’charastar in

loeg togama//(togu F) na mbo TF lOl reraig] .i. ro’raith .i. ro’leic a rith d(S

<lo 13ri T .i. Nadtraich fer-legind V>x’\gtc …. berad-si nar …. uair nad rabi in tir . . . i-fos, CO tarta a baile corrici . . . oro’attaig . . Brij^/Zim lecud …. donkey, ocus roieced-som ind iar-sen ; ro’cuinnig-seom do V>x\git …. do’ratad do acht

ico’n loeg ; ro’chintig Bri^V loeg . . . na gebad ….

cid dar Erind dechsad Y^^

102 B. C. Coil] .i. proprium nomen loci i mBregaib T bo ri Breg Cobtach Coel ; Nat-fraich da;/a is e ropo imthusid in charpait tunc F’“s

T] In daim do’da’ascansat,

fo leo ro’das’cload nech, friu conuccaib in doub, matain tancatar a tech.

Scarais a hech cenn a breit no in tan do’rertatar fo fan,

ni bu leith-isel in mam m^c De ro’reraig in rig-laim.

Tathich tore allaid a tret fo-thuaith do’sephain a n"os, 115 senais Brig// fri-a bachaill,

li-a mucca gabais foss.

Mug-art mucc meth di dobreth dar Mag Fea, ba amra, tafnetar coin alta di 120 CO mbai i n-Uachtur Gabra.

F] 105 “ascensat 106 ‘dos’ 107 conucaib dob 108 matan

109 cend brdt no doTethetar fo’n in leth-isel n2

fororaid rig-ldim n3 tathig 114 -thuaid ‘sefain w^ lia

proix\2i 116 fos 119 taifnetar 120 mboi uactur

Glossae TF] 105 in daim] .i. cara tanic co Brigit ca . ad Mor a Cuirriuch Liphe, oais duthracht lais di, co ro’nasta Y>x’\gU occai inn aidche-sein, co tallad a . . . ech di-a es, octis co rucad co habaind Liphe, ocus co n-eracht friu ind aband co tartsatar na meirlig a n-etaige for adarcha na ndam oc tec doib tairse. Tecait in daim uadib ior culu di-a tig ocus tiagait da«a do Cill-dara co ^xxgit ociis etaige na merlech leo CO Brigit F^e -ascansat] .i. ro’athascansatar TF 106 fo] .i. maith TF

ro’das’cload] .i. ro’s’cloised F 107 conuccaib] .i. tuargaib T tuarcaib F

doub] .i. ind aband TF 108 a tech] .i. Cell-dara T 109 breit] .i.

fo breit bis fo bragait ind eich TF scaiais] .i. oc Ri Cuind doronad-so eter Forraig

Rath<7r7^j Cill Culind; ro’bai Bri^// Nad-fraich i n-oen charput . .

doib ann do Chill-dara ; pridchais in tan-sen

doib Nad-fraich brethir De, ocus lecid uaid na in da ro’ech

a bragait co mbai ic ithi feoir iat re co n-acca

. Ailill mac Dunlaing ri Lagen ani-sein . is e . . do Mastein tarat

. . a bragait , . cungna . . co n-erbairt Idtx’xgit ar in n-umaloit, bid duit rige Lagen co Brath ocus o’t chinuid i diaid F’"^ IIO do’rertatar] .i. ro’reithse-

tar T ro’reitsetar F 112 ro-reraig] .i. ro’foirestar T ro’fiirsetar no ro’f<3;’ta(cht)-

setar F -laim] .i. lam rig Lagen T 1 13 tathig] .i. tore allaid ro’boi i

n-alaile caillid fri Cill-dara a-tuaid, con-na leced mucca aile cucai ocus ro’sen Bri^^V CO n-a bachaill in caille ic Ros na Ferta i Cill-dara fri Cloc-thech a-tuaith, corbo chunnamain friu iar-sein ; ro’bo e robo tosech doib dogres P"k 1 14 do’sephain]

.i. ro’thoibnestar T ro’tobnestar F”’^ os] .i. in mucc allaid T in muic n-alla P’”'^

117 mug-art] .i. mucc ard no mucc meth TF»k di] .i. do BrigzV TF’"^’ muc meth

dobered ri Fotharta tire, tir sen i ndesciurt Ua Censelaig, cecha blia////rt do Bri^V i

n-edbairt rig na Cendselaig do Bri^V asbert iviinorro ri Fotharta

nach’is’tibred do, ocus nach’is’tibred do Bri^V dar a sarugud som acht no’s’lecfed hi immach ocus in leth no’s’faidfed Dia . . . (Mag) fea co Uachtar Gabra .i. co hait i mboi Bri^i/ P"k dobreth] .i. tuccad T doljt’rt .i. tucad F”">’ 1 18 amra] .i.

ba maith TF’"^ 120 U. Gabra] .i. telach mor sein {oni. scin F) fil im-Maig

Lagen TF

HYMN US S. BROCCANl IN LAUDEM S. BRIG ID AE.

T]

Asrir in sinnach n-allaid do raith a aithig in truaio- dochum feda conselai cc do’sefnatar in t[s]luaig,

fc> '

Ba mcnn inn-a himthechtaib, ba oen-mathair vpi.ai<z rig mair. senais in n-en luamnech con’idn’imbert inn-a laiin.

Nonbur dibercach senais dercsait a minna al-lind chro in fer ff^rda’corsatar goeta ni frith collann do.

F] 122 athig 127 luamnach 131 ‘goirsetar

123 fedai \ ‘immert

132 goita coland do

124 ‘sepnatar 126 hoen

130 amcsat/r^ dercsat minda

Glossae TF] 121 asrir] .i. ro’eirnestar T ro’ernastar F sinnach] .i. sinnach

na ba-rigna ic Maistin i n-Uib Muredaig, co ro’triallad a marbad ind. Is and

do’rala Bri^vV ic Maistin in tan-sen co ;/-erbairt Bri^// it^r mac na

no’gebtha ar scath acht co ndernad in clesamnact donid in sinnach aile. Senais iavum Bri^Vin caille, ocus benais bos-crand, co tanic sinnach na clesamnacht cetna di, ocns dorat Bri^/V dar cend in truaig ; ro’leced donkey tra in fer. Dochuaid isin caill in sinnach, oa<s ni choemastea ni do, cia no’belis coin Lagen ule inn-a diaid F’"« 123 conselai] ,i. ro’elai, no ro’sin TF 124 do’sefnatar] .i. cia ro’toipniset T

ce ro’taifnitar F 125 menn] .i. ba (oUus TF”‘ff .i. cill Br^/^ i Cill-dara fadesin

doronad so F’"^: 126 mathair] .i. ba hoen de matribus Christi Brig// T 127

senais] .i. ro’sen T en] .i. rond argait tuc alailedune inedb^zVt do Bri^^»’// co taraid- si do na hingenaib becaib batar immalle fria ; ar ba hole leo’sum cen ni do tabair[t] doib, CO tanic alaile clam cuci-si do chuinchid neich furre, co tarait-si in rond do cen fis do na hingenaib ; ocus ro’chisetar in tan fetatar, co ;z-erbairt-si friu, cia log co n-atchide do tabairt duib dar cend? Robo maith leo ar scath in t-en bee ut do bith ocund, ar is alaind he. B^wnachais Bri,ozV in en corbo cennais as cech laim di alailiu.

Cid tir ind coin o-sen immach? Ni an 56’ regionis i for-

coemnacair in fir-6r F”’« 129 nonbur] .i, d’Uib Loscain doib, ut ferunt F

senais] .i. ro’sen .i. Bri^// F nonbur derbrathar do Laignib di-a rb’ail dul do . il-Leth Cuind, ar is eat ro’marb he . . . co tancatar co Bri^V de senad a n-arm

. is and . . alai sede tunc . . . ferta i Cilldara. Ro’he/ifiac/i da.na Bri^–// doib a n-armu ; dochotar fa-tuaith tra iar senad a n-arm. Tarla doib in fer,

ro’marb matain co ro’marbsat he andar leo-som

ocus ni tucsat inunorro banne fola donkey comtar budig som de’sin; t^-zTia ivimorro in fer per gratiam Brigitae F’’’-^’ 130 minna] .i. a n-airm T amcsat] aggau F

131 ‘corsatar] .i. for’ro-chuirsetar T 132 goeta] .i. gona, no ro’gonad T

collann] .i. uar ni ior fir-duine roiaset a hgona acht is ior corthe cloche T

‘HYMNUS S. BNOCCAm IX LAUDEM S. PRIGIDAE 12;

T]

A ndorigne do fertaib ni fail dorurme co cert : 135 amra ro’gab prainn Lugdach

trcn-fer, ni digaib a nert.

Omna na tuargaib in sluag in fecht n-aile, digrais cloth — dob^;! di am-m<’?c la Brigte 140 CO airm ir-ro’chloth a both.

In set argairt nad chlethi

ar ul[c] fri fraicc ind niad

/focress im-muir fut ro-it 8b

CO frith im-medon iach.

ruirme 135 pr,

nnd 137 sluaig

140 i ro’chlaid

141 arggait cleth

in muir fuit

F] 133 fertaib 134 '

139 asbert a vixaz la Brigta.- 142 ulc fraic 143 focreis

Glossae TF] 134 do’iurme] .i. done a thuiem (turim F) TF 135 amra]

• i. mailh TF dogaib F 136 tren-fei] .i. tri tren fer ro’batar i claide cluid dune

Alene .i. inte is min dun rig Lagen. It e an anmand Mureth ociis Piad oats Lugaid. Proind cet dcmeled cech fer dib’Ro’herbad tra Lugaid i n-erchomair na cell di-a biathad in dias ele i n-erchomair na tuath. Ro’cunnig tra Lugaid doBri^V co ro’dig- bad a haith ecus na ro’gabad a nert, co ndema Bri^V (sin) do, ocus co ro’btv/nach a gin CO nar’bo mo a hai^h inna cech dune arcena, co //deochaid iar-sen, co tuargaib in cloch foremeid cet fer dib . . reme asin clud for mullach . . ind .i, and F"’^ digaib] .i. ro’digaib TF a thi’iara, oats nir-bo lugaide a nert Lugdach .i. Lugaid tren-fer ro’boi i Laignib ociis ba se ad . .i. praind cet ro’dig . . a praind . . nerath ocus ni (di)gaib a nert T 137 omna] .i. do"rochair forsin co-nairt<? wgebed … do

. . uib . . foremdelar Ui Failge a turcbail ; co tarla ^rigit fecht in coif^xx sen, co ro’atchiset Ui P’ailge hi imm a turcbail assin n-inud ir-rabe ; co tuarcaib si hi iar-sen tre nert nv/c De, co nid fos ’n-a hinud cetna o’sen ille F’"> 138 digrais] .i.

ergna F cloth] .i. clothach in gnim F 139 asbert] .i. do’ucc .i. QxiU F 140

airm] .i. co hined F ro’chloth] .i. in ro’chrad .i. in robo maith F both] .i. a

bith F 141 set] .i. delg T chleth] .i. ni dichelta T .i. nar’bo coir .i. do

cleith no do dicelt F 142 fraicc] .i. fri cumail TF Niad] .i. Nia, proprium

nomen alicuius ])oetiV T .i. in iren-fer F I43 focress]. i. ro’laad TF ro-it]

.i. fut erchora T .i. fot ,i. erchoir F 144 iach] .i. bratan T in l)ratan F .i.

delg a/^ait do’rat ri Lagen il-loig a dara . . di ail . cor’ruc side leis co . tig . . . al-laim na cumaile dia tas . . . fen . . . led . fadi e .

. . . sen isin fairrge ar a ulc impe . . . co ro’cuinnig in file

in delg cosin cumail . . . Ha . . firt . . . in ni

ata in Hie cumaile …. iach frith . . in delg. Is ann

do’rala Bri^V in tan-sen, i tig in Brigte fri Dice, co ro*

faillsigte di in delg co tanic aingel co //-erbairt fria na lina do chor

isin w^e .i. isin fairrce, otus no’gebtiia bratan inntib ocus in delg inn-a medon ; sic factum est et liberata est ancilla dc necessitate ilia F’"»

T] Amra di in ban-trebtach

ardoutacht im-Maig Coil : loiscis in garmain nue {or ten ic fune ind loig.

Ba mo amra arailiu 150 arid’ralastar ind noeb :

matan ba 6^ in garmain li-a mathair dith ind loig.

In set arggait nath combaig in cerd, robo amru di, 155 ro’siti’bi Brigit fri-a boiss

iarum com-mebaid hi tri.

Focress im-meid lasin ceird, fofrith amra iar-suidiu, ni furecht cid oen screpul 160 ba mo triun arailiu.

F] 145 -trebthach 147 nui 148 tein funi loeg 151

hog garman 152 di’th ind loeg 153 dan ^r^ s^t arggat nad

chommaig 154 cherd 155 ro’s’bi bois 157 focreis 159 fuirecht 160 araile

Glossae TF] 145 amra] .i. maith TF di] .i. do Brig// TF amra di] .i.

fecht do’rala BrigzV do dun rig Breg im-Maig Coel i Fine Gall hodie, co ro’diult in ban-rigan fri-a …. Do’rat alaile ben-trebtach ro’boi i toeb in dune immaig failte di, co . . . di oais co ro’s’loisc a garmain nui foe : oais ro’batar 6g-[s]lana arnabarach eter loeg ocus (gar) main tria rath Bri^^. O ro’chuala imjiiorro in ri ani- sen .i. Brigit do thiactain …. di-a acallaim, co larla do in ban-trebtach ut : am^/ atcondairc in ri hi, ro*s’c(ara.sta)r tria rath Brig/^, oats ro’s’fuc do mnai, ocus is

uade ata bunad Cerbaill ut ferunt F"’^’ 146 ardoutacht] .i. ar

ro’ertaig TF M. Coil] .i. proprium nomen loci T 148 ten] .i. ior tenid T .i.

for ten Y 149 arailiu] .i. ropo mo-de in firt-sa do denam and l)eos (beos d.d.

and F) TF 150 “ralastar] .i. ro’imoilgestar T ro’imoilgistar F 152

dith] .i. ro’dinestar T ro’dinistar F 153 set] .i. in main TP” no set ascaid

F in set (dan Y) a.rgaif .i. triar derbrathar di-a farcaib a n-athair tinne argail ocus foreimthetar (fcremdetar F) cerda lierenn (Erend F) a chert-raind i tri doib, co

ro’bris (ro’roind F) Brig// TF’"^.’ co n-a baiss i Cili-dara T"’>>’ doronad

in firt-sin F’“e combaig] .i. na ro’bris TF 154 di] .i. ro’bo mor in fiurt

do Brig// T 155 ro’srii’bi] .i. ro’s’briss TF, 7to ro’ben T 157 focress] .i.

ro’laad TF ceird] .i. lasin cerddai (ceirdai F) TF 159 fuirecht] .i. ni

airnecht F

HYMN us S. BROCCANI IN LAUDEM S. BRIGIDAE. 125

T] A ndorigne do fertaib

ni fail dune do’da’decha : senais di’llait do Chondlaid in tan dobreth do Letha.

165 In tan hi ba gabud di,

am-m(7C rempe ni’s’derbrad dobert di’llat i criol ron-cind hi carput da rath.

A n-ol meda di dobreth, 170 ni bu ances each thucai

(cofri)th i toeb tegdaise, nico n-airnecht and chucai.

Asrir do raith a hathig in tan ro’ranicc a leass, 175 sech ni furecht f(9;‘craid ann

nicon tesbad banne donkey.

Y’\ 161 fertaib 162 dodecha 163 Chonlaid 166 ‘derbrath

168 -chind i carpat do 170 bo cech tucai 171 co frith 174

ro’n’anic 175 furect and 176 banna as

Glossae TF] 162 fail] .i. ni frith T dune] .i. doene a tiachtain F do’da*

decha] .i. innises T 163 senais] .i. ro’senastair F Bri^V

do Conlaed crabr ro’triall fo-di dul do Roim beos . … BrigzV he, co ro-triall in

tres feet oais co r . . so do’rat Bri^V a cocoll di-alaihu

clam .i. tan boi si i comet . na forcomra . . do Bri^V fair, quia non fuit intus cere . . . edach co Bri^V co rucad . ocns ni rabai acce-se acht etach doberad do, CO ro’iarfaig se de Ron-ciund .i. subdeochain no-bi do met a hetaig-se dogres, dus in na rabai etach acci. " Biaid,” arse, ^^ acht co «dernasu ernaigte co Dia.’’ Frith iarum iar-sen etach i criol ro’boi ic Ron-ciund i carpat da rath ; ro’batar fo’n car- bat ; no ni hainm duni eter Ron-cend acht is etach as chosmail do chrocund cind roinn sin ; frith and ociis do’ratad in t-etach iar-sen do Conlced. Luid imfuorro Conlred iar-sen for set do dul do Roim. Asb^rt BrigzV fris, sech in ricfa, ni torais. Ro’firad samlaid ar atdotar coin allta he ic Scetaib F’“S dillait] .i. etach TF 164 dobreth] .i.

no’theged T .i. no’teged .i. a semetipso ruccad F’“S Letha] .i. do Roim TF*"^’

166 mac] .i. Crist TF”"^ icc-a himthus T ‘derbrad] .i. ni’s’diubrad TF’“S

167 dobert] .i, tuc TF^^ dillat] .i. etach TF’"^’ criol] .i. i criol di croccund roin ro’boi in t-etach T 169 ol] .i. in dabach F .1. lind ro’dlecht ri Lagen do rig ua Culduib, co ro’dlecht sk\e do fir di-a muintir ; co tanic side co Bn^it di-a hatach CO ro’cobrad he, ar ni rabai occa in doberad, ar dorat-som do Bri^V in lind ann, uair na ragaib-ri ua Culduil) uad he, et proinde uenit ad Brigitam…necessitatem habuit, CO tucad iar-sen u^ce isna dabchaib ro’boi ; farrad tigi Brig/f, ecus ro’bennach Brigit in us(j«^-se cor’bo mid iar-sen, ocus cor’nic in truag he leis iar-sen •; ocus ni rabai mid ba ferr andras, ocus ni rabai plus ucl minus, acht amal ro’dlecht de miscro F’"*f di] .i. do Brig// F dobreth] .i. tucad TF 170 ances] .i. ni bu domain TF thucai] do’nt-i tuc TF in dabaig do Brig;V T 171 frith] .i. . . . iar n-61 a n-a ra’bai inti do Brigit co n-a muintir T 173 asrir] .i. ro’eirnestar T ro’emestar F a hathig] .i. a fir muintire TF 175 fureclit] .i. ni frith TF .i. ni harnect F

T] For’doiT itge Brigte “bet,

si fri gabiid con’dorrfair

robbet inn-a lobran leitli 1 80 ria ndul i ngnuis in spirta noeb.

Do"n’fair co claidib tened do’n cath fri lalla ciara ; ro"n"snadat an-noeb-itge hi flaith nime sech piana.

185 Ria ndul la haingliu do’n cath

recam in n-eclais ior rith ; taithmet Fiadat ferr cech nath : ni car Brigit buadach bith.

Ni car Brigit

Ateoch erlam sanct-Brigte 190 CO sanctaib Cille-dara,

robbet etrom ocus pein, m’anim ni dig im-mada.

In chaillech reided Currech rop sciath fri foebra fegi ; 195 ni fuar as-set acht Maire :

admunemar mo Brigi.

Admunemar mo Brigi, rop imdegail di-ar cure,

/conacna frim a herlam,

200 asrollem ternam huile.

F] 178 sithjZ^r^si co*don"foir 180 i ngnuis spirta 181 claideb

thened 182 chath iala 183 a noeb- 184 phiana 185

haingliu chath 187 tathmet 188 Brig// Brl om. buadach bith

189 atteoch 190 Chille- 191 phein 192 i-moda 193 imreded

194 ofn. fri ro-foebra fdge 195 fuair a set 196, 197 admunemmar

mo Brige 198 cuire 199 a n-erlam 200 asroillem uile

Glossae TF] 177 itge] .i. ro’bet TF fornd a hitge T .i. fornn itge ‘Qn’gie .i. ro”[f]or- tachtaige dun a itge-si F 178 si] .i. BrigzV T con’doirfair] .i, ro’iTfore T .i.

done ar foridin F 179 kith] .i. ro’bet na lobrain ocus na truaig inn-ar leith ic

ernaigthi erund T 181 do’n’fair] .i. done ar toiidin T claidib] .i. cum gratia

del T 182 ialla] .i. fri demna T ciara] .i. duba F ,i. elta duba demoniorum TF

183 ro"n*snadat] .i. donet ar soerad TF 187 taithmet] .i. comarcc TF .

comracc T .i. imrecra TF fiadat] .i. in De maith F nath] .i. ferr cech filidecht T in filidecht dognither do Dia T”’^’ .i. cech dana F 189 ateoch] .i. atchim T

erlam] .i. er al-lam (elam F) .i. adbul al-lam (cllam F) fri denam ferte ociis mirbaile TF 193 reided] .i. ro’riadaig .i, ro’imiliig T .i. ro’riadaged .i. ro’imlect F

Currech] .i. currech a cursu equorum dictus est TF’"^’ 194 fegi] .i. fri fig .

uaim na foebor T 195 fuar] .i. ni fuar//.? T set] .i. a samail T IQb

admunemar] .i. bennachmait, 710 ailmit T l^’^gi] -i- mo Brig/V T 199

conacna] .i. ro’chongna TF 200 a. ternam] .i. ro’ernam TF

T] Molad Crist, clothach labrad,

adrad vaaicc De, dan bi’iada, ro flatha De cen sena each ro’d’gab, each ro’chuala.

205 Cach ro’chuala, each ro’gab,

ro’be bennacht Brigte fair, bennacht Brigte ocus De for’don’rabat immalle.

Fail di ehailHg ir-riched. 210 noehosnagur do’m diehill

Maire ocus sanct-Brigit : {or a foessam dun dib-h’naib.

SanctcTe Brigtse uirgo sacratissima in Christo domino fuit fideh’ssima. 215 Amen.

FJ 203 rop 204 ro’gab 206 robbe b-?7mact 209 challig

i richid 210 no’S’chosnagur dichil 212 foesam 213-215

om.

Glossae TF] 201 clothach] .i. airdirc TF 209 riched] .i. ir-rig-iath .i. hi

ferann ind lig nemda T ir-rig-laith .i. feiand rig, andigum F 210 diehill] .i.

a saragud no i. ecnach . . and . . (s)ubauditur dun F

[NOTAK.]

T] fol. 17 in inf. viarg.

In dei nomine, in dei nomine, amen.

T] fol. 17b in sup. marg.

de celo non potuisse ascendere in celum ; non enim

intelligunt quoniam corpus ascendit. Dominus enim ascendil, corpus autem non ascendit, sed leuatum est in celum. Illo . . ascendit, si enim quisque discenderit uerbi gratia de monte nudus, cum autem discen derit uestiat se et uestitus ascendit iterum. uide Christum bis furatum.

T] fol. 1 8 /;^ sup. ma?‘g.

loc . . deinde . . rogat Philo de porcis ge . . . rarorum. Primo dicit, multo meliores sunt homines quam peccora.^ Respondit Philo, in primis laborasti, in posteris uero infirmus es. Secundo, Origenes ait, dictum est, terra et pienitudo eiusl Respondit Philo, mens lata uerbum latum protulit uerum tamen tuum ingenium uacuum est. Tertio, Ambrosius dicit, quod prohibuit deus in usum fieri de re… ate messis multa exorta est. Quarto, dicit A…sacerdotes multos

curauerunt insanos Philo respondit, quia per foramen ualuae

non reperiens clauem fortiter concutit. Augustinus. Hi homines intenderunt pretium deo et homini sanitatis quia mos erat in lege quod pretium salutis de propriis diuitiis dabatur sacerdotibus dein concessum est eis ad pretium salutis quia proprise diuitiae erant uirorum. Respondit Philo Augustinus. Sanctum et perfectum . . pene uno sermone potest omnia docere.

T] fol. 1 8b z?t sup. marg.

. . iteneris (et ipsa gesta)tio uehiculorum nos dilectaret (et con)uersi ad fruendum his quibus (uti debuimus) nollemus cito uiam finire et peruersa suauitate inplicati (alienaremur a pa)tria. Utendum est hoc mundo, non fruendum ut inuisibilia.^

T] fol. 19 m sup. marg.

Interiori oculo ubique sit praesens eorum qui oculum ilium infirmum immundumque habent oculis etiam carneis apparere digna est,* reliqua.

Serpentes sapientia decepti sumus, dei stultitia liberamur. quemad- modum autem ilia sapientia . . stultitia, sapientia est uincentibus diabulum.^

Multum (enim ostendit) quam uoluntarie pro nobis animam possuerit qui earn sic h(abuit in po)testate sumere.^

Cf. Mt. xii. 12.

• /Alii. i. 12.

2 Ps. xxiv. I. 5 /i>sJ. i 14.

3 Aug. De tioctr. Ch7\ i. 4. •^ Ibid. i. 15.

PRAEFATIO IN HYMNUM S. SANCTANI.

[Praefatio in Hymnum S. Sanctani]

T] Ateoch rig. Epscop Sanctain doronai in n-immun-sa, ocus ic dul do do Chluain-irard siar co Inis Matoc dorona he ; ocus brathair sede do Matoc, ocus do Bretnaib doib dib-linaib, ocus toisechu tanic ]\Iatoc i n-Erind quam epscop Sanctan. 5 Causa autem haec est, di-a soerad ab hostibus, ocus co ro’leced a brathair e chucai in insolam ; Scoticam uero Hngam usque ad horam hanc non habuit, sed Deus ei tarn cito earn donauit Tempus autem dubitatur.

F] I om. ateoch rig sanctdin doronai om. siar 6.0 J) ro co dorone he 3 side

sanctain 5 ro’leiced 6 he cucai

2 o pro do do -iraird 4 taisechu -Herind 7 hanc h.

[Hymnus S. Sanctani Ateoch ric.~\

T]

A Teoch rig n-amra n-aingel, ■^^^ uair is ed ainm as tressam, Dia dam fr/’m lorg, Dia tuathum, Dia do’m thiius, Dia dessam.

Dia do’m chobair noeb-togairm ar cech guasaclit no’d’guasim, d rochet bethad bid I’ssum, bennacht De athar liasum.

F] 2 tresom 8 bt’wnact uasum

4 thus desom

6 heruasacht

7 bith issum

Glossae TF] i ateoch] .i. atchim TF

amra] .i. maith TF no mirabilis T tio

n-adamra n-in<jnad .i. ic anacul ocus ic soerad neich ar gaibthih F 2 tressam]

• i. ar nach fil nomen fortius quam nomen illius quod liberet hominem T 3 lorg]

.i. dar m’esi (ese F) TF tuathum] .i. frim T frium F a-tuaith TF 4 thiius] .i.

remum TF dessam .i. frim TF a-ndes T a-ndcss F 5 togairm] .i. dei T .i. is

noeb togair De F 6 guasacht] .i. i mbiim hi nguasacht . . T nad biim i

nguasacht F 7 drochet] .i. do’roich each cuce, tio droch-set .i. ar a olcas in

tseta dars-i ndentar,, no set diriuch, ar biid droch diriuch T .i. doroch set .i: set diriuch, ar droch is (s)inte ’n Goedilc F 8 issum] .i. foum TF + derc .i. gnius F

LIBER HYMN K

1 30 HYMNUS S. SANCTANI A TEOCH RIG.

T] Huasal trinoit do"n*foscai,

10 do nach airchenn bas baile :

an spirut noeb nert nime, Dia athair, mor-mac Maire.

M6r-ri fitir ar fine, fiadu huas domun dillocht, 15 do’mm anmain ar cech guallocht,

ni’mtharle demna dibocht.

DIa lim, cech seth doringba, Crist frisinnle mo chesta, abstail immum cotrisat, 20 do’nrair-se trinoit testa.

do’mm’air trocaire tolam o Crist nad cetla celar, ni’m’thairle ec ’n-a amor, nimthair mortlaid na galor.

F] 10 da airchend has 11 m pro ix\ n^eh pro r\er. 13

mbine^r^ fine 14 fiado uas domon dilloct 15 goilliuct 16

diboct ly dim^r^lim saeth 18 frisinle 19 apstail

20 do"mm* 21 talam 22 ar Cr. 23 iharle F ’thasle F”^

bamor

Glossae TF] 9 do’n’foscai] .i. ro’n’thodiusca ab-bas peccaid, no im mbrath T .i. dogena ar nduscud i mbrat, no do"n*fofoscaig .i. dorigne sin conid foiscte .i. co7i\d ar …. e do F’"& quia ad similitudinem dei facti sumus TF™2 10 baile] .1. is

do a oenur do nach airchend bas na baile ar mad sinne ivamorro if. . octis bas . . . T . . . air has haile \n spirut noeb acsi diceret, in spirut nime muinter nime . . diaasadrech . . ercend bas baile D. . . in t-athair .i. fo’n innisin . .i. uasal recht De do ’n’foscii ; aliter, uasal (trinoit) . . do’n’foscaz . uasal …. do •n"foscrt'7> . F"’^ II an] .i. hi fertaib ocus him-mirbailib T 13 tine] .i. ar

mbela F .i. ar pectha (pecctha F) TF 14 fiadu] .i. dia maith TF dillocht]

.1. dillochtaigthe TF ,i. ctn locht ata Dia T .i. metar a lochtugud .i. loc de .i. adbol- loctaigthe F 15 guallocfit] .i. ar each locht goa T 16 tharle] .i. ni

ro’nTtaidlet T dibocht] .i. cen dia (occi acht) . . T .i. boct o Dia .i. cen Dia occum, no nem-boct .i. cen bocta o sadlni in tsgeguil F 17 seth] .i. etch

toirsi no galar T 18 frisinnle] .i. ro"frith(ail)e T .i. frisi .i. doene Crist frith-

indel mo cest .i. ti Crist i n-agid in doilgiusa F 20 testa] .i. ti in trinoit

testamail do’m dndrithin, no tresta .i. treda T .i. co ti in trinoit testamail do’m thar- ractain, 170 do’m thorithin riasiu tecma bet no pudar F 21 tolam] .i. toi ellam

.i. ti i toi ociis i n-ellmai T 22 celar] .i. ni (nad F) celar i cetlaib TF no na

cath-cetla cellar F .i. ni dichliter a chetla TF 23 ni’m’thairle] .i. cca amar

ni’m’thaislige F .i. ni tharda li taisi f^rm TF no ni’m’tuisle .i. ni tarda t7/.diud form F amor] .i. iss-e amor eca .i. uch ach T eca amar .i. amran eca, no ach ocus uch,

arise . . amar . . F 24 mortlaid] .i. communis morbus F i. quandoplurimi

periunt uno morbo .i. luath-ecai T .i. mort luath .i. luath-bas F’“e .i. anaichnide T anacind F

T]

Ni"m"thairle erchor amnas sech m<^c De medras bodras ; ainsi’unn Qxist ar cech n-ern-bas, ar thein, ar threthan torbas.

Ar cech n-eiclind bas eslinn 30 do’m churp co ;2-ainbthib huathaib,

do’iTim’air fiado cech thratha ar gaeth, ar M^cib luathaib.

Luathfe molthu vc\aiQ, Maire bages arbaga finna ; 35 friscera Dia dulech

lurech arbaig mo thenga,

/Oc digde De de nimib

mo chorp rop sigith sethrach, ar nad ris iffernn uathach 40 ateoch in rig ad’ro"etach.

Ateoch ne.

‘fc»*

Epscop Sanctan saiicts. srulth milid aingcl cloth gel-glan ro’soera mo chorp for talmain, 45 ro’noeba m’anmain for nem.

F] 27 ainsium 28 thredan 29 n-eclind eslind 30 uathaib

30 ‘dir 32 \ise{ras) pro g2tih. 2>3 luaidfe 34 bages arbage

36 thinga ■^J ic 38 ‘Scethrach 39 na ris iffernd 40

Toethach 42 sruthib 43 angel glan-gel 44 ro’coera

45 mem

Glossae TF] 25 ni’nrthairle] ito ni’m’thiiisle .1. ni tharda tuisliud form T erchor] .i. temptatio diabulica F amnas] .i. am-inas .i. droch-innas T 26

medras] .i. medar-fis TF .i. medras in fiss T bodras] .i, bodar-fis T .i. buadres in

fis TF disponitur .i. erchor . . . bodras sech mac T 27 ainsi’unn] .i. ainsi’und

.i. ro’aingeis ind F ern-bas] .i. ar cech n-iarn-bas TF 28 thein] .i. ar thenid

(tenid F) TF threthan] .i. ar tre-thond TF’";»’ quia ferunt periti naiilae conid T’"»^

F’“tf e si in tress tonn T hi in tres tond as menciu F”’^.” bades naues T™^" F™s torbas]

• i. toimes bas . tor bas no tores l)as TF’“S 29 eic-lind] .i, ar each (cech F) lind eca TF immoilges ec, ;war cech memgline F 710 ar cac7/ ni na bag lind T ar cech ni na pa gHne F eshnn] .i. bas esinill T 30 ainbthib] .i. fil co w-anbthib ocus CO «-uathaib T 31 do’mnTair] .i. ti do’m torithin T thratlw] .i. etir la o’lts aidchi T 32 gxth] .i. ar erchoii TF gaithe T na goete V hiathaibj

• i. fluminibus T 33 luathfe] .i. imluadfet T luaidfet F molthu] .i. molada T nidlta F 34 bages] .i, ro’erbaig T moides F baga] .i. ar gnima F rtnna] .i. mat he TF 35 friscera] .i. freceraid TF 36 lurech] .i. Dia TF arbaig] .i. erlmgess T airl)ages F mo thenga] .i. as a ndena baig T donkey-i nderna baig F’ 37 digde] .i. oc Dia-guide .i. oc guide (gude Y) De TF 38 sigith] .1. rob buan F sothrach] no sethach T 39 lis] .i. co (con F) na ris TF 40 ateoch] .i. alchim TF ad’ro’etach] .i. roatchius TF

K 2

1.32 HYMNUS S. SANCTANI ATEOCH RIG.

T] Ro’m’bith oroit let, a Maire,

rop trocar ri nime dun ar guin, ar guasacht, ar gabud ; a C/iYtst^ {or do [s]nadud dun*

50 Ateoch in rig soer suthain,

6en-geinne De di-ar fethim : ro’mm’ain ar gaibthib geraib mac ro’genair i niBetliil.

F] 46 oroit ett 49 do nadud 50 ri 52 gaibthib

i

PRAEFA no IN L ORICAM S. PA TRICII. 1 33

[Praefatio in Loricam S. Patricil]

T] Patralcc dorone in n-immun-sa ; i n-almseir Loegaire meic Neil dorigned ; fad a denma iniinorro di-a diden co n-a manchaib ar naimdib in bdis ro’batar i n-etarnid ar na cleircheib. Ociis is luirech hirse in-so fri himdegail cuirp 5 ocus anma ar demnaib ociis duinib octis dualchib : cech diiine no’s’geba cech dia co n-innithem leir i nDia, ni tha’risfet demna fri-a gnuis, bid di’tin do ar cech neim ocus format, bid comna do fri dian-bas. bid lurech di-a anmain iar n-a etsecht. Patraicc ro’chan so in tan do’rata na hetarnaidi ar a chinn 6 10 Loegaire, na digsed do silad chreitme co Temraig. conid ann- sin atchessa fiad lucht na n-etarnade comtis aige alta ocus iarroe i n-a ndi’aid .i. Benen ; ocus ’ faeth fiada ’ a hainm.

[Lorica S. Patricil]

T] A Tom ring indi

iTTL

Atomriug indiu

lU

niurt tr6n tocrairm trinoit cretim treodataid foisin oendatad in diilemain dail.

niurt gene Qxist co n-a bathius niurt crochta co n-a adnocul, niurt n-eseirge co fresgabail,

10 niurt t6niud do brethemnas bratha. Atomriug indiu

niurt grad Hiruphin

i n-urlataid aingel,

hi frescisin eseirge ar cenn fochraice,

O] dcf. vv. 1-6 8 ncurt a croctha co n-a. adnacw/ 9 ncurt a

eisirgi co n-a. freasgab<7/7 10 neurt a thoiniuda fri brithemnt/j mbraiha

11 (et 21) attc iug ^?/;/. indiu 12 neurt graid hiruphfn 13 -erlattaid aingiul adi/. i irestal na n-archaingiul 14 i frescisiu n-esCrgi ar ccnd focraici

LORICA S. PA TRIG 11.

Atomriug iadiu

i n-ernaigthib huasal-athrach,

i tairchetlaib fatha,

hi praiceptaib apstal,

i nhiresaib fuismedach,

i n-endgai n6em-ingen,

hi ngnimaib fer fi’rean.

niurt nime,

soilse g?rne, etrochta snechtai, ane thened, d^ne lochet, luathe gaethe, fudomna mara, tairisem tahnain, cobsaidecht ailech.

Atomriug indiu niuit

:>:>

De cumachta De ciall De rose De /cluas De briathar De lam D6 intech De sciath De sochraite De

do’m luamaracht,

do’m chumgabail,

do’mm imthus,

do’m reimcise,

do’m ^stecht,

do’m erlabrai,

do’mm imdegail,

do’m remthechtas,

do’m di’tin,

do’mm anucul ar intledaib demna, ar aslaigthib dualche, ar irnechtaib aicnid, ar cech nduine mi-du’s*thrastar dam i c6in oats i n-ocus i n-uathed oais hi sochaide.

e] 15 -crn^ig-thi hu. 16 taircetlaib fdthi 17 i preceptaib

18 -irisib fdismedach 19 -endccai noeb- 20 i firioin 22

neurt 23 soillsi 24 esci /r^» snechtai 25,26 om. 27

luathi gaithi ’ 29 tairismigi talm^;/ 30 cobsaidi alech 31

attoriug 32, 33 neurt De do’m luamairecht, c/?;;/achta liDe do"m c/ion^h^\ 33 {et seqq. usque ad ^S) liDe 34 do’m thur 35 ‘imca.\s\n pro reimcise 36 eistecht 38 do’m 40 imditen 41 sochraiti do’m anacul

42 indledaib 43 aslagib dualar/f 44 foirmdechail) acnid 45

mi-duthracair 46 o//l ocus 3. n-occus 47 -uath//^<’/ i soch(^/^i

Glossa T] 26 lochet] .i. lassrach T’“ff

LORICA S. PATRICIL 13S

T] Tocuirlus etrum thra na huile nert-so

fri cech nert n-amnas n-etrocar fristi do’m churp ocus do’mm anmain, 50 fri tinchetla saib-fathe,

fri dub-rechtu gentliuchta, fri saib-rechtu heretecda, fri himcellacht n-idlachta, fri brichta ban ocus goband ocus druad, 55 f;V cech fiss ar’a’chuiliu anman duini.

Crist do’mm imdegail indi’u

ar neim, ar loscud, ar badud, ar guin, CO ;2<?*mthair ilar fochraice; 60 Crist lim, Crist rium,

Crist i’m degaid, Crist innium, Crist I’ssum, Crist uasum, Crist dessum, Crist tuathum, Crist il-lius, Crist i-sius, Crist i n-erus ; 65- Crist i cridiu cech duine immi’mTorda,

Crist i ngin cech 6en ro’dom’labrathar,

Crist in cech ruse no’m’dercaedar,

Crist in cech cluais ro’dam"chloathar.

Atomriug indiu 70 niurt tren togairm trinoit

cretim treodataid ibisiyi oendatad in dtdemain [dail]

Domini est salus, domini est salus, Christi est salus ; 75 salus tua, domine, sit semper nobiscum.

G] 48 tochuiriur indi’u pro thra inna hule neurta-sa 49 neurt

fristdi doTn 50 taircetlaid saeb-fathe 51 ofn. 52 sa^b-

rechtaib om. heretecda 53 o>n. 54 om. fri brichta 55

fis aracuihu corp ocus anmain dam 56 do’m om. indiu 57 ^r

cer// neim 59 /«im.raib fochraici 60 remam 61 i*mm

innum 62 isum uasum 64 ipsiwj 65 cride ro"dom"scrutadar

f<6 a ngin duine iabradar 67 i ruscc cech duine ro’dom’decadar

68 i cluais cech duine ro*dom"cluinedar om. 69-73 74 om. Christi

est salus 75 salus Christi tua uobiscum add. amen

ijS I.QRICA S. PATRICII.

[NOTA.]

T] foL 20 in S7ip. marg.

Ecce quia purgationem quasi ambulationem quandam quasi nauiga- tionem ad patriam esse arbitremur. Non enim ad eum qui ubique est locis mouemur sed bono studio bonisque moribus et reliqua. Nos cum ad illam uenimus sapienter faciamus ; ipsa cum ad nos uenerit ab hominibus superbis quasi stulte fecisse putata est . . . quasi infirma estimata est- Sed quod stultum dei sapientius est’ (et quod infirmum) est dei fortius est hominibus.^

I Cor. i. 25. ‘■* Aug. Dc doctr. Chr. . 10, 11.

LAMENTATIO S. AMBROSII. 137

[Lamentatio S. Ambrosii. ]

T] Inclpit lamentatio Ambrosii episcopi IVIedoIanise pro suls delictis. Et si quis earn frequentauerit Inueniet ueniam delicti sui, Hironimo dicente, O homo, qualecunque peccatum habueris, age penitentiam et saluus eris ; quotidie enim domus Christi in penitentibus instruitur.^

ADonai domine sabaoth omnlpotens seterne deus alte pater dilecte fili agie spiritus anterior nee pater unquam sit filio filius autem a patre nee posterior et splritu sancto 5 spiritus ante ssecula coeua trinitas

sine /principio manens antequam nunc et In seternum heu mihi heu mihi domine quia malum coram te feci domine ne derellnquas me^ deus in adiutorium meum Intended

10 Benlgnlsslme amator penitentiae deus benluole mihi peccatori esto propitlus bonus es tu domine et In bonltate tua doce me bonitatem et discire et scire doce me domine bestiis ne tradas domine obsecro animam meam

15 beatlsslme in saecula tibi crimlna confitentem

heu mihi heu mihi domine quia malum coram et feci domine ne ut In Ira*

Cor meum putredlnis patens est sepulcrum cor meum tenebrosa fussura serpentium fouea uolpium 20 cor meuni antiqui draconis infelix domlciHum cor meum durum et lapldeum mollifica cor mundum crea in me domine heu heu heu mihi domine quia peccaul coram tc

1 Cf. Hieron. in Eph. i. i8. * Ps. xxxvii. 22. * Ps. x\x. 2. * Ps. vi. 2.

138 LAMENTATIO S. AMBROSII.

T] Deus tu scis inslpientiam meam 25 deus tu nosti immensam iniqultatem meam

deus meus dele dellcta iuuentutis meae et ipfnorantias

meas deus deterrimum draconem de pectore meo elce deus meus callldas uulpes et uenenosas serpentes a

me fuga heu mihi quia peccaul coram te

30 Ecce nunc In conspectu malestatis tuae e^o defleo ecce nunc mea peccamlna te coram denudo ecce non erubesco coram te deus clemens confiteri ea quae non erubui sub oculis tuls committi ego omnibus ultlls princlpallbus consumor

35 ego cunctis uoluntatibus carnis affllgor

heu heu heu mlhl domlne quia peccaul coram te

Fuga a me domlne uitia corporis et animae fuga a me superblam et Inuldlam mentis fuga a me Iram accldlani et rerum cupldlnem 40 fuga a me gulam /et nefandam hbldlnem
fuga falsa testlmonia blasfemlam et mentaclum fuga a me cum ramis et partlbus octo ultia heu heu heu mihi domine quia peccaul coram te

Grande est uehementer litorls saxum 45 grande est famulantibus serultutis iugum grauis est asslnaria mola molanti graues sunt nautis et nauibus anchorae et plummi grauis item ad portandum humus humida graulus est ut credo meorum peccatorum pondus 50 heu mihi domine quia peccaul

Homo sum infelix et innumerabilla sunt dellcta mea homo durus et aridus sicut terra sine aqua homo sum deterior cunctis mortalibus honorem cupldus multorum ultra modum 55 [hjeli [h]eli llnum fumlgans non extingis

[h]arundinem omni uento cassatam deus non confrin-

heu heu heu mihi domlne

LAMENTATIO S. AMBROSIL 139

T] lustlficata est ex me Sodomorum et Gomorreorum

ciultas iure quia creuit super earn mea iniquitas 60 indlgnus sum ego claram sanctam sedem tuam oculis

iniquis aspicere lesu non audeo immundis labiis me pudeat nomen

tuum sanctum inuocare lesu Nazare uocem meam audi fili Dauid miserere

mei heu heu heu mihi domine quia peccaui coram te

Kallidus serpens decepit me

65 karmina Sirinarum seduxerunt me kaput meum suffocauerunt dilicta mea karceris Tartarii nisi me redimas sum incola kapiti meo domine tribue aquam karissime deus oculis meis lacrimarum fontem

70 heu heu heu mihi domine quia peccaui

Lugete mecum omnes creaturae caeli et terrae

lugete mecum sol et luna et omnes stellar

lugete mecum uenti et fontes aquarum maria et

flumina lugete mecum homines et aues et cuncta quadripedia

et reptilia 75 /lugete mecum omnes pueri et senes et infantes et

uniuersi iuuenes

lugete mecum sacerdotes casti lugete mecum uiduae et uirgines heu heu heu mihi domine quia

Multa est utique arena maris 80 multi sunt tantundem capilli capitis mei

multai sunt guttce pluuiarum

multi sunt minutissimi pulueres terrse

multa sunt admodum sidera cselorum

miserere mei domini quia super hcec omnia peccata mea sunt 85 heu heu heu mihi domine

140 LAMENTATIO S. AMBROSIl.

T] Nisi me adiuuasset plus domlnus

nisi pro me interpellasset splritus sanctus nisi pro me Christus in cruce suspensus fuisset nisi peccatis meis iam parceret 90 nisique indulsisset mea crimina

nimphe habitaret in inferno anima mea heu heu heu mihi domine

O multitudo iniquitatum mearum o ineffabilis quippe caterua criminum 100 oportuit terra me uiuum sorbere

ollim ut deglutiuit Dathan et Abiron cum multi-

tudine o domine per immensam misericordiam tuam ab his

omnibus libera animam meam heu heu heu mihi domine quia peccaui

Precortedomine sancte pater omnipotens aeternedeus 105 per unigenitum filium tuum lesum Christum dominum

nostrum per gratiam septiformis spiritus per te unum trinumque deum per ineffabilem immensam magnam misericordiam

tuam dele iniquitatem meam et indulge com-

missa delicta mea domine heu heu heu mihi

no Quanto Moysi remisisti legales tabulas confrigenti quanto Aaron non priuato sacerdotio idolazanti quanto Dauid et latroni unius horse uerbi confessione quanto Ninuetarum triduana penitudine quanto per amarum fletum ter neganti Petro

115 quanto Marine /Magdalense tanto deus mihi indulge heu heu heu mihi quia peccaui

Reus sum mortis perpetuae in conspectu tuo domine retrusit uetus hostis animam meam tenus laeto rex aeterne et misericors deus meus 120 recordare quam puluis et caro sumus

LAMENTATIO S. AMBROSIL 141

T] remlnlscere miserationum tuarum domine

rex regum et dominus dominantlum nullum uls

peccatorum morte perire heu heu heu mihi domine

Splrltum septlformem super me Infunde deus 125 spiritum sapientlae et intellectus

splrltum consllii et fortitudinis

spiritum scientiae et pietatis

spiritu principali confirma me

spiritum timoris tui tribue cordi meo 130 heu heu heu mihi domine quia peccaui coram te

Tibi domine mao^na est ineffabilis misericordia tibi infinita et naturalis iustitia tibi uirtus et pax perpetua tibi sine fine gaudium 135 tibi honor et gloria

tibi sempiternum imperium

tibi canticum nouum sine cessatione concinunt angeli

tanta mihi in his omnibus faciei confusio est

heu heu heu mihi domine quia peccaui

140 Usquequo domine obliuisceris me in finem

usquequo domine auertis salubrem a me faciem^ usquequo domine sustinebis iniquitates meas deus

mens usquequo exaltabitur inimicus mens super me’^ usquequo exardescet super me sicut ignis ira tua^

145 usquequo me expectabis 1 onganimi patientia heu heu heu mihi

Xriste saluator mihi uultum tuum ostende Xriste a me transeat indignatio irae tuae Xriste te deprecor ut non in furore tuo arguas me obsecro 150 Xriste ut non secundum meum actum me indices /Xriste lesu saluum fac filium ancilke tuce
Xriste saluum fac seruum tuum sperantcm in te heu heu heu

i Ps. xii. I. * Ps. xii. 3. ’ Ps. Uxviii. 5.

142 LAMENTATIO S. AMBROSII.

T] Ymnis te domlne angell et archangell pari confessione

magnificant [55 ymnis te caelorum uirtutes et potestates concelebrunt y]nnls te princlpatus et dominatlones declarunt ymnis te troni hiruphin et saraphin incessablliter

benedicunt ymnis te celestlum et terrestrium . . . ulorum adorat

multitude ymnis …. uniuersa ceclesia Indefessis laudibus glo . . . 160 heu heu heu mihi domine

Zezania domlne in messem meam Inlmicus hoc nocte

seminauit zezania pessima cordis mel ager protulit zezania cum tritico meo ne sinas crescere zabulum cum loliis seminatorem uentilla de segite

meo 165 zelare domine ut non sinas usque in finem perire

famulum tuum zelans deus misericors miserere mei in saecula saecu-

lorum. amen.

[NOTAE.]

T] fol. 20b in sup. marg.

nascimur ex ferro rursus ferro murlbund?e

uolucres penna uolitantes

ad etheram tantum nos fratres incerta . . rearunt qui cupit instanter sitiens audire docentes turn cito . . . rogitanti uerba silenter

me (ped)ibus manibusque simul frudauerat almus. piscis dixit.

Tj ‘fol. 21 in sup. marg,

. . timendo infatuatur. calcari enim non potest nisi inferior ; sed inferior . . . quis in corporc mulla in terra susteneat, corde non fixus

LAMENTATIO S. AMBROSIL 143

in celo est.^ Et, uirtus est coram hominibus tollerare sed uirtus coram dec diligere.^ Gregorius. cum pro recto opere laus transitoria queritur aetema retributione res digna uili pretio uenundatur.^

. . sapientia et graliarum actio tt uiitus et potestas et fortitudo deo.* Uespere psalmus codidie cantaiur post prandium uel ballenium.

T] fol. 2ib i7i sup. marg.

. . uiuam et mort ara flumen in montem Hisp-

ericum ; cenophali sunt, id est, homines man(ibus) ambulantes uel sceno- podi .1. ind oin-chosaig .i. in traig-lethain . . . ul et occeanum sunt labrosi dosreggat a mbel n-ichtarach dara …. Ara, ‘res aha’ ; auisauiditate uolandi uel uias . . . diuidendo cibum ; uinum a uinia uel quia per uenas uadit ; amicus quasi animi custos ; debilis dolore habilis : grando simiHs grando ; lacrim^e eo quod lacerant animam ; piger quasi pede eger ; piscis .i. cis pede .i. sine.

T] fol. 22 in sup. marg.

(Oportet omnem principem ut . . .) ad gubernandum, anchora sit ad sistendum, malleus sit ad percutiendum, sol sit ad illuminandum, ros sit ad madificanduni, pugillaris sit ad scribendum, liber sit ad legendum, speculum sit ad conspiciendum, terror sit ad terrorem, imago sit in omnibus bonis ut sit omnia in omnibus. Qui diligit caput, membra eius dibet diligere.^

’ Aug. De Serm. Lent, in Monte i. c. 6- * r,r«-e. Ee/t. Past. iit. g. . ’ Cf. ibiti. iii. 20.

• Apoc. vii. 12. i Hibernensis xxxvii. 3.

ORATIONES EXCERPTAE DE PSALTERIO.

[OrATIONES ExCERPTAE DE PSALTERIO.]

T] Incipiunt .ccclxu. orationes quas beatus papa Grigorius sparsim de toto psalterio deo gubernante et adiuuante congre- gauit. Si deuota mente cantentur uicem ut fertur omnium psalm- orum et sacrificii et fidelis animarum commendationis continent.

D

lEus in adiutorium meum intende domine ad adiuuandum me festina^

Exurge domine saluum me fac deus meus^

Miserere mei deus et exaudi orationem meam^ 5 Uerba mea auribus percipe

domine intellige clamorem meum*

Intende uoci orationis mece rex meus et deus meus”"^

/Domine ne in furore tuo arguas me

neque in ira tua corripias me^ 10 Miserere mei domine quoniam infirmus sum

Sana me domine quoniam conturbata sunt ossa mea^

Et anima mea turbata est ualde

et tu domine usquequo^

Conuertere domine eripe animam meam 15 saluum me fac propter misericordiam tuam^

Domine deus meus in te speraui

saluum me fac ex omnibus persequentibus me et libera me^°

Ne quando rapiat ut leo animam meam

dum non est qui redimet neque qui saluum faciet^^ 20 Miserere mei domine

uide humilitatem meam de inimicis meis^^

Saluum me fac domine quoniam defecit sanctus^^

Usquequo domine obliuisceris me in finem

usquequo auertis facierQ tuam^”* 25 Quandiu ponam consilia in anima mea

dolorcm in corde meo per diem’^

Usquequo exaltabitur inimicus meus super me^^

respice ct exaudi me dominus deus meus

Illumina oculos meos nc unquam obdormiam in morte^’

’ Ps. Ixix. 2.

•"’ Ps. VI. 2.

1’ Ps. vii. 3. J<^ Ps. xii. 3.

2 Ps. iii. 7. 7 Ps. vi. 3. J* Ps. ix. 14. 1’ Ps. xii. 4.

3 Ps. iv. 2.

4 Ps. V. 2.

5 Ps. v. 3.

8 Ps. vi. 4.

9 Ps. vi. 5.

‘" Ps. vii. 2

13 Ps. Xi. 2.

1* Ps. xii. I.

’s Ps. xii. 2

OR ATI ONES EXCERPTAE DE PSALTERIO. 145

T] ne quando dicat inimicus meus preualui aduersus eum^

Conserua me domine quoniam in te speraui-

Exaudi domine iustitiam meam intende deprecationem meam

auribus percipe orationem meam"^

Percipe gressus meos in semittis tuis 35 ut non moueantur uestigia mea"^

Ego clamaui quoniam exaudisti me deus

Inclina aurem tuam mihi et exaudi uerba mea^

Mirifica misericordias tuas

qui saluos facis sperantes in te*^ 40 A resistentibus dexter?e tuse custodi me

domine ut pupillam oculi

Sub umbra alarum tuarum protege me’

a facie impiorum qui me afflixerunf^

Domine deus meus illumina tenebras meas^ 45 Eripe me de contradictionibus populi

constitues me in caput gentium^*^

Ab occultis meis munda me domine^^

et ab alienis parce seruo tuo^-

Domine saluum fac regem 50 et exaudi nos in die qua inuocauerimus te^^

/Deus deus meus rcspice in me

quare me dereliquisti longe a salute mea^^

De uentre matris meae deus meus es tu^^

ne discesseris a me 55 Quoniam tribulatio proxima est

quoniam non est qui adiuuet^*^

Tu autem domine ne elonguaueris auxilium tuum

ad deffensionem meam conspice^"

Erue a framea animam meam 60 et de manu canis unicam meam^^

Salua me ex ore leonis

et a cornibus unicornium humilitatcm meam^^

Uias tuas domine denionstra mihi

et semittas tuas doce me-’^ 65 Dirige me in ueritatem tuam et doce me

quia tu es deus saluator meus et te sustinui tota die-^

Reminiscere misserationum tuarum domine

ct misericordiarum tuarum que a seculo sunt"

47 domine om. T ins. T*

Ps. xii. 5. 2 Ps. XV. I. ’ P5. xvi. I. * Ps. xvi. 5. ‘■’ Ps. xvi. 6.

’ Ps. xvi. 7. 7 Ps. x\i. 8 “* Ps. xvi. 9. ’ Ps. xvii 29. ‘* Ps. xvii. 44.

" Ps. xviii. 13. 1* Ps. xviii. 14. ‘^ Ps. xix. 10. ‘* Ps. xxi. 2. ‘^ Ps. xxi. 11.

“^ Ps. xxi. 12. »” Ps. xxi. 20. 1« Ps. xxi. 21. 1» Ps. xxi. 2j. » Ps. xxiv. 4.

*’ Ps. .xxiv. 5. 2S Ps. xxiv. 6.

LIBEK HYMN L

146 O RATI ONES EXCERPTAE DE PS ALTER 10.

T] Dilicta iuuentutis meae 70 et ignorantias meas ne memineris

Secundum misericordiam tuam memento mei tu

propter bonitatem tuam domine^

Propter nomen tuum domine propitiaueris peccato meo

multum est enim^ 75 Respice in me et misserere mei

quia unicus et pauper sum ego^

Tribulationes cordis mei multiplicatae sunt

de necessitatibus meis erue me’^

Uide humilitatem meam et laborem meum 80 et demitte uniuersa delicta mea^

Respice inimicos meos quoniam multiplicati sunt

et odio iniquo erue me*^

Custodi animam meam. et erue me

non erubescam quoniam speraui in te’’ 85 Ne perdas cum impiis animam meam^

Redime me domine et miserere mei’’

Unam petiui a domino banc requiram

ut inhabitem in domu domini omnibus diebus uitae meae

Ut uideam uoluntatem domini 90 et uissitem templum sanctum eius^”

Exaudi domine uocem meam qua clamaui ad te

miserere mei et exaudi me^^

Tibi dixit cor meum exquissiuit facies mea

faciem tuam domine requiram^^ 95 Ne auertas faciem tuam a me

nee declines in ira a servo tuo

Adiutor meus esto ne derelinquas me

neque dispicias me deus salutaris meus^^

Quoniam pater meus et mater mea dereliquerunt me 100 dominus autem assumpsit me^*

/Legem pone mihi domine in uia tua

et dirige me in semita recta propter inimicos meos^^

Ne tradideris me in animas tribulantium^^’

Ad te domine clamabo deus meus ne sileas a me 105 ne quando taccas a me

et asimulabor discendentibus in iacum^'^

Exaudi uocem deprecationis meae dum oro ad te

dum cxtollo manus meas ad templum sanctum tuum^^

99 dcrclinquerunt T dereliquerunt T^ 107 dum . . . te otn. T i?is. 1*

1 Ps. xxiv. 7. ‘^ Ps. xxiv. II. 3 Ps. xxiv. i6. * Ps. xxiv. 17.

5 Ps. xxiv. 18. * Ps. xxiv. 19. 7 Ps. xxiv. 20. ^ Ps. xxv. 9. ^ Ps. xxv. 11.

" Ps. xxvi. 4. " Ps. xxvi. 7. 12 Ps. xxvi. 8. 1=’ Ps. xxvi. 9. 1* Ps. xxvi. 10,

“* Ps. xxvi. II. ’’ Ps. xxvi. 12. 17 Ps. xxvii. i. ^* Ps. xxvii, 2.

OR A TIONES EXCERPTAE DE PSA L TERIO. 1 47

T] Ne simul tradas me cum peccatoribus

1 10 et cum operantibus iniquitatem ne perdediris me^

In te domine speraui non confundar in aeternum

in tua iustitia libera me-

Inclina ad me aurem tuam accelera ut eruas me

Esto mihi in deum protectorem 115 et in domum refugii ut saluum me facias^

Ouoniam fortitude mea et refugium meum es tu

et propter nomen tuum deduces me et enutries me”*

Educes me de laqueo hoc quem abscondiderunt mihi

quoniam tu es protector meus^ 120 In manus tuas domine commendo spiritum meum

redimisti me domine dcus ucritatis*’

Miserere mei domine quoniam tribulor’

Eripe me de manu inimicorum meorum

et a persequentibus me"* 125 Illustra faciem tuam super seruum tuum

saluum me fac in misericordia tua’-^

domine nee confundar quoniam inuocaui te^^

Delictum meum cognitum tibi feci

et iniustitiam meam non abscondedi 130 Dixi confitebor aduersum me iniustitiam meam domino

et tu remisisti impietatem peccati mei^^

Tu es refugium meum a tribulatione que circundedit me

exultatio mea erue me a circundantibus me^-

Fiat domine misericordia tua super nos 135 quemadmodum sperauimus in te^^

ludica domine nocentes me

expugna impugnantes me^*

Apprehende arma et scutum

et exurge in adiutorium mihi^^ 140 Effunde frameam et conclude

aduersus eos qui persecuntur me

die anima mea salus tua ego sum^*"’

/Domine quando respicies

restitue animam meam a malignitate eorum 145 a lionibus unicam meam^’

Non supcrgaudiant mihi qui aduersantur mihi inique

qui odierunt me gratis et annuunt oculis^"*

Uidisti domine ne sileas

domine ne discedas a me^^

• Ps. xxvii. 3.

Ps.

XXX. 2.

» Ps.

XXX. 3.

« Ps.

XXX. 4.

s

Ps. XXX. 5.

• Ps. XXX. 6.

Ps.

XXX. 10.

8 Ps.

XXX. 16.

..’ p^-

XXX. 17.

in

Ps. XXX. 18.

" Ps. xxxi. 5.

Ps.

xxxi. 7.

» Ps.

XXxii. 22

It

Ps. xxxiv. I

** Ps. xxxiv. 2.

1«

Ps.

xxxiv. 3.

»7 Ps.

xxxiv. 17.

P*. xxxiv. II

*’ Ps. xxxiv. 22.

L 2

148 ORATIONES EXCERPTAE DE PSALTERIO.

T] Exurge et intende iudicio meo

deus meus et dominus meus in causam meam^

ludica me secundum iustitiam tuam

domine deus meus et non supergaudiant mihi-

Non dicant in cordibus suis 155 euge euge anima nostra

nee dicant deuorabimus eum^

Non ueniat mihi pes superbiae

et manus peccatoris non moueat me^

Non derelinquas me domine deus meus 160 ne discesseris a me^

Intende in adiutorium meum

domine deus salutis meae®

Notum fac mihi domine finem meum

Et numerum dierum meorum quis est 165 ut sciam quid desit mihi’’

Ab omnibus iniquitatibus meis erue me^

amoue a me plagas tuas^

Exaudi orationem meam domine et deprecationem meam

auribus percipe (lacrimas) meas 170 Ne silias quoniam aduena sum apud te

et perigrinus sicut omnes patres mei"*

Remitte mihi domine ut refrigerer

priusque abiam et ampHus non ero^^

Tu autem domine 175 ne longe facies miserationes tuas a me’-

Complaceat tibi domine ut eruas me

domine ad adiuuandum me respice^"^

Confundantur et reueriantur simul

qui querunt animam meam ut auferant eam 180 Conuertentur retrorsum

et reueriantur qui uolunt mihi mala^^

Ferant confestim confussionem suam

qui dicunt mihi euge euge^^

Exultcnt et laetentur super te omnes querentes te 185 et dicant semper magnificetur dominus

qui dihgunt sahitare tuum^*’

Ego autem mcnditicus sum et pauper

dominus solHcitus est mihi

Adiutor meus et protector meus es 190 deus meus ne tardaueris^^

1 Ps. xxxiv. 23. “^ Ps. xxxiy. 24. -” Ps. xxxiv. 25. ♦ Ps. xxxv. 12.

•’• Ps. xxxvii. 22. ‘"’ Ps. xxxvii. 23. " Ps. xxxviii. 5. ^ Ps. xxxviii. 9.

‘•’ Ps. xxxviii. II. ‘" Ps. xxxviii. 13. " Ps. xxxviii. 14. ‘- Ps. xxxix. 12

‘•■* Ps. xxxix. 14. ‘^ Ps. xxxix. 15. ‘•"• Ps. xxxix. 16. ’’ Ps. xxxix. 17. ‘^ Ps. xxxix. 18.

ORATIONES EXCERPTAE DE PSALTERIO. 149

T] Ego dixi domine miserere mei

Sana animam meam quoniam peccaui tibi^

Tu autem domine misserere mei et resuscita me-

ludica me deus

195 et discerne causam meam de gente non sancta

ab homine usque ueritatem tuam"

/Ego uero egenus et pauper sum

deus adiuua me

Adiutor meus et liberator meus es tu 200 domine ne moreris’^

In te domine speraui non confundar in eternum^

in tua iustitia libera me et eripe me

Inclina ad me aurem tuam et salua me**

Esto mihi in deum protectorem et in locum munitum 205 ut saluum me facias

Quoniam firmamentum meum et refugium meum es tu’

deus meus eripe me de manu peccatoris

et de manu contra legem agentis et iniqui^

Repleatur os meum in laude tua ut cantem gloriam tuam 210 tota die magnitudinem tuam’'^

Non proiicias me in tempore senectutis

cum defficiet uirtus mea ne derelinquas me^"

Deus ne elongueris a me

deus meus in adiutorium meum respice^^ 215 Deus ne derelinquas me. Donee annuntiam

brachium tuum generationi omni quae uentura est^^

Ne tradas bestis animam confitentem tibi

animas pauperum tuorum ne obliuiscaris in finem^"

Respice in testamentum tuum quia repleti sunt 220 qui obscurati sunt terras domibus iniquitatum^*

Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquarum

cito anticipent nos misericordiae tu^

quia pauperes facti sumus nimis^^

Adiuua nos deus salutaris noster 225 propter gloriam nominis tui domine libera nos

ct propitius esto peccatis nostris

propter nomen tuum domine^*^

Excita potentiam tuam et ueni ut saluos facies nos^’

Deus uirtutum conuerte nos 230 et ostcndc faciem tuam et salui erimus’**

Ps. xl. ■;. 2 Ps. xl. II. 3 ps. xlii. 1-3. ♦ Ps. Ixix. 6.

• Ps. Ixx. I. « Ps. Ixx. 2. ’ Ps. Ixx. 3. * Ps. Ixx. 4.

» Ps. Ixx. 8. “» Ps. Ixx. 9. n Ps. Ixx. 12. >’ Ps. Ixx. i3.

^\ Ps. Ixxiii. 19. ‘♦ Ps. Ixxiii. 20. Ps. Ixxviii. 8. ‘^ Ps. Ixxviii. 9.

•’ Ps. Ixxix. -!. ‘” Ps. Ixxix. 20.

T]

ORATION ES EXCERPT A E DE PSALTER 10.

Domine deus uirtutum exaudi orationem meam

auribus percipe deus Jacob’

Protector noster aspice deus

et respice in faciem Christi tui’ 235 Conuerte nos deus salutum nostrarum

et auerte iram tuam a nobis’^

Inclina domine aurem tuam mihi et exaudi me

quoniam inops et pauper sum ego^

Custodi animam meam quoniam sanctus sum 240 saluum fac seruum tuum deus meus sperantem in te^

Miserere mei domine quoniam ad te clamabo tota die*^

laetifica animam serui tui

quia ad te domine animam meam leuaui’^

/Quoniam tu domine suauis et mitis

245 et multae misericordiae tuae omnibus inuocantibus te^

Auribus percipe domine orationem meam

et intende uoci deprecationis meae’^

Deduc me domine in uia tua

et ingrediar in ueritatem tuam 250 laetetur cor meum ut timeat nomen tuum^^

Et tu domine deus miserator et misericors

patiens et multae misericordiae et uerax^^

Respice in me et miserere mei

da imperium tuum puero tuo 255 et saluum fac filium ancellae tuae^^

Fac mecum signum in bono

ut uideant qui odierunt te et confundantur

Quoniam tu domine adiuuasti me et consolatus es me^^

Intret oratio mea in conspectu tuo 260 inclina aurem tuam ad precem meam^"*

Conuertere domine usquequo

et deprecabilis esto super seruos tuos^^

Et respice in seruos tuos et in opera tua

et dirige filios eorum^" 265 Et sit splendor domini dei nostri super nos

et opera manuum nostrarum dirige super nos

et opus manuum nostrarum dirige^^

Pater noster.

I

DEus in adiutorium meum intende domine ad adiuuandum me festina^*^

^ Ps. Ixxxiii. 9.

• Ps. Ixxxv. 2. 9 Ps. Ixxxv. 6. ^■’ Ps. Ixxxv. 17. ^^ Ps. Ixxxix. 17.

2 Ps. Ixxxiii. 10. ^ Ps. Ixxxv. 3. ‘" Ps. Ixxxv. I 1. 1* Ps. Ixxxvii. 3. ‘* Ps. Ixix. 2.

3 Ps. Ixxxiv. 5.

’ Ps. Ixxxv. 4. " Ps. Ixxxv. 15. ^’■’ Ps. Ixxxix. 13.

• Ps. Ixxxv. I.

" Ps. Ixxxv. 5. ‘2 Ps. Ixxxv. 16. ‘* Ps. Ixxxix. 16.

ORATIONES EXCERPTAE DE PS ALTER 10. 151

T] Domine exaudi orationem meam

et clamor meus ad te ueniat^

Non auertas faciem tuam a me

in quacunque die tribulor inclina ad me aurem tuam 275 In quacunque die inuocauero te

uelociter exaudi me^

Paucitatem dierum meorum nuntia mihi^

Ne reuoces me in demedio dierum meorum"*

Memento nostri domine in beneplacito populi tui

uissita nos in salutari tuo’ -oO Peccauimus cum patribus nostris

iniuste egimus iniquitatem fecimus^

Saluos fac nos domine deus noster

et congrega nos de nationibus" 285 Saluum fac dextra tua et exaudi me’^

/Da nobis auxilium de tribulatione

quia uana salus hominis’’

Et tu domine domine fac mecum propter nomen tuum

quia suauis est misericordia tua 290 Libera me^^ quia egenus et pauper ego sum^^

Adiuua me domine deus meus

saluum me fac secundum misericordiam tuam^^

O domine libera animam meam a persequentibus eam^^

misericors dominus et iustus 295 deus noster nostri miserebitur^"*

O domine quia ego seruus tuus

ego seruus tuus et filius ancillae tuae.

Disrupisti uincula mea.^^

O domine saluum fac 3CX) O domine bene prosperare^’’

Non ne derelinquas usquequaque^’’

Non repellas me a mandatis tuis^^

Retribue seruo tuo uiam

et custodiam sermones tuos^^ 305 Revela oculos meos

et considerabo mirabilia de lege tua-^

Incola ego sum in terra

non abscondas a me mandata tua-^

Aufer a me obprobrium ct contemptum 310 quia testimonia tua cxquissiui–

Adha^sit pauimento anima mea

294 et iustus o/n. T ins. T*

» Ps. Ci. 2.

« Ps. ci. 3.

’ Ps. ci. 24.

♦ Ps. ci. 25.

5 Ps.

cv. 4.

*■’ Ps. cv. 6.

’ Ps. cv. ^7. 1* Ps. cviii. 26.

• Ps. cvii. 7.

’ Ps. cvii. n.

" Ps.

cviii. 21,

" Ps. cviii. 22.

" Ps. cxiv. 4.

»» Ps. cxiv. 5.

» Ps.

cxv. 16.

‘* Ps. cxvii. 2S.

•" Ps. cxviii. 8.

•* Ps. cxviii. 10.

. >» Ps.

cxviii. r

** Ps. cxviii. 18.

‘^ Ps. cwiii. 19.

*• Ps. cxviii. 22.

ORATIONES EXCERPT A E DE PSALTERIO.

;25

T] uiuifica me secundum uerbum tuum^

Uias meas enuntiaui tibi et exaudisti me

doce me iustificationes tuas^ 315 Uiam iustificationum tuarum instrue me

et exercebor in mirabilibus tuis^

Dormitauit anima mea prae tedio

Confirma me in uerbis tuis^

Uiam iniquitatis amoue a me 320 et in lege tua miserere mei’^

Legem pone mihi domine uiam iustificationum tuarum

et exquiram eam semper^

Da mihi intellectum et scrutabor legem tuam

et custodiam illam in toto corde meo’

Deduc me in semittam mandatorum tuorum

quia ipsam uolui^

Inclina cor meum in testimonia tua

et non in auaritiam’'^

Auerte oculos meos ne uideant uanitatem

in uia tua uiuifica me^^

Statue seruo tuo eloquium tuum in timore tuo^^

Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum

quia iudicia tua ioconda^-

Ecce concupiui mandata tua 335 et in aequitate tua uiuifica me^"

Et ueniat super me misericordia tuo domine

salutare tuum secundum eloquium tuum^"^

/Et ne auferas de ore meo

uerbum ueritatis usquequoque 340 quia in iudiciis tuis supersperaui^^

Miserere mei secundum eloquium tuum^^

Misericordia domini plena est terra

iustificationes tuas doce me^"

Bonitatem et disciplinam et scientiam doce me 345 quia in mandatis tuis credidi^*^

Bonus es tu

et in bonitatc tua doce me iustificationes tuas^^

Manus tua^ feccrunt me et plasmauerunt me

da mihi intellectum ut discam mandata tua^*^

Fiat misericordia tua ut consuletur me

secundum eloquium tuum seruo tuo.^^

Ueniant mihi miserationes tUcie et uiuam-

1 Ps. cxviii. 25. 5 Ps. cxviii. 29. ^ Ps. cxviii. 36. ^^ Ps. cxviii. 40. ‘" Ps. cxviii. 64. 2’ Ps. cxviii. 76.

2 Ps. cxviii. 26 ^ Ps. cxviii. 33 1" Ps. cxviii. 37 1* Ps. cxviii. 41 ‘^ Ps. cxviii. 66 ^ Ps. cxviii. 77

•* Ps. cxviii. 27.

" Ps. cxviii. 34. " Ps. cxviii. 38. ^^ Ps. cxviii. 43. 1’* Ps. cxviii. 68.

• Ps. cxviii. 2S.

^ Ps. cxviii. 35. ^2 Ps. cxviii. 39. 1^ Ps. cxviii. 58. *" Ps. cxviii. 73.

ORATIONES EXCERPT AE DE PSALTERIO.

T] Fiat cor meum immaculatum in iustificationibus tuis

ut non confundar^ 355 Iniqui persecuti sunt me adiuua me^

Secundum misericordiam tuam uiuifica me

ut custodiam testimonia oris tui’^

Tuus sum ego saluum me fac

quoniam iustificationes tuas exquissiui^ 360 Domine uiuifica me secundum uerbum tuum^

Uoluntaria oris mei beneplacita fac domine

at iudicia tua doce me’’

Suscipe me secundum eloquium tuum et uiuam

et non confundas me ab expectatione mea’ 365 Adiuua me et saluus ero*^

Confige a timore tuo carnes meas’’

Non tradas me calumpniantibus mihi superbi^"

Fac cum seruo tuo secundum misericordiam tuam

et iustificationes tuas doce me" 370 Seruus tuus sum ego

da mihi intellectum ut sciam testimonia tua^^

Aspice in me et miserere mei

secundum iudicium diligentium nomen tuum^’’

Gressus meos dirige secundum eloquium tuum 375 ut non dominetur me omnis iniustitia^*

Redime me a calumpnis hominum

ut custodiam mandatatua^^

Faciem tuam illumina super seruum tuum

et doce me iustificationes tuas’*’ 380 Et intellectum da mihi et uiuam^’

Clamaui in toto corde meo exaudi me domine

iustificationes tuas requiram^^

Clamaui ad te saluum me fac

et custodiam mandata tua’’*

385 /Uocem meam audi secundum magnam misericordiam tuam

et secundum iudicium tuum uiuifica me-*^

Uide humilitatem meam et eripe me

quia legem tuam non sum oblitus-’

ludica iudicium meum et redime me 390 propter eloquium tuum uiuifica me"

MisericordicL’ tu<x multse domine

secundum iudicium tuum uiuifica me-"’

Domine in misericordia tua uiuifica me-*

• Ps. cxviii. 80.

• Ps, cxviii. 107. ’ Ps. cxviii. 120. ’’ Ps. cxviii. 132. ‘- Ps. cxxiii. 144. *’ Ps. cxviii. 153.

• Ps. cxviii. 86.

• Ps. cxviii. 108. 1" Ps. cxviii. 121. ‘* Ps. cxviii. 133. ‘* Ps. cxviii. 145. ** Ps. cxviii. 154.

3 Ps. cxviii. 88.

• Ps. cxviii. 1 16. " Ps. cxviii. 124. ‘* Ps. cxviii. 134. 1’ Ps. cxviii. 146. " Ps. cxviii. 156.

♦ Ps. cxviii. 94.

" Ps. cxviii. 117

** Ps. cxviii. 125.

“* Ps. cxviii. 135.

•^ Ps. cxviii. 149.

•* Ps. cxuii.

OF

mi^

z:-^’^ya

8T. MICHAEL’ COLLEQc

154 0 RATI ONES EXCERPTAE DE PSALTERIO.

T] Appropinquet deprecatio mea In conspectu tuo domine 395 iuxta eloquium tuum da mihi intellectum^

Intret postulatio mea in conspectu tuo

secundum eloquium tuum eripe me’'^

Fiat manus tua ut saluet me

quoniam mandata tua elegi’^ ^

400 Quere seruum tuum domine

quia mandata tua non sum oblltus^

Domine libera animam meam

a labiis iniquis et lingua dolosa’ 405 Miserere nostri domine miserere nostri^

Conuerte domine captiuitatem nostram

sicut torrens in austro’’

De profundis clamaui ad te domine^

domine exaudi uocem meam 410 Fiant aures tuae intendentes

in uocem deprecationis mea^^

Si iniquitates obseruaueris domine

domine quis sustinebit^^

Inquacunque die inuocauero te exaudi me 415 multiplicabis in anima mea uirtutem^^

Opera manuum tuarum ne dispicias^-

Et uide si uia iniquitatis in me est

et deduc me in uia aeterna^”

Eripe me domine ab homine malo 420 a uiro iniquo eripe me^’*

Custodi me domine de manu peccatoris

ab hominibus iniquis eripe me’^

Dixi domino deus mens es tu

exaudi uocem deprecationis mese^^ 425 Domine domine uirtus salutis meas

obumbrasti super caput meum in die belli^"

Non tradas domine desiderio meo peccatori

cogitauerunt contra me

ne derelinquas me ne forte exaltentur^^ 430 Domine clamaui ad te exaudi me

intende uoci orationis meae cum clamaucro ad te^^

Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo

eleuatio manuum mearum sacrificium uespertinum-"

Pone domine custodiam ori meo 435 et hostium circumstanti:e labiis meis^^

1 Ps. cxviii. 169. * Ps. cxviii. 170. ’ Ps. c.wiii. 173. * Ps. cxviii. 176.

■’ Ps. cxix. 2. c Ps. cxxii. 3. 7 Ps. cxxv. 4. « Ps. cxxix. i. ‘■• Ps. cxxix. 2

‘"• Ps. cxxix. 3. >" Ps. cxxxvii. 3. 12 p^. cxxxvii. 8. ‘^ Ps. cxxxviii. 24.

‘* Ps. cxxxix. 2. ‘^ Ps. cxxxix. 5. ‘"^ Ps. cxxxix. 7. ‘" Ps. cxxxix. 8.

‘« Ps. cxxxix. 9. 13 Ps. cxl. I. 20 Ps, cxl. 2. 21 Ps. c\l. 3.

ORATIONES EXCERPTAE DE PSALTERIO. 155

T] /Non declines cor meum in uerbo malitiae^

Custodi me a laqueo quern statuerunt mihi

et a scandalis operantium iniquitatem’’

Intende ad deprecationem meam 440 quia humiliatus sum nimis

Libera me a persequentibus me

quia confortati sunt super me^

Educ de custodia animam meam

ad confitendum nomini tuo 445 me expectant iusti donee retribuas mihi^

Domine exaudi orationem meam

auribus percipe obsecrationem meam in ueritate tua

exaudi me in tua iustitia’’

Et non intres in iudicio cum seruo tuo 450 quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens’’

Uelociter exaudi me defecit spiritus meus

Non auertas faciem tuam a me

et similis ero discendentibus in lacum’

Auditam mihi fac mane misericordiam tuam 455 quia in te speraui

Notam fac mihi uiam in quo ambulem

quia ad te leuaui animam meam"^

Eripe me de inimicis meis domine ad te confugi^

doce me facere uoluntatem tuam 460 quia deus meus es tu

Spiritus tuus bonus deducet me in terra recta^**

propter nomen tuum domine

uiuificabis mc in a^quitate tua

Educes de tribulatione animam meam^^ 465 et in misericordia tua disperdes inimicos meos

Et perdes omnes qui tribulant animam meam

quoniam ego seruus tuus sum^^

Emitte manum tuam de alto

eripe me et libera me de aquis multis 470 de manu filiorum alienorum^'^

Quorum os locutum est uanitatem

et dextera eorum dextera iniquitatis^^

Deus canticum nouum cantabo tibi

in psaltcrio decachordo psallani tibi’"’ 475 Qui das salutem rcgibus

qui rcdimit Dauid seruum suum de gladio maligno’’’

Glossae T] 466 omncs] ucl cos 476 rcdimit] [redimijs suum] i[uum]

1 Ps, cxl. 4. 2 ps cxI. 9. ^ Ps. cxli. 7. ♦ Ps. cxii. 8. ^ Ps. cxlii. i.

« Ps. cxlii. 2. ’ Ps. cxlii. 7. " Ps. cxlii. 8. ’ Ps. cxlii. 9. ‘" Ps. cxlii. 10.

" Ps. cxlii. II. I» Ps. cxlii. 12. » Ps. cxliii. 7. >♦ Ps. cxliii. 8. " Ps. cxliii. 9. " Ps. cxliii. lo.

156 ORATIONES EXCERPTAE DE PSALTERIO.

T] eripe me

Et eripe me de manu filiorum alienorum^

Credo in deum patrem omnipotentem 480 usque in finem.

Et pater noster.

Ascendat oratio nostra usque ad tronum claritatis tuae domine /et ne uacua reuertatur

ad nos postolatio nostra, amen. amen. amen, alleluia.

Has orationes preces supplicationesque fundimus in con- spectu misericordissimae diuinae maiestatis tuse domine deus omnipotens et misericors in honore beatissimae Mariae semper uirginis genitricis tuae sanctique Michaelis archangeli nouem- 5 que graduum supernorum ciuium totiusque aeclessiae catholicae et in honore ipsius summae sanctissimaeque unicae trinitatis patris et filii et spiritus sancti ac specialiter horum quorum hodie festiuitas celebratur et quorum hie reliquiae habentur ; ut in hac uita sine offensione feliciterque a cunctis diabuli

10 uitiorumque necnon malorum hominum insidiis ac tempta- tionibus liberati, post hanc uitam in electorum grege te, domine deus omnipotens et misericors adiuuante et guber- nante, inseri numerarique mereamur ac sine fine in sempi- ternis gaudiis unica solaque uisionis tuae consolatione summa

15 sanctissimaque trinitas in conspectu missericordissima^ maies- tatis tuae gloriose coronemur per omnia secula seculorum. amen. amen. amen.

Ps. c.vliii. ti

[HyiMnus S. Columbae in Laudem S. Ciarani.]

T] A Lto et ineffabile apostolorum coeti

£_ celestis Hierusolimce sublimiorls specull sedente tribunalibus soils modo micantibus Quiaranus sanctus sacerdos inslgnis nuntius

5 inaltatus est manibus angelorum celestibus Consummatis felicibus sanctltatum generibus quern tu Christe apostolum mundo misisti hcmlnem gloriosum in omnibus nouissimis temporibus

Rogamus deum altisslmum per sanctorum memoriam 10 sancti Patrici episcopi Ciarani prespeteri

Columb^que auxilia nos deffendant (egregia ut per) illorum merita posideamus praemia

YZ] I ineffabili TYZ [coet]u T cetui YZ 2 lerosolime YZ

uel [speculjae T* specule YZ 3 sedenti YZ miccantibus Y

4 Queranus sacerdos sanctus insignis Chrisli nuncius YZ 6 con-

sumatis YZ

vv 9-12 otn. YZ

158 HYMN us IN LAUDEM S. LASRIANI.

T] /Incipit ymnus Lasriani .1. Molasse

Daminnse. col. I

A

Bbas probatus omnino Benedictus a domino Cum caritatis fructibus Doctor aeclesiasticus 5 Electus del anthleta

Fidelis sine macula Gregis pastor subagrinus Humilis supplex submisus leiunus largissimus

10 Kastus cum rectis moribus

Lucerna erit in tota Macculasrius Hibernia Nadfraich et sanctus filius Optimus dei filius

15 Probatus sapiens peritus

Quem coronauit dominus Requiescit post obitum Securus im perpetuum Tenebrarum rectoribus

20 Uictis atque principibus

Xristo cum suis omnibus Ymnum canit celestibus Zelus in quo fuit misus dei prae participibus

Oratio.

Per meritum Macculasri summi sacerdotis adiuua nos Christe saluator mundi qui regnas.

Glossa T] II crit] ucl [cr]a[t]

■

/AL^L ISU DIXIT.

In splrut noeb immunn innunn oc2ts ocunn, in spirut noeb chucunn, taet a Christ co hopunn.

In splrut noeb d’aittreb ar cuirp is ar n-anma, di-ar snadud co solma ar ofabud ar oralra

Ar demnaib ar pheccdaib 10 ar iffern co n-il-ulcc

a fsu ron’noeba, ro’n’soera do spirut.

In spirut.

[Nomina Apostolorum.]

Simon Madian is Matha Partholon Tomas Tatha Petar Andreas Pilipp Pol Eoain is da lacob.

B] 2 Parrthalon 3 Petur Andrias Pilip 4 Eoin ozus na da

lacop

i6o HYMN US IN LAUD EM S. PATRICII.

T] /Incipit ymnus sancti Patricii.

ECce fulget clarlssima Patricii sollempnitas In qua carne deposlta fellx transcendit sidera

Qui mox a pueritia diuina plenus gratia uitam cepit dillgere dignitatis angelicae

5 Hie felici prosapia natus est in Brittania perceptoque babtismate studet ad alta tendere

Sed futurorum praescius clemens et rector dominus hunc direxit apostolum Hiberniae ad populum

Erat nanque haec Insola bonis terrae fructifera 10 sed cultore idolatra mergebatur ad infima

Ad banc doctor egregius adueniens Patriclus praedicabat gentilibus quod tenebat operibus

Confluebat gentilitas ad eius sancta monita et respuens diabulum colebat regem omnium

1 5 Gaudebatque se liberam remease ad patriam qua serpentis astiitia ollim expulsa fuerat

Ouapropter dilectlssimi huius in laude praesiills psallamus Christo cordibus alternantes et uoclbus

Ut illius suffragio liberati a uitio 20 perfruamur in gloria uisione angelica

Laus patri sit et filio cum spiritu paraclito qui suae don6 gratiae misertus est Hiberniae.

amen.

W] 3 om. 7i puericia gracia 4 angelicc 5 ortus/r^ natus

Britannia 6 baptismate oin. ad 7 Set rectus 8 Hyberne

9 namque insula terre 10 set ydolatra 12 gentilibus W

gentibus W* 14 diabolum 15 remeasse 16 hastucia olim

21 in/r^‘sitet 22 suo Hybernie

HYMNUS IN LAUDEM S, BRIGIDAE. i6i

T] Incipit ymnus sanct/E Brigit^.

PHoebl diem fert orblta plenum decoris gratia qui Brigitae pro laurea mundo minlstrat gaudium

Hanc spina tanquam lllium stirps protullt mortallum splendore carnis nobilem candore carnis cellbem

5 Haec pro supernis cedere carnis fugit blanditise

/egris tulit leuamina egentlbus cibaria

Sponsique per suffragium hostile uisit premium siofnis et actu uluere se monstrat aruis celicae

Ob Salemonis gloriam rellquit ^thiopiam 10 ornant oliuae uasculum regale sumat ferculum

Hsec gemma regis fulgida Numae kalendis sarcina soluta carnis celica conscendit ad palatia

Ubi laborum premio iam compta fiore lacteo gregi adheret candido agno canens altissimo

15 Quo nos pudoris speculum uirtute due precaminum laudemus ut pro gratia tecum regentem secula

Laus sit patri laus filio laus flamini sanctissimo uni substantialiter trinoque personaliter

amen.

LIBER hym5^ m

162 PRAEFATIO IN AMRA COLUIM CILLE.

[Praefatio in Amra Coluim Cille.]

TJ Loc dond Amru usque in finem .i. in blog thalman fil ota Fene in Huib Tigernan im-Midi co Dun na n-Airbed hi crich (Mas)raidi fri \v\xoxus anair ; no do Chectraigib Slecht a Breifni C^//nacht .i. do Dalian. Colum Cille mac Feidlimid meic Fergz/.fa meic Conaill 5 meic Neill ro’scrib Dalian in-so. IS e iinmorro in tres fath ar a tanic Colum Cille .i. diultud doratsat rig Herend im ^.d m^c Anmerech do filedaib Herend, ar ro bai di-a n-immud na filed ocus di-a ndoilgi conna. coemractar fir Herend beith imni irin ; ar inti no’gertha and-sein mani eipled lb chet-oir, no’asaitis cnuicc nemed

lo fair CO mba suaichnid do chach he, ocus combid anaeb fair dogres; ocus no’asaitis ior ind filid fein na cnuicc ocus no’eipled fo chet-oir dianimad cen chinaid no"seiad. Is and iarum ro’batar na filid (oc Ibur) Chinntrachta hi crich Ulad, ar doTat ri Ulad condmed tri mh\^dan doib, no bliad^/;? ule doib and-sein. Conid and-sein

15 doronsat scela fein do doilbiud fein, ocus ni f(r?rc3emnactar etir :.mal no’innisteis, ac/it dia liderail ior in ciniud iliborbb etir i rabatar ro’dolbset filid shulbairi na faibli breci. Tichttra o filedaib Herenn CO Col?^/7^ Cille conid chuccu tisad ar-tz^j- ria-siu (ri)sad i nDruim Cetta, du ir-rabatar nar-rig ro’diultsat riu-som. Ro’aitgiset immorro

20 ainm iiDe fri [cend] CoXuim Cille ocus in chrabaid christaide . . . do’s’fucad ior a chommairchi co Druim Ceta. Tanic iaruni Colum Cille am<7/ tanic as a churuch secht fichit a lin ; ut poeta dixit :

(Cethra)cha sacart a lin 25 fiche epscop huasal brig

icon tsalm-chetul cen acht c6eca deochain tricha m^^c.

Co rue leis (na fileda) co Druim Cetta. Ro’boi xminorro Dalian m<7C F(?rgaill ior innarbu etir na filedu ciarbo sui ecnai ocus

30 filidechta he. Doroni uero Colum Cille (sid na filed fri) firu Herend ocus fri yEd m^c Ainmerech ria each caihgin b6i isin dail conid ed sein raitir cid indiu, " ai nemed ria cech ai " (i. caingen na nemed) ria each caingin. Ro’chuinnig da?/« Colum Cille f^;’/-sna ligu batar isin dail toisigecht filed n-Erend do thabairt do Dalian {ar

35 ecna) ocus ar a eolas i filidecht sech each. Doroni Colum Cille dub-laid oc dul don dail immalle frisna filedu Cormaicc …. cia log dobMhar dam-sa dar cend in molta. Asb^^-t Colum Cille dobe’rthar nem di.vl\. ocus do cech 6en no’dh’geba . . . chena. Ni bat lia andat bai msela odrai i mbiiali. Cate comartha airi-sein,

Glossa T] I Fene] .i. lulach

AMA’A COL UIM CILLE. 163

T] ar in dall, cotiberth^r. Dob^-rtlar do roscc duit fri denom in molta, corop leir duit nem ocus ^i ocus talam, ocus in tan bas dered don molad …. Doroni <Zolu7n Ci/le tuaslucud Scandlan meicc Cinn-faelad as a giallacht, ocus ro’slecht do soscelu . . . . . . ocus dorat ocht fichit dam riata do . . n anamcharait,

45 ocus is iat comarbbai Qoluim ilille roptar anm-charait . . » . . Osraigi conid e i n-Hi ocus dlegtair hocht fichti dam riatai bens do shamud hiae a hOsraigio . . . etir ^Ed m/zc Anmerech ocus ^dan xviiiQ. Gabran im Dal-riatai, ocus ro’leicthea Dal-riata do fognam do

50 fairrci et^r Erinn ocus Albain ocus Gall-goidil do rig Alban dar a cend. Dochuaid. . . .

[Amra Coluim Cille.]

LOcus huius artis Druim Cetta dia mbui in mor-dal
and. I n-amsir ^da meicc Anmerech ocus .-Edan meicc Gabran dorigned. P(?rso .i. Dalian vc\acQ, F^rgaill do ]\lasraigib Maige Slecht a Breifni Gvmacht. Tucait ar roachtain richid do fein et aliis per se. Tri tucaite \m.inorro ar a tanic Col?/w Qille a hAlbain i nHerinn in tan-sin .i. do fuaslucud Scandlan Moir meicc Cindfelad rig Osraige frisi ndeochaid a rathaige-som. Oqus do astud na filed i nHeiind. ar ro’bass ic a n-innarba ar a tromdacht .i. /r/cha fo kin chleir ocus a .xu. fo leiih chleir .i. ind ollamain .i. 10 da cet dec filed al-lin ut quidam dixit, fecht*

Oq.us do shithugud et^r firu Herend ocus Alban im Dal-riata ; ^o tudchaid mrum Co\um Ci//e isin n-airecht, ocus co ;/-erracht sochaide isind airiiicht do failti fris ; ocus co tancatar na filid do airfitiud do. conid and-sein asb^rt Colum Cille fri h.-td :

Cormacc cain biiich neoit

nu?e a moltha cri’na a seoit

is ed ro’leg//jr rath-crjEth

cen-mair molthiar mairgg aerthiar, ^d.

Cain in sug donkey-a soer-aigthib siigihiar mairgg in iath ecnairc certhiar arad cloth cain in reim riarait bi do’fuairthet moltha maini . . .

Is iar-sein bui Cohim Cille ic cunchid Scandlain ior .-fed, ocus r{ tharat do ; co «erbairt-som dawrz fri h/td, ’ is e no’gebad a assai 25 imm iarmeirge ceb e bale i mbeth ’ ; ocus ro’comallad sAmlaid.

Colman m^rc Comgellan imuwrro do Dal-riata is e rue in mbreith .i. a fecht ocus a slogad la firu Herend, ar is slogad la fonnaib dogr^’s ;

Glosj-a T] 17 rath-croeth] .i. rath n-eicsi

li 2

1 64 AMR A COLUIM CILLE.

T] a cain ocus a cobach la firu Alban. Ocus is frisin Culman-sin dorigni Cohim Cille in mboide in tan ropo lenam bee he, et dixit :

30 A chub/^i’ con, a anim glan,

as so pdic duit, dalle ph6ic dam.

Ocus asb^rt Colum Qille is e dogenad sithugud etir firu Herend ocus

Alban.

Tanic iar^/w Dalian do acallaim Cholutm Ci7/e, co/iid and ro’gab

35 in remfocul do ; ocus ni relic Colum dlle do a denam secha sein, (co-ndernad) i n-amsir a heitsechta ; asbert, fri marb robo chu- baid.

/Dorairgert tra Colum CUle indmasa ocus toirthe (in
tal)man do Dalian dar cend in molta-so ocus ni ragaib Dalian acht

40 nem do fein ocus do cech oen no’dngebad ocus do’fucfad et^r ceill ocus fogur.

‘* Cuin ro’innub th’ec ocus tu i n-ailithri octis messe in nHerinn " ? Tri (com)arthai immorro dorat Colum Cille ^(y, in tan dogenad a molad, comad marcacb eich alaid no’innis^^ d6 eitsecht Coluim

45 Cille \ ocus in cetna foccul no’raidfed comad he tosach in molta ; ocus a shuli do lecud do cein no’beth ic a de(nam). Hie ath Feni di/^ im-Midi ro’chanad in molad-so (ut) M^l-suthain dixit. Adfet \x\7norro Fer-domnach comarba, is ar Sligi Assail ro* chanad otha Dun na n-Airbed cosin crois ic Tig Lomman.

50 *Fecht do Maelchoba na cha.r

hie Ibur Chind-trachta thi’ar da cet dec (filed) fo’s’fiiair frisin n-ibar aniar-thuaid.

Coindmed te(ora) rhbliad<2;^ liibind 55 dorat doib Msel-coba in cing

mer(aid) co la bratha bain do cheneol delbda Demmain.

Tres filiae Orci quae uocantur diuersis nominibus in cselo et in terra

et in inferno ; in Ccelo quidem Stenna et Euriale et Medusa ; .i.

60 Clothus Lacessis Antropus ; in inferno Electo Migera Stifone.

Hoc est principium laudationis. Anamain etzV da nin in-so .i. nin hi tosuch in molta ocus i n-a deriud .i. Ni disceoil<?^z/i" membuain ; no is gobul di .i. raicni de-chubaid .i. da s(on no) a tri do thinscetul o oen-fid beos diaid i ndi[aid] ocus son o fid is ecsamail inn-a ndiaid-side. 65 Ni disceoil .i. ni diithe sceoil .i. ni ba seel do diiid cluathaigfit(er). Ni chelt ceis ceol de chruitt Craiptini co . . c6rastar ior sliiagu suan-bas ; <r<?;zsert coibni?/i- et/r sce(o main) Moriath maccthacht Morca : ba moo lei cech log Labr(aid).

Ba binniu cech ce61 in chrott 70 arpeit Labraid Longse(ch) Lorcc

cairbo docht ior runi’in ri in ro’chel ce’is Craip(tini).

Glossae T] 31 dalle] no t[alle] 42 nHerinn] .i. ar . . . 66 ni

chelt] .i. Ross xx\acz Finn no Feichertne file cecinit

A MR A COLUIM CILLE. 163-

T] Teora bliadna boi cen les

Colum inn-a dub-recles 75 luid CO angliu as a chacht

iar se bliadnaib sechtmogat

F6 ainm do maith is do miad a ainm d’ ulcc ociis d’ an(riar)

/an fir is ni ioxus fand

80 iath minn ocus iath ferand,

[m]ur immud tall isind recht coph biiaid is briathar Ian-chert dii bale dii duthaig lat cail comet is ciil carpat.

85 Ethne airechda ’n-a bi’u

ind rigan de Chorbraigiu mathair Choluim comul ngle ingen Dimma meicc Noe.

(fri)re mile co leith mile ba ioVi.us guth Qoluim Cille ic celebrad, ut 90 dixit poeta :

Son a gotha Cohiwi Cilk mor a binne hiias cech cleir CO cend coic cet dec ceimmend aidblib reimmend (e)d ba reil.

95 Hi r<? «-immud am-martra

diarbo Cholum coem-dalta dolluid eissi fo dered con’id Diin a shen-nemed.

(A)idbse .i. ainm do chiiil no do chr6nan dogniteis er-m6r fer n- Too Erend immalle cid ed do’scured and. Ocus is ed on dor6nsat fir Herend ar a chind-som isin mor-dail Dromma Ceta, co tanic miad m^wman do. Deismirecht ar aidbsi, ut Colman dixit .i. Taacc Lenini :

(L)uin oc elaib uiige oc dirnaib 105 crotha ban-athech o crothaib rigna

rige oc Domnall dordd (o)c aidbsi adand oc cainndil coigg ocom coilgg-se.

(B)id ferb ic sluind tri raet .i. ferb briathar, ut dicitur, ma dia ferbaib fir-amraib berlai bias bain ; (bi)d da;/<z ferb bolg, ut dicitur, I lo Turgbait ferba for a (g)ruaidib iar cil-brethaib .i. iar cloen-brelhaib; (bi)d dawrt ferb bo^ ut dicitur, Teora ferba fi’ra o’sn’acht Assal ar Mog Niiadat.

Angelus dixit {?io) monachus in-so si’s :

Olossae TJ 81 immud] iio [imm]ad 82 coph] no cii 107 coilgg-se]

•i. claideb IC9 bain] .i, fir ill o’sn’acht] .i. ro’a’immaig

1 66 A MR A COLUIM CILLE.

‘]’] M<7fcan humal atbeir cet

115 deus ei indulget

f(97tgella no ocns uet

im bethaid suthain surget.

(I.a)braid Longsech le6r a lin las rort Cobthach (i nD)inn-rig 120 CO sliiag laignech dar linn lir

dib ro’(a)inmnigthe Lagin.

(Da) cet 2s fichit chet Gall CO laignib lethan leo anall de na laignib tuctha and-sein 125 (d)e atat Lagin f<?^ Laignib.

Tuaim temna a ainm ria-siu dorigned ind orggain Dind-rig in ro* maibad . . . gaine and :

/Gle no’laiged isin ganium [fob 34b, col. 2.

inn-a ligu ba mor-saeth 130 slicht a asna tre n-a etach

ba leir con’id’seited g^th.

Is aire emnas in cet foccul ar abbeli no ar alainne in molta, ut est, Deus dcus mens r. in. Is e \xs\morro a ainm lasin Gdidel sein .i. a a innise mod .i. is e so mod a ainnisen :

135 Agur agur iar cein chein

beith i pein phein ni since since

amal chach each co brath brath

in cech trath rath thratli cid scith scith.

Brigita dixit :

140 Is f6 lemm-sa mo lagat

do thalmain thaiines cech eland ci’a no’beth nech ni bad isliu do’aillfed sercc Isu and.

Amra Choluim cech dia 145 cebia no’di’rgaba ’m al-lan

ro"m*bia ind laith find fia ro’ir Dia do Dalian.

Dal ro •dab/5’ is m6r baes isind i^xus 6s Druim lias 150 ammo choimdiii a ri rii ra

imbi bi bii bes ni tias.

Ata ben istnaith ni apar a hainm mnidid esse deilm 155 am^/ chloich a tailm.

Glossa T] 128 isin ganium] no isin gaimriud

AM/;! A COLUIM CILLE. 167

T] Is leges lega cen les

is cuinchid smera cen smiiais

is amran ri croitt cen cheis

ar liibeith d’eis ar n-organ huais

160 Ro"be do lecht i fairthe

iar do neit seol sir-arde ruccthar i capp i ndiaid phill do race a scail dia c6em-chill

Ferchertne file dixit :

165 In eigthiar ainm demuin duib

focclas phein ar a muintir ni’m’reilge Dia tair na tiar i lurg demuin i n-eigthiar.

Cul ainm in charpait cen chol 170 i tegind la Conchobor

ociis neit ba hainm don chath no’brisind la nxacz Cathbath.

Dirsan le’m sellad fris f^^-bir i froig dercc anis 175 ba binne no’chantais dordd

a da bolg fri dercc anis . .

Ni air diuchtnaim as mo chotlud radumai innlis . iar cotlud chain bind ris . briathar chorgais cen nach nichmaircc . rath Rathmeicc. biiaid rig meicc. . . 180 Deismirecht ar atherrach i hguth rignath in so sis.

Diambad me in goba guth-binn goba loga no’lenfaind arm no slaidfed laeg leith-chinn no’meillinn do Mael-Sechnaill

185 /T~^Ia dia doTTogus re tias In n-a gnuls, 1 ) col. I.

.i. is ro’atagur dia ; no guidim ria-siu thias in n-a gnuis.

Culu tria neit.

.i. amal teit carpat serda tre chath corop amlaid dech m’anim-se tre chath demna dochum nime.

Glossae T] 170 la] no re 172 la] no re

168 A MR A COLUIM CILLE.

T] DIa nime nl’m’rellge il-lurgu i n-elgthlar ar a mulchthi ameit

.i. ar relad firinni a.their dia nime ; no di’-a f iss con nach dia as idal ; ni’mTeilge ic egem il-lurg demna ar meit a’miiichi.

Dia mor m’ anacul de mur theinntide diu-tercc 195 fider.

.i. mor dia do’mm anacul ar immed in tened bale hi teilcit^r dera co cian hie o deicsin .i. quia fit miir .i. immed ; diu-tercc dana compositum nomen o Latin oa/s o Scotic .i. diu inchian ; ocus dercc siiil, ut dixit Gr^nni ingen Chormaic :

200 Fil dune

ris mad buide lem diu-tercc ar a tibrind in liibith ule a meicc Maire cid diupert.

DIa firlan fir-ocus clunes mo do-nualll de nim-iath 205 nel.

.i. dia fir 6en no dia na firi’an ; fk-ouis .i. quia est deus ubique et prope omnibus inuocantibus eum^; mo do-nuaill .i. mo (di)nuaill .i. nuall mo chuirp ocus m’anma iar neillaib oc iath nimi ; no nuall fetarl/<f(? ocus nu-iadnaisi . . dia thimthirecht do daenib di each 210 rset.

N’

di-sceoil d’ uib Nell.

i

.i. ni cen seel ; ?io ni dis in seel d’uib Neill Colum CiUe do ec, no do iniii Neill.

Ni huchtat oen-malgi mor mairg mor deilm 215 diulaliig.

.i. Ni d’ 6en-maig as uch no as iachtad sed totis campi’s is mairg mor eitsecht Colui’m (Zille ; deilm .i. is mor in crith ocus in c?^;;/scugud tanic isind Erind la heitsecht (ZoXuini Cille.

Ris re asnei Colum cen bith cen chill.

220 .i. is diulaing dun in seel isind r^ i n-aisneit-fr dun Col//;// d7/e do eitsecht cen a bith i mbith no i mbethaid, ocus cen beith hi cill. Ubi inuenitur ris .i. seel ? ni ^ns^ ; i n-immacallaim in da thurad, /ut dicitur, “ail rig rissi redi “; no i mBrethaib

Glossa T] 203 Maire] no muiie

’ Ps. cxliv. 18.

JMJ^A COLUIM CILLE. 169

T] N(eined), ut dicitur, " ni dil dami rissi " .i. ni fil airfitiud dami 225 ocai do scelaib.

Co hlndia dul do.

.i. coi C07i2iX : india .1. innisfes ; cia condiX 6\tt innisfes dui de ; no ropo dui cech dune inn-a chondiulg-som co hlndia.

Sceo Nera in faith De.

230 sceo ocus ceo ocus neo tri comoccomail Goideilggi ; ociis cid Nera m^rc Mora(ind) 710 xwacz Finnchuill, a sidib, ni coimsed a aisneis; no robo dui side i n-athfegad Ccluim Cilie.

De de Sion suidioth.

.i. do deis in tSion nemdai ros(ui)destair; ?w in faith De no 235 aisneided in suidig(ud) bias i n-iath Sion .i. hi tir.

Ni less anma ar sui ardonconniath.

.i. ni fil oc(und) nech lessaiges no soillsiges ar n-anmain hi fecht-sa, (ar a)trullai huan i n-iath cain ar siii ; no copideo .i. sailhm (.i.) inti no* hsailled o f^rcetul ar mbrentaid cinad {ocus targabal).

240 Conoiter biu bath.

.i. inti no’choiweted (ar) riibin, atbath ; no inti ro’fitir ar riibiu co cain, atbath.

Ar do’n’bath ba ar n-airchiund a dilcen.

.i. inti ba hairchend di-ar n-adilgib adb(ath) ; no inti ba hairchend 245 fri hairchisecht ar n-adilgnigi atb(ath).

Ar do “n ‘bath ba ar fiadait foidie;;/.

.i. in f(5idem teged hiiain co har fiadait atbath ; ar teged a spirut cech dartain (or nem.

Ar ni’ nfissid frisbered homnu huain.

250 .i. ar ni mair inti dobifred fiss si’d dun oa/s no’frithbruided con na b(ad) immecla ocund ; no in fisid teged huain i n-iath.

Ar ni’ n’tathriath do*slui;^dfe foccul fir.

.1. ni haithrethend chucund inti ro’rethed huain . . no’sluinnfed fir focuil dun, no fir-foccull ; no (ni) thic di-ar taithreos .i. di-ar 255 lessugud.

Ar ni forcetlaid f^rcanad tuatha toi.

.i. inti noiuaided foridin inna tuath ic precept doib cowbitis inn-a tost ; ?io in f^rcetlaid no’chanad na tuatha bat(ar) im Thai .i. (nomen) proprium srotha i n-Albain.

I70 AMJ^A COLUIM CILLE.

T] /Hulle bith ba hai he.

.i. truag dond uile bith ba leis, ar biid e .i. truag ; no da-na ba leis in bith uli.

Is crott cen chels, is cell cen abbald.

.i. ceis ainm do chruit bic bis hi comaitecht cruitti mdri hie a 265 seinm ; no ainm do tharraing ar a mbi ind leithriu ; no ainm don delgain bic ; no ainm do na coblaigthib no, don trom-thet quod est melius, ut dixit in file.

A

De ascensione eius in caelum.

Trulcc ro-ardd trath De de Cholum cuitechta.

270 .i. conuargaib cor- ro-ardd in tan tanic cuitechta De ar cend Coluwi Qille.

Find-fethal fresdul.

.i. is finn in fethal di-a tancatar fir indell ; 770 dana ba find in since- lad dodeochaid do fresdul Choluim Chilli .i. angil.

^75 Figlls fot mboi.

.i. da cet dec slechtan leis cech lai ^r///i sollomnaib tantum, comtis leri a asnai tre n-a blai lin.

Boi sa:gul-sneld. .i. diriuch no suail no becc .i. Ixxui. bliadna, ut dixit in file.

280 Bol seim-sath. .i. ba s\iail a shaith.

Boi sab suithe cech dind.

.1. ba sab hi suithemlacht cech b<?Hai co a chlethi ; no sab dangen no shoad cech n-indliged.

285 Boi dinn oc libur legdocht.

.i. noforcanad libru ind rechta co a chlethi no quia fuit doctor in libris legis.

Lassais tir tuaid, lais tuaith occidens. .i. ro’lasastair isin tir tiiaith ; no robo lais, no ro’lesaig in tfr tuaith ; 290 ocus ro’lesaig ihir (na) fuinedach; no is lais am^/rogab Inis Bo Finni forsind (f)airggi.

A MR A COLUIM CILLE. 171

T] Cotro lais oriens.

•i. ro’lassai . . . isind airthiur.

O chleraib crid-ochtaib.

295 .i. o’n chleir re Corccan Ochaidi ; oats is iadi ro’faid-seom do Grigoir ; no dana robo docht a chride im chleirchecht fri each.

Fo dibad.

.i. maith a eipiltiu. quia fit dibad [oats ba)th ocns ba oa^s teme ic sluinn epilten.

300 /De angel in re assIdTocaib.

.1. ahgil De nime dodeochatar ar a chend in tan conhuarcaib.

R

De marterio eiusdem in mundo.

Anic axalu ro halrbriu archaricrllu.

.i. ranic-som co dii ita Axal angel ; no ranic du hi tabar auxilium do 305 chach .i. co himmed archaiigel ; no Axal .i. immacallaim .i. ranic-som di’n thir i ndentar immacallaim ; quia dicunt hiruphin et zaraphin, Sanctus sanctus sanctus dominus deus sabaoth dicentes ; no axalu .i. ucca ocus sola, et compositum in foccul sic .i. 6 Latin ocus 6 Goideilg .i. ranic-som in n-oen baile as togaidi la each .i. caelum.

310 Ranic iath in nad adaig aiccestar. •i. ranic-som thir in nach aiccther adaig.

Ranic thir do Moyse munemmar. .i. in-id toimtiu leind Moyse do beith.

Ranic maige mos nadgenet ciiiil. 315 .i. ni bes ceol do genemain indib, ar ni bi a thesbaid etir eissib. .

Nad eitset ecnaide. .i. ni hetat ecnaidi a aisneis ; no ni heitsend ecnaid fri araile.

Asrala ri sacart saethu.

.i. ro-la ri na sacart a galra ule de, i n-amsir a eitsechta, ut dicitur, 320 Tristis est anima mea usque ad mortem.^

• Mt xxvi. 38

172 AMR A COLUIM CILLE.

T] T~) O’ches gair combiilch.

R

.i. cain ro’briss a thola isin garit re ro’biii.

B6i a hiiath ior demal.

.i. ba huath do-som demon, 710 ropo huath-som la demon .i. la dee 325 in milti.

Dl-a mbo golste celebrad.

.i. di’-a mbo choi astuda, no di-a mbo gai astuda • celebrad Co\utm Cii/e ; no goiste aire fein .i. airet no’chluinte guth Coluim Cille ic celebrad, ni leicthe donkey co cinnte in celebrad ocus co /^-iarfaigtis scela 330 do iar?/;;/.

As a cheird cumachtalg. .i. a chumachta a chleirchecta dogniid-som sein.

Conroit^r recht robust.

.i. rofitir com mor-shonairti ind rechta, quia idem est robust et 335 robustus ; no ro’chomet a dirgi co sonairt.

Ro’fess ruam ro’fess seis.

.1. rofoss r6m a adnaicthi .i. Hi no Dun, ut dicunt alii ; no ro’fess cor-ruaim ocus ro’fess a hseis.

Suithe do dama deachta.

340 .i. ro’damad d6 suithe na deachta ; 6 m^^rc De ro’etastar sein ; no ro’boi i ndeacht damtha meicc De.

Derb dag i mba. .i. is demin co7i^ maith in t-ec dochuaid; no ropomaith inti atbathand.

Ba heola Axal n-aiigel. 345 .i. ba heolach i n-immacallaim ind angil diarbo ainm Axal.

Armbert Bassll brathu.

.i. in brath diumsa dochuaid ind im m6r-dail Dromma Ceta, co7i^ airi-sein tuc B6ethini testimoin a Baisil do thraithad in diummais ; no ro’airbered bith bretha bratha Baisil.

Glossa T] 346 armbert] armbert .i. ro’erb^rt bretha no briathra a Basil ; no ro’erb^rt Baithi’n braihu .i. bretha no briathra a Basil ic forcetul Colin’ /n Qillc nach ar-ragbad diumm/^j no miad m^y/man lagairfer nErend . . . in sinisir. niarg. ; et in inf. marg. ar airdd no comad Cohiin Cille fein doberad briathra Basil chuci di-a forcetul fein.

A MR A COLUIM CILLE. 173

T] Argair gni’mu de aldbse alrbrlb aidbsib.

.i. ro’airgair immi a menmain do bith inn-a dia in molad do’ratsat na sloig fair ; 710 ro’ergart gni’mu De do thaidbsin inna n-immed lidub nduaibsech ; ocus is ed arrogart deis seom sein in testiraoin a Basil, no na brethra.

355 De scientia eius in omni parte.

Alth rith rethes.

R

.i. tarraid do in rith ro’reithestar.

Tar cals cain-denam. .i. dogni’d cain-gnim dar cend a miscen, quia fit cais miscais.

360 Falg ferb fithlr.

.i. no’fuaiged breithir in forcetail in feth-athair.

Gaiss gliiasa gle.

.i. ba gass he ic erslocud inna ngluas co gle ; no gonais na gliiasa, et reliqua.

365 Glinnsl-us salmu.

.i. ro’glinnig na salmu fo obil ocus astrisc. .

Sluinnsi-?/^ leig libru llbuir, ut car Caslon.

.i. is amlaid ro’legastair libru legis amal no’legad libru Eoin Cassion ar a reidi ; ?io ro’leg am^/ ro’leg Eoin Casion libru legis. .

370 Catha gulae gselals.

.i. ro’gcelastar cath in chrdis; jno culai asmaithand
.i. ro"briss catha na tri Cul .i. cath Ciiili Dreimni (or Connachtu, ocus cath Cuili Feda f<?r Colman mor mace liDiarmata, ocus cath Cuili Rathin ior Ultu ic cosnam Rois Torothair et/V Colum ocus Chomgall.

375 Libru Solman sex-us.

.i. ro’seich libru Solman ; no ro’siacht libru ‘^ohnan ; ?io sexus .i. fexsuSj ut dicitur fenchas pro senchas, ut dixit in file :

Legsait filid fail i fos

fenchas co feig la Fergus,

380 Sina sceo Imrima raith.

.i. sina .i. sonenna ; sceo rima .i. doinenna ; ocus is ondi as imber ata ; raid .i. ro’raidestar sein.

Glossa T] 8 fos] no [f]u[s]

174 A MR A COLUIM CILLE.

T] Rannais rainn co figuir etir libru lelg.

.i. dorat stair ind rechta for leith, ocus a shians (or in leith aile. . .

385 Legais runu ro-chiiald.

.i. rosualt beist bis isind (f)airgi ; is iat a hairdi side : in tan sceas ocus a haged fri tir, domma ocus terca. isin tir-sin co cenn secht riiblia<^^;^ ; mad siias, domma ocus anbthine isind aedr sin ; mad sis, dith ocus mortlaid (or milaib in mara. No’innised isLium riina 390 ind anmannai-siu do dainib combeitis inn-a foimtin ; no ro’leg runa ic ro’suidib ; no is e fein robo sui.

Eter scolalg screptra sceo ella(cht) immuaim n-esci im r(ith).

.i. ro’thucastar suna/ reithes esci fri grein. rempi nunc post nunc.

395, Ralth rith la grein ligescalg.

.i. is airi Siibeir gescach di, ar is ilaidi soilisi do rennaib ocus do roscaib d6ini ; uel nouit cursum fluminis Reui j dob<?;^ar hiiaid-side for cech sruth.

Rein rIth. 400 .i. ropo eolach ir-rith Renis -i.maris.

Rimfed renna nime nech adcoi each lidir-uals.

.i. is doig linn no’innisfed do rennaib nimi inti no’innisfed each ret hilais dorigni Co\u7n Ci7/e ; ;’?6’‘innisfed Co/um Ci//e ni ro’huais di-a triallad, .i. do rennaib.

405 R-0 Colum Cille eualammar. .i. ro’chualammar o Cholum Cille.

Glossa T] 400 maris] z’n inf. marg. ut dixit Finn :

Sccl lem diiib dorddaid dam ro’faeth sam (snigid gam) (gccth ard)-fuar isel grian argair rith lu-rethach rian.

ro’rii(a)d rait(h roxleth cruth) ro’gab gnass gigrand guth ro’gab fuacht ete (^n) (aigre re e mo seel).

AM J? A COLUIM C2LLE. 175

/De admiratione et caritate eius.

T] (^~^ Olch bol colch bias beo bad inamrldir ar iathaib ■rdocht ir-thuaid.

COIc

410 .i. cairm ir-rabai ocus cairm i mbia beo, bad amru ocus bad forcthiu isin ti’r tuaid quam Colum Cilli.

Adfet connii. .i. no’aisneided corrici nuu (Zo\um Cil/e,

Nadlgoi geoin.

415 .i. ni aithgen-sa goi fadecht-sa ar is marb inti no’innis^^ dun .1. Column Ctlle ; no noinnisd-^diln o nii cosin nomad nhua de geneluch caich ; no adfet fil and idem et uetus testimonium, ocus an n6, is nouum testimonium .i. noinnis^^ dun iarum do fetar-laicc ocus do nu-fi’adnaise.

420 Gres ro’fer fechtnachu.

.i. ba fechtnachu each gres in gres ro’ferastar Colum Cilie.

Fri arthu ar chathru co domun drlfiQ^thler.

.i. fri dradu na cathrach nemda ro’dringestar; co dorauji .1. robo d6 a shomain ; no co domun .1. ad caelum.

425 Ar deu dolnachta.

.i. is airi dorigni sein ar d6enacht meicc De .1. cor-ragbad greim do cesad meicc De.

Ar assaib rigthler. .i. ar sastaib do ir-richiud.

430 Rir accobur a sula.

.1. roTenastar cech ni robo shant di’-a-rosc hi-fos.

Sul slan crels Crist.

.i. cretis Crist in sui slan ; no creis a uerbo creo, roforbrestar \sLXu/n hi Crist ; ?io dorat Crist inorbairt fair.

435 Ceo ni coirm ceo ni serc-ol says sechrais beoil.

.i. sechnais coirm, sechnais serc-ol, sechnais says ; sechn^is be6il ; no sech a beolu.

Boi cath. .1. catholicus.

Glossa TJ 416 de] no do

176 • AMI^A COLUIM CILLE.

T] Boi cast, .i. castus.

Cardolt.

.i. toit, Ian do deircc eisseom huili ; fto f^rcthi Colum Qille o deirc.

445 Clothonn oc buaid.

.i. cloch cl6chi /quia fit ond cloch; robo chloch
\2jum cloichi cech uilcc (Zohim (Zille^ ocus d3.na ro"b6i seom corbo lia buada, ut fit ail hi cinn tiri.

Boi less Ian. 450 .i. b6i seom co tabrad a Ian less do chach.

Boi leor less oiged. .i. ba leor do do maith cid a ndenad fri hoigedu.

Boi huasal, boi obid, boi huasa bas.

.i. ropo m6r a huaisli, ocus cerbo huasal ropo humal, ecus is airi 455 dognid humli ar ro’fitir bas hiiasai ; ^0 rop fortail for a bas.

Ba liain, ba lig, la cridi cech ecnada.

.i. ba lenis no ba lian-char .i. ba sobarthanach m ba C2/;;^rechtaid no ba liaig ic legi^/i” chaich.

Ar mind n-Axal n-acallaim ba hanmni ar beba.

460 .1. in mind no’biid ocund ic acallaim ind angil diarbo ainm Axa1, is do lugu digi atbath, ar ni chaithed linn na biad isin bVmdain atbath ac/if i sathurnn ocus i ndomnuch.

Ba binn ba hoen a cherdd cleirchechta.

•i. ba bind la each a guth ; ocus ropo leor do each ind oen-cherdd 465 chleirchechta b6i oca ; no ropo 6en di-a cherddaib cleirchecht, ar ba fili ba faith ba siii.

Do doinib discruit. .i. ropo discrutan do chach a dana.

Ba din do nochtaib, ba din do bochtaib.

470 .i. ic a n-eitiud ocus ic a mbi’athad.

Ba mi no’chesad cech tro;;^ di othaig.

.i. cech athach throm no’chesad is amal niia no’gebed Co\um Ci7/e, no ba \xuinm\i each othaig diin in cesad nua-sa, ar in dall.

AMR A COLUIM CILLE. i-j-j

rj O Cholum cose tuath. 475 -^- o Cholum no’choiscitis na tiiatha.

Miad mar munemmar manna.

.i. /miad airmitiu; mar.i. immed; manna.i. in,t,, col. i. mainn ; iss-ed asbertis meicc fria, man c6 .i. quid hoc nisi cibus caelestis ? dommunemmar iarum .i. dob^/thar airmitiu mor do-som 480 in biid nemdai.

No’dfi’gellsigfe Cn’s^ et/r dllgthechu.

.1. is and doberthar d6 a log a geilsinechta ; etir na dligthechu .i. eU’r angliu ocus archangliu,

Tre n-a chian co taslai. 485 .i. is fata ata ic roachtain na geillsinechta-sin.

Ergnaid sui siacht slicht cethrulr.

.1. is ergnaid in sui ro’sechestar slicht in chethrair .i. na cethri suiscelaigthe ; no ro’siacht fein, quia apud Finniauum euangelium legit.

490 Co talluld la dochetal.

.i. is amlaid dolluid la d6chetal dochum nime .i. cetal muintire nime oci/s talman ho ieta.T-\aicc ocus nui-fiadnaisi.

Do nim-iath iar n-a chrolch. .i. CO hiath nime dochuaid iar croich ocus chesad.

495 Cet cell custoi tond fo ogi offrlnn.

.i. cometaid tond do (or muirib c^t cell ; ocus cintech ar ecintech sein, ut est Hi ocus Dairi ; ?io cometaid tond fo ogi oitfrinn in comlin- sin.

Oll-ni ni idal ni ellastar cloen-chlelr.

500 .i. oil ani dogniid do maith. ociis ni idlacht ; ni ailed da//^ bale i mbiid cliar chl6en.

Do’ellar fo inbuilg. .i. do*s"bered do salund ; no no’s’bliged .i. no’chendsaiged.

Ni fot ni fuacht nad heris.

505 .1. ni ro’foidestar nech huaid dogcnad uilcc, ocus ni dernai fein nad heris .i. na ro’aslaig hens tor nech, no ni ragaib fein heris.

Glossa T] 496 cometaid] no cosatic

LIBER IIVMX N

\

AM/^A COLUIM CILLE.

T] NI ulned ni na bo recht rig.

.i. ni hairderccaiged ni acht do reir rechta De.

Nad eitse bas bith. 510 .i. ar na bad istad do bas tre bithu, no isin bith.

Beo a ainm /beo a anualm. .i. a anim thall.

Ar . . fodruair fo recht noeb.

.i. ar a fo(t) ro’fodriibastar fo recht noeb, is aire as be(o) a ainm i-fos 515 ocus a anim thall.

Frisbert tinu a thoib.

.i. ro’mairnestair saill a thoib, ar ba leir scath a asna tria n-a blai lin isin .ra\g.

Tule a chuirp cuillsi-us. 520 .i, ro’choillestar toil a chuirp,

Cuill neolt.

.i. ro . . ro’choillestar gainne, ut poeta dixit :

In maith lib in tan asb^rar fir frib 525 aslaigid sercc saigit seoit

ni gaib neoit fri nech as dil,

Nad In maco, rn^aco, Hui Chulnn.

.i. cuich in maco.} ni ansa^ n\acc em Hui Chuinn .i. Colz/w Q,iJIe ; no ni bo in meicc Hui Chuinn gainni no neoti.

530 Cuil delm de eot cuil deim de formut.

.i. ni dernai ni de eot, ni dogneth cuil ; no ni dernai do fuachtam no do f^nnat, ni no’digbad cuil, quia fit demo .i. digbaim.

Fo lib llgl a ai. .i. is maith duib, is lib ata a ligi. 535 Ar cech saeth srethalb sina.

.i. ar each ngalar sretli sina .i. dogniid each sin a raithi,

Tre thuaith n-idlaig do’ru’meoin ret(u). (ic) dul tre thuaith innad idlacht dorz/wenair .i. . . .

AMR A COLUIM CILLE. 179

T] Ar credla calrpdiu.

540 .i. is airi dorat in messa fonru ar in carpat credal a chuirp ; no ar in cleirchecht ro’leic hiiad ar charbtu.

Cath-sir solch fir fiched fri conuail.

.i. cath suthain ; soich fir .i. roseichestar in fir . fiched .i. dogniid- som fuachtain fri-a cholaind, i-foss.

545 Co nach ra(ga) rig-m^^c ior dede De. ,i. m^^rc ind rig . . . ni raga ior deda De.

In aguth in athfers.

.i. isin guth n-aigthide .i. ite maledicti in i. ni bi a fers

aile do, acht uenite benedicti patris^ . . .

550 Adranacht ria n-aes ria n-amne(rt).

/.i. ro’adnacht ria-siu tisad aes do, ocus ropo
amnertach .i. ar it se \X\did71a sechtjiiogdX ropo slan do.

(Ar) iffern In Albu omun. .i. ar omun iffirnn dochuaid i n-Albain.

555 (A)ed atnoi ule oll-dolne dron-cheial fechta for nia nem.

.. Aed xwacQ. Ainmerech dorat secht cumala ar a anmain do thabairt isin molad-sa Qohii/n Ci/le , ocus ro’aithnestair ^d do’n dull comad druiniu cech cetal in cetal-sa do’n tren-fiur .i. do Cholum Ci/Ie ; 560 quia fit nia .i. tren-fer.

Ni handil. .i. lem, acht is dil.

Seu suail.

.i. ocus ni suail; no ni handil .i. ni ro’indil, ocus ni ro’fuaig ni bad 565 shuail.

Ni nia nad nua fri cotach Conu^W.

A. ni tren-fer nach nua in-so fri glinnigud cotaig Con^iiW ; no I’ri cotach conuail .i. ic since et/> corp ocus anmain.

Cluidsi-us borbb beolu bendacht batar ic tol tolri’o-.

o

570 .i. ro*chl6i beolu inna mborb batar ic ardd-rig T6i, cid ed bad alic leo olcc do rad ; conid b^//nachad dognitis, ut fuit Balam.

Glossa T] 542 fri conuail] no fri coluain

^ Mt. XXV. 41, 34.

X 2

l8o AMKA COLUIM CILLE,

T] O dolnib (de)imthechta , oc deo desestar. o doinib ro’digbad ocus ic dia tharrasair.

Ar adbud ar ani atronnai gart nglan hoa cathair 575 Ch(?;mail.

.i. ar a ainmni ocus ar a ani ro’ernai gart nglan hua (Co)naill inn-a chathair; no ar a adb-chlos ocus ar ainmni ro’ernai gart nglan et reliqua ; ar ni denad-som sein ut faciunt hipochrita;.

Hie udbud cain-sruth sceo maglstir mulntire.

5-80 .i. hie udbud nomen doloris .i. ^ro{priu7u) says no ingiu sechi. Robo chain i^ixuni in sruith con na tomled, co ;^or-ragbad in galar- sin he ; ocus da.na ropo magistir he di-a muintir immon cetna ; no in^iu sechi .i. is i fechtain ro’tacmaing a shechi ar-immud a dan; no ic udbud /A. ic fethugud adbb ic eirniud chest, cob 2,

585 na canon(e) ; /lo ic dibdud g6a; no ainm do boith legind ; no propriurii loci i Ceneol Chona.i\.

Fri haiigel n-aicellestair atgaill gr^matalg greic.

.i. dognid acallaim arigil, ocus rofoglaind g/’^mataig a.mal Grecu ; no no’aicilled grr^matacdu ocus G/’^cu.

590 Soer sech thuaith , sin Inedim.

.i. soer no’seichtis .uii. tuatha ; ocus cinntech ar ecintech and ; no no’seicthea sechtar thiiatha . Sin inedim .i. is amlaid sein dogniim a aisneis.

Mace Fedllmthi fieh thuaith, fin nouit.

595 .i. mace Feidb>;///« di-a fichtis .xx. tiiath ; ocus cintech ar ecintech beos ; di-a fich in tir antiiaid. Fin nouU A, iinem nouit .i. a bas fein uel finem mundi.

Ni toehias don bith, ba sir don chruich a chuimni.

.i. ni ma-taidchaid ior bith gairddi a amsire; robo suthain inxviorro 600 do chumnigud crochi ior a chorp ; ^z<? ni thanic do’n bith ille ba suthainiu do chuimnigud crochi meicc De.

Confich figlestar 6 gnim gHnnestar. .i. ani nofiged 6 figill imraite do denam no’glinniged 6 gnim.

Congeln de geln n-an hua hAirt nis Neil co nert.

C05 .i. ro’genair gein n-an au Airt e-side ; no hua Neill co nert .1. robo nertmar ; no nis Neill co nert, ni fri ncrta Neil dob^red tdeb, oc/it fri neria m spirta noib.

Glossa T] 605 au] 110 o, sec. })iaim.

A MR A COLUIM CILLE. iSi

T]

Nad fulch fecht di-a mbathar.

ni dernai fuachtain in bad choir a bas, dia mad he fath no’bethe 6io do chena.

B

Ulch bron cerdd Chuind dul do druib meit a maith.

.i. boi brisiud ocus bron hi cathir Chuind do’n do-druib ro’boi {or QoXum Cille dia ndechaid innund . Meit a maith .i. is mor meit in 615 mathiussa b6i do do’n dodruib boi fair; ?io h<j’\ uch ecus hx on hi ceirdd Chuind.

/Mace ainm cruchl.

.i. mace dorat a ainm do chroich ; 7to mace ri-s’ liibo ch//wan ainm croche Crist.

620 Cuici alas ecce ^r certo Indlas.

•i. cosse a ees .i. is demin lemm a ses ; ecce aer .i. is ioWus dam in t-aer, ar roieicthe 6.6 a siiU cein boi ic denam in molta : certo ‘uidias ,1. is m6r a cherta innisim.

Al-liath leo binn in nectu nu-dal.

625 .i. al-h’ath .i. al-lith idem octis h’th a ailli., amal gloid leoman bind i snechtu i nddil nui ; ar in tan doheir in leo a glaid donkey, tecait foithi na huili anmannai, co tabair-som thi di-a erbull impu, co n-eiplet isind luc-sin acht luch ocus sinnach. Tic in sailchi cucai-seom iar-sin co tabair-side thi immi-seom co n-epil. Sic Co\um Qillc inti

C30 ma tabair ti a fd^z-cetail, ni theite huad tairrsi acht anrechtaid, ti f<’^/‘cetail meicc De inn-a thimchell-som ; no al-liath .i. ailli ind leith .i. Coium aile , no al-liath .i. in I’ath indalla ar theite in leo in iath indalla cein bis incoisni, co tabair a glaid donkey iar lidul immach isin dail nui.

635 Coec coecuas.

.i. com m’ ec ni innisiub scela Coluim Cille.

In tech hi coluain co hether a rogu ro-fer subal sam- ith.

.i. in tintech dochuaid i colainn co hether vernal dochuaid P61 ; ocus 640 ropo he a rogu sein ; ro-fer .i. ro’ferastar a rogu cosin maith i fil since ocus suba ; no rofera-tar co tarddad a rogu d6 co sam-since .i. CO since in tsamraid, ar is and atbath ; no foruir since di-a samiid in techt dochuaid co heither.

Glcssa T] 633 incoisni]. i. leucl

i82 A MR A COLUIM CILLE.

T] Rosalui sochla sulthi derb do.

645 .i. ro"huatuaslaic sui co sochla do shuidib ; no ro’slanaig siiithi do shuidib ; derb do .i. is demin dorigni sein.

Do ni hong oen-talgi , do nl hong oen-teta.

ong.i. tadall, no tet timpan no tet sligi; /ni tadall
oen-taigi \diXum ; no ni tadall oen-teti no oen-sligi duin cainiud 650 Co\ui?n Ctlle. Ubi est ong .i. tadall ? ni ansa : hi fothud breth, ut est, ongaib coscaib carat .i. ar omun a cose a tadaill di-a coscc di-a chairtib ; 710 ong .i. ongan .i. nirbo ohgan oen-taigi he ac/it ropo ohgan il-taigi ; ?io ni bo ongan oen-sligi.

Trom tiiath foccul fo thuind.

655 .i. is trom a chainiud cosna tuathaib, ocus is foccul f6 thuinn in scel-sa.

Ardlecht de locharnn Ind rig do’radbad ro-athlas.

•i. locharnn ind rig de ro’dlecht din in molad-sa fair ; do’radbad .i. ro’dibdad hi-fos, ro-athlas tall in regno cselorum.

660 Amrad in-so Ind rig ro’dom’rlg f6>r’don*snaIdfe Slone.

.i. amra in rad-sa, no amra in rath, no amreid, 710 amra in rith ata foi anuasana ; is inund in t-am hi dind ocus mors, quia post mortem pretium laudis datum est cec6 ; no is inund in t-am ocus nem ; nem-rath di;^ ar is nem tucad d6 il-luag in molta ; ind rig ro’dom* 665 rig .i. dorat rige dam .i. ar is Qo\ui?i Cilk dorat ollamnas dam ; f£?r"don"sna/(^ Si6ne .i. no’n’snaidfe co sliab Si6n, no is cosin cathraig nemda.

Ro’dom’slbsia sech riaga.

.i. ro"m*fuca sech demnu ind aeoir ad requiem sanctorum , no sech 670 riaga .i. sech ingena oircc.

Rop r(^id menna duba dim.

.i. rop soraid dam dul sech na mmnata duba .i. ubi sunt demones ; no mendum .i. go , menna .i. goa ; ro’eisrete mruni dimsa inna goa duba.

^75 Do’m’chlch cen anim hoa cuirp cathra co hualsli.

.i. CO ro"ma-accara cen anim hua do Choirpri Nia-fer do Laignib .i. ar is Eithe ingen Dininia meicc Noe a mathair, do Chorprai.ue Lagen ; ocus ropo hoa side do Chathair Mor Tc\acc Feidlimthi Fir- erglais.

AM/^A COLUJM CILLE. 1S3

T] /Oil ro-diall oil natha nime nem-grlan
nid amhuain.

.i. is mor in ro-diall dorat/zi” ior na na focclu-sa anuasana ; oil natha .i. is oil in nath dognitis ind filid ar-thus do grein ocus do escu, ocus ni moo in temligud dobertis ionw , indas dorat//j–sa sund ; no cid oil leind erdarcMS natha greni ocus escai, ni moo lind indaas 685 erdarcz<fi"eitsechta Co\uim Qille . Nid amhuain, Ni disceoil .;. quia cecatus sum iterum.

[NOTA.]

Tj fol. 26b. in inf. marg.

non esset uirgin;tas nisi matnmonmm tuisset.

1 84 OR ATI 0 S. ADAMNANI.

[Oratio S. Adamnani.]

T] Adomnan dorigne in n-orthain-se.

Olum Cllle CO DIa do’m’erall hi tias ni mos-tias.

c

.i. CO nderna Q,o\um CiHe mo erail co Dia in tan tias ; ni mos-tias .i. ni rop moch thias.

Tacud iar-mar mui mo chelmaine.

5 .i. iar mor thacad regat, is i mo chelmaine dam.

Buidni CO haiigel airm. .i. is e leth atbmm mo erail cosinn airm i filet buidne angel.

Ainm hui Nasadaig Nell, ni suail snadud Sion co harchaiigliu Heil.

TO .i. ainm hui erdarcaig Neil ; ni suail %xv2idud ,i. nf suail in snathud co Dia na n-archarigel, quia idem est hel et deus.

[IJndirignaib De athar etir comslectaib na cethri sen find lichet firian fochanat riched ind rio^ runio- ruithnigthi.

15 .i. i ndirignaib .i. hi cz^^/ztaigib De athar . et/r comlecht^//^ .i. et/> comthinoltaib na cethri sen-find fichet .i. xii. patriarchae et .xii. apostoli ; fochanat .i. dicentes t<?r, Sanctus sanctus sanctus dominus deus sabaoth ; ind rig imiig .i. ind rig taitnemaig hic-o taat runa.

Nual nad ranic nad rocma.

20 .i. sech ni ranic ni ricfa niial debtha in leth-sin.

Rect mol mo Christ c?/;;^achtach col Colum Cllli.

.i. ni ranic col i ndirgidetaid du hita mo Christ c?/wachtach ; no colo .i. friscurim ceil, i ndirgidetaid ita Dia ocus Colum Cille.

[Stemma S. Mobi.]

Ht He ^ ^ * *

• • • • • ♦

T] ►J^Mobi clairneach mac Eeoan m/c Bresail m/c ArL,il m/c Ydna m/c Ajrtri m/c Luigni IV/nog m/c Brengduib m/c Airt cuirb m/c Coirbr/ m/c Corm/c mic. . . . rg . . . tuiniiig ‘I’eamrach.

HYMN us S. PHI LI PPL 185

[Hymnus S. Philippl]

T] TDllip api-w/ap^/^/caidh [fragm.

-^ hi ceite Pilip ro’raidh

in enlaith shaer shuthain sheang ait/’(?abais inis Eidheand.

5 I n-airthz^r Afr^ice bid

is e saethar suaichnigh gnit nocho taraill soeghal sin dath na fuil for a n-eitib.

Maraid a clumha foraib 10 o thosach diWgthech domain

gin easbaidh nach aen eoin dib gin fuilleadh riu giny^mmh.

Sea^r/^/ n-aibhne finda co fad i>na muighib i iwWcd 15 as eadh no’s’biathand dogr^s

canaid ceolu co cain-bes.

DoToindsit vc^edhon aidhche ar xvihetli for eocho caidhche ri c ord na n-aingeal ar luas 20 isin aidheor eadaruas.

Canaid na a’/ eoin co gr/nd ni hecoir a bitli ro-bind na huile adhanira rith dorinde Dia ria^in mbith.

25 QdiViaid dr(9ng dib ar n-eirghe

i n-aims/> na hiarmeirghe a ndingne Dia digr^is fath o thosach domain co brath.

Canaid na heoin is maith mein 30 isin cleadhoil duak4’’ dcin

a ndingne Dia dighnaib thall il-lo bratha na ngrafand.

Da en Cfthrnchat ar zed ocus vciile. nocho breg 35 robo rimh doib robo raith

is ed a fir in gach enlaith.

)86 HYMN US S. PHILIPPL

T] Da’cluindis fir eoin gin dccht

in coicedal csemh comhnart adbeldais uili mor in mod

40 ar eiste^/^/ re n-airfidiud.

Impidhe Muire moire iar Scothad na canoine CO n-aittrebam thall co grib isin tir a fuil Pilip. Yilip,

[Miscellanea.]

T] fragm. i.

‘^ (a) Find Fik ; mac do, Concubur Abrad-ruag ri Erand ; mac do-^ein, Mog Corb qui cecidit ic toghail Bz-mdne Da Choca ; m<2c do-sein, Cu Corb qui cecidit la Feradach Find Fe^/^/nach.

(b) . . . . ni mad lodmar do, ol Cu Chula/nd, ro’mert …. amar Ultu ; apr<2^/<! nech fri Conchubar, cia d’a tissad . . . ni po rom

(c) Is and-sin CO mhoc/i^ fiY fer. . . . f^ir-sium, dia lod in coicer cuicce fo’n oinme ; ro’gabastar ime amar blaith biandaige, is e uaigthe OSS lethair, ro’gabtar bratt taing tairis a n-echtar.

(d) /mortlaidh.i. quando plurimi pereunt de uno morbo
mortali .i. mort luadh .i. mors luath .i. bass luath, ocus ni hingnad ; ecus comtsui^igz<r^ sin o Laidin ocus o Gaedhailg, sic est isin Bretnais, ut dicitur " croe-bechain,” .i. a crai, is ondi is ’ cara ’ ata, a mbechain is ’ becc’ tsluindes.

(e) ALd do’sgrib oci/s a nduilk bic fuair do

eitir di

angab

. . . satu

cinmotha.

DE LIBERATIONE SCANDLANI. 187

[De Ltberatione Scandlanl]

T] / 1 ^Ech.M^ dolluidh Q,o\um Cilleocus .^dhan mac Gabriin [fragm. ii \P do mor-dhail Droma Ceta, co h^Edh mac Ammxxech, i rabadz^r firu YjUend \Ur laech ocus cle’rech co cend mbliad//^ ocus .iiii. mis ; do chuingidh chairde do feruib A\ha?i tancadz^r, ocus ni tz/^adh doib. 5 “Bid cairdi co hrdih dono,^’ ol CoXum Cille^ ‘,’&^^ indsaidhidh sair a HeinW; " uair bidur caingni imdha sund oc Oaedh mac Ammirec/i .i. tafond Dal-riada dar muir, ocus tafond na n-eces, ocus dala Ossraidhi iar tuitim a n-eit<?ri .i. Scandlain . Oc tc^c/U dono do Cho/um Qille ior dorus in diiine amach fod imraidh Aed co cuala diiicaire Scand-

10 lain ar mhed na peini i mbiii .i. .xii. chuibrech fair, ocus feoil fonaithi dobf/thea do, ocus banda ar rind meoir do uisci do i n-a dhiaidh . Tainic do7io CoXuui CtHe di acallaim Scandl^zVz co n- eib^rt Scandl<2;z fr/s, “ar Crist Wut, eirg for-t ciilu ocus no’m’cuin digh ior Oedh, uair doroch^r-sa i’m fiachu.” Dochuaidh immorro in

1 5 cl^rech CO h^dh, ocus ni thard-s<?w d6. Asher/ do/io Co\um Cule, " bidh dilmhain ria madain.” " Omiine, a chorr-chlmdh ud," ar in righan, ocus a sobca blathar ocus si ac folcadh. " Tu fein bus corr," ar Colum Ci7/e, " for in ath-sa amuigh co b^-^‘th, ocus do \et/i sciath bristi a.ma/ ata in kM-folt;" ocus ata ■a.m\aid sicut uidimus ;

20 " ocus do’mTua-sa Scandl<2;2 ria matain," ol Colum Cilh. Ocos doluidh iarum Cohan Cille tar Ciand^-f/z/a ocus tar h. mac Carthaind ocus tar Loch Febuil ocus i Corthib Snamha ocus co hArd mac n- Odhran i n-inis Eoghain. Ocz^j^ tainic tarmcrith mor isin long-port iar//w . . air theinid ocus toraind fescor, co nar’gabadh Scandlcz;/ tria

25 lather nDe sechtar scuru, ocus umruUa iar-sin ocus nell solusta roime cu Coirthe Snamha, con (faca) in curach (cuice) do’n fearand. " Cia uil isin curach ? " ol Scandl^;^. " Cuimine fil and," ar se, " mac P’eradhaidh meic Mhuiredhuigh m^/c Eogain." " Bidhba side do7io do C\o\u7n Cille , . . dad do coirp leith. Imurchur

30 dhamh oais e61us," ol Scandla«, ’’’’ ocus dodhen do sidh iri CoXuui C/7/(r." Imsoad as co hArd mac n-Odrain, uair is ann tainic in cl(frech don iarmeirge . . . Scand!^;^ ro’gab a leth-chuaran de. " Cia so," ol CoXuin Cille. " ScandA/;/," or se. " Scela lat," ol CoXum Cille. " Deogh," ol Scand/a/z. Ticc in ballan il-laim Co\uim Cille,

35 ocus do/^erur, d6 ocus no’s’ib. " Scela lat," or Colum Cille. " Deogh beds," ol Scandla;z. “Amach, a Baiihin,” ol Colum Cille, ^^ ocus a. Ian eile do." Dobf’rar immorro ocus ibidh. ‘Scela lat,’ ol Colum Cille. " Deog," ol Scandla« . Ticthar a tres Ian do, ocus ibidh. " Scela lat," ar CoXum Cille. /Iar-sin Xrd adcuaidh [fragm. ii.b

40 Scandla/z a thurthe<r/z/a co torar/// in imz/rch///-, ocus nach fuair a xmurzbur o Chuimin co «derna a si’dh fri CoXum Cille. Dorighnedh

Glossa T] 9 fo dimraidh] noy fo dinn an doruis is coir.

i88 DE LIBERATIONE SCANDLAXT.

T] tra si’dh and-sin, ocus adb(?rt (ZoXum Cille^ “cidh mor d’ulc bes \tr Chon^XX ocus Eoghan, ni bia in imurcaidh ic Eoghan acht cenn co leith ocus aen bo ic Conall ’n-a haghuidh il-16 br^‘tha.” Dorala teora buadha do ChoXum Qille do’n turas-sin .i. sidh Dala-riada .i. a fer/z/

45 ocus a sloigedh la firu Y\xejid, ocus a cain ocus a cabhach la firu A\ha?i; ocus fastadh na n-eces i n-Ruind; ocus tuaslucadh ‘$>c2ind\ain. Ocus ar ndenam tra sidha Cuimine iri Coluui C///<?, adb^rt Qohwi Qille, “sle«r/^/ sis, a Scandlrt;/;^, do’m reir,” ut dixit oc tab<7/rt a sosr^/a do Co\u?n Qille im Scandk-^. Ro’rathaidh-siumh na conaire fair,

50 conidh ann adb^rt Colu/n Qille frisium iar-sin a bachall do breith lais di-a snad(ud) ocus budh soraidh in sed, ocus a tab^/H iarum do Laisren mac Feradhuidh i Ross Grencha. Ocus ni’sn’imfhuluing or na hairged ar med a mirbuile, ut dixit, *’ beir mo bachall leat i’t laimh " et reliqua.

Dundelga maith an t-inad oir.

DE MORTE S. COLUMBM.

[De Morte S. Columb.e.]

T] T~^Oralado’n dullmarcach . . . et dixit an dall fris, “canastainic

\ J …. di-ata mo chul,” ar an marcach. ‘Cia teidhe,’ ol an

dall. ‘‘Anti di-ata . . ." ol an marcach. ‘Scela lat,’ ol in dall

d’Ua Nell Colum Cille do ec. Ass-ed and-sin doroine

an marcach fonitiud an dalta et dixit an dall

Is and-sin ro’batar na fileda ic Hiub^r Cind Tn^r/z/a i crich n-Ul^’^; ar doratt ri Ultz^ughedha^r/// h\iad?ia doib uile ann-sin, conad and-sin doronsat sgela fenedh do dolb^^uadhuib fein, ocus ni forcaemnacairtar am^/ ro’innisti ; acht is di-a n-erail forsin cinadh mborb .i. V)\ad \.er a rabad/zr ro’delbsat ‘vXeda sulb^/Ve na faidhble breigge . . .

sen pairt misi ^d.

190 DE QUINQUE PARTIBUS MOMONIAE.

[De QUINQUE PARTIBUS MoMONlAE.]

T] //^~^Oig Mumain a Mumain moir [fragra. iii.

V__^ ni hiad nach cumain le cleir eol dam rann go Mumain dib tall arad tir turaid trein.

o Leim Concult?/;^^ na gloth go Sligi Dalad na n-each dorala ior a \eith loch.

\eth2X na Tuagh-muman tuaigh 10 sloinnfet …. (doib)

o Echtge gu hEiblind ain ata a mbaid re HeinVz^ oig.

o da oilen eile ait Ur-muma go hoilen (Ui Brie) 15 …. Cnamchoill cain

ag-soin an gnath-romn ngloin nglic.

o Chnamchoill go Luachair lain Muma M^^on buanfaidh buain Ota Sliabh Eibhlinn go n-aibh 20 go Sliabh gCain na gceiminn gruaidh.

/Dcas-muma o Sh’abh Cain . . [fragm. iiib.

go fairge re taib na dtonn ; lar-muma o Luachair siar seall gusin Gleann nDian ata drong.

25 aig dia tat

hiia Thasaig Xetho, dan diuid rosgab tar moing go meid rosleig ar a roinn a cuig.

[NOTAE.]

T] adnacul .i. ead nae cul .i. ’ ead ’ dlig^^ ociis ’ nae ’ duine, ocus ’ cul ’ coimet, coimet dX\gid in duine.

In eclais .i. uaid clais clais na huide, no clais fuaigth^^- ar each ; no eclais ondi as eclesia, colectio iustorum .i. comtinol na firen do beth innti, et reliqua.

ADDITAAIENTA

DE CODICE FRANCISCANO

EXCERPTA.

IN LA UDEM HYMNODIAE. 193

[In Laudem HyiMnodiae.]

F] / IVF Oem papa uasal oiregda ro’bai isin Roim da bo comainm
■^ ^ (C)lemens papa ocus is de ro’fiarfiag laronimus tuaruscbala na salm ocus na himnuidi ; ocus ro’gab-som ic athguidi in duilemun co dlestinach in aidche sin co maitin. {Ocus tic) aingil De do nim cuice 5 le tuaniscbail na humnuidi ocus is ead so ro’raid ris, gib e dogebud as a . . . imnaidi corup duan molta intoga ic Dia dogein, oir scrisaig si na huile pecad ocus glanaig si … . ibrigi na colla ocus bathaig

si toil in cuirp d’a aindeoin ocus minig si in truamdacht ocus

si gach uile dasacht ocus brisig si in ferg ocus luathaigig si na haingil

10 ithfirnd ocus deluigid si na diabuil ocus scrisaig si dorchodus na hindtind ocus methaigid si in naimdacht ocus comedaig si in tslainte ocus crichnaidig si na deg-oiprigi ocus lasaig si tene spirudalta isin croidi .i. grad De ri grad daine ocus do(ni) si sithch^/;^ ^tir in corp ocus in t-anum. Do reir mar adubuirt leronimus annsa .uii.

15 caibidil do legis na hanma, “O homo . . . . ni fuil ni is tarbuigi duit annsa beth marbthaig inna dia do molad, uair da molair dia slanaiguid h’anum ocus do chorp le cele.” Mas ed, a duine, hos e seo is legis duit, adair do na salmaib ocus do’n im- naidi . mar adubuir leronimus, nach fetann nach brethuib coiri

20 . . . tuid sualtaigi ocus tuaruscbail na salm ocus na hernaigi do foillsiugud minic . . ar seo haec leronimus ut supra.

LIBER HYMN O

HYMN US DE TRIE US REGIE US.

F|

lO

[Hymnus DE Tribus Regibus.]

TRiur rig tainic do thig De tri gnuisi mar m nglan-re o’n tir oirrth^;^ig ealaig troim d . . min mall-srebaig.

Tr/ar do’gluais fa gen sochair cusin mBethil mban-scothcz^^ tr/ar d’a’r dailed uil oile triur faiged na faistine.

Breith in coiwdig moir maisig tarfas do’n tr/ur sco . . . isin faisdin do gach droing delb in rig isi reltoind.

Retla ard fa halann

in bit braenach

dochi fa cabair cindti re hadaig na hirminti.

Gluaisit in triur rig rathmar n’a lennain co lan-atlam dochuaid in relta reampa ’n-a stuaig senta sonerta.

Ni r’an si began dol sa’teach ria’sa tr/ur co dian-duilech in relta coindlec corrbog dar each renda siubol-grod.

Iss-e na ratar and-sin an athair an ais hanmin . . . . do’bi a ngallga ri na cruindi ceatharda.

Fillseod a ngluine geala

tucsad a tri naisceda

int-i ‘g-a n-anan;^/ gach iul

is anam do gach en-tr/ur. Triur.

,^ — -^- — ~ — .

8T. MICHAEC.g 'C

Tucsad aithne ar a gnuis ngil ^uir& math^r in duilim in og saer-glan ’s i a siur gaehnar hi do gach en-triur.

Ar rochtain rig na cruindi do’n ball-sgoid reid reltuindi fuair in irmr bind-foclach . iul ingontach \ ansir rog.

bog

PRAEFA no IN BENEDICITE. 195

[Praefatio in Benedicite.’]

F] /Tres pueri in fornace ignis ardentis hoc canticum fecerunt. 2b. In campo uero Sennar factus est et in campo Diram specialiter. I n-amseir uero Nabcodonozor doronad. Di-a soerad uero ar thenid doronsat he. Ar na r’adairset inunorro in deilb n-orda doronai 5 Nabcodonozor is aire ro’r’laithea in fornacem. Deus tamen illos cantando hoc canticum de fornace hberauit. Annanias, Azarias, Misael, a n-anmand Ebraide; Sedrac, Misac, Abdinago, a n-anmand Callacda.

B] I hignis canticam 2 Himmuig Senair viViinorro doronad

ociis himmaig Diraim/r^? in . . Diram 3, 4 n-amsir din Ndbcudon

nasor daronad. 3 sasrad oin. uero 4 uair ro’adairset am.

immorro n-ordai doronad la Nabcudon nasor 5 ro’laitea 6

hie canticumm 6, 7 Assarias Misahel n-anmunda hebraice Sedrach

7 n-anmunda 8 k(2llta

[Benedicite.]

F] jDEnedicite omnia opera domini dominum ymnum dicite.

-■-^ et superexaltate eum in secula.

Benedic

Benedic 5 Benedic

Benedic

Benedic

Benedic

Benedic 10 Benedic

Benedic

te cell domini dominum ymnum.

te aquai domini dominum ymnum.

te aquae omnes super celos domini dominum ymnum,

te omnes potentiae domini dominum ymnum.

te sol et luna domini dominum ymnum.

te stellae cell domini dominum ymnum.

te ymberet ros domini dominum ymnum.

te omnes spiritus domini dominum ymnum.

te ignis et calor domini dominum ymnum.

A2] ///. A Benedictio puerorum car. tit. 2 2 superexultate 2

saecula A 3 caeli A z-xX\ 2 4 angeh pro aquae A2 5 aquae A

caelos A on. domini A 6 omnis potentias A 7 am.

domini A 8 stellae A stella 2 caeli A ca^li 2 9 imber 2. 9-29

{incl.) cm. domini A 10 omnis A

O 2

196 BENEDICITE.

F] /Benedicite noctes et dies domini dominum ymnum.

Benedicite tenebrae et lumen domini dominum ymnum.

Benedicite frigus et sestas domini dominum ymnum. 15 Benedicite pruina et niues domini dominum ymnum.

Benedicite fulgura et nubes domini dominum ymnum.

Benedicite dicat terra domini dominum ymnum dicat et superexaltet eum in.

Benedicite montes et colles domini dominum ymnum. 20 Benedicite nantia terrae domini dominum ymnum.

Benedicite maria et flumina domini dominum ymnum.

Benedicite fontes aquarum domini dominum ymnum.

Benedicite beluse et omnia quae mouentur in aquis domini dominum ymnum dicite. 25 Benedicite omnes uolucres celi domini dominum ymnum.

Benedicite bestiae et iumenta domini dominum ymnum.

Benedicite Israhelitae domini dominum ymnum.

Benedicite filii hominum domini dominum ymnum.

Benedicite sacerdotes domini dominum ymnum. 30 Benedicite serui domini dominum ymnum.

Benedicite spiritus et animae iustorum domini dominum ymnum.

Benedicite sancti et humiles corde domini dominum ymnum.

Benedicite Annanias et Azarias Misael domini dominum 35 ymnum dicite.^

Benedicamus patrem et filium et spiritum sanctum dominum ymnum dicamus et superexaltemus eum in secula.

Sacerdotes domini benedicite. amen.

Te enim omnipotens deus benedicimus iure quia tres pueros liberasti ab igne nos quoque de supplicio mortis seternae propter miseri- cordiam tuam eripe Christe audi nos oremus.

As] 13 tenebrae A 14 aestas A 16 fulgora AS 17

benedicat A2 18 superexaltat A superexultat 2 add. Scccula A 20

omnia nascentia terrae A nascentia terrae 2 23 bilue A belua 2 24

^;;z. dicite A 25 caeli A2 27 Israhelite A2 28 fili 2 31,

33, 34 om. domini A 34 om. et A Zacharias j^^‘r*? Azarias 2 Misahel A2

35 om. dicite A 37 superexultemus 2 38 saeciila A om. 38 A2

om. 1-32 I i\\ pro quia A 2 de . . . aeternae om. A ins. A*

3 qui regnas^r<? Christe . . oremus A

’ Dan. iii. 57-J

[Praefatio in Hymnum Christe qui lux es?^

F] Ambrosius siii epscop is he doronai hunc ymnum do molad in tslanicceda oq.us i n-aidche as di’r a chantain. Tre rithim doronad. Sect captil and ocus da line cecha coptil ocus se sillaba dec cech lini.

[Hymnus Uespertinus.]

F] /^"^Hriste qui lux es et dies

^^–^ noctis tenebras detigis lucisque lumen crederis lumen cre(a)tis prsedicans.

5 Precamur sancte domine

defende nos in hac nocte sit nobis in te requies quietam noctem tribue.

/Ne grauis sompnus irruat

10 hostis ne nos surripiat

caro illi consentiat nos tibi reos statuat.

Oculi sompnum capiant cor semper ad te uigelat 1 5 dextera tua protegat

famulos qui te diligunt.

Defensor noster aspice insidiantem reprime guberna tuos fam.ulos 20 quos sanguine mercatus es.

Memento nostri domine in graui isto corpore tu es defensor anim^e adesto nobis domine.

25 Gloria patri ingenito

gloria unigenito simul cum spiritu sancto in sempitcrno seculo.

[Hymnus in Laudem SS. Petri et Pauli.]

F] //^^Hristi patris in dextera

^^-^ Sedentis super ethera

Post ludeorum flagella Post egressum de Gehenna

5 Spiritus sancti gratia

Repleti sunt repentina

Cum cunctarum notitia Linguarum multifaria

Reuelantes misteria 10 In seculis abscondita

Futura et praeterita Ac prsesentia abdita

Ymnos ^/ralmos et cantica Atque sacra libamamina

15 In multa patientia

Et caritate fraterna

Ofiferebant tarn plucita Deo per summa studia

Uitae suae per tempora 20 Beatissima prospera

Talenta euangelica Sancta non sine ussura

Reddentes in dominico Regni gazafilacio

25 /Zelo aequale meritum

est honore perhibitum

Una die ad dominum Se peragendo altissimum

Adepti post martyrium 30 Uocationis bradium

H YMNUS IN LA UDEM SS. PR TRI ET PAULL 1 99

F] Et sanctx contubernium

Trinitatis perpetuum

Non habentis initium Nee non et finem dierum

35 Cuius honor imperium

permanebit in seculum

Quos dominus ad superna Reuocauit cum gloria

Deus dele facinora 40 Nostra pater tarn plurima

Tua magna dementia Et pietate nimia

Per sanctorum suffragia Apostolorum fortia

45 Petri clauicularia

Cui data potentia

Pauli et tali gloria In diuina scientia

Et per Christum in secula 50 Dominantem infinita

200 CANTEMUS DOMINO GLORIOSE.

[Praefatio in Canticum Cantemus Domino.’]

F] /Cantemus. Filii Israhel hoc canticum cecinerunt post

transitum rubri maris et demersionem illorum in illo. Moyses tamen

et totus chorus uiriHs prius cantauit. Hironimus dicit quod Maria

soror Aaron cum muUeribus popuh cecinit ; sed finito carmine

5 uirorum mulieribus sexus quasi secundo ordine hoc carmen cecinit.

[Cantemus Domino Gloriose.]

F] /^"^Antemus domino gloriose enim honorificatus est

^^-^ equum et ascensorem deiecit in mare

Adiutor et protector fuit mihi in salutem

hie deus meus et honorificabo eum 5 deus patris mei et exaltabo eum

Dominus conterens bella dominus nomen est illi

Currus Pharaonis et exercitum eius proiecit in mare

Electi principes eius submersi sunt in rubro mari

Pylago cooperuit eos 10 deuenerunt in profundum tanquam lapis

Dextera tua domine glorificata est in uirtute

dextera manus tua domine confregit inimicos

Et per multitudinem maiestatis tua^

contriuisti aduersarios misisti iram tuam 15 et comedit eos tanquam stipulam

Et per spiritum iracundia^ tuae diuissa est aqua

Gilauerunt tanquam murus aqua^

gilauerunt fluctus in medio mari

A2] /// A canticum /// 2 canticum Marias sororis Moysi I gloriosai A 2 aequum A equm 2 proiecit A2 om. 5

A i7ts. A"*^ 7 Faraonis A Faronis 2 8 Electos ascensores (ascen-

siores 2) ternos stratores (statores 2) demersit in rubrum mare A2 9

pilago 2 10 tamquam A 11, 12 dextra 2 12 confringet A

15 tamquam A2 16 iraecundiae A iracondiai'2 tuae A diuisa A2

17, 18 gylauerunt A 17 tamquam A muros A2 aquae A

C ANTE M us DOMINO GLORIOSE. 201

F] Dixit inimicus persequens comprehcndam 20 partibor spolia replebo animam meam

interficiam gladio meo dominabitur manus mea

Missisti spiritum tuum et cooperuit eos mare

submersi sunt tanquam plumbum in aqua ualedissima

Quis similis tibi in diis domine quis similis tibi 25 gloriosus in Sanctis mirabilis

in maiestatibus faciens prodigia

Extendisti dexteram tuam et deuorauit eos terra

/gubernasti iustitia tua populum tuum

hunc quem liberasti 30 Exortatus es in uirtute tua in refrigerio sancto tuo

Audierunt gentes et irat^ sunt

dolores comprehenderunt inhabitantes Philistim

Tunc festinauerunt duces Edom

et principes Mcabditarum apprehendit eos timor 35 Fluxerunt omnes inhabitantes Chanan

decidat super eos timor et tremor magnitudinis brachii tui

Fiant tanquam lapis donee transeat populus tuus domine

usque dum transeat populus tuus domine

hunc quem liberasti 40 Induces plantans eos in montem hereditatis tuae

in praeparato habitationis tuae quia praeparasti domine

Sanctimonium tuum domine quod praeparauerunt manus tuae

domine tu regnas in aeternum in seculum seculi et adhuc

Ouum intrauit equitatus Pharaonis 45 cum curribus et ascensoribus in mare

et induxit dominus super eos aquas maris

Filii autem Israhel abierunt

per siccum per medium mare^

Deus patris mei et exaltabo eum 50 Dominus conterens bella dominus nomen est illi.

A2] 19 conpraehendam A 22 misisti A2 23 merserunt

A misserunt 2 pro submersi sunt tamquam A plummum 2 ualidissima A2 25 mirabiles A 28 iustitiam tuam populo tuo A 31

iratae A 32 conpraehenderunt A conprehenderunt 2 Filistim A

34 Mohabitarum A Moabitarum 2 adpraehendit A adprehendit 2 35

tabuerunt /r^ fluxerunt A Channan A2 36 decidet 2 brachi AS

37 tamquam A 38 om. domine A ins. A* 40 tuae A 41

praeparata A tuae quod praeparasti A 42 praeparauerunt A tuae A

43 aeternum A et in A2 saeculum saeculi A ad hunc 2 44 Quoniam A2 intrabit 2 aequitatus A a^quitatus 2 Faraonis A Faronis 2 47

Israel 2 habierunt A 49, 50 of/i. A2

• Exod. XV. 1-15.

202 CANTEMUS DOMINO GLORIOSE.

FJ Deus qui exeunti ex ^gipto populo tuo maria diuisisti et suspensis

utrinque marginibus in specie muri erigi fluenta iussisli animas

quoque nostras a diluuio peccatorum liberare digneris ut transire

uitiorum gurgitem ualeamus hoste contempto saluator mundi qui

5 regnas in secula seculorum amen.

A2] T-5 ^7«. 2 I Aegypto A 2 utrimque A eregi A iusisti A

3 diluio A 4, 5 mundi qui cum aeterno patre uiuisdominarisac regnas

cum spiritu sancto in saecula saeculorum A oin. amen A

PRAEFATIO IN QUICUNQUE UULT. 203

[Praefatio in Quicunque uult.’\

F] Senad Nece doronai in n-iris catholic. Ocus trl epscoip dlb namma