From: Giraldi Cambrensis Opera, vol. 5, ed. J. F. Dimock, Rolls Series (London, 1867).

INTROITUSi IN RECITATIONEM.

34 b.

Quoniam de iusulse Hibernicse situ, variisque tam Havlng continentis quam contentorum naturis, de prodigiosis ^’"^^ . ^ quoque naturse ipsius excursibus, et originalibus gen- pkia, Gir.

ad nostros

Camb. is

tium lineis, a longis retro seculis usque a.^ in^oi/xuo ^^^^^^^ ^^ jam dies, in Topographia disseruimus, ad multorum become the instantiam et magnorum, aggressi sumus nostri tem- o/ the ^'^

poris gesta, et ultimse istius expugnationis Hibernicse Conquest

1 • j 1 -NT • j- oflreland.

senem suo quoque volumme declarare. JNam si dies

antiquos, cum eorum gestis, quse secula nostra longe

prsevenerant, satis evidenter expKcuimus, quanto magis

ea quse vidimus, quorumque majori ex parte testes

sumus, et quorum de fide memoria tam recens hsesi-

tare non permittit, luculento relatu depromentur.

Retroacti siquidem temporis gesta, locaque, Topogra-

phia describit ; preesentia vero prsesens Historia com-

prehendit.

Videor tamen jam mihi videre, quoniam cuncta

evidentia, cuncta facilia, cuncta patentia cunctis lector

inveniet, qualiter naucipendendo nunc in nauseam

nares contrahit, nunc labellum porrigit, nunc libeUum

projiciendo contemnit. Sciat autem in primis, quod This Ms-

laicis hsec, et parum literatis edita principibus, plano jendedfor

^ This Introit is omitted in Ha. and Hb. It is in the Symb. Elect., iv. 5, (vol. i. 393), where it is called

" In Vaticinalem Historiam prse- " fatio prima."

208 EXPUGNATIO HIBERNICA.

laymenandfacilicjuc stilo, solam desidcrant ad intelligentiam ex- prin^ce^s, planari. Popularibus quippe verbis uti licebit, ubi Therefore tam populi quam majorum in populo res gestoe litera- plain and ^^^™ beneficio declarantur. Prseterea publicam ex easystyle. industria formam, et cuivis absque difficultate paten- tem, privato tamen jure venustatam, in omni studio nostri musa laboris elegit, antiquum illum durum et austerum quorundam auctorum scribendi morem modis omnibus respuens et refutans ; et quoniam novos mores nova sibi conformant tempora, veterum^ vitam, et juniorum verba sectari philosophica suadet senten- tia, pra3sentis idioma sermonis, et modernre modum eloquentiai avide cupiens et amplectens, Cum enim articulatae sint voces earum quse sunt in anima pas- 35. sionum notfe, et ad declarandos animi conceptus sohim humano generi verba sint data, quae major inscitia quam illa, qute ad evidentiam indicanda proponimus, ignotis sermonum ambagibus, et intricatis quibusdani verbomm involucris abdere ^ potius et velare ; et ut singulari scientia scioli videamur et soli, aliis tanquam videndo non videntibus, et intelligendo ^ non intelK- gentibus, eo ipso quo intelligi debemus ut non in- telhgamur elaborare ? Satius enim est, ut ait Seneca, mutum esse, quam quod nemo intelhgat palam proferre, Quanto igitur verba intellectui magis accommoda, dum eleganti quadam juncturae’’^ fuerint ratione conserta, tanto magis idonea, tantoque propensius hteratae dis- cretioni famiharia, [Unde ^ poeta ;

Hor. A. P. ‘< Dixeris egi’egie, notum si caUida verbum

" Reddiderit junctura novum,"]

1 veterum] R. B, ; veteremque, L, T. Cl. Ka. Rb. Hooker’s transla- tion is: " The lives of the old men, " and the pleasant speeches of young " men."

^ intelligendo] L. R, B. ; audiendo, T, CL, &c,

" junctura’] L, B, T, Cl., &c. ; junctura, R. F,

■’ This quotation from Iloraco

• ubdere’] L, B, T., &c, ; addcre, | not in L. R. E. T. In Cl. \i. Uh W. F,

INTROITUS, 209

Prseterea, quoniam opiis non ignobile, nostram Topo- The Topo- graiyhiam, livor laniat et detrectat, acl ejus excu- iVnobk °^ sationem qufedam interserere non indignum reputavi- “^vork, mus. Scliolastici stili elegantire omnium unica laus i^y the est, et uniformis : primce Distinctioni et tertise livor, ^^^ss of

Gnvy :

contra naturam in laudem erumpens, oblatrare tam

verecundatur quara veretur.

Sed quoniam difficile est fictam diu ferre personam,

ad pleniim a natura degenerare non pr?evalens, ut vel

in aliquo noceat, ut vel citra crepitnm tumor ille

detumescat, in mediam Distinctionem insolenter inve-

liitur, parte mendacii nitens summam universam de-

colorare. Objicit enim in hunc modum : Lupum beeause of

introducit cum sacerdote loquentem, bovina humano j*^^™f”^’'

corpori depingit extrema, mulierem barbatam, hircum

amatorem, et leonem. Verum qui talia tam vehcmen-

ter abhorret, legat in libro Numeri asinam Balee ^ But such

locutam, et prophetam increpantem. Legat vitas pa- “^^’^^^^111^'^

trum, faunumque ibidem cum Antonio loqueutem. and in the

Legat et Paukmi [in eremo ^] corvi rainisterio pane ^^e f^thers^

refectum, et duplicatura hospitis gratia beneficium.

Legat et alia quoque leronimi opera multa. Legat

[Exameron Ambrosii,] ^ et Dialogum Gregorii. Legat

Augustinum De Clvitate Dei ; et prfBcipue libri sexti-

decirai, et vigesimi-primi, plena prodigiis volumina non

prsetereat. Legat et undeciraura de portentis Ethl-

mologiarum Isidori librura : necnon et tara de bestiis

duodeciraura, qnara de lapidibus eorumque virtutibus

sextum-deciraura. Legat ^* Valeriura Maxiraum, Tro-

giim Pompeium, Pliniura, et Solinum. In quibus om- And in

nibus, quse in hunc niodum livido dente demordeat, P’"°/^’^^ ’ ^ . . ’ authors.

multa reperiet. Legat h?ec, inquam, et propter pro- digiosa qufedam inserta, nobilium auctorum opera uni- versa conderanet.

’ Balee’] R. B. T. ; Balae, L. ; " Leyat . . Sollnum”] Not in L,

• iti erenio~\ Not in L. R. B. In , B. In margin of R. In text of T.

T. Cl., &c.

^ Exameron Ambrosii’] Not in L. R. B. In T. Cl., &c.

Cl., &c.

O

effect.

210 EXPUGNATIO HIBEENICA.

Andmany Advertat niitem sanius et attendat, juxta leronmii though in- sententiam, multa in scripturis incredibilia reperiri, credible, nec verisimilia, qure nihilominus tamen vei’a sunt.

Drc TGt …

true, ac- Niliil enim contra natura? Dominum prfevalet natura,

cording to ^^q detestari debet, sed admirari, sed venerari Crea- bt. Jerome.

toris opera qurevis creatura.

St. Augus- Et ut Augustini quoque verbis ad hsec utamur,

mony to^*’" " Quoniodo ^ cst euim - contra naturam, quod Dei fit

the same " voluntate, cum voluntas tanti Conditoris conditje

" rei cujusque natuia sit? Portentum ergo fit non

" contra naturam, sed contra quod est nota natura."

" Sicut ergo^ non fuit impossibile Deo, quas voluit'*

" naturas instituere ; sic ei non est impossibile in

" quicquid vohaerit quas instituit immutare." " Nec

" ego ^ volo temere credi cuncta qu?e posui, quia nec

" a me ipso ita creduntur, tanquam nulla de illis sit

" in mea cogitatione dubitatio : exceptis his qua? vel

" ipse sum expcrtus, vel cuivis focile est experiri."

" Cetera vero sic,*^ ut neque affirmanda, neque neganda

" decreverim." Qui lapides Indicos virtuosos " habent'

" atque noverunt, numquid ita mirantur ut hi quibus

3.j b. " primum potentia eorundem ostenditur ? Quibus

" autem non ostenditur, fortasse non credunt ; aut si

*•’ credunt, inexperta mirantur ; et si contigerit ex-

‘■ periri, adhuc quidem mirantur^ insolita ; sed assidui-

" tas experiendi paulatim subtrahit admirationis inci-

" tamentum." " Quarum ^ autem rerum ante oculos

" nostros ^*^ quotidiana documenta versantur, licet genere

" non minus rairabili, ipsa tamen assiduitate vilescunt:

" sic et in ipsa India constituti jam desinunt multa

’ De Civ. Dci, xxi. 8, § 2. i ^ Dc Civ. Dci, xxi. 4, § 4.

• cst ciiim’^ So L. R. B., •with | ‘^ mirajitiir’^ L. R. B., &c., witli

Aug. ; est, T.

=’ De Civ. Dci, xxi. 8, § 5.

•• voluit] R. B. T. CL, &c., ■«•ith Aug. ; vohierit, L.

^ Dc Civ. Dci, xxi. 7, § 2.

‘■’ sip] Augustinehas “sichabeo.”

Aug. ; admirantur, T.

« De Civ. Dci, xxi. 4, § 3. Not to the word.

“’ ociihs Ho.t/m<.] R, F.jWith Aug.; nostros ocuios, L. B, T. Cl. Rb.

INTROITUS.

211

4 '’

" mirari, qujB ad nos poterunt miranda perduci Unde efc^ Augustinus super aquse in vinum in evan- gelio rautatione ; Major virtus est in ci’eatione et gubernationo coeli et terra3, et quod qiiotidie aqua pluvijB per vites vertitur in vinum, et quod ex parvo serainario fruges creantur efc arbores, Sed quod [hrec] ^ naturaliter fiunt, jam ex usu viluerunt. Ideo qusedam, otsi rainora, prjeter solitum naturas sibi Deus reser- vavit, per quse virtus, qupe in majoribus operatur, ad memoriam reducitur.

Videat itaquo livor, nec invideat, natura? Dorainura contra naturam prte oculis hominum multa sponto patrasse ; quibus evidenter pateat et clarescat, plus Deum posse quam hominem nosse, longeque trans omnem liuraanam intelligentiara, divinam inefFa])ilifcer exfcendi pofcenfciam. Unde ^ Cassiodorus ; " Summura " genus scientife est, scire Deura tanta pr?cstare, qnve " huraani scnsus non valent atfcingere.”

Seraper ‘^ enim, efc quasi ex indusfcria, seria sui nego- fcia novis quibusdam nafcura depingifc ; ut sic manifeste doceafc efc declarefc, quod licefc humanis ufccunque ingeniis usualia ejnsdera opera valeanfc afcfcendi, pofccntialis ta- raen effectus nequeafc coraprehendi.

Ad haec’’ aufcem objiciunfc mulfci, efc hi proBserfcim qui Objections

" Uiulc; ct . . . rpdurUnr"] This quotation /rom St. Augnstine not in L. B. In margin of ]{. T. In text of F. Cl., &c. It scems to be taken, in substance only, from Iti Joan. Enatiff. Tract., viii. § 1.

• liac’] Not in E. F. In T. Ilb. " quoniam haic " instcad of " quod " hffic," in Cl.

^ Unde . . attinc/crel Not in L. B. In margin of R. lu text of T. F. Cl., &c.

^* Sevipcr . . comprehcndi] This section has before appeared, in the preface to Second Distinction of tlie Topographia, supra, p. 75.

•’’ Ad hccc, Sfc.] Ilence, to end of this Introit, I give as in L. R. B. F. It occurs again, almost word for word, with one or two small addi- tions, as the latter part of tlie second preface to Ist Book of our autlior’s Knmbria Descriptio. Instead of it, later editions, as in T. Cl., &c., have as Ibllows : " Auctores itaque " pracscripti si temporum suorum " prodigia suis tantadiligentia bag- " tis inseruere, nostri quoque nos " temporis, nostrorumque finium " nova, et contra natuvaj cursum " edita, literis eadem libertate com- " mendantes, ut quid, nisi quia

o 2

212

EXPUGXATIO IIIBERXICA.

of Giral- dus’s friends to his devo- tion to lite- rature.

Virg. Ecl. ii. G5.

His great love of it,

and profi- ciency in it.

The lahour

pleasant, though the difEcuIties many.

dicuntur aniici, ob studii vehementiam me rebus .secu- laribus negotiisque familiaribus minus intentum, et ob hoc segnius in mundanre dignitatis gradibus prove- hendum : auctorum olim, tam historicorum quam poeti- corum, auctoritatem in desuetudinem abiisse ; literarum honorem cum literatis princijMbus prreteriisse ; aliis ho- die viis ad honorem perveniri. Fateor ho?c, equidem fateor; et fticile veris acquiesco. Sequuntur enim principes improbi, curiam cupidi, codices et pixides ambitiosi. Sed quoniam

" Trahit sua quemque vohiptas,"

me literarum a pueritia traxit amor, et tanquam deli- ciarum omnium caput literatce studium delectat elo- quentise. Hoc itaque prreditus voto, supra co8etaneo.s multos scrutabunda tam cursuum naturse quam excur- suum inquisitione profeci ; et posteritati consulens, inclita nostri temporis acta sub silentio perire non permisi.

Nec ista tamen absque Labore complentur plurimo, sed jocundo. DifficiHs namque est tam certa rerum singukrum indagatio ; difficilis inquisita? simul et ex- quisitffi veritatis ordinata dispositio ; et ab initiali puncto fiualem ad usque, non discrepante materia.

Tlor, 2

E]). i. 90.

" mundus in maligno positus cst, " rodimur et laceramiir ?

" Si quid ergo novum in opus- " culis nostris, ct inauditum euier- " serit, non statim lividi vel demor- " deant vel contemnant ; sed nunc " ignoscendo, nunc approbando, " studia procedere sinant. Nam, " ut ait poeta,

" ’ Si patribus nostris novitas in-

" ’ visa fuisset " ’ Ut nobis, quid nunc csset vc-

" ’ tus, aut quid habcret, " ’ Quod legerct tereretiiue viri-

" " tiui, publicus usus."

" Desinant ergo aliquid damnare " quia sit novum, quod labentis " temporis beneficio, dum novitatis " arguitur, desinit esse novum.

" Ilabeat igitur in illis et priesens " tempus quod laceret, et posteintas " quod laudet. ITabeat hoc quod " hcdat, illa quod legat. Habeat " hoc quod damnet, illa quod amet. " Ilabeat hoc quod reprobet, illa " quod probet."

Of this, the two last sections, " Si quid . . probet," have already occurred in thc preface to tlie Sccond Distiuction of the Topot/raphia, .«/<- ■jini, p. Tfi.

INTROITUS. 21

o

recta per rnedium funis extentio. Difficilis quoque, quatinu.s tam verbis quam sententiis scintillet oratio, ornati sermonis elocutio : quippe cum ad explicandam memoiundorum seriem non minus elegantium verborum torqueat electio, quam vexat ^ inventio. Tanto namque propensiore opus est opera, tantoque singula prius elimanda videntiu’ quam eliminanda, quaiito scripto commendata se multorum oculis subjicere non formi- dant, nec solum pra3sentibus sed futuris, argutorum simul subitura judicium et ofiensorum. Verba nimirum emissa, quia statim evolant et evanescunt, nec laudis eorum memoria nec vituperii diuturna. Scripta vero, quoniam edita semeJ et publicata non prsetereunt, ad auctoris sui permanentem vel gloriam extant vel igno- miniam. Quoniam, ut ait Seneca,^ " Lividi lectoris ^ Sldon. " malitia dictionem sanam et insanam pari revolvit E^st. iii. " appetitu: non amplius concupiscens electa quse laudet, !■• " quam des])ecta qute rideat." Igitur inter studia laude dignissima, hujus quoque studii laus non ultima. His- toria namque est antiquitatis auctoritas, " testis tem- Cicero De " porum, lux veritatis, vita memorise, magistra vitse, ^^^**"^^» “• " nuntia vetustatis.”

Tanto denique labor hic delectabilior, quanto dignius quam aliena recitare recitanda proferre, quanto appeti- bilius ab aliis eligi quam bonus aliorum elector videri, quanto laudabilius digne ab aliis in laudem efferri quam dignus aliorum laudator haberi. His itaque pascor deliciis, et reficior; leronimo malens similis esse quam Creso, longeque plus opibus cunctis opum approbans contemptorem. His gratulor divitiis,^ et

• vexat] L. R. B. F. ) rexet, in | ‘• namferme appetitu pari retolvit; Kamb. Dcscriptioi " non amplius concupiscens erecta

Seneca’] I have found no such passage in Seneca’s writings. But in Sido7iius ApolL, Epist. iii. 14, is this : " Qui maxime sibi doctus " tidetur, dictionem sanam et insa-

" quse laudet, quam despecta qua^ " rideat."

^ lectoris’] R. B. F. ; livoris, L.

•• divitiis] R. B. F. ; deliciis, L.-

214 EXPUGNATIO IIIBERNICA.

delectov; semper intemperantipe modestiam, seniper lionestam superfluitati prieferens sufiicientiam : et quo- niam illa pereunt, ista perire non possunt, illa trans- eunt, ista cum Eeternitate contendunt, semper lucro laudem, semper gazis gioriam anteponens.

CAPITULA,

215

IN TRES QUOQUE^ LIBELLOS LIBER ISTE

LIBRATUR.

36,

Incipiunt CajyitulcL^

[I.] — Primus continct cle exilio Dermitii,^ ct ejusdem

per Anglorura regem Henricum secundum restitutione.’’ [II.] — De reditu ejusdem per Majorem Britanniam ; et

mora aliquamdiu, primo iu Bristolli, deinde in Kam-

briae partibus facta, [III,] — De primo Stephanidse in Hiberniam adventuj

et Wcisefordensis urbis subactione. [IV.] — De Ossiriensium expugnatione. [V.] — De Rotherici Connactensis, cum totius Hiberni£e

principibus, in Dermitium conspiratione. [VI.] — Defensio Dermitii, et descriptio. [VII.]— Oratio Rotherici. [VIIL]— Oratio Dermitii, [IX.] — Oratio Stephanidse. [X.] — De pace reformata. [XI.] — De Mauricii Giraldidse adventu, et Dublinensium

statim subactione.

’ In tres quoquel^ L, R, B, Cl. ; In duos, Ka. Rb. Hb. Ha. begins with preface iinfra, p. 222), “A " multis,” &c., after -which the wish of chapters, without any heading to either.

2 Incipiiint Capitula] L. CL, &c. Not in E. B. Ha. No numbers ai’e affixed, either to the " Capitula " here, or tb the chapters themselves afterwards, in any manuscript that I have seen, except in a portion of

Ra. I therefore include I., II., &c., in brackets,

3 Dermitii’] This nanie, occurring so fi’equently, is of course variously spelt ; almost always, however, either " Dermitius " or " Dermicius," the former pei-haps being the more general in the best early manu- scripts. To this spelling I shall adhere, without noticing the varia- tions of the manuscripts.

■* restilutionel L. Cl., &C. ; rcsti- tutionem, E. B.

216

[XII.] — De comitis Ricardi Strigulensis pra?paratioiie. [XIII.]— De Reimundi^ adventu, et . Wateiiordensium

apud Dundunnolf - confectione. [XIV.] — Oratio Reimundi. [XV.]- Oratio Herveii. [XVI.] — De Ricardi comitis adventu, et uiLis Water-

fordensis expugnatione, et filiiu Dennitii desponsa-

tione. [XVII.] — De Dublinensis urbis expugnatioue. [XVIII.] — De’^ Arcbmatiensi conciHo. [XIX.] — De generali Anglorum regis contra comitem

edicto ; et Reiraundo ad regem transmisso. [XX] — De nobili Anglorum antistite Thoma, interim

in Anglia martyrio coronato. [XXI.] — De confectione Norwagiensium et insulanorum,

Hasculpbo et Jobanne Vebementi ducibus, apud

Dubliniam. [XXII.] — Obsidio Dubliiiiio, a Rotberico Conuactensi

facta,^’ et insulanis. [XXIII.]— Oratio Mauricii. [XXIV.] — Confectio Rotberici. [XXV.] — De dolosa Stepbanidse a Weisefordensibus apud

Karrec ^ captione. [XXVI.] — Descri])tio Stepbanidre. [XXVII.] — Descriptio comitis. [XXVIII.] — De occursu comitis Anglorum regi in Clau-

dicestriie partibus, et pace reformata. [XXIX.] — De Ororicii regis Medcnsis apud Dubbniam

interim confectione. [XXX.] — De adventu Anglorum rcgis Henrici secuudi

in Hiberniam.

’ Reimuiidi] So spelt almost uni- vcrsally ; Kaiiniiiidi, L. herc, and once or twice afterwards.

• DundunnolJ"] So gcncrally, but of course variously spelt, " Dundul- " uolf," " Dunduuofli," &c.

^ Tliis Cap. not in L. In R., &c. ’ facta] Not in L. In K. 15. CI.,

&c.

Karrec] E. B. Ila. ; Karrcch,

L.

CAPITULA.

217

[XXXL, XXXII.] — De Stephanide in primis regi apud Waterfordiam . in vinculis adducto, et paulo post liberato. Et tam Dermitio Corcagiensi quam Duve- naldo Limericensi, cum universis australis Hiberniaj principibus, se regi sponte subdentibus.

[XXXIII.] — De borealis Hibcrnire principibus apud Dubliniani subditis ; et Rotlierico Connactensi sponte subacto. •

[XXXIV.]— De Cassiliensi concilio a rege convocato, et magnificc celcbrato.

[XXXV.] — De regiis eonstitutionibus ibidem promul- gatis.

[XXXVI.] — De nimia tempestatum ingruentia.

[XXXVII.] — De rege revocato per intestinse malitiye conspirationem, necnon et RomanjTo curige legationem.

[XXXVIII.] — Qualiter de Hibernia in Kambriam, de Kambria in Angliam, de Anglia in Normanniam, duobus oceani bracliiis ocius emensis, mira celeritate transvolaverit.

[XXXIX.] — Qualiter cum Eomanis apud Custanciam^ legatis, deinde cum Lodovico Francorum rege, in finalibus terrarum marchiis, cuncta statim solita prudentia pacificavit.

[XL. — De visione,- immo verius visitatione, regi Hen- rico apud Kaerdift" divinitus facta, et revelatione monstrata.]

[XLI.] — De Medensis interim regis Ororicii proditione, et ejusdem a Dublinensi familia interemptione.

[XLII.] — De visionibus, et variis earundem eflectibus.

[XLIII.] — Descriptio Mauricii.

[XLIV.] — De filiis in patrem manifeste insurgentibus ; et optima, quam rex in Hibernia reliquerat, familia revocata ; et Hibernije custodia comiti Ricardo com- missa.

5G b.

1 Custanciam’] R. B. ; Custan- tiani, L. ; Constantiam, Ila.

• This Cap. not in L. li. B. Ha. Cl. Ba. In Hb. Eb.

218 EXPUGNATIO IIIBERNICA.

[XLV.] — Do bclli biennalis alea, ct patris in filios ubiquc vietoria ; necuon et pnedicanda per secula mira victoris iu victos inisericordia.

[XLVI.] — Descriptio Anglorum regis Henrici secundi.

[I.] — Secundus Liber continet de rcdifJu comitis in

Hiberniam, ab Anglorum rcge transmissi ; et Rei-

muudo iterum familiaj prsefecto. De terris Ophelanorum depra^datis, et Lismoria spoliata ;

in portu quoque Lismoriensi ^ navali bello conserto. [II.] — Qualiter reverso in Kambriam Reimundo, iterum

familia sub Herveio defecit ; interfectis apud Ossi-

riam Dublinensibus, et comite apud Waterfordiam

quasi obsesso. [III.] — De reditu Reimundi, ad comitis mandatum ; et

Basilia sorore comitis ei desponsata ; Rotlierico vero

Connactensi a Dublinice finibus, quos invaserat, in

fugam converso, [IV.] — De generum inter se per alterna matrimonia

connexione ; et tam Mauricio quam Meilerio in

Hibernia feodato. [V.] — De privilegiis interim ab .A.nglorum rege perqui-

sitis, et in synodo Watcrfordensi promidgatis. [VI.] — De quinquepartito jure ; duplici veteri, tripli-

cique novo ; quo Britanuii.u reges Hibernia contiugit. [VII.] — De nobili, dignaque memoria, Limericensis

m*bis expugnatione. [VIII.] — Reimundi descriptio. [IX.] — Meilerii descriptio. [X.] — Generis commendatio. [XI.] — Herveii descriptio.

’ Lismorknsi] So the MSS., and 1 lake for Watcrlbrdensi. Sec tbe so Cainden. It is bowever a mis- I cbapter itself infra.

CAPITULA.

219

Reimimdi ab Herveio facta ^ delatio ; et ob hoc quatuor

milituin in Hiberniam a rege facta^ transmissio, et

Reimujidi revocatio. [XII.] — De laudabili Limericensis familiee per Reimuu-

dum et Meilerium subventione. [XIII.] — Principis Ossiriensis oratio. [XIV.] — De comitis interim morte Reimundo nunciata ;

et ob hoc Limericensi m-be relicta, totaque familia

cum Reimundo Dubliniam reversa. [XV.] — De Willelmo Aldelini^ filio, post mortem comitis

generali in Hiberniam custode transmisso ; et invidia

quam in Reimundum et Meilerium, Mauricii filios,

totumque genus, incessanter exercuit. [XVI.] — Aldelini filii descriptio. [XVII.] — De Johanne de Curci, qui primus Ultoniam,

citra majoris authoritatem, invasit, et multis eam

bellis viriliter expugnavit. [XVIII.] — Johannis descriptio. [XIX.] — De Dublinensi concilio, a legato Romante sedis

Viviano celebrato ; et Anglorum regis privilegiato in

Hiberniam jure, publice ab ipso legato viva voce

propalato ; et victualibus ab ecclesiis extrahendis, justae

taxationis precio soluto. [XX.] — De Aldelini filio revocato, et Hugone de Laci

eidem subrogato ; Stephanide quoque, et Milone

Coganensi, et Philippo de Breusa,^ apud Corcagiam et

’ facta] Neither of them in L. Ha. Intei-lineations in K. In text of F. Cl., &c. B. has the secoud, but not the first.

• Alddini] So in the early MSS. veiy frequently ; always, I may almost say, in L. and B. ; with the two j’s unmistakeably marked. There are of com-se doubtfol in- stances, ■where it might be either ini or mi ; but there is no one instance, I think I niay safely say, in the early MSS-, where it is plainly mi and

not ini. He is called " filius Al- " delini" byHoveden (301 b, 31G b), and " Fitz-Audeline " by Regan (I. 2603). He has generally been called " Fitz-AIdebn." He is a famous person in Anglo-Irish his- tory ; more remarkable, however, in his descendants than in himself, if there be truth iu Giraldus’s ac- count of him.

^ Breusa’] R. B. ; Braosa, L. Brusa, Ha.

220 EXPUGNATIO HIBERNICA.

Limericum confeodatis simul et confoederatis ; et variis

partium illarum tam adventibus quam eventibus. [XXI.] — De HibcrniiB regno sub Hugone de Laci paci-

ticato et incastellato ; et suspicione de ipso, ex uimia

cum Hibernicis familiaritate contracta. [XXIL]— Hugonis descriptio ; et electte juventutis com-

mendatio. [XXIII.] — De adventu Joliannis constabularii Cestrensis,

et Kicardi de Pec ; et pluribus, Hugone revocato,

castellis per Lageniam coustructis. De Hugone de Laci iterum custode transmisso ; et

multis, tam per Lageniani (juam per Mediam, castellis

sub ipso constructis. [XXIV.] — De Laurentio Dublinensi arcliiepiscopo, in

transmarinis GallicB partibus, apud Augense castrum,

rebus bumanis exenipto ; et Johanne Ciminoeidem^

substituto. [XXV.] — De Jolianne, Dublinensi - jam archiepiscopo,

tanquam filii regis prsecursore in Hiberniam a rege

destinato ; ‘^ et, Hugone rcvocato, Pliilippo Guigor-

niensi custode transmisso. [XXVI. — De lerosolimitano patriarcba Eraclio, ab

orieute in occidentem, emensis oceani brachiis, ad

Angiorum regeni Henricum secundum, terra; sacrse

postuhxndi prsesidii causa, interim in Angiiam trans-

vecto. [XXVII. — Regis “* patriarcha? facta responsio ; et quasi

prophetica patriarcha3 secuta comminatio.] [XXVIII.] — De regno Palestiuo, occulto quodam diviniB

permissionis arbitrio, paulo post in sacrilegas Sara-

cenorum manus devokito; et Cisalpinis principibus,

’ eidem} li. B. Cl., &c. ; ei, L. ’ lieyis, ^‘c.] This Capitulum is

• Dublincn.si’] K. B., &c. ; l)ub- I in no MS., and iiot in Camden.

lincnsium, L. Cl.

^ a regc destinalo’] B. and the late JMSS. ; dcstinato a regc, L. ; a rcyc omitted iu K. 1\

The chapter itself, injra, is in two or three of the late MSS., and in Camden. I thcrcfore placc its lieading here within brackcts.

CAPITULA.

221

ab illustri Pictavensium coniite Ricardo sumpto

uobilis ausus exemplo, salutifer?e signo crucis insig-

nitis. [XXIX.] — De inopinata inter reges et coraitem statim

Buborta discordia. De Romani imperatoris Frederici digna laude matu-

ratione. [XXX.] — De visione [ejus qui ha^c scripsit ;] ^ et visionis

expositione. [XXXI.] — De meraorabilibus nostri temporis tam adven-

tibus in Angliara, quam eventibus. [XXXII.] - — De primo filii regis Johannis in Hiberniam

adventu. [XXXIII.]— Tam Stephanidse quam comitis, necnon et’”*

regis, tam commendatio quam excusatio. [XXXIV.] — De mora et impedimentis plenre perfectasque

conquisitionis. [XXXV.] — De gestis, Hibernire translato in Johaunem

regni dominio, breviter recapitulatis, et suis scripto-

ribus assignatis. [XXXVI., XXXVII.]— Quibus ex causis filio regis in

hoc primo conatu non successerit.’’’ [XXXVIII.] — Qualiter gens Hibernica sit expugnanda. [XXXIX.] — Quo moderamine eadem expugnata .sit

gubernanda.

[Expliciunt Ccqntula.] ^

’ ejus qui hcec scripsit] Not in L. R. B. Ha. In margin of F. In text of Cl., &c.

• This and tlie rest of the Capi- tula not in Ha.

3 eq Not in L.

■* successerit] R. B. Cl., &c. ; successerat, L.

5 Expliciunt Capitula] Not in L. R. B. Ha,, &c. In CI.

222 EXPUGNATIO IIIBERNICA.

INCIPIT VATICINALIS HISTORIA.

Illustri Pidavensium comiti Ricardo Giraldus Kamhrensis.

Bcingre- A multis requisitus, et multoties, ut inclita nostri

mam-^to^^ temporis gesta, qusG vel certis ab indicibus audivi,’^ vel

mite the oculis ipse conspexi, literis commendarem, temporum

deedi? of injuriam proetendere consuevi. Quse certe, invalescente

his own luxu rerum ac libidine, tam sumptuosa sunt et ambi-

time, Gi- . … .

raldus at tiosa, ut insatiabilem corporis ad curam liber ille

length con- animus ex toto captivetur. Considerans tamen, et sents, for … . . .

the sake of diligentius attcndens, rerum istarum notitiam posteritati

postenty, ^^^^ perutilem, nihilque laudabili ingenio, mentique

studiosse adeo perniciosum et pestiferum, ut otiositatis

vitio contracta desidia, stilo potius indulgendum mihi

ipse persuadens, vix tandem monitis acquievi. Sed

quid prsesumptuosius esse potest, quam ut scribere ve-

limus non vacantes ; ut publicc legi gestiamus, non

37 b. legentes ; ut invidi et invisi judicis undique subdamur

cxamini, nos ipsos non examinantes ? Tullius, elo-

quentire fons, cum dicere peteretur, fertur excusasse,

quod pridie non legissct. Quid jam aliis accidere

poterit, si tanta laus fixcundise auctorum visa est bene-

ficia postulai*e? ^grescit profecto ingenium, nisi jugi

lectione rcparetur.^ Legendi namque studio, quasi quo-

I Incipit, t5-c.] So L. K. B. ; Praj- fatio secunda, Cl. In \l., at the tops of the eolumns, is thc rubric, " Prffifatio secunda." This Prcface is in tlie Si/m/i. Elecl., iv. 6 (vol. i.

" nalem Ilistoriam Pra^falio se- " cunda."

• aitilivil R. B. T., &c. ; anditn, L.

•" reparetia"] U. B. T., &c. ; pra>- paretur, L., with " vel re" inter-

3’.).’!), where it is called " In Vatici- | lined over the " pr;c.

pr.5!;fatio secunda. 223

tidiano cibo, alitur et pinguescit oratio. Sicut ergo.t cito expediuntur liorrea, quse assidua non fuerint adjec- tione referta; sicut tliesaurus ipse quam facile pro- funditur, si nullis iterum pecuniis restauretur ; sic et humansG studium imperfectionis, cum alieno non juvatur invento, cito evacuatur et evanescit ex proprio.

Nos ipsos itaque duplici natura, temporali scilicet et Man com- aeterna compactos, tanquam ex seqno dividentes, tam^o^y^j"^ tempori satisfaciamus quam reternitati. soui.

Terream enim ^ et transitoriam nostri partem transi- The diffe- toriis et frivolis temporis ratione dedicemus : illo vero, of^^ese’^^ quod perpetuum in nobis esse dignoscitur, ad perenni- tatis gloriam aspiremus.

Habeat aliquamdiu curia corpus ; animus vero libe- ralis et liber, qui nec claudi nec incarcerari potest, nec nostrcD nec alterius subjacet potestati, qu?e sua sunt semper agat, suique libertate giorietm\ Erret igitur liomo exterior, et turbetur erga plurima ; variaque "" solicitudine temporalibus indulgens nugis, prout animo rectore ducitur et circumfertur, misera carnis conditione suse depressioni morem gerat. Interior vero thesaurus, tanquam ^ testse nucleus, innato sibi sic jure fruatur, privilegioque ^ divinitus indulto sic undique muniatur, ut nec in turba turbari, nec solicitudine solicitari, nec solitarius valeat in solitudine reperiri.^

Bipartito namque dominio divisum in nobis impe- rium cum Jove Csesar habet. Habet id nostri Caesar, in^ quod solum potens est potestatem exercere. Sub- tilem illam et incomprehensibilem nostri partem solus ille possidet, a quo solo et dignosci potest et compre- hendi. Animus enimvero magnus, et magnificus, ex- The won- celsus et immensus, et inter Dei dona sub coelo prse- ‘^^^^^^ ^

^ -t^ powers of the soul.

^ Tcrream cnim et\ L.T. Cl., &c. ; Terrenam et, R. B.

• variaqttc’^ L. B. T., &c. ; vali- aque, R. F.

^ lanquaml E. B. ; et tanquam, L. T. Ha., &c.

“* privilegioque’] R. B. ; privilegio quoque, L. T. Ha.

s rcpcriri’] R. B. T., &c. ; rep- peri, L.

« in\ L. T., &c. ; id, R. (but al- tered to « in”), B. F.

224

EXPUGNATIO TIIBETINICA.

tcelleutius, incomprehensibilis ipse, omnia comprehendens quanta evidentia (leclarat divinitatem suam, cum, agi- litatis iunatfe beneficio, quatuor mundi cardines uno momento complectitur ! Mundum universum, mundiquo causas, artes varias et scieutias, mira tam celeritato quam subtilitate percurrit ; soli notus ignoto, solo visus ab iuviso, solo mensus ab immenso, solo linitus ab iufinito.

A.bsit igitur ut partis liujus studia perpetua, variis et vanis prsepedita curis, aut omissa depereant, aut intermissa tepescant.

Quid enini aninio corpus, nisi pondus et poena est ;

et quasi carcer quidam, non complectens, et tameu

impediens ? Quod igitur testudini testa, hoc spiritui

caro est : impedimentum suum circumfert uterque.

By whose Hujus itaque ^ viribus et virtute, Hibernica3 gentis

virtue^^G?- expugnatiouem, et tam barbarfe nationis feritatem his

raidus has nostris temporibus edomitam, evidenter evolvere pro-

thishis- curavi ; turcque colsitudini, Pictavensium comes inclite,

tory ; for Normauuorum quoque dux: et Anglorum rector mox

ofeari future, digestam historiam destinavi ; quatinus et rerum

Hichard of istarum recordatione paterna tibi gloria gloriam accu-

38^ mialet, et sicut terrarum, sic virtutum et victoriarum

heres, tam remuhitione hxudabili quam succedanea pro-

prietate, fieri comproberis.

This hut a Hac igitur in area, arcta licet et arida, liispida

ludet^’*^’ ^uofiue et inculta, sed stili beueficio forsau excolenda,

whathehas niusam adhuc rudem se tanquam prroludio quodam

been lonar , -i • i • i 9 i i

preparin^ exercere constitui ; ut, (pionuim de ^ lougo necdum a historyof fijente paratu uiolimur ad inclitas titulorum vestrorum own deeds historias postmoduui explicandas, quorum rudimeuta of renown. ^f^^^ magua luaturioris a^tatis maxima jam j^robaut iu- cremeuta futura, pleuius et efficacius iuformetur.^

’ ilnqitel R. B. T., &e. ; igitur,L.

• dc] T. Ilb. ; te, I,. R. B. lln.

c. Bii. m.

3 informetiti’] L. T. Ila. C., ,\c. ; conformetur, H. 15. F.

LIBER I, CAP. I.

225

INCIPIT LIBER VATICINALIS HISTORIiE A GIRALDO KAMBRENSI DIGESTUS, SUPERi HIBERNICA EXPUGNATIONE SECUNDA.

[Cap. I.]

Dermitius itaque Murchardi filius,^ Lageniensium princeps, et quintse illius portionis Hibernise rector, orientalia insulse maritima, majori Britannise mari tantum interfluente contermina, nostris temporibus l)ossidebat.

Qui ab ineunte aetate, regnique sui novitate, nobili- tatis oppressor existens, in terrse suas raagnates gravi et intolerabili tyrannide desseviebat.

Accessit et aliud incommodum. Ororicio^ namque, Medensium rege, remotas in partes expeditionis cujus- dam causa profecto, uxor ipsius, Omaclilachelini filia, quam in insula quadam Medise reliquerat, a prsedicto Dermitio, ejusdem igne dudum accenso, captata viri

Dermot Mac Mur- rough, king of Leinster, A.D. 1135 -1171.

His

tyranny.

Elopeswith the wife of Tiernan 0’Rourke, king of Breifny, A.D. 1152.

’ super Hib. exp. secunda] In L. 11. B. Ea. ; and in Ha., but -with “ahAnglicis"insteadof “secunda.” Not in CI. Hb. has an entirely dififerent rubrical heading, " De ex- " ilio Dermicii principis Lageniae,” &c., as in the Ust of Capitula supra, p. 215.

• Murchardi filius’] L. R., &c. ; Macmorthit, Ha. Diarmaid Mac Murchadha, Anglice Dermot Mac Murrough, hereditary prince of Hy- Kinselagh, first appears in Irish annals, as king of Leinster, circa A.D. 1135.

3 Ororicio’] L. E., &c. ; Oroch, Ha. This was Tigheaman Ua Eu- airc, Anglicc Tiernan 0’Eourke,

king of Breifny, i.e. the present counties Leitrim and Cavan. He first appears in Irish annals circa A.D. 1125, and was a prominent person up to his death in 1172. Regan (p. 2) calls him " Ororic." Giraldus always calls him king of Meath. This is •nrong, but not altogether wrong. For In 1169 Eoderic 0’Conor, the monarch of Ireland, " divided Meath into two " parts, and gave the eastern half " to Tiernan. and the men of Bre- " ifne." And before, in 1144, Tur- lough 0’Conor, Roderic’s father, had assigned a part of Meath to him. Four Masters, sub amiis.

226 EXPUGNATIO HIBERNICA.

absentia, rapta nimirum fuit,^ quia et rapi voluit, et

quoniam “Varium et rautabile semper femina,”- ut

praedoni praeda fieret ipsa procuravit,

Confedcra- Sed quoniam mala fere cuncta majora, tam Marco

him iinder Antonio quam Troja testante, mundo per mulierem

Roderick constat exorta,"^ rex Ororicius, graviter utroque pcrmo-

nionarch ^us, longe tamen gravius dedecoris quam damni dolore

oflreland. percussus, totum in vindictam virus evomuit. Convo-

cans igitur et confians tam proprias, quam vicinarum

gentium vires, Connactonsium quoque principem, et

totius HibernijB tunc monarcham, ad idera animavit

et Kothericum.

Deserted Considerantes autem Lagenienses principem suum

ofLein^t^^ in arcto jam positum, et hostium cuneis omni ex

latere circuraseptum, dissimulatas diu injurias, altaque

mente repostas, vindicem ad animum revocantes, cum

hostibus unanimes efiecti, Murchardi filium majores in

hac gente simul cum fortuna reliquerunt.

Videns itaque Dermitius viribus se undique destitui,

et aversa penitus fatorum facie, fortunteque favore,

jam desperanter affligi, post multos et graves impari

Obligedto certamine cum hoste confiictus, tanquam ad ultimum

kfnedom confugiens salutis remedium, tandem tamen fug?e priie-

A.D. 1166. sidium navigio destinavit.

Multis itaque patet rerum eventibus, tutius esse volentibus quam invitis imperare. Sensit hoc Nero, sensit Domitianus, sensit et nostris temporibus tam Saxonum quam Bavariorum * dux Henricus. Expedit

’ This was in A.D. 11.52, Four | seems to be considered by Irish

Maslers. She was Dearbhforgaill | scholars a mere pretty bit of ro-

(Dervorgilla, Anylice), daughter of ’ mance. It is no romance however

Murchadh Ua Maeleachlainn (Mur- of Giraldus alone ; he is fully cor-

rough 0’Melaghlin),king of Meath. roborated by Regan.

Giraldus says she was a willing and . - Virg. Mn. iv. 569.

procuring party to hcr abduction: ^ exorta’^ L. B., &c. ; exortam.

Rcgan says the samc more at length. j R. F.

That this abduction in 1152 could * Bavarioriim’] R., &c. ; Baioa-

have been at all the cause of l)er- ; riorum, L. B. mofsexpulsionfromlrelandin 1166 I

LIBER I, CAP. I. 227

a, subditis principi cuilibet potius amari quam timeri. Expedit siquidem et timeri : dum tamen ex dilectione potius timor ille proveniat quam coercione. Quicquid 38 b. enim ^ terrenis affectibus adamatur, consequens est ut et timeatur : quod autem timetur, non statim et amatur. Sic itaque timor cum dilectione temperetur, ut nec remissa liberalitas lentescat in teporem, nec . insolenti rigore violenter extortus timor in tyranni- dem convertatur. Amor Augusto regnum ampliavit : imperanti Julio vitam et imperium timor invidit.

Fortunam igitur fugitivam sequens,^ et rotse volu- Goes to the l)ilitati multum confidens, Murchardi filius, velis sulcan- England, tibus sequor, ventoque ad vota spirante, ad Anglorum Henry II. regem Henricura secundum auxilium obnixe postula- turus accessit.

Qui licet, in remotis et transmarinis Aquitannicse Who was Gallia3 partibus, principali more negotiosus ©xistens, ^^^1°^^^^ ipsum tamen, innataa liberalitatis et humanitatis officio, A.D. iieo pie satis et benigne suscepit. Audita ergo seriatim ^^ tam exilii quam adventus causa, susceptisque ab ipso tam subjectionis vinculo quam fidelitatis sacramento, literas ei sub hoc tenore patentes indulsit :

" Henricus rex Angiipe, dux Normannise et Aquitan- Henry’s " niee, et comes AndegaviiB, universis fidelibus suis An- patenTin " glis, Normannis,^ Walensibus, et Scottis, cunctisque his favour. " nationibus su?e ditioni subditis, salutem. Cum prse- " sentes ad vos literse pervenerint, noveritis nos Der- " mitium, Lageniensium principem, in gratife nostrse " et benevolentise sinum suscepisse. Unde et quisquis " ei, de amplitudinis nostrse finibus, tanquam homini " et fideli nostro, restitutionis auxilium impendere

1 Quicquid enim, ^-c.] This, to end of section, not in Ha.

• It was in 1166, according to the Irish Annals, that Dermot fled into England. Regan says (p. 12, &c.) that he landed at Bristol, -where he

•was entertained by Robert Herdin ; and after a short stay there, pro- ceeded after the king into Nor- mandy.

^ et before Walensibus in L.

228

EXPUGNATIO IIIBERNICA.

" voluerit, se nostram ad liO(3 tam gratiam noverit " quam licentiam obtinere."

A.D. 11 G6, or 1167. Dermot returns through Great Britain to Bristol.

Procures a promise of aid from Richard earl of Striguil.

Goes to

South

Wales.

[Cap. II.] De reditu^ Dermitii loer Majorem Britanniam.

Rediens itaque per Majorem Britanniam Dermitius, et licet regife munificenti?e donariis honoratus pluri- mum et oneratus, spe tamen quam re longe abundan- tius exliilaratus, ad nobilis oppidi Bristolli ^ partes se contulit. Ubi et occasione navium, quge de Hibernia eo in portu crebris applicationibus suscipi consueverant, a quibus terr» suse gentisque statum audire gestiebat, fiscalibus stipendiis decenter exhibitus, est aliquamdiu conversatus. Curaque ibidem^ multoties literas regias in multorum audientia legi fecisset, multasque promis- siones, tam terrarum quam stipendiorum, multis ina- niter emisisset, tandem comes Strigulensis Ricardus, GiUeberti comitis filius,^ cum eo locuturus advenit. Ubi et eo usque demum productum est colloquium, ut et comes ei in proximo vernali tempore restitutionis auxilium, et Dermitius comiti, cum regni successione, filiam suam primogenitam firmiter pepigisset.

His itaque seriatim hoc ordine completis, Dermitius, desiderio visendae patrise plurimum accensus, eaque dulcedine, qua natale solum cunctos ducere solet, amplius allectus, ad australis Kambriae Bleneviaeque partes incunctanter accessit : quas a Lagenia uno

" De reditu, Sfc."] No heading in L. B. The new chapter, however, is indicated by illuniiuated initial letters.

• He was again entertained by Robert Herding (Regan, 1. 302). Hc stayod at Bristol two or three ■weeks (1. 309).

■^ ibideni] R. B., &c. ; ibi, L.

^ There is here addedbyCamdcn, " dictus Strongbow, fortis arcus." This is in no MS. that I have seen. It is not in Ilooker^s translation. Is this name given him by any at all contemporary writcr ? I niuch doubt it.

LIBER I, CAP. II. 229

fcransfretabili die, liumanoque terras non subtrahens A.D. 1167. aspectui, solura interfluens mare disterminat. Reso videlicet Grifiini filio tunc illis in finibus sub rege principante, Davidque secundo Menevise prsesidente ; et exulantis calamitatem satis humaniter utroque miserante.

Sic igitur, tanquam ab ora Kambrici litoris aeris 39. Hibemici salubritatem zephyri beneficio propinquius hauriens, et quasi desideratse nidorem patrise naribus trahens, solatio quamvis longinquo non tamen exiguo, dum inter colles et nubila vix discernitur, terrae suse prospectu lumina pascit.

Ea tempestate Robertus filius Stephani, qui apud Robert Aberteivi, Kereticse regionis caput, cui tunc prseerat, jj^J^ ^^^ dolo suorum captus fuerat, et Reso traditus, jam jamque liad been per triennium in vinculis et carcere tentus, ea liberatus prison hj est conditione, ut una cum Reso in Anglorum regem F"°9e Re- arma sumeret. Videns autem Robertus se patris ex at Uberty -, parte domini regis fidelitati naturaliter astrictum ; ex matre namque nobili scilicet Nesta, Resi magni filia, Resi fihi Griffini consobrinus extiterat; maluit potius et prseelegit in extera regione, sub capitis periculo, fatis et fortunse se committere, quam ia detrimentum famse et opinionis suse, suorumque opprobrium non modicum, infidelitatis in posterum argui posse. Inter- venientibus igitur uterinis ejusdem fratribus, David Menevensi episcopo, et Mauricio Giraldi filio, impetra- taque a Reso licentia, una Dermitium convenientibus, firma inter illos sponsione convenit, ut Dermitius and, witli Roberto Mauricioque urbem Weisefordise, cum duobus ^^^^-6^^- cantaredis adjacentibus, in feodum conferret, et eidem ^ald, enga- illi restitutionis auxiiium cum zephyris et hirundine i)ermot’s prima compromitterent. aidtbenext

Dermitius autem exulantis ultra damna non perfe- rens, ut fortunam, in exteris regionibus qusesitam nec- dum inventam, ubi amiserat recuperaret, ad antiquam et authenticam metropolim Meneviam circa kalendas Augusti transfretaturus accessit. Ubi et, captata tam

230

August, 1167. Dermot re- turns into Ireland.

aeris serenitate quam aurge prosperitate, euro scilicet ab aurora spirante, velo ventoque se committens, et tani visB quam patriae pericula tentans, in terra inimica mox susceptus, hostibus infinitis animo impatienti se privatum exposuit. Apucl Fernas igitur, a clero loci iHius honorifice juxta modulum facultatis exbibitus, dissimulata paulisper principis majestate, satis singulariter hiemavit.

A.D. 1169.

Fitz-Ste- phen lands in Ireland, circaMavl.

Prophecy of Merlin Silvestris.

[Cap. III.]

Adventus Steplianidoi, et expugnatio Weisefordia3.

Interea vero Robertus Stephani filius, nec promis- sionis immemor, nec fidei contemptor, cum triginta militibus de proximis et alumnis suis se j^rseparans, necnon et ahis sexaginta loricatis, sagittariis quoque pedestribus quasi trecentis, de electa Gualliae juventute, circa kalendas Maii in tribus navibus apud Banuam ^ applicuit.

Tunc illud Merlini Silvestris vaticinium [vulgo divulgatum] ^ constat esse completum : " Miles bipartitus " armis Hibernife claustra primus irrumpet." Si vatis senigma videre volueris, ad primos [utrinque]^ respico progenitores. [Fuerat * enim ex patre Normanno et Anglico, et matre Britannica et Kambrica, nobili scilicet Nesta progenitus.]

In eodem comitatu Herveius de Monte Mauricii, vii* quoque fugitivus a facie fortunoo, inei’mis et inops, ex parte Ricardi comitis, cujus patruus erat, explorator potius quam expugnator advenit. [In crastino ^ vero vir

’ Sanuam’\ i.e. the creek called Cuan-an-bhainbh, now Bannow. Note (c) to Foitr ManUrs, A" 1170.

• vuhio divuhjatuni] Not iu L. K. B, Ha. InCl. Hb. Ka.Rb.

•’ ntrin(/uc~\ Not in L. K. B. IJa. Id Cl. Hb, Ra. Rb.

•* Fuerat . . . , proffenitus’] This clause not in L. 11. B. Ha. In Cl. Hb. Ra. Rb. and Ilooker.

‘" In crastino . . applicuit"] This clau.se not in L. R. B. Ha. In margin of Cl. In text of Hb. Ra. Rb., Ilooker.

LIBER I, CAP. III.

231

probus et strenuus, Mauricius de Prendelgast, Stepha- A.D. ii69.

nidem sequens in Dermitii auxilium, deRosensi WalliiB ^® °j^^^*_

DemeticLe provincia, et portu Milverdico, cum decem rice de

militibus et sagittariis plurimis, ibidem in duabus ^g° ^j^j^

navibus applicuit.] Cum igitur in ^ insula Banuensi, troops

, ■ 1 1 .• -u from the

omiu parum ex parte securi, subductis navibus se province

suscepissent, nunciis ad Dermitium directis, famaque of Ros.

ut assolet eventum divulgante, ex partibus maritimis

nonnulli, qui olim a Dermitio una cum fortuna disces-

serant, ad eundem statim eadem revertente confluxerunt.

Nam, ut ait poeta, sic

" Cum ^ fortuna statque caditque lides."

39 b.

Murcbardides autem, audito eorum adventu, cum viris Dermot quasi quingentis, prremisso tamen Duvenaldo ‘^ naturali nfeet^hem ejusdem filio, et quanquam non legitimo, in sua tamen first send- gente pervalido, ad eos statim ovanter accessit. 1^°^ ^^^^ Kenovatis itaque foederibus, sacramentis quoque mul- tipliciter ad utriusque partis securitatem utrinque praestitis, junctis catervis, et dissimilium facta populo- They unite rum intentione jam sirnili, unanimique concordia, ad fojces and urbem Weisefordi^e, per milia passuum ‘^ quasi duodecim march to a Banua distantem, tam armorum quam et animorum ^^^^ ° ’ acies convertuntur. Quo audito, plebs exiens urbis, i? miles hactenus indomita, pristinseque fortunse phirimum from Ban- confisa, numero virorum circa duo milia, non procul a ^^"^- oastris obviam venire, et viribus dimicare disposuit. Videns autem ordinatas prteter soUtum acies, et equestrem turmam loricis et chpeis galeisque fulgentibus insignem, novis super ca.sibus novo fungens consilio, suburbio toto igne succenso, se statim intra muros reversa suscepit. Stephanides vero cum siiis se ad

1 in^ L. Ha., &c. Not in R. B.

• Ovid. 2Pont. iii. 10.

3 Duvcnaldo’] Domhnall Caem- hanach, as he is called by the Four Masters; Donnell Kavanagh, An-

(jlice. Regan calls him " Dovenald " Kevenath," or " Kevath."

■* Milia passuuiii] R. B. ; stadia, L. ; miliaria, Ha. Ci., &c.

232 EXPUGNATIO HIBEKNICA.

A.D. 1169. insultum acriter prseparantes, viris armatis fossata

Tljieassault repleutibus, propugnacula vero sagittariis eminus ob-

ford : servantibus, magno cum impetu et clamore muros

and repulse unanimiter invaserunt. Cives autem, ad defensionem

Eno-Usli bv pi"o™P^issimi, robora statim tam lignea quam saxea

the citi- projicientes, non sine magna multorum Isesione, eos

j, ■ , aliquantulum repulerunt. Inter quos miles quidam

Barri’s Robertus Barrensis,^ juvenili insultans calore, mortisque

escanr pericula strenuitate contemnens, cum inter primos muris

primus obrepsisset, galeato in capite saxo collisus, in

imum ^ fossse prferuptse ab alto corruens, vix tandem

a sociis extractus evasit. Ex ictus hujus vehementia,

sedecim annis post elapsis, dentes ei molares ceciderunt,

et, quod stupore dignius erat, novi statim succreverunt.

Theyburn A muris itaque se retrahentes, et ad litus proximum

ships they certatim irruentes, naves omnes quas ibidem invenerunt

can get igne statim succenderunt. Navis autem una, quse

mercimonii causa de partibus Britanniae huc advenerat,

tritico vinoque referta, anchorarum morsu in portu

retenta jacebat. Quam cura electae juventutis pars

potior in scaphis remigando viriliter occupassent,

anchorarum funibus nautarum industiia jam priiscisis,

circio a tergo urgente, navemque in altum propellente,

non absque magno salutis dispendio, scapharum re-

morumque prsesidio^ terram iterum vix obtinuerunt.

Sic igitur denuo fortuna. in sola varietate non varia,

tam Murchardiden quam Stephaniden pene favore

destituerat.

On the In crastino vero, missis per exercitum solemni-

without’ ^6^’ f^uditis, consultius et instructius ad insultum pro-

further cedentes, et tam ingenii quam virium ope sutfulti, resistancc, , i -t r i. n • • •

Wexford tam artc sciiicet quam marte coniisi, cum muris jam

’ This Robert de Barri was our killed,and only threeof thetraitors, author’s elder brother. as he calls the citizens.

• imum’] L. B. Ila., &c. ; imo, R. I ’ remonuiuiue preexidio] So every F. According to ]{cgan (1. -190, 1 ]\IS. I liavc sccn ; rcmigunmue ^c), cighlecn of thc Englisli wtvc | auxilio, Canidcu.

LIBER I, CAP. III.

233

appropiassent, cives de defensione diffidentes, suoque^ A.D. ii69.

principi se injuste resistere considerantes, nunciis ad ^^ surren-

ipsos transmissis, quse pacis erant tractare potius sata- Dermot.

gebant, Intervenientibus igitur episcopis qui tunc in

urbe fuerant duobus, aliisque viris bonis et pacificis,

pace reformata, cives demum se Dermitio dedentes,

quatuor obsides electos de fidelitate sibi de cetero ser-

vanda tradiderunt. Ipse vero suos amplius animare jam The city

…. ., . and terri-

cupiens, et m primis successibus primos remunerare t(jj.y given

disponens, urbem statim, cum territorio toto, Stepha- 4o.

nidse et Mauricio iuxta pristinse conventionis debitum toFitz-Ste-

. … phen and

assignavit. Herveio quoque de Monte Mauricii duos Maurice.

cantaredos inter urbes duas, Weisefordiam scilicet et 229"^"’ ^’

Waterfordiam, mari conterminos, in feodum dedit. Grantto

Her\rey de Montmau- r/-< TTT -I •} i"ice of two

[Cap. IV.] 2 ^^j^t^g^3

De Ossiriensium expugnatione.

His igitur ad vota completis, adjunctis sibi Weise- Invasion of fordise civibus, cum exercitu virorum quasi trium milium ^^°^^’ versus Ossiriam ’ acies dirigunl-ur. Fuerat autem Ossi- rise princeps Duvenaldus,’* inter universos suorum re- belles, Dermitio semj)er inimicissimus. Qui etiam filium The prince ejusdem primogenitum, olim in vinculis tentum, adj^j^J^^p^^

amplissimum tam injuriarum cumulum quam malorum the eyes of

■■ 1 j. • 1 j. T • • Dermot’s

mcommodum, zeiotypise causa exoculaverat. In primis gon.

1 suoque~\ L. B. Ha. Cl., &c. ; suo, R. F.

• No new chapter in L. No heading in B., but new chapter in- dicated by initial letter.

•’’ Before this expedition into Os- sory, according to Eegan (1. 512, &c.), Dermot and his English allies rested and feasted three -n-eeks at rerns. Regan gives a much fuller account of the invasions of Ossory (p. 27, &c.)

• Duvenaldus\ He is called Donn- chad (Donough), lord of Ossory, in the Four Ilasters ; Mac Donthid, by Regau. It was in 1168 that Dermofs son, viz., " Enna Mac " Murchadha, royal heir of Lein- " ster, -was blinded by the grandson " of Gillaphadraig, Donnchad lord " of Osraighe," Four Masters. Ac- cording to 0’Donovan (note (/) to Four Masters, A" 1 175), he was an illegitimate son of Dermot.

234

A.D. 1169.

Victory ofthe

English.

Dermofs brutality.

The prince of Ossory makes ap- parent sub- mission.

The gal- lantry of Eobert de 15arri and Meiler.

igitur Ossirise partes non longe penetrantes, quasi in ipso ternu limbo, locis in arctis et tam silvis quam paludibus iuviis, Ossirienses in patrifB defensione non invalidos invenerunt. Unde et solitis confisi successi- bus, ipsos etiam usque in ipsa campestria longe perse- quuntur. Stepbanidse vero equites, in eosdem reversi, statim acriter irruentes, facta strage non modica, ipsos passim per campana difiusos lanceis confodiunt et con- fundunt. Et quos equestris turma in teri-am dejiciunt, capitibus statim securibus amplis Hibernicffi pedestres catervae destituunt. Sic igitur parta victoria, hostium capita circiter ducenta ad pedes Dermitii sunt delata. Quibus’ singulatim revolutis et agnitis, prse nimio gaudii motu, ter junctis manibus in altum prosiliens, in gratiarum actione summo Creatori voce laetabunda canorus exultat. Unius etiam, quem magis inter ceteros exosum habuerat, capite per aures et comas ad os erecto, crudeli morsu et valde inhumano nares et labra dente corrosit.

Post hsec autem, cum ad ulteriores et penitimas terrte partes, ctedibus, rapinis, et incendiis viriliter vacando, jam pluries transpenetrassent,^ tandem Ossirias princeps, de suorum consilio, sub forma pacis licet umbratili, fictaque magis utrinque quam vei-a, datis obsidibus et sacramentis exhibitis, ad fidelitatem Der- mitii redire videbatur.

In his vero conflictibus, sicut et aliis cunctis, inter universos strenuitate laudabili cum Roberto Barrensi Meilerius emicuit. Erant enim hi duo adolescentuli ambo, Stephanidjeque alter ex fratre, alter ex sororc

’ Quibus, Sfc. . . corrosit] So K. (with marginal addition), F. Ila. Cl., &c. The first clause only, " Quibus " . . exultat," in B. and in text of K. The two clauses are united in L. " (iuibus sigillatim revolutis et " agnitis, uniusque quod magis ex-

•’ osum habuerat naribus ore cor- " rosis, prae nimio gaudii motu, ter " junctis manibus in altum, &c. . . " . . exultat."

• Irunspenctrassent] 11. 13. Ila., &c. ; penetrassent, L.

LIBER I, CAP, IV. 235

nepotes ; moribus diversis, variaque natura, sola tamen A.l). iieo.

animositate fere persimili. Meilerius namque, laudis ^^^ijg^g ^f

amator et glorise, cuncta sui gesta ad hfec ^ sumraopere ritz-Ste-

referens, quicquid ejus famam amplificare potuerat, |L^°’

illud adimplere modis omnibus satagebat ; longeque ma- different

joi’i cura videri virtuosus quam esse cupiebat. Alter characters.

vero, innata strenuitate valde praecluis, nec laudis

exactor, nec aurse popularis aucupator, inter primos^

optimus esse volebat potius quam videri. Cui^ et

animum natura sic instituerat, ut puellari verecundia

nec jactabundus nec verbosus existens, egregia sui

facinora nec ipse prsedicare, nec ab aliis in laudem

efferri gestiebat. Unde et effectum est, ut quo minus

gloriam appeteret, tanto eam amplius assequeretur.

Gloria namque virtutes quasi umbra ^ sequitur ; et

appetitores sui deserens, appetit contemptores. Pleri-

que nimirum plus eo ipso placent, quod placere con-

temnunt : et mirum in modum laus, dum vitatur,

acquiritur.

Contigit autem aliquando, exercitu in Ossiria in The night-

castellario quodam antiquo, et circumquaque pernoctante, -^o h.

his duobus simul ut assoleut recubantibus, ecce virorum phantom

quasi milia rnilium infinita ^ undique in illos irruen-

tium, et tanquam in impetu furoris sui cuncta devo-

rantium, cum armorum sonitu, et securium collisione

non modica, necnon et clamore terribili coelum re-

plente. Cujusmodi phantasma in Hibernia circa expe- No un-

ditiones frequens esse solebat. Quo terrore majore ^:i^.^?

exercitus parte in fugam conversa, quibusdam in silvis, Ireland.

aliis in paludibus latebras quserentibus ; hi duo soli, ^eariess-

ness of

1 Affic] R. B. Rb. ; hoc, L. Ha. Cl. Ra. Hb.

• inter primos . . videri^ L.; and R. B. F., but without " potius ;" inter primos praecipuus magis esse ■volebat quam videri, Ha. Cl. Hb. Ra. Rb.

•* Cui, §-c.] Hence to end of sec- tion not in Ha.

• ttmbra’] L. B. Cl., &c. ; um- bram, R. F.

^ F. has here the interlineation " multitudo." It is in no other MS.

236

A.D, 11C9. Eobert de Barri, and Meiler. Eobert de Barri’s pet sparro-w- hawk.

Lucan, Pharsal. vii. 105.

statim ad arma prosilieutes, ad StephanidBS tentoria viriliter accesserunt, socios dispcrsos acriter ad defen- sionem tam revocantes quam animantes. Robertus vero Barrensis, in tanta tam vehementi cunctorum perturbatione, nisi, quem forte ibidem^ domesticum habuerat, non sine magna multorum tam admiratione quam invidia, curam ne perderetur solicitus actitabat. Inter varia namque virtutis ejusdem indicia, hoc prjB- cipue de ipso prfedicari solet, quod nulla unquam vio- lentia vel inopinata, nulla prieoccupatione, nulla desu- bitatione, vel desperanter meticulosus, vel tm"piter in fugam conversus, vel aninio consternatus potuit invc- niri; semper secura inventus, seraper ad tutelam promptus, semper ad arraa paratus. Fortissimus ille nimirum est,

" Qui^ promptus metuenda pati, si cominus instent, " Et deferre potens."

Primus hic miles, qui in hac Hibernipe expugna- tione, inter martios confiictus ictum suscepit et IjBsio- nera : primus ^ hic miles, qui in hac insula niso mau- sueto et domesticato Nisi filiam infestavit.

[Cap. V.] *

Totlus Hiberniai in Bermitium et Steplianiden con-

siyiratio.

Volvitur interea fortun?e rota ; stantique casura, sumraisque ruinara, aversa jani facie comminatur. Au-

1 ihideml R. B. Ha. Cl, &c. ; ibi, L.

• This quotation not in Ila.

•" primus . . . infc.stavit"] Not in Ha., where is, instead, " Miruni " autem fantasinate tali, quod in " crastino die clarescente, in loco " ubi videbatur exercitus ille iu ip- " sos irruisset, herba; et urtica-.

" qua; prins alta; fuerant et erecta;, " solotenns prostrata; jacebant et ‘• complanata;." The night alann from this phantom anny is describcd by Eegan, p. 47, &c.

’ This chapter, -with part of th.e next, is in tlic Si/ml/. Elcct. iii. IG, under the title " De.scriptio Der- •• niitii." (Vol. i. 392.)

LIBER I, CAP. V.

287

ditis itaque per insulam novis Dermitii successibus, et A.D. ii69.

exterorura adventu formidabili, Eothericus Connacten- l^odenc,

. . . prmce of

sium princeps, et totius Hibernise monarcha, ex modicis Connaught,

majora conjectans, et mente malorum plerumque prse- arch^f""

saga, tam sibi quam patrise toti ex advenarum accessu Ireland,

imminere pericula jam prsesentiens, missis undique ^^j™°^g^ ^f

legatis, totius insulfe primates in brevi convocavit. the whole

Qui statim, communicato consilio, in Dermitium unani- against

miter insurgentes, exercitus quamplurimos, et hominum Dermot.

multitudinem infinitam, in Kenceleiam Lagenise partem ^ 1^^/^

COnjunxerunt. army into

Dermitius vero, aniicis hirundineis aliis retro abeun- -|^^°^ ^^ tibus, et quasi in occulto disparentibus, aliis vero, desertedby fidei et sacramenti religione postposita, ad hostes ^eathei" aperte se conferentibus, veros prteter Stephanidas, in fnends, necessitatis articulo, paucos admodum amicos invenit. truefriends In loco igitur quodam non procul a Fernis, silvis den- besides sissimis, et ^ montibus prseruptis, aquis et paludibus phen and orbiculariter obsito, suique natura situque valdo inac- ^!^^ ^°S" cessibili, cum suis se contulit. Ubi et statim, procu- rpjjg ^.^_ rante Stephanide, concidibus insistens, prostratis arbo- treat to a ribus, lignisque consertis silvas undique condensans,^ sitkm^near puteis altis, foveisque profundis campos exasperans, Fems. introitus et exitus occultos et arctos per varios anfrac- tus insultibus aptans, loca denique sibi suisque pervia hostibus invia reddens, naturalem diflicultatem industria 4i. phirimum et arte munivit.

[Cap. VI.] Descriptio Dermitii?

Erat autem Dermitius vir staturfe grandis, et eor- Descrip- pore peramplo ; vir bellicosus et audax in gente sua • *’°’^ °^

’ Dennot.

1 ef] Not in L. B. Ha. In E. T. Cl. Hh. Kb. Ea. has " in " instead.

• condensans] L. B. T. Cl. ; con- deusas, R. F. Ila. Hb. Ra. Rb.

“^ Dermitii”] R. B. ; Murchardida;, L. Cl. Ea. Rb. Hb. Camden has both, " Murchardida?, i.e. Dermitii." Ha. has " Macmorhith."

238

A.D. 1169. ex crebro coutinuoque belli clamore, voce raucisona ;

timeri a cunctis quam diligi malens ; nobilium oppressor,

Immilium erector ; infestus suis, exosus alienis. Manus

omnium contra ipsum, et ipsc contrarius omni.^

Roderic Rothericus autem, missis ad Steplianiden nunciis,

endeavours i • • t • i. • •

to come to donariis quoque non modicis tam prpemissis quam pro-

terms with missis, ut a patria, in qua jus sibi nullum “^ vindicare

potuerat, cum pace et amore discederet, variis suasit

verbis, nec persuasit. Nuncii vero ad Murchardiden

conversi, ut in exteras nationes delendas simul cum ipsis

arma converteret, cum firma Rotherici amicitia totam

sibi Lageniam pacificatam reddi spondentes, multa quo-

que pro patria, multa pro gente allegantes, multis in

lianc parteni orant sermonibus, nec perorant.

phen and Dermot

Roderic’.s oration.

[Cap. VII.]

Oratio Rotherici.

Videns itaque Rothericus se nihil in liunc modum proficere posse, viribusque quam verbis hic potius opus esse jamjam ^ animo concipiens, tanquam ad ultimum remedium ad arma conversus, suos sic demum adorsus est.

" Viri illusti’es et bellicosi, patripe tutores et liber- " tatis, quibus cum gentibus, quave de causa, bella " nobis gercnda’* consideremus. Hostis ille patria?, " suorum tyrannus, et omnium inimicus, olim expulsus " a patria, in publicam cunctorura perniciem arniis " exterorum circumseptus ecce jam rediit. Suorum

’ Ilere Si/mh. FAvrt. iii. IG, ends; and iii. 8 begins with the next clause, " Rothericus,” &c., under the title, " Oratio Rotherici." This comprises the remainder of this chapter, and the -whole of the next. Vol. i. .392.

2 sibi nuUum’] R. F. T. Ra, ; nul- lum sibi, L. B. Cl. Hb. Rb.

■’ jainjum animo concipicns^ R. (liy interlineation), V. T. Ha. Ilb. Ra. Rb. ; jam concipiens, L. R (origi- nally), B.

■• gcrnida} R. B. T., &c. ; gc- renda sunt, L.

LIBER I, CAP. VII.

239

" enimvero invidens saluti, gentem invitavit alienara, tV.D. iiG9.

" ut raalitiam, quam cum effectu per se^ non poterat,

" invisse nationis feritate suffultus, efficacius in nos

" exerceret. Iniraicus^ igitur ipse gentem accivit

" inimicissimam ; gentem tam sibi, quam nobis omni-

" bus, olim imperare gliscentem ; gentem quoque, quse

" sibi terrfe nostrse deberi dominiura, fatis etiam dis-

" ponentibus, profitetur.^ In tantum itaque venenum

" suura diffundere jam prseparavit, quod, cunctis eom-

" muni labe infectis, ut nemini parcatur, nec ipse

" sibi pepercit. 0 crudelis * bestia, longeque bellua

" crudelior omni, quse, ut civium sanguine iram satia-

" ret inexorabilem, nec sibi, nec patrise, nec sexui

" parcere duxit, nec setati. Hic ille est, qui olim in

" suos debacchata tyrannide dessevierat : hic ille est,

" ille qui in cunctos communiter armatis exterorum

" viribus jam crudescit. Cunctorum itaque meretur

" odimn, qui omnium in commune se approbat^ inimi-

" cum. Attendite, cives, attendite, aniraisque profundis

" altius infigite, quod hujusceraodi occasione, civili

" scilicet discordia, cuncta fere regna sunt expugnata.

" Julium Csesarem, qui bis terga Britannis ostenderat, Geoffreyof

" in suam patriaeque subactionem offensus Androgeus, j^^g™""^*^’

" et doloris augmento dolorem vindicans, tertio revo-

" cavit. Idem Julius, occidentali demura orbe subacto,

" singularis imperii ambitione, bello plusquam civili,

" gentibus invisis Latium prtebere Cruorem non formi-

" davit. Et ut familiaribus quibusdam utamur exera-

" plis, nostroque tempori longe propioribus, Gurraun-

" dum, insularum malleum, ad expugnandos Britones Ibid. xi. 8.

1 per .«(’] In R. B. T. Ha. Cl., &c. Not in L. " prosequi " Lnstead in Rb.

• Inimicus . . . prqfitetur’] This clause not in Ha.

3 profitctuT’] L. T, Cl., &c. ; con- fitetur, R. B. F.

^ O crudelis, §-r.] “Wanting in Ha., hence to ‘Principiis enim- ’ vero,” near the end of next sec- tion.

■’ approbai} L. R. B., &c. ; com- probat, T. " in commune " comes after " approbat " in L.

240

A.D. 11G9. " iu propriam perniciem efc subjectionem Saxonum popu- " lus invitavit. Quem postea tamen, sorte pejore, ad " Franciam expugnandam Francus et Francorum hostis " Isembardus adduxit.

" F]-ancorum igitur exemplo pro patria pugnantes, " acriter in hostes irruamus. Et dum numero tam " pauci huc exteri sunt adducti,^ eos impetu unanimi " conteramus. Ignis enim, dum adhuc in scintillis est, " facillime opprimitur : cum vero flammis jam striden- " tibus, suppetente materia, in rogum simul et robur " excreverit, difficilius extinguitur. Principiis enim- " vero semper obviandum, et morbis venientibus *’ occurrendum. Sero namque

" ’ medicina paratur " " Cum mala per longas invaluere ^ moras."

" Patriam itaque tuentes et libertatem, nostrique " memoriam perlongam facientes, id aggrediendo viri- " liter efi^ectui mancipemus, ut paucorum interitus " multorum sit metus, et istorum exemplo exterae " nationes ab ausu tam nefario inperpetuum abster- " reantur."

Ovid, Rem. Am. 91.

[Cap. VIII.] 3

Oratio Dei^iitii.

Oration of Murchardidcs vero suos magna ex parte desolatos, Dermot. g^. q^asi animis consternatos conspiciens, ipsos verbis quoad “* potuit sic animavit.

“Viri Lagenienses, quos vera fides et firmior natura " nobis in utraque fortuna comites indivisos adjunxit, " animos ad tutelam viriliter erigamus. Malleus ille

1 adducW] R. B. P. ; advecti, L. T. Cl., &c.

2 Ovid has " convaluere” instead of " invaluere.”

3 This chapter in St/mb. Elect. iii. 9. Vol. i. 392.

•* quoad’\ R. (margin), F. ; quod, L. R. (text, originally), B. T. Cl. Ra. Rb. ; quibus, Ha. Ub. Camden.

LIBER I, CAP. VIII.

241

" malarum artium, et ambitionum omnium magister A.D. iicg.

" et auctor, violento dominatu cunctos opprimere

" cupiens, ad nos iterum a patria pellendos, vel etiam

" in ipsa, quod absit, patria delendos, ecce super

" capita nobis jam imminet. De multitudine superbus

" et elatus, ambitionem suam bracbio metitur : sed

" inermi^ multitudini et inerti plerumque gravis esse

*’ solet animosa paucitas et armata. Si Lageniam

" quserit, quoniam alicui Connactensium aliquando sub-

" jecta fuit, ea ^ ratione ^ Connactiam petimus, quia

" nostris aliquoties cum totius Hibernise subdita fuerat

" monarchia. Nec ille more monarchge dominari quse-

" rit ; sed damnare, sed delere, sed a patria propellere,

" et in omnium jura solus succedere, et omnia solus

" obtinere. Multi sunt, et de multitudine forte* con-

" fidunt: sed congredi cum multis ausos noverint

" Lagenienses. Non enim virorum, seu virium, sed

" virtutum copia bella vincuntur. Pro nobis itaque

" contra superbiam humilitas, contra injuriam jus

" et sequitas, contra arrogantiam et intemperantiam

" modus et modestia dimicabunt. Numerosis ^ virtu-

" tibus, non viribus innumeris, viri victoriam conse-

" quuntur. Injuriam armis irrogatam armorum propul-

" sare remedio leges et jura permittunt. Favorabilis

" est causa pro patria simul patrimonioque pugnare.

" Illi de lucro captando, nos de damno vitando certa-

" mus. Prseterea locum habemus arctum, tam arte

" quam natura munitissimum : in quo et ipsa sibi

" multitudo fiet onerosa, et ad victoriam sufiicere

" poterit paucitas unanimis et animosa."

^ sed inermi . . noverint Lageni- enses’] Not in Ha.

’ ea] L. R. B. Cl., &c. ; eadem, T.

3 After ratione Camden has et nos. But it is in no MS.

■* After/orfcCamden has^Zorjan- tur et. This in no MS.

^ Numerosis . , . patrinwnioque pugnare] Not in Ha.

Q

24.2

A.D. 11C9. Theoration of Fitz- Stephen,

[CAP. IX.] 1

Oratio StepTianidcB.

Finito itaque Dermitii sermone, suos Steplianides sic alloquitur.

" Bellorum socii, adolescentes electi, qui tot pericula nobiscum experti animo semper excelso invictoque fuistis, si diligenter attendamus qui, quo cum ^ duce, quove tenore, lia?c subeamus discrimina, et solita strenuitate prsecellemus, et nos fortuna in prielio pristino favore non destituet. Trojano partim ex ’ sanguine linea descendimus orio-inali. Ex Gallis namque^ propaginem ex parte traliimus et naturam. Hinc"* nobis animositas, illinc armorum usus accedit. Cum itaque duplioi natura, nobilique liinc inde pro- sapia, tam animosi simus quam armis instructi, populum inermem, turbamque plebeiara, nobis resis- tere iion posse quis diffidet ? Prseterea,^ dolo domes- tico, intestinaque malitia, natali cum solo ampla perdidimus patrimonia. Unde et in bas pai-tes non stipendiorum ambitio, non auri caeca fames, sed terrarum et urbium nobis et nostris perpetua largi- tio nos advexit. Non ergo piratee, non praedones huc advenimus. Virum hunc illustrem, largitorem optimum et liberalem, fraude suorum eircumventum reparamus : miseremur afflicti, juvamus oppressum, patria3 patrimonioque restituimus destitutum. Gen- tem’^ hic nostram diligit, gentem hic nostram at- trahit, gentem hic nostram in insula phintare, et immobiliter radicare proposuit.’^ Hujus forsitau

’ This chapter, and part of the next, form the loath chapter oi Symb. Elect. iii. Vol. i. 392.

• CMHi] \. L., &c. ; etiam, T.

» namquc’] K. B. T. Q., &c. : quo(iue, L. Ra.

•• Ilinc . . accedW] Not in Ha.

^ Praterea . . patrimonia] Not in Ila.

• Gentem . . attrahit] Notinlla.

^ After proposuit Ha. has only the last clause, •’ Id igitur," &c.

LIBER I, CAP. IX. 243

" occasionis eventu, et quinque portiones in unum A.D. ii69.

" redigentur, et ad nostrates in posterum totius regni

" dominium devolvetur. Si nostra manu parta fuerit

" victoria, et Murchardides restituitur, et nostro ag-

" gressu regnum Hibernicum nobis et nostris in per-

" petuum retinetur, 0 quanta hsec gloria, quantisque

" pericuHs, et quanto tam vitse dispendio quam mortis

" contemptu viris appetenda ! Quid enim aliud mors

" quam interpolatio qutiedam, modicique temporis mora,

‘* et quasi somnus inter momentaneam hanc vitam

" medius et^ manentem? Quid aliud mors, quam

" brevis quidam transitus a ^ transitoriis ad seterna ?

" Moriendum quoque est, quia inevitabile est ilhid et

" commune, etsi nullo egregio facinore vel gloria vitam

" illustret, vel mortem laudis memoria consequatur.

" Illis itaque ^ mors terribihs, quoruin omnia siraul

" cum morte mori videntur ; non his, quorum laus

" emori non potest. Id igitur, viri viribus insignes

" et virtute prseclari, id unanimiter aggrediamur, ut

" in nobis ■* hodie genus nostrum non degeneret ; et

" in hoc conflictu, >seu vincendo seu moriendo, per-

" petuam nobis gloriam strenuitate comparemus."

[Cap. X.]

De loace reformata.^

Sciens autem Rothericus ambiguos semper bellorum Peace eventus ; et quoniam, juxta Comici sententiam,’’ ^°°^ omnia sapienti viro prius quam arma sunt tentanda; cum armatis quoque exterorum viribus plurimum con-

• “illam” before manentem in Camden. But it is in no MS.

2 a] In L. T. Cl., &c. Not in R. B. F.

• itaque~\ L. R. B. Cl., &c. ; nam- que, T.

• nobis’} R. T. Cl. Hb. Ra. Rb. ; nos, L. B. Ha.

• The heading omitted in L. ; new chapter indicated by initial letter only. So also in B.

« Ter. Eun. 4, 7, 19.

Q 2

244

EXPUGNATIO HIBERNICA.

A.D. 1169. gredi reformidans, nuneiis intercurrentibus, ea subire quse pacis sunt modis adliuc omnibus attentavit. Bo- norum itaque virorum interventu, et gratia desuper

Dermotto inspirante favorem, pax^ demum sub hoc formata

^j^^*^ “^ j’°’ tenore est : quod, relicta Dermitio Lacrenia, ipse Ro- ster, under . ^^ ’ . . . .

lloderic as thericum tanquam HiberniiB principem et monarcham ofTrdand. ^^^bita subjectione recognosceret. Et ut hoc ratum and to give maneret et illibatum, super hoc etiam ei filium suum a hostajre Cnuchurum^ nomine obsidem dedit. Cui et Rothericus, to Roderic. pace processu temporis operum exhibitione stabilitatem sortita, filiam suam se nuptui daturum spopondit.

His igitur publice propalatis, sacramentis quoque ad eorundem confirmationem utrinque preestitis, et hoc inter eos sed in privato convenit, quod advenas in insulam de cetero Dermitius non advocaret ; illos etiam, quos jam acciverat, pacificata sibi Lagenia, statim remitteret.

[Cap. XI.]

Adventus Mauncii et Buhlinice suhactio.

The arriyal His ita ^ completis, iterum tanquam arridente for-

Fitz-Ge- ^ tuna, vultusque serenos advertente, ecce Mauricius

rald; Giraldi filius, de quo supra* mentionem fecimus, uteri-

nus scilicet Stephanidrc frater, cum decem militibus,

42 h, et arcariis ^ triginta, sagittariis quoque pedestribus

’ Si/mb. Elect. iii. 10 ends thus : " concordia inter ipsos demum est " formata, et Dennitio Lagenia in " pace relicta.”

• Cnuchurum’] L. Cl., &c. ; Enu- churum, R. B. F. Ile is called Conchobhar (Conor, Anglicv), son of Dermot, heir apparent of Leinster, by the Four Masters.

3 ita’] L. B. Cl. Kb.; itaque, K. F. Ila. Ilb. Ra.

■’ See p. 229 and 233 supra. llaurice Fitz-Gerald and Kobert Fitz-Stephen ■were sons of the

famous princess Nesta, by different husbands. Kegan mentions the ar- rival of " Moriz le fiz Gerout," as he calls him, 1. 1154. He has nothing, however, about the expe- dition to Dublin, or other occur- rences mentioned in this chapter ; he goes on to relate events, instead, not mentioncd by Giraldus. The Four Masters seem to have nothing corresponding to either of them.

*> arcariis’] L. R. B. ; satellitibus equcstribus, Ila. Cl. Ilb. Ra. Rb.

LIBER I, CAP. XL 245

circiter centum, apud Weisefordiam in diiabus navibus A.D. iieo. applicuit ; vir quidem probus et prudens, vir fide et ^* ^^^’ strenuitate conspicuus, vir puellari verecundia, tam animi quam verbi constantia clarus.

Murchardides autem, adventus hujus eventu exhila- Expedition ratus plurimum et animatus, graves Dublinensium ^^^^^ injurias, tam sibi quam patri toties illatas, vindicem ad animum anxie revocans, convocato exercitu, statim in Dubliniam acies et arma disponit. Stephanide Fitz-Ste- interim in rupe quadam prserupta, stadiis ^ a Weise- P^^j?^^f.°" fordia fere duobus, quse vulgari vocabulo Karrech dici- fying the tur, municipium construente, locumque natura munitura Can^ick^^^^ arte juvante ; et Mauricio Anglorum exercitum cum near Wex- Dermitio ducente, eique ducis in modum praesidente. ^^ ’ In brevi itaque toto urbis territorio, cum provinciis adjacentibus, deprfEdationibus, csedibus, et incendiis, ad exterminium fere redacto, tandem cives de pace trac- Dublin has tantes, de fidelitate principi suo de cetero servanda, ^^ Dg^ot et debitis exhibendis obsequiis, cautionem securam prfestiterunt.

Ortis interim inter Kothericum Connactensem et Expedition

Duvenaldum Limericensem ^ inimicitiis, cmn Rothericus 9f -^}^^’ … . . -r-v • btepnen,

armata manu Limerici nnes jam mtrasset, Dermitius in aid of

in Duvenaldi, puta sui generi auxilium, Stephaniden ^onnell of

cum suis transmisit. Quorum fultus auxilio, post against

varios conflictus ubique victoria potitus, Rotherico Qonn"^ ht

cum dedecore ad sua revertente, se ab ejus dominatu

omnino subtraxit.

In his etiam expeditionibus, sicut et in aliis cunc- Robert de

tis, mira strenuitate cum Roberto Barrensi Meilerius ??’""’ ^^^

. , Meiler.

emicuit.

Hic autem tunc temporis mulier visa est barbata, et The

in tergo jubata. De qua in Topographia locuti fuimus. ^earded

—— Supra,

p. 107.

1 stadiis’] L. R. B. ; miliaribus, Ha. Cl. Ilb. Ra. Rb.

^’ The Fuui- Masters say, but 1 " deric 0’Conor." under A.U. U70, that " Donnell

" son of Turlough 0’Brien, lord of " half Munster, tiirned against Ro-

246

A.D. 1169, Dermot aspires to the mon- archy of Ireland.

OfFering either to Fitz-Ste- phen or Maurice, his daugh- ter, and succession to his kingdom. But sends to earl Eichard, to whom he had before made the same oflfer. Dermofs letter to earl Kichard.

[Cap. XII.]

De comitis Ricardi Strigulensis prceparatione}

Murcbardides autem, se ad ulteriora jam erigens, toto sibi patrimonio ad manus jam reverso, ad avita et antiqua jura^ conspirans, Connactiam sibi, cum universa Hibernise monarchia, potenti manu subjicere proponit. Super hoc itaque Stephaniden et Mauricium in secreto conveniens, animique conceptum omnino denudans, hoc facile fieri posse responsum suscepit, si amplioribus Anglorum viribus latus ‘^ stipari procura- verit. Cum igitur modis omnibus eis supplicasset, quatinus genus et gentem copiosius in insulam advo- carent, propositumque suum efiectui mancipare cura- reiit, tandem, ut efiicacius id ipsis persuaderet, eorura alterutri cum regni successione filiam obtulit primo- genitam. Sed quoniam tunc forte legitima copula gaudebat uterque, post multas deliberationes in hoc consilium denique resedit, ut comiti Ricardo, cujus supra mentionem fecimus, et cui* filiam eandem olim in BristoUi partibus daturum pepigerat, nuncios quan- tocius dirigeret, Hteras in hsec verba deferentes :

Litera; comiti " Dermitius Murchardi fihus, Lagenien- directa;.* " sium princeps, Ricardo comiti Strigu-

" lensi, Gileberti comitis filio, salutem.

" ’ Tempora ^ si numeres bene quoe uumeramus " ’ egentes, " * Non venit ante suum nostra querela diem/

1 Heading omitted in L., though space left for it. New chapter in- dicated also by initial letter. So also in B.

2 jura’] R. B. Ha., &c. ; jura jam, L,

•’ latus} R. B. Ha., &c. ; latus suuxn, L.

• cui, §-c.] R. B. Ha. ; cui se, &c., L. ; cui filiam eandem se quondam, Cl. Ilb. Ra. Ilb.

5 Litera: amiti directo’’] L. B.Cl.; Literae comitis, R. F.

•■ Ovid, Ep. Her. ii. 7, ■where " amantes," not " egentes."

LIBER I, CAP. XIL

247

" Ciconias et liirundines observavimus ; venerunt aves A.D. ii69.

" sestivee ; venerunt, et circio jam fiante reversse sunt.

" Desiderabilem, et diu expectatam prsesentiam ves-

" tram, nec favonius nobis nec eurus advexit. Moram ^

" itaque sanet executionis efficacia ; et id operum effi-

" ciat exhibitio, ut ’ solo ’ videatur ’ tempore lapsa 43.

" ’ fides.’^ Ad nos Lagenia tota jam rediit. Si in

" manu valida tempestivus adveneris, quatuor portiones

" ad quintam de facili convertentur. Gratum itaque

" reddideris adventum, si acceleratum ; celebrem, si

" celerera ; festivum quoque, si festinum. Vulneratae

“■ siquidem ex parte per incuriam dilectioni renovata

" cicatricem obducit^ affectio. Amicitia namque cito

" sanatur officio ; et obsequentis gratise beneficio, in

" majoris integritatis robur excrescit.”

Quibus auditis, comes Ricardus, post multa variaque Who, at consilia, tandem ex aliorum eventibus sibi formam /?^°’

. . . taKing

prrescribens, et ex StepLanidse successibus quam prius courage

abhorruerat audaciam sumens, totis in Hiberniara ten- a™^(jy^

dens nisibus, totis in illam anhelans suspiriis, ad ejus success,

T ….. , . sets about

expugTiationera ommmodas eiigit mtentiones. to fulfil

Erat autem vir hic vir sanguine conspicuus, et ^i^ engage-

Clarensiura clara de stirpe progenitus ; vir quidem

plus nominis hactenus habens quam ominis, plus genii

quam ingenii, plus successionis quam possessionis.

Veniens igitur ad Ansflorum resera Henricum secun-

o o o

dum, obnixe supplicat et efflagitat, ut vel terras ipsum jure hereditario contingentes eidem “* saltem mediante justitia restitueret, vel in exteris regionibus se fatis et fortunae committendi licentiam daret.

1 Moram . . jam rediit] Not in Ha. The last clause also, " Vulne- " ratae,” &c.. not in Ha.

2 Ovid, Ep. Iler. ii. 102.

3 ohducit] R. (originaUy), B. Cl. ;

obducet, R. (by alteratiou), F. Hb. Ea. Rb. ; adducit, L.

• eideni] R. B. Ha. Cl., &c. ; ei, L. ; sibi, Camden.

248

A.D. 1170.

Arrival of Reimund le Gros ; about the Istof May.

He is at- tacked by the citizens of Water- ford, &c.

[Cap. XIII.]

Adventus Reimundi, et Waterfordensium apud Dundunnolf ^ confectio.

Accepta igitur quasi licentia, ironica namque magis quam vera, brumali translapso tempore, juvenem quen- dam de familia sua, Reimundum “^ nomine, cum decem militibus et sagittariis septuaginta, circa kalendas Maii in Hiberniam pr?emisit; juvenem scilicet validum et robustum, militaribus armis instructum, tam Ste- phanidae quam Mauricii ex fratre primsevo nepotem. Applicantes itaque in rupe quadam marina, quae Dun- dunnolf dicitur, a Waterfordia miliaribus ^ quasi qua- tuor, a latere Weisefordife meridionali, tenue satis ex virgis et cespite castrum erexerunt.

Waterfordipe vero cives, et cum ipsis Machsacbe- linus^ Ophelan, fama statim eventum divulgante, ex- terorum viciniam suspectam habentes, communicato consilio principiis obviandum ducentes, in ipsos unani- miter arma sumere decreverunt. Transeuntes itaque

1 Dunduiinolf^ So R. B. 01., &c., and L. elsewhere ; Dundunof h, L. here. llegan calls it " Dondonuil " or " Doradonuil,” p. 68.

2 Beimundum] He was a Fitz- Gerald, son of William elder brother of the Mauricc Fitz-Gerald of Cap. XI. snpra. Hegan and others com- monly call him " Reyniond le Gros," the reason of which name we shall see in our author’s description of him, infra, ii. 8. It seems probable that Giraldus must be wrong in making him arrive in Ireland so early in thc year as May. Earl Richard arrived August 23, and it is very difficult to imagine it possible that Reinuind could have waited for him all the suiunier iuouths iu jdlcuess at Duudunnolf.

]\Ioreover Regan expressly f ays that earl Richard’s arrival was soon after (“Bien tost apres,” 1. 1501) that of Reimund.

•* miliaribus’] R. B. Cl., &c. ; sta- diis, L. Ha.

■♦ Machsachelinus’] L. R. B. Cl. Ra. ; Machlachelinus, Hb. Rb., Cam- den. This was Maelseachlainn Ua Faclain, Anglice Melaghlin (or Malachy) 0’Phelan, lord of Decies, a large territory in the county of AVaterford. Regan (1. 1420) calls him " Del Deys Dovenald Osfelan," i.e., I suppose, Donnell OThelau of the Decies. He was taken prisoner when Waterford was captured soon afterwards by earl Hichard. lnfra, p. 255.

LIBER I, CAP. XIII. 249

flumen Suirense, quod Desmoniam ^ a Lagenia sub A.D. ii7o. ipsius urbis muralibus ab oriente disterminat, quasi tria virorum milia, tribus ad insultum turmis ordinatis, fortiter accedunt ad fossata.

Sed quoniam vix est ut virtus clausa celari, ut ani- mositatis ardor extingui, ut probitatis scintilla comprimi valeat et includi, Eeimundus cum suis, licet numero perpauci, strenuitate tamen conspicui, eis obviam exeuntes, nimis impari certamine congressi sunt, Sed quia tantse multitudioi paucitas tam. exigua, licet exi- mia, de plano resistere non potuit, ad ca.stra reversi, hostes a tergo persequentes intra valvas vix^ plene suspensas certatim intrando susceperunt. Videns autem Reimundus seque suosque in arcto, immo extremo arti- culo jam constitutos, vultum ad hostes viriliter conver- tens, primum intrantem in ipsis januis gladio trans- verberavit. Et exclamans voce altisona, uno ictu, nobilique regressu, tam suos ad tutelam revocavit, quam borrendum hostibus metum incussit. Sic igitur, 43 b. ancipiti semper bellorum alea, qui victi videbantur in victory of momento victores effecti, hostes in fugam conversos, et 1^^™"°*^- passim jam per campana dispersos, tanta strage perse- quuntur, ut incontinenti quingentos^ et eo amplius interimerent. Et cum lassatas feriendo manus ab icti- bus jam suspenderent, ab altis in mare rupibus preeci- pitati sunt infiniti.

In hoc conflictu miles quidam, Guillelmus scilicet Gallantry Ferrandus, mirabili strenuitate prsepolluit ; vir ^ carne ^ ?f Wiiham quidem infirmus, sed corde firmissimus : imminentem, ut videbatur, lepree malitiam morte nimirum prsevenire desiderans tam prsematura quam prseclara.

Hic Waterfordige superbia cecidit : hic totum ejus

Desmoniani] L. R. B, Cl., &c, ; Momoniam, Ha.

• vix’] R. B. Ha. CL, &c. ; vix adliuc, L.

3 Regan (1. 1468) reckons the slain at 1,000.

■^ vir . . praclara] Not in Ha.

•• carne quidcm’] L. B. Cl., &c. ; quidam carne, R. F.

250

A.D. 1170. robur evanuit. Hinc nobilis urbis co^pit eversio ; hinc Anglis spes, hinc ^ consolatio ; hinc hostibus horror, hinc desperatio. Inauditum enim hactenus est in par- tibus - illis, tam modica manu tantam strafjem fac- tam fuisse. Pravo tamen consilio, detestabiU nimis et

Seventy of inhumana spevitia abusi sunt fortuna. Cum ‘^ enim,

tlie princi- , . • , • , . , . i . •-,

completa victoria, septuaginta cives de potioribus et primis intra castra captivos in vinculis tenuisseut, propter quos vel urbem ipsam, vel pecuniam infiuitam suscepisse potuerant, Herveius de Monte Mauricii,* qui cum tribus militibus in eorum adventu se statim ipsis adjunxerat, et Reimundus alternis deliberando sententiis ad contraria contendunt.

pal citizens

taken

prisoners.

Discussion as to tlie disposal of them.

The ora- tion of Reiniund, in favour of sparing their lives.

[Cap. XIV.]

Oratio Reimundi.

Reimundus enim, ad eorum laborans liberatiouem, sic adorsus est :

" Viri commiHtones, quibus ad glorite cumulum virtus ’’ simul et fortuna contendunt, quid de captivis nostris " statuendum videamus. Nec enim hostibus parcen- " dum ulla ratione decreverim. Sed hi non hostes " jam, sed homines ; non rebelles, sed debellati, sed " victi, sed fatis urgentibus ob patrife tutelam superati. " Honesta ^ quidem occupatio. Non fures, non factiosi, " non proditores, non prredones. Eo jam numero sunt " constituti, ut in eis potius locum habeat pietas ad " exemplum, quam crudeHtas ad tormentum. Difficile

1 hinc\ R. B. Ha. Cl., &c. ; hic,

• partihus] L. Ila. Cl., &c. ; tem- poribus, R. B. F.

■■’ Symb.Ehct. iii. 11 beginshere, under the heading “Oratio Rei- " mundi.” It comprises to the end ofthenextchapter. Vol. i 392.

“* Mauricii\ L. B. Cl. ; Maurisco, R. Ra. Rb. Ilb. Ile is caUed " Hervi de Mumoreci " by Regan,

" Honesta . . prcedones] Not in Ila., where also the speech ends with the next sentence, " Eo jam . . " . . tormentum.”

LIBER I, CAP. XIV. 251

" quidem est, et tanto virtus antiquior, efFrenes semper A.D. ii7o.

" et luxuriantes incommodis^ animos inter prospera

" temperare. Efficiat igitur in nobis dignissima laude

" clementia, ut cetera qui vicimus animos vincamus et Ovid. Her.

" iram. Solet quippe prsecipites animi motus modus

" et modestia mitigare. 0 quam laudabile est viro

" magTiifico, quoties inter ipsos triumpliales successus

" pro vindicta reputat vindicare potuisse !

“Julius Csesar, cujus victoriis orbis angustus erat, " in tanto imperio suo tantum Domitium, cui tamen " et ante^ vitam donaverat, jussit occidi. Pietas in " ipso et gloriam adauxit, et victorias non impedivit. " O quam impia, quam bestialis ssevitia, ubi victoriam " nulla sequitur misericordia ! Fortis enimvero viri est, " qui de victoria contendunt eos hostes putare ; qui " victi fuerint eos homines judicare ; ut possit belkim " fortitudo minuere, pacem humanitas augere. Est " itaque nobiU viro misereri quam vincere laus longe " prsestantior. Illud enim fortunse, istud virtutis est. " Sicut igitui-, si giadiis nostris rebelles cum aliis in " acie cecidissent, profecto id nobis augmento victorise " oessisset ad gloriam, sic captis et ad vitam reservatis, " et tanquam ex hostium numero in hominum ccetus " jam reversis, de cetero mors indita, cum famse detri- " mento non modico, ad ignominiam nobis vergeret et " confusionem. Cum igitur eorum internecio^ patrige 44. " non sit liberatio, ad augenda tam militum stipendia, " quam virtutis exempla, longe commodior eorum re- " demptio censenda videtur quam peremptio. Sicut " enim martios inter conllictus, galeato jam capite, " sanguinem sitire, csedibus insistere, solum gladiis " allegare, feritate plusquam ferina se cunctis in acti- " bus inexorabilem prsebere militem decet, sic, bellico

^ incomnodis-] L. R. Hb. ; in ^ ^ ««<«] R- B. T. Cl., &c. ; antea.

commodis, B. T. Doubtful in Cl. ’ . . -, ^

„ „, I internecio] L. R. B. Cl. Ra. ;

I interemptio, T. Hb. Rb.

252 EXPUGXATIO IIIBERXICA.

A.D. 1170. " cessante tumultu, armis jam exutis, feiitate quoque " deposita, resumi debet humanitas, et animo nobili " pietas et mansuetudo renasci.’’

[Cap. XV.] '

Oratio Herveii.

The ora- Finito Keimundi sermone, et murmure populi’ cum H^rv d q^^odam quasi favore ^ subsecuto, surgens ad proceres Mcntmau- Herveius sic adoritur :

catin^the " Satis exquisite Reimundus de pietate nobiscum putting the " disseruit, internos forsitan animi sui motus verborum to death!f " compositione nobis ostentans : tanquam pietatis ope- " ribus, et non potius caedibus et incendiis, teiTa sit " exterorum expugnanda. Numquid hac via Julius, ’ numquid Alexander Macedo, universas subdidit na- " tiones? Numquid^ sponte ad pietatis istorum spec- " tacula gentes undique concurrerunt ; et non potius vi " et armis coactfo, crudelitatis quoque terrore compulsa?, " colla submiserunt? Dum adhuc ‘superbi, dumque " rebelles sunt populi, pietate postposita, modis sunt " omnibus expugnandi. Cum vero jam subditi, jam " servire parati, tum demura, salvo regiminis modera- " mine, cum omni mansuetudine sunt tractandi. Hic " itaque pietas, ibi exhibenda crudelitas : hic locum " habet clementia, ibi s?evitia. Reimundus vero, quasi " populis jam subditis sola sit opus misericordia, vel " tanquam, hostibus in nimia paucitate constitutis, " ubi virtus eniteat invenire non valeat, cum tamen " totus Hibernise populus in nostram nec immerito " conjuraverit perniciem, hostium augere numerum

1 ThisCap. XV. forms the 12th i ^ Numquid, Sfc.’] Hence to “mo-

chapter of Si/vtb. Elect. iii. Vol. i. [ " liuntiu- exterminium " (p. 253),

392. “»t in Ha.

• favarc’] L. R. B, Ua, Cl., &c. ; ’ ^ (luinqiu^ \l. 15. T. Cl., &c.;

fervore, T. i dumque adbuc, L.

LIBER I, CAP. XV.

253

" istorum adjectione mirabili pietate contendit. Con- A.D. 1170.

" trarius et inconstans esse videtur. Populum expug-

" nare venit ; et ut populo parcatur, argute proponit.

" O quam impise pietatis exemplum, propria prorsus con-

" tempta salute, super hostium calamitate pie moveri !

‘•’ Prseterea, jam plures in castris hostes habemus quam

" domesticos: undique periclitamur exterius. Parum

" hoc nobis esse videtur, nisi et intus quoque pericli-

" temur? Foris iniiniti, intus multi, nostrum moli-

" untur exterminium. Quid si forte vinculis ruptis,

" quibus satis tenuiter alligantur, ad nostras subito

" proruperint armaturas ? Mus in pera, ignis in sinu,

" serpens in gremio, hostes in ostio, male suos remu-

" nerant hospites. Nonne ^ quod agit opere, destruit

" sermone? Respondeat, quaeso, Reimundus. Cum ad

" nos^ expugnandos instructis aciebus advenerunt, si

" eorum forte manu parta fuisset victoria, numquid

" nobis pietate deferrent ? Numquid ^ victis vitam ven-

" derent ? Numquid captos ulla redemptione liberarent ?

" Sed non est opus”* multiloquio, ubi res est in expe-

" dito. Nostra siquidem sic victoria consummetur, ut

" istorum interitus aliorum sit metus ; et ipsorum

" exemplo populus effrenis ac rebellis nobiscum de ce-

" tero congredi reformidet. Duorum quippe alterutrum

" eligamus. Aut enim ad quod venimus, id viriliter

" exequamur ; populumque rebellem, dissimulata prorsus 44 b,

" clementia, armis et animositate potenti manu debel-

" lemus. Aut si pietatis operibus, juxta Reimundi sen-

" tentiam, potius indulgere dignum duxerimus, reversis

" velis plebi miserabili patriam et patrimonia relinqua-

" mus.” Placuit commilitonibus Herveii sententia ; et

condemnati cives, membris confractis, in maris pr^eci-

pitium dati sunt.

L.

1 Nonne . . semwne’] Not in Ha.

• nos] R. B. T. Ha., &c. ; hos,

^ Numqutd . . . congredi reformi- dcf\ Not ia Ha.

• estopus’] R. B. ; opusest,L,T. Cl., &c.

254

EXPUGNATIO niBERNICA.

[CAP. XVI.]

A.D. 1170. Adventus comitis, et tam^ Waterfordice expiLgnatio

quam Duhlinice.

Interea comes Ricardus, pr^eparato tanti conamiuis apparatu, per australis Kambrise maritima Meneviam petens, electam in partibus illis juventutem coadunavit. Conquisitis igitur et peractis tanto navigio necessariis, in portu Milverdico naves ascendens, vento velis^ a tergo incubante, cum ducentis militibus, et aliis circiter mille, circa kalendas Septembris, vigilia videlicet Sancti Bartholomei, apud Waterfordiam applicuit. Merlinus Celidonius. Tunc ^ impletum est illud Celidonii ; " Igneum rogum fax praeveniet. Et sicut scintilla " facem, sic fax rogum provocabit.” Similiter et illud Hibernicus Melingus. Hibernici Melingi ; * " Veniet magnus, " prsecursor majoris : qui Desmonise simul et Lagenife " capita conculcans, pra^paratas antea vias arraatis " egregie viribus am]:)liabit."

In crastino ^ vero, fama eventum divulgante, Kei- mundus comiti cum quadraginta militibus laetabundus occurrit. Mane vero post festum, die quodam Martis,

Earl Richard sails from Milford Haven;and lands at Waterford, Aug. 23.

Prophecies of Merlin Silvester,

and Mo- ling tlie Irishman.

Next day, Reimund comes to the earl.

’ tam Cl, &c. L.

2 velisl lisque, L.

•’ TU71C

tion in L

. . Duhlinia’] R. B. Ha. Waterfordiaj expugnatio,

R. B. Ha. Cl., &c. ; ve-

. . ampliabit] This sec- R. B. Ha. and Hooker. Not in Cl. Hb. Ra. Rb.

•• Mdingus] St. IMoling,of Teach- Moling, or Tigh-Moling, now Bt. Mullins, in county Carlow. In the Mart}iroloij7j of Doneyal he is com- memorated under June 17, and is called “Bishop and confessor, of Tigh-Moling.” According to llar- ri8’H Warc (Bishops, p. 437), he became archbishop of Ferns in

A.D. 632. He died in 696. As to the prophecies ascribed to him, see Professor Eugene 0’Curry’s Lec- tures 011 the MS. Materials of Ancicnt Irish Histon/, p. 419, &c. (Dublin, 1861).

• Jn crastino . . occiirrit’] L. R. B. Ila. Ra. and Uooker. Not in CI. Ilb. Rb. Regan also says (1. 1504) that earl Richard arrived at Water- ford on tbe Eve of St. Bartholomew, August 23. But he says that the city was taken by the earl the next day, August 24. Ile is very brief ; has no mention of Reimund taking part in the assault, and no mention of captives.

LIBER I, CAP. XVI.

256

martia communiter ad urbis insultum jam muris im- minentia^ vexilla vehuntur. Sed cum a civibus, et Dundunnensis csedis reliquiis, jam bis viriliter repulsi fuissent, Eeimundus,^ qui jam omnium assensu totius exercitus dux et tribunus, militijEque princeps, eifectus fuerat, videus domunculam quandam per postem deforis a muro dependentem, undique ad insultum’^ omnes acriter invitans, viros armatos ad ejusdem postis suc- cisionem quantocius immisit. Quo succiso, statim domus illius facta ruina, cum muri quoque parte non modica, certatim intrantes liostes in urbem irruerunt ; et caisis catervatim per plateas civibus, victoria potiti sunt cruentissima. Captis igitur in turre Kaghnaldi “^’ duobus Sitaracis, et gladio sublatis, Raghnaldo vero et Machsachelino Ophelano similiter ibidem captis, sed interventu Dermitii, qui cum Mauricio et Stephanide jam tunc advenerat, ad vitam reservatis, dispositis urbi custodibuS; filia quoque Dermitii, Eva nomine, ibidem comiti, patre tradente foedusque firmante, legitime copuhxta, cuncta communiter versus Dubliniam vexilla reguntur,^

A.I). 1170.

Tuesday,

Aup;. 25,

Waterford

attacked.

Two re-

pulses.

Reimund

thegeneral.

The town taken, with great slaughter.

Captives.

Marriage

of earl

Richard

and Eva.

Expedition

against

Dublin.

E. B. Ha., &c.

^ imminentiit] eminentia, L.

• lieimundus , . effectus fuerat’] In L. R. B. Ha. Ra. Not in Cl. Hb. Rb., Camden.

• insultum’] R. B. Ha., &c. ; as- sultum, L.

•* Rayhnaldi . . Raghnaldo’] R. ; Iloghnaldi . . Roghnaldo, B. ; Rah- naldi . . Raghenaldo, L. Reginald’s tower is now commonly called tlie EingTower. lHotGto Four MasterS’, A» 1170, Machsachelinus Ophela- nus, MelagUin 0’PheIan, has been

mentioned before, supra, p. 248. The Foiir Masters, imder A .D. 1 1 70, describing the taking of Waterford, say that the English " took Gille- " maire, the officer of the fortress, " and 0’Phelan, lord of the Deisi, " and his son, and killed 700 per- " sons there.” Regan says that Regenald and Smorch were the leaders of the citizens, I. 1506.

■’ reffuntur] L. R. B. Ha. ; vehun- tm’, Cl. Hb. Ra.,Camden; vehentur, Rb.

256

A.D. 1170.

A large army of Irish be- tween them and Dufe- lin.

They therefore go by the mountains of Glenda- lough.

While treaties of peace going on, Reimund and ]Milo de Cogan

[Cap. XVII.]

De Duhlinensis urhis expugnatione}

Sciens autem Dermitius totum fere HibernijB popu- lum,^ in defensionis auxilium a eivibus Dublinife convocatum, omnes circa urbem vias nemorosas et arctas armis obsedisse, paternse non immemor injurise. nemorosa declinans, per devexa montium de Glindela- chan latera exercitum ad urbis raoenia duxit indemnem. PrsB omnibus namque Hibemiee civibus istos non immerito magis habebat exosos. In medio namque domus cujusdam grandis, ubi tanquam in foro ^ pro rostris sedere consueverant, patrem ipsius interemptum, damno dedecus annectentes, cum cane cives tumulave- rant. Missis autem legatis, et interveniente prsecipue laudabilis memorisB Laurencio, sedis Dublinensis tunc archipraesule, cum de pace primo tractatus ^ haberetur, ex una parte Reimimdus, ex altera miles animosus Milo Coganensis, cum juventute tam belli quam lucri cupida, certatim ad muros irruentes, victoriam statim

1 No heading iu L. New chapter indicated by initial letter. So also B.

2 An army of 30,000 men, under Roderic king of Connaught, the monarch of Ireland. Regan, 1. 1 570, &c. See also Four Masters, A" 1170.

^ foro pro rostris scdere^ L. R. B. Ha. Cl. Ra. ; foro procedere, Hb. Rb. Instead of rostris Camden has curia. According to 0’Donovan, the father of Dermot was Donough 0’Mael- nambo, lord of Hy-Kinselagh, who fell in battle against Donnell 0’Brien and the foreigners of DubUn, A.D. 1115. Four Masiers, A° 1 1 15, and note (y). I have met .with no con-

firmation of Glraldus’s account of tlie burial of his cdrpse.

• tractatus’} R., &c. ; tractus, L. Regan assigns the very questionable exploit of attacking the city, while negotiations of peace ■were pending, to Cogan alone, without any men- tion of Reimund, 1. 1674, &c. The Four Masters (A.D. 1170) say that the foreigners of Dublin deserted the Irish cause for that of Dermot and his English alUes, •who, nevertheless, treacherously " made a slaughter of " them in the middle of their own " fortress, and carried oflF their " cattle and their goods." Accord- ing to Regan (1. 1626), it was on St. Matthew’s day, September 21, that Dublin was taken.

LIBER I, CAP. XVII. 257

adepti, non sine magna civium strage urbem viriliter A.D. iiro.

invaserunt. Pars tamen eorum potior, Hasculpho duce, ^^^^g’^’^),^"*^

naves et^ scaplias cum liis quse pretiosiora possederant city.

intrantes, boreales ad insulas se navigio transtule- J^scapo of

° Hasculf,

runt. &c.

Eodem die duo mascna in urbe miracula contige- Miraclcs. runt, De cruce videlicet iramobili facta, quam cives ad insulas asportare contenderant ; et denario eidem oblato bis resiliente ; sicut in Topographia declaratur. Supra,

Curn itaque comes per aliquot dies de statu urbis

disposuisset, ibidem Milone Coganensi custode relicto,

instinctu Murcbardidse, antiquas inimicitias vindicem Invasion of

ad animum revocantis.^ Ororicii Medensis fines liostili torierof

invasione demoliuntur. Tota io-itur Media crebris de- 0’Romke

• … of Meatli

prsedationibus, cfedibus quoque et incendiis jam exter-

minio data, Rothericus Connactensis, suam agi rem

prospiciens, " paries ubi proximus ardet," nuncios Der- Hor, i Ep.

mitio in ha?c verba transmisit : vi i. .

" Contra pacis formam, exterorxim multitudinem Rodoric’s

" in insulam advocasti. Dum tamen intra Lageniam lYf’^*^"’"'^

lettcr to

‘•’ tuam te continuisti, requauimiter sustinuimus. Nunc Dermot.

" autem, quoniam nec sacramenti memor, nec obsidis

" dati misertus, metas positas patriosque fiues insolenter

" excessisti, aut exterorum tuorum de cetero compescas

" excin-sus, aut prfficisum tibi filii tui caput proculdubio

" remittemus."

Cum autem Dermitius ad hiec superbe respondisset, Demofs adjiciens quoque se a proposito non destiturum, donec c°^^*^“ipt”- sibi Connactiam, avito jure competentem," cum totius

’ nnres cf\ Not in L. B. Ha. An intcrlineation in R. In text of F. Cl., &c. Hasculph is callecl hy tlie Four Masters Asgall, niac Eagh- naill, mec Turcaill ; hy Regan, " Esculf (or Hesculf ) Mac Turkil,"

1. 1638 and 2200.

• revocanii!^’] L. Rn. ; revocantes,

R. B. Ha. Cl. Ilb. Rb. Regan has nothing of this invasion of 0’Rourke’s country. It is men- tioned by the Fmr Masters, A.D. 1170.

^" coinpctcMtem"] R, B. Ha. Cl., &c.; contingcatem, L.

R

258

EXPUGNATIO niBERNICA.

A.D. 1170. Hibernifio monarchia subjugaverit, indignans Rothericuf? puts^Der- filium ejus, quem ei ^ ob,siclem dederat, capitali senten- mofs son tia coiidemnavit.

to death.

Council of the Irish elergy at Armacrh.

Enghsh slaves in Irelancl.

The people of England •ised com- monly to sell their childrcn into Ire- land.

Decree of the council that the blaves he

emanci- pated.

[Cap. XVIII.]’-

Ai^matiense concilium.

His itaque completis, convocato apud Ai’chmaciam totius Hiberniae clero, et super advenarum in insulam adventu tractato diutius ac deliberato, tandem com- munis omnium in hoc sententia resedit : propter peccata scilicet populi sui, eoquo prrecipue re quod Anglos olim tam a mercatoribus, quara pr?edonibus atque piratis, emere passim et in servitutem redigere consueverant, divinse censura vindictce hoc eis incom- modum accidisse, ut et ipsi quoque ab eadem gente in servitutem vice reciproca jam rcdigantur. Anglorum namquc populus, adhuc integro eorundem regno, com- muni gentis vitio, liberos suos venales exponere, et priusquam inopiara ullara aut inediara sustinerent, iilios proprios et cognatos in Hiberniam vendere consueverant. Unde efc probabiliter credi potest, sicut venditores olim ita et emptores tara enormi dehcto juga servitutis jam meruisse. Decretum est itaque prsedicto concilio, et cum universitatis assensu publice statutum, ut Angli ubique per insulara servitutis vinculo mancipati, in pristinam revocentur libertatem.

«•] R. B. Ila. Cl., &c.; sibi.L. The son of Dcrmot had heen givcn as a hostage to Roderic in 11C9; snpra, p. 244. According to thc Foitr Maslcrs, 1170, two othcr hos- tages were put to death at the samc time; viz., a son of Dermofs son

Donnell Kavanngh, and a son of Dermofs fostcr-hrothcr.

• This chaptcr not in L. In li. B. Ila., &c. Giraldus seems to bc tlic sok’ authority for this council at Armagli.

LIBER I, CAP. XIX. 259

[Cap. XIX.] Edictum Anglorum regis. A.D. 1170.

Auditis interim rerum istarum eventibus, fama de 45 b. magnis semper majora vulgante, et quoniam comes ^?°^y^^"’^ non tantum Lageniam, sed et alia queedam nec sibi against the nec uxori ullo jure competentia jam invaserat, ab j"7f*^^J^ °^ Anglorum rege edictum emanavifc, ut ab universis terris suse ditioni subditis nulla de cetero navis in Hiberniam quicquam advectare prsesumat; et ut omnes omnino de terris suis illuc advecti, aut infra proxi- mum pasclia redeant, aut exheredati prorsus exules a regno inperpetuum fiant.

Videns autem comes seque suosque in arcto jam positos, et tam suorum araissione, quam necessariorum defectu desperanter afflictos, communicato suorum con- silio, ad Angiorum regem, licet in remotis Aquitan- Earl nicse Galliae partibus agentem, Reimundum in hsec sends Rei- verba desfcinavit. mundto

" Licentia vestra, mi domine, si bene recordor, in " Hiberniam transfretavi, fideli vestro Dermitio resti- " tutionis auxilium impendere desiderans. Unde efc placing his " quicquid in ea vel ex ejus, vel alterius patrimonio, •’n°||e^^*^ " mihi fortunas favor adjecit, sicut ex vestrce benigni- king’s " tatis munificentia totum provenit, sic ad eandem " pro libito vestro^ nutuque redibit."

[Cap. XX.]

Martyrium Thomce.^

Ea tempestate, E,eimundo curiam sequente, et rege Martjrdom solita morositate responsum differente, Thomas Can- ^h mas of

’ i’es<;-o] Not in L. B. Inmargin of R. In text of F. Ha. Cl., &c.

• TltomcE’] R. B. Cl. Hb. Ra., Camden ; beati Thonife Cantuari-

cnsis archiepiscopi, L. This chapter forms the 26th chapter of Si/mb. Elect. iii. (vol. i. 39.3). It is re- peated in large part, but -with large

R 2

260

EXPUGNATIO HIBERNICA.

A.D. 1170. tuariensLs arcliiepiscopus in Anglia gladiis impiorum Canter- occubuit ; non sinc niulta majorum tam regni quam His seven sacerdotii nota. Cui/ praster multiplex illud septen- years exile. i^alis fere exilii martyrium, in multo mcerore, cilicio His peni- scilicet duplici, tam femorali quam corporali, in lec- discipiines ^ione et oratione continua, et omnium angustiarum The pro- gravissima, nec retati parcente nec sexui tam misera- of d^/of^ bili sanguinis universi proscriptione, ad consummabilem his blood. totius martyrii gioriain id totum accessit ; quod ipse Eemarka- furibundis hostibus templi" fores aperuit, et aiierto

Die circum- . . ^ i ’ i

stanccs of vertice giadiis occurrens, sacram vulneribus coronam

hispassion. obtendit ; quod in ecclesia luatre et metropolitana, et

coram altari ; quod a quatuor aulicis canibus, rabie

jolusquam canina furentibus, in corona, qu?e clero po-

tius signum protectionis esse solebat, quatuor vulnera

sustinuit, et nullum extra ; quod ea solum in parte,

quse passionem Christi significat, Christi miles et mar-

tyr insignis intrepide passus emicuit, felici commercio

incorruptibilem pro corrupta corouam suscipiens ; quod

sacram Dominici natalis hebdomadam suo quoque san-

■St. Thomas guine consecravit ; et sicut primus Thomas quinta

^p. ec. j^rj^^r^jgj-^^ i^^QQ prfevenit, sic iste secundus, sacris ex

St. Thomas nomine jam cessantibus, eundem numerum subsequenter

Cant. Dec. ji^^piey]^ • quod ille orientis Limpas fuit, hic occidentis ;

Further quod ille nascenti ecclcsife kinien dedit, hic senescenti ;

companson g|. g^cut [[q surgentis ecclesiaj fundamenta suo san-

Thomas guine coementavit, sic iste suo diu lundatfB, tanquam

P* ruinosjfi jam et tam senio confecta^ quam vi tempes-

tatum crebro concussre, pristinuin statum reformavit ;

et sicut illc fervens erat fide fervente, sic iste non

addilions, in the Vita S. Iicmi</ii, &c., cap. 27 ; and again, in largc part, in tlie .‘ird chapter of 2nd Distinction of J)e Imttntctionc Priii- ripis. Ilookcr rcfiises to insert it in his translation, because it " tends " wholly in cxtolling of one, who

" -was a froward and obstinate " traitor against his sovereign."

Cui, Sic’] Of all thc rcst of this chapter, only the conclusiou, " Anno " vidcliect," &c., in Ha.

• tcinpli Jorex’] L. B.,T7/. licmi;/., Sic, ; fores templi, K. F.

LIBER I, CAP. XX. 261

tantum fervens, sed et plusquam fervor fuit jam refri- A.D. 1170. gente ; et sicut ille, ut ecclesite substantiam erigeret,^ tortoribus se cruentis exposuit, sic iste, ut ejusdem 46. formam conservaret illsesam, gladiis ^ occumbere non formidavit. Cujus quoque triumphales tantse gloria^ titulos lii duo versiculi sub compendio satis egregie comprehendunt ;

" Pro Christi sponsa, Christi sub tempore, Christi " In templo, Christi verus amator obit."

De quo, inter varias ejusdem virtutes, illud prse- Mhacles of cipue ^ spectabile, memoriaque dignum occurrit, quod finhJard"of separatis membris ct projectis, inaudito more nova sort. reposuit : et hac suse novitate virtu.tis, vere novus martyr apparuit. [Unde ^ quidam,

" Miratur rediisse virum^ neutratus : ocelli " Succedunt oculis, albus hic, ille niger."

Quia, ne causari maiignitas posset, eosdem oculos fuisse

quos prius habuerant,^ non erutos ad plenum sed

Isesos, dati suut minores et diversi coloris ; miraculoque

majori, quibus non minus in tenebris et nocte obscm’a,

quam clara luce videbant.]

Merliuus Celi- -^^^ -^o^ aliquatenus Silvestrem nos- Prophecy

douius.7, trum hitere potuit, qui ait : " Miracu- °^.*^^T

••■ ’ ^ miracles.

1 erigerct] L. T., Vit. liem., Be

Instr. Pr., Cl., &c.; exigeret, R.B. F.

• gladiis] After tliis, impiorum in

Hem., Cl. Hb. Ra. Rb. It seems to have been inserted here, by some 14th ceutury copyist, from the Vita

L., but in no other MS. Remigii.

^ prcEcipnc] Not iu L., but every- j * viruml So the !MSS., and so where else. j Vit. Rem. : " visum," surely, must

■• Undc quidam …. videhant’\ This, probably, has no right to be here. It is in no early MS. of the E.xpugnatio, first appearing in the 14th centurylMSS. It is not in the Dc Inslruct. Princ, abont the iatest of our author’s ■works, -where he says expressly that he is quoting from this Vaticinal History. It is in Vit.

be the right reading.

•"’ habuerant . . . videhanf] Vit. Rcm., Cl. Ea. Rb. ; habuerat . . . .. videbat, Hb.

" Celidonius"] L. B. ; Silvester, R. F. These prophecies n ot in Vit. Rem . or De Instr. Princ. Not in Cl. Hb. Rb. The three fii"st words only, " Nec hic aliquatenus," in Ra.

262

EXPUGNATIO HIBERNICA.

A.D. 1170. by Merlin Silvester.

Others of his pro- phecies.

As tb be

furtber set forth in thc Book of Prophecies. Date of St. Thomas’s birth, death, &c.

" lorum novitate inartyr novus emerget : qui in occi- " duis tam terris quam temporibus, mutilatis et miseris ‘•’ speciaK virtute tam eruta restituet^ quam praecisa." Item, " Dolor iu gaudium convertetur, cum matris in " utero patrem filii trucidabunt. Orientis privilegio " gaudebit occidens ; et solis in occasu,’^ sole per occa- ‘• sum oriente, dum opprimi lumen et extingui videtur, " nubilos occidentis tam terrae quam temporis nova " serenitate dies illustrat. Venient oratores ab oriente, " et terrarum tam principes quam primates in occiduis " oceani finibus novi vestigia martyris adorabunt, etc." Qua3 de eodem martyre idem manifeste vates emisit : sicut in Vaticinioruon lihro declarabitur.’

Occidit autem hoc tritici granum, et in terram cadens multum fructum attulit, anno videlicet ortus sui circi- ter quinquagesimo quarto,’^’ consecrationis octavo, exilii septimO; in fine Decembris felici bravio cursum. finiens, veteremque vitam cum anno terminans et novam in- clioans ; ab incarnatione vero Domini M°c°LXXi°., prae- sidente Roma) Alexandro tertio, imperante Frederico, regnante in Francia Lodovico. [Unde^ quidam ;

" Annus millenus centenus eeptuagenus

" Primus erat, primas quo ruit ense Thomas."]

1 restiluef^ K. B. T,, &c. ; restuet, L.

■’ occasu] R. B. T. ; occasum, L.

•* declarabitur’] R. B. T. ; mani- feste declarabitur, L. After this section is added in T., on an inscrted leaf, and in a somewhat later hand, " Unde et pauca quae circiter finem " martyris, &c. . . . ad hacc reve- " landum eadem hora tam magnifice " suscitavit ;" as in Vit. JRemig. {Anglia Sacra, ii. 423, 424).

■• circilcr quinquaijesimo quartd] R. B. ; quadragesimo octavo, L. T. Ila. CL, &c. ; and so Vit. licmig. aad JDc Instr. Princ. Beckct was

boi’n in 1117; and therefore on Dec. 29, 1 1 70, the day of his mar- tyrdom, was in the 54th year of his age. Ile was consecrated June 3, 1162, and escaped from England Nov. 2, 11 04 ; thercfore Giraldus is short by a year in saying the eighth of his consecration, but right iu saying the seventh of his exile.

^ Undc quidam . . Tltomas] Not in L. R. B. T. Ha. In Vit. liem., Cl. Ilb. Ka. Rb. It is aiso in I)e Instr. Princ. ; but iatroduced vcry differently, as if not repeated fiom here.

LIBER I, CAP. XX.

263

Elapsa interim liieme, Dermitius Murchardi filius, A.D. 1 1 ;

1

plenus dierum, apud Fernas rebus liumanis exemptus est.

circa ^ kalendas

Maii ^"^^^ «f Dermot.

[Cap. XXI.]

Confectio Norwagiensium apiid Duhliniam?’

Eadeni fere tempestate, circa Pentecosten,^ Hascul- Dublin at- phus, olim Dublinensium princeps, vindice defervens Hagcuiph’. animo, cmn Norwagiensibus et insulanis in sexaginta * and a Nor- navibus urbem expugnaturus, Avenliphense litus obti- &c^’^mv

nuit. A navibus

igitur

certatim ^ erumpentes, duce ledbyJohn

the Mad.

" circa] K. B. Ha. ; circitei", L. Cl. Hb. lla. Eb. Kegan says that Dermot dwelling at Ferns during the winter of 1170-1171, and then adds that he lies buried there :

" A Fernes pus demorout " En cel yver li rei Dermod. " Li reis, qui tant esteit gentils, " A Fernes gist enseveliz. " Si est mort le rei Dermot. Pro- " pitius sit Deus animac ejus."’

11. 1728-1733. The Four Mastcrs, A.D. 1171, thus describe his death: “Diarmaid " MacMurchadha, king of Leinster, " by -whom a trembling sod was " made of all Ireland, after having

" brought over the Saxons,

" died of an insufferable and un- " linown disease. For he became " putrid while living, through the " miracle of God, Colum-Cille, and " Finnen, and the other saints of " Ireland, •whose churches he had " profaned and burned some time " before. And he died at Fearna- " mor, -without a will, without pen- " ance, without the body of Christ, " without imction, as his evil deeds " deserved.”

• The order of events in Regan is different. First after Dermofs death he places the siege of Dublin by the king of Connaught, Cap. XXn. infra of Giraldus ; and this attack by Hasculf not until after earl Richard’s departure into Eng- land to meet the king, infra, Cap. XXVII. It is plain that the earl was not at Dublin when Hasculf ’s attack was made, but it does not follow that he was therefore gone into England. The Four Mastcrs, 1171, place Ilasculfs attack first, as Giraldus. But they do not pro- fess to put the events always of each year in the order in which they

OCCUlTCd.

•’ Whitsunday in 1171 fell on May 16.

■’ A hundred ships, according to Regan ; who also says the invading army was reckoned at 20,000 men, from Eir (Orkney), Man, and Nor- wiche (Norway): p. 108.

5 certatim] Not in L. B. Inter- lined in R. In text of F. Ha, CI., &c.

2G4

EXPUGNATIO HIBEfiNICA.

A.D. 1171, The Danisli armour.

Miles de Cogan, tlie governor of tlie city, gocs out to meet them.

Is at first

driven

back.

But at length gains a complete victorj’. 40 b. John the Mad killed, Ilasculph takcn pri- soner :

Johanne agnomine l^e Wode, quod Latine sonat la- sano^ vel Vehementi, viri bellicosi, Danico more nndique ferro vestiti, alii loi"icis longis, alii laminis ferreis arte consutis, clipeis quoque rotundis et rubris circulariter ferro munitis, homines tam animis ferrei quam armis, ordinatis turmis ad portam orientalem muros invadunt. Verum Milo Coganensis, tunc urbis custos, iiinatiu animositatis audacia, longe licet impari numero, viri- liter ipsis obviare pnesumpsit. Sed hostiles impetus tam parva inanu perferre non prrevalens," parte suorum perdita, militis quoque coxa, ferro utrinque vestita, uno securis ictu cum panno loricte prrecisa,^ hoste urgente in portam regredi compulsus est ; donec Ri- cardus Coganensis, Milonis frater, per posticain austra- lem cum paucis chxm egressus, ipsos a tergo acriter exclamando percussit. Cujus inopinati eventus et desubitationis * causa, aliis ante, aliis rctro confligen- tibus, ambigua semper bellorum alea, statim confecti et in fugam sunt conversi. Interfectis itaque fere cunctis, Johanne quoque Veliementi, non absque tutehx virili, a Gualtero de Ilidenesfordia et aliis quibusdaui demuni expugnato et interempto,^ Hasculphus a marina glisi, per quam ad naves transfugerat, retractus, ad majorem victorire cumulum vivus in urbcm cui paulo ante prseerat est reductus. Ad redemptionem itaque reservatus, et in curia corain Milone constitutus, in

’ So Eegan calls him, " Johan le " Devc — dc Norwiche," i.e. John tlic ]\Iad, from Norway; and adds that he was uephew of the king of Norway, according to Irish report : p. 108. The Foiir Masters, 1171, call him " Eoan, a Daiic, from the " Insi-hOrc " (Orkney islands).

" prcccaknq R. B. Ila. CI., &c.; sustinens, L., but witii vcl prccvalcns over it.

^ This feat by John the Mad, I

according to Kegan, besides killing nine or ten otlicrs of the Englisli:

1. 244.1, &c.

■’ desiibitationis} R. B. CI. Ilh. Ua. Rb. ; dubitationis, L., but al- tcred to siihitallonis by a latcr liand; subitationis, Jla.

" According to Regan (1. 24.’) 1), John was killed by IMilcs dc Cogan Iiimself. Of the whole Norwcgiau army, not more than 2,000, hc says, made their cscapc (1. 2491).

LIBER I, CAP. XXI. 205

publico auditorio verbum hoc indignanter [et impu- A.D. ii7i. denter ^] emisit. “Parva,” inquit, “manu nunc adve- " nimus, et solum nostri conaminis initialia sunt ista. " Sed tantum ^ mihi vita supersfcite, in brevi his longe " disparia multoque majora sequentui’.” Quo audito, quouiam " In manibus linguse mors et vita,"^ et quo- niam frangit Deus omne superbum, maleque dolorem vindicat quisquis doloris augmento dolorem accumidat, prsecepto Milonis statim illi capite pr^ciso, paulo ante behcaded, clementer indidtam insolenti verbo vitam amisit. ofMilo.

[Cap. XXII.]

ObskUo Diihlinim a Rotherico Connactensi facla et

insulanis.

His ita completis, videntes Hibernici comitem et Dublin suos, tam suoruni jactru-a quam victualium defectu, |^<^^|<^g’-’d quibus Anglicanse copine beneficio hactenus insula iinmcnse abundare consueverafc, jam deficientes, collectis undique ^h™irish viribus, cum infinita totius fere HibernijB principes * multitudine Dubiiniam obsidione cinxerunt : Laurentio At arch- Dublinensi antistite zelo suee gentis, ut ferebatur, hoc L^^rJ^ncc^s procurante. Missis quoque lifceris, tam archipra^sulis instigation, quam Rotherici Connactensis, Gottrediun Manite prin- ^. a^^/^. cipem, necnon et alios insulanos, ad portum urbis from the maritimum obsidendum, tam verborum invitant per- ^^ \ ^^’

’ _ r under king

suasione, quam larga quoque stipendiorum promissione. Gottred. Qui tanto promptiores effecti, quanto sibi quoque ex

1 ct impudenter’] Not in L. R. B. i cording to Regan (1. 1753), this

Ila. In Cl. Ra. Rb. ; et impruden- j anny cousistcd of C0,000 men. In

ter, Ilb. 1 Cap. XXIV. infra, Giraldus seema

• tantum’] L. R. B. Cl. Ra. Rb. ; to say that Roderic’s division alone

tanien, Hb. Camden. ’ consisted of 30,000. Neither Regan,

■■’ " ^lors ct vita in nianu lingua;." j nor thc Four 2>Iastcrs, bave any

Prov. xviii. 21. [ mention of archbisliop Laurence’s

•" principes"] L. R. B. Cl. Ilb. Ra.; i instigation, or of the auxiliary fleet

priucipmn, Ila.; princeps, Rb. Ac- | from the Isle of Man.

266

A.D, 1171. Anglorum successibus subjectionis imrainerc pcriculum

formidantes, circio flante, naves circiter triginta belli-

cosis plenas viri.s in Avenlipliii portum incunctanter

adducunt. Tutum namque prffisidium, suave collegium,

eorum liabere solatia quos ipsa simul delectat subire

discriinina.

Afteratwo Cum itaque^ duobus jam fere mcnsibus intra muros

Iwo^t^p urbis comes et sui clausi fuissent, nec ulla prorsus

tuais fail victualia vel ipsis terra vel mare misisset, deficientibus

e ci } . j^iiij^g^j; j(..^ solitaque malitia non uno contenta malo,

sed cumulante semper incommoda fortuna sinistra, ecce

Fitz-Ste- Duvenaldus, Dermitii filius, de Kenceleise finibus ad-

be^eged^ia veniens, Stephaniden intra Karrectense - castrum a

Carrick Wcisefordire civibus, necnon et Kenceleiensibus, quasi

the mln of tribus virorum milibus, cum paucis obsessum nun-

AVexford, tiavit : et nisi infra diem tertium ei in manu valida &c.

succurratur, de ipso et liis qui cum ipso sunt non

amplius cogitandum. Erant autem intra Dubliniam

cum comite obsessi, Giraldides Mauricius, et Reimundus,

a curia jam reversus ; tam suorum quam sui non

niediocriter anxietate turbati. Quorum Mauricius,

quanquam propria plurimum, longe plus tamen optimi

fratris et uxoris, pignorumque suorum calamitate com-

motus, quse in hostium medio municipium tenebat

immunitissimum, virgis tenuiter^ et cespite clausum,

ad comitem surgens et proceres, in hsec verba prorupit.

The ora- tion of 47.

[Oap. XXIII.]

Omtio Mauricii.

" Non ad delicias, viri, non ad otia vocati, in hos ‘•’ terrarum fincs advecti sumus. Fortunse potius ten-

’ The remainder of this diapter, witli the wliole of the next, forms Cap. 13 of Symb.Elect. iii. (vol. i. 392).

• Karreclensc’] K. B. T. ; Kar- ractense, L.

3 fvnuiter] L. 1{. li. ; tantum, T. Ua. Cl. llb. Ea. Rb.

LIBER I, CAP. XXIII.

267

" tare vices, et «ub capitum periculo vires^ animosi- A.D. ini. " tatis venimus experii-i. In summitate rotge aliquam- ^j2.G^g^. " diu stetimus, et ecce ad ima jam devolvimur ; iterum rald, advo- " ad summa, volubilitatis ratione, provebendi. Hsec ^^^^°f ^ " est enim rerum mundanarum mutabilitas, ut alternis the enemy. " vicibus semper adversis prospera distinguantur. Solis " ortum, coeli revolutiohe, sequitur occasus ; et occi- " dentis tenebras ad ortum tendens orientis lampas " illuminat. Quibus Lactenus, cum triumplii gloria, " tantam rerum omnium copiam fortunse favor minis- " traverat, en clausis undique hoste marique victualia " jam deficiunt. Auxilium nobis nec mare mittit, nec " classis inimica permittit.

" Stephaniden quoque, cujus animositas et nobilis " ausus viam in insulam nobis aperuit, exili municipio " clausum, privatumque, gens inimica coarctat. Quid " igitur expectamus ? Numquid enim ad nostrse gentis " solatium aspiramus ? Ea jam lege tenemur, ut sicut " Hibernicis Angli, sic et Anglis Hibernici simus.^ " Nec enim* minore nos odio illa quam ista per- " sequitur insula. Moram itaque rumpentes et igna- " viam, quoniam ‘Audentes’ fortuna juvat," dum nobis virg. ^n. " jamjam deficientia vires adhuc alimenta niinistrant, ^- -^^’ " hostes viriliter aggrediamur ; animosaque paucitas " et armata, solita strenuitatis opera, consuetaque belli " victoria, multitudinem inermem conterat et imbellem."

" Talia ^ voce refert ; curisque ingentibus seger, Virg. ^n. " Spem simulat vultu, premit alto corde dolorem." ‘• ~^^’

Finito Mauricii sernionej Eeimundus, ejusdem doloris Reimand telo percussus, cum universorum applausu simili sen- speaks to

•^ ^ the same

. purport.

1 vires-] L. T. Ila. Cl. Hb. Ea. Rb. ; Tiros, R. B. F.

• ministravcrat] L. R. B. Ha. ; adjecerat, T. Cl. Hb. Ra. Rb.

3 simus-] R. B. T. Ha. Cl. Ra. ; sumus, L. Hb. Rb.

•* nec enini , . ministrant’] Not in Ha.

5 Audentes] L. R. B. Cl. Ra. ; audaces, T. Hb. Rb. ; “audentes” in Virgil, with alias •’ audaces."

^ This quotation not in Ha.

268

EXPUGNATIO Jlir.EIlNlCA.

A.D. 1171. tentia peroravit ; ’ adjieiens quoque Connactensium in regem, tanquam primum et principalem, in primis irruendum, iit, illo confecto, aliorum exercituum haud difficilis iieret persecutio.

[Cap. XXIV.]

Coirfectio Rotherici apud Duhliniam.

They Certatim igitur electa juventus ad arma prosiliens,

march in ^^ tres turmas, quanquam tenues, se statim separat

troops: et secernit.- In prima E,eimundus cum militibus

viginti ; in ‘^ media Milo cum triginta ; in tertia et

ultima comes et Mauricius cum quadraginta : prseter

arcarios ^ et cives paucos, salva urbis custodia, singulis

turmis adjunctos, Egredientes itaque subito, hora quasi

post nonam, non sine magna contentione, utri^ vide-

licet, an urbis an. familire prsefecto, primus de jure

againstan cederet cum hoste conflictus, trjo-inta milium virorum

30 000° exercitum, propter matutinos ejusdem diei congressus

men. improviduiu penitus et improvisum, tam parva manu

They sui– viriliter invadunt. Reimundus igitur, inter primos

prise Rode- primug existens, et primum in hostes impetum faciens, ric s camp ; ^ . / ^ .

longe ante alios statim duos lancea perforavit. Meilerius

quoque, et duo Mauricii fihi, Giraldus et Alexander,

licet ultima^ turmaj addicti,^ innatjB tamen strenuitatis

’ Ilooker here adds a long speoch of Eeimund. I have sccn it no- where else. But it sounds, in his translation, vastly like a genuine oration of Giraldus. Regan has nothing about i\Iaurice l*‘it7,-GeraUl or Keimund urging a sally. Ile describes thc gallant conduct of Cogan, Eeimund, earl Richard, and ileiler, in the attack on the Irish canii), pp. 92,93; buthas nomcntion vhatevcr of Pitz-Gerakl tiiroughout the siege.

• scparat et secernit’] L. 1?. I». ITa.; separant ct sccernuut, CI. Ilb. Ea. Kb.

3 ?•«] L. Ila. Cl., &c. Not in K. B. Regan placcs Milcs de Cogan in the van, thcn Ileimund, p. 91.

^ arcarios’] L. R. B. ; satcUites equestres, Ila. CI., &c.

• utri] M. B. CI ; utruni, L. (ori- ginally), lla. Hb. Ra. ; utrique, L. (by alteration), Rb.

’ uddicli] L. R. B. ; primitus ad- dicti, Ila. Cl., &c,

LIBER T, CAP. XXrV.

269

indicio ad primam se subito proripientes, viri armis et animositate conspicui, promptissime subsequentes, multos ad tenebras a luce transmittunt.

Multis igitur interemptis, et cunctis omnino con- fectis, Rotherico vero, qui tunc forte in balneis sedebat, vix elapso, fugitivos et victos cfedibus insistendo usque ad vesperam persecuti, demum victualibus et vecturis, spoliis quoque et armis onerati simul et lionorati reveiiuntur.^

■ Dispersis igitur et statim disparentibus ^ exercitibus ; ^ tam australi scilicet archiprpesulis, cum totis prseter Kenceleiam et Weisefordiam Lagenise viribus, Mache- lano scilicet et Machtalewi, Gillemehohnoch, et Otue- thehs,* quam ahis quoque simiH terrore concussis ; ex parte boreali his, scihcet Ororicio Medensi, Ocaruelo Urielensi, Machsachehno, et Ocadhesi,^ cum multitu-

A.D. 1171.

and gain a

47 b.

complete victory.

The other amiies dis- perse: viz., the south- ern one of the arch- bishop, and the northem one iinder 0’Rourke, &c.

’ Eegan says they found such stores of provisions in the camp, wheat, fiour, and bacon, that vic- tuals were plentiful in Dublin for a year: p. 94. According to iheFovr Masters, A.U. 1171, it would seem that Roderic was not present. Their account is this : " Eoderic 0’Conor, " &;c., led an army to Dublin, to lay " siege to the earl, i.e., Strongbow, " and Miles Cogan. There were " conflicts aud skinnishes between " them for a fortnight. 0’Conor " afterwards went against the Lein- " stennen (with a portion of his " troops), to cut down and turn the " grain of the Saxons. The earl " and Milo Cogan afterwards en- " tered the camp of Leath-Chuinn, " (i.e., the northern half of Ireland, " to which nearly all Roderic’s " army belonged,) and slew many " of their commonalty, and cjrried " off their provisions, arraour, and " horses." Ilowever, as it is not

directly stated that Eoderic had not returned from his foray, before the attack on the camp, there is no actua! contradiction in the accounts.

• di.<tparcntihus’] L. E. B. Ha. CI. Ea. ; dispergentibus, Ilb. Eb. ; se dispergentibus, Camdea.

3 exercitihusl L. B. lla. CI., &c.; exercitus, E.

■■ Otucthelis’] L. E. B. ; 0:ieyl, Ha. Otuethelis is Ua Tuathail, Anglicc 0’Toole, the surname of a powerful Leinster family, whose tribe and territory name -was Ui- Muirreadhaigb, " Omurethi " of our author. The territory Ui-Muir- readhaigh comprised about the southem half of the present county Kildare. See 0’Donovan’s note (e) to Fonr Masters, A" 1180. The archbishop of this siege, the famous and afterwards canonized St. Lau- rence, was of this family.

5 Ocadhesl] E. B. ; Ochatesi, L. Ua Cathasaigh, AiKjUce 0’Ca ey.

270

A.D. 1171, clmo multa; in crasfcino, dispo.sitis nrbi custodibus, inoVrowthe^®^^"^ Weisefordiam, superiore per Odronam via, vic- eari sets tricis palmse vexilla reguntur.

out for Wexford.

[Cap. XXV.] ^

Dolosa SfephanidcG captio.

Themenof Interim autcm, fortuna varianto vices, efc semper

^nd^Kns - ^-^vorsis quibusdam secunda turbanfce, no cuiquam in-

lagh, about veniatur fida comcs, neu firma in terris ^ contingere

nurabe’" valeat vel perfecta felicitas, Weisefordenses cum Ken-

make celeiensibus, circa tria virorum milia, Stephaniden im-

assauu" provisum, et nil tale timentem, cum militibus quinque

upon Fitz- et sagittariis paucis circumseptum, fidoi sacramonti-

Avithhis’ <1UG religiono contempta, crebris insultibus impetere

fiveknights non cossant. Sed quoniam se nihil viribus prefecturos and a few . • . • • • j j % •

archers. prfBsentiimt, viris quanquam perpaucis ad deiensionem

Butinvain. tamon promptissimis, et prsecipue milite quodam, Wil-

lelmo videlicet agnomine Not, longo prse aliis in liac

defensione virtute micante, ad consuota fallacise tela

figmentaque dolosa concurrunt. Adductis igitur epi-

scopis ad fossata duobus, Weisefordensi scilicet et Kil-

darensi, aliisque viris religionem habitu ^ prseferenti-

At length, bus, roliquiis * appositis, communiter omnes sacramento

hood and corporalitor prsestito jurantes afiirmant, comitem, Mau-

perjurj’, ricium, et Reimundum, necnon et Anglos universos,

hinf i^nto"’^" Dublinia capta, jam deletos ; Connactensem quoque

surrender- exorcitum, simul cum Lageniensi, ad Weisefordise

partes jam appropriare. Asserunt quoque se, Ste-

. 1 This chaptor, -with part of the next, fornis Cap. 17 of Siimb. FAect. iii. (vol. i. 392).

• tcrris’] R. V,. T., &c. ; teiTa, L.

■" rcliijioncm /la/jilii."] L. ]l. B.,tS:c. ; religlonis habitum, Ila.

• rcliijuils’] IIooker’s translation 18, " A niasse-booke, Gorpus jDomiui,

" and ccrtain reliques." Regan has nothing about the bishops, &c. He says that, after Fitz-Stephen had sent thirty-six of his men to the aid of earl Ricliard, the traitors attackcd hini, killed most of his mcn, and took him and five other clievaliers prisouers : p. 85.

LIBER I, CAP. XXV. 271

phanid^e ipsius commodi causa, id totum fecisse ; utA.D. 1171. ipsum scilicet, quoniam mitis eis et liberalis princeps extiterat, ante inimicae multitudinis adventum, salvo cum suis in Kambriani transvectare potuissent, Quo- rum assertioni tandem Steplianide fidem adhibente, seque suosque eorum fidei committente, statim quibus- They kill dam suorum interemptis, alii verberibus, alii vero ^°™^en vulneribus graviter afflicti, in carceres et vincula con- imprison truduntur. Nec mora : fama iDernicibus ahs veram ^ ^^^’

. . On nevrs

DublinijB confectionem, et comitis adventum divulgante, of tlie

proditores statim, urbem totam proprio incendio con- ^°u ^’* u

cremantes, ad insulam Begeri in portus ostio sitam, Dublin,

quae et sancta vocatur, cum suis omnibus tam rebus thefr city,

quam captivis navigio transferuntui\ and talie

refuge in the island ofBegeri.

[Cap. XXVI.]

Descriptio Stephanidce.

O virum, virtutis unicum verique laboris exemplum ; Descrip- fortunre varise, sortique adversae plusquam prosperse, Jl*’^ °^ semper obnoxium ! O virum toties, tam Hibernia ^ Pitz-Ste- quam Kambria, utrasque rotse circumferentias sequani- ^^^^’ miter expertum, et

" Omnia - passum, " Qure pejor fortuna potest, atqiie omnibus usum " Quae melior ! "

0 vere ‘^ Marium secundum, Stephaniden ! Cujus si felicitatem respexeris, felicissimimi videas ; si vero mi- seriam, miserorum omnium miserrimum dicas. Erat 48. autem vir amplo corpore et integro, vultuque decenti.

’ Hibernkq L. R. B. T. Ila. Cl. | ■"> O vcrc . . dlcas^ This clause Ra. Eb.; in Ilibernia, Hb.,Camden. not in Ila,

• Omnla, &^‘c.’] Lucan, Pharsal. ii. I

131. Lucan  says  this  of  Alarius.  | 
     

272

EXPUGXATIO niBERNICA.

A.D. 1171.

The carl, on his luarch to Wexford, dcfeats an army of Leinster men in the pass of Odrone.

et statura ^ paulo inediocritatem excedente ; vir dap- silis et largus, liberalis et jocundus, sed vino Venerique trans inodestiam datus.^

Interea comite Weisefordiam tendente, Lageniensium exercitus in passu Odronje, quanquam in sui natura arcto nimis et invio, concidibus tamen plu7-imum arte munito, illi obviam venit. Ubi et commisso gravi conflictu, interemptis tandem liostium multis,’’^ prjeter juvenis unius casum cum suis omnibus ad campana comes indemnis evasit : Meilerio prfc aliis ibidem solita strenuitate micante.

Descrip- tion of Richard, earl of Strijruil.

[Cap. XXYII.] Beseriptio comitis.

Comiti vero modus hic erat. Vir subrufus, lentigi- nosus, oculi.s glaucis, facie feminea, voce exili, collo con- tracto : per cetera fere cuncta, corpore procero. Vir liberalis et lenis. Quod re non poterat, verborum suavitate componebat. Togatus et inermis, parere para- tior quam imperare : extra bellum plus militis quam ducis, in bello vero plus ducis quam militis habens. Omnia suorum audens consilio : nihil unquam ex se vel armis aggrediens, vel animositate pra?sumens. In prselio positus, fixum suis recuperationis et refugii signum raanebat. In utraque belli fortuna stabilis et constans ; nec casibus adversis desperatione fluctuans, nec secundis ulLa levitate discurrens.

" ct statura . . . e.vcedcnte"] Not in L. B. In margin of R. In text of F. T. Ha , &c.

• Cap. 17 of Si/mlj. Elect. iii. ends •nith " datiis." Cap. 1 8 bcgins

■with " Interea coniitc," &c., and rcaches to end of ncxt chapter.

■’ According to l?cgan (p. 90), 0’Kyan,lord of Odrone,was amongst the slain.

LTBKR 1, CAP. XXYITI. 27’}

[Cap. XXVIII.]

De occursit comitis Anglorvm regi} A.D. 1171.

Nec mora : descendentibus illis ad Weisefordije fines, The eari occuiTunt eis nuncii, Stephanidse eventum, reique casum, «^eterred by et urbis incendium explicantes ; ex parte quoque pro- of theirish ditorum firmiter asserentes, quod si ad illos accedere [’’°"’ |?^-

. . . . tcmpting-

forte prfesumant, prgecisa sibi suorum capita statim vo rescue

cuncta remittent. Quibus auditis, non sine magna j^g^"’ *^’

mentium amaritudine, versis in dexteram loris, versus i^roceedsto

Waterfordiam iter arripiunt. Ubi et Herveium repe- ^^ i^terford.

riunt ab Anglorum rege, quo perrexerat, jam reversum ;

ad eundem quoque comitis in Angliam accessum tam

literis quam verbis persuadentem. Comes itaque, venti From there to

velique beneficio statim fiequore transcurso, in Claudi- ^^.^“1^-^ 5^^’

cestriie ^ partibus apud Niwenham regi occurrit ; jam iinfis at

TT-i • •j. j^ j. • ■! Xewnham,

in Hiberniam cum exercitu non modico transmigrare ^ Gioxxces-

parato. Ubi, post multas et varias altercationes, tan- tershire.

dem Herveii circumventu pariter et interventu, regia

erga ipsum sic resedit indignatio, ut renovato subjec- Henry’s

tionis vinculo, reoni caput, Dubliniam scilicet, cum ‘^°^.^’’ , . .

’ » t > > ngainsthim

cantaredis adjacentibus, necnon et urbes maritimas ct appeased.

castra regi cuncta concederet ; residuum vero conqui-

sitionis suse de rege et heredibus suis ipse et heredes

sui recognoscerent. Quibus eo tenore completis, rex

per maritimam viam versus Men^viam iter arripuit.

Et Penbrochiam veniens, pulclierriinam in brevi Mil- ^^^”‘‘y ^ol-

. . lects a iieet

verdico portu classem conjunxit. in i^iilford

Havcn.

, T.T i, t • T ,. ‘«j- ■ " trise finibus reformata," is the

1 No new chapter m L., or mdi- . ^, tt, ^ ^

/, TVT 1 T • Tj headme in Cl. Hb. Ea., Camden.

cation 01 one. No headm<r m B., ; , ^, ,. . ,

but new chapter indicated by initial letter. Heading in the text is that of R. " De pace et concordia inter " regem et comitem in Claudioces-

• Claitdicestria} K. B. Ha. ; Clan- diocestria!, L. Hegan says, at Pem- broke, 1. 2230.

•’ transmigrarel L. B, : transfre- tare, R. Ha., &c.

274

[CAP. XXIX.]

A.D, 1171. Confectio Ororicii apud Duhliniam.

Attack of Interim ^ autem rex monoculus Medensis Ororicius, upon Dub- captata tam comitis quam Reimundi, qui adhuc Water- lin: about fordise moram fecerat, absentia, cum multitudine magna

tne bcffin- , , , , , ,

Tiing of circa kalendas Septembris Dubliniara venit, Et inve- September, njens in ea viros perpaucos, sed tamen viros, cum im- petu magno et clamore muris et fossatis acriter insultant, Defeated Sed quoniam virtus claudi nescit, et^ ignis oppressus deCogan, ^^ flammam erumpit,^ Milo Coganensis et sui, se foras 48 b, subito mittentes, tanta statim hostes strage perse-

His son

slain,

Henry’s anger with the chief- tains of South Wales,

quuntur, ut, eisdem confectis, Ororicii filium, juvenem efjreofium, cum aliis infinitis ibidem interimerent.

Interea rex Anglorum in australis Kambrise Penbro-

chiseque proceres, quia comitem Ricardum hac in Hiber-

niam transire permiserant, minis acerrimis intonare

coepit. Sed tandem in ipsorum castris regiis custodibus

assignatis, versa est in tranquillitatem tempestuosa

procella : tanta ■* siquidem tonitrua letali fulminis ictu

non subsecuto.

The Welsh Contigit ea tempestate,° rege in partibus illis avium

the^kinK’s ^olatu delectari volente, falconem nobilem in saxo quo-

Norway dam sedentem cum forte conspiceret, eundem lateraliter

hawk.

ambiendo, accipitrem Norwagiensem

generosum

et

’ This attack upon Dublin is not mentioned by Regan. The account of it in the Four Masters, A.D. 1171, agvees very closely with that of Giraldus. They say, " An army " -was led by Tiernan 0’Rourke, " and the men of Breifne and Air- " ghialla, a second time, to Ath- " cliath ((.c, Dublin) : and they " made battle with Milo Cogan and " his knights, in which the men of " Breiiiie aad tUc Airghialla were

" defeated ; and Aedh, son of Tier- " nan 0’Rourke, tanist of Brei&e, " and many others, were slain."

• c<] R. B. Ha. Cl., &c. Not in L.

3 erumpit] L. Ha. CL, &c. ; eru- pit, R. B.

• tanta, ^c.] Hence to end of chapter not in Ha.

• This is repeated at the end of the 12tU chapter of Jtin. Kamb., i.

LIBER I, CAP. XXIX.

27o

grandem quem gestabat Iseva projecit. Falco vero, A.D. iiri. quanquam in primis tardior, ad alta tamen vix sub- vectus, iraque vindice vice versa de prseda prsedo jam effectus, a summis impetuosius ad ima descendens, qua- drati pectoris ictu vehementi, prfepositaque talorum armatura, talionem reddens, ad pedes regios accipitrem confodiendo prostravit. Unde et ab hac hora singulis rex annis,^ circa nidificationis tempora, propter falcones terrse illius, qui marinis in rupibus excluduntui-, mittere consuevit. Nec in terra sua nobiliores illis^ aut pr£e- stantiores invenit.

[Cap. XXX.]

Adventus Anglorum regis; et tam australium Kam- brioi^ principum, quam horealium, spontanea suhactio.

His ita completis, ad tanti tam nobilis ausus appa- ratum mora in Menevise partibus aliquamdiu facta, sanctique David sede devotis orationibus honorifice re- quisita, captata temporis idoneitate, et tam aeris quam aurse prosperitate, velo ventoque se committens, cum Henry’s militibus quasi quingentis, arcariis ^ quoque et sagit- ^7 ^^ u ’.° tariis multis, circa kalendas Novembris, die videiicet day, Oct. saucti Lucfe, transmenso maris spatio, apud Waterfor- ^’ fl^ , diam rex animosus applicuit.

1 annis’] E. B. CL, &c., Itin. Kamh. ; amicis, L.

" KambricE] This is the reading in every MS. (L. R. B. Ha.) where the full ruhric is found, as in the text. It is the reading also of Camden. It woiild seem as if the blunder of Kambrice instead of Hi- bernicB must have originated with Giraldus himself, — it was a natural bhmder to make, as his pen was still wet from the Welsh matters of

the last chapter, — and must have been faithfully and universally fol- lowed, even down into Camden’s printed text. It is a curious instance of the persistency of a blunder in the hands of medieval copyists.

^ arcariis] L. R. B. ; sateUitibus equestribus, Ha. CI., &c.

•* According to Hoveden (301 b), Henry saUed from Milford Haven on Saturday, Oct. 16, 1171; came to land the next day at a place

s 2

276

KXPUGNATIO HIBERNICA.

A.D. 1171 Fulfilment of prophe- cies of Merlin of Celidon, and the Irish Mo- ling,

Dates of his arrival.

Merliuus Celidonius. Tuiic ^ impletiun est illud Merlini Silvestris : " lo-neus ab euro o-lobus ascendet; et Hi- " berniam in circuitu devorabit." Et illud Hiberniei Hibernicus Meiingus. Melingi ; " Veniet ab aurora tui’bo ‘■ validus ; qui in occidentem irruens, Herimonire ro- " bora cuncta prosternet." Sicut in Lihro Vaticini- orum exponetur.

Applicuit ergo anno regui sui decimo septimo, setatis su£b quadragesimo,- ab incarnatione Domini lsf.C°.LXX°.ii°. : prsesidente, imperante, regnante, Alex- andro tertio, Frederico, Lodovico.

[Cap. XXXI.]

De Stephanide^ regi in vincidis adducto.

Fitz-Ste- Apud Waterfordiam igitur paucis diebus * rege mo- brought by rante, ecce Weisefordise cives ei Stephaniden, quasi ^

called Croch (Crook), cight miles from Waterford, -with 400 large ships ; and the next day, ^londay, Oct. 18, the feast of St. Luke, pro- ceeded to Waterford. Regan speaks of 400 chevaliers attending him, ■when he took ship, 1. 2588 ; and of his arriving at Waterford, ■with 4,000 English, on All Saints’ day (" a la " Tusseinz “), Nov. 1.: 1. 2.595, &c. The Foiir Masters, A” 1171, say : " The king of England, the second " Henry, duke of Normandy and " Aquitaine, earl of Andegavia, and " lord of many other countries, " came to Ireland this year. Two " hundred and forty was the number " of his .ships, and he put in at Port- " Lairge (i.e., Waterford)." And this is the sole notice that the Foiir Masters condescend to take of Henry’s visit and doings in Ireland. ’ These prophccies in L. H. J?. Ha. Id do later MS. ; not iu Caiu-

i den. In Hooker’s translation, how-

i ever.

I - giiadragesimo’] L. B. Ha. ; quad-

I ragesimo primo, R. Cl. Hb. Ra. Rb.

’ Ilenry was born in 1132, therefore fortieth of his age the right date.

j In the Topographia {supra, p. 189),

, there is the same variation in the MSS. He was croMned Dec. 19, 1154, therefore seventeenth of his reign right. In all the ]\ISS. of the Tupographia, as ■well as of the present treatise, there is the mistake of 1172 instead of 1171.

■■" Be Stephanide, ^•c."] R. ; De Stephanidaj apud Waterfordiam li- beratione, et australis Iliberniae prin- cipum ultronea subjectione, CI. Hb. Ra., Camden. No heading in L. B. New chapter indicated by initial letter only.

^ paucis diebus’] Fifteen, accortl- ing to Hoveden, 301 b. •’ tjuasi’] R.B. lla., &c. NotinL.

LIJJER I, CAP. XXXI.

277

sub prsetextu obsequii, eu quocl Hiberniani citra ipsius assensum priinus intraverit/ aliisque malignandi occa- sionem praestiterit, vinctum et captivum adclucunt. Cui rex cum in primis", de tanto tam temerario Hiber- nicog expugnationis ausu, non absque indignatione plu- rima et comminatione, multa graviter improperasset, tandem ipsum in catenis cum alio" quodam firmiter compeditum, in turrem Ragiinaldi custodiendum remisit.

Nec mora : rex Corcagiensis Dermitius ^ advenit, tiui statim tam subjectionis vinculo quam fidelitatis sacramento, necnon et obsidibus datis firmiter astrictus, annuo constituto regni sui tributo, se Anglorum regi sponte submisit.

Abhinc autem rex exercitum movens, primo Lismo- riam progressus, ibique dierum mora facta duorum, inde Cassiliam est profectus. Ubi et Duvenaldus, rex Limericensis,’’ se illi in crastino acl aquam Suirensem obviam dedit ; impetratoque pacis beneficio, constituto similiter regni sui tributo, firmissimis subjectionis vin- culis se quoque regi fidelem exhibuit.

A.D. 1171. his captors, in chains, to theking.

Imprisoned by Henry in Regi- nald’s tower.

Derniot, king of Desmond,

makes sub- mission.

Heni-y proceeds to Lismore ; theu to Cashel. Where Donnell 0’Brien, king of Thomond, makes sub- mission.

[Cap. XXXII.]

De^ Steplianide regi reconciliato.

Prsefectis itaque tam Corcagise quam Limeiico regiis Cork and custodibus ac ministris, cunctisque australis Hibernise pi^g^^in

’ iiUravcrit] R. Cl. Hb. Rb. ; in- travit, L. B. Ha. Ra.

• alio’] L. Ha. Cl. Hb. Ra. Rb. ; aliquo, R. B.

•’ In Hooker’s translatiou, he is called, “Dermot Mac Aith, prince " of Cork. He was Diarmaid Mac Carthaigh, Anglicc Dermot Mac Carthy, prince of Desmond (South Munster), of which Cork was the principal city.

’ This was Domhnall Ua Briain, Aiiiflicc Dounell 0’Bricn, prince of

Thomond (North Munster),of which the principal city was Limerick. Regan also calls him " Le rei dc " Lymerich,” 1. 2041 ; and else- where, king of Mimster, " reis " 0’Brien de Monestere," 1. 2099.

•’’ Dc, cyc.] This the headiug iu R. Xo heading in L., though space left, New chapter indicated also by ini- tial letter. So too B. Cl. “De " Stephanide " only iu Ra. In Hb. Rb., Hooker, and Camden, this chapter is part of the last chapter.

278

A.D. 1171.

custody of royal officers. Submission of other princes of South Ireland. The king returns to Waterford.

Takes Fitz-Ste- phen into favour.

principibus, tam bis quaiu et ^ aliis, quanquam non tam principalibus, magiiis et autbenticis tamen in gente sua duobus, Duvenaldo scilicet Ossiriensi, et Machsacbelino Opbelano, sponte submissis, singubs quo- que in regionem suam cum regiis donariis et bonore reversis, rex per Tibracciam Waterfordiam remeavit. Ubi et adducto iterum ei Stepbanide, rex videns virimi tantis fortunge periculis et toties expositum, in- teriore pietate commotus, tantique viri laboribus huma- niter compassus, magnorum quoque virorum interventu, indignationem ei omnem ex corde remisit : ipsumque solitse liberationi et libertati, Weisefordia tamen- cum terris adjacentibus sublata, plene restituit.

Kobert Fitz-Ber- nard being left gover- nor of Waterford, the king goes to Dublin. Submission of princes ofLeinster, Uriel, and

[Cap. XXXIII.]

JDe^ borecdis Hihernice j^^i^^^ipibus.

His ita gestis, relicto apud Waterfordiam Roberto Bernardi filio cum familia multa, rex per Ossiriam cum exercitu versus Dubliniam iter arripuit.** Ibique mora aliquamdiu facta, adveniunt quoque partium iUarum principes, sub fidelitatis et subjectionis ob- tentu, a rege piissimo pacem obnixe postulantes et impetrantes ; hi scilicet, Machelanus Ophelan, Machta- lcwi, Otuetheli, Gillemoholmoch, Ocathesi, Ocaruel Urielensis, et Ororicius Medensis. Rothericus vero

R.

cO L. B. Ha. Cl., &c. Not in

• tamen] R. B. Cl., &c. ; solum, L.

^ De, §•<?.] “R. No heading in L. B. : new chapter, however, indicated. De borealis Hibemise principibus apud Dubliniam subditis, et Rothe- rico Connactensi sponte subacto, Cl. First clause of this only in Ra.

■’ Iloveden has nothing about Henry’s progress from AVatcrford to Lismore and Cashel, as in Cap.

XXXI. supra. He says that after I his aiTival at Waterford, Oct. 18. Henry stayed there fifteen days, and then proceeded to Dublin, where hc remained the whole wintcr, from the feast of St. Martin (Nov. 1 1 ) to the first day of Lent (Mai-ch 1, 1172): 301 b — 303. Regan also .says that Henry’s first progress from Water- ford was to Dublin ; but that he went from Dublin to Cashel and Lismore, and from there back again lo Dublin: pp. 126, 127.

LIBER I, CAP. XXXIII.

279

Connactensis nunciis regiis, Hugoni scilicet de Laci, et A.D. iin.

Guillelmo Aldelini filio, versus aquam Sinnenensem ^^^^^-

quse Mediam Connacciamque disterminat occurrit. Qui, of Con-

pace similiter impetrata, regioque dominio constituto iiaught.

regni sui tributo, fii-missimis se fidelitatis et subjec-

tionis vinculis innodavit.

Sic itaque, prseter solos Ultonienses, subditi per se All sub-

singuli. Sic et in singulari fRotherico ^ scilicet Con- ^^“ed,

®. . . , ° k^., . . . exceptthe

nactias pnncipe, et tanquam Jliberniensium capite et prmces of

insulfe monarcha,] subditi redduntur universi. Nec ^^^^^^-

alicujus fere in insula vel nominis erat vel ominis,

qui regise majestati vel sui prsesentiam, vel debitam

domino reverentiam non exhiberet.

Hiberuicus Tunc ^ impletum est illud Hibernici Me- Prophecies

Melingus. lingi ; " Qoram ipso procident principes, et ^^jl^jJi^^^J^^^

" fucato sub foedere pacis amorem consequentur.” Etandthet-wo

Merlinus illud Merlini Silvestris ; " Ad ejus lucernam ^^ ’ Celidonius.’^ „ .1 i r x i. •

aves msulse convolabunt ; et majores m

" illis, alis accensis, corruent in capturam.” Et illud

ejusdem ; " Quinque portiones in quintum convenient,

" et regiones in regnum convertentur.” Item et illud

Merlinus usitatum Merlini Ambrosii vaticinium ;

Ambrosius. « r\ • f • t j.

Quinque portiones in unum redigentur ;

" et sextus Hibernise moenia subvertet," et cetera.

Quem enim Ambrosius sextum, illum Celidonius quin-

tum vocat : sicut in Libro Vaticiniorum exponetur.

Imminente vero Dominici Natalis solemnitate, Dub- Hem-y

liniam ten-ee illius principes ad curiam videndam ac- ^^^^

cessere quam plurimi. Ubi et lautam Anglicanse Christmas

^ Hotherico . . nionarcha] Notin L. R. B. Ha. In margin of Cl. In text of Hb. Ra. Rb., Camden.

2 Tunc . . Vaticiniorum expone- tur2 L. R. B. Ha., and Hooker’s translation. Tunc impletum vide- tur usitatum illud et vulgatum, quia de veritate nil assevero, Merlini

Ambrosii vaticinium, " Sextus Hi- " berniae moenia subvertet;" et illud ejusdem, " Quinque portiones in " unum redigentur," Cl. Hb. Ra. Rb.

^ Celidonius] L. B. ; Silvestris, R.

280

A.D. 117) at Diiblin, with the Irish princes. Who, for the tirst tlme, eat crane’s flesh.

The sacri- legious archers at Finglas. Sitpra, p. 135.

meusti^ copiam,. veuustissimuni tjuoque veriiamm obse- quiuui plurimum admirautes, earne gruina, quam liac- teuus abhorruerant, regia voluntate passim per aulam ve.ici coeperunt.^

Ea tempestate sagittarii apud Fineglas in arbores, sanctorum raanibus per ceiniterium olim })lantatas, enormiter descTevientes, singulari peste consumpti suut : sieut in Topograpltia declaratur.

[Cap. XXXIV.]

A.D. 1171 or 1172.

The synod of the Irish clergy at Cashel.

Under the legate, the bishop ot’ Lismorc.

Cassilleuae Concilium.-

Silente igitur insula in conspectu regis, et tranquilla jam pace gaudeute, ecclesite Dei decus, Christique cul- tum, in partibus illis magnificandi ampliori desiderio rex accensus, totius cleri Hiberniai concilium apad Cassiliam convocavit. XJbi, requisitis et auditis pub- lice terrse illius et gentis tam enormitatibus quaiu spurcitiis, et in scriptum etiam" sub sigillo legati Lis- moriensis, qui ceteris ibidem dignitate tunc pra^erat, ex industria redactis, constitutiones sacras, quse adhuc extaut, de matrimoniis contrahendis, de decimis dandis, de ecclesiis debita devotione venerandis et frequen– tandis, ([uam pbires emisit ; epclesioe illius statum ad

’ liovcden ttlls us (oOa) tbat 1 lem-y caused to be built, near the church of St. Audrew without tlie city, a royal palace of wonder- lous ■workraanship, constructed of smoothed rods, after thc mauner of the country ; in which, with tlie kings and priuces of Ireland, he kept tlie solemn festival of Christmas.

’ According to lloveden (302), it was before he lelt Waterford tliat Hcnrj sent liis clcrks, viz., Nicholas

the chaplaiu, and Ralph the arch- deacon, together with the arch- bishops and bishops of Irehind, to hold thc council at Cashel. Diccto, aud Wcndover after liim, spcak ot the cor.ncil under A.D. 1172, butas bciug held at Lismore. There is no mcution of it in Hegan ; and nonc in the Irish Annals.

■’ f.lianr} L. B. lia. Cl., &c. ; et, 11.

LIBER I, CAP. XXXIV.

281

Auglicante ecclesise formam redigeie modis omuibus A.U. ii7i elaborando. Quas constitutiones, sub eisdem verbis °^ ’ *" quibus et proniulgatie sunt, hic interserere non super- fluum reputavi.

[Cap. XXXV.J

Coiistitutiones Cassiliensis Concilii. Anno igitur Dominicse incarnationis MOC"LXXii"., Constitu-

, Mi i • * 1 i tions mado

pnrao autem anno quo illustns Anglorum rex et ^^ thls Hibernine triumphator ipsam insulam acquisivit, Chris- syuod. tianus^ Lismoriensis episcopus, et Apostolicse sedis le- gatus, Donatus ^ Cassiliensis, Laurencius Dublinensis, et Catholicus^ Tuotuenensis * archiepiscopi, cum sufFra- ganeis suis et coepiscopis, abbatibus quoque, archidia- conis, prioribus, et decanis, et multis aliis Hiberniensis ecclesise pra3h\tis, ex ipsius triumphatoris mandato, in civitate Cassilia convenerunt ; et de utilitate ecclesiie, et statu ejus in meliorem formam perducendo,^ ibidem concilium celebrarunt. Huic concilio interfuerunt isti, a rege missi : veuerabilis vir Radulfus abbas de Buil-

" Chrtstiauiis"] Criostau, i.e., Gi- olla-Criost (the servant of Christ). See Martyrology o/ Donegal, p. 394. He is called Ua Condoirche by the Four Masters, A° 1157; Chiistian 0’Conarchy in Harris’s Ware (Bi- shops, p. 550). where hc is said to liave been bishop of Lismore, from about nSO, to his resignation, about 1175.

• Donutus~\ He is called IJonmall UaHuallachainbythejFo?/ri)/nsto-s, A° 1182, •nhere his death is re- corded ; Donald 0’Hullucan in Har- ris’s Ware 468, where he is said to have been archbishop of Cashel Irom 1158 to 1182.

• Catholicus’] He is called Cadhla

Ua Dubthaigh (Keyly CDufij) by the Four Mhsters, A» 1172, 1176, 1200 ; Catholicus, or Cadla 0’Dub- hai, in HaiTis’s Wai-e 604, where hc is said to have been archbishop of Tuam from 1161 to 1201. Sec 0’Donovan’s note («) to Four Mus- ters, A" 1200.

:* Tuotitenensis] R. B.; Tuothue- ncnsis, I>. ; Conactensis, Tla. Else- where, for instance, infra, ii. 19, Giraldus calls Tuam “Thuemia.”’ The Irish name is Tuaim-da-Ghua- laan.

^ perducendo] R. B. Ha. ; redu- cendo, L. ; producendo, Cl. Hb. Ka. Kb.

282 EXPUGNATIO HIBERNICA.

A.D. 1171 dewas, Radulfiis archidiaconus de Landaf, Nicolaus

^^ ’ capellanus, et alii clerici et nuncii domini regis. Con-

cilii autem statuta subscripta sunt, et regiae sublimi-

tatis authoritate firmata.

ist Consti- Primo statutum est, quod universi fideles per Hiber-

about niam constituti, repudiato cognatarum et affinium con-

marriages. tubernio, legitima contrahant matrimonia et observent.

2nd: about Secundo, quod infantes ante fores ecclesife catezi-

aptism. 2entur, et in sacro fonte in ipsis baptismalibus ecclesiis

baptizentur.

3rd: about Tertio, quod universi fideles Christi decimas anima-

lium, frugum, ceterarumque proventionum, ecclesise

cujus fuerint parochiani persolvant.

4th: about In quarto, quod omnes terrse ecclesiasticse, et earum

of propertv possessiones, ab omni^ secularium hominiun exactione

of the penitus sint immunes. Et specialiter, quod nec reguli,

^ “*^ ■ nec comites, nec aliqui potentes viri Hibernise, nec

eorum filii, cum famiJiis suis, cibaria et hospitalitates

in territoriis ecclesiasticis secundum consiletudinem

exigant, nec amodo violenter extorquere prsesumant :

et quod de villis ecclesiarum cibus ille detestabilis,

qui quater in anno a vicinis comitibus exigitur, de

cetero nullatenus exigatur.

5th: about In quinto, quod pro homicidio a laicis perpetrato,

ofderkJ quoties inde cum inimicis suis componunt, clerici, vide-

50.   licet  eorum  cognati,   nihil    inde    persolvant  :    sed  sicut 
    

from pay- i^ homicidii perpetratione, ita ^ in pecunise solutione

ments for . . -^ ^

homicide. sint immunes.

6th : about Sexto, quod universi fideles in infirmitate positi,

making confcssorc suo ct viciuis astantibus, cum debita solem-

theirwills. nitate testamentum condant. Boua sua mobilia, dum-

modo uxores et liberos habeant, sere alieno et servieu-

tium mercede exemptis,^ in tres partes dividant ; unam

omni] L. B. Ha., &c. ; omnium, R.

• j7o] L. B. Ha. Cl., &c. ; sic,K.

3 excmplis’} L. B. Ila. Q. Ra. ; cxceptis, K. Hb. Rb.

LIBER I, CAP. XXXV. 283

liberis, alteram uxori legitimse, tertiam propriis exe-A.D. ini quiis relinquentes. Et si forte prolem legitimam non°^ habuerint, bona ipsa inter ipsum et uxorem in duo media dividantur, Et si legitima uxor decesserit, inter ipsum et liberos bipartiri debent.

Septimo, quia cum bona confessione decedentibus, et 7th : about missarum et vigiliarum exhibitione, et in more^ ^^P®” serdces liendi, obsequium debitum persolvatuv. Itaque omnia divina, ad instar sacrosanctse ccclesiae, juxta quod Anglicana observat ecclesia, in omnibus partibus eccle- sise amodo tractentur. Dignum^ enim et justissimum est, ut sicut dominum et regem ex Anglia sortita divi- nitus est Hibernia, sic etiam exinde vivendi formam accipiat meliorem. Ipsi namque regi magnifico tam ecclesia quam regnum Hibernise debent, quicquid de bono pacis et incremento religionis hactenus est asse- cuta. Nam ante ipsius adventura in Hiberniam, mul- timoda malorum genera a multis retro temporibus ibidem emerserant : quse ipsius potentia et munere in desuetudinem abiere.

Ai"chmatiensis vero primas,’^ ob corporis imbecillita- The pri- tem, et grandsevitatem, tunc prsesens non fuerat : sed ™ji^agij postea Dubliniam venit, regise dispositioni per omnia not present favorem prsebens : * vulgi opinione, vir sacer ; vaccam synod candidam, cujus sohim lacte vescebatur, secum quo- A hoiy cunque venerat, circumducens. H?°whit

co-w.

1 et in more\ R. B. ; in more, L. ; et more, Ha. Cl., &c.

• Diynitm . . . assecuta’] These

commemorated in the Martyrology of Donegal, in the 87th year of his age. The Four Masters place his

two senteuces not in Ha. | death under the year 1173: bnt as

3 Archmatiensisprimas’]Th.is-v2L?, j they fix it on the “27^^ of March,

Gilla Mac Liag, Anglicc Gelasius, ’ " the ‘Wednesday after Easter,’ it

■who succeeded to the primacy of must have been in 1174.

Armagh in 1137, on the resignation * prcebens’] Here the chapter ends

of it by St. Malachy. He died in in Ha. • 1174, March 27, on which day he is

284

EXPUGNATIO HIliERNltA.

• [Cap.  xxxvi.j 
  

De tempestatihus.

EfFractis^ itaque claiistris eolicis, et convulsis maris

ructibus, tanta tamque continua tempestatum - impor-

munication tunitas ingruebat, ut per hiemem totam vix una navis

with

England

A.D. 1171 or 1172. Stormy winter. No com-

Conipare Diceto, 559, 34.

in insulam transnavigasset ; nec aliquse aliunde novellce

audiri omnino valuissent. Ita ut iram Dei, peccatis

exigentibus, in eos imminentem communiter omnes

existimarent.

Eadem fere ^ tempestate, ex nimia prseter solitum

procellfe vehementia, sabulosis australis Kambrise lito-

ribus solo tenus sabulo nudatis, longis operta retro

Ancient seculis teiTas facies apparuit ; arborumque in* ipsum

forest laid .••/ l ±- t • • l

bare on the iii^^re stipites stantium undique prsecisarum, ictusque

coastof securium tanquam liesterni, terra quoque nigerrima,

Wales. lignaque truncorum ebeno simillima ; mirandis rerum

mutationibus, ut olim navium via nunc navibus invia,

non litus jam sed lucus esse videretur, aut forte a

diluvii tempore, aut potius longe post, antiquitus tamen

tam pra^cisus, quani maris violentia, semper excrescentis

et terram amplius eluentis, paulatim absumptus et

absorptus.

Rex autem apud Weisefordiam ^ interim moram

faciens, et summo desiderio transmarinos audire ru-

The king

at Wex-

ford ; very

anxious mores affectans, optimam sibi quam in partibus illis

invcnerat familiam, Reimundum scilicet, Milonem Coga-

nensem, Guillelmum Maskerellum, et alios ex industria

(luosdam allexit ; ut et suam validiorem, et comitis

for news.

partem redderet exiliorem.

yEff’ractis\ \. B. Cl., &c. ; Af- fractis, L. The two first sections of this cliapter, " Effractis …. ab- ‘• sorptus,” not in Ila.

• tempc.sialnm’] W. B., &c. ; tc!ii- pestarum, T..

••’ ferc] K. B. Cl., &c. Not iu L.

Tliis sectiou is repeated iu Itin. Kamb., i. 13.

’ /«] K. 13. Cl., &c., Itin. Kamh. ; usque iu, L.

•■ According to Ilovedea (302 b) thi’ king procecdfd froiu Dublin to Woxford ou Ash AVudiitsday, Mar. 1, 117-’.

LIBER I, CAP. XXXVII. 285

[CaP. XXXVII.] A.D. 1172.

De rege revocato}

Post mediam vero quadragesimam tam ex Anglica- AfterMid- nis quam Aquitanmc?e Galli?e partibus, tandem euro ^g^g from spirante, naves adveniunt, tam gravitatis nunci^e quam .50 b. pravitatis. Venerant enim in Normannire partes, a Aquitaine summo pontifice Alexandro tertio transmissi, cardinales land. duo, quorum nomina Albertus et Theodinus, de morte The papal martyris scrutinium facturi; viri, ut putabatur, justi ^1,^^^ g\ et boni, et ad lioc fideliter electi, sed tamen Romani ; Thomas’s nisi citius eis rex occurrerit,^ toti reg-no, terrisque universis suje ditioni subditis, interdicti sententiam acriter interminantes. Accessit et aliud incommodum, Far wor.se; longe gra^dus et periculosius, quoniam soli accidere j.acJ^of*^’" solent fortunse favores, sed infortunia nmiquam. Filii his sons namque regis, primsevus scilicet, quem tanta diligentia jfenry. regio insigniri diademate procm^averat, aliique duo, fratrem puerili levitate secuti, pravissimo consilio, multos habentes complices tam Anglicanos proceres quam transmarinos, in regem absentem unanimi con- scriptione* conjuraverant. Quibus auditis, tantaque et tam inopinata malitia jam detecta, multiplici rex anx- ietate desudat. Dolet in primis se tanta tam imme- rito suspicione notari : timet sibi * regnum terrasque adjacentes tam pravis machinationibus perturbari. Dolet quoque plurimum,^ se regnum Hibernicum, quod Henry^s sestate imminente tam incastellare quam firma stabilire a°^to"°°* pace statuerat,’ et in formam omnino redigere, tam Ireland.

’ This the heading in R. None in L. B. : new chapter indicated by initial letter. In regem conjuraiio,

■" conscriptione"] R. B.; conspira- tione, L. Ha. Cl., &c.

■* siW] L. ; igitur, K. B. Ha. ;

et JRomancE curice lecfatio is the head- I etiam, Cl. Hb. Ra. Rb.

ing in Cl. Hb. Ra. ! •’■ plurimwii] L. B. ; perphirimum,

• occurrerit’] R. B. Ha. Cl., &c. ; \ R. Ha. Cl., &c. occurreret, L. Hb.

286

A.D. 1172. intempestive relictiirum. In primis itaque, quibusdam suorum in Angliam praemissis, tam de reditu suo, quam de regni Hibernici securitate, primo secum, deinde cuni suis, coepit diligenter deliberare.

Governors

leftby

Henry ; of

Dublin,

Wexford,

and Water-

ford.

Early on

Easter

Monday,

Henrj-

sails frora

Wexford.

At St. Da-

vid’s, as a

devout

pilgrim.

[Cap. XXXVIII.] '

De reditu regia ^i^r Meneviam, et lainde Lechlavar.

Relictis ergo demum custodibus ; apud Dubliniam videlicet Hugone de Laci, cui jam Mediam in feodum donaverat, cum militibus viginti, Mauricio quoque et Stephanide cum aliis viginti ; Weisefordise ^ vero Guil- lelmo Aldelini filio, Philippo de Hastinges,^ et Philippo de Breusa,* cum militibus triginta f Waterfordife ^ vero Humfi-edo Bohonensi, Koberto filio Bernardi, et Hugone de Gundevilla, cum militibus quadraginta ; Paschali luce secuiida,*’ sole recens orto, apud Weisefordiam, exteriore scilicet portus limbo, navem scandens, circio flante, prospero navigio in portu Menevensi circa meridiem applicuit. Accedens itaque ^ Meneviam, devoto * peregrinantium more, pedes, baculoque sufiultus, cano- nicorum ecclesise processionem, ipsum debita reverentia

1 This chapter repeated in Itin. Kamb., ii. 1.

• Weisefordia, ^c. . .Waterfor- dicB, §-c.] So L. R. B. In Ha. Cl. Hb. Ra. Rb., Itin. Kamb., Hooker, and Camden, the order is reversed, Waterfordia, Sfc, coming before WeisefordicE, Sfc.

•* Pkilippo de Hastinges’] L. R. B. Cl. Hb. Rb. Not in Ha. Ra., Itin.

• Breusa} R. B. Ha. CL, Itin. ; Braosa, L.

■■• fri</inta’\ L. R. B. ; viginti, Ha. Cl. Hb. Ra. Rb.

^ So Hoveden says, that Henry sailed on Easter Monday, and landed near St. David’s : 302 b. Easter Monday, A.D. 1172, was on April 17. Ilenry, therefore, had been exactly six months in Ireland. Regan says that he was in Ireland only eighteen weeks : " Dis e -wit " simeins " (1. 2677) ; " Quinzeine " e quatre meis " (I. 2688).

7 itaque^ R. B., &c., Itin. ; au- tem, L.

« devoto’] L. R. B. Ha. CL, &c. ; devote, Itin.

LIBER I, CAP. XXXVIII.

281

et honore suscipientinm, apud albam portam obviam A.D. 1172. invenit.-^

Accidit autem ut procedente ^ seriatim processione, et TheWelsh- rite prgecedente,^ mulier Kambrica ad pedes regis se ^tj^^Yn subito provolveret. Quse et, querimonia de loci illius him. episcopo facta, et regi per interpretis Jinguam exposita, quoniam jus suum incontinenti non est assecuta, voce al- tisona et proterva, cum manuum quoque complosione non modica, ccepit coram omnibus exclamando ingeminai-e; " Vindica nos liodie, Lechlavar, vindica genus et gen- The stone " tem * de homine hoc." Cumque ab illis qui Britannicam ‘^^^^0™- linguam noverant inhiberetur et expelleretur, ipsa quo- phesied of que tanto fortius et acrius in hunc modum vociferabat ; ^ alludens illi fictitio vulgari nec vero Merlini proverbio, quo dici solebat, Anglise regem, HiberniEe triumphatorem, ab homine cum rubra manu in Hibernia vuhieratum, 5i. per Meneviam redeundo, super Lechlavar moriturum. Erat autem hoc nomen lapidis qui trans flumen Aluni,^ quod cemiterium a boreali ecclesise parte prseterfluendo disterminat, jacens vice pontis fungebatur. Erat autem lapis hic marmoreus et pulcher, transeimtium pedibus superficie tenus perpolitus, decem pedes in longum, et sex in latum prseferens, et unius pedis spissitudinem habens. Sonat autem Lechlavar Britannica lingua Lechlavar ; Lax>is loquax. Erat enim ^ de lapide hoc ab antiquo ‘^^’^^^^ vulgata relatio,’ quod cum hominis cadaver super illum stone. aliquando deferretm-, eadem hora in sermonem erum- ^y /<^

03.1 lpn

pens, ipso conatu crepuit medius, fissuram per medium adhuc prsetendens. Unde et de barbara superstitione

’ invenitl L. B. Ha., &c., Itin. ; venit, R.

• procedente] L. B. Cl., &c.’; pro- cidente, R. ; praecedente, Ha.

3 prcBcedente’] R. B. CL Hb. Rb., Itin . ; procedente, L. Ha. Ra.

^* (jentem] R. B., &c., Itin. ; gen- tem nostram, L.

^ Aluni] L., Itin. ; Alimi, R. B.

« enim\ L. B., &c., Itin. ; autem, R.

J’ relatio’] R. B., &c., Ititi.; locu- tio, L., but with relatio in margin in a later hand.

2iSS EXPrGNATIO HIBKHNrcA.

A.d;ii72. illi antifjuitus exhibita, usque iu hodieinum quocjue ^

per ipsum mortuorum corpora iion efFeruntur.

• Accedens igitur ad lapidem rex, quia forte illius^

vatieinii mentionem audierat, ad pedem lapidis panlis-

per gradum sistens, et eundem acriter intuens, incunc-

tante tamen passu audacter pertransiit. Verso itaque

vultu ad lapidem respiciens, in vatem invectus, verbum

hoc indignanter emisit ; " Merlino mendaci quis de

lienry’s " cetero fidem habeat?"**’ Et sic intrans ecclesiam,

at sT°°^ in sancti Andreae sanctique David honore fundatam,

David’s. fiisis devote orationibus, et missa solemniter audita,

a capellano quodara quem solum inter tot loci illius

presb^-teros ea hora jejunum tanquam ad hoc divina

reservaverat providentia, ccena ibidem sumpta, statim

ad eastrum Haverfordife, quasi per miliaria ’ duodecim

abinde distans, transmigravit.

[Cap. XXXIX.]

Qualiter^ cum Romanis legatis, el Lodovko, se

pacificavif.

Hehastcns, Litoris itacjue maritimi via rediens qua venerat, a TC^?!^’^ (1 Kambria in Angliam, ab Anglia quoque cum summa Engiand, festinatione in Normanniam navigio transvectus, Ro- mandv"^’ mauis cardinalibus se incontinenti, laudabili in principe

1 qinxiuel \. B. Ha., &;c., Ithi. ; " de te Merlinus mentionem fecit."

fiuoque diem, L. Cl.

• illiusl R, B., &c., Itiii. ; vani

It is in no other MS. of the Erpiiii- vatio besides Ha. ; and not in Cara-

illius, L. I den.

■’ There is added hcre in Ha., in i ’ miliarial B. Ha. Cl., &c., //ih. : Hooker’stranslation,and in the /</?(. milia, II. ; stadia, L.

Kamh., this sentence: " Lecator " anteni ibi cmn aliis astans, et rei " eventum observans, ut vatis inju- " riam vindicaret, sic alta voce " subjecit ; Tu vero non es rex,qui

•’ Qualiter, ^v.] K. No headins in L. B. ; but new chapter indicafed. Subita cuni legatis, et cum Franco- rnm rcge facta concordia, Cl. Hb. llb., Camden ; Cuiu legatis collo-

Hiberniam conquirere debet. nec ’ quium, Ra.

LIBER I, CAP. XXXIX.

289

devotione, apud Custanciam^ prsesentavit. Ubi et, post A.D. 1172. varias hinc inde altercationes, demum innocentia sua cenVeofSt

sacramento purgata, poenitentia quoque sibi injuncta, Thomas’s T 1 • • • / • 1 death, and

quoniam licet per ipsum mmime, propter ipsum tamen purgation. interemptum martyrem non diffitebatur, legatis cum honore remissis, ipse statim ad marchiam cum Fran- corum rege Lodovico colloquium habiturus accessit. Ubi et, interventu proborum virorum, et praecipue Philippi Flandi-ensium comitis, a Sancto Jacobo jam tunc reversi, reformata est inter reges concordia super ofFensa, quam Francorum rex ob praedictam martyris mortem contraxerat, puta quem Anglorum rex archi- prsesuli in Angliam redituro, cum aliis magnis et potentibus viris, fidejussorem donaverat. Cujus init» pacis occasione, tam filiorum quam complicum suorum tanta in animo, et tam clandestina concepta malitia, usque in annum sequentem conquievit.

[Cap. XL.]

[De visione,^ immo verius visitatione, regi Henrico apud Kaerdif divinitus facta, et revelatione facta?

Hic autem, priusquam ad ulteriora procedamus, The mys- quid regi per maritimam australis Kambrise viam de *^™^Qt ^^ Hibernia revertenti contigit explicare, nec superfluum Henry at nec inutile reputavimus. In oppido namque de Kerdif ^^ ’ ’ sabbato primo Paschali * cum pernoctasset, missaque mane, dominica scilicet quse vulgo Clausum Pascha

’ According to Hoveden, he found the cardinals at Caen ; and the pur- gation took place at Avranches fAbrincam) on Wednesday, Sept. 27 : 302 b.

• This chapter not in L, K. B. Ha. Cl. In Hb. Ra. Rb., Hooker, Camden. In Itin. Kamb. i. 6 ; not,

however, in earlier editions. In De Iiistr. Princ, ii. 12.

^ facta] Hb. ; monstrata, Cam- den. Not in Ra.

^ primo Paschali] So the MSS. and Camden ; Paschali primo, De Instr. Princ. ; primo post Pascha. Itin.

T

290

EXPUGXATIO IfTTlRl^N K !A.

A.D. 1172. vocatur/ jam audita, cum a capella Sancti Piraui

prreter regem omnes cxissent, ipso in orationibus plus

solito tuuc forte morante, tandem cum exiret, et ad

ostium capellee jam equum ascenderet, astitit ei vir

quidam ante faciem, poste quodam prsefixo quasi pro

podio fungens, flavus, tonsuraque rotunda, vultus raa-

cilenti, statura’ aliquantulum procerre, retatis quasi

circiter annos quadraginta, tunica indutus alba, clausa

quoque et - usque ad collum ^ pedis demissa, zona

prsecinctus, et pedibus nudis. Qui et regem in hsec

. verba quasi Teutonice convenit; *‘Godholde]?e, cuning," *

et postea eadem lingua prosecutus est in hanc sen-

bringing tentiam,^ " Salutat vos Christus, et pia mater ejus,

mandate to " Johannes quoque Baptista, et apostolus Petrus, man-

enforce a " dantes vobis Quatinus, per totas ditioni vestrse terras

stricter

observance " subditas, ne mercatus dominicis diebus fiant firmiter

ofthe ‘< inhiberi faciatis, et quod in illis nihil uspiam operis

Sunday.

" fiat, nisi divinum ofiiciura, et illud devote facere et " audire, praeter cibaria solura quse ad usura diurnum " prreparentur. Quod si feceritis, nihil unquam io- ’’ choabitis quod fine bono non corapleatur, vitamque " feliciter consummabitis." Rex autem raiiiti, cui nomen Philippus de JMertros, qui et frenum equi regis teuebat, de finibus illis oriuudus, qui et hfec nobis vera relatione propalavit,*’ dixit lingua Gallica ; " Quserc " a rustico illo utrura hoc soraniaverit." Et cura hoc Anglice miles exponeret, subjecit ille lingua priori ; " Sive hoc sonmiaverim," inquit, “sive non, vide quis " hodie dies sit,” loqueus regi, non interpreti, " quia

" qu<E vulgo . . vocatur"] Not in Itin, or De Instr. Princ.

• clausa quoquc e<] So the MSS. and Camden ; et claiisa, l)e Instr. Privc. Not in Itin.

•■• coUnni] Ilb. Ka., Ilin. ; calcem, De Instr. Princ. ; talum, Camden. " Collum pedis" is the ancle, or infitep. See Du Cange.

^ In Itin. is added, " quod Latine " sonat, Deus te custodiat, re.r." This not in De Instr. Princ.

•" in hanc sententiaju"] So also Dc Instr. Princ. ; m hunc moduui, Itin.

‘" de finihvs . . . propalarit"] So al.so J)e In.ilr. Princ. Not in /////.

IJREU T, CAP. XI.. 291

" nisi hoc ieceris, vitamque maturius e)uendaveris, A.D. 1172.

" priusquam annus iste prsetereat, tales de rebus quas^

" in mundo plus diligis rumores audies, talemque

" turbationem inde recipies, quse tibi usque ad exitum

" vitse non deficiet." Et cum rex, hoc dicto, equo

calcaribus monito. parum versus portam et quasi pas-

sibus octo processisset, super hoc tamen quod audierat

cogitans ‘^ et lora regyrans, " Vocate," inquit, " milii

" bonum hominem illum." Et cum miies pr?ed.ictus,

et juvenis quidam cui nomen Willelmus, qui soli tunc

in oppido cum rege remanserant, illum vocassent, et

non inventum primum in capella, deinde per aulam

et diversoria cuncta qun?sissent, nusquam comparuit.

Kex autem, eo non reperto, cum tamen diutius eum

solus in oppido dum alii qurererent expectaret, moestus

plurimum et plangens quod amplius iili locutus non

fuisset, versus Novumburgum per pontera de Rempni

iter arripuit.

Sicut autem comminando vir ille ])romiserat, sic anno contigit non completo. Filii namquc ipsius tres, pri- mievus scilicet Henricus, et alii duo, Pictavensis scilicet •’ et Brito, contra ipsum in quadragesima sequente ad. regem Francorum Lodovicum discesserunt. Unde tanta mota est ei inquietatio, quantam antea nunquam habuerat, et quse semper ei, usque ad extremum spiri- tus lialitum, per aliquem filiorum fere incessanter per- durasset. Exquisita ’ namque Dei vindicta, sicut credi potest, qualem se filium patri spirituali exhibuerat, tales erga sequos genuerat filios carnales invenit.

Multas etiam alias prremonitiones pariter et pra^- munitione.’^ “’ rex iste divina miseratione, quiie niagis

’ rebus quas] So also Do In.tfr. | ■• Exquisita . . invenit] So also Princ. ; re quam, Ifin. ! De Instr. Princ. Not in /’///.

„ , . n <-, T ’ ’’ pariter et vramunitioncs] Ra.

• supcr hoc . . coqitans ho also : ^^» . -,,, . .

T\ r . T> ■ -v-i- T-.- V\b,-, not in Hb. ; et castiMtiones.

De Iiistr. Princ. ssot m Itrii. 1 . • mi i . , •

Jti?i. ilie latter part oi tnis section

^ scilicet] So the MSS. jSTot in is differently worded in Itin. Kamh.

Itin., De Instr. Privc, or ramden. Tt is not in De Instr. Prinr.

T ‘Z

292

EXPUGNATTO HDiERNlCA.

A.D. 1172. conversionein peccantium et pcenitentium appetit quam eversionem, circiter eadem tempora et fini propinquiora suscepit : quas utinam omnes non animo obstinato, non corde indurato contempsisset, sed potius cordi poenitenti corrigibiliter et feliciter apposuisset. Sicut in libro nostro De Principis Instructione toties promisso, Deo propitiante, plenius explicabitur.]

CoUoquy between Hugh de Laci and Tiernan 0’Rourke.

Griffith’s dream.

51 b.

[Cap. XLI.]

Ororieii tam ‘proditio quam interemptio}

Interea sub regni custodibus tranquilla Hibernia pace respirante, contigit apud Dubliniam inter Hugonem de Laci et regem monoculum Ororicium Medensem, colloquii cujusdam locum et diem assignari. Sed nocte cujus mane colloquii iUius dies imminebat, miles qui- dam, nepos videlicet Mauricii Stephanidaeque, Griffinus nomine, visus est in somnis sibi videre silvestrium porcorum multitudinem in Hugonem et Mauricium similiter irruisse ; aprumque horribilem et grandem prae aliis venientem, ipsos fere dentibus transverberasse, nisi ipse utrique, aprum interimendo, potenti manu subvenisset.

In crastino vero ad colloquium proficiscentes, locum scilicet qui Collis Ororicii - dicitur, in primis per nuncios et a longe, deinde sumpta securitate, et sacramentis utrinque praestitis, ad colloquendum convenerunt ; ex condicto tamen perpauci, et numero pares ; et iUi inermes, prseter hinc gladios tantum, inde secures ; utriusque partis populo aliquantulum ab ipsis remoto. Griffinus vero, qui cum Mauricio ad coUoquium venerat, super

’ interemptio] R. B. Ha. CI. ; pe- remptio, L.

• This is the famoas hill of Tlachtgha, now called the hill of Ward, near Athboy. It was per-

haps, for a time, called 0’Rourke’s hill by the English, as the scene of his death. It was, however, in that part of Meath which had been ceded to 0’ilourke.

LIBER I, CAP. XLI. 293

visione quam viderat valde solicitus, cum septem militi- A.D. 1172. bus de cognatione sua quos ad hoc elegerat/ de quorum scilicet animositate magis confidebat, ex una collis parte quam propius poterant se trahentes,^ clipeis assumptis et lanceis erectis, dextrariis admissis, ex industria torna- mentis Gallicis prseludia faciebant ; ut in partem quam- cunque colloquium vergeret, sub hoc prsetextu prseludii prompti invenirentur et parati. Ororicio vero et Hu- gone de Laci variis interim altercando qusestionibus, nec ad concordiam vergentibus, in discordiam jam re- dactis, monoculus ille proditionis virus sub pectore versans, simulans ad mingendum^ parumper abscessum, suis innuit ut cum summa statim festinatione venirent. 0’Rourke’s Quo facto cum reverteretur, elevata securi, vultu ^’■^^^‘i^n^- pallido, passuque peramplo et prsepropero, Mauricius Giraldides, qui ob visionis mentionem, quam forte a nepote audierat, prsemunitior existens, h?ec omnia dili- gentius observaverat, extracto gladio, quem semper in colloquio promptum super genua per capulum tenuerat, Hugonem quoque prsemuniens et suscitans, se statim ad tutelam viriliter erexit. Proditor autem Hugonem percutere properans, viri interpretis, qui se fideliter ictui objecit, letali vulnere brachium amputavit. Mau- ricius vero, voce altisona suis exclamans, dum contra securim gladio confligebat, ob fugse maturationem Hugo De Laci’s de Laci bis retro cadens Giraldidse beneficio vix of^^r evasit.

Interim autem Hibernici, numero non pauci, proditoris ad nutum e vallibus emergentes, cum jaculis binis et securibus amplis, undique quantocius accuiTerunt, de Mauricio et Hugone jam facturi finem, ^ quando Griffinus et sui, ad Mauricii vocem invitati, in equis cursoribus

1 elegerat] L. Ha. Cl., &c. ; dele- gerat, R. B.

• trahentes’] L. B. Ha. ; retra- hentes, R. Cl. Hb., &c.

■” minfiendum"] R. Ha. Hb. (erased

in B.) ; megendum, L. ; megern- dum, Cl. ; mergendmn, Ra. Rb., Camden.

^ jam facturi finem’] R. B. ; finen: jam facturi. L. Ha. Cl.. &c.

294

EXPUGiSATlO HIBEKNlCxV.

A.D. 1172. statim ufiueiunt. Quo vLso, sibi fugiu pnesidio cuii-

sulere cuiiiens, cmn equuiu aJductuni scandere proditor

0’Rourkc jani parasset, in ipso ascensu GritHnus acceleraus, tani killed bj- • i r •j. t j

Griflath. 0(|uuni (piam ascensorem ejus lancea perioravit. Inter-

fectis igitur ibidem cum ipso tribus ejusdem familiari-

bus, qui sub tanto discriraine equum ei adduxerant,

ejusque capite pnBciso, quod postinodum Anglorum

regi in Angiiam usquc^ transmissum est. cunctis per

campana tam difiusis quam confusis, usque ad

ipsa qutw procul aberaut silvestria strages lieri qnain

maxima non cessavit. Kadulfus itaque, SteplianidcU

lilius, juvcnis animosus ct validus, strenua pra3 aliis

virtute laudem hic meruit.

Visions, in dreams. ry2.

Truc

drearas. Val. IMax. i. 7, Ext. 10.

[Cap. XLII.]=^ De Vuionibd.t-:

Quouiam autem dc visionibus variie solent esse sen- tcntice, liujus visionis occasione vera qusedam ct au- tlientica visionum exempla hic iuterseri nulli lastidio venire dcbet.

Eefert Valerius Maximus quod cum duo Archades iter facientes, alter se ad liospitem sospitein coutulerit, alter iu taberuam meritoriam^ diverterit,* is cpu in

’ in Angliam usque\ 1. B. Cl., &c. Xot in L. in Angliam est ii-ansmissum, lla. In the Irish ac- count of 0’Kourke’s death, the treachery is all on the part of De Laci. “A.D. 1172 — Tiernan " 0’Kourke, lord of Breifny and " Conniaicne, was treacherously " tilain at Tlachtgha, by Hugh de " Laci, and Donnell the son of " Annadh 0’]{ourke, one of liis " own tribe, who M.ns along -witli •’ fhcm. llc was belicadid by " thcm, and thcv convevcd l)is

" hcad and body ignominiously to " Dublin. Tl:e head vvas placed " over the gate of the forti’ess ; and " the body was gibbeted, ■with tlie " feet up-\vards, at thc nortbern sidc " ofDubliu” — Four Mdslcis. Kc- began has uo mention of his death.

• Tliis chapter not in Tla. In L. it Is a coutinuation of last chapter.

■* meritoriam’] L. B. Cl., &c., Yai. Max. ; metatoriam, l^

" ,lii:atcril"] L. B. CI. llb. Ka. Kb. ; divcrteret, K., Ciandcu.

LIBER I, CAP. XLII.

295

hospitio erat videt per somnium comitem suum oraii- tem, ut sibi a caupone oppresso subveniret. Excitatus somnum repetit. Socius ejus sauciatus iterum ei appa- ruit,^ quoniam auxilium ei ^ ferre noluerat, vel mortuum rogans vindicare. Dicebat corpus suum tunc a caupone ferri in plaustro ad portam, sterquilinio cooperiendum. Quod evigilans ita invenit, et cauponem ad capitale supplicium deduxit.

Arcerius ^ Rufus vidit se manu retiarii confodi ; quod Val. Max. in crastinum^ contigit. ’ ’ '

Simonides poeta, cum in litore quodam corpus Ibid. i. 7, humanum inhumatum jacens sepelisset, eadem nocte ^ " ^" admonitus ab ipso ne proximo die navigaret, in terra remansit. Qui vero navigare coeperunt, in conspectu ejus fluctibus et procellis obruti sunt.

Calpurnia, uxor Julii, ea nocte quam is in terris ibid. i. 7, 2. ultimam egit, in somnis •’ vidit eum vulneribus multis confectum ‘^ in sinu suo jacentem. Exterrita rogavit eum in crastinum a curia abstinere. Quod ille, ne mrJieris somnio id egisse videretur, distulit.

Et ne longius exempla petantur, frater meus, miles Giraldus’s egregius, cui nomen Gualterus Barrensis, cum in gentem l^’=,eased inimicam nostris diebus expeditionis cujusdam iter appeared in arripere jam parasset, nocte prpecedente mater mea y^^^jt^^/^ prsemortua astitit ei in somnis, monens diligenter et Bani his prsemuniens quatinus ab expeditione crastina, si vitam ‘^^^’’’^’"- diligeret, modis omnibus abstineret. Sua tamen mater non fuerat, immo noverca ; quanquam non novercali, sed materno diligens affectu. Hsec cum ille patri suo ac meo retulisset, germanus namque mihi fuerat, non

’ iterum ei apparuit] L. B. Cl., &c. ; ei aperuit, R.

• After ei is added vivo in Cam- den ; but it is in no MS.

•’* Arcerius] R. B. Hb. ; x\rterius, L. 01. Ra. Rb. ; Aterius, Val.Max.

• crastinum] L. B. CL, &c. ; crastino, R.

5 somnis’] R. B. CI. , &c. ; som- niis, L.

•^ confectum] R. B. Cl., &c. ; af- fectiun, L., but with " vel con" in- terlined ovcr the “af.”’

•2d6

EXPUGNATlt) HIBKRNICA.

False dreams. VaL Max. i. 7, 1.

Instance of a false dreani in Souih Wales.

The author’s conclusion as to dreams.

uterinus, et eandem ab ipso commonitionem suscepisset, ipse tamen, ut humanse pnesumptionis mos est, ne vanis terreri somniis videretm-, contra raonita mane profectus. et eodem die^ ab liostibus est interemptus.

Et e diverso. Yalerio testante, Ausrusto contra Bru- tum pugnaturo, Miuerva Ai-torio medico in sonmis pi-a?cepit, ut illum moneret ne propter morbum prfelio interesset, Quod cum audisset, lectica se in prfelium ferri fecit, et -icit.

Pai’um etiam - ante nostra tempora contigit in Kam- briie finibus, Demetia? videlieet provincia quadam quee Kemmeis dicitur, ut vir quidam locuples ibidem man- sionem habens, a boreali videlicet montium de Presseli latere,^ tribus noctibus continue in somnis moneretur, quatinus in fonte proximo, qui sancti Bemaci fons dicebatur, lapidi qui scatm-igiui fontis supereminebat manum submittens, aureum iude torquem extrahei-et. Qui die tertio monitis obtemperans, vipereo ibidem morsu letalem in digito Isesionem suscepit.

Ob hfec igitur, et varia rerum experimenta, quicquid ceteri de somniis somnient, mihi quidem sicut rumori- bus, sic et somniis credi oportere et non oportere visum est De visionibus * autem, cujusmodi per angelos in somnis prophetis divinitus immitti solent, longe secus est : quarum effectus irrefragabili veritate eompro- bantur.

1 statim afcer die, in L. onlv-.

• This told again in Itin. Kamb.. ii. 2., -where it is said to have hap- pened in Henry I.’s time.

3 a boreali , . laUre] R. B. CT.. &c. Not in L.

• De visionibus, Atr.] This last clanse not in L. B. In margin of E. In text of Cl., &c.

liber i, cap. xliii. 297

[Cap. XLIII.]

DescriiMo Mauricii, ]

Erat aiitem ^ Mauricins vir venerabilis et verecundns ; Descrip-

vultu colorato, decentique ; mediocri quadam modicitate, ^^^^^^^ ,

tam mediocribus minor quara modicis major ; vir tam 52 b.

animo quam corpore modificato, nec illo elato nec hoc ^itz-

. . . Gerald

dilatato; innata vir bonitate bonus, et tamen longe

cura propensiori bonus fieri quam videri malens.

Mauricio modus, in omnibus servare modum ; ut credi -

possit suarum partium, suique temporis, tam censura

morum quam facetiarum ^ exemplum. Vir breviloquus,

et sermone perpauco sed ornato ; puta plus pectoris

babens quam oris, plus rationis quam orationis, plus

sapientiae quam eloquentise. Et tamen, cum sermonem

res exigebat, ad sententiam dicendam sicut serus, sic

scientissimus. Rebus in martiis vir animosus, et nulli

fere strenuitate secundus. Ad capessenda tamen peri-

cula nec impetuosus nec prseceps ; sed sicut providus in

aggrediendis, sic pertinax erat in aggressis. Vir sobrius,

modestus, et castus ; stabilis, firmus, atque fidelis. Vir

quidem non expers criminis, crimine tamen omni

notabili carens et enormi.

[Cap. XLIV.]

Prima filiorum in patrem discessio} A.D. 1173.

Sequenti vero Aprili Anglorum rex junior, Henricus RebelUon scilicet Henrici regis filius, nequitiam erga patrem, pnnces pravorum consiliis olim conceptam, amplius occultaii Heniy,

non perferens, cum duobus fratribus suis, PictaviaB sci- and Geof-

frev.

1 autem] L. R. B. Ha, &c. ; ita- que.T. This chapter fonns Cap. 19 of Symh. Elect. III., vol. i. 392.

• ut credi . . exempluni] Not in Ha.

•* fascesciarum, L. B.

*" discessio’] R. B. Ha. Cl. ; dis- sentio, L. Hb. Ka.

:308

EXPUGNATIO HIBERXICA.

A.D. 1173,

Ovid, Met. i. 148.

Henry

suninions to him thc garrisons he had left in Ireland; and com- niits the custody of Ii’eland to carl Richard, with Rei- mund as coadjutor.

A.D. 1173 and 1174.

Henry’s two years’ civil wars.

licet et Jjritannise comitibus, ad Lodovicura Francorum regem, cujus filiam maritali copula junctam habuerat, in Franciam secessit ; ut soceri fultus auxilio, proh dolor, " ante diem patrios incurrat in aniios ;" multos quoque proceres tam Angiicanos quain traiismarinos inanifeste, raulto plures occulte complices habens et fautores.

Rex vero, regis junioris pater, ob inopinata qu£e sibi undique eraergunt incommoda non mediocriter anxius existens, vultu tamen hihiii et elato, ex sumraa indus- tria solatium simulans et spem prjTeferens, omni ex parte qusecunque potuit raodis omnibus auxilia conquisivit. Directis itaque nunciis, et optima quam in Hibernia reliquerat revocata fiirailia, apud urbem Rothomagen- sem ^ comiti Kicardo Hibernici regni custodiam ex toto comraisit ; Reiraundura iterum ei, sed quasi manu sua coadjutoi’em, adjungens ; sine cujus societatis auxilio, custodiani illam suscipere comes oranino renuerat. Tunc etiam comiti urbem Weisefordiie, cura castello Wik- ingelonensi, regia contulit rauuificentia.

[Cap. XLV.]-

Victorice Anglorum regis Henrici secuoidi.

Kex ergo,’^ tam in Angiicanis quam Aquitannicju Gallije partibus, bella plusquam civilia per biennium

’ According to Regan (pp. 136, 137"), earl Jvichard had heen suui- nioued into Noi-mandy to the klng’s aid, aud made governor of Gisors. I3ut Uegan’s order of events is difFe- rent : he niakcs out that it was not till after Kcinumd’s departure into Wales, as iii/ro, ii. 2, that thc earl had this sumtiions into Norniandy. Diceto (572) nientions him as being Avith the king in Normandy in the carly part of August 1173, and as

having lately arrived from Ireland : " Ilcnricus rex Anglia;, secum ha- " bens . . . Kicardum comitem do " Estriguil, qui nuper ab Ilibernia " venerat."

-■ This chaptcr and the next form Cap. 28 of Si/mb. Elcct. III., vol. 1, 393. The greater part of this chapter occurs agaiu in I)e Instr. Prlnc, ii. 4.

•’ ‘‘v/oj K r>. ; vcro, L. T. Ila. Cl.. .S:“c.

LIJJER I, CAP. XLV. 299

sustinons, tot uuitunitionibus, tautiiique vigiiiis, tuuta A.!). ii7;{ quoque et tam laboriosa diligeutia, tantorum simul et ’ ’’’ ’ ’ tot hostium invicta vii-tute conatus elusit, ut ob inna- turalem filiorum in patrem injuriam, divina potius quara huniana potentia victor ubique videretiu’.^

Sed quoniam " Inimici horainis domestici ejus,”" et J^li*^- ^" •"]• inter pestes pessima familiaris semper iniraicitia,^ hoc -pj^^^ ^^^\ ei ad cumulum doloris et desperationis accessit, quod perate statc illi quoque quos cubicularios ‘^ sibi milites elegerat, iu atfairs at quoruni raanibus raorteni simul et vitam coraraiserat, tiist- qualibet fere nocte ad filios .hostili anirao se transfe- rentes, niane requisiti non comparebant. Bellum tamen tam desperabilis initii tani triumphali fine raelior for- tuna conchisit, tantoque favore regis gloriam ct taiu feliciter augmentavit, ut sicut in primis indignatio 53, divina vindictam accelerasse omnium sestimatione pu- tabatur, sic eadem, conversione magis gaudens (juam eversione, processu dienun, digna deraum complacatione misericorditer resedisse videretur.

Post gravem itaque Dolensis * capturre dolorem ; post liis suc- Sancti Edmundi inundantem ^ regna favorem ; post Can- j)"!^^^,*. tuariee nocturnara principis peregrinantis poenitentiam, 8t. Ed- propitiante nobili martyre Thoma, lacrimis et devotione ‘^^’^1^. jam placato, in crastino, apud Anwicense ° castrum, wick.

^ viderefur] L. B. Ha. CL, &c. ; 574. The royal forces marched

■videtur, E. T. from St. Ediuund'8, " praeferentcs

• inimicia, L. , " sibi vexillum S. Eadmundi regis

^ cithicularios’] 11. 1]. T. Ifa. Cl., j " et martyvis pro signo : et ordina-

&.C. ; cubiculares, L. " tis aciebus suis, in virtute Dei, et

■* Dol, in Britanny, was surren- | " gloriosissimi martyris sui Ead-

dered to Henry by tlie earl of Chester, Sunday, August 20, 1173. Hoveden, 30 G b.

5 Edmundi inundanieni] K. B. T. CL, &c. { Eadmundi mundantem, L. Ha. The battle near Bury St. Ed. miuid’s, where tlic carl of Leicester ■was defeatcd and takcn prisoncr,

" mundi, percusserunt aciem in qua " comes Leicestricc erat, et in mo- " mento, in nictu oculi, victus est " comes Leicestriae et captus, et " uxor ejus," &c. Hoveden, 307.

« Anwicense’] L. R. B. T. Cl., &c. ; Samvicensc, Ilb. ; Sandv; icli, Hooker ; Amoytensc, Camdcu.

■was fought Oct. 17, 1173. Dictto, j After his penancc at Becket’s

300

A.D. 1173 and 1174.

Capture of the king of Scotland, and of the earls of Chester and Leices- ter, &c. Henry’s clemency.

prsesidente probo prudentique viro, et in utraque fortuna fidelissimo, Eanulfo Glanvillensi, diurnam adepta est Anglia diuturnamque laetitiam.

Captus igitur Albania^ rex, capti Cestrise comites et LeicestrifB ;^ prseterea ex utraque Gallici maris parte, sorte consimili, tot proceres capti, tot duces, tot viii militares, ut vix victis vincula, vix captis carceres in- venirentur.

Sed quoniam princeps, donec de se ipso triumphet, obscure de hostibus triumphabit ; quippe nihiP est, unde non triumphet animi triumphator ; inter tot rerum aliarum victorias, fortuna ubique spirante favo- rem, egregia) virtutis et inauditae pietatis exemplo, sibi rex imperans, deque seipso triumphans,

Ovid, Her. " Vincens animos, iramque suam, qui cetera vicit,"

iii. 85.

hostibus undique victis et triumphatis vitam reddidit

et honorem. Quodque rebus in secundis rarum esse solet, sequa ferens commoda mente, inter ipsos tiium- phales eventus summam clementiam, summam inter prospera modestiam conservavit.

Post varias igitur belli biennalis vexationes, et inanes

omnino fatigationes, sub pacis demum osculo, umbra-

tilique magis quam vera concordia, sicut ex post facto

elaruit, ad patrem fihi sunt reversi.

Prophecy Meriinus Impleta^ sunt ergo illa Merlini Snvestris

ofMeriin Celidonius. vaticinia ; " Ex delicto geniti delinquunt

’ " in genitorem ; et preecedens delictum fit causa se-

tomb, Henry left Canterbury for Loudon the next morning, Saturday, July 13, 1174. This same Satur- day, William king of Scotland was captured at ^\Jnewic. Hoveden, 308. Camden’s reading, " Amoytense," has led to the conclusion that Gi- raldus is here refcrring to thc peace concludcd at thc colloqny held bc-

tween Tours and Amboise, in the autumn of this same year.

1 LeicestricE} R. B. T. Ha., &c. ; Leircestria;, L.

• quippe nihil …. conservavit’^ Not in Ha.

3 This last section in L. K. B. T. Ila. Not in Cl. Hb., &c., Hooker.

I.IBER I, CAP. XLV.

301

" quentium delictorum. Filii insurgent ^ in parentem, et " ob sceleris vindictam in ventrem viscera conjurabunt. " In virum sanguinis sanguis insurget, et desperabilis " fiet afilictio, donec Albania peregrinantis fieverit pceni- " tentiam." Sicut in Lihro Vatidniorum palam erit.

[Cap. XLVI.]

Descri^tio Anglorum regis Henrici secundi.

Expressam ^ vero regis naturam, et tam interioris hominis quam exterioris proprietatem, {Eternitati depin- gere, non indignum reputavi ; ut qui insignia ejusdem gesta in posterum audire gestierunt, imaginarium quo- que vultum ejusdem prse oculis gerant. Tantum quippe temporis nostri decus transitorie perire, prgesens liistoria non permittit : impetrata tamen veritatis explicandae venia, citra quam omnis liistoria non solum authori- tatem, sed et nomen liistorise demeretur. Naturam enimvero imitari arte professus authoritatem pictor amittit, si diligentius apta dum protrahit, minus idonea verecunde prsetermittit. Unde et quoniam,

" Vitiis sine nemo nascitur ; optimus ille est Hor. i S. " Qui rninimis urgetur,’’ i"- ^^-

nihil humanum a se alienum sapiens putet. Semper Ter.Heaut. enim mundanis in rebus, quia nulla sub coelo perfecta *• ^’ ^^- felicitas, et mala sunt vicina bonis, et vitia virtutibus 53 b. distinguuntur. Sicut ergo sive natm-se, sive industrise bona, mentem bene compositam audita delectant, sic recitata bonis contraria non ofiendant, Sed quoniam, juxta philosophicum illud, “Colere officiis oportet, non ‘■ exasperare verbis potestatem ;’ et illud comicum,

1 insurgenQ R. B. T. Ha. ; in- surgunt, L.

2 The first part of this chapter, down to literis eruditus, (infra, p.

303), is repeated in Delnstr. Princ, ii. 29. The first section, Expressam . . . exasperare, not in Ha.

:102

EXPUnNATIO HIP.F.nVK A .

Ter. And. i. 1,41.

Descrip- tion of Henry II. as to his person.

As to liis habits.

■’ Obsequium amicos, veritas odium parit ; " meticulosa nimirura res est, quantalibet occasioue in illum allegare qui potest relegare ; arduum opus, et periculosum magi.^ qiiam fructuosum arripui, multis illum verbis describere, qui uno verbo potest proscribere. Gratiosum quippe foret, et nostras longe vires excedens, veritatem in singulis non supprimere, et in ^ nullo tamen principis animum non exasperare.

Erat igitur Anglorum rex Henricus secundus vir subrufus, cfpsius,- amplo capite et rotundo, oculis glaiicis, ad iram torvis, et rubore suffusis, facie ignea, voce quassa, collo ab humeris aliquantulum demisso, pectore quadrato, bracliiis validis, corpore carnoso, et naturip magis quam gulre vitio, citra tumorem enoi’mem ot torporem omnem, moderata quadam imraoderantia ven- tre prffiamplo.’’^ Erat^ enira cibo potuque modestus ac sobrius, et parcimonise, quoad principi licuit, per omnia datus. Et ut hanc naturre injuriam industria repri- meret ac niitigaret, carnisque vitium animi virtute leva- ret, bello phisquam intestino tanquam in se conjurans, immoderata corpus vexatione torquebat. Nam piwter bellorura terapora, qure frequenter imminebant, quihus, quod rebus agendis supererat, vix id tantillum quieti dabat, pacis quoque terapore, sibi nec pacera uUam nec requiem indulgebat. Yenationi namque trans modes- tio.m deditus, summo diluculo equo cursore transvectu.s, nunc saltus lustrans, nunc silvas penetrans, jiunc montium juga transcendens, dies ducebat inquietos : vespere vero domi receptura, vel ante coenara ^el post, rarissime sedentera conspexeris. Post tantas namque fatigationes, totam statione continua curiara

’ /n] L. R. B.Ci.,&e. NotinT.

• casius’] R. 15. Cl., &c. ; cseliu.’;, L. In Cl. is this iiuirpinal note : •’ Ctcsii dicuntur Lentigiuosi, quia " cxsam iaciem habere videntur.” .

•■" prteampto"] L. IJ., SiC. ; over

" plo " is interlined " vel bulo " iu T. and Cl. : praambulo the readins>’ in Ra.

■’ Ilencedown to amore demitlcenf!, (Jnfrn, p. .103.) not in Ifa.

i.iiuiR i, c.xv. XLVi. :103

lassare consueyerat. Sed quoniam hoc " adprime in Ter. And. " vita utile, ut ne quid nimis," nullumque remedium ’ ’ simpliciter bonum, cum tibiarum pedumque tumore frequenti, recalcitrantium ad hfec jumentorum ictibus aucta Isesione, ceteras id ipsum corporis incommoditates accelerabat; et si non aliam, matrem malorum omnium .ac^ ministram certe vel .senectutem.

Statur?e vir erat inter mediocres : quod nulli filio- His sta- rum contingere potuit ; primaevis ambobus paulo medio- critatem excedentibus, junioribus vero duobus infra ^ subsistentibus.

Citra animi turbationes, et iracundise motus, princeps His elo- eloquentissimus : et quod his temporibus conspicuum i^e"rn1n<^.’^ est, literis eruditus.

Vir affabilis,^ vir flexibilis et fjicetus : nulli prorsus His aflfa- hominum, quicquid intus palliaverit, urbanitate se- ^*^’ cundus.

Princeps adeo pietate spectabilis, ut quoties armis His piety. vicerat, ipse quoque magis pictate vinceretur.

In armata militia strenuus, in togata perprovidus. Strenuous

Semper tamen rebus in martiis ambigua bellorum but most fata reformidans : et ex summa prudentia, iuxta comi- P™dent in

… ^ aTOiding it.

cum iUud, omnia prms quam arma pertentans, 54.

Amissos in acie phis principe plangens ; et humanior ^,^^’ ^q"’

extincto militi, quam superstiti ; longeque majori dolore iiis grief

mortuos lugens, quam vivos amore demulcens. forthe

Urgentibus incommodis, nemo beniguior : resumpta battle.

securit.ite nemo rigidior. His kind-

Acer in indomitos : clemens in subactos. severity!

Durus in domesticos : diffusus in extraneos.

Largus in publico : parcus in privato. His boun-

ty; yet parsimony.

’ malorum omnium «c] L. E. B. ; j ^ ’ ‘"•^’’"^ ^- ^- ^- Cl., &c. ; citra,

incomn;(xlorum atque, T. Cl. Ilb., | ^^’

&c. ; malorum multornm atque, Dv ’ ’ ^’"’ «^«^’’/’> • • xtcundus^ -SoX

Tnstr. Prinr. \ ‘"^ ^^ ^" 1° ‘"«’•g’° ‘^ ^- T- In

textof Cl., &c.

304

EXP17GNATIO HIBERNICA.

His steady hatred, or love. His ex- treme de- light in falconry and hunt- ing.

An open violator of his mar- riage vow. His un- truthful- ness.

Quem semel exosum habuerat, vix in amorem ; quem semel amaverat, vix in odium revocabat.

Avium,^ quarum vietus ex prseda, volatu plurimum ; canumque, feras narium sagacitate persequentium, tam voce sonora et consona, quam cursu veloci, ultra modum delectatus. Et utinam tam devotioni deditus, quam venationi.

Post gravem, matris, ut fertur, instinctu, filiorum in patrem offensam, publicus legitimi fcBderis violator.

Naturali quadam inconstantia, verbi spontaneus ple- rumque transgressor. Nam quoties in arctum res devenerat, de dicto malens quam facto poenitere, ver- bumque facilius quam factum irritum habere.

Adeo in cunctis agendis prospector providus et mo- derator ; ut ob hoc etiam, medicina ex parte modum ex- cedente, juris et justitige dilator extiterit ; et non absque suorum enormi gravamine, morosus ad cuncta responsor.

Denique, gratis exhibenda quae Deus est justitia dum pretio provenit impretiabilis,- et in qusestu prostat omnia praestans, magnos Giezi tam regno quam sacer- dotio reliquit heredes.

Author pacis diligentissimus, et observator.

Incomparabilis elemosinarum largitor, et prsecipuus terrse Palestinse sustentator.

Humilitatis amator; nobihtatis oppressor; et super- biee calcator.

Esurientes ^ implens bonis ; et divites demittens et dimittens inanes.

" Exaltans humiles ; ponens de sede potentes."

Hisusur- Detestandis in ea quse Dei sunt usurpationibus thiig°Vf niulta prsesumens ; zeloque justitife, sed non ex scientia, God.

His dilato- riness in matters of justice.

His simo-

niaca!

practices.

His love of peace: alms- giving:

humility, &c.

Luc. i. 53.

’ Ilence dovra to PuJestincB ms- tcntator, {infra,) not in Ha.

• impretiabilis’] L. R. B. Cl., &c. ; impretiabili, T. ; impretiahile, Cam- den.

’ Hence to the end of the chapter not in Ha., excepting the first sen- tence of the last section, Sed hac , . . . sitfficiat.

LTBER I, CAP. XLVI. 305

regni sacerdotiique jura conjungens,^ et omnia solus existens.

EcclesicB filius, et ab illa sceptri nactus honorem, His inat- sacramentalis delibutionis vel immemor vel dissimulator (1^°^’^^° ^^ acceptse, sacrse vix horam hostias mittend?e divinis service. accoramodans ; et id ipsum temporis, ob regni forte negotia tanta, reique publicse causa, plus consihis et sermone quam dev^otione consumens.

Vacantium proventus ecclesiarum in fiscale perarium His sei-

.,, j. T r .• j. j zuresofthe

mittens ; et modico lermenti massa corrupta, dum au- rovenues fert fiscus quod sibi vindicat Christus, novis semper ofvacant

cliu.rclics

emersis incommodis, thesauros universos profundebat ; dans impio militi, quae dari debuerant" sacerdoti.

Ex summa prudentia multa machinans, multa provide disponens ; quse tameu, eventus noii sortita secundos, in contraria plerumque vergere videbantur. Nec un- quam iugens emersit incoramodum, quod originem familiaribus ex causis non contraxerit.

Legitiraai prolis pueritiam naturali affectu plusquam His treat- pater amplectens, provectiores ejusdem annos ])kisquam ™^"’ " ‘^ vitricus’^ oblique respiciens. Et quanquam filios tam /i^ b. incHtos habens et illustres, magno tamen absohitaj felicitatis impedimento, forsan ex rneriiis, semper odio persequens successores.

Et quoniam humana prosperitas, sicut nec perpetua, sic nescit esse perfecta, exquisita quadam fortuna> malitia, unde gaudium habere debuerat, inde ghidiura, unde securitatem inde securim, unde pacem inde pes- tem, unde fortitudinem inde ingratitudinem, unde quietem et tranquillitatem, .summam inde cum inquie- tudine suscipiens turbationem.

^ conjungens] L. R. B., &c. ; over - daii dehuerant’] L. B. CI., &c. ;

it is interlined " vel confundens " in dare debuerat, K. T., (R., ho-wever,

T. and Cl. ; vel confundens only in . having " dara " instead of " dare.")

textofRa. ; conjitngens, vel confun- \ •"’ vitricus~\ L. B. T. ; victricus,

dens potius, is Camden’s text. 1 R. Cl. Hb. Ra. Rb.

U

306

EXPUGNATIO IIIBERNICA.

His -^von-

dei-ful

memory.

Unde aliqiio vel ^ raaritalis copulae vitio, vel paren- tum criminis cujuslibet vindicta videtur accidere, quod nec patris in filios, nec filiorum in parentem, nec fratrum inter se vera concordia.

Sublatis statim tam regni detentoribus quam pacis ejusdem turbatoribus, tam fratribus et filiis quoque quam alienis, tam domesticis quam extraneis, diu ad votum succedentia cuncta suscipiens. Et utinam fina- lem sibi divinum hunc favorem, dignis operum meritis, vel in fine recognoscens.

Quemcunque’^ vel semel in facie attentius inspexerat, quanquam in tanta quotidie multitudine constitutus, nunquam amplius ignotum habebat. Quicquid ali- quando memoria dignum audierat, nunquam a mente decidere poterat.^ Unde et historiarum omnium fere promptam^ notitiam, et cunctarum propemodum expe- rientiam rerum, ad manum habebat. Et ut paucis plura ^ concludam, si a Domino finahter electus fuisset,’’ et ad ejus obsequia se converterit, inter mundi prin- cipes erat “^ multis naturse dotibus incomparabilis.

Sed haec hactenus, nec pr?eter rem tamen, cursim et breviter hic dehbasse sufficiat. Magnis quippe tam nobihs historise scriptoribus amplam gi-adiendi viam paucis aperientes, ad nostram de cetero Hiberniam revertamur.

Uxplicit liber primiis.

’ aJiquo vel’^ R. B. ; vel aliquo, L. T. Cl., &c.

• Quemcunque . . incovipambilis^l This section not in B. In niargin ol K. In text of L. T. Cl., &c.

^ poteraQ R. T. Cl., &c. ; potuit,

■* promptaml L. T. 01., &c. Not inR.

•’ plural R. Cl., &c. ; plurima, T., Camden ; multa, L.

« fuissef] R. T. CL, &c. ; fuerit, L.

’ erut’] L. T. Cl., &c. Not in R.

LIBER II, PR/EFATIO.

307

INCIPIT [LIBER] 1 SECUNDUS.

narration.

Hactenus historiam pleno perfectoque tenore pro- As yet duximus ; nihil memoratu dignum omittentes, quod ^^‘g ^f^ejj rerum gestarum series videbatur expetere. Sed quo- us a fuli niam oreneraL"bus illis et necessariis crucis Christi iam ^^ ‘^’ occupati negotiis,^ otium studio suppeditare nequi- occupied in vimus, nec opus inchoatum semiplenum relinquere ulla Feparmg ratione sustinuimus, cursim et breviter, communi quo- crusade, he que sermone, non ornato, cuncta de cetero prose- ^|^^°^^^^ quemur ; ut posteritati potius materise delibatio, quam cursory histori?e narratio, tradi videatur. Otium namque ver- sum est in negotium, studium^ in odium, in luctum Ipetitia, in summam inquietudinem summa tranquillitas. Non artis hodie vigent, sed Martis officia ; non mentis sed corporis exercitia; non musis sed mucronibus, non animis sed armis indulgetur. Non ordinem hic ergo * lector requirat, non leporem. Necesse enim erat ut tempori morem gerentia, singula quteque turbate pro- veniant ; sicut et ipsa sunt tempora turbatissima. Plerumque nimirum per exteriora tam vultus quam verborum indicia interior animi passio declaratur.

^ Liher not in the MSS., this In- cipit forming one rubric with the Explicit of Ist book. This preface is omitted in Ha. It forms Cap. 7 oiSymb. Elect. IV. (vol. i. 393).

2 Giraldus took the cross in the spring of A.D. 1188, as related in Itin. Kamh., 1. 1 ; before the end of which year probably, at all events not later than the early part of 1 189, this preface must have been peuned.

His crusading zeal evaporated ‘with the death of Henry II,, -whom he had expected to pay his expenses. He was absolved from his vow about the end of the year 1189. De Rehus, §-c. (vol. i. 84.)

3 studium’] L. B. T. CI., &c. ; stadium, R.

■» ergol R. B. T. Cl., &c. Not in L.

U 2

308 EXPUGNATIO HIBERNICA.

55. Inter ipsos itaque tanti conaniinis apparatus, et tan-

quam in ipso vice procinctu, non absque luciibratione plurima et indebita maturatione, praesens opus con- summari procuravimus ; itinerantium moi-e, qui cum tardius iter arripiunt, celeritate moram compensant ; quicquid in salutiferfe crucis obsequiis de nostra Sal- vator salute statuerit, cum Hihernica Topographia vaticinalem hanc historiam, nostrre monumenta dili- gentise, posteris et patriee relinquentes.

[Cap. I.]

A.D, 1173. /)e comite Rieardo in Hiherniam custode transmisso; et Reimundo iterum familioe prcefecto.

Earl ^ Comes autem Eicardus in Hiberniam rediens, quo-

return into ^^^^^ g^ES Hibernica tantam in transmarinis discordiam

Ireland, nuper obortam audierat, utpote gens sola constans

298, n!(i). i^constantia, sola instabilitate stabilis, sola infidelitate

AU Ireland fidelis, omnes fere terrse illius principes regi sibique

rebellion: rebelles invenit. Consumptis autem in brevi thesauris,

and the quos secum comes attulerat, deficientibus quoque sti-

troops pendiis, familia cotoitis, quse sub Herveio, Reimundi

mutmous, semulo, seque constabularium jam gerente, nihil in

thelnact^ P^fedis, ut assolet, proficere poterat, demum ad comi-

vityoftheir tem omnes unanimiter accedunt ; communiter asserentes,

Hervey de ^^^^ Reimundum iterum eis prseficiat, se statim eundem

Montmau- omnes proculdubio relicturos, et vel in Aneiiam rever- rice. . .

suros, vel etiam, quod pejus erat, ad hostes transituros.

Reimund is Pra?fecto vero hoc necessitatis articulo ^ famiUse

them. Reimundo, resumptis animis statim in Offelanos- in-

" hoc iiecessitatis articulo”] Not in L. li. In margin of li. In text of lla. CI., &c.

• Offclanos’] R. ; Ofelanos, B. ;

places it before earl Richard’s sum- mons into Norniandy, and soon afler IIenry’s leaviug Ireland in tbe spring of 1172 : p. 132, &c. Regan has

Ophelanos, L. Ila. Cl. Kegan de- 1 nothing about the other events re- scribes this foray into Offaly, but j lated in this chapter.

LIBER II, CAP. I,

309

surgentes, prjEdis quam maximis refiei coeperunt; equis A.D. 1173. quoque et armis egregie reformari. Abinde quoque “^^^ incur- -Lismoriam proiecti, tam urbe quam urbis provmcia Offaly, &c. spoliata simul et deprsedata, prsedas per maritimam viam immensas Waterfordiam duxere. Spoliis vero naviculas tredecim, quarum qusedam de Waterfordia venerant, alias in eodem portu repererant, oneravere. Cum ergo zephyri beneficium ibidem aliquamdiu ex- Sea-fight pectassent, ecce Corcagiensi ab urbe, quse occidentali haven™*"^^

ex parte per miliaria ^ sedecim abinde distat, ad eos ^ith a fleet

T i’-.! T.11- • f j. • • from Cork.

expugnandum trigmta duse naves bemcosis reiertse viris

adveniunt. Praelio itaque navali conserto, dum isti lapi-

dibus et securibus acriter impetunt, illi vero tam sagittis,

quam laminis ferreis quibus abundabant, promptissime

resistunt. Tandera victis Corcagiensibus et confectis,

eorumque ^ duce Gilleberto, Turgerii filio, a juvene per-

valido, Pliilippo scilicet Gualensi, interfecto, Adam

Herefordensis, qui electge juventuti ibi tunc prseerat,

aucto navium numero, cum armis et oneribus Water-

fordiam navigio victoriosus advenit. Reimundus vero,

qui forte conflictus hujus nuncium habuerat, cum mili-

tibus viginti et arcariis ^ sexaginta, per maritimam

viam ad partes illas properans, Dermitio Desmonife

principe statim a Lismoria fugato, quo in auxilium

Corcagiensium cum exercitu magno venerat, Water-

fordiara quatuor aniraalium milia secum reduxit.

Circa ’’’ hpec eadem tempora, cum Hibernici partium An exploit

illarum aliquantulum ad silvas de plano prasdam Water- ^^^^^^^-

fordise rapuissent, et in silvse ipsius ora in insidiis

latitassent, clamore ad urbem facto, familia prosiliit ;

et in primis Meilerius, ut erat prasceps seraper et pro-

bus, satellite quodam coraitatus equestri, prajdones usque

1 miliaria] B. Ha. Cl., &c. ; milia, E. ; stadia, L.

’ eorumque\ L. B. Ha. Cl. Ea. ; eorum, E. Hb. Rb.

2 arcariis’] L. E. B. Ha. ; satel-

litibus equestribus, CI. Hb. Ea. Eb.

■* This section not in L. B. In margin of E. In text of Ha. Cl., &c.

310 EXPUGNATIO HIBERNICA.

A.D. 1173 ad silvBB condensa est persecutus. Sed cum ipse redire or 1174. pararet, juvene instigante temerario, et prseaccelerante, silvsD partem usque ad saltuni interiorem transpene- trarunt : et statim juvene eodem coram ipso multis vulneribus confosso, et frustatim securibus dilacerato, cum frustra solus contra mille subvenire vellet, et impetum in liostes faceret, conclusus ab ipsis et ad raanus etiam undique compreliensus, exserto ^ gladio viam sibi vir animosus viribus aperuit ; et illi manus, huic brachium, alii caput et humeros viriliter ampu- tans, tres secures Hibernicas in equo confixas, duasque in clipeo portans, corpore tamen indemnis et illsesus, ad planitiem suis obviando remeavit.

[Cap. II.] .55 b. Interfectio Duhlinensium apud Ossiriam.

A.D. 1174.

Eeimund His ita completis, familiaque tam maris quam terrse havmgre- guccessibus egregie refecta, dum Reimundus, ob patris Wales; quem audierat obitum,^ nobilis videlicet viri Guillelmi

Hervey Qiraldidse, remenso pelago in Kambriam recessisset, again con- ’ .

stable. Herveius, iterum se constabularium gerens, ut absente

The disas- Reimundo aliquid agere videretur, comitem cum famiha

trous expe- Qassiliam duxit.’^ Dublinensium autem exercitus, in oition into '

1 exserto’] E. Cl. ; extracto, Ha. | ^ Eegan has nothing about this

Hb. Ea. Eb. j invasion of Munster. The account

• Eegan gives a very different i of it in the Four Masters is as

reason. He says that Eeimund had asked the earl to give him his sister

folloAvs: “A.D. 1174.— Theearlled " an army to plunder Munster .-

in marriage, with the constableship | " king Eoderic marched -with ano-

of Leinster, void by the death of Eobert de Quenci. This the earl refused ; and Eeimund, offended, withdrew with his followers into Wales. This still, according to Eegan, bcforc the varVs snmmons iuto Norniandy to the king: p. 13.5,

" ther army to defend it against " them. When the English heard " of l\oderic’s arrival in ]\Iunstcr, " for the purpose of giving thcm " battle, they solicited to their as- " sistance the Galls (Ostnicii) of " Dublin ; and these madenodelny " till they came to Thurles " (Co.

LIBER II, CAP. II.

311

eorum interim auxilium ex edieto veniens, cum apud Ossiriam forte pernoctaret, ecce Limericensium princeps Duvenaldua, vir sua in gente non improvidus, ipsorum adventus exploratione certissima prsescius, summo dilu- culo cum manu forti irruens in incautos, quatuor milites qui aliis prseerant, et quadringentos Ostmanno- rum viros simul interemit. His autem auditis, comite Waterfordiam cum confusione reverso, casus istius occasione totus totius ’ Hibernise populus in Anglos unanimiter insurgunt : ita ut comes, tanquam obsessus, Waterfordensi nusquam ab urbe discederet.

Rothericus vero Connactensis, Sinnenensis fluvii flu- enta transcurrens, in manu valida Mediam invasit : cunc- taque ejusdem castra vacua reperiens atque deserta, usque ad ipsos Dublinise fines, igne combusta soloque confracta redegit.

A.D. 1174. Munster ; and slaugh- ter of the men of Dublin by Donnell 0’Brien.

Earl Richard retreats to Waterford.

Roderic’s invasion of Meath, &c.

[Cap. III.]

De reclitu Reimundi. ^

Considerans itaque comes se in arcto jam positum, Eari communicato suorum consilio, tanquam ultimo salutis messaee to Reimund.

Tipperary). " Thithercame Don- " nell 0’Brien and the Dalcassians, " the battalion of West Connaught, " the great battalion of the Sil- " Murray, besides numerous other " good troops left there by king " Roderic. A brave battle ■was " fought bet-suppose the English and " Irish at this place, in which the " Enghsh ATere finally defeated by " dint of fighting. Seventeen hun- " dred” [this a mistake for 700 probably, as in the Innisfallen Annals’^ of the English vrere " slain in this battle ; and only a " few of them survived with the " earl, who proceeded in sorrow to " his house at Waterford.”

This account differs very mate- rially from that of Giraldus, and is probably the truer one of the two. If, as Giraldus says, it was the Da- nish detachment from DubUn only that was defeated, the earl would not have been in the desperate strait he evidently was, when he shut himself up in Waterford, and sent begging for aid to Reimuud.

1 totius’] L. B. Ha. Not in R. CI. Hb. Ra. Rb.

• No new chaptcr in L. No heading in B., but new chapter in- dicated by initial letter. De reditu Reimundi, R. ; Reirmmdi in Hiber- niavi revocatio, et BasiUa; despon- satio, Cl. Hb. Ra. Rb., Camden,

;i2

A.D. 1174. refumo litems in Kambiiam Reimundo sub lioc tenore * ti*ansmisit :

" Inspectis literis istis, nobis in manu forti subvenire " non difFeras : et desiderium tuum, in Basilia sorore " mea tibi legilime copulanda, in ipso statim adventu " tuo proculdubio noveris adimplendum." Reimundus autem, liis agnitis, tam nobilis puellse diuque concu- pitse fruendi amplexibus, quam vires experiendi, domino- que in necessitatis articulo subveuiendi voto succensus, Reimuiid’s cum Meilerio consobrino suo, necnon et aliis de stirpe Irebnd." ^^^ militibus triginta non invalidis, arcariis^ quoquc centum, et sagittariis pedestribus de electa Kambrise juventute trecentis, incontinenti se prajparans, primo flaiite subsolari, apud Weisefordiam in quindecim ^ navi- bus applicuit. Threatened Eadem siquidem liora cives urbis iniqupe, furore TV^ xf ‘^d debaccliantis amentise, Anglos ubicunque repertos tru- cidare jam paraverant, quando navium intrantium vexilla non incognita in proris eminentia conspexere. Igitur adventu tam subito tanta seditione sedata, statim Reimundus Waterfordiam profectus, in manu forti comitem abinde Weisefordiam reduxit.

’ Reimundo sub lioc tcnore] L. R. B. Ha. ; sub hoc vel simili tenore, CI. Hb. Ra. Rb., Camden.

• arcariis’\ L. R. B. Ha. ; satel- litibus equestribus, Cl. Hb., &c.

^ Regan says, in three ships (" treis nefs ‘), ]. 3,003. But may not ’ treis " be thirteen, treize of modern French ? It is certainly, however, three in other instances in Regan. Regan has nothing about the intended revolt at Wexford, or the slaughter of the English at Waterford. The latter is mentioned in the Annals of InnisfuUen, which state that thc constable of Water- ford, with 200 otliers, ■were slain by

the Galls of their ov.ti fortress ; but they seem to say that this occurred directly after the battle of Thurles. Note iy) to Four Masters, A°. 1174. •• Wcisefordiatn^ L. Ha. Cl. Ilb. Rb. ; Waterfordiam, R. B. Ra. CompareRegan, p. 143,&c. Regan’s “iddle de Instepheni " (1.3,01.5) I suppose to be Inis-Teimhne, the Little island, near Waterford, where, and not in Waterford itself, the Dublin copy of the Innisfallen Annals states that the earl took refuge, aftcr his defeat at Thurles, and tlie slaughtcr of the English garrison of Waterford.

LIBER II, GAP. III.

813

Waterford.

Fretellus interim, Waterfordise eustos, dum per aquam A.D. ii74. Suirensem comitem sequi properaret, in scapha, qua Sla^ghter veliebatur, ab iniquis Ostmannis, vector a vehentibus, Engiish ai cum suorum nonnullis interemptus occubuit. Qui sta- tim, hoc perpetrato, ad urbem reverteutes, Anglos quoscunque in plateis et domibus reperiebant, nec sexui parcentes nec ffitati, crudeliter ad umbras transmiseruiit. Verumtamen, urbe per turrem Raghnaldi retenta, solum exclusis sceleris auctoribus, frustratorio conamine delusi, denuo proditores ad pacera cum deteriore tam opinione quam conditione sunt reversi.

Reimundus vero, promissi non immemor, donec, Marriage

nunciis cum festinatione transmissis, revocatam a Dub- l„^j^” j

’ inuDQ and.

linia Basiliam solemni desponsatione sibi copulaverat, Basilia. a Weisefordia non discessit. Quibus legitime completis, nuptialique more, toto in epulis die, in thalami deliciis nocte consumpta, audito ^ Rothericum Connactensera, Invasion of Media prorsus exterminio data, ipsos Dublinise fines i^y ^0^^^" jam invasisse, in crastino Reiraundus, nec vino necofCon- venere retardatus, septus suorum cuneis, iter ad par- °^"^ ‘*■■ tes illas incunctanter arripuit. Rothericus autem, expertus antea viri virtutera, ad propria remeando forraidabilem ejus adventum non expectavit. Reformatis igitur in partibus illis quse turbata fuerant, et castris Medise, tara Trumensi scilicet quam Duvelescensi, di- rutis, et ab Hugone Tyrello^ eorundem custode paulo . ante relictis, Reimundi vero beneficio jam reparatis et in statura redactis,’^ prie tiraore viri insula aliquamdiu sub pace quievit.

1 After Reimund’s marriage, Re- began recounts the grants of land made by earl Richard to his follow- ers (p. 140, &c.), and those made by Hugh de Laci in Meath (p. 148, &c.). He then describes an inva- sion of Meath by the kings of Uriel, Ulster, &c. (p. 151, &c.) ;

and after this the invasion by Rode- ric, and destruction of the castle of Trim (p. 153, &c.).

• Tijrello’] R. B. Ra. ; Tirello, L. Ha. Cl., &c.

3 redactis’] R. B. Ha. Cl., &c. ; reductis, L.

314

EXPUGNATIO HIBEENICA.

Inter- Diarriages amongst the invad- ing fami- lies.

A.D. 1174. [CAP. IV.]

De generum inter se connexione}

Videns autein Herveius Reimundi gloriam crescere, vel invitus, ejusque successus de die in diem amplius prosperari, quoniam " in publico non poterat Iredere quterens vel in occnlto, et sub affinitatis specie, falsaeque amicitise fuco, cupiens efficacius opprimere non provi- sum, Keimundi consobrinam, Mauricii Giraldidae filiam, Nestam nomine, sibi legitime copulandam petiit et obtinuit. Et ut firmiore junctura genera coii-ent et con- venirent, Reimundo procurante, primrevo Mauricii filio Guillelmo comes Alinam filiam suam dedit uxorem. Ipsi quoque Mauricio, a Kambria in Hiberniam iterum ascito, medium Ophelanife cantaredum,^ quem et antea regio dono possederat, cum Wikingelonensi castro in feodum donavit; Meilerio vero, tanquam marchioni,* remotiorem ; proximum autem Dublinige, qui et olim Stephanidse regia nmnificentia fuerat assignatus, fratri- bu.s Herefordensibus.

1 No new chapter in L. No heading in B., but new chapter in- dicated by initial letter. De gene- rum, ^-c., E. ; Generum confederatio, et majorum suhsc<juenter covfeodatio, Cl. Ra., Camden ; Generum confe- deratio, Ilb.

• quoniam’] K. B. Ila. ; quem, L. Cl., &c. (the right reading proba- bly).

3 This middle cantred, to Mau- rice Fitzgerald, part of Ui-Faolain (Ophelan), in north of present county Kildare, is called by Regan (1. 3,088, &c.), when relating these grants, " Le Nas," in " La terre de " Ofelan, ki fnd al traitur Mac

" Kelan." The “remotior” can- tred, to Meiler, he calls " Karebri " (1. 3,084), i.e. Cairbre, Anglice Car- bury, a barony in north-west of coimty Kildare. See note (379) to Topographical Poems, p. xlviii. As to the cantred nearer Dublin, -which, as vell as the middle cantred here, is also called " Ophelania; cantare- " dus" at the end of Cap. XV- infra, assigned to the Hereford bro- thers, see Ilarris^s Ware, Anti- quities, p. 192.

•• ynarcliioni’] L. Hb. Kb., Cam- den ; machioni, R. B. ; marchiani, Cl. ; marchiaii, Ha.

LIBER II, CAP. V.

315

[Cap. V.]

Frivilegiorum ^ impetratio.

Interea quanqiiam martiis plurimum intentus et A.D. 1174

detentus exercitiis, Anglorum rex, suge tamen inter

agendum Hibernise non immemor, cum prsenotatis

spurcitiarum literis in synodo Cassiliensi per indus-

triam qusesitis, directis ad curiam Romanam nunciis, Ilenry II.

ab Alexandro tertio ^ tunc prsesidente privilegium im- pi.j^i^gtg^

petravit, ejusdem auctoritate simul et assensu, Hiber- ^om pope ,, ,. T . .^,. T Alexander

mco populo tam dommandi, quam ipsum, m ndei rudi- m^

mentis incultissimum, ecclesiasticis normis et disciplinis

juxta Anglicanse ecclesiie mores informandi. In Hi-

berniam itaque privilegio transmisso,^ per Nicolaum

Gualingefordensem tunc priorem, Malmesburiensem

quoque postmodum abbatem tam positum quam de- 56 b.

positum, necnon et Guillelmuni Aldelini filium, con-

vocata^ statim apud Waterfordiam episcoporum synodOj

1 Privilegioruni] L. II. B. ; Pri- vilegii, Cl. Hb. Ea., Camden. This chapter is repeated in the De In- structione Principum,II. 19 (p. 51, &c.). In the later manuscripts, CL, &c., and Camden, as will be seen, it appears in a strangely mutilated form. They omit pope Alexander’s privilege ; do not even mention him ; and make Adrian’s privilege, -who died in 1159, to be now granted after the year 1171. Hooker’s translation, published several years before Camden’s volume, contains both privileges, as in the early ma- nuscripts. Ussher, in 1632 {Epist. Hibern. Sylloge, No. 46 and 47), printed the two privileges from two manuscripts of the Expugnatio.

• Alexandio tertio^ L. K. B. Ha.;

Adriano papa de Anglia oriundo, Be Instr. Princ, Cl. Hb. Ea. Eb., Camden. This latter reading must have been a mere blimder in the De Instr. Princ. ; it perhaps afifords a clue to the origin of the mutila- tion of this chapter in the later manuscripts of the Expugnatio. Hoveden says, under A.D. 1171 (f. 302), that after the council at Cashel {supra, p. 280), Henry sent to Eome a transcript of the charters of allegiance of the archbishops and bishops, and received from Alex- ander III. the papal confirmation of Ireland to him and his heirs.

•* transmisso’\ L. B. Ha., &c. ; transmissum, E. F.

^ convocata’\ L. B. Ha., &c. ; con- vocato, K. F.

316

A.D. 1174 or 1175. This re- cited and assented to in a synod at Water- ford : a.s also a former privilege granted by pope Adrian. A gold ring of investi- ture sent by Adrian to Henry.

in publica audientia ejusdem privilegii cum univerbitatis assensu solemnis recitatio facta fuit ; uecnon ^ et alterius privilegii per eosdem transmissi, quod idem rex ab Adriano papa Alexandri ^ decessore antea perquisierat, per Johannem Salesberiensem, postmodum episcopum Karnotensem, Romam ad hoc destinatum. Per quein etiain idem papa Anglorum regi annulum aureum in iuve.stiturie signum prtesentavit ; qui statim, simul cum privilegio, in archivis Wintoniie ‘^ repositus fuerat. Unde et vitriusque ‘^ privilegii tenorem hic " interserere non superfluum reputavi. Erat itaque primi^ et primo impetrati tenor hic.

^ necnon . . perquisierat\ L. R. B. Ha., De Instr. Princ. Not in Cl. Hb., &c.

• Alexandri’] L. Ha., De Instr. Princ. ; Alexandro, R. B. F. Adri- an’s privilege was granted in 1155 • Diceto, 530; Wendover, &c., sub anno. Diceto simply gives a copy of it. Wendover gives great part of it, with the preface that Henry had sent " solemn messengers " to Eome to ask license to invade Ire- land. R. de Monte tells us that about Miehaelmas 1 155, in a council held at Winchester, Henry proposed to his nobles the invasion of Ire- land ; but that it was postponed, because unpleasing to his mother the empress. Sigeberti Continuatio (vol. 1 60, col. 480 A, Migne). John of Salisbury’s agency in procuring this bull, and tlie sending the ring of investiture with it, is thus de- scribed by hiniself, writing some few months after Adrian’s death : " Ad preces meas ilhistri rcgi An- " glorura Henrico secundo (Adria- " nus) concessit et dedit Iliberniara " jure liercditario possidendam ; " sicut literac ipsius testantur in

" hodiernum diem. Nam omnes " insulaj, de jure antiquo, ex do- " uatione Constantini qui eam fun- " davit et dotavit, dicuntur ad " Romanam ecclesiam pertinere. " Annulum quoque per me ti"ans- " misit aureum, sraaragdo optimo " decoratura, quo fieret investitura " juris in gerenda Hibernia : idcm- " que adhuc annulus in curiali " archivo publico custodiri jussus " est. Metalog. iv. 42. Dr. Lynch, very ineffectually, devotes the whole of a long chapter to proving this bull to be spurious : Camb. Evers. II., 410, &c. It is, raost indisput- ably, genuine ; and so now allowed by Irish scholars. See, for instance, the note to the Macarice E.vciJinm (p. 242, &c.) of the Irish Archa;o- logical Societ)’.

^ Wintunia;] R. B. ; Guinto-nia;, L. Ila.

■• ntriusque’] L. R. B. Ha., De Instr. Princ, ; cjusdem, Cl. Ilb., &c.

^ Aif] L. B. Ila. Cl., &c. Not iu R. F.

^ primi ct primo impclrati’] L. R.

B. Ila., Dc Instr. Cl. Ilb., &c.

Princ. Not iu

IJBER II, c;ap. V.

317

Privilegium Adriani papac.

" Adrianus ^ episcopns, servus servorum Adrian’s " Dei, earissimo in Christo filio illustri ^"^’ ^^^’ " Anglorura regi salutem, et apostolicam benedictionem. " Laudabiliter satis ^ et fructuose, de glorioso nomine " propagando in terris, et seternfe felicitatis prsemio " cumulando in ccelis, tua magnificentia cogitat; dum ‘• ad dilatandos ecclesise terminos, ad declarandam " indoctis et rudibus populis Christianse fidei veritatem, " et vitiorum plantaria de agro Dominico exstirpanda, " sicut catholicus princeps intendis ; et ad id con- " venientius exequendum, consilium apostolicfe sedis " exigis et favorem. In quo facto, quanto altiori con- " silio et majori discretione procedis, tanto in eo " feliciorem progressum te, prsestante Domino, confi- " dimus habiturum ; eo quod ad bonum exitum semper " et finem soleant attingere, quce de ardore fidei, et " religionis amore, principium acceperunt. Sane Hi- " berniam, et omnes insulas, quibus sol justitise Christus " illuxit, et qu<e documenta fidei ChristianEe ceperunt, " ad jus beati Petri et sacrosanctse E.oman9e ecclesise, " quod tua etiam nobilitas recognoscit, non est dubium " pertinere. Unde tanto in eis libentius plantationem " fidelem et germen gratum Deo inserimus, quanto id " a nobis interno examine districtius prospicimus " exigendum. Significasti siquidem nobis, fili in Christo " carissime, te Hibernise insulam, ad subdendum illum " populum legibus, et vitiorum plantaria inde exstir- " panda, velle intrare ; et de singulis domibus annuam " unius denarii beato Petro velle solvere pensionem ; " et jura ecclesiarum illius ierrse illibata et integra " conservare. Nos itaque, pium et laudabile desideriura

^ This privilege repeated in our author’s De Rebus, &c., vol. i. p. 62.

• .<((7^iA’] L., De Instr. Priiic, Ussher, Diceto, Camb. Evers. Not in R. B. Ha. Cl.,&c., DeBebus, &c.

This privilege, as given in Cam- brensis Eversus (ii. 410), is said to be derived from a copy in the Vati- can : through Baronius, I suppose, ■who published it from a Codex Va- ticanus.

318

EXPTJGNATIO HIBERNICA.

" tuuin cum favore congruo prosequentes, et petitioni " tuse benignum impendentes assensum, gratum et " acceptum habemus, ut pro dilatanclis ecclesise termi- ‘• nis, pro vitiorum restringendo decursu, pro corrigen- " dis moribus et virtutibus iuserendis, pro Christianfe " religionis augmento, insulam illam ingrediaris, et quaB " ad honorem Dei et salutem illius terrse spectaverint " exequaris ; et illius terrse populus honorifice te reci- " piat, et sicut dominum veneretur. Jure nimirum " ecclesiarura illibato et integro permanente, et salva " beato Petro, et sacrosanctpe Romante ecclesise, de sin- " gulis domibus annua unius denarii pensione. Si ergo 57. " quod concepisti animo, efFectu duxeris prosequente ‘• complendum, stude gentem illam bonis moribus " informare ; et agas tam per te, quam per illos quos " ad hoc fide, verbo, et vita, idoneos esse prospexeris, " ut decoretur ibi ecclesia, plantetur . et erescat fidei " Christianse religio, et quse ad honorem Dei et salu- " tem pertinent animarum [per te] ^ taliter ordinentur, " ut a Deo sempiternse mercedis cumulum consequi " merearis, et in terris gloriosum nomen valeas in " seculis obtinere." ^ Alexan- Privilegium Alex- Secundi^^ vero privilegii tenor hic*

der’s pri- andri tertii. " Alexander episcopus, servus servo-

vilcffc. •■ • j^ » •.

" rum Dei, carissimo in Christo filio, illustri Anglorum

" reg"i, salutem, et apostolicam benedictionem. Quoniam

1 per <e] Not in L. E. B. Ha. Cl. Ra., De Instr. Princ, De Jiebus, &c., Diceto, Wendover. In Ilb. Rb., Camden, Ussher (but bracketed), Camb. Evers.

• After obtinere is added, in Ussher and Camb. Evers., " Datum " Roma;," &c.

^ This second privilege in L. R. B. Ha., De Instr. Princ. Not in Cl. Hb., &c.

•» After hic is this curious addi-

tion in Dc Instr. Princ. (p. .53) : " Sicut a quibusdam impetratum " asseritur aut confingitur ; ab aliis " aut unquam impetratum fuisse " negatur." This has much the air of a marginal note,that had got incorporated in the text ; but it may perhaps be of early date, if not Giraldus’s own addition, and per- haps affords another clue to the mutilation of this chapter in thc later manuscripts.

LIBER II, CAP. V.

319

ea, quse a decessoribus nostris rationabiliter indulta noscuntur, perpetua merentur stabilitate firmari, venerabilis Adriani papse vestigiis inhserentes, ves- trique desiderii fructum attendentes, concessionem ejusdem super Hibernici regni dominio vobis indulto, salva beato Petro et sacrosanctse Romanse ecclesise, sicut in Anglia sic et in Hibernia, de singulis domi- bus annua unius denarii pensione, ratam habemus et confirmamus : quatinus, eliminatis terrae illius spurcitiis, barbara natio, quse Christiano ^ censetur nomine, vestra diligentia morum induat venustatem ; et redacta in formam hactenus informi finium illo- rum ecclesia, gens ea per vos Christianse professionis nomen cum efiectu de cetero consequatur/’

[Cap. VI.] 2 De quinquepartito jure.

Cessent igitur invidi, cessent et incauti, amplius The king obstrepere, Anglorum reges nullo Hiberniam jure con- land^s^five- tingere : et discant eos, ad hoc innitendo, quinque- ^ol^ right partito pariter, duplici videlicet antiquo triplicique novo, se jure tueri. Sicut in Topographia [nostra] ^ declaratur.

Quippe Gurguncium, Belini filium et Britanniae ist, from . regem, a Dacia cum triumpho redeuntem, Basclensium ^ tj^^""’ classem, apud Orcades inventam, vise ducibus eis ad- hibitis, primo in Hiberniam transmisisse Britannica testatur historia.

Testatur quoque, famosum illum Britannise regem 2nd, from Arturum^ Hibernise reges tributarios habuisse ; et

1 Christiano’] L. B. Ha., De Instr. Princ. ; Christiana, R. F.

^ This chapter not in Ha.

3 nostra’] Not in L. R. B. In Cl, &c. Compare this chapter with Top. Hib., supra, p. 148, &c.

^ Basclensium’] R. B. Cl., &c. ; Basclessium, L. The " Britannica " historia" is Geoffirey of Mon- mouth, iii. 12, and ix. 10 and 12.

5 Arturiim] R. B. Cl. Ra. ; Ar- thimim, L. Hb. Rb.

320

3rd, from the Irish having conie froni the Basque provinces. 4th, from the submis- sion of the Irish princes.

5th, from the pope’s authority.

magnae Urbis Legionum curise Gillomarum Hibernine regem, cum aliis regibus insulanis interfuisse.

Prseterea urbs Baonensis, quam hodie nostra con- tinet Gasconia, Blasconise caput est, unde Hibernenses provenerant.

Item, cum juri suo renuntiare liberum sit cuilibet, quanquam subjectionis cujuslibet hactenus immunes, his tamen hodie nostris diebus, Anglorum regi Henrico secundo omnes Hiberniae principes firmis fidei sacra- mentique vinculis se sponte submiserunt.

Quanquam enim, innatse levitatis inconstantia, a fide quantocius resilire non formident, a fidei tamen et fidelitatis vinculo non solvuntur. In contrahendo quippe liberi sunt contractus hujusmodi, non in dis- trahendo.

Et, quod solum sufiicere posset ad perfectionis cumu- lura, et absolutfle consummationis augmentum,^ sum- morum ^ pontificum, qui insulas omnes sibi ^ speciali quodam jure respiciunt,^ totiusque Christianitatis prin- cipum et priraatum, confirmans accessit auctoritas.

[Cap. VII.] 5

Nohilis Limerici expugnatio.

A.D. 1175. Interea Limericensium princeps Duvenaldus, cum se

57 b. nimis insolenter habere coepisset, et a fidelitate An-

Eeimund o-lorum regi exhibita non minus infideliter quam irre- leads an ^ ^’

1 augmentuni] L. R. B. Cl. Hb. Rb. But over " aug," in R. B. Cl., " vel argu" is interlined ; argu- mentum, Ra. and Camden (with " augmentum " in margin).

• summorum, ^c.’] L. R. B., &c. } summi pontificis . . . vindicat . . . principis et primatis, Cl.

3 sibi] Not in L. B. In R. Cl., &c.

• respiciunt] L. R. B. ; vindicant, Ilb. Ra. Rb.

•’• This chapter, the last section omitted, fonns Cap. 14 of Si/mb. Elect. III. (vol. i. 392). In ciyn’s Annah, published by the Irish Ar- chocological Society, the taking of Limerick is placed under A.D. 1 174. But 1175 seems, no doubt, to be the right year. The Fuur Musters do not niention it.

LIBER II, CAP. VII. 321

verenter resiliis.set, Relmundu.s, collecta in unum validre A.D. U7r,. juventutis coborte, cum militibus centum et viginti, 3™^^^ arcariis ^ treeentis, sagittariis pedestribus quadringentis, Limerick. circa kalendas Octobris Limericum audacter aggreditur. Accedentibus igitur illis ad aquam Sinnenensem, quse nobilem urbem Limericum^ circumfluendo complec- titur, quoniam ob rapidi profundique fluminis inter- labentis obstaculum transitum habere non poterant, juventus tam lucri quam laudis cupida, tanquam ad aquas Tantali posita, desideratte rei tam propinquum non sine molestia pertulit impedimentum.

Miles itaque novus et tiro validus, Reimundi nepos, David, a David agnomine Walensis non cognomine, natione ^^^11^1^^^^

Kambrensis non cognatione, juvenis egregius, pulcher first swims

. !•• ., • j.’ 1 the Shan-

et procerus, prse alns oranibus morse impatiens, norren- ^^^^

dumque mortis periculura laudis amore contemnens,

iu rapidissimum flumen, asperum funditus et saxosum,

se priecipitem dedit. Cursum itaque fluminis latera-

liter obliquans, et crispantis und» caput observans, ad

oppositam indemnis ripam nobili transvectus equo, se

vadum reperisse suis exclamavit. Sed quoniam prrcter

militem unum, cui nomen Galfridus Judas, sequaces

non invcnit, eadem reversus via, militem illum in

redeundo amnis impetuosi violentia raptum ad ima

submersumque non reduxit.

Quo viso, Meilerius, qui cum Reimundo advenerat, Then

tantse strenuitatis audaciam alteri, et etiam sanguine ‘^^^^’

propinquo,^ et tam nobilis invidens ausus honorem,

forti residens equo * fluvium fremebundus intravit : et

imitabili accensus semulatione, nec militis jam sub-

mersi terribili retardatus exemplo, ad alteram statim

" arcariis"] L. K. B. Ha. ; satel- i Not in L. B. Ha. In margin of R. litibus equestribus, T. Cl., &c. In text of T. Cl., &c.

• Limericuni] Not in L. B. In I ■• forti residens equol L. R. B. R. T. Ha. CI., &c. Ila. ; forti statim quo residebat mo-

^ et etiant sanguine propinquo] \ nito calcavibus equo, T. Cl., &c.

X

322

EXPUGNATIO HIBERNICA.

in great danger.

A.D. 1175. ripse partem non trepide, non timide, sed audacter

magis ac temerarie transpenetravit. mois Cives autem tam in ipsa ripa ei obviantes, quam

by the citi- ^^ urbis muralibus, quse ripse imminebant, creberrimis zens, and lapidum jaculorumque jactibus, dum ipsum repellere vel potius oppetere nituntur, miles insig-nis liinc hostis furentis, illinc aquse ruentis rabiem intuens, galeam ictibus clipeumque prsetendens, inter duo pericula se medium, et a neutro tutum, animose retinuit. Facto igitur ex utraque parte clamore non modico, Reimun- dus, qui in ultima turma tanquam exercitus caput et rector militiseque princeps extiterat, eventuum istorum ignarus omnino, per medias continenter acies se prori- piens ad aquam pervenit.

Videns itaque nepotem suum ex altera ripae parte in arcto jam positum, hostiumque sine juvamine cuneis expositiun, non absque plurima cordis anxietate suis acriter exclamavit ;

’’ Viri,^ quibus virtutis vigorem insitum novimus a " natura, quorumque in tot angustiis animositatis vires " experti sumus, viri, venite, via nobis ostensa est, " et aqua hactenus invia nostrorum ausu inventa est " pervia. Sequamur itaque prsevium, juvemus oppres- " sum, animosumque juvenem, communisque commodi " hsec aggTCSsum gxatia,^ defectu auxilii prae oculis *’ tam prope perire nullatenus permittamus." Quo dicto, se primus in amnem Reimundus immisit ; cunctoque certatim exercitu sequente, seque suosque fortunse com- whoiearmy misit. Transeuntes igitur indenmes, prgeter duos solum follow. arcarios ^ submersos, et militem unum cui nomen Guido, fugatis in urbem hostibus, non sine grandi civium

Reimund and the

’ A new chapter commences here in Cl. Hb. Rb., and Ilooker^s trans- lation ; not in the early MSS., and not in Ra. or Camden.

• communi<iqxce commodi hcBC ag- gressum g>-atia] L. R. B. ; et com-

munis haec tam commodi nostri quam honoris gratia tam viriliter aggressum, T. CL, &c. Not in Ha. at all.

^ arcarios’} L. R. B. Ha. ; satel- lites equestres, T. Cl., &c.

LIBER II, CAP. VII. 323

strage muros statim irrupernnt ; ’ et urbe potiti eum A.D. ii75. victoria, spoliis plmimum ditati et aiu’o, periculi damna j^^gQ^^^*^ lucri simul et laudis honore compensarunt.

Elige, lector, trium virorum audentissimum: an illum, qui citra exemplar omne primus omnium transeundo aliis omnibus viam dedit ; an illum, qui post exemplar simul, et formidabile mortis exemplum, transpenetrando se hostium multitudini solum exposuit ; an illum qui post utrumque se cum exercitu toto tam animose pei’iculo dedit.

Hic ^ quoque notandum videtur, die Martis captum The mar- fuisse Limericum, die Martis eidem fuisse subventum, tiai deeds

’ _ _ _ ’ on Mars s

die Martis captam Waterfordiam, die Martis Weise- day. fordiam, die Martis Dubliniam : nec per industriam haec, sed casu solo contigisse. Nec mirum tamen, vel rationi dissonum, si Martis potissimum die martia negotia sint completa.

[Cap. VIII.] 3 Descriptio Reimundi.

Erat itaque Keimundus vir amplfe quantitatis, sta- Descrip- turasque paulo plus quam raediocris ; capillis flavis et Keimund. subcrispis, oculis grossis, glaucis, et rotundis, naso mediocriter elato, vultu colorato, hilari, ac sereno ; et quanquam’* carnosa superfluitate ventre turgescens, natm-alem tamen corporis gravitatem innata cordis redimens vivacitate, carnis vitium anirai virtute leva- bat. Super exercitus cura noctes ducebat insomnes ; et tanquam excubarum excuba, mirabili solicitudine

’ irrupernnt’^ L, E. B. Ha. Cl., &c. ; irnunpunt, T.

• This last section not in Si/mb. Elect. III., 14. It is added, hoAv- ever, at the end of its Cap. 15, Oratio Diwejialdi, after “Tictorio-

" sns intravit " of Cap. 13 infra, p. 330. n. (1).

^ This chapter forms Cap. 20 of Si/mb. Elect. III. (vol. i. 392).

■• et quanquam . , . oberraverif] Not in Ha.

X 2

324

nocte tota circumeundo, gyrovagus, clamosus, errabun- dus excubare solebat. Felix in hoc et fortunatus, quod vel nunquam, vel rarissime, cui prseerat manus aut temerariis ausibus, aut per incuriam oberraverit. Vir modestus et ^ providus, nec cibo nec veste delicatus ; caloris ^ et algoris ei patientia par ; vir patiens irae, patiensque laboris. Quibus prsesidebat prodesse magis quam praeesse, potiusque minister quam magister videri volens. Ut autem viri virtutes, mores, et modos sub brevitate concludam, vir erat liberalis et lenis, pro- vidus et prudens ; et quanquam animosus plurimum, et armis instructus, prudentia tamen rebus in martiis et providentia prsecellebat. Vir in utroque laudabilis: multum quidem militis habens, sed plus ducis.

Descrip- tion of Meiler.

[Cap. IX.] 3

Descriptio Meilerii.

Meilerius vero vir fuscus, oculis nigris et torvis, vultuque acerrimo ; staturae paulo mediocri plus pusillse ; corpore tamen pro quantitatis captu pervalido ; pectore quadrato, ventreque substricto, brachiis ceterisque mem- bris ossosis, plus nervositatis habentibus quam carno- sitatis. Miles animosus et semulus ; nihil unquam abhor- rens, quod aggredi quis vel solus debeat vel comitatus ; primus in prselium ire, ultimus conserto prselio redire consuetus.^ In omni conflictu, omnis strenuitatis opera, seu preeire paratus seu perire ; adeo ^ impatiens et prse-

1 ef] Not in L. In R. B. T. Ha. Hb,, &c. ; ac, Cl.

• caloris et alyoris e/] R. B. ; cal. ei et alg., L. T. Ha. Cl., &c.

•* This chapter, -with first part of the next, down to " ab alto descen- " disset,” and the middle part of Cap. 1 5 infra, " IIoc etenim gentis

“… sicut Topographia nostra " describit,” form Cap. 21 of Si/mb. Elect. III. (vol. i. 392).

•• consuetus\ L. T. Ha., Cl., &c. ; consuevit, R. B.

■" adco impatiens . . . moriendo"] Not in Ha.

LIBER II, CAP. IX. 325

ceps, ut vel vota statim, vel fata complere dignum 58 b. ducat, inter mortis et martis triumphos nihil medium ponens ; adeo laudis cupidus et glorise, quod si vivendo forte non valeat, vincere velit vel moriendo.

Vir itaque fuisset cumulata laude dignus uterque, si, ambitione posthabita,’ Christi ecclesiam debita devo- tione venerantes, antiqua et authentica ejusdem jura non tantum illibata conservassent, quinimmo^ tam novse tamque cruentse conquisitionis, plurima quippe sanguinis effusione, Christianssque gentis interemptione fcedatse, partem placabilem Deoque placentem laudabili largitione contulissent.

Verumtaraen, quod mage^ stupendum, ampliorique dolore dolendum, postremum hoc vitium toti fere militise nostrse, a primo adventu usque in hodiernum,* constat commune fuisse.

[Cap. X.]

Generis commendatio.

Quid Stephanidse filii suis meruere temporibus ? Quid Praises of Mauricii ? Quid Kobertus Barrensis, vir verecundus et j>it/.sie-° audax, cujus laudes prsecedentia tenent ? Quid ^ Milo phens, Menevensis, tam Stephanidae quam Mauricii nepos, ^.^^^1 ^^ qui cum primis ^ inter primos advenerit ? Quid Henrici filius Kobertus, Meilerii frater ? Quem,^ nisi prsepropere ^

^ posthahlta] L. R. B. Cl., &c. ; postposita, Ha.

• quinimmo . . contuUssent’] Not in Ha.

3 maye ] L. T. Ha. Cl., &c. ; magne, R. B.

■» hodiernum’] R. B. T. Ha. Cl., &c. ; hod. diem, L.

5 Quid Milo . . advenerit’] Not in L. B. In margin of R. In text of T. Ha., &c. ; but latter part diffc- reutly.

^ cum primis . . . advenerit] R. ; cum primis et inter primos animosus advenit, Ha. Cl. Hb. Rb. And so T. and Camden, but ■with " primus " after " primis." The passage is corrupt in Ra.

" Quern . . . crediderim] Not in Ha.

^ prcepropere] L. R. B. Hb., &c. ;

prsepropere nimis, Cl.

32G

rebus hwmanis exemptus fuisset, nobili fratre minorem strenuitate non crediderim. Quid Reimundus Kanti- tunensis ; quid Eobertus Barrensis junior ; uterque procerus, pulcher, et probissimus? Quid Reimundus Hugonides, quanquam staturse minoris, probitate tamen atque prudentia non tacendus ?

Horum autem trium, quos postmodum in Desmonise partibus virtus egregia sublimavit, damno suorum non modico, ob nimiam animositatis immoderantiam, longe ante diem fata caduca mors prsematurior anticipavit. Quid alii generositatis ejusdem quamplurimi, quibus insignia singulorum gesta perennem poterant laudis memoriam promereri ?

Virg. " Non mihi si Imguse centum sint, oraque centum,

Georg. II. 43.

" Ferrea vox,^ digne promere cuncta queam."

A.D. 1175.

Limerick

being pro-

visioned

and gar-

risoned,

Reimund

returns

into Lein-

ster.

O genus ! 0 gens ! gemina natura a Trojanis arii- mositatem, a Gallis armorum usum originaliter trahens. 0 genus ! O gens ! tam generis numerositate, quam et innata strenuitate semper suspecta. 0 genus ! O gens ! quse ad regni cujuslibet cxpugnationem per se suffice- ret, si non tantam invidens illis strenuitatem, semper in alta livor ^ ab alto descendisset.

Cum ^ itaque Reimundus super urbis statu aliquam- diu disposuisset, alimentis illuc undique contractis, et de familia militibus quinquaginta, arcariis ‘^ quoque du- centis, et totidem sagittariis ibidem relictis, Milone quoque Menevensi, consobrino suo, eisdem prsefecto, cum victoria reversus, in Lagenige partibus se cum exercitu indemnem recepit.

^ Virgil ends with " vox," " digne " . . . . queam " being Giraldus’s own.

• livor ab alto descendissef] L. R. B. T. Ha. Cl., &c. ; livor exardos- cens ab alto coegisset descendere, Camden.

^ Ilence to end of next chapter forms Cap. 22 of Symb. Elect. III. (vol. i. 392).

•• arcariis qunque’] R. B. ; arca- riis vero, L. Ila. ; satcllitibus vero equestribus, T. Cl., &c.

LIBER II, CAP. X.

327

Sed quoniam virtutem invidia persequi non cessat, A.D. 1175. Herveius de Monte Mauricii, solita mentis malitia ?[^^’^^5’ ^^

’ . „ Montmau-

affinitatis gratia non mutata, continuo nunciis ad Anglo- rice’s

rum regem transmissis, illi sinistre rerum eventum °^?^‘cious o > ^ misrepre-

indicavit : asseverans ^ quoque Reimundum, contra re- sentations gis honorem, et fidem debitam,^ non tantum Limericum, °^ ^ ^’ verum etiam Hiberniam totam sibi suisque jam occu- pare proculdubio proposuisse. Et ut hoc figmentum delator regiis auribus tutius et probabilius prsesentaret, ad votum efiectui mancipandum, in Bragmannorum ^ morem conjuratas ad hoc catervas Reimundum asserit composuisse. Exercitum namque totum Reimundus sacramento constrinxerat, de lucro in publicum produ- cendo, de facienda justa inter se divisione, et principis reservauda portione.'^

[Cap. XI.]

Descriptio Herveii.^

glaucis

Erat autem Herveius vir procerus et pulcher, oculis Descrip- et prominentibus, aspectu amabili, vultuque gg^° ^, venusto, verbis ornatis, collo ^ tereti et longo, in fidam Montmau capitis columnam erecto, demissis humeris, et tam manibus quam brachiis decenter in longum protensis, pectore mediocriter quadrato ; medio vero, quod pleris- que sine lege turgescere solet, naturaliter et modeste substricto ; demum in amplitudinem pectori propor-

1 asseverans’] L. B. Ha. ; asse- rens, R. T. Cl., &c.

• debitani] Not in L. B. In R. T. Ha. Cl, &c.

^ Braymanni~\ A word used seve- ral times by Giraldus, and by no one else, so far as I have seen ; equivalent to the " Brabantini," " Brabantiones," or " Rutarii," of other -writers of the time.

^ In Hooker’s translation, the end of the next chapter, " Rex vero," &c., is placed here.

5 Descriptio Herveii’] L. B. Ha. ; Herveii descriptio, R. Ra. ; Herveii descriptio, et Reimundi ab eodem facta delatio, Cl. Hb. Rb., Camden.

^ coUo . . modum excedeitte] Not in Ha.

328

tionalem ^ versus ilia descendente ; denique, tam coxis quam tibiis et pedibus per omnia militaribus, parti- que corporis superiori non ineleganter respondentibus. Statura quoque vir erat non immodice mediocritatis modum excedente.

Sed quantum exteriorera hominem multiplici natura dote beaverat, tantum et interiorem variis vitiorum maculis deformaverat. Erat quippe vir a pueritia veneri datus ; et quicquid in omni libidine vel aliis in ipsum, vel ipyi in alios collibuerat, licere putans ;^ nec incestus ullos, nec adulteria vitans. Vir invidu?, delator, et duplex : vir subdolus, facetus, et fallax : cujus sub lingua mel et lac veneno confecta. Vir vagus et vanus : prpeter inconstantise solius, nullius rei constantiam habens. In summis^ rotse gradibus quan- doque constitutus ; sed irremeabili * descensu, et irrepa- rabili jam casu, versus ima volubilitate dilapsus. Vir olim GalHca militia strenuus ; sed hodie plus habens malitife quam militi», plus fraudis quam laudis, plus eminentifiQ quam existentia?, plus festdvitatis quam fecun- ditatis, plus verbositatis quam veritatis.

Rex vero, sicut moris est, quia fama credibilior in-

juriarum nuncia quam beneficiorum fiei’i solet, et me-

moria diuturnior, forte delatori fidem habens, elapsa

A.D. 1176. hieme, quatuor in Hiberniam legatos transmisit : hos

^^ali^db scilicet,’ Robertum Poerium, et^Osbertum de Herlotem,

the king. Guillelmum de Bendinges, et Adam de Gerneraes.

Quorum duo, cum Reimundo jam revocato, in Angliam

redirent ; duo vero ibidem cum comite moram face-

rent.

• pectori proportionalem’] R. B. T. Cl., &c. ; pectore proportionabilem, L.

• licerc putaiifi] L. R. B. Ila. ; c.tcrcere paratus, T. Cl., &c.

•^ Iii summis . . dilapsus’\ Not in Ila.

•• incmeabili] L. T. Cl, &c. ; ir- remediabili, R. B.

^’ <•<] Not in L. In R. B. Ha. CI., .<;;c.

LIBER II, CAP. XII.

329

[Cap. XII.]

Relictce apud Limericum familice subventio.

Prfeparato itaque Reimundo, et nihil prseter zephyri beneficium jam prsestolante, ecce de familia Limericensi nuncii venerunt, indicantes Duvenaldum, Tuhctmonise^ principera, eos ^ cum infinita multitudine jam obsidione cinxisse ; et quoniam omnia alimenta,^ tam ibi inventa quam attracta, brumali tempore consumpserant, eis quantocius subveniendum. Comes autem, ad eis suc- currendum anxius existens, interpellatam super hoc familiam adeo ex Reimundi abscessu exanimatam* oflfendit et contristatam, ut se illuc ituros absque Rei- mundo omnes unanimiter contradicerent.

Communicato igitur cum nunciis regiis inde consilio, quoniam in arcto res erat, demum ad supplicationem tam comitis quam nunciorum, Reimundus iterum versus Limericum vexilla convertit. Tendens itaque Cassiliam cum militibus octoginta, arcariis ^ ducentis, sagittariis trecentis, prseter Hibernienses quos secum duxerat, Murcardum scilicet Kenceleiensem,’^ et Duvenaldum Ossiriensem, audivit Tuhetmonienses,’’ obsidione relicta,

A.D. 1176.

When ready to sail for England, Tieiinund has to go to the suc- cour of the garrison of Limerick.

59 b.

Is met by the men of Thomond

1 Tuhetnwnia’] R. B., i.e., Tho- mond; Guethmonia;, L. Giraldus calls DonneU, prince of Limerick, or prince of Thomond, or of North Munster, indififerently.

• eos} L. R. (in text), B. ; Lime- ricum, R. (in margin), Ha. CI., &c.

3 alimental R. B. Ha. Cl., &c. ; elementa, L.

■* exanimatam’] R. B. Ha. Cl., Camden ; examinatam, Hb. Ra. Rb.; exinanitam, L.

• arcariis’] L. R. B. Ha. ; satel- litibus equestribus, Cl., &c.

** A^CTice/efensem] Cl.Hb. Ra. Rb.; Kcriceliensem, R. B. ; Kenceleren- sem, L. This " Murcardus Kencc-

" leiensis " is called " Murchardus " princeps Kenceleioe," infra, p. 337. Regan calls him " Murierdath," (1. 1 743), and " Murtherdath " (1. 2 1 83). He is the prince of Hy-Kinselagh, I suppose, whose death is recorded by the Four Masters in 1193, where he is called " Muirceartach Mac Mur- " chadha Mec Murchadha," i.e., Murtough son of Murrough Mac Murrough. He was a nephe-w of Dermot Mac Murrough : note (/) to Four Masttrs, A» 1193.

^ Tuketmonicnses’] R, B. ; Tueht- monienses, L. And so in other cases.

330

A.D. 1176. ei iQ passu Cassiliensi obviam venisse ; et locum, natura

in a pass difficilem, confragis arbonim et fossatis plurimum near ^’ , ^

.Cashel. exasperasse ; sepem quoque fortissimam ex transverso locasse.

Oration of Donnell of Ossory.

[Cap. XIII.] 1

Oratio Duvenaldi.

Separato itaque in tres turmas exercitu, et armato,

cum jam prope fuissent, Duvenaldus Ossiriensium prin-

ceps, quoniam et ipse Tuhetmoniensibus inimicissimus

extiterat, videns Anglorum cohortes, quanquam per-

paucas, armis^ tamen decenter ornatas, eas in hunc

modum affatur :

" Viri, quorum victoriis cessit insula, hostes hodie

" viriliter aggrediamini : quoniam si solita strenuitate

" victores effecti fueritis, nostriTe secures cum gladiis

" vestris hostes acriter a tergo persequentur. Sin autem

" victas, quod absit, acies vestras variata sorte videri-

" mus, in vos cum hostibus proculdubio convertentur.

" Cavete, viri, cavete ; procul hinc urbes, procul hinc

" castra ; fuga longissima. Et nos, victoribus semper

" adhgerentes, sohim persequimur fugientes. De nobis

" itaque confidite, sed victores."

Meiler His dictis, Meilerius, qui primje turmfe pr?eerat,

-way, the tanquam turbo vaKdus, cum suis ad passum se prori-

passforced, piens,^ sepe destructa penitus et deleta, non absque

Eve resistentium clade, viam gladiis aperuit et ampHavit.

(Apni 3). pasg^ itaque Paschse vigiUa transpenetrato, tertio

Tuesday Paschali die, die videhcet Martis, sicut primo, sic et

they enter gecundo, Limericum exercitus victoriosus intravit. Limerick.

’ The first part of this chapter, down to " victoriosus intravit," -vvith the addition of the last section of Cap. VII. supra, " Ilic quoque . . . " sint completa," forms Cap. 15 of Symb. Elect. III. (vol. i. 392).

2 armis tatnen decenter omatas’] L. R. B. ; animosas tamcn et armis decenter ornatas, ut amplius etiam ipsas animaret, T. Ila. CI., &c,

•^ proripivns’] K. B. T. Ha. Cl., &c. ; prairipiens, L.

LIBER II, CAP. XIII.

331

Reparatis igitur illis et reformatis, qnse hostili obsi-A.D, ii76. dione turbata videbantur, non multo post ao-sressus ^^i™™^'^

„ . ^ . „ - ^ . *=? . colloqiiy

est colloquium cum Connactensi et lunetmoniensi prin- with the

cipibus ; uno die, sed non loco. Kothericus vero navigio P"nces of . . 1 . . . o- Connaught

venit in lacu magno,^ qui nobilem illum Sinnenensem and Tho-

fluvium ex se pariens, duo brachia per oppositas insulse ‘""^^-

partes in oceanum longe transfundit ; Duvenaldus vero

ex altera parte, sed non procul in silvae cujusdam

limbo ; Keimundus vero in medio ultra Killeleoniam,^

stadiis ^ a Limerico quasi sedecim. Eo usque productum Who so-

est colloquium, ut princeps uterque, datis ibidem ob-^^°j^gj^’

sidibus, fidelitatem Anglorum regi et suis de cetero fealty to

inviolabiliter exhibendam sacramentis corporaliter prse- £^„13^1

stitis renovaverit.

His autem peractis, Keimundo Limericum cum ob- Reimund

sidibus reverso, ecce Desmonipe princeps Dermitius ^j^^^jt’^*^

Macarthi * per nuntios Keimundo supplicat, ut ei contra mot Mac

filium suum primsevum, Kormacum scilicet Olethan, pHnce^of

qui ipsum jam fere a regno expulerat, tanquam homini Desmond,

et fideli domini Anglorum regis, restitutionis auxilium gon.

misericorditer impendat : larga quoque tam Keimundo 60.

donaria, quam militibus stipendia compromittens.

Keimundus vero, nec lucri nec laudis contemptor, prse-

habito cum suis consilio, statim victoriosa versus Cor-

cagiam vexilla direxit. Multis itaque tam prsedis in

brevi quam stipendiis familia in partibus illis abunde

refecta, et alimentorum copia Limericum abinde perssepe

• lacu magno ] Lough Derg. Hooker translates, " The great lough " of Dirigid." On Giraldus’s idea of the course of the Shannon, com- pare Top. Hib., i. 7, supra, p. 31.

• KiUeleoniam\ E. B. Cl. ; KiUe- loeniam, L.

^ stadiis] L. R. B. ; miliaribus, Ha. Cl., &c.

■• ^lacarthi] L. CI. ; Macharthi,

B. ; Murchardi, R. The Four Mas- ters say, under A.D. 1176, " Der- " mot, son of Cormac Macarthv, " king of Desmond, was taken " prisoner by his own son, Cormac " Liathanach. But Cormac was " treacherously slain by his own " people, and Dermot tlien reas- " sumed his lordship."

332

A.D. 1176. transmissa,^ Dermitius Macarthi,^ Keimimdi beneficio jam regnum integre recuperaverat, quando filius ejus Kormacus ipsum sub pacis obtentu dolose tenuit et incarceravit. Cui pater non longe post talionem red- dens, et dolum dolo compensans, ab ipso carcere mor- tem machinari non formidavit.

[Cap. XIV.]

De comitis morte Reimundo nunciata?

Letterfrom Interini ‘^ autem, dum li?ec in Desmoniae partibus Reimund*’ agerentur, adest nuncius Reimundo, a Dublinise parti- announc- bus cum festinatione transmissus, literas ei ex parte death of Basili93 sponsjB suae deferens, sed earundem continen- earl Rich- tiam ignorans. Lectse sunt igitur, a familiari quo- theend of dam clerico Eeimundi, in secreto literse : quarum tenor M^y- hic erat ;

" Amantissimo domino et sponso suo Reimundo, sua " Basilia eam quam sibi salutem exoptat. Noverit, " mi carissime, vestrae dilectionis sinceritas, quod dens " ille molaris et magnus, qui tantum mihi doluerat, " jam cecidit. Quapropter si qua vobis vel mei, vel " etiam vestri de cetero cura fuerit, reditum maturare " non difi^eratis."

Quibus auditis, statim Reimundus per dentis casum comitis mortem prudenter significatam perpendit. Qui, ante ipsius discessum, Dubliniaa gravi morbo decubuerat. Sed eo jam circa kalendas Junii humanitus ^ extincto,

1 " demum " added after " trans- " missa " in L. only.

2 Macarthi] L. ; Marcharthi. R. B.

^ The new cliupler in L. begins, not here, but at the third clause, " Quibiis aiiditis," &c., with tlie licadiug, " Comitis deccssio, ct Li-

" merici desertio." B. has no head- ing ; but new chapter here is indi- cated by initlal letter.

•» Interim] L. B. Ha. 01., &c. ; Interea, R.

•" liumanilu.t"] L. Ila. Cl., &c ; hu- matus, R. B. Tlic Foiir Maslrrs say, uudcr A.D. 11 70, " The Eog-

LIBER IT, CAP. XIV.

833

Comitis decessio, et necem ipsius, prse Hiberniensium ti-A.D. n76. Limcnei desertio. more, usque ad Reimundi familiaeque reditum, ex industria celare modis omnibus satagebant. Reimundus autera/ Limericum illico reversus, et in- teriorem mentis angustiam exteriore vultus hilaritate valde dissiraulans, paucissirais tantse familise viris casum aperiens, tantae novitatis et tam inopinati eventus consilium cum discretioribus communicavit.

Communiter itaque deliberatum est ^ et decretum, it is deter-

tum ^ propter comitis mortem, tum etiam propter im- ™°<^<l *» ^ i , . r 1 evacuate

minentem Reimundi in Angliara abscessum, urbem Limerick: tam remotam, tara infinitis hostibus undique vallatara, inprsesentiarum relinquendam ; totamque famih*am in- tegre, ad urbes maritiraas Lageniseque castra tuenda, reducendam.

Acquiescens autem Reimundus, quanquam invitus ; and to nullo prorsus majorum invento, qui post ejus disces- committhe sum urbi prsesidere voluerit ; Duvenaldo Tulietmoniog it to Don- principi, tanquam baroni domini Anglorum regis, urbis ^}^ °^ custodiam sponte coramisit ; de urbis indemnitate, de urbe ad regis mandatum restituenda, et pace servanda, novis iterum obsidibus datis, et sacramentis multipli- citer reuovatis.

Exeuntes igitur, et vix ulteriore pontis capite trans- who bums raeato, ecce ex altera statim parte, ponte confracto, ^*’ ^irectly continenter urbem fortiter muratam, sedificiis decenter lish are^ ornatam, alimentis undique congestis plene refertam, S"°^-

" lish earl died in Dublin, of an " ulcer which had broken out in his " foot through the miracles of St. " Bridget and Columbkille, and of " all the other saints whose churches " had been destroyed by him. He " saw, as he thought, St. Bridget " in the act of killing him." Ho- veden (316 b), and Diceto (590), mention his death imder 1176. Di- ceto says that he died on the Nones

of April, but it can hardly have been so early in the year ; Giraldus’s later date seems far more likely to be correct.

1 autem’] E. B. Ha. CL, &c. ; ita- que, L.

2 esq Not in R. B. Ha. In L. Cl., &c.

^ tum-] R. B. Ha. Ci., &c. ; tam, L.

334

A.D. 117G. quatuor ex partibus incendio datam non absque dolore conspiciunt : proditore Duvenaldo qualiter gentis suoe fidei de cetero sit fides habenda, tam^ impudenti tam- que recenti perjurio, tanto tam opprobrioso infidelitatis indicio, fidem prsestante.^

Anglorum autem rex, subventionis liujus ausum audiens, respondisse memoratur ; " Magnus fuit ausus " in aggrediendo, major in subveniendo, sed sapientia " solum in destituendo."

Dubliniam igitur familia reversa, corpus comitis, quod ex ejus prsecepto usque ad Reimundi adventum fuerat reservatum, Dubliniae, in ecclesia Sanct?e Trini- tatis, in ipso reverendoe crucis prospectu, procurante Laurentio sedis ejusdem archiprsesule, celebratis solem- niter exequiis, est tumulatum.

60 b.

King Henry on these events.

Burial of the earl.

William Fitz-Au- deline sent into Ire- land as procura- tor ; with others, his coadjutors.

[Cap. XV.]

De Aldelini filio in Hiherniam custode tra^iismisso.

His ita gestis, regii legati, novis super casibus novo fungentes consilio, relicto in Hibernia procuratore Rei- mundo, ad Anglorum regem, primo flante circio, in Ano-liam cum festinatione contendunt ; novas eidem rerum mutationes ex comitis morte nuntiantes. Qui- bus auditis, rex illico Guillehiium Aldelini fiHum, cum decem militibus de privata fiimiha, in Hiberniam procuratorem transmisit ; adjungens ei Johannem de Curci, cum aUis decem ; Stephaniden quoque, et Mi- lonem Coganensem, qui in biennali illo et plusquam civili bello, regi tam in Anglioe quam Galliae partibus egregie militaverant, cum viginti.^

1 iam . . destituendo’] Not in Ha.

• The Irish version is very difife- ren : " The English were driven " froin Limerick byDonncll 0’Bri- " en, by layiug siege to them." Four Masters, A" 1176.

■* Hoveden (.316 b) speaks of William Fitz-Audcline only, as ap- pointed by the king to succeed earl Richard of Striguil as justiciary of Ireland.

LIBER II, CAP. XV.

335

Audiens autem Reimundus eos applicuisse, statim A.D. ii76, cum militum agmine pulcherrirao, in ipsis Weisefordise ^g™"^^ finibus illis ovanter occurrens, et in osculo pacis cunc- on their tos suscipiens, tam urbes omnes et municipia, quam 'gxford*^ obsides quoque totius Hibernise, Guillelmo tanquam senescallo in regnum a rege transmisso incontinenti commisit. Videns itaque Guillelmus, et invidens, Rei- WiUiam mundum tam pulchra juventute stipatum ; intuens deiine’s^’ quoque Meilerium, et alios Keimundi nepotes, in equis iii-’(viil to pulcnerrimis, clipeis assumptis unius armaturse, circiter ^^^ j^jg triginta juveniliter ut moris est per campana ludentes, wholerace. ad suos se vertens, demissa voce, ’ Superbiam hanc," inquit, " in brevi comprimam, et clipeos istos dis- " pergam."

Ab hac igitur hora semper tam iste, quam alii pro- Same with curatores Hibernise cuncti, Keimundo, Meilerio, tam °Ju.ato?r" Mauricii filiis quam Stephanidse, generique toti, desuper forte lata sententia, tanquam conjuratione quadam ex invidia nocere non cessarunt. Hoc etenim ^ gentis hujus omen, et hsec conditio. Semper in armata mili- tia cari, semper primi ; semper, rebus in martiis, ausu nobili famosissimi. Cessante vero necessitatis articulo, statim exosi, statim ultimi, statim ad ima livore de- pressi, Verumtamen tant?D generositatis silvam livor ad plenum extirpare non potuit. XJnde et iisque in hodiernum ^ gens hsec, novis plantularum succrementis, vires in insula non modicas habent.

Qui sunt, qui penetrant hostis penetralia ? Giraldidse,

Qui sunt, qui patriam conservant ? Giraldidse.

Qui sunt, quos ^ hostes formidant ? Giraldidae,

Qui sunt, quos livor detrectat ? Giraldidse,

O si principem tantse strenuitatis merita digne pen-

1 Hoc etenim, Sfc.l Hence, down to " Topographia nostra describit," i7ifra, forms the latter part of Cap, 21 of Symb. Elect. III. See supra, note 3, p. 324.

• hodiernum’] E. B. T. Ha. Cl., &c. ; hodiernum diem, L., Camden.

3 qzios’] L. T. Ha, Cl,, &c. ; qui, R. B.

336

A.D. iiTfi. santem reperissent, quam tranquillum, quam pacificum 61- olim Hibernise statum reddidissent. Sed liorum sine causa semper suspecta strenuitas. At quibus ex fide CLira committitur absque strenuitate securitas.

Viri igitur viribus insigne.s, et vitjB, strenuitatis amore, conteraptores, solita virtutis ^ incedere via ne cessetis ;

Virg. JExi. ix. 446.

The half- ox man.

Supra, p. 108.

Fitz-Au- deline’s indolence aud ava- rice.

Death of Maurice Fitz-Ge- rald, circa Sept. 1.

" Felices facti, si quid mea carmina possunt."

Virtus enim vacare non potest : suum semper vel in prsesenti, vel in futuro, consequetur effectum. Quan- quam igitur, seu per ignaviam principum ^ seu per invidiam, vestra ^ sit hactenus animositas * irremunerata, stili tamen nostri diligentia, non transibit illaudata. Gaudeat ergo juventus, et ampliori desiderio de die in diem virtutis amore desudet. Cujus quippe memoria nec praeterire permittitur, nec perire ; quinimmo, terris et thesauris pretiosiore, perpetuo floret laudis honore celebrata.

Circa hsec tempora, et parum ante, visus est apud Wikingelo vir prodigiosus ; in vacca quippe, vitio gentis illius, a viro progenitus; bovinas in humano corpore prseferens extremitates. Sicut Topographia [nostra] ^ describit.

Igitur ^ Aldelini filio maritimas urbes lustrante, in- teriora vero montana, et penitimas terrse partes a longe respiciente ; aurum vero, quo abundat insula, sitibunda libidine congregante; Mauricius Giraldi filiu!^ vir modestus, vir prudens ac strenuus, apud Weise- fordiam, non sine magno suorum moerore, circa kalen-

’ virtutis incedere via’^ K. B. T. Ha. Cl., &c. ; strenuitatis via ince- dere, L.

• principuni] Not in L. B. In R. T. Ha. Cl., &c.

•’ vcstra} Not in L. In R. B. Ha. Cl., &c. ; vestram, T.

•* animositas’] L. R. B. Ha. ; stre- nultas, T. Cl., &c.

• 7iostra’\ Not in L. R. B. Ha. In T. Cl., &c.

^ Igitnr, §-c.] Rcst of this chap- ter, and the next cliapter, form Cap. 23 of Sijmb. Elect. III. (vol. i. 392),

LIBER ir, CAP. XV. 337

daa Septembris occubuit ; alium in Hibernia post se, A.D. ii76. constantia et fide firmiorem, [vel strenuitate pr?estan- tiorem],^ non relinquens. Guillelmus vero super cas- ^^‘5 sons tello Wikingelonensi Mauricii filios illico conveniens, by Fitz- et circumveniens, non cessavit donec illud a manibus ^““ieliTic, ipsorum ^ fraudulenter eripuit. Quibus tamen, non longe post, Fernas quoque quasi in excambium dedit. Ubi et castrum continuo, quanquam inter hostes medios, ab animosa juventute constructum, Gualterus, Alemannus nuncupatione, non natione, non natura, non statura, Guillelmi nepos, et sub eodem Weise- fordise custos, ab avunculi moribus non degenerans ; et quoniam

‘•’ Asperius nihil est humili, cum surgit in altum ; Claud. " Cuncta premit,^ dum cuncta timet ; dessevit in ig^]"^’ '’

" omnes, " Ut se posse putent ; nec bellua tetrior ulla est, " Quam servi rabies in libera colla furentis ; "

Murchardi Kenceleise principis auro corruptus, dolose destrui procuravit et deleri. Reimundo vero terras, quas in valle Dublinia) et secus Weisefordiam habue- rat, statim Guillehnus subtraxit. Mandatum quoque domini Anglorum regis, super Ophelanise cantaredo Stephanidai restituendo, auro delinitus, effectui non mancipavit. Denique viris egregiis aspera sohim ac remota, hostique^ vicina tantum et pericukisa reliquit.

[Cap. XVI.]

Descriptio Aldelini filii.

Erat autom Aldelini fiUus vir corpulentus, tam Descrip- staturse quam factur?e inter parum mediocribus ma- ^u^iei^j’,^

’ vel strenuitate prcestantiorern] Not in L. R. B. Ha. In T. Cl., &c.

• ipsormf\ R. B. T., &c. ; eorum, L.

3 " ferit " ia Claudian. •* hostique’] L. R. B. ; hostibus- que, T. Ha. Cl. &c.

338 EXPUGNATIO HIBERNICA.

jores satis idone^ : vir dapsilis et curialis. Sed quie- quid honoris cuiquam impendit, semper in insidiis, semper in dolo, semper propinans sub melle venenum, semper latens anguis in herba. Vir in facie liberalis et lenis; intus vero,

jg^’ “"• " Plus aloes quam mellis babens ; "

semper

Pers. V. u Pelliculam veterem retinens ; vir fronte polita,^

61 1,, " Astutam vapido portans sub pectore vulpem ; "

semper

Ovid, 1 « Impia sub dulci rnelle venena ferens.” ^

Amor. viii.

105. « MoUiti sermones ejus super oleum ; sed ipsi sunt

• " jacula.” Cujus bodie venerator, cras ejusdem vel^ spoliator vel delator. Imbellium debellator ; rebelliuin blanditor. Indoraitis domitus ; domitis indomitus. Hosti suavissimus ; subdito gravissimus : nec illi for- midabilis, nec isti fidebs. Vir dolosus, blandus, meti- culosus : vir vino Venerique datus. Et quanquam auri cupidus, et curialiter ambitiosus, non minus tamen cuiiam diligens quam cm’iam.^

[Cap. XVII.] 5

Ultonice invasio.

A.D. 1177. Videns autem Joliannes de Curci ab Aldelini filio cuncta cupide, cuncta timide, cuncta dolose tractari ; nec ipsum vel subditis fidelem, vel hostibus formida-

1 poUta’] L. R. B.; politus,T. Cl., i » ve^ R. B. T. Ha. Cl. Not in

&c. The lines in Persius are : " Pelliculam Tcterem retines, et

" fi-onte politus, " Astutam vapido servas sub pec-

" tore vulpeni.”

• “lateiit” in Ovid, instead of " ferens."

L. Hb. Ra. Rb.

■’ curiam’] R. B. T. Ha. Cl. Ra. ; curam, L. Ilb. Rb., Camden.

• This chapter, and the next, fomi Cap. 24 of Si/mb. Elect. III. (vol. i. 392).

LIBER II, CAP. XVII.

ooi)

bilem eonsiderans ; de Dublinensi familia, stipendiorum defectu graviter exinanita, et ducis ignavia prsedis hostilibus ut assolet minime refecta, paucos sibi alli- ciens, sed probos, sed strenuos, sed electos, cum mili- tibus viginti duobus, et aliis quasi trecentis, Ultoniam, armis Anglorum hactenus incognitam, miles animosus audacter agsfreditur.

Merlinus Tunc impletum est illud Cehdonii ; ’ " Miles Ceiidomus a ^lbus, albo residens equo, aves in clipeo " gerens, Ultoniam hostili invasione primus intrabit." Erat enim Johannes plusquam flavus, et in albe- dinem plurimum vergens, album forte tunc equum equitans, et pictas in cHpeo aquilas ^ prseferens. Trium itaque dierum per Mediam et terram Urielensem emenso itinere, quarto die mane Dunensem civitatem, citra defensionis obstaculum, circa kalendas Februarii, hospes et hostis inopinatus intravit : rege Dunlevo tam subiti casus eventu statim in fuo-am converso.^

A.l). 1177.

Invasion of Ulster by John de Courci.

Prophecy of Merlin of Celidon.

De Courci enters the city of Down ; about the end of January.

1 Celidonii] II. B. ; Celidonii Sil- vestris vaticinium, L. ; Merlini Ce- lidonii, T. ; Merlini, Ha. In CL, &c., and Camden, the clause stands thus : " Tunc impletum esse videtur " illud Merlini Celidonii dictum, ut " dici solet, quia nihil de Merli- " norum dictis asserimus." And with this agrees Hooker’s transla- tion.

2 aquilas’\ L. R. B. Ha. Cl. Ra. ; aviculas, T. Hh. Rb., Camden. De Courci bore, " Argent, three griphs " Gules, crowned Or :" Hooker’s note.

3 Giraldus’s date is fully con- firmed by Hoveden (320 b), -who relates the capture of Do-wn, " Dim " he calls it, shortly before the Puri- fication of S. Mary (Feb. 2) A.D. 1177. He calls Down the capital of Ulster (" caput Ulvestre ‘) : this is not qtxite correct : it was the

capital only of Uladh, or Ulidia, the district of Ulster comprisiug the present counties of Dowd and An- trim, of which the Mac Donlevys, " Dunlevus " of om- author, were kings. The reigning king at this time is called by the Four Masters Cooley Mac Donlevy. Hoveden calls him Roderick. A Rory Mac Donlevy does occur soon afterwards in the Four Masters, for first time in 1181, as king of Uladh. And in the Dublin copy of the In- nkfallen Annals, the chieftain who contended with De Courci at Down on this occasion is called Rory Mac Donslevy. Perhaps it was Rory the son and heir, and not Cooley the father and reigning king, who was the actual leader of the Ulidian army in their attack on John de Courci. Giraldus mentions only the surname.

Y 2

.340 EXPLGNATIO IIIBERNICA.

A.D. 1177. Itaqtie familia, inops et famelica, alimentorum copia,

Vivian, prfBclis quoque ac^spoliis, affatim jam refecta, Vivianus,-

LffUe^’^ Romanrs sedis legatus, a Scotiaj partibus in Hiberniam

endeavours tunc forte navigio transvectus, et eadem in urbe re-

peace ^ pertus, de pace inter regem et Joli.annem formanda, de

tributo quoque Anglis annuatim solvendo, duiii tamen

a finibus illis exire et ad sua reverti voluerint,

multa quidem verba suasoria nec persuasoria propo-

nebat.

Mac Don- Videns autem Dunlevus se verbis minime profectu-

m oI^iT i’^i^i> corrogatis undique viribus, cum decem bellatorum

warriors, milibus infra octo dies hostes in urbe viriliter invadit.

fore^Down’ ^^ ^^^^ etenim insula, sicut et in omni natione, gens

’ borealis semper bellicosa ^ magis et truculenta reperitur.

Nam, ut ait poeta,

Lucan, ‘• Omnis in arctois sanguis’* quicunque pruinis

363. ^  ^         "  Nascitur,  indomitus  bellis,  et  mortis  amator." 
     

De Courci Prospiciens itaque Johannes hostiles acies acriter ad

coes out to 1 -1 T •

meethim. urbem accedere, quanquam nianu modica, tamen per-

valida, potius obviam exire, et viribus dimicando belli

fata tentare, quam exili municipio, quod in urbis angulo ^

tenuiter erexerat, diutius ab hoste claudi et fame con-

fici longe prseelegit.

A dreadful loritur atroci bello conserto, in primis eminus satrit-

tarum jaculorumque grandine perfuso, demum ‘^ cominus

1 ac’^ L. B. Ha. Cl., &c. ; et, R. T.

• According to Iloveden (320 b), Vivian, cardinal and papal legate, ■was at Christmas (1170) in the isle of Man, with king Guthred ; and after the Epiphany (1177) sailed into Ireland, and landed at Down. Thencc procceding to Dublin, along the sea-coast, he met the anny of John de Courci, and was

tradiction between this and Giral- dus’s account, supposingthat Vivian returned with De Courci to Down. Compare Newburgh, iii. 9, who agrees with Giraldus in saying that De Courci found Vivian at Down.

3 heUicosa] L. R. B. Ha. ; bellica, T. CI., &c.

■* " populus " in Lucan.

5 amjulo’] R. B. T. Ha., &c. ; an- gula, L.

taken prisoner, but set free by De j ^ dvmuni] L. R. B. Ha. Cl. Ra. ; Courci. There is no absolutc con- ’ deinde, T. Hb. Rb.

LIBER II, CAP. XVII.

341

lancefe lanceis, securibus enses confligentes, ad tartara multos utriuque transmittunt. Dum igitur acerrimo martis conflictu,

" Jam clipeo clipeus,’ umbone repellitur umbo, " Ense minax ensis, pecle pes, et cuspide cuspis,"

qui gladii Johannis ictus hic cerneret, qualiter nunc caput ab humeris, nunc armos a corpore, nunc brachia separabat, viri bellatoris vires digne posset commen- dare.

Multis^ igitur in hoc conflictu se strenue gerentibus, Rogerus tamen Poerius, adolescens imberbis et flavus, pulcher et procerus, qui postmodum in Lechlinise et Ossirise partibus emicuit, secundam non immerito lau- dem obtinuit.

„. „ . Post graves itaque diuque ambiguos

sium apudDunani^ nimis impari certamine, belli congressus, coniectio. tandem Johannis virtuti cessit victoria :

hostium multitudine magna per marinam glisim, quo transfugerant, interempta.

Hibernicus Kolumba. Tunc impletum est * illud Hibernici Kolumbse ^ vaticinium, qui bellum istud longe prsecinens,

A.D. 1177. 62.

Stat. Theb. viii. 398.

De Courci’s feats.

Eoger le Poei’’s gal- lantry.

De Courci’s victory.

Prophecy of St. Co- lumba.

1 " clipeus clipeis " in Statius.

• A new chapter begins here in Hooker.

3 Dunam^ L. B., &c. ; Dunham, R.

•* After est is “ut dicitur " in Cl., &c. Not in L. R. B. T. Ha.

^ Kolumba] This generally the spelling of the earlyMSS; Columba, of the later ones, Cl., &c. As to the prophecies here cited by our author, Professor 0’Curry assures us, and we need no further assu- rance, that they are unkuown in the so-called Irish prophecies ascribed to St. Cohimba. When he further says that tlierc can be no dcubt whatevcr but tliat they are fabrica- tions, either by Giraldus hiiuself or

John de Courci, he is perhaps say- ing rather too much. They were probably in circulation years before Giraldus wrote this history ; and there is no reason for supposing that Giraldus does not cite them in perfect good faith. De Com-ci pro- bably was politic and unscrupulous enough to take advantage of what he knew to be forgeries ; but it is highly impi-obable that hc was him- self the forger. No doubt, however, these prophecies were fabrications of somebody in the English interest, at the time of De Courci’s invasion of Ulster. See 0’Curry’s Lectiires on thc 3Tatcrials of Aiicient Irisli Histori/, p. 43o.

342

A.D, 1177. tautam in eo futuram inquit civium stragem, ut liostes

ad genua eorundem fuso cruore vadarent. Prge glisis

namque mollitie, dum ad ima penetraret humana pon-

derositas, terrae lubricse sanguis profluus ^ superficiem

tenens, genua cruraque de facili pertingebat.

Othcr Scribit etiam idem vates, quendam pauperem et

of st’co^^ mendicum, et quasi de aliis terris fugacem, cum parva

lumba, manu Dunam venturum ; et citra majoris auctoritatem

de^Courci^ urbem obtenturum ; bella quoque plurima, variosque

rerum eventus ; qua3 omnia de Johanne de Curci ma-

nifeste sunt completa. Ipse vero Johannes librum hunc

propheticum, Hibernice scriptum, tanquam operum

About eari suorum specukim prse manibus habet.^ Legitur quoque

liicburd. .,,.,. , .

m eodem Jibro, juvenem quendam cum armata manu

Waterfordia3 muros violenter iirupturum, et ^ cum magna

civium strage urbem obtenturum : eundem quoque per

AVeisefordiam transiturum, et demum absque difficul-

tate Dubhniam intraturum. Qune omnia de comite

Aboutthe Ricardo constat esse completa. Urbem quoque Lime-

Limei-ick i"icensem ab Anglorum gente bis deserendam, et tertio

retinendam, sanctus ille testatur. Sed deserta quidcm

jam bis videtur : primo, ut dictum est, a Reimundo ;

secundo a PhiHppo de Breusa ; qui cum ad urbein sibi

datam, aqua tantuin * interlabente, veniret, citra conatus

omnes et insultus eandem revertendo deseruit ; sicut

plenius suo ^ loco dicetur. Unde, juxta idem vaticinium,

urbs tertio petita erit retinenda : [vel ^* potius, loiige

post, sub Hamone de Valoingnes justitiario fraudulenter

destructa, et per Meilerium recuperata.]

1 prqflTcus’] R. B. T., &c. ; pro- fluis, L.

2 habeq L. R. B. T. Ila. ; dicitur habuisse, Cl., &c.

•* e< . . . obtenturum’] Not in 1j. In R. B. T., &c.

’ Ifi,,/,!,,,] L. JX. B. Ilii. Cl., &c. ; tamen, T., Camden,

•^ suo’] L. II. B. Ila. CI., &c. ; suo in, T.

^ vel potius . . recupci-ata] Not in L. R. B. T. lla. In Cl. Ilb. Ra. Rb., Ilooker, and Camden. “Ilamo " de Valois, a gentleman of Suft’oIk, " lord justiciary in 1197.” llarris’s Ware, Anl., i. 102.

LIBER II, CAP. XVII.

843

In duobus itaque maguis prseliis, Johannes apud Dunam ^ victor enituit. In primo post Purificationem :

Secunda^ apud ^^ secundo circa kalendas Julii, in nati- Dunam confectio. vitate scilicet sancti Johannis, ubi de quindecim virorum milibus victoriam obtinuit cum paucissimis, hostium extincta multitudine. Tertium^ erat apud Ferli, in prsedse captione ; ubi ob arctum viae transitum, post graves demum congressus et anxios, sic pars Johannis victa succubuit, aliis inter- emptis, aliis per nemorosa dispersis, ut vix Johanni undecim milites superstites adhsesissent. Ipse vero, vir * virtutis invictse, cum tantiUa suorum paucitate, per triginta stadia^ se ab hostili multitudine continue defendendo, equis amissis omnibus, usque ad castrum suum, duobus diebus et” noctibus jejuni, armati, pedi- tes, miro conatu, memoriaque dignissimo, evaserunt. Quartum apud Uriel ; ubi multi quoque suorum in- terempti, et alii in fugam conversi.^ Quintum apud pontem Ivori, in reditu ab Anglia ; unde tamen ad sua victor evasit.^

A.D. 1177.

A second victory of De Courci, June 24.

A third battle at Firlee : “where John de Courci defeated.

62 b.

Fourth at Uriel. Fifth at Newry bridge.

i Dunanq L. B. Ha. Cl., &c. ; Dunham, E.

2 This rubric in L. Not in R. B. The Four Masters say, under A.D. 1177: “A castle was erected by " them there (at Down), out of " which they defeated the Ulidians " twice, and the Kinel-Owen and " Oriels once. Many Irish chief- " tains were slain. During the same " expedition, John proceeded with " his forces to Hy-Tuirtre and Fii– " lee. They burned Coleraine and " many other churches.”

^ 0’DonoYan considers this third battle at Firlee to be the one de- scribed by the Four Masters under A.D. 1178. They say : " John de " Courci proceeded to plunder Da- ’ ’ laradia and Hy-Tuirtre. The lord

" of Hy-Tuirtre and Firlee gave " battle to him and his foreigners, " and defeated them with great " slaughter, through the mii’acles of " Patrick, Columbkille, and Bren- " dan : and John himself escaped " with difficulty, severely woimded.” 4 vir’] L. R. B. Not in T. Ha. CI., &c.

• stadia’] L. R. B. Ha. ; miliaria, T. CL, &c.

G ef] R. B. T. Ha. Ra. Rb. ; ac, L. Hb. ; " et noctibus " not in Cl.

7 conversi’] R. B. T. Ila. CI., &c. ; sunt conversi, L.

• This battle, according to 0’Do- novan, is described by the Four Masters under A.D. 1178. They say that, in one of the excursions after plunder, " John de Courci and

344; EXPUGNATIO HIBERNICA.

A.D. 1177. In tribus itaque victoriam adeptus ; in duobus mar- tii certaminis vices expertus, et aleam fortunse ; longe tamen hosti plus damni quidem Isesus intulit, quam sustinuit.

[Cap. XVIII.] Descriptio Johannis de Gurci. Descrip- Erat itaque Johannes vir albus et procerus, mem-

tionofJohn , . . , ■ , i t ,

de Coiirci. “^"^^ nervosis et ossosis, staturae grandis, et corpore pervalido ; viribus immensis,^ audacise singularis ; vir fortis et bellator ab adolescentia ; semper in acie pri- mus, semper gTavioris periculi pondus arripiens. Adeo belli cupidus et ardens, ut militi dux prsefectus, ducaU plerumque deserfca constantia, ducem exuens et mili- tem induens, inter primos impetuosus et praeceps, turma vacillante suorum, nimia vincendi cupidine ^ victoriam amisisse videretur. Et quanquam in armis immoderatus, et plus militis quam ducis habens, inermis tamen modestus ac ^ sobrius, et ecclesise Christi debitam reverentiam prsestans ; divino cultui per omnia deditus, gratiseque supernse, quoties [ei] ^ successerat, cum gratiarum actione totum ascribens, Deoque dans gioriam quoties ^ aliquid fecerat gloriosum. Sed quo-

Cic. dc niam, ut ait Tullius, " Nihil simplici in genere omni

Invent. ’ r &

lihetor. ii.

" his foreigners encamped for a " night in Glenree {i.e. the ■vale of " the river Righe, or the river of " Newry), where Murrough 0’Car- " roll, lord of Oriel, and Cooley " Mac Donslevy, king of Uladh, " attacked them, and drowned or " otherwise killed 450 of them.” " Pons Ivori" of GiraldusisNewry bridge, ‘Ivorus’ being his Latin rendering of lubhar, the Irish name of Newry. Thc Fonr Mastcr.t place this battle of Glenree before De Courci’s defeat by the lord of Fir-

lee, Giraldus’s third battle siipra. 0’Donovan says that it is plain that Giraldus has transposed the order of De Courci’s battles. See hisnote (b) to the Four Masters, A.D. 11 78.

’ “et” after “immensis” in L. only.

• cupidinc] R. B. Ha. Ra. ; cupi- ditate, L. T. CI. Hb. Rb.

•’ ac-] R. B. T., &c. ; et, L.

^ ei’] Not in L. K. B. Ha. In T. CI., &c.

■’ qnotics . . dcniyraverant] Not in lia.

LIBER II, CAP. XVIII.

845

" ex parte perfectum natura expolivit/’ nimise parci- tatis et inconstantise nsevi tantse laudis niveum nito- rem denigraverant.

Kegis itaque Manise Gottredi ^ filia sibi legitime Marrieci to copulata, post varia belli diuturni preelia, et graves ofQutjj^red utrinque conflictus, tandem in arce victorise plene con- king of stitutus, Ultoniam undique locis idoneis incastellavit ; et non absque labore plurimo et inedia, multisque periculis, pace firmissima stabilivit,

Hoc autem milii notabile videtur, quod quatuor hi But child- grandes expugnationis Hibernicas postes, Stephanides, ^^^^J^ |^^^. Herveius, Reimundus, et Johannes de Curci, occulto ers in the

• j -r\ • • j- • 1 • • i. 1 •x* conquest of

quidem JDei judicio sed nunquam injusto, legitnnam ireiand. ex sponsis prolem suscipere nondum ^ meruere.^ [Quin- tum etiam his Meilerium adjunxerim, qui legitimam usque hodie de sponsa prolem non suscepit.] *

Sed hsec de Johanne summatim, et quasi sub epilogo commemorantes, grandiaque ejusdem gesta suis expli- canda scriptoribus relinquentes, Dubliuiam de cetero revertamur.

[Cap. XIX.]

Dvhlinense conciliwm, Viviano prcesidente. a.d. 1177.

Interea Vivianus, legationis vice per Hiberniam Vivian fungens, convocata Dublinise episcoporum synodo,^ j^us^^^’^^^ Anglorum regis in Hiberniam, et summi pontificis Dublin confirmationem, viva voce publice protestatur ; tam ^^^^- ^^^- clero quam populo, sub anathematis interminatione, submission

1 Gottredi} K. B. ; Gotredi, L. T. Cl., &c. ; Godefridi, Ha.

2 nonduml L. R. B. T. Ha ; uon, Cl. Hb., &c.

3 meruere’] L. R. B. Ha. Cl., &c.; meruerunt, T., Camden.

•* Quintum . . suscepil^ Not in L. R. B. T. Ha. In Cl. Hb. Ra. Rb., Hooker, Camden.

5 The Four Masters, A.D. 1177, say : " Cardinal Vivianus arrived iu ‘• Ireland. A syuod of the clergy of " Ireland, both bishops and abbots, " was convened by this cardinal on " the first Sunday in Lent, and they " enacted many ordinances not now " observed." The first Sunday in Lcnt, in 1177, fell on Murch 13.

346 EXPUGNATIO HIBEBNICA.

A.D. 1177. districte prrecipiens et injungens, ne ab ejus aliqua-

ofEn^itncf ^®^^^^ fidelitate, ausu temerario, resilii-e prsesumant.

Et quoniam consuetudinis erat, ut ab Hibernicis ad

ecclesiarum refugia victualia transferrentur, Anglicanae

63.   familiee    licentiam    dedit,   ut    quoties   in   expeditionem 
    

profectis aliunde alimenta non obvenerint,^ in ecclesiis

reperta, justce taxationis ecclesiarum custodibus soluto

pretio, extraliantur.

Invasion of His ita gestis, Milo Coganensis, sub Aldelini filio

by Miies Dublincnsis familite constabularius, et urbis iterum

de Cogan. Connactia; custos effectus, cum militibus quadraginta,

invasio. quorum viginti juvenis egregius, Radulfus

scilicet Stephanid?e filius, prsefectus fuerat, cum arca-

riis ^ quoque ducentis, et sagittariis trecentis, aquam

Sinnenensem transeuntes, Connactiam, ab Anglis hac-

The men of tenus non petitam, viriliter invadunt.^ Connactenses

burn their vero, urbibus undique et villis igne proprio combustis ;

^h^^\ alimentis quoque cunctis, qure hypogeis subterraneis

&c. ’ abscondere non poterant, simul cum ecclesiis igne con-

sumptis ; in nostrse gentis injuriam, et divinse vindictse

provocationem, cruces et imagincs sanctorum ad terram

deponentes, in hostium prospectum per campestria pro-

The Eng- jecerunt. Anglicana vero famiha, cum Thuemiam metro-

trate as far polim jam pervenisset, et octo dierum moram in hos-

asTuam. ^j]j terra fecisset, terram alimentis vacuam inveniens,

On their ad aquam Sinnenensem reversa est. Rothericum vero,

return at- r^ … , ., ., ., . .

tacked by Connaccise principem, cum tribus exercitibus magnis m king Rode- silva quadam prope Sinnenum obvium habens, inito

1 obveneriiit} E. B. Ha. Cl., &c.; provenerint, L.

2 arcartisj L. R. B. Ila. ; satel- litibus equestribus, Cl. Ilb., &c.

•* This invasion is thus described by the Four Mastcrs, A.D. 1177 : ’’ Jlun-ougli, the son of liodcric " 0’Conor, brought Milo de Cogan " and liis knights to Iloscomnion,

" Roderic his father. The Connac- " cians immediately burned Tuam " and other churches, to prevent " the English from quartering in " them. Tliey afterwards defcated " the English, and forcibly drovc " them out of thc country. And " Koderic put out the eyes of his " son, in rcvenge for this expcdi-

to ravage Conuaught, to auuoy " tiou."

LIBER II, CAP. XIX.

347

gravi conflictu, demum, tribus tantum arcariis^ amissis, A.D. ii77. et interemptis hostium multis, Dubliniam inclemnis g^JJ^^^jj evasit.

[Cap. XX.]

De Aldelini ^ filii revocatione, et Hugone de Laci eidem suhrogato.

Revoeatis interim in Angiiam Aldelini filio ; qui nihil egregium in Hibernia gessit, prgeter hoc solum quod baculum virtuosissimum, quem baculum Jesu vocant, ab Archmacia Dubliniam transferri procuravit ; et tam Milone quoque Coganensi, quam Stephanida ; rex Henricus Hugonem de Laci generalem Hibernise procuratorem constituit; Robertum Poerium illi, Water- fordise simul et Weisefordipe custodem, adjungens.^ StephanidjB vero et Miloni Momoniam tunc australem, Corcagi^ videlicet regnum, ab occidentali Lismorise parte, inter ipsos ex sequo dividendum, prseter urbem Corcagiensem cum cantaredo ei adjacente, in feodum donavit.* PhUippo quoque de Breusa ^ Momoniam borealem, Limericense videlicet regnum, integre, cum urbe ipsa,^ regia contulit munificentia.

Eecall of Fitz-Aude- line, Miles de Cogan, and Ktz- IStephen.

Iiugh de Laci made procurator.

South Munster granted to Fitz-Ste- phen and Cogan. And North Munster to Philip de Breuse.

^ arcariis] L. E. B. ; satellitibus equestribus, Ha. Cl., &c.

• This the heading in E. No heading in L. B., but new chapter indicated.

^ According to Hoveden (323 b), Henry H., in 1177, gave aU Meath to Hugh de Laci, the custody of Wexford to Williara Fitz-Audeline his " dapifer," of “Waterford to Eobert le Poer his " marescallus,’” and of Dublin to Hugh de Laci.

^* Aud so Hoveden {ibid.) recounts this grant, with jugt the same reser- vation. Ile calls Cogan Cogham, and Cork Corch.

• Breusa’\ E. B. Ha. Cl., &c. ;

Braosa, L. And so again after- wards.

•^ cum urhe ipsa’] L. B. ; " prscter " urbem ipsam," in text of E., but by alteration, •with " cum suo can- " taredo " in margin, -with mark of insertion after " integre " in text ; prseter urbem ipsam cum suo canta- redo, Ha. Cl., &c. The grants to Hugh de Laci, &c., Fitz-Stephen, &c., as supra, were made by Henry, Hoveden says, in a general council at Oxford, when also he gave to Her- bert Fitz-IIerbert, and two others, the kingdom of Limerick, excepting the city of Limerick and one can- ti-ed. These gi’antees, however.

348

A.D. 1177. Regni Desmo- Transeuntes igitur in Hiberniam mense They pass ni<insis invasio. Novembri, cum ti’iplici familia, ti-es into Ireland .. f -i j- • i l f t j.- ‘!.•

in Novem- “^ii”! conteodati simul et contoeaerati, per maritimam

ber ; Fitz- australis Hiberniae viam, primo Waterfordiam, deinde ^ and Cogan Lismoriam, demum vero Corcagiam, a civibus et milite at once quodam, Ricardo scilicet Londoniensi, tunc ibi sub session. Adelini filio custodiam agente, cum honore recepti, indemnes perveniunt.

Pacificatis itaque continuo tam Dermitio Desmonia^ prineipe, quam aliis quoque partis illius viris prajpo- tentibus,- Stephanides et Mlo septem cantaredos urbi propinquiores, quosque majori in pace tunc posside- bant, inter se diviserunt. Stephanidte tribus ab oriente, Miloni vero quatuor ab occidente sorte obvenientibus ; hinc paucioribus quia’^ potioribus, iUinc pluribus quia deterioribus, in divisione constitutis ; urbis existente custodia communi ; et aliorum cantaredorum viginti quatuor qui restabant tributo, cum obvenerit, inter ipsos jequaliter dividendo. Dicitur autem cantaredus, tan\ Hibernica quam Britannica lingua, sicut Topograplda describit, tanta terrre portio, quanta centum villas con- tinere solet. Whothen His itaque^ gestis, Philippum de Breusa Limericum pj^°™P,^°y conducunt. Habebat autem Stephanides milites secum triginta, et arcarios ^ quadraginta ; Milo ^ vero mihtes viointi, et arcarios^ quinquaginta ; Phihppus milites vi- oiuti, et arcarios ^ sexaginta ; prjeter sagittarios pedestres multos, trium agminum cuihbet associatos.

03 b.

Siipra, p. 145.

Breuse to Linierick

would not have a kingdom not yet subdued. Afterwards, in the same year 1177, at Marlborough, Ilenry gave to Philip de Breusa " totum " regnum de Limeric," without any exception -. llovcden, 324. This fully corroborates the reading of the early MSS.

cklmle’] Vx. B. lla. Cl., &c. ; postea, L.

• pncpolenlibui] Cl. lib., &c. ;

prajpetentibus, Ha. ; praeponentibus, R. B. ; prffipotentissimis, L.

3 quia] R. B. Ila. CI., &c. ; quo- niam, L.

■» itaque] R. B. Ila. ; ita, L. Cl , &c.

^ arcarios] L. R. B. ; satellitcs equestres, Ha. CI., &c.

« Milo] R. B. Ha. Cl., &c. ; Miles. L.

LIBER IT, CAP. XX.

349

Venientibus isritur illis ad urbem, solum Sinnenensi A.D. 1177. interlabente fluvio, quasi quadraginta stadiis ^ a Corcagia distantem, et offerentibas statim Stephanide et Milone On their se aquam transire et urbem aggredi velle, quanquam ^JJj^I^; ^^*^ spontaneo civium igne pr?e oculis jam combustam set fire to conspexissent ; vel si ]nr.llet, ex opposita parte super eundem amnem Philippo castrum metando construere ; Philippus, quanquam in se miles animosus et audax, And De pusillanimi tamen suorum consiho, potius indemnis ad th^nj^s^jt sua reverti, quam in terra tam hostili tamque remota “^iser to fortunse tentare pericula prseelegit. Nec mirum quoque, vfithout si in hac illi expeditione sinistre contigerit, qui tot attempting australis Kambrise, finiumque illorum marchiae, sibi possession. viros homicidas, seditiosos ac flagitiosos, eosque prse aliis electos, associaverat.

Nec longe post Mereducius ^ Stephanidse filius, ado- Death of lescens indolis egregige, et strenuitatis eximige, Corcagi- j-jtzVte-’ ensi in urbe, cum magno suorum moerore, mense Martio, phen’s son. Martis alumnus occubuit.

Circa ^ id ipsum temj)oris, apud Waterfordiara, rana reperta fuit, cum multa gentis illius admiratione ; sicut Topographia testatur. pTs”’

ConciliumLateranense; Interea sedit Romse famosum A.D. 1179, prEEsidente Alexandro .-,, ^ -r , .-,. . Mnrrh

tertio* illud Lateranense concinum, prsesi- ^,

1 . The Late-

dente Alexandro tertio : Aiemannorum ecclesia ad ran Coun-

unitatem reversa, vicennali schismate jam cessante, et ^’^*

tribus antipapis divinitus extinctis.

Circa triennium quoque temporis ejusdem, tres Eclipses. solis eclipses contigerunt : non generales tamen, sed partiales.

Cum itaque Stephanides et Milo DesmoniEe regnum a.d. ii82.

1 stadiis] L. R. B. ; miliaribus, Ha. CL, &c.

• He must have been an illegiti- mate son, if Giraldus is right in saying {supra, p.345) that Fitz-Ste- phen had no legitimate issue. Tbe Irish Annals record the deaths of

two sons of Fitz-Stephen, under A.D. 1182. Four Masters, note (e). A second son, Ralph, is mentioned by our author,.s«7;?-a, 346, infra, 350.

3 Circa . . iestatur’] Not in Ha.

^ This the rubric in L. B. La- teranense Concilium only, in R. CI.

350

A.D. 11S2.

Miles de Cogan, his son in-la\7, &c.,treach- erously killed by Mac Tire.

Where- upon a general in- surrection of the Irish against Fitz-Ste- phen.

The North Irish -war- lilie, the

South treacher- ous.

Lucan, Phars., viii. 363.

quinquennali jam spacio simul pacifice gubernassent ; ducum ipsorum^ modestia juveniles impetus utrinque cohibente ; Milo, Milonisque gener nuper effectus, Interfectio Milo- Radulfus [scilicet] ‘^ Stephanidje filius, [ju- ms, et Eadulfi. yenis egregius,] ^ versus Lismoripe ^ partes profecti, cum in campis sedentes colloquium cum Wa- terfordensibus expectassent, a proditore Machtiro,* qui eos ea nocte hospitari debuerat, cum aliis quinque militibus, improvisis a tergo securium ictibus sunt interempti.^ Cujus occasione casus, sie illico patria tota perturbari coepit, ut Dermitius Macharthi, et omnes fere totius terrse illius Hibernici, una cum Machtiro, se ab Anglorum fidelitate retrahentes, contra Stepha- niden, fortunse vices toties exj^ertum, insurrexissent. Nec unquam postea, donec Roimundus, in hereditatem patruo StephanidsB succedens, urbis custodiam solus ob- tinuit, [nec tunc plene,] ^ pristinam pacem recuperavit. Sicut ergo borealis Hibernise bellica, sic semper australis gens subdola. Illa laudis, hgec fraudis cupida : illa Martis, hsec artis ope confisa : illa viribus nititur, hrec versutiis : illa prseliis, heec proditionibus. Juxta ^ illud poetse;

“Omnis in arctois sanguis quicunque pruinis " Nascitur, indomitus bellis, et mortis ^ amator ;”

1 {psorum’] E. B. Ha. CL, &c. ; istorum, L.

• scilicet ani juvenis cgregius not in L. E. B. Ha. In Cl., &c.

\ LismoricE] L. Ha. CI., &c. ; Lesmoniffi, E. ; Lismoniac, B.

< Machtiro’\ E. B. CI., &c. ; Marchtiro, L. ; Macthiro, Ila.

• Cogan’s death is not mentioned by tbe Four Masters. But the Annals of Kilronan, Clonmacnoise, and Ulster, record it under tlie year 1182 : also the death of Eeimund le Gros (in which statemcnt they are wrong), of Cenn Cuillinn (Kan-

titunensis ?), and of two sons of Fitz-Stephen. The two former An- nals also say that Cogan -was killed by Mac Tire, prince of Ui-Mae Caille (now the barony of Imo- killy in the county of Cork). Note (c) to Four Masters, 1182.

‘"" nec tunc plene"] Not in L. E. B, Ila. In Cl., &c.

’ Juxta illud . , clementia caiW] Not in Ila.

^ mortis’] L. B, Cl., &c. ; martis, E., Camden. See supra, p. 71, note 5, and p, 340,

LIBER IT, CAP. XX.

351

ut supra ; ct subsequenter ; A.D. ii82.

" Quicquid ad eoos tractus, coelique ^ teporem Ibid. 365.

“Vergitur, emollit animos clementia coeli.”

Audiens autem Reimundus Stephaniden, aversa Keimund fortunse facie, desperanter afflictum, et in urbe Cor- litz-Ste- cagiensi hostium cuneis undique circumseptum, cum phen’s aid. militibus viginti, et arcariis- simul et sagittariis centum, in Waterfordiffi ^ portu se mari committens, et terram a dextris lateraliter ambiens, Corcagiam ocius, suis solatium, hostibus exitium, * navigando pervenit.

Variis itaque confiictibus, pars hostium interempta, pars a finibus expulsa, pars vero potior ad pacem revocata, tam tempestuosa sortis adversae procella in brevi sedata conquievit.

Nec mora : ecce Ricardus Coganensis, MiLonis frater, Richard de et a fraterna strenuitate non degenerans, cum electa ceeds lais cohorte, in fratris locum ab Anglorum rege trans- brother. missus advenit.

Elapsa^ vero hiemis parte majore. vir probus acA.D. ii83. prudens, Philippus Barrensis, Stephanidse nepos, tam p^y-^H°^ ad avunculi subventionem, quam terrae suse, scilicet Barri, at Olethan, sibi a Stephanida collatse, et a Stephanidas ^®, ^^^.^f filio Radulfo postmodum injuriose sublatre tuitionem, cum valida virorum manu, in fine Februarii trans- fretavit.

Venit eodem navigio et alius Stephanida3 nepos, and with Philippique frater, tam “avunculum quam fratrem pluri- Jh™ ^^ho°s’e mum consilio juvans ; et tam insulse situm et naturam, counsel

quam primsevam gentis originem diligenter explorans, abieTa^”

studious

’ Lucan has mundique instead ; and in the next line, labitur instead of vergitur, and mores instead of animos.

" arcariis"] L. E. B. ; satellitibus equestribus, Ha. Cl., &c.

3 WaterfordicB] L. R. B. Ha. ; “WeisefordisB, Cl. Hb., &c.

• exitiuml E-j &c. ; exicicium,L.

5 Elapsa, Sfc.’] Eest of this chap- ter, and the two next chapters, form Cap. 25 of St/mb. Elect. III, (vol, i. 393),

n52

A.B. 1183,

111 an, the autbor of this book. Hervey de IMontniau- rice be- comes a monk at Canter- bury.

Literato quippe vir pr?editiis studio : cujus quoque nomen prresentis libelli titulus tenet.

Circa tempus istud Herveius de Monte Mauricii, ’ nobili^ Cantuariensi Sanct?e Trinitatis coenobio se reddens, cui et ecelesias terrse suse maritimje, Water- fordiam scilicet et Weisefordiam interjacentis, in elemosinam ante donaverat, monasticam vitam eleo;it. Qui utinam sicut habitum, sic et animum, sicut militiam sic et malitiam deposuisset.

[Cap. XXI.]

A.D. 1177, De, Hihernice^ regno sub Ilugone de Laci pacificato.

Castles built by Hugh de Laci in Leinster and Meath.

Unfitness of llobert le Poer and Fitz-Alde- Juv. iii. 39. line for lords- marchers.

Interim ^ autem, dum hsec in Desmonise partibus geruntur, Hugo de Laci, puta vir probitate pollens et prudentia, tam Lageniam quam Mediam castellis egregie coramunivit. Inter qute super nobilem Beruse^ fluvium,*’ a latere Ossirias trans Odronam, in loco natura munito, Lechlinige castrum erexit. A quo Robertus Poerius, cui regio mandato injunctum id fuerat, ante defecerat.

0 quales quantique marchiones Robertus hic Poerius et Aldelini filius, in terram transmissi viris indigentem I

" Quales ex humili magna ad fastigia rerum " ExtoUit, quoties vohiit fortuna jocari.”

1 Mauricit] L. B. Ha. Cl. ; Mau- risco, R. T. Hb., &e.

• iiobili . . cavohio’] R. B. T. Ila. Cl., &c. ; Cantuariensi ccenobio, onlj’, in L.

^ Dc HihcrnicE, frc.] This the licading in R. No hcading in L. B., but new chapter indicated by initial letter. HihernicB suh Huyonc de Laci incasteUatio is tho heading in Cl., &c.

•• In the last chapter Giraldus has

carried down the history of Fitz- Stcphen, Cogan, &c., and the occu- pation of Desmond, from 1177 to the beginning of 1183. Ile now returns to the foniier date, and de- scribes the doings of Hugh de Laci, &c., and the aflairs of Leinster and JSIeath.

• Bcrua:’] B. T. Ila. Cl., &c. ; Berna;, L. R. The river Barrow.

^ Jluvium’] L. R. B., &c. ; flumen. T.

LIBER II, CAP. XXI.

353

Erant quippe milites, quibus jocundius ^-D. ii77,

“Jacuisse toro, tenuisse puellam, 97*’^’ J^^’”-

" Threiciam digitis increpuisse ^ lyram, " Quam clipeos humeris, ^ et acutpe cuspidis hastam, “Et galeam pressa sustinuisse coma.”

Mirum itaque tam nobilem, tam strenuum principem,

tam ignobiles, tam strenuitate carentes, longinquis

marchiis ex consuetudine prpefecisse.

Hugo vero de Laci summa solicitudinc victos ab C4 h.

aliis, et violenter a finibus eiectos, ad pacem revocans, ^^^^ ^® , ’ . Laci sgood

eisdem ^ olim deserta tam armentis pascua, quam govern-

ruricolis rura restituit. ment, and

favour to

AUectos igitur tam mansuetudine quam stabili con- the irish. ventione deliniens, demum municipiis inclusos, et paulatim edomitos, legibus obtemperare et servire* coegit. Sic autem efFectum est, ut destructa a priori- bus et deformata in formam reduxerit ; et unde alii laborem, hic primo fructum efficaciter elicuerit. ^ Deni- que tanta terram in brevi pace stabilivit, tam ampla manu alios opprimendo suos ubique ditavit, tanta liberalitate populum Hibernicum alliciens, et familiari- Suspected tate nimia^ demulcens, sibi majores in populo con-jn^^o fcederavit, ut qui regni dominium, coronam simul et ^^^^^P the sceptrum, fidelitate postposita, sibi usurpare voluerit, of ireiand. valde suspectus haberetm*..

• inerepuisse’] E. B.»T. Ha. Cl., &c., with Ovid ; implicuisse, L.

• clipeos humeris’] So the MSS. ; manihus clipeos, Ovid.

•■* eisdeni] R. T. CL, &c. Not in L. B. Ha.

• servire] R. B. T. Ha. Cl., &c. ;

serviri, L.

5 elicuerit] L. B. Ha. Cl. Ra. ; elicuit, E. T. Hb. Rb., Camden.

" nimia’] R. B. T. Ha. Cl., &c. Not iu L.

Z

354

Descrip- tion of Hugli de Laci.

[Cap. XXII.]

Descri^otio Hugonis de Laci.

mgns

Si viri colorem, si vultum quteris, niger, ocellis et confossis, naribus simis, facie a dextris igne casuali mento tenus turpiter adusta, collo contracto, corpore piloso pariter et nervoso. Si staturam quseris, exiguus : si facturam, deformis : si mores, firmus ac stabilis, et Gallica sobrietate temperatus. Negotiis familiaribus plurimum intentus : commisso quoque re- gimini, rebusque gerendis in commune vigilantissimus. Et quanquam militaribus negotiis plurimum ^ instructus, crebris tamen expeditionum jacturis ducis officio non fortunatus. Post uxoris obituni vir uxorius ; et non unius tantum, sed plurimarum libidini datus. Vir auri cupidus et avarus ; propriique honoris et excel- lentise trans modestiam ambitiosus.

Floruit hoc tempore strenuitatis opera, in Lagenife partibus, Robertus Henrici filius, et Meilerii frater: floruit quidem, et floris more intempestivse brama mortis emarcuit, Floruit Giraldus Mauricii filius ; ^ vir quanquam statm-a pusillus, prudentia tamen et

Supra, p. 134.

probitate non modicus. Floruit et Rogeras Poerius, Lechlinensi familife sub Hugone prsefectus. Floruit Guillelmus Poerius apud Waterfordiam. Floruit Rober^ <tus Barrensis junior, Philippi filius, tam Lagenise finibus quam Desmonise. Floruit quoque Reimimdus uterque, tam Kantitunensis ‘^ scilicet quam Hugonides. Temporibus istis duo iUa miracula magna, quie To- pograpliia [nostra] “^ depromit, in Media apud Fove-

» plurinmm] R, B, T. Ha. Cl., &c. Not in L.

• F/oruit Gir. Maur.filius] L. R. B. ; Floruit et Maur. filius uterque, tam Alexander quam Giraldus, T. Ha. Cl., &c.

^ Kantitunensis] L. B. T., &c. ; Katitunensis, R.

•» nostral Not in L. R. B. T. Ila In Cl., &c.

LIBER II, CAP. XXII.

355

ram ^ contigerunt : de muliere videlicet a sagittario in molendino sancti Phechini rapta, et avena surrepta.

[Cap XXIII.]

Adventus Johannis^ constcdtulctrii, et Ricarcli de Pec. A.D. iisi.

His ita se habentibus, et praenotatae ^ suspicionis John, con- faraa crebrescente, advenerunt in insulam, circa kalendas chester Maii, •* colleo-ae duo ; Johannes scilicet constabularius and Eich- Cestrensis, et Ricardus de Pec, ad cui-am regiminis, ^^^ ^^ ^*^’ Hugone revocato, suscipiendam, ab Anglorum rege govemors ; transmissi. Sed antequam Hugo discederet, eommuni ^^-^^^ ^^, consilio castra per Lageniam plurima construxerunt. calied. Hactenus enim Media plmumum, Lagenia parum fue- rat incastellata.

Erectum est igitur apud Fotheret^ Onolan*” primo castrum Reimundo, et aliud fratri ejusdem Griffino : tertium in Omurethi, ’ Gualtero de Ridenesfordia, apud Tristerdermoth : quartum Johanni de Clahulla super aquam Beruse, non procul a Lechlinia : quintum Johanni Herefordensi apud CoUacht. Meilerio vero Kildariam, sibi a comite datam, cum adjacente territorio sub- trahentes, provinciam de Leis, ex parte regis, tanquam

Castles biiilt in Leinster. 65.

1 Foveram] R. B. T., &c. ; Fo- verham, L.

• Johannis’] R. B. Ha. Cl., &c. Not in L.

^ pranotata’} See end of Cap. XXI. supra.

• A.D. 1181, Hoveden, 348 b. Hoveden says they were sent “ad " custodiendam civitatem Diveli- " niffi, quam Hugo de Laci custo- " dierat.” He has nothing about the suspicion that De Laci Avas aiming at the sovereignty. The reason of his recall, he says, was this, that De Laci had married a

daughter of the king of Connaught, without Henry’s license, and " se- " cundum morem patria; illius." What was this ofifensive Irish mode of marriage ?

5 Fotheret’] R. B. Cl., &c. ; Fo- therech, L.

6 Onolanl L. B. CL, &c. ; Ovo- lan, R. " Fotheret Onolan " is the barony of Fotharta, of which the 0’Nolans -were lords ; now the ba- rony of Forth, in present county of Carlow.

-f Omurethi’] R. B. ; Omuredhi, L. (and afterwards) ; Omorthi, Ha.

z 2

356

EXPUGNATIO niBERNICA.

The next ■winter Hugh de

A.D. 1181. in excambiiim contulcrunt ; terram quidem hostilem, asperam, ^ ct silvestrem ; reraotam ex industria viro marchioni et martis alumno marchiam assiguantes.

His igitur in insula festate patratis,^ hieme sequente, Johanne et Ricardo in Angliam revocatis, resumpta

Laci sent securitatc, iterum Hugoni cura committitur : adjuncto

ac agam. ^j^gj^ clerico quodam, Roberto videlicet Salopesburiensi,

qui regis ex parte coadjutor ei et consiliarius, operum-

que suorum testis existeret. Hugo vero de Laci in

A.D. ii82.hoc adventu plurima castra construxit. Inter quse,

ties^^buiir ^silerio castellum in provincia de Leis erexit, apud Tahmeho : ^ cui et neptem suam tunc dedit uxorem, Castellum quoque Roberto de Bigarz * ibi prope, scilicet apud Obowi :^ castelkim Thomse Flandrensi non procul ab hoc, in ulteriore videlicet Omurethi parte, Beruensis fluminis interlabentibus undis: castellum Roberto filio Ricardi, apud Norrach. In Media vero castellum de Clunarech,’’ castellum de Kilair,^ castellum Adoe de Futepoi,^ castellum Gileberto de Nungent, et alia multa quse singula per ordinem enumerare longum esset.

Sacerdotis et lupi Circa dies istos accidit in silva Me- confabuiatio. densi, tam stupenda lupi cum sacerdote

confaoulatio : sicut in Topographia luculenta nan-atione depromitur.

Multa nimirum, ut ait leronimus, in scripturis incredibilia reperies, et non verisimilia ; quse nihilo- minus tamen vera sunt. Nihil enim contra naturae Dominum prsevalet natura : nec detestari debet sed admirari, sed venerari, Creatoris opera qua^vis creatura.

The wolf and the priest. Supra, p. 101.

’ asperam’\ E. B. Ha. Cl., &c. ; et asperam, L.

• patraiis] R. B. Ha. CI., &c. ; paratis, L.

a Ta/ime/jo] R.B.; Tachmeho,L.

" Biyarz’] L. B. Cl. Ra., Camden ; Bigalz, R. ; Bigaret, Ilb., Ilooker.

’ Obowi^ R. B. ; Oboui, L.

« Clunaredi] R.B. ; CIunaret.L.; Clunars, CI. Clonard, in Meath.

’ The Four Masters, A.D. 1184, say that " A castle was erected by " the English at Ivillare."

=* Futepoi] R. B. CI. ; Futepou, L. Called “Adam dc Feipo” in Regan (1. 3157).

LIBER ir, CAP. XXIII.

857

Secunda filiorum Nec longe post,^ Anglorum rex junior, A.D. ii83.

a patre discessio. xt • tt • • • jjt The se-

Et Henrici tertii Henricus Henrici regisfilius, pravorum ^^"^Yrebel- dolenda decessio.i consiliis, proh clolor ! in patrem iterum lion of coepit insurgere ; prsepotentes ^ Pictavise proceres, cum agafnsT electa Gallicse militise juventute, necnon et fratrem Henry n. suum, Armoricse Britannise comitem Gaufridum,’* mali totius incentorem, complices liabens et fautores. Nec Death of raora : divina, ut creditur, tantas ingratitudinis ultione, ^q^^ apud Martellum,^ circa kalendas Junii, non sine magno king. exercitus utriusque dolore, vir invicta virtute cetera vincens, tandem. prsematura victus morte succubuit.

Paucis vero post annis elapsis, comes quoque Gau- Death of fridus, miles egregius et eloquens, tam Ulixis hcres gg^^i g/^ quam Achillis, a patre et in patrem jam tertio re- Britanny cedens, desuper ultrice lata sententia, Parisius circa 1186; Aug. kalendas Augusti rebus huraanis exemptus est. i^]*

[Cap. XXIV.]

Laurencii Duhlinensis archiepiscopi apucl Ai{gun decessio : ei Johannis Cimini ^ successio.

Interea Laurencius Dublinensis archiepiscopus, vir ^®**^ °^ bonus et justus, ob privilegia in Lateranensi concilio, rence, abp. cui intererat, contra regise dignitatis honorem, zelo of Dubim, suse gentis, ut ferebatur, impetrata, Anglorum regi Normandy suspectus, et ob hoc tam in Anglicanis quam trans- If^ ^4’ marinis Gallise partibus diu detentus, tandem apud 65 b. Augun, NormannisB castrum, decimo octavo kalend’ nso).

^ decessio’] L. ; discessio, R. B.

2 A.D. 1183. Hoveden, 352 b, &c.

3 prapotentes’] L, Ha. Cl., &c. ; prajponentes, R. B,

•• Gavfridum] R. B. Ha. Cl., &c. ; Gaufi-edum, L. (and afterwards).

• Martelluin] L. ; Marchellum, R. B. ; Marthellum, Ha. Cl., &c. He died at Martel, near Limoges, June 11, 1183.

6 Civiini’] L. Ha. Cl. Hb. See infra, p. 358, n. 6 ; and supra, p. 220, Cap. XXIV. Cumini, R. B.

358

EXPUGNATIO HIBERNICA.

A.D. 1180. ^liracles,

Ps. cxxxi. 14.

A.D. 1181. John Ci- minum succeeds.

Consecra- ted by pope Lucius, A.D. 1182.

Decembris, ^ laboriosum vise et vitfe istius cursum felici fine complevit. De quo, inter varia miracula, quibus in lioc suo sancto - se mirabilem usque in hodiernum Deus ostendit, et hoc in partibus illis primum emicuit, quod in Abbatis Villa vir ^ sanctus letali morbo cor- reptus, contra suorum monita quiescere recusaverat, dicens locum suum ibi non esse : et transiens inde versus Augense castrum, quam cito in ecclesiam sanctse Marise oculos injecit, audiens beatae virginis basilicam esse, versum hunc propheticum prophetice depromens, ait ; " Hfec requies mea in seculum seculi : hic habi- tabo, quoniam elegi eam." Qui’* eodem in castro infra paucos dies rebus humanis exemptus, et in majori ecclesia debitis exequiis est tumulatus ; et a Domino quoque, qui kicernam suam abscondi non sinit, multis illico siguis et virtutibus est declaratus.

Successit eidem Johannes, cognomine ^ Ciminum,*’ vir Anghcus natione, et in Anglia apud Evesham a clero Dublinensi,’^ regia procurante industria, consone satis et concorditer electus ; et a Romano pontifice Lucio, apud Velletrium, presbyter cardinahs ordinatus, et consecratus ; literatse vir eloquentise, qui justitise zelo,

’ Hoveden says that archbishop Laurence arrived in Normandy aftcr the Purification, 1181, and died at Eu shortly afterwards. But it seems perfectly clear that this is wrong, and that he died on Friday, Nov. 14, 1180. See Ussher’s Siflloge, Epist. 48, note ; and note (e) to Foiir Masters, 1180.

• hoc suo sancto’] R. B. Cl., &c. ; hoc facto, L. ; hoc sancto, Ila.

■^ vir’] R. B. lla. Cl., &c. ; ubi, L.

’ Qui . . est dcclaraius’\ Not in L. B. In margin of R. In text of Ha., Cl., &c.

^ cognomme’\ L. R. B. ; agnomine, Ha. Cl., &c.

« Ciminum] L. B. Ha. Cl. Ilb. Ra. Rb. ; Cuminum, R. ; Cyminus, Camden.

’ Hoveden says that at Evesham, Sept. 6, 1181, Henry gave to Johu Cumiu, his clerk, the archbishoprick of Dublin : 350 b. Ile has no men- tion of any election by the clergy of Dublin. Cumin -vvas ordaincd pricst by pope Lucius III., at Veletri, March 13, 1 182, and consecrated on March 21, Palm Sunday. Iloveden, 3.51 b. The “priest cardinal” of Giraldus is a blunder ; at least there is no other authority for it.

LIBER II, CAP. XXrV".

359

debitoque adeptse^ dignitatis officio, ecclesife Hibernicse A.D. ii82. statum egregie sublimasset, nisi semper gladius gladio, sacerdotium regno, virtus jnvidia reprimeretur. Sicut enim caro adversus spiritum, sic carnales adversus spiri- tuales : sic Csesaris ministri adversus Christi miiites indesinente malitia militare contendunt. •

[Cap. XXV.]

Johannis^ Duhlinensis episcopi in Hihemiam

transmissio.

Anglorum itaque rex, quod olim mente conceperat, totum Hibernise dominium in juniorem filium, Johannem nomine, cum effectu transferre procurans ; qui cuncta quoque terrse illius homagia, patris assensu, dudum sus- ceperat ; ^ Johannem Dublinensem arcliiepiscopimi, circa kalendas Augusti, tanquam adventus filii sui prsecur- sorem, in Hiberniam transmisit.

Nec mora : revocato Hugone de Laci,* Philippus Wigorniensis, vir militaris, dapsilis, et liberalis, circa kalendas Septembris, cum militibus quadraginta, pro- curator in insulam est transmissus.

Inter ipsa igitur operum suorum initialia, terras

A.D. 1184.

Archbp. Cumin sent by the king into Ire- land, as precursor of his son.

Hugh de Laci again recalled. Philip of Worcester sent in his place.

1 adeptce’^ R. B. Ha. Cl, &c. ; adepto, L.

• Johannis, §-c.] This the head- ing in Cl. There is no heading in L. B. In R. it is, De Hugone de Laci iteruni custode transmisso> which is certainly wrong. In Hb. it is, Johannis Dublinensis archi- episcopi in Hiberniam adventus.

3 Viz., in the council at Oxford, A.D. 1177, when he made the grants to Hugh de Laci, &c., as re- lated in Cap. XX. supra. Hoveden says (323 b) : " Rex . . . constituit " Johannem filium suum regem in " Hibernia, concessione et confir-

" matione Alexandri, summi pon- " tificis ;" and (324) that he caused all to whom he had made the grants, " homines suos et Johannis " filii sui devenire, et jurare eis " ligantias et fidelitates de terris " Hibernise."

• Newburgh states (i. 238) that Hugh de Laci, shortly before his death, treated a mandate of recall from Henry with contempt; and that he was aiming at the sove- reignty of Ireland in his own per- son, having even prepared for his brows a regal diadem.

800

A.D. 1184. quas Hugo de Laci alienaverat, terram videlicet Ocad- liesi, ^ et alias quam plures, ad regiam mensam cum omni solicitudine revocavit.

Elapsa vero liieme, convocato exercitu magno, circa kalendas Martii Archmatiam profectus, sacro quadra- gesimali tempore,^ a clero sacro auri tributum execrabile tam exigens quam extorquens, cum suis, per urbem Lugdunensem,^ Dubliniam indemnis est reversus.

In hac expeditione duo miracula contigerunt : primum apud Archmatiam, de passione quam urbem egressus ^ Philippus sustinuit ; secundum apud Lugdunum, ^ super incendio, et cacabo Archmatiensi clero ab Hugone

Supra, pp. Tyrello ^ sublato ; sicut in TopoqrapJiia declaratur.

132 & 133.

A.D. 1185 Pliilip’s expedition toArmagh,

Miracles.

[Cap. XXVL]

Eraclii patriarcha3 in Angliam adventus.

Arrivai of Dum ^ hsBC in Hibcrnia geruntur, advenit in Angliam

pah^iarch’ circa kalendas Februarii,^ menso itinere longo, ab oriente

of Jerusa- in occidentem vergens, vir venerabilis patriarcha lero-

solimitanus, cui nomen Eraclius. Qui claves urbis sacra3,

1 Ocadhesi’] E.B.Cl.Ra.; Ocadh- si, L. ; Ocathesi, Ha. Hb. Rb.

2 The Four Masters simply say, A.D. 1185 : “Philip Unserra (as " they strangely express Worcester " in Irish) remained at Armagh " -with his Englishmen, during " six days and nights iu the middle " of Lent ;” -(vithout any mention of exactions, &c. A fuller account of this foray in Top. Hih., supra, p. 132, &c.

3 Lnydiinensrm . . . Lwjdunnm’] L. R. B. Ila. Cl. Ra. This is Gi- raldus’s Latin rcndering of Lugh- niadh, or Lughbhadh, &c., the Irish name of Louth : sce sitpra, p. 133. Luvedenscm . . Luvedum, in Cam-

den ; Dunensem . . Dunum, in Hb. Rb., and Camden in margin.

• egressus] L. B. Ha. Cl., &c. ; ingressus, R.

3 TiircUol R. B. Ha. Ra. ; Tirello, L. Cl.Hb. Rb.

c Dum’] R. B. Ila. Cl., &c. ; Cum, L. This chapter is repcated, in nearly the same words, in Dc Instr. Princ. II. ; the first part, down to " devolvendum," in middle of Cap.

24 ; the remainder at end of Cap.

25 (pp. 59, &c., and 62, &c.)

" He was at Canterbury, " orandi " gratia," no doubt just after his landing in England, Jan. 29, 1185. Gcrvase (1474).

LIBER II, CAP. XXVI.

361

sacrique sepulchri Dominici, cum regio vexillo, mar- A.D. ii85. tioque signo, ex parte primorura terrre Palestinse, tam 66. fratrum scilicet militise Templi quam Hospitalis ; nec- And offer non et totius tam cleri quam populi unanimi voto et ^in„^on^ ^f acclamatione, Anglorum regi Henrico secundo regni Jerusalem dominium obtulit et subjectionem ; supplicans in lacri- jj ^^^^ mis, et ad regia genua provolutus humiliter deplorans, quatinus ad Terrse Sanctge, ab hostibus fidei jam^ de- speranter afflictse, specialisque patrimonii Christi Jesu subventionem, misericorditer moveatur.^ Alioquin asse- rens, quod infra biennium post evenit, et mente ple- rumque prsesaga malorum firmiter asseverans, regnum universum in Saracenorum et Saladini, tam Egiptiorum quam Damascenorum tunc principis, manus sacrilegas in brevi devolvendum. ^

O quanta tam regis quam regni gloria, quod prseter- missis et prseteritis tam imperatoribus, quam terrarum regibus et principibus cunctis, tanquam in mundi medio non fuerit locus huic remedio, in hunc finalem orbis angulum, et quasi secretis quibusdam oceani secessibus orbem alterum, ad tantse subventionis auxi- lia ^ requirenda pervenitur !

O quanta, et quam^ incomparabilis in terris regi gloria,j^ nec terrena solum sed perpetua, si, statim omissis negotiis cunctis, regnisque relictis et rebus universis, ad tantam Cliristi vocationem, Christi dis- cipulus, tollens crucem suam, Christum fuisset omni posthabita dilatione secutus ; a quo regni sceptrum, et, quod majus est regno, tam gloriosam regni ^ regendi gratiam suscepit in terris, illi regni sui terreni in hac

J jam] E. B. Ha. Cl., &c. Not in L.

2 moveatur’] R. B. Ha. Hb., &c. ; moveretur, L. Cl., De Instr. Princ.

3 auxilia requircnda’] R. B. Ha. Cl., &c. ; auxilium requirendum, L.

•* qiiavi] L., Camden. Not in R. B. Ha. Cl., &c., De Instr. Princ.

• regni] R. B. Ha. Cl, &c. Not in L.

362

A.D. 1185. necessitatis umbra jura conservans, regnum ob hoc coeleste suscepturus !

0 qui ^ tanti regis patrimonium, in hac necessitatis umbra, in hac devotionis experientia, tueri pro posse curaret in terris, de suo quam tutus incommoditatis urgentis articulo fieri posset, tanto patrono tantoque tutore digne munitus.

[Cap. XXVII.] 2

[Regis pat^narchcG facta responsio : et quasi prophetica patriarchce secuta comminatio.

Die vero responsionis ^ Londonise tandem a rege prsefixo ;f multis quidem tam militaris ordinis quam plebeii, per patriarcha) monita, publicosquo tam ejus, quam viri venerabilis et sancti Cantuariensis archiepi- scopi Baklewini, sermones ad populum suasorie factos, The king ^cl Christi obsequia consignatis ; tandem responsum a ^^*’^^^ rege patriarcha suscepit, quod regnum suum absque tutela et regimine destituere, terrasque suas transma- rinas Francorum rapacitati, quibus exosus extiterat, ei inprsesentiarum exponere tutum non erat. Porro de pecunia, tam illa quam olim ad partes illas sibi reser- vandam prsemiserat,’’’ quam et alia statim ei tradenda, ad terrae sacrse tuitionem copiose conferret.

Cui patriarcha ; " Nil agis, O rex, huic stare consilio " si perstiteris ; quoniam in hunc modum nec te salva- " bis, nec Christi patrimonium conservabis. Principem

’ qui’] L. B. Ila. ; si, II. Cl., &c., De Instr. Princ.

■ This chapter not in L. R. B. Ila. Cl. In Ilb. Ka. Rb., Camden. With largc additions, in Caps. 27 and 28 of De Inslr. Princ. II. (p. 64, &c.)

^ A.D. 1185, first Sunday in Lent (March 10), at London : Hoveden. 15th kal. April (March 18), at Clerkemvell : Diceto.

^ pramisentl] Ilb. Ra. Rb. ; pro- niiserat, iu MS. of Dc Instr. Princ. ; transmiserat, Camden.

LIBER II, CAP. XXVII.

363

" enim quserere venimus, non pecuniam : quselibet A.D. 1185. " fere mundi pars nobis pecuniam mittit, sed principem " nulla : virum igitur appetimus qui ^ pecunia indigeat, " non pecuniam quse viro."

Sed quoniam nullum aliud a rege responsum patri- The patri- arclia elicere potuit, ad aliud se denique convertit ; asks for

rocrans ut vel unum filiorum suorum, et si non alium, 0°*^°^^^

° . sons.

saltem natu minorem Joliannem, eis in subsidium prin-

cipem daret ; ut regium semen de Andegavensium stirpe

descendens possit eis, vel ex hoc sm^culo, redivivo

germine suscitari. Ipse vero Johannes, quanquam in John nr-

Hiberniam, ei a patre datam, jam tunc cum grandi ^^^l!^l

expeditione mittendus foret, patrios ad pedes se pro- in vain.

volvens, et ut lerosolimam potius mitteretur, lauda-

biliter, ut fertur, efflagitans, non impetravit.

Videns itaque patriarcha quia nihil proficeret, videns quia neque mel de petra, nec oleum de saxo durissimo elicere prcevaleret, hsec in regem, multis audientibus, comminatorio pariter et prophetico spiritu, verba de- prompsit : " Hactenus inter mundi principes incompara- The patri- " bili gratia, rex, gloriose regnasti, et tuus usque phetic ^^^" " nunc honor ad regise celsitudinis apicem magis ac threats. " magis accrevit. Sed tibi proculdubio, ad hanc ex- " perientiam in qua deficis reservato, et ob hoc a " Domino quem deseris derelicto, gratiaque penitus " destituto, de cetero gloria in eerumnam, et usque ad " finalem halitum honor in ignominiam convertetur."

Hanc itaque propheticam comminationem, quam utinam exemplo regis Ninive per pcenitentiam evacu- asset, sententiamque mutari fecisset, vir sanctus regi,^ nihil ex contingentibus omittendo, ter emisit : primo Londoniis, ut diximus ; deinde Dovoriae ; tertio vero apud Chinonense castrum, in transmarinis. Sed uti- nam patriarcha vir fuisset non habens spiritum, et

1 qui] De Instr. Princ, Camden ; quo, Hb. Ea. Kb. Compare Cic. Be Off., ii. 20.

2 regi] In Hb. Ra., De Instr, Princ. Not in Rb.

3G4 EXPUGNATIO HIBERNICA.

mendacium potius locutus esset ; ^ vel magis senten- tiam comminationis fuisset pocnitentia secuta quam dispositionis.^ Fuifiiment Ut autem, ad evidentiam majorem, paucis summatim anticipemus qure per ordinem postea contigerunt, sicut a prtecone veritatis est propositum, sic vidimus in brevi postmodum divina ^ dispositione completum. Cum etenim septem fere lustra regnando compleverit, sex data sunt ei raundanam ad gloriam, ad conversionis tolerantiam, ad devotionis experientiam : septimum vero, tanquam servo ingrato, tanquam abjecto prorsus et reprobato, cessit ad vindictam, cessit ad serumnam, cessit ad ignominiam.

Secundo namque septimi lustri anno, statim in ipso Prov. xvi. tanti prseconis adventu, quoniam " ante ruinam exal- " tabitur cor," primus ejusdem, quem tanta diligentia procuraverat, de filio scilicet Jolianne in Hiberniam mittendo, pereuntibus opera pariter et impensa, conatus evanuit et ad plenum non profecit.

Tcrtio, qui terras nunquam antea perdiderat, sed semper sufB ditioni potenter adjecerat, Philippo Francorum rege, quanquam annis adhuc tenello, viriliter in ipsum arma sumente, et damna paterna resarciente, Alverniam fere totam amisit. Quarto, castellum Radulfi, et Berri fere totam.

Quinto vero septimi lustri anno, et ab adventu

patriarchfB quarto, non solum Francorum rege Philippo,

sed et Pictaviensium comite Ricardo simul cum ipso in

patrcm insurgente, urbes Cenomannensem et Turonensem,

cum castellis multis, et demum seipsum : juxta iUud

Ps. ci. 11. psalmistce, “A facie irse et ‘^’ indignationis tnse, quia

Ps. ixxii, " elevans allisisti me ; " et illud, " Dejecisti eos dum

l^’ " allevarentur ; " et illud Gregorii, " Quos diu Deus ut

In Evang. ’ i • i „-,

Ifoni. xiii. " convertantur tolerat, non conversos durius damnat. J

§5. .

’ cssct] llh.Ha., De Instr.Princ.; fuissct, lib.

• dispositionis’] Ilb. Ea, Rb.,Cain- (U n ; dcspcrationis, I)e Instr. Princ.

■* divitial Ilb. Ra., De Instr. Princ. Not in l»b.

’ e<] Ra., De Instr. Princ, with Vulgate. Not in Ilb. Kb., Camdcn.

LIBER II, CAP. XXVIII.

365

[Cap. XXVIII.]

De regno ^ Palestino in Saracenorum onanus devolitto.

Veramtamen ad majoris meriti ^ palmam divina forte dispositione rex reservatur : quanto majus est diruta penitus reparare, quam ruinosa fulcire ; lapsa suscitare, quam labentia sustinere ; prcecisa redintegrare, quam saucia sanare; destructa reformare, quam debilitata firmare.

Et quoniam,

" Hectora quis nosset, felix si Troja fuisset ? Ovid.Trist.

" Ardua per prseceps gloria stravit ^ iter,” and 74.

quanto gravior et instantior m-get adversitas, quanto

nebulosse tenebrositatis et turbationis densior incumbit

obscuritas, tanto luce clariore strenuitatis gloria prse-

fulgebit.

Occulto namque Dei judicio, sed nunquam injusto, A.D. ii87.

vix elapso post biennio, * vel ad ulciscendam minus Pakstme „ . . subdued

Terrffi Palestin^ lerventem orientalis ecclesise devotio- by the a Parthis subactio. ^q^-^^ ^qI ^d exercendam et experi- ^arthians.

endam fidei fervore devotam occidentalium obedientiam, paganis et Parthis de gente Christiana permissa est victoria.

Unde ^ et illustri Pictaviensium comite Ricardo, in Earl auris auditu primo, necdum certo fama volante tam Po*Jt(^

’ There is no new chapter in L., this being a continuation of Cap. 26 supra. De regno, ^c, is the head- ing in E. Initial letter only, to indicate new chapter, in B. In crucis ohsequia principum signatio is the heading of CI. Hb. Eb., Cam- den.

" majoris vieriti’] L. R. B. Ha. Cl. Ea. ; amoris meriti, Hb. Eb. ; amo- ris majoris meritique, Camden.

^ vadat instead of stravit in Ovid.

• It was more than two years.

The decisive battle of Hittin, where the Holy Cross was captured, was fought July 4, 1187, and Jerusalem ■was surrendered Oct. 3.

^ This section, in nearly the same words, is repeated in De Instr. Princ. III., 5 ; where it is added that the disastrous news from Palestine ar- rived “ad occiduas partes, circa " kalendas Novembris.” Giraldus’s " about the kalends of November " may mean any day almost, eitber in October or November ; and it M’as

366

EXPUGNATIO IIIBERNICA.

cross.

66 b. Also Henrj- II.

And the

Roman

emperor.

A.D. I18S. Ricardi Pictavia; miserabilis casus nuncio, statim in urbe takesthe comitis crucesignatio. Turonensi strenua devotione crucesig- nato, et Cisalpinis principibus tam nobilis ausus exemplo donato, prsedictus Anglorum rex, comitis pater, Duorumregum ^^ Pbilippus rex Francorum, laudabili signatio. semulatione, quanquam discordes ad

and Phiiip invicem antea fuerint, eodem in loco, et eadem hora, apud colloquium Gisortii, persuadente qui ad boc venerat Tyrensi archiprsesule, immo gratia desuper inspirante favorem, cum multis et magnis tam cleri quam popul i ^ viris, unanimi concordia ^ crucis signaculo sunt insigniti. Romani impera- Sicut ^ autem ad comitis exemplum toris signatio. reges, sic ad regum exemplar Romanus

imperator Frethericus, necnon et ad monita venerabilis Albanensis* episcopi et E.oman8B ecclesiae cardinalis, illo cooperante a quo sancta desideria, recta consilia, et justa sunt opera, ad Lcetare lerusalem,^ in curia illa magna quam curiam Dei vocant, in nobili urbe Ma- guntina, cum majoribus regni Teutonici ordinis utrius- que viris, crucem magnifice suscepit.

Igitur ad tanti lapsus reparationem, pree aliis cunctis Angiorum, ut creditur, rege reservato, si victoriosum vitfe labentis cursum cum hac quoque tanta victoria felici fine compleverit, de ipso ^ proculdubio famosum Merlinus Am- iUud Merlini Ambrosii vaticinium con- brosius. at.at essB complendum : " Principium,"

inquit, " ejus vago afiectui succumbet ; et finis ad su- " peros convolabit."

probably the tidings of the fall of lerusalem, -which may well have reached the West by the middle of November, that determined Richard at once to take the cross. But see Mr. Stubbs, in Introduction to Iti- nerarium, Sfc, regis Ricardi, p. cxv., and note 3.

’ After populi is added utrinquc in L. ; but it is in no other MS.

• circa kalend. Fcbruarii is added

after concordia in De Instr. Princ. It -was on 12th kal. Feb. (Jan. 21), 1188. Hoveden, 365 b.

3 This section in Dc Instr. Princ. III., 5.

4 Albaiicnsis’] R. B. Tla. Cl., &c.; Albaniensis, L.

5 Fourth Sunday in Lent, March 27, 1188.

^’ After ipso is added quoquc in L. ; but it is in no other MS.

LIBEB II, CAP. XXIX. 367

[Cap. XXIX.]

Subita regum discordia. ^-^- ^^88.

Inter reges tamen, et, longe sorte pejore, inter Discord I , ., II’. L- • i’i" between

patrem et comitem, nostis antiqui macnmatione, sum- Henry ll.

mique Eectoris, peccatis exigentibus, permissione, post ^nd tis son

tantam concordiam, ad detrimentum et dilatorium and the '

laudabilis ausus impedimentum, subita suborta est et ^^S of

inopinata discordia ; ^ tanquam ipsis indignis, aliis,

divinse dispositionis intuitu, tantse restaurationis honor

debeat exhiberi,

Aut forte, juxta Gregorii sententiam, " Adversitas, S. Greg. ♦ " quse bonis votis objicitur, probatio virtutis est, non ix^i'22.^^^ * " indicium ^ reprobationis. Quis enim nesciat quam (Migne.iii. " prosperum fuit quod Paulus ad Italias vergebatur ? ^ " Et tamen vehemens ^ naufragium pertulit : sed navis " cordis in maris ^ fluctibus integra stetit." Sic igitur, quoniam virtus in infirmitate perficitur, et aurum igne probatur, fidei constantia, tribulationibus fi-angi nescia, more sinapis plus excrescet ; et contra casus adversos, contraque graves fortunse insultus, fortior animi mag- nitudo resurget.

Utinam ^ igitur cum favore plebeio, popularique plausu, cum vise substantia juste qusesita non extorta, larga liberalique manu et non contracta, pura et elimata per pcenitentiam conscientia, prorsus “^ invidia carente

1 In July 1188 they were at , " Paulus apostolus prsedicaturus ad fierce war again : Hoveden, 367 b. Richard had commenced hostilities some time before.

2 “judicium,” Greg., and Itin. Kamb. of our author, ii. 13 (end), where this again quoted.

3 vergebatur’] K. B. Ha. Hb. Rb. ; vergebat, L. Cl. Ra., and Itin. Kamb. Iq Greg. the passage is, “beatus

" Italiam veniebat.”

■* " veniens,” Greg.

5 " marinis," Greg.

^ Hence, down to end of next chapter, forms Cap. 27 of Sijmb. Elect. III. (vol. i. 393). Also in De Instr. Princ. III., 15 and 16.

7 prorsus . . arrogantia’\ Not in R. B. T. Ha. CL, &c. In L., Be Instr. Princ.

368

A.D. 1188. et arrogantia, principes nostri in hujus expeditionis aggressum proficisci meruissent.

O quam mallem his comitatos, cum paucioribus sed potioribus, ^ Deoque placentibus viris, laboriosum hoc iter sed gioriosum arripuisse, quam his sine, de multis et immensis pecunife thesauiris, sed undecunque con- gestis, de multitudine gentium infinita, sed non una- nimi, non concordi, lioc in ago superbire.

Yeteris namque testamenti percurre seriem, citeriora

67.   quoque  respice    tempora,  et   prsecipue   partium  illarum 
    

exempla : semper invenies non virorum seu virium,

sed potius virtutum copia, divinaque magis gratia

quam humana potentia triumphatum. Nam, ut ait

[Cassiodorus,^ " Popuhis armatus sine Deo inermis est."

Unde] Seneca ; " Non populorum numerus, sed pauco-

" rum virtus pugnam conficit."

A.D. 1189. Prtedictis itaque quatuor, ut creditur,^ imperator

‘^^ d^^^fi^^t Frethericus, quanquam Cisalpinorum * principura in

to set out imperatoris signaculi susceptione postremus, in operis

matiivatio. tameii executione, laudabili maturatione se

primum exhibuit.^ Quem tanto cumulatiore tam in

coehs pahna, quain in terris gioria, dignum dixerim,"

quanto regnis amplioribus rebusque rehctis, tantique

imperii cura posthabita, terminum primo statutum

animosa constantia non prseteriit.

on the crusade

’ sed potioribusl L. E. B. T. Ha. Cl. Ra. Not in Hb. Rb., De Instr. Priric, or Camden.

• Cassiodorus . . . ■unde’] T. Ila. Cl., &c. Not in L. R. B. In Be Listr. Princ. the Cassiodorus quota- tion comes after Seueca’s, and is attributed to some sacred writer : " Et alibi quoque, Scriptura tes- " tante, Populus," &c. I have not succceded in verifying either quo- tation.

:> )// creditar’] R. B. T. Ila. Cl.,

&c.; comitatus, ut credebatur, L., De Instr. Princ.

•* scis alpinorum, R. B.

■^ According to Diceto (045), he set out on St. George’s day, April 23, 1189. See Itin., Sfc, regis lii- cardi, pp. 42 and 43, and Mr. Stubbs’ note.

" Quem . . . dignum dixerim’] R. B. Ila. Cl. Ilb. Ra. Rb. ; Quem . . dignum duxerim, T., Camden ; Qui . . se proculdubio reddidit dignum, L. and IJc Iiisir. Princ.

LIBER II, CAP. XXX. 3G9

[Cap. XXX.] ^

Visio, et visionis expositio. A.D. ii89.

Unde et visionem, quam super hac temporis nostri Vi.sion miseria, et crucis Christi contumelia, milii miserrimo, ^oCJiral- mihi minimo, et quanquam crucesignato, a crucis ilus. taraen obsequiis longe alieno,^ llle ^ revelavit, qui in- terdum qure abscondit a sapientibus revelat parvulis, hic evidenter evolvere pra^ter rem non putavi.

In illa io-itur intestina et detestabili nimis Anwlo- AtChinon ; runi regis et comitis Pictavensis [circa id idem tem- ^jyy ’ pus emersa] “* discordia, apud Chinonense ‘^ castrum cum rege constitutus, sexto idus Maii, nocte in somnis, et noctis hora quasi circa primum gallicantum, ^dsus sum niihi videre turbam hominum multam, in coelum in- tuentem, et tanquam novum aliquid admirantem. Ele- vans igitur oculos, et suspiciens quidnam esset, vidi intra nubium quarundam densitatem clarissimpe lucis splendorem erumpere ; et statim, separatis ab invicem nubibus, tanquam inferiore hoc coelo ibidem ex parte reserato, oculorum acie per fenestram illam ad era- pireum usque transpenetraute, in multitudine raulta curia illa coelestis apparuit, intentatis ei ^ undique armorum oraniura generibus, in direptiouem data, et tanquam hostibus ad mactandum exposita. Videas liuic gladio caput, illi brachium amputari; illos sagittis eminus peti, illos lanceis ^ cominus, illos sicis trans- penetrari. Et cura intuentiura multi, vel propter ful-

1 This chapter not in Ha. i ^ Chinonense^ E. B. Cl., &c., De

• et qiiunquam . . a//eHo] R. B. ; 7ns<r. Pnnc. ; Cinnonense, L. ; Chin-

et tamen a Domino in hac visione visitato, L. Cl., &c.

^ Ille} K. B. T. Cl., &c. Not in L.

nonense, T. Camden.

« 62] L. CI. Hb. Kb., De Instr. Princ., Camden. Not in R. B. ; illis, Ra.

■* circa . . emersa’] Not in L. R. " After lanceis is added " et gia-

B., De Instr. Princ. In T. Cl., &C. I " diis” in De Instr. Princ.

A A

370

EXPUGNATIO niBEHNICA.

A.D. 1189. gorem nimium, vel propter rerum visarum seu terro-

Giraiduss yQy^ ^.g^^ pietatem, proni in facies suas cecidissent, ad vision. ’ … …

exitum rei videndum visus suni mihi sino-ula lono-e

O O

diutius aliis et diligentius intueri. Completa igitur in

brevi quasi de aliis cunctis victoria, principem ipsum

militiae coelestis, tanquam in medio suorum et majes-

tate sedentem, sicut depingi solet, carnifices cruenti

communiter invadunt ; et umbilico tenus a dextris

illum a throno extrahentes nudato pectore, dextrum

ei latus lancea confodiunt. Et statim vox terribilis

valde secuta est, in hunc inodum ; " Woch, Woch,

" Pater et Filius ! Woch, Woch, Spiritus Sauctus ! "

Sed utrum desuper demissa, an a^ circumstanti populo

prolata fuerit, hoc mihi datum est ignorare. Et sic

mihi 2 demum tam vocis hujus quam visionis terror

experrecto somnum excussit.

G7 b. Illum itaque testem invoco, cui nuda et aperta sunt

omnia, quoniam me statim in strato rcsidentem, et

hsec mecum anxie recolentem, tantus per dimidiam

vel amplius horam, et tam vehemens carnis et spiritus

horror iuvasit, quod fcre extra me factus, a mentc

trausu’o et dementire timebam. Verumtamen ad uni-

cum illud sahitis humance refugium promptissima devo-

tionc recurrens, et signo crucis creberrimo tam frontem

signans quam pectus muniens, sequentem noctis illius

partem usque ad auroram duxi insomnem. Et sic,

divina opituLante gratia, tandem ad me reversus, mihi-

que ’ demum plena securitate sum restitutus. Nuii-

quam tamen ad animum, nec etiam liodierno die,

absque horrore magno visionem potui revocare. Quid

enim tcrribihus, quam a creatura conspici fcrro con-

fodi Creatorem? Quis coelorum civcs, Deique domes-

’ f(] L. Cl., &c. Xot in R. ; " circuin a stanti," •written ns one word, in 15.

• mi/tr\ E. B. T. n., &c. Not in L.

•■’ mlknpicl L. R. B. T. Cl.. .«^jc. ; mihi. Dt! In.ttr. Princ. and CamdeD.

vision.

LIBER II, CAP. XXX. 371

tlcos, hominuraque patronos, in csedem trahi videat etA.D. ii89. turbari non turbatus ? Quis, inquam, ipsum naturse ^’“Jf”^’^ Dominum, et universitatis Figulum, pati conspiciat et non compatitur ?

Quid autem hsec sibi visio velit, et quid portendere valeat, absque prpejudicio paucis absolvam. Qui olim in propria persona passus est pro suis, nunc iternm se pati significat, sed in suis. Et qui per crucis triumphum ad dexteram Patins ascendens, regnum suum victoriosus intravit, illi jam hostes facti in capite regnum auferre, majestatem minuere, ecclesiam sub- vertere nituntur, quam ipse sibi fuso sanguine com- paravit. Ideoque, ut arbitror, non in cruce, sed in majestate apparuit hsec passio ; tanquam, cruce jam perdita et do medio sublata, illam, quam in cruce sibi acquisierat, liostes ei majestatis gloriam auferre con- tendant.^ Vel potius, sicut^ in terra illa sacra, quam post tot et tanta corporalis prfesentiae suse sacramenta, demura proprio cruore consecravit, fideles sui, non in cruce nunc, sed armis et bellico certamine passi sunt, sic suam ipse passionem istam, quam in suis quodam- modo nunc sustinet, ubi in majestate Patri conregnat, non in cruce voluit, sed in armis et bellico tumultu declarari. Sicut et eodem supphcii genere, quo Romge passurus erat Petrus, se quoque passurum in Petro testatus est ipse,^ dicens, " Venio Romam iterum " crucifigi."

Totam itaque coelestem curiam csedi per compas- sionem simili strage designavit ; suos volens ad vin- dictam vel tanti doloris ostensione provocari.

De voce autem illa, a barbaris incipiente, et in Latina verba descendente, quod^ milii videtur edis-

1 contendant^ L. R. B. Cl. Hb. Ra. ; contendunt, Rb., De Instr. Princ, Camden ; contendent, T.

• sicufl Not in R. B. T. Cl., &c. In L., De Instr. Princ.

3 ipse’] R. B. T. Cl., &c. ; et ipse, De Instr. Princ. Not in L.

■• cjuod’] L. R. B. Cl., &c. ; quid, T,, De Instr. Princ, Camden,

A A 2

372

A.D. 1189. serani.

Giraldus’s

vision.

Woch, Woch, Teutonica^ lingua, quasi geminata dolentis interjectio est. Idem ergo sonat ac si dicere- tur, " Heu, lieu, Pater et Filius ! Heu, heu, Spiritus " Sanctus ! " seu, " Yve, Yx." ^ De junctune namque ratione non discutio, cum modo"’ sententia pateat.

Quod

ergo,

inter tot linguarum genera, luguber ille

planctus a Teutonica lingua coepit, et terminatus est in Latinam, signi6care potest quod prpe variis mundi nationibus, Teutonicie tantum et Latinae lingu» popu- lis, eorumque principi, Salvatoris injuria, sicut vin- dictse declarat maturatio, molesta videtur.

Absit enim ut de futura fidelium strage, et prse- cipue populorum eorundem in hujus expeditionis ag- gressu, passio vel planctus intelligi queat.’’

[Cap. XXXI] 5

Notahiles in Aitglia itostrl tein^^oris eventiis.

Notabiles igitur nostri temporis in Angliam adven-

Notable ad-

events in ^“3, et memoria dignos eventus, occasionaliter inter-

1 Teutonical L. B. T; Theuto- nica, K. (and afterwards).

• seii Vcp, Vce’\ R. B. T. Cl., &c. Not in L.

•’ cuni modo] L. B. ; dunimodo, R. T. Ci., &c.

•> In T., aud in tlie Du Listr. Princ, is here added : " Videat ita- " que lector <iuemadmodum quod " ex visionis natura evenire posse " verebar, quoniam id, quod minime " volebam, minus expressi ; sed " tamen intactam ex industria non " reliqui. Porro ex post facto cla- " ruit, et nimia evidentia palam " fuit, lugubrcm illam duarum lin- " guarum lamentationem, non pra?- " teritam, ut primum exposui, sed

" futuram potius duorum eorundem " cum suo duce populorum stragem " lamentabilem desiguasse.”

Fredcrick Barbarossa, emperor of the Komans, ■when on his way to Jerusalem, was drowned iu the river Sapliet, somewhere between Iconium and Antioch, July 25, 1 1 90 : Diceto, G55, 64. But see Mr. Stubbs’ //;- nvrarium, Sfc, regis liicardi, p. 54, &c. A raere remnant of his anny succeeded in reaching the Holy Land.

• This chapter forms Cap. 29 of Si/mk Ekct. III. (vol. i. .393). It is repeated also in Dc In<;lr. Princ. ii. 30, It is omitted in Ila.

LIBER II, CAP. XXXI. 37S

serere, et quasi sub epilogo in meclium deducere non Engiand,

• •,. , . in Giral-

mdignum reputav]. dus’stime.

In primis itaque detentorum Angiicani regni, contra legitimum beredem Henricum, Henrici regis ex fiba Matillide nepotem, inopinatus accidit occasus : et primo tam militis insignis Eustacbii,^ Stepbani regis filii, et generi - Francorum regis Lodovici, quam matris ejus- dem, reginte MatiHidis, et comitissse Boloniensis, subita in fata concessio.

Deinde Stepbani regis AngUte et Henrici ducis Normannise concors ad invicem facta est adoptio.

Et subsequenter Stepbani regis rebus bumanis ex- emptio. [Regina3 ^ Alienor desponsatio, et de corona in coronam translatio.]

Gloriosa statim ducis in regem suWimatio; et Hen- rici secundi coronatio.

Nobilis castri Brugensis supra Sabrinum fluvium A.D. 1155. obsidio ; et militis egregii Hugonis de Mortuo-mari, terribili cunctis exemplo, ad deditionem compulsio.

Quid plura ? Ad aspera complananda, et fortia con- fundenda, prosperis ixbique casibus, sicut regni deten- torum, sic subita pacis ejusdem turbatorum omnium, et tara fratrum primo, quam postea quoque filiorum eversio.

Apud Venedotiam, bellica semper in incertum A.D. 1157. ludente fortuna, non absque railitum multorum in arcto silvestri juxta KolesbuUe,’* id est Carbonis col- lem, dispendio, principis Oenei subactio.

1 Eustachii] L. R. B. Ra. ; Eus- tacii, T. CL, &c.

• gcneri^ L. R. B. CL, &c., Cam- den ; sororii, T. Ra. ; generi sive sororii, Dc Iiistr. Princ. Eustace, id Feb. 1140 (Gervase, 1350), inar- ried Con.stance, daughter of Louis VL, and sister of the then reigning king Louis VII.

** Regina . , . translatio’] Not in L. E. B. In T. CL, &c., Camden. Not in De Iiistr. Princ, nor the preceding clause about Stephen’s death.

■• KoleshuUc’] R. B.T.CL; Coles- hulle, L.

374 EXPUGNATIO HIBERNICA.

A.D. 1159. Quanquam inutilis, sumptuosa tamen et nobilis apud Kotabie Tolosam expeditio.

6VCDtS.

Inter Lodovicum Francorum regem, et Henricum Anglorum principem, varia utriusque partis deliratione,^ frequeus bellici certaminis altercatio.

A.D. 1163. In australis Kambria? finibus Anglorum rege tonante, interventu Oenei avunculi sui, apud Pencader, id est Cathedrce caput, principis Resi deditio.

A.D, 1164. Apud Clarendunam, Cantuariorum archipreesulis Tliomse, et sufFraganeorum antistitum, consuetudinum, quas avitas vocant, verbo tenus,- non spontanea sed extorta concessio.

Meriinus Tunc impletum est^ illud Merlini Am- Ambrosius. brosii ^ vaticinium : " Et lingufe tam-orum " abscidentur."

A.D. 1164. Apud Norhamptonam, in patrem crucis bajulum, et crucifixi jura tuentem, injuiiosa curia3 totius concla- matio. Et eadem nocte, clandestina ejusdem in exilium discessio.

Merlinus Tunc ^ impletum est illud Celidonii ; " Oves Celidonius. " iiisurgent in pastorem ; et procul a caulis " expulso rectore, longe a regimine balatus earum."

A.D. ii6j. Reginaldi Coloniensis ‘^ archiepiscopi, et imperatoris cancellarii, ab imperatore Fretherico ad Anglorum regem transmissio. Qui inter nepotem imperatoris, Henricum scilicet, tam Saxonise ducem quam Baioarise,^ et primsevam regis filiam Matillidem, matrimonii con-

fMra</one]L.R.B.T.Cl.,&c.; I ^ esQ L. E. B. T., Dc Instr. delicatione, Ra. ; deliberatione, De \ l^rinc. ; esse videtur, Cl. Hb., &c. /Hs<r. P/7«c., Camden. ! / Ambrosii’] L. K., &c. ; Silves-

tris, De Instr. Princ.

• After verbo tenus is added " et " scripto quoque, ut fertur, videtur," in Hb. Kb., Caniden. It is also in

• This prophecy in L. K. B. T. Not in Cl. Hb., &c.

6 Coloniensis’] K. B. T. Cl., &c. ;

Cl. Ka., but without the " videtui-." | Colosiensis, L.

" Et bcripto " only is in De Instr. 1 7 Baioarial L. B. Cl. ; Bavariic,

•P’’’"^- I K. T. Hb., &c.

LIBER IIj CAP. XXXI.

375

traheiidi suasov efiicax factus^ et pcrsuasor: scliismatLs Notable quoque, qiio timc Alemannica exorbitaLat ccclesia, factus incentor, nec obtentor.

Contra Petri tamen catliedram, Cantuariasquc prse- sulem, non longe post, regio edicto, publica per reg- num pejcratio.

Nec mora : nuncii ducis,^ tam comes scilicet Gunce- linus, quam aKi prjBpotentes SaxonicC viri, propter liliam. resfis in Auoliam venenmt.

Henrici tertii, filii Henrici,^ in Cantuariensis eccle- G8 b. siae prsejudicium, celebrata Londoniis ab Eboracensi ^-^- ^^’’^- coronatio.

Nuncii de Hispania, filiam regis Alienor Aufulso, a.d. iig9. regi Toletani et Castellse, legitime copulandam obnixe (piceto, postulantes, et impetrantes, advenere.

Dermitii, in exilium depulsi, ad Anglorum regem a.D. iigg accessio.^ Et tam SteplianidjB primo,’’ quam postea quo-"^^’^* que *" Ricardi comitis in Hiberniam transfretatio.

Apud Powisensem provinciam, nobilis Albi monasterii A.D. H65. expeditio. Et ejusdem, non absque damnosa obsidum demembratione, et hostium quamplurium interemptione, exuberante pluvialium aquarum inundatione, indemnis reversio.

Martyrium TboniiE. A.D. 1170.

Crebra miraculorum coruscatio.

Nobilissimi viri, et utraque simul tam genii quam a.D. 1 1 7 1 . ingenii, tam animi’’ quam atavi nobilitate prasditi, et regia stirpe prseclari, Henrici Guintoniensis episcopi, apud Guintoniam felici fine ’ decessio.

i/acto] E. B. ; factus est, T. Cl., &c. Not in L. at all.

• dacis^ L. CL, &.C. ; regis, E. B.

^ After Henrici is added " regis," in L. only.

^ ctcccssio’] L. R. B., De Instr. rrinc. Not in T. CL, &c.

•» primo and postea quoque’] Not in L. In all tlie otlier MSS.

•^ animi] L. E. B. Cl., &c. ; avi, T. (but by alteration from " animi"). It is also a various reading in mar- gin of Camden.

7 felici Jine} L. R. B. Cl., &c. ; felLx, T. Hb., Camden ; felici, by itself. Rb.

376 EXPUGNATIO HIBEHNICA.

A.D. 1171. Regi.s in Hiberniam excursus.

Notable Conspiratio tam procerum in priucipem, quam filio-

t^ V c LL lo >

rum in parentem.

Duorum cardinalium in Normanniam adventus, ut de martyris morte scrutinium facerent.

A.D. \i7-2. Regis reversio, et tam subita ab Hibernia in Kam- briam, a Kambria in Loegriam, a Loegria in Nor- manniam transvolatio. Et repentina tam cardinalium quam Francorum regis complacatio.

A.D. 1173. Prima regis junioris, cuin duobus IVatribus suis, iu Frauciara a patre discessio.

Belli biennalis et plusquam civilis inaudita regis et inopinata tam de hostibus victoria, quam de victis

Supra, misericordia. Sicut in fine prioris libri, ante regis de-

p. 300. scriptionem, de captis tam Cestrios comite quam Leices- trise,^ necnon ^ et Albanise rege, dilucida brevitate de- claravimus.

Huguntionis Petri Leonis, tituli sancti Angeli cardi-

A.D. 117G. nalis, in Augliam transmissi legatio. Sub quo conci- lium totius Anglia^ cleri Londouiis convocatum, propter contentionem inter arcliiepiscopos ibidem obortam, Ricardum scilicet Cantuarieusem et ^ Kogerium Ebora- censem, de primatire dignitate, et prima cathedrarum sede, allegatis demum hinc inde tam pugnis quam bacu- lis et virgis, aborsum fecit.

A.D. 1176. Nuucii Guillelmi regis Siculi, tam episcopus scilicct Capuanus, quam Daiferus electus Troiauus, necnon et comes Florius, propter Joliannam regis filiain juniorem suo principi copulandam, advenere.

A.D. 1177. Nuncii regum His})ania.% Castella3 scilicet et Navarijp, qui super terris quibusdam et casteliis, unde inter ipsos magna fuerat ’ orta contentio, se Anglorum regis arbi- trio standos firmiter compromiserant, in Angiiam vene-

Lrlrcstrnr ] l!. B. Cl., &c. ; •’ cl} K. 15. T. Cl., Sic. Not in

Leircestriir, T/. L.

• nccnoiij n. li. T. Cl., &c. ]S’ot ’ fiirrat] L. K. 15. Cl., i^c. ; fuit,

in L. T., Ciinulen.

LIBER II, CAr. XXXI.

377

riwt. Undc et rex, convocatis iu urbe Londoniensi A.D. 1177. jurisperitis et sapientibus regni totius ordinis utriusque Not^l^ie viris, quoniam causaruiu merita partium assertione panduntur, auditis liinc inde utriusque partis allega- tionibus, ab advocatis et causarum patronis utrinque peroptimis ; quorum mius tamen inter alios flvmosissi- mus, Petrus scilicet Kardonensis, qui ex parte Navarise principis venerat, mira eloquentia longe pn^poUuit ; rex sapienti fretus consilio, media statuens incedere via, litem dirimere transactione curavit, ut aliquo dato, aliquove retento, jactura neuter Isederetur enormi ; sed 69, sicut ab utroque fuerat judex electus, sic de utriusque, si fieri posset, factus indemuitate solicitus. Igitur, transactione formata, et iu scriptum redacta, ad caute- lani princeps judiciale quoqvie scripsit examen: ut si forte pars alterutra transactioni stare recusaret, demum diffinitiva ]is sententia dirimeretur.

Adventus Lodovici Fraucorum regis in Angliani. A.D. 117O, Qui Cantuariam peregre profectus, martyris egregii, quem in vita sufiragiis, exilii tempore, tanta diligentia sustentaverat, ejusdem in morte sufiragia devote pos- tulaturus accessit. Et scyplio aureo, tani artis quam materias majestate non infimo, in loco ubi sacruni cor- pus reconditum fuerat, decenter oblato, cum ad luartyris tumbani prostratus aliquamdiu ^ declinasset, et in dextro lateralis marnioreique lapidis foraminc aptum coronee caput diutius apposuisset, demum ab oratione resurgens, ut peregrinationis suee memoriam perpetua largitione muniret, astantibus Anglorum rege et Flandrensium comite, necnon et loci ejusdem tam archiprsesule, quam conventus priore, cum aliis viris niagnis, Cantuariensi coenobio ceutum vini niodios annuatim impendit.

Meriinus Tunc ^ iiupletum est illud Merliui Celi- Cehdonius. ^qt^[{ A’aticinium ; " Venient oratores ab

^ aUqitamdin] L. II. B., IJc. Inslr. Piinc. ; aliquautuhim, T, Cl., &c.

• This prophecy iu L. 11. 13. T. Not in Cl., &c.

378 EXPUGNATIO HIBERNICA.

A.D. 1179. ‘■ orieute, et temirum tam principes quain primates Notable ‘« [j^ occidiiis occani fiuibus novi vestiijia martyris

cvents. 11,), o ./

" aclorabuiit. A.D. iiso. 8ecuuda discessio regis Hcnrici tertii, et comitis

Gaulridi. Et mors iuojiinata regis junioris apud

Martbellum.^ A.D. 1184. Adventus Colonicnsis arcliiepiscopi Godefridi, cum

Pliilippo Flandrensium comite, Cautuariam peregre

profecti. A.D. 11S6. Mors comitis Gaufridi. A.D. 1185. Adventus Eraclii patriarchaB. Et prima Johannis

filii regis in Hiberniam transfretatio.

Hsec igitur fere omnia, sicut per ordinem sunt hic

disposita, sic non longis ab invicem temporum inter-

stitiis, nostris diebus acciderunt, et annorum spatio

quasi triginta trium r’ Giraldus"s Q qua,m feliciter successisse probaverim, si ille,

reflectioiis • i i • i i , l- ^

thereon. cujus ad gloriam nsec propemodum cuncta contigerant, quem adeo quasi blandiendo in singulis fortuna, si quid tamen fortuna est, in tot articulis tam fortunate provexit, vitse temporalis comoediam felici fine com- pleverit ; et duplicata, immo multiplicata favoris gratia, a tauta terrestri gloria transire valuerit ad {eternam.

Hoc autem facile ^ fieri potuisse crediderim, si ad no- bilem illam Christi citationem,’^^ qui quasi pro tantis ^aticO suse muneribus in terra coUatis^ remunerari petiit [et] ^ in terris, citra lapsus omnes [et dUationes] ^ statim obtemperando, se promptum ac devotum ostendissct.

• Martkellum-] II. T. CL, &c. ; | » /acfVe] R. B. T, Cl., &c. ; per-

Marehellum, B. ; Martellum, L. fucile, L., Dc Instr. Princ.

• (riginta trium’] L. 11. (by alter- ^ citationcni] L. B. B. (H.having

atiun), T., &c. ; triginta, B., and U. i " velvoca" interlined over"cita"");

origiually. After tliis is added, in j vocationem, T. Ci., &c.

T., but in no MS. of the Expuynatio, \ ■’ in terra coUatis] Nct in L. B.

" (iuibus expletis, per quatuor an- 1 In margin of I. In text of T. Cl.,

" nos et dimidium subsequentes, nec i &c.

" i)lures, rex. Ilenricus seeundus | ‘■ ct and cl ililationes] Not in L.

" vitam produxit." ] II. B. In T. Cl., &.e.

LIBER II, CAP, XXXI.

379

Et qui ^ per sex lii.stia miindo tam gloiiose regnaverat, Notable septimum salteni id videlicet tantillum temporis, vel si amplius forte indultum fuerit residuum totumDeo dicando Christo regnasset ; totique CLristianitati, in lau- dem et gloriara utramque, tam terrenam quam seternaui, feliciter militasset. E.es etenim regiaj semper hactenus, ad gioriai cumulum, continuo in ^ incremento stetere : ^ abhinc autem, variata sorte, paulatim retro sublapsie, multa priEter solitum detrimenti damna sensere.

Spectandum quippe cst viro prudenti, quia fortume favor instabilis, et rota volubilis. Cujus experientiam ’ virentis ietatis viri perpauci, longssvi vero temporis vix ullus evadit. Quid enim magni " gloriani extinxit, qui tot in orbe triumphis excelluerat, tantam in urbe pr?ecellentiam ‘^ obtinuerat, nisi, quod annorum accidit antiquitate, ut ipsum qui sumnios olim digiiitatis gradus ascenderat, quos nec ultra sublimari, nec in illis ‘^ diutius stare permissum fuerat, ab alto necesse fuit ‘^ ad ima corruere ? Unde post tantam dictatoris et optiini civis eminentiam, post multas et crebras varia de gente victorias, tanquam fastidiente jam desertus a fortuna, tam occidentali taudem quam orientali depulsus^ im- perio, vir olim victoriosus postmodum ignominiose victus occubuit.

Et e diverso. [Unde Lucanus poeta ;

" 0 faciies dare summa Deos, eademque tueri " Difficiles."] ^'^

GO b.

Pbarsal. i. 511.

" Et qui . . viilitasset"] Not in L. B. In margin of K. In text of T. Cl., &c.

• inj Not in R. B. Cl. In L. Hb., &c.

3 stetere} R. B. T. CI., &c. ; ste- terunt, L.

• experientiam is at the end of the sentence, after evadit, in L. only.

• Camden has " Pompeii " before magni. It is in no MS., and not in De Instr. Princ,

® prceceUentiaml L. E. B., De Instr. Princ. ; excellentiam, T. Cl., &c.

7 ?7/m] L. E. B., Dc Instr. Princ. ; ipsis, T. Cl., &e.

s fiiitl R. B. T. Cl., &c.; fuerat, L., Dc Instr. Princ, Camden.

‘■" depulsus"] L. R. B. Cl., De Instr. Princ. ; demum pulsus, T. Hb., &c.

‘" This quotation not in L. R. B. T., De Instr. Princ. In Cl. Hb., &c.

3S0

EXPUGXATIO HIBEllNICA.

Quid Julio, quid Macedoni Alexandro, tam amplis landum titulis gloriam in asvum accumulavit, nisi quod in axis culmine, nisi quod iu arce victorite jam coustitutus, fortuut’© malitiam, volubilemque desceusum, maturata morte pr?evenit uterque ?

Spectandum quoque est, et semper in animo principi tixum habendum, quoniam clemens ille Plasmator om- nium et Gubernator, quanquam longanimis sit expec- tator, puta peccantium plus conversionem appetens quam eversionem, tamen sicut convei^sis et correctis pius indultor, sic perversis et pertinacibus, in terris plerumque pcjenam inclioans, gravis est ultor et punitor.

His autem occasionaliter hic interpositis, ad historiae seriem revertamur.

A.D. 1185.

[Cap. XXXIl.] Johannis Jilil regis in Hihcrniarii excnysibs}

JolinV Prseparatis igitur et expeditis ad tantam expedi-

expcditioa ^ionem, patris opera, necessariis, Johannes, Anglorum

land. regis filius natu junior, translato in ipsum Hibernici

regni dominio, sequente quadragesimali temjiore, per

maritimam australis Kambrise viam ad Menevise partes

tendens, et Penbrochiam veniens ; virum qnoqne mag-

nificum Ranulphum Glanvillensem, principalem et pr;ip-

cipuum regis ac regni tunc consiliarium, [et Anglia)

Ile sails totius justitiarium,]- nsque in navem ipsam conviatorem

fordH^’^’’’^ li^^ens; quarto Paschali die, euro ad vota spirante,

Wednes- pulcherrimam in Milverdico portu constitutam classem

al^ns^o" ingreditur ; ob prsematurum^ aurfe favorem, venerabili

Menevensi ecclesia, omine sinistro, pr?etermissa. Lands the Vespere vero se freto committcns, circa meridiem “vattTford^ maue, transmenso ‘•’ maris spatio, cum militibus quasi

1 excursun’] 11. B. Cl. llb. llb. ; transcursus, L. Ra.

• et Anifl. totiusju.sliliaiiuiiili Not in I.. ii. ii. Ha. in Cl., &c.

•’ pramaluram, \i.

^ Aftcr irunsmeiiso is added " ib *■ insuhi in insulam,” in L. It is in no other ^IS.

LIBER II, CAP. XXXII. 381

trecentis, arcariis ^ quoque et sagittariis multis, apud A.D. ii85. Waterfordiam applicuit.

Tunc - impleta sunt illa Merlini Silvestris vaticinia. Prophecics Merlinus Prtemissis =^ namque de patre ; " Igneus ab^fCeUdou. Celidonius. " euro globus ascendet, qui Herimoniam in " circuitu devorabit ;" " Ad ejus lucernam aves in.sulse " convolabunt, »&c.," ut supra ; subsequenter de filio sub- Supra, pp. jungit ; " Ex hoc igne scintilla nascetur, cujus insulani ~’ ’ “’ " formidine contremiscent ;” " Major prsesente videbitur " absens. Potiorque fiet primo secundus excursus."

Applicuit ergo ’ anno setatis suse duo de vicesimo,^ ab Dates of adventu patris in insulam decimo tertio, ab adventu ^^^.^^ j^ comitis decimo quarto, ab adventu Stephanidte decimo iieland. quinto, ab incarnatione vero Domini m^C^^lxxx^v" -J^ prae- sidente Rompe Lucio, Alexandri tertii successore, impe- rante Fretherico, regnante jam ’’ in Francia Philippo Lodovici filio.

Transmissi sunt cum ipso, et eodem navigio, clerici Mauy plures: quorum unus, specialius a patre cum fiho^j^^^Q^^ directus, naturalis historire dih’gens perscrutator, per specially bienmum m msula tunc et ante* moramiaciens, tanquam fother a pretium laboris et prsemium, tam Lihri Vaticinalis diiigeut quam Topogvapliioi secum materiam reportavit. Quam ^q et in Britannia postmodum, inter ipsas tamen curise natural curas, quinquennali ^ studio digerens et disponens, To^po- ^^^^^^^’ ^^^^

_ this book,

’ arcariis^ L. R. B. ; satellitibus, John was born in December 1166. &c. Cl. ; satellitibus equestribus, Ha. Therefore, in April 1185, he -vvas in Hb., &c. I 19th year of his age. The succeed-

• These prophecies in L. R. B. | ing numbers, 13th, 14th, 15th, are

all in hke manner one short.

fi h-xx^^v^.l R. B. Ha. ; lxxx°iiii"., L.

Ha., and Hooker. Not in Cl., &c. Ra. has the commencement, prce- viisso . . patre.

3 Pramissis’] L. B. Ha. ; prae- 1 " jam’] R. B. Not in L. misso, R. Ra. i ^ This former visit in the spring

^ This section in L. R. B. Ha. ! of 115.3, ««/»/«, p. 351.

and Hooker. Not in Cl., &c.

5 dno de vicesimo’\ Hooker has,

“J quinquennali”] Giraldus left Ire- land, he says, between Easter and

" oftheage of 12 years." Proba- i Whitsuntide 1186. De liehus, Sfc., bly " duodecimo " was the reading I //., 16 (vol. i. p. 72). Easter 1186 oftheMS. from whichhetranslated. I fell on April 13. The dedication qf

382 EXPUGNATIO HIBERNICA.

grapliiam triennio, Vaticinalem historiam biennii labore complevit : posteris lectionem, prfBsentibns livorem, illis delectationera, istis dctractionem, illis beneficium, istis odium prasstans.

[Cap. XXXIII.]

Tam Stephanidoi quam comitis, necnon et regis, tam commendatio quam excusatio.

Fitz-Ste- Stephanides itaque comiti, comes regi, rex filio^ phen. Jolianni dux et prcevius, viam praibuit et ducatum.

Multum ergo contulit, qui ausu nobili principium

dedit. Earl Multum, qui quasi medium nectens, laudabili prin-

Richard. gipio augmentum dedit. Henry II. Longe plus aliis, qui toti negotio consummationem

simul et auctoritatem adhibuit.

Fitz-Ste- Hic autem mihi notandum videtur, quod ^Stephanides

phen and ^ comes DermJtivun, ille fidehtatis, iste iilifB ratione,

the earl no …

rohbers as juste restitueutcs, ejusdem jure sufFulti, a praadonum

toLemster. jjjj^^j.jj^^ quoad Lageniam, longe distare noscuntur. As to Qiioad AVaterfordiam vero,^ et tam Desmonise, quam Dc^mond’^’ G^iam Medife ^ partes, insolenter occupatas, comitem non and Meath, cxcuso. Comes autem quintas portionis insuloe, qure imbhmie"-*^ ipsum conjugis ex pai’te contingebat, in Anglorum able. regem jus et dominium plene transfudit. Eesidui vero

^^•""•/.“iT’ pi’iiicipes ejusdem ‘* so statim sponte subdentes, eidem

the Ea-pv(puilin to Richard earl of i ’ fUo’] R. B. Ha. Cl., &c. ; flllo

Roitoii, ijroves tliat it was puhlished | siio, L.

hefore Henry II.’s death, July 0, j ; ,.^,^.,^-| y^ j. ^^.^ q^ ^ &c.; cnim,

1 1 89. So these five years of Giral-

dus can liave been, at the very out-

side, liftle more than three years.

T r\ if I i> ir \r 1,,^,., .„..,. ’ ^’^■y £■* Thuethmoniaj necnon et In Dc licbiis, tfc., //., IG, lio^vever, '

he says that he liad begun vriting | ^’^’■’’^^”’’ ^’-

the Tapograjihia before he left Ire- \ " ejii.<nlem~] \j. R, Ila. C"., &c. ;

laud. But even then his (ive years j eidem, R., Camden.

cannot well be a fuU four yeam |

L.

■^ ctiam Mrilia] R. 15. Ha. Cl.,

LIBER II, CAP. XXXIII. 883

jus irrefragabile contulerunt. Unde et prretermissis to Ireland prius assignatis, tam novis quibusdam cjuam antiquis, j^j^^ ‘^^’^’ ex his etiam liquido pateat Anglorum^ gentem non tanta injuria insulam intrasse, quantam somniant imperiti.

[Cap. XXXIV.]

De mov(C et impedimentifi plencc perfedccque conqnisi-

tionis.

Felix igitur hsec insula, et de fine in finem fortiter The isiand

olim ac feliciter subacta, castrorumque municipiis, a ^^’’^••^ ‘’=^^ ^’

mari usque in mare locis idoneis undique constructis, piiy sub-

in formam simul ct normam absque difticultate redacta, g^gj -jj.

si non primis preecursorum adventibus regio fuisset vaders liad

edicto praecisa sequela ; vel potius, animosum regis ipsius checktc"

excursum si ab ausu nobili tam iirremature intestina Or if

conspiratio non revocasset. Henry had

i _ _ _ not been

Felix quoquG, si vel digue pensatis virtutum mcritis, recalled. viris ab initio virtuosis et validis cura regiminis, et rerum tradita sunnna fuisset.

Gens ctenim, qure in primis nostrorum adventibus, The Irisli,

tantoe novitatis eventu stupida fuernt et consternata, ^^^^^^. i

subitaque sagittarum vuhiera, et armatro militias robur ‘}‘om. their

vehementer exhorrens, per moram, qua^ periculum ad sf^mation

se trahere solet, per longam et languidam expugna- ‘"’^re be-

tionis dilationem, per procuratorum et prsesidum, de capabie o7

quibus securitas et nulla strenuitas, tam ignorantiam resistiD.;^

• , , … ., , • , the Ene-

quam ignaviam, usu pariter et exercitio sagittis et Hsh.

ai-mis paulatim edocta et assueta, necnon et martiis

tam insidiis quam cautelis, per mutuos et crebros cum

nostris belli conflictus, et successus plurimos instructa.

1 After Av;/lonim Camden adds regem et." It is in no MS.

• usque in"\ K. B. ITa. Hb. Rb. ; usque ad, CI. Ka ; in (alone). L.

384

70 b.

The four prophets of Ireland.

qupe de focili primo ^ confundi poterat, fortior - ad resi.s- tendnm est efFecta.

Qnippe lege libros E.egnm, lege Prophetas, totam percurre Yeteris Testamenti seriem ; fiiiniliaria quoque respice nostri temjioris, nostrorumqne linium exempla ; nnnquam invenies gentem aliquam nisi peccatis exigen- tibns expugnatam.

Aut igitur gens Hibernica, qute, delictis nrgentibns et spurcitii.s, advenarum incnr.sibus meruit expugnatione turbari, nondnm tamen implacabiliter ^ ofFenso Judice supremo,* vel oranino snbjici meruit vel deleri. Aut Anglorum i^opulus gentis ex parte subactje, et servire paratiB, nondum plena) subjectionis imperium, et tran- quillse servitutis ^ obsequium, potuit ex meritis obti- nere.

lo-itur *" in bellici certaminis exercitio, divina forte vindicta, populo diutius nti^oque statuto,^ adeo neuter ex toto vel meruisse gratiam vel demeruisse videtnr, ut nec ille ad plennm victor in Palladis hactenus arcem victoriosus ascenderit, nec iste victus omnino p]en?e servitutis jugo colla submiserit.

Cum enim qnatuor Hibernici prophetas habeant,®

1 primo] L. R. B. Ila.; in primis,

1. Hb., &c.

• fortior’] K. B. Ila. ; resuniptis animis et viribus jam fortior, L. ; processu temporis fortior, CI. Hb. Kb. The passage in Ka. is corrupt.

••’ implacabililer] L. II. B. Ila. Not in Cl., &c.

•< snpremo;] L. R. B. Ila. Cl. Ra.; summo, Hb. Rb.

^ seri;itiiiiK’\ R. B. Ila. Cl., &c. ; secui-itatis, L.

" After Fgitiir is added, ‘• quoniam " vexatio dabit intellectum," in L. only.

• slatuto’] R. B. Ha. Cl., &c. ; constituto, L.

« /laljcaiit’} L. R. B. Ila. ; habcre dicantur, Cl., &c. Of these four prophets, ^Melingus, St. Moling, has been already mentioned. Supra, p. 254, n. 4, By Braccanus is no doubt mcant St. Berchan, of Cluain- Sosta, uow Clonsost in King’s Countj’. In Ihe 3/artt/rologi/ of Do- iicyal, under ])ec. 4, he is comme- morated as " Bearchan, bi.shop and " apostlc of God, of Cliiain-Sosta in " Ui-Failghe." He flourished, it is .supposcd, about A.D. C90. As to his rcputed prophecies, see Profes- sor Eugene 0’Curry’s Lectures on t/ie Mmiuscripl Matcriah of Iris/i History, p. 41’J, &c.

LIBER II, CAP. XXXIV.

385

Melingum, Braccanum, Patricium, et Kolumkillum,^ quorum etiam apud illos libri adliuc exstant Hibernice scripti, de hac expugnatione loquentes, omnes testan- tur eam crebris conflictibus, longoque certamine, niulta in posterum tempora multis csedibus foedaturam. Sed vix parum ante diem judicii plenam Anglorum populo victoriam compromittunt ; insula Hibernica, de mari usque ad mare, ex toto subacta et incastellata. Et quanquam Anglorum populum antea pluries bellici discriminis in insula vices experiendo turbari contingat et debilitari ; sicut Braccani testimonio, per quemdam regem, de desertis Patricii montibus venturum, et nocte Dominica castrum quoddam in nemorosis Ophelanife partibus irrupturum, omnes fere Anglici ab Hibernia turbabuntur ; eorundem tamen assertione, orientalia insulse maritima continue semper obtinebit.

Aecording to whoin, scarcely before the Daj’ of Judg-meut is Ireland to be wholly subdued by the English.

St. Patrick’s prophecies seem to be unknown in Irish traditions. At least there is no mention of any in 0’Curry’s Lectures, -wlio describes, at considerable length, all the known early prophecies. Mr. Hardy, how- ever, in the Descriptive Catalogue, Sfc, i. 70, cites a " Prophetia S. pa- " tris Patricii de Dublinia," in a 14th century MS. at Lambs. In the Martyrology of Donegal, under St. Berchan, Dec. 4, is preserved a quatrain commemorating the four Irish prophets, -which agrees with Giraldus as to the three others, but has St. Breannain of Biorra (Birr, in King’s County) instead of St. Patrick :

" The four prophets of the fine " Gaels,

" Better of it the country vrhence " they came,

" Colum Cille, Moling the perfect,

" Brenainn of Biorr, and Ber- " chan,"

Kolumkillus is Colum Cille of Irish writers ; St. Columba of Bede, and generally of all -writers since not Irish. Giraldus calls him Co- lumba in the next chapter, and in ii. 17 supra, p. 341. As to the prophecies ascribed to him, see 0’Curry’s Lectures, p. 399, &c.

0’Curry denounces the prophe- cies attributed in Irish tradition to these and other early Irish saints, as indubitable forgeries after the events pretended to be predicted. He fiirther denounces the prophecies here cited by Giraldus, ■with those of St. Columba in ii. 17 supra, as not to be found in the reputed Irisli prophecies, and no doubt mere for- geries of the Englsh invaders : p. 433.

1 KolumkiUum’] R. B. Ila., &c. ; Kolokillum, L.

B B

386

EXPUGNATIO HIBERNICA.

Brief reca- pitiilation of events. A.l). 1185 Castles built.

A.D. 11S.5, Death of Bermot, king of Desmond.

[Cap. XXXV.]

Brevis gestorum ’ reca^ntukitio.

De trium itaque castrorum in primo statim Joliaunis adventu constructione ; primi videlicet apud Tibracciaui, secundi apud Ai-clipliinan,^ tertii apud Lismoriam :

De trium quoque nobilium adolesceiitium, fatis ad- versis et aversis, interemptione ; Roberti Barrensis apud Lismoriam, Reimundi Hugonidse apud Olethan,’^ E.ei- mundi Kantitunensis - apud Ossiriam : ^

De parte quadain Archpbinensis familige, in silva Archphinensi, a Limericeusium principe, natali Baptistee die confecta ; et quatuor militibus non citra tutelam militarem interemptis :

De Limericensibus quoque eodem die coram Tibrac- cia confectis ; et nobilis Hibernici viri, scilicet Oggravi,’’ cum aliis multis, interemptione :

De Archphinensibus iterum in prseda^ captione versus Limericum confectis, et xix.’’ railitibus inter- fectis :

De principe ^ Desmoniae Dermitio Macarthi, cum aliis non paucis, in colloquio prope Corcagiam, a Corcagien- sibus et Theobaldi Gualteri familia ferro peremptis :

De Keneleonensibus,^ cum eorum principe, in Media)

’ Tbe events related in this chap- ter probably all occurred in 1185, or in the early part of 1 1 86. But I am able to fix the dates of only three or four of them.

• The castles at Tibraghny and Ardfiuan are mentioned by the Fuur Mastcrs, A.D. 1185, as built by John. They have no mention of the third castle at Lismore.

:• Olethanl R. B. Ila., &c. ; Othe- lau, L.

■" Ka)itilnne>isis"] B. Cl. ; Canti- tuneusis, K. ; Katitunensis, L.

■" Ossiriam"] L. R. B. Ha. ; Ossory, Ilooker; Odronam, Cl. Ilb., &c.

« Oiiyravi’] R. B. Cl. lib. ; Ogra- vi, L. ; Oggracii, Ha.

7 xix.-] R. B. Ha. Cl. Ilb. ; x.'x. , L. Ra.

■"^ The Four Mastcrs say, under A.D. 1185, ‘Dermot Mac Carthy, ’ lord of Desmond, was slain by " the English of Cork."

•’ Keiie/eoneiisibiis] R. B. Ila. Ci. ; Keneleolensibus, L.

LIBER II, CAP. XXXV.

387

finibus, quos nimis iusolenter invaserant, a Medensium viris, preesidente Guillelmo Modico, gladio sublatis ; et centum capitibus Dubliniam transmissis :

De nobilis thesauri, trium videlicet corporura Patri- A.D. iiss. cii, Brigidse, Columbfe,^ apud urbem Dunensem inven- ^’"^^■^^ tione ; et eorundem, procurante Jolianne de Curci, translatione :

De Huo-onis de Laci,^ a securibus male securi, A.D. iise. dolo Hibernicnsium suorum apud Deruach ^ decapita- g^^^J «^ tione :

De tredecim nobilium militum, in reditu a Connaccia, sub Johanne de Curci interemptione :

De juvenis egregii Rogeri Poerii dolosa plurimum efc dolenda, cum suorum multis, apud Ossiriam inter- emptione ; et ejusdem casus occasione, clandestina quo- que totius Hibernici populi in Anglos conjuratione ; destructis castris^’ pluribus, gravi insulse universje per-

Hugh de Laci.

n

1 Columba^ li. B. Cl., Sic. ; Ko- lumbse, L. Ila.

• Hugh de Laci’s death is thus related by the Foiir Maslers, under A.D. 118G: “Hugh de Laci, the " profaner and destrojer of many " churches, lord of the English of " Meath, Breifny, and Oriel, he to " ■whom the tribute of Connaught " ■was paid, he -who had conquered " the greater part of Ireland for the " English, and of -whose English " castles all Meath, from the Shan- " non to the sea, “was fuU, after " having finished the castle of " Durrow, set out Avith three Eng- " lishmen to view it. One of the " men of Teffia, a • youth named " GioUa-began-ionathar o Miadhaigh, " approached him, and drawing " out aa axe, which he had kept " concealed, he with one blow " severed liis head from his body ; " and both head and trunk fell into

" the ditL-h of the castle. This -was " in revenge of Columbkille.”

De Laci’s death is mentioned by Hoveden under 1186 (360). Diceto (620) says it took place on the 2;)th of July; but he -wrongly places it under A.D. 1185. Ile says : " In " Hibernia Ilugo de Laci, dominus " provincisB quai !Media vocatur, " interfectus est a Malua Miadaich, " infimEe manus homine, 8 kal. " Augusti.” See Note (a) to Four Masters,A°. 1186.

^ Deritacli] So certainly in L. R. B. In some of the later manu- .scripts it may perhaps be DernacJi, as in Camden. Ussher says that in the manuscripts he consulted it was never Dernach, but Dervach, or Dermach : Note (2) to Four Mas- ters^A". 1186.

•* After castris is added " etiam," in L. only.

B B 2

388

EXPUGNATTO HIBERNICA.

tui-batioue: — non indio-na memoratu singula, translato in filium regis jam regni dominio, sua suorumque gesta suis assignando scriptoribus, ad ulteriora simul et utiliora festinamus.

Qualiter autem, et quibus ex causis, primus hic filii regis^ labor ad vota non^ profecerit, tantoque conatui fortuna condigne non responderit, paucis absolvere non inutile reputavi. Ut finalis ha3C adjectio, quanquam de prfeterito non medela, fiat tamen vel de futuro cautehx.

[Cap. XXXVI.]

Sinistri casus occasiones?

A.D. 1185. Primam itaque causarum omnium dixerim et prseci- Causes of puam, quod cum rex pater, ad tantam vocationem, faiiure. pcr patriarcham ut dictum est jam ‘^ factam, in propria ist, That statim persona profectus fuisse, vel saltem aliciuem

ilC “WtlS S6Ilt

against the filiorum pro se in Christi obsequium ^ prompta devotione

1 filii regis] R. B. Ha. Cl., &c. Not in L.

• non] L. Ha. CL, &c. Not in R. B. Jolin’s miserable doings in Ireland are thus described by the Four Masters, A.D. 1185 : " The " son of the king of England, i.c., " John, son of Henry II., came to " Ireland •with a fleet of sixty ships. " He took possession of Dubliu and " Leinster, and erected castles at " Tiobraid Fachtna and Ardfinan, " out of -which he plundered Mun- " ster. But liis people were de- " feated with great slaughter by " Donnell 0’Brien. The son of the " king then returned to England, to " coniplain of Ilugh de Laci, who " had prevcnted the Irisii kings " from sending hini either tribute " or hostagcs.”

Diceto merely mentions his cross- ing over into Ireland (626), and his return to England Dec. 17 (629).

Hoveden says : " Quia ipse omnia " proprio suo inclusit marsupio, " nolens solidariis suis stipendia " sua solvere, maximam exercitus " sui partem in conflictibus phiribus " contra Hibernenses factis amisit. " Et tandem, ad inopiam redactus, " constitutis tamen justitiariis et " militibus suis per loca, ad terram " illam custodiendam, rediit in An- " gliam :" (359).

^ No headJng in L., but new chapter indicated by initial letter.

" jam-] K. B. Ha. Cl., &c. Not in L.

•’" ohsequium"] L. B. ITa.TIb., &c. ; obsequiis, It. Cl.

LiEEii II, CAr. XXXVI. 389

misisse debuisset, eodem tantoe citationis tempore, ctA.D. ii85 in ipsa quoque tanti legati, tantique pneconis prsesentia, ^^gj’^^^-^’^ hunc filium suum non in orientem sed in occidentem, steadofthe non in Saracenos sed in Chiustianos, quse sua sunt garacens quserenteni non quse Jesu Christi, sumptuosa magis quam utili expeditione transmisit.

In ipso igitur adventu fdii regis in insulam, oc- pnd» The currerunt ei apud Waterfordiam Hibernici de partibus treatment illis viri non infimi, fideles hactenus AngHs et pacifici, “ff^^li^ish tanquam domino congratulantes, et eum in osculo pacis his first suscipientes. Qui statim a novis nostris et Normannis landmg. in despectum et derisum habiti ; per barbas quoque, Their quas more patripe grandes habuerant ^ et prolixas, puHed. quidam ex ipsis minus decenter sunt tractati. Illi They go vero quamtocius, in suam recepti libertatem, cum suis ^^^^ ^^ , omnibus se longe retrahentes, et ad regem Limericen- hostile sium se transferentes, tam ipsi quam Corcagiensium P’^^^’^’^^ ’ principi, necnon et Rotherico Connactensi, qua3 apud regis filium invenerant cuncta per ordinem propalarunt ; adolescentulum ipsum, solum adolescentium agmine stipatum ; juvenculum ipsum, solum juvenili consilio datum; nullam prorsus maturitatem, nullam ibi sta- bilitatem, nullam Hibernicis securitatem promittentes.

Quibus auditis, tres principales tunc temporis Hiber- and pre- nise postes, Limericensis, Connactensis, et Corgagiensis, ^h^eVpil- qui filium regis adire, eique subjectionem profitendo lars of Ire- se debitas subjectionis nodis astringere jam parati kin„’s ot’^ fuerant, minoribus ex malis majora futura conjectantes, Limerick,

, 1’j. •£•1 • T • L ’ - • 1 • Connauirht,

et cura bonis et pacincis naec accidei-int viris, quid m and Cork superbos atque rebeUes statuendum fuerit secum dis- fr»™ putantes, ad resistendum potius, et antiquje libertatis do fealty sub capitum discrimine jura tuendum, unanimi voto *^ J^^”- conspirant. Et ut hunc plenius affectum perducere valeant ad efiectum, junctis undique foederibus, de novo fiunt amici, qui antea fuerant inimici.

’ habuerant] L. R. G. Ha. ; habebant, Cl. Hb., &c.

390 EXPUGNATIO HIBERNICA.

A.D. 1185. Quod scimus, loqviimur ; quod vidimus, testamur. 71 b. Quia primos a nobis insolenter repulimus, quoniam frangit Deus omne superbum, tam illos quam majores universos eo exemplo procul absterruimus.

Gens etenim brec, sicut et natio barbara qurevis, quanquam honorem nesciant, honorari tamen supra modum afFectant. Et quanquam falsitatis argui nec verecundentur nec vereantur, falsarios tamen aspernando et veridicos approbando, bonum quod in aliis diligunt minus in se reperiri non erubescunt.

Quantum ^ vero mali ex insolentia proveniat, exem-

plo quoque Eoboam filii Salomonis sapiens intelligat ;

et per alieni exemplar incommodi, fugienda declinet.

Qui quoniam, juvenum consiHo, populo suo juvenili-

3 Eeg. xii. ter respondit, dicens " Digitus meus grossior est quam

10,11. ii gpjjjj^ dorsi patris mei ; et si ipse vos cecidit virgis,

" ego vos c?edam scorpionibus," decem tribus Hieroboam

adhcTerentes a se repulit ; et easdem, facto in populo

schisraate, in-evocabiliter amisit.

3rd, The Ad h?ec etiam terras Hiberniensium nostrorum, qui

away°their ‘^ primis tam Stephanidse quam comitis adventibus

landsfrom nobiscum fideliter steterant, novis nostris contra pro-

allies. missa contulimus. Qui statim ad hostes se transferendo,

exploratores in nos, et, vicc versa, vire duces sunt

cffecti ; tanto quidem ad nocendum efiicaciores, quanto

prius fuerant familiariores.

4th, The Urbium quoque maritimarum et castrorum custodia,

cifstody V/ ^^^^ terris adjacentibus et tributis, quoe in pubhca

the niari- regnl commoda et hostium gravamina dispensari de- time cities , iiti j. • j. • •j • ±

andcastlcs buerant, talibus est assignata, qui aurum assidue intra muros aucupantes, jugi crapulfe temulentineque dati, cum civium, non hostium damno, cuncta inutiHter consumebant.

th^i^*^ f Accessit et aliud inter incommoda j quod iu ipso

’ Qumilitni . . anii.sU] This scction not in L. B. In margin of R. In text of Ha. CI., &c.

LIBER JI, CAP. XXXVI. 391

filii regis aclventu, statim in terra liostili et martia, A.D. ii85.

terra rebelli et aspera, terra nondum servire parata, tbeconntry

.,. . . . . . generally,

curam ^ regiminis, cum militi?e principatu, viri sviscepere in very un-

plus Mercurii quam Martis liabentes, plus togatse ^^^^^^-

militire quam armatfe, plus in cives explorationis, quam

iu liostes expugnationis. Viri, inquam, et marcbiones,

Aldelini filio persimiles ; sub quo, Kambria simul et

Hibernia, utrique praesidente, destrui doluit et deleri ;

viri quippe, qui se nec subditis fidelcs, nec liostibus

formidabiles exhibentcs, illud nobilis animi projuium

nec noverant, nec innatum habuerant,

" Parcere subjectis et debellare superbos ;" Virg. JEa.

vi. 854.

sed potius, e coutra,

" Hostibus illffisis, semper spoliare subactos."

Unde accidit ut nec hostilis patrise deprsedatione, nec crebra castrorum constructione, nec silvestrium semi- tarum, quas vulgariter malos passus vocant, confractis ai-boribus et distractis, ad commeantium securitatem, ampliatione, statum firmiorem insula susceperit.

Stipendiaria quippe familia, suos imitata magistros, Themenas suisque^ majoribus morem gerens, vino venerique data, ^^^ f^.^’^’^ maritimis in urbibus moram assidue faciebat ; tcrris penitimis, hostique propinquioribus, quse marchire di- cuntur, seu potius a Marte martise dici possent, omnino destitutis ; et tam vicis quam castris, in medio con- stitutis, cpedibus, incendiis, et citra tutelam omnem deprsedationi datis. Antiqua vero militia, novorum ingruente malitia, tanquam vilis ct reprobata, latuit interim et siluit ; tantte intemperanti?e, et tempestuosse procellre, finales eventus aequanimiter expectando. ‘■^

’ curaml Camden ; ciim in all i t^ ,, , '

I T.IOO ^ T^ i^- 1. I. ’ B., Oamden.

the MSS. e.xcept Ra., which has ; ., , -, ^ ^ ^^ ^.

cVcainstead. I ’ -V’-/««’^oJ R- B. Ha. Cl., &e.,

J expectaus, L.

392

EXPUGNATIO HIBEKNICA.

A.D. IIS,^. The lost state of the country.

Prevalence 72.

of law- siiits.

John de

Couixi

appointed

chief

governor.

Interim aiitem iusulre status liic erat ; ubique luctus ubique clamor ; omnes vise factse sunt invife ; a secuii- bus nuUa securitas ; quotidie novi rumores, novam nostme G^entis ruinam nuntiantes. Hfec exterius aG^ebantur : sed solum in urbibus pacis utcunque ^ servari umbra videbatur ; Baccho solatium dante, et auro quicquid in extrinsecis^ delinquebatur deliniente.

Prajterea, quanquam hostilitatis instante procella, armatse^ milititp tempus iugi’uerit, non togatse, tanta tamen civilium causarum urgebat iraportunitas, ut miles veteranus non tam hoste foris, quam intus foro vexaretur.

Sic itaque nostris ad impitgnandum jam pusillanimi- bus * effectis, hostibus autem ad rebellandum audacissi- mis, sub hac regiminis forma se res habuere, donec, reprobatis iterum novis, tanquam rerum ignaris, ne dicam ignavis, summus princeps antiquos et olim usitatos in insulje istius expugnatione “saros jirobare disponens, Johanni dc Curci summam rerum gerendarum curam commisit.^ Sub quo in primis tanto regnum ampliore coepit pace gaudere, quanto Johannes armis et animositate prajcellebat : puta qui penitimas terr» partes, tam Corcagire scilicet quam Connaccife fines statim avidacter transpenetrando, familiamque desidia torpescere non permittendo, cura crebeiTirao nunc suorum nunc hostium damno, varias fortunre vices, et semper incertam bellici certaminis aleam tentare non formidavit. Qui utinam tantum ducis, quantuin et militis habens, tam providentia3 ducalis quam audacise militaris excellentia pmevaluisset.

• utcu7ique^ L. B. Ra. ; utrum- <lue,R. Cl. Rb. ; utraque, Ila. ; utrin- que, Ilb., Camdcn.

• in CTtriiisecis’] R. B. ; in extrin- secus, L. ; ubique, Ila. CI., &c., (?amden.

■’ annaUc’] L. Ila. Cl., &c ; ama- rx, II. B.

■’ puslllanimihns] L. ; pusillani- mis, R. B. Ila. Cl., &c.

■’’ John de Courci’s appointment as chief governor dates in Septom- bcr 1185, whilst princc John w;i.s still in Ircland. llarris’s Wmr, Aiilid., UO, 102.

LIBEll II, CAP. XXXVI. 898

Accessit^ et iiicommodiim omnium majus, quod eccle- A.D. iisj.

siee Christi, in novo principatu nostro, nihil de novo ^^?^’^’^^^ . „ / \ . ,. ’ . . , , . ofllielrish

conferentes, non tantum prmcipan largitione, debito- church.

que dignam honore non judicavimus, quinimmo terris

statim sublatis et possessionibus, pristinas eidem digni-

tates, et antiqua privilegia, vel mutilare contendimus

vel abrogare.

Cum igitur super universis quse nobis acciderant

mecum non mediocriter anxius extiterim, et ^ prsecipue

super hac Salvatoris injuria suspiriosse milii multoties

cogitationes in animum ascenderint, nocte quadam in Giraldus

somnis, ex reliquiis forte cogitationum, visionem vidi ; jniifsslcei)^

quam et in crastino statim venerabili Dublinensium

archiprsesuli Johanni, non absque utriusque admira-

tione, propalavi. Visus sum enim mihi videre filium He secs

regis Johannem, in viridi quadam planitie, tanquam P”°^*^

ecclesiam fundaturum ; cumque metantium more, ces- maridng

pitem undique signando, terrse faciem lineariter ape- fouQd’^.

ruisset, fabricam archetypam sensili quodam modo tions of a

. church ;

circtimponens. '

Tandem corporis ecclesife signatio posterior aliquan- with a

tukun capax, presbyterium autem enormiter arctum ^^^f-’ ^^""’^’

r ’ i */ _ and a very

apparuit et informe : tanquam laicorum iu insula smaii partem non modicam, cleri vero minimam, efficere dis- ^^^^^^^^l- posuisset. Cumque satis ibidem, ut videbatur, super eidem adjicienda tam amplitudine majore quam forma digniore, frustra tamen disputaverim, ipsa tandeni^ contentionis anxietas experrecto somnum excussit.

Tot igitur excessus et tanti licet utrisque plurimum, plus tamen pravis consiliis, quam puerilibus annis sunt imputandi. Terra quippe rudis adhuc, et prorsus in-

’ Accessit, Sfc.~\ This, and the two succeeding sections, doAvn to " soni- " num excussit," are repeated in tho Dc Rchus, Sfc. (vol. i. p. 63, | lamen, I. &c.).

• cf] In r:. B. Ila., Cl., &e. Not in L.

3 iandcm] E. B. Ila. C!., &c. ;

394 EXPUGNATIO HIBERNICA.

A,D. 1185. formis, cruclitis et maturis ingeniis informanda fuisset, Si enim regio quoBvis, quanquam statum olim sortita

Eccles. X. laudabilera/ cum puero principe regitur maledicta cen- .setur, quanto magis cum rudis et informis rudi tra- ditur et informando.

[Quod ^ autera pravis prsecipue consiliariis tanti de- fectus essent iraputandi, murmur quidem erat inter minores, et quasi certum etiam^ apud majores et dis- cretiores. Quidam cr.irn, qui peramplas regni terras iu prirais et fertiliores olim habuerant ac fructuosiores, vel in’* feodura rainus provide datas, vel etiam magnis ex partibus occupatas, quique ad singulare forsan regni dominiura, propter occupationes regis et suorum nimias, nonnunquara aspiraverant, ut res ad vota non pro- cederet, nec fidera patri debitara, nec filio fidelitatera, lidei sacramentique necnon et hominii ^ vinculo praesti- tam, et quanquara triphci solvendo tamen ex focili, respicientes, procurasse videbantur.]

[Cap XXXVII.] Tripartita familia.

The three Dcnique tripartita nobis in primis familia fuerat ;

amon^-^st Normanni, Angli, nostri in Hibernia reperti. In suraraa

the iuva- faniiliaritate primos habuimus, in minori medios, in

Ij^g %j2 ^ nulla postremos. Primi vino, quo nutriti fuerant,

72 b. carere non valentes, in remotis marchiis, et castris

the Nor- procul a uiari constructis, raoram facere modis omni- mans, tlie

" laudahllvm"] R. B. Cl., &c. ; ’ •’’ etium’] CI. Ea. ; et, Hb. Rh secundum, L. ; vel secundum lauda- bilem, Ha.

‘^ Quod, ^T.] Tliis Rcction not in L. K. B. Ha. In Cl. Hb. Ka. Rb., Camden.

" w] CI. Ra. Not in Hb. Rb.

5 Iiomini in the MSS. ; homagii, Camden.

LI13ER II, CAP, XXXVII.

395

bus recusabant : solum filii regis latera stipare, solum A.D. ii85. filio regis inseparabiliter assistere, procul ab inopia, non P/^ . procul a copia poni cupientes : verbosi, jactatores, country- enormium juramentorum auctores, aliorum ex super- Qj^alduR bia contemptores, in stipendiis et donariis sumendis whom tlm promptissimi. Denique ad honorem suscipicndum found ia semper primi, ad onus sustinendum semper ultimi sunt Ireland. reperti.

Quoniam, igitur, antiqua terrre ^ militia, cujus aggressu The lattcr via nobis in insulam data fuerat, quasi suspecta, quasi ^^jjij suspi- repudiata, solum novis consilia communicantes, solum cion and novis fidem habentes, • solum novos dignos honore ° putavimus, effectum est ut illis se retrahentibus, et invitis operas non ingerentibus, in cunctis agendis parum isti profecissent.^

[Cap. XXXVIII.] 3

Qualiter Hibernica c/ens expugnanda sit.

In qualibet nimirum expeditione, sicut artifici cre- jn every

dendum in sua facultate, sic horum prpecipue standum e^tpedition

. 1 ., V < • ,- ,. thecounsel

est arbitrio, qui, circa simiha patri83 negotia conversati of those

diutius et usitati, mores gentis et modos agnoscunt ; ?^?^* ^^ ^^

° a ’ foUowed,

quorumque magnopere refert, ut gens inimica, qua who are cum ex crebris belli diutini conflictibus hostilitatem ^^^t. ^f"

quainteu

pkirimam et odium implacabile contraxerunt, eorundem with the

opera vel debihtari possit vel deleri. ^nTn^^^n-

Felices quoque dixerim Kambrise fines, quos Anglo- ners of thc

rum gens inhabitat, si rex eorundem in ■* pai-tibus illis ^^°^ ^*

gubernandis, et propulsandis inimicse gentis injuriis,

hac olim usus arte fuisset.

Novi vero, quanquam in terra sua milites egregii The great

difference

1 terrce^ So all the MSS ; insulae, Camden.

• Here Ha. ends.

•’* Much of this chapter is repeated in Kambrke Descriptio, ii. 8. ^ mj R.B, Cl., &c. NotinL.

390

EXPUGNATIO IIIBERNICA.

bctween fueriut, et armis^ instructissimi, Gallica tamen militia

w;irfai-e multuiii ab Hibernica, sicut et a Kambrica distare

and that of dinoscitur. Ibi namque plana petuntur, hic aspera :

aud Wales. ^"^1 campestna, nic silvestna ; ibi arma honori, hic

oneri : ibi stabilitate vincitur, hic agilitate ; ibi capiun-

tur milites, hic decapitantur ; ibi redimuntur, hic peri-

muntur.

In tliese countries light- arnied

Sicut igitur ubi militares acies de plano conveniunt, gravis illa et multiplex armatura, tam linea scilicet quam ferrea, milites egregie munit et ornat, sic ubi especialiy solum in arcto confligitur, seu loco silvestri seu j^^alus- necessarj^ ^ri, ubi pedites potius quam equites locum habent, longe levis armatura prasstantior. Contra inermes namque viros, quibus semper in primo fere impetu vel parta est statim vel perdita victoria, expeditiora satis arma sufficiunt ; ubi fugitivam et agilem per arcta vel aspera gentem sola necesse est gravi quadam et arraata mediocriter agilitate confundi.

Cum illa nimirum armatura multiplici, sellisque

recurvis et altis, difficile descenditur, difficilius ascen-

ditur, difficillime, cum opus est, pedibus itur.

In any In omni igitur expeditione, sive Hibernica sive

into ire- Kambrica, gens in Kambrias marchia nutrita, gens

hostilibus partium illarum conflictibus exercitata, com-

petentissiraa ; puta, formatis - a convictu moribus, audax

fhe VVelsh q^ expcdita ; cum alea martis exegeiit, nunc equis

habilis, nunc pedibus agilis inventa ; cibo potuquc non

delicata, tam Cerere quam Baccho, causis urgentibus,

abstinere j^arata. Talibus Hibernia viris initium habuit

expugnationis ; talibus quoque ^ consummabilis finem

habitura conquisitionis.

land or “Wales, the troops of

hy far the best.

L.

’ armis’] R. B. CL, &c. Not in

• formatis’] L. K. E. Cl. Ka.,

Juimh. Dcscr.; fortissimis et for- niatis, Ilb. Ub., Caniden.

■’ After (jiKxinc is " vel uiillis " iu Kamb. Dcxcr.

LIBER 11, CAP. XXXVIII.

397

Ut igitur

" Singula quseque locum teneant sortita decenter,” Hor. A.r.

contra graves et armatos, solumque virium robore, et armorum ope confisos, de plano dimicare, victori- amque vi obtinere ^ contendentes, armatis quoque viris et viribus opus bic esse proculdubio protestamui\ Contra leves autem et agiles, et aspera petentes, levis armaturse viri, taliumque prsesertim exercitati con- gressibus, adhibendi.

In Hibernicis autem conflictibus et hoc summopere In Irish curandum ; ut semper arcarii ^ miHtaribus turmis mixtim ^chers to adjiciantur. Quatinus et lapidum, quorum ictibus be united graves et armatos cominus oppetere solent, et indemnes ^yaij.y’’ agilitatis beneficio, crebris accedere vicibus et absce- dere, e diverso ^ sagittis injuria propulsetur.

Praeterea pars terrse citerior, usque ad Sinneni flu- The three vium, qui tres insulae partes orientales a quarta et P^^tsof the occidentali separat et secernit, crebra castrorum con- thissidethe structione stabiliatur et muniatur. Ulterior vero, quae fo be^^pu Connacciam simul et partem Momonise trans Sinne- incastei- num, prseter urbem Limericensem, quse modis omnibus ^ ^ ’ expugnanda est iterum et approprianda, annuis auri tributis interim arceatur. Satius enim est, et longe The other satius, paulatim primo locis idoneis castra conserere, P^’"* J°,^^ et quasi pedetentim in eorundem constructione proce- degrees. dere, quam intervallis distantia magnis, variis passim locis, multa construere, nec invicem sibi vel cohaerentia, vel necessitatis articuKs opitulantia.

1 obtinerel R. B. Cl,, &c. Not in L.

• arcarii’] L. E. B. ; sagittarii, Cl., &c.

•’ After c (liverso Camden has eminus.’’’ It is in none of the

MSS.

398

EXPUGNATIO IIIBERNICA.

[Cap. XXXIX.] 1

Qualiter guhernanda.

The ueces- Gens itaque fidei tenerrrimse, nec levis ^ miims animo severe but’ ^.^^^ corpore, sic expugnancla, sic expugnata moderato moderate reffimine gubernanda. Constantis et vindicis animi viris cura committatur : qui et pacis tempore, dum legibus obtemperat, et servire non recusat, ipsam in- terim stabili conventione deliniat et honore prseveniat. Cum autem, innatae levitatis indicio, a pace resilire pme- sumpserint, dissimulata prorsus mansuetudine, continuo ^ vitium vindicta sequatur. Cum iterum ad paceni reversi fuerint, condigna delicti satisfactione secuta,. quoniam

" Post inimicitias iree ^ meminisse malorum est,"

quamdiu fideliter steterint. dissimulata prorsus injuria, pristina statim tam securitate gaudeant quam honore. Quatinus tam ad obsequendum, quam ad pacis bona sequendum, et prgemium invitet, et a temerariis ausibus secutara semper poena deterreat.

Porro, qui ista confundunt, in delictis deferendo, in

obsequiis deprimendo, in guerra bhxndiendo, in pace

deproedando, imbelles spoliando, rebelles venerando,

sicut plerosque vidimus, hi confusa sub se cuncta red-

dentes, demum et ipsi confunduntur.

In time of Prseterea, quia minus ea lcedere solent quas prrevi-

UesTo he’ <^^entur, pacis tempore contra imminentia martis incom-

built, and moda, tam castrorum constructione, quam silvestrium

improved.^’ viarum ampliatione, vir prudens prsemuniatur et pra3-

paretur. Semper enim insidias sub pacis fuco gens

haec inimica molitur.

’ Mucb of this chapter occurs again in Kamb. Descr. II., 9.

• levk’] L., Camden ; leves, R.B. Cl. Ilb. Ka. Rb. At the beginning of Cap. 1 of Kamb, Descr. II. \ve have, " Gcns igitur haic gens fidei

" tenerrima;, nec minus animo levis " quam corpore."

•’ continuo] R. B. Cl., &c. ; con- tinue, L.

^ ircc’\ R. B. Cl., &c. ; irani, L. Rb.

LIBER II., CAP. XXXIX.

399

Unde et quoniam expedit alienis in malis fugienda intueri ; quippe indemnis est castigatio, quam prsedo- cent exemplaria ; insignium virorum exemplo, tam Milonis Coganensis, [et Radulphi^ juvenis egregii,] quam Hugonis de Laci, necnon et Rogeri Poerii, nun- 73 b. quam a securibus sit ulla securitas. Nam, ut Topo- Supra, graphia testatur, nationis subdoltTe longe fortius timeuda ^’ est ars quam mars, pax quam fax, mel quam fel, malitia quam militia, proditio quam expeditio, amicitia praefucata quam inimicitia despicata.

Item, ut ait Evodius, " Ruina praecedentium pos- " teros docet, et cautio est semper in reliquum lapsus " anterior."

Quoniam igitur ^ abundans in his cautela non nocet, The Irish, quinimno vix sufficit etiam exquisitissima, statim ut sublected gens hffic plen^e subjectioni colla submiserit, ad modum to be for- nationis Siculoe, publico edicto, gi-avi quoque trans- useofjjrjns. gresssionis poena statuta, ab armoi’um oranium usu pro- cul arceatur. Interim autem illud detestabile proditionis Meamvhile instrumentum, quod de antiqua, immo iniqua consuetu- aiiowed^o dine, seraper in manu quasi pro baculo bajulant, pacis bear the nunquam vel loco vel tempore gestare prsesumant.

Denique, quoniam Britaunire reges, prsedicto tenore, multiplicato Hibernia jure contingit ; et quoniam in- sulfB istius absque commodis et commerciis, illa nequa- quam subsistere potest ; non indecens esse videtur, in To pay an auro vel avibus, quibus abundat, huic tributaiiam illam tribute in constitui ; ut sic in posterum cuncta gravaminis atque S°^^’ *~’^’ discordise submoveatur occasio : et quoniam tempora transcurrunt, et ultra gradus omnes linea sanguinis in sevum extenditur, annuo tributo, tanquam perpetuo chirogTapbo, in Britannici perennem tam regni quam regis honorem, expugnationis hujus memoria retine- atur.

’ et Itad. juv. cyregii] Not in L. R. B. In CI., &c.

• “Ilactenus” onlj’.

after iijilur iu L.

400

Finem liic igitur historisD ponentes, et tam ^ indolis egregife gesta digno copequanda stilo relinquentes, ad toties promissum Vaticiniorum librum transeamus.

Fxplicit Liher secundns Vaticinalis^ Historice.

^ et tam, Sfc. . . transeanms’] L. K. B, Ra. Instead of this, Cl. Hb. Rb., and Camden, have : " dum ea *’ quBD scimus loquimur, et qua; vi- " dimus fideliter testati sumus, novis " de cetero historicis tam indolis " egregiac gesta futura, digno co- " a^quanda et explicanda stilo, nunc

" relinquamus." So also Hooker’s translation. In Ra. foUows, after " transeamus," without any rubric, the first few lines of the Prooemium to king John, infra, p. 405.

• Vaticinalis Historia’] R. B. de Vaticinali Historia, L.

Lir.ER IIT. PR-EFATIO. 401

INCIPIT LIBERi TERTIUS DE VATICINIIS.

Qjioniam, in prioribus libris, Merlini vaticinia, tam Celidonii quam Ambrosii, locis competentibus, prout res exigebat, inseruimus ; Ambrosio vero dudum ex- ^^^ ?^°- posito, nondum Celidonius Britannicam exutus bar- j^ierlin of bariem, usque ad lipec nostra tempora latuit parum Ceiulon.^as agnitus ; nostrse videbatur interesse diligentise, tam hid in the ipsum ab antiquis et occultis scrutabunda inquisitione l;!^^!^^^^"^^ latebris, ut pulchrius elucescat, in commune deducei-e, Uritish et ab ignorantife tenebris in lucem transferre, quam Q^^^^Jjg translatum cjuoque prsesenti volumini coaptare. Non purposes to indecens enim, non incongruum ^dderi debet, si id, jj^ci^i^^iQg unde auctoritatem et prfescientiam, necnon et Vatici- to light. nale nomen sortitur historia, id ipsi- statim historipg continuetur ; et ut ea qu?e carptim ‘^ et varie, prout ordo tractatus exegerat, dispersa per opus reperiuntur, ea in ejusdem operis continentia, eo quo prolata sunt ordine, loco competenti lector valeat invenire. Plu- rima tamen qute vaticiualis ille spiritus, quisquis fuerit et undecunque proveniens, varie deprompsit ^ et dis- perse, sub certos redacta titulos, prout dicti causa vel

’ liber^ Iv. Not in L. 15. Thc also printed in T^sshers Si/llogc,

prcface to the 3rrl Book, -whicii Epist. .50.

loUows, is in L. R. B., but in no - //).««] R. B.T., Ussher ; ipsum, L.

later I.ISS. It is in the Si/mf>olum , “• carptim ] K. B, T., Ussher ;

Electorum, Iv. 8, where it is called captim, L.

" In Vaticinaleni Historiam prx- ■* deprompsit’] R. B. T., Ussher ;

" fatio quarta ’’ (vol. i. 393). It is prompsit, L.

C C

402 EXPUGNATIO HIBEENIfA.

dicendoruin materia potius eonjungenda poposcerat, ad

majorem evidentiam series ordinata connexit. Nec

indignetur inspector, nec in calumniam ^ prorumpat

74.   lector    delicatus,    si    ab    historia    tanquam    ad    fabulas 
    

converti videar.- Non enim fabulosa sunt omnia, quae

falsitatis imaginem tenent ; sicut nec verisimilia cimcta

statim pro veris suscipienda.

These pro- Erat itaque Celidonii Silvestris solum hactenus fama

oraiij- re- percelebris ; a Britannicis tamen bardis, quos poetas

tained by vocant, verbotenus penes plurimos, scripto vero penes

many Bri- . . <• • • - j . ^ i^

tish bards ; paucissimos, vaticiniorum ejusdem memoria retenta

byveryfew fuerat. Quoniam igitur Merlini istius expositionem

committed . , ° . . ^

to writing. Anglorum regem Henricum secundum summopere

Theirpub- requisisse multoties audieram, tanto propensius ela-

much de- borandum in hoc dignum duxi, quanto id ipsum ct

sired by principi placiturum, et posteritati profuturum, pro

certo compereram. Nam, ut ait poeta,

Hor. 1 Ep. " Principibus placuisse viris non ultima laus est.”

xvii. 35.

Quinimmo, diligi a principe et digne commendari, major est laus quam principari. Illud enim fortunae, istud virtutis est. Giraldus, In hujus igitui’ inquisitione libeUi cum penitimos but^vain°^ Kambriaj fines frustra pluries transpenetrassem, tandem hunt viro sancto et literatissimo, Cantuariorum archiprsesuli

Walef at Baldewino, in salutiferae crucis obsequium laudabili length per Kambriam legatione fungenti, regio mandato comes

finds an rr. , . i • • i -rr i • • •

ancient enectus, in remotissima quadam Venedocise provincia, copy of et Hibernico mari contermina, quse Lein vocatur, in the remote veneratione quadam ab antiquo repositum, operam provmce of adhibens et impensam, diu qusesitum desideratumque

North demum, non absque labore ^ libellum elicui.

Wales. J

1 calumniajn] R. B. T., Ussher ; only. It -was at Nevin, on the west

calumniat, L. coast of Camarvonshire, that Giral-

• videctr’] L. R,. B., Ussher ; vide- | dus found his copy of these pro-

amur, T. ’ phecies. Itin. Kamb., ii. 6.

• " plurimo " after laborc in T. |

LiBER III, pr;efatio. 408

Functus igitur interpretis offieio, peritls quoque lin- J" translat- guae Britannicte viris mecum adliibitis, in quantum Giraldus

idiomatum permisit diversitas, verbo ad verbum plu- aided by

. ’ • 1- r^ T T - menskiUed

rima, sententias autem in smgulis fideliter expressi. in the

Sed quoniam sicut in aliis, sic et in istis, bardorum P"tish . , . tongne.

ars invida, naturam adulterans, multa de suis tanquam These pro-

proplietica veris adiecit, cunctis modemi sermonis com- P^^*;’^^

. . T , ^„ T . 1 • • muchadul-

positionem redolentibus quasi reprobatis et abjectis, terated by

sola veritatis amica, sermonis antiqui rudis ^ et plana ™odern ad-

simplicitas, diligenter excepta mentem allexit. Seriatim the bards :

itaque singula depromens, et Vaticinali Historice ^^^^^^^’

vaticiniorum librum non incompetenter annectens, bar- Giraldus

barse linguae tenebras Latini luce sermonis illusti-avi ; ^xciudes^

veritus quippe posterorum invidiam, si ea posteris

inviderem. In publica namque commoda peccem, si

vel hsec studia in tempus differara, vel negligenter

omittam.

Quibus expletis, et in commune deductis, ad Bri-

tannicoe Topograpbise declarationem, Deo duce, vita-

que comite, studiosus pedetentim animus aspirabit.

Quia tunc mibi molliter ossa culvabunt, si trino saltem

nostra diligentia beneficio, tanquam triplici funiculo Ecclus. iv.

difficile rumpendo, et longe sui memoriam in sevum

extenderit, et favorabilem sibi posteritatis gratiam

comparaverit.-

1 rudis] L. R. B., Ussher. Not | - Ilere T. ends. iuT.

C C 2

404

EXPUGNATIO TTIP.ERNTfA.

[Cap. I. I

Trndimt Britones, et aiitiqnrr’ refernnt liistoi-iae/ &rc.

Sed hpoc iiactenns. Hujns etenim - tertife Distincti- onis editio, et nova vaticiniornni interpretatio, suum adliuc saniori consilio terapus expectet : quia nondum venit hora ejus.’’ Satius est enim ut veritas, quanquam perutilis et desideraLilis, aliquamdiu tamen suppressa ]ateat, quam in lucem cnm"* majorum ofiensa prnspropere pariter et periculose prorumpat.

" Iiistoiicc, Scc"] Ilere R. and B. end. What follows is in L. and Ussher only.

• eiryiiiii’] L. : ‘.’niin, Usshei".

^ rjiiid vomhim venit iiora <;/«.«] Usslier. Xot in L.

•* ciim] ^‘‘ssher. Xot in L.

PROtEMIUM SECUNDiE EDITIOMS.

■m

[Prooemium ^ secundce editlunis et correctiovls’^ regl Anglorum Johanni factce.

ad vota suc-

regi

Reverendissiino domino suo, et in Ohristo dilecto, nobili et illustri Anglorum regi Johanni, domino Hi- bernise, duci Normannise et Aquitannitv, et comiti Andegavise, Giraldus opus suum, et cum corporis animfeque salute, prosperos in terris cessus.

Placuit olim excellenti et magnifico patri vestro me in Hiberniam a latere transmittere. Ubi cum multa nptarem, et notabilia, ceterisque regnis aliena prorsus et incog- nita, materiam ibidem cum diligentia coUigens et congerens, Hihernicam postmoduin in Anglia Topo- graphiam, de mii"abilibus Hiberniai scilicet et situ ejusdem, librum edidi, et in patris vestri laudem triennii labore digessi. Cui quoniam labor hic placuit utpote principi, quod no.stris rarum est diebus, lite- rarum eruditione conspicuo, ad ipsius postmodum in-

Henrico suo vobiscum nova quidem

Giraldus in Ireland with John. At which tinie he coUected materials for his To- pographjj and E.v- puynalion.

1 This Prooemiura not iu L. K. B.

Cl., nor is it amongst the prefaces in the Si/iiib. Elect. It is in Hb. Rb., and Camden. The first few lines only are in Ha., which ends with " Cui quoniam," &c. It is, no doubt whatcver, a genuiue produc- tion of Giraldus, though I have found it in no early MS. But it has no claim to be considered a preface to the E.vpiujiiat.io : it is merely a letter to king Joha, which accompanied a presentation copy of thc work. It stands on exactly the same ground as the letter lo bishop William of Ilereford, whicli is added to some copies of Ihe Topogmphia {supra, p. •JOS) ; or the lettcr to

Itichard L, accompanying a copy of

the Topographia, which is amongst the epistles of Giraldus in the Si/m- l/oluin Elcctorum (vol. i. 242). It is plain, from more than one pas- sagc, (for instance, John had legiti- mate sons now born to him, infra, p. 406, I. 17,) that it was not written in the early part of John’s reign ; perhaps about the beginning of 1210, when John’s expeditiou into Ireland of that year was first talked of. Not at all impossibly, it may have itself suggested this expe- dition to John.

• correctiorisl^ Ilb. ; correctorisc, Rb., Camdcn.

•iOG EXPUGNATIO HIRERNICA.

stantiam, super expugnatione regni ejusdem Imc ul- tima, per ipsuni et suos facta, iterato quidem, immo et fere continuato labore, sed nec isto nec illo, quia jiiv. i. 74. " Probitas laudatur et alget,"

remunerato, librum emisi.

John Verum quoniam aut per incuriam, aut potius propter

having ap- occnpgtionem nimiam, terra) illius, inter occidentales

forgotten insulas non ignobilis, jam diu in animo vestro visa

thts^^dedi- c[uodamniodo quasi sopita memoria fuit, ad eam exci-

cation in- tandam, librum eundem, jam correctius quidem et

rouse his plenius editum, vestrse sublimitati destinare curavj.

memory. XJbi a Lagenife principe Dermitio per suos in exilium

])ulso, et ad patrem vestrum in transmarinos NeustricO

iines profugo, auxiliumque ab eo postulante obnixius

et impetrante, inclioata historia, usque ad adventum

vestrum in insulam primum, ubi et vobiscum fuinms,

et quse ibi tunc gesta, et a singulis ducibus et magna-

tibus illuc transvectis, a primis seriatim usque ad

ultimos temporis illius, quid actum ibi vel boni vel

mali fuerit, aperte declaratur.

To -whora Sic ^ itaque tanquam in speculo dilucido conside-

the credit . ^ ,. ii- ^l l -i • i • 9

of the 1’^^!’ longeque certms et plenius ventate historica ^ per-

conquest pendi potcrit, quibus gloria conquestus hujus amplior

due? efc major digne attribui debet. An primis ejusdem

Whether affgressoribus, Menevensis scilicet diocesis, nostrique

to the first ^ … . …

invaders, generis viris : an secundis, Landaffensis scilicet diocesis, underiitz- yjj.jg generosis revera magis quam animosis, a primis &c. ; the quidem invitatis, et tanquam exemplo successuum

second, suorum ad similia provocatis : an adventui tertio, vi- under earl ’ . . _ '

Richard, rorum et armorum ac victualium, et totius apparatus

third under ^°P^^ referto. Multum enim contiilit, qui principium

Henry II, dedit : multum, qui nobili principio non modicas ve-

niendo demum vires adjecit : longe plus autera ceteris

omnibus, qui totam tam primis quam secundis aucto-

ritatem apponens, atque licentiam pnisbens, proprio

’ .S/c] Hb. Kb. ; Hic, Camden.

• hislorica] Camden ; hiatoria, Hb. Kb.

PROCEMIUM SECUND^ EDITIONIS.

407

demum adventu tota sibi regione subacta, sed propter festinam nimis ejusdem a terra reversionem, et intes- tinam suorum factam in ipsmn conspirationem, nondum in formam stabilem plene redacta, totum strenue nego- tium consummavit.

Jus ^ itaque vestrum, patrisque vestri laborem tam john is egregium, rex animose, ne parvi pendatis : gioriamque exhorted vestram, et honorem tantum, aliis et alienis,^ indignis neglect pariter et ingratis non tribuatis. Et propter insulam J^^^^^f^ argenteam, cum duplex bonum sit, nec unum alterum island, in excludat, sed appetibilius et pretiosius duplicatum ;^^°}^jj^^^ existat, insulam auream non omittatis. Airrum enim the silver ArabisB, et argentum Achaise, unum et idem, diversis °°^’ quanquam acervis, aerarium implere solent.

Prseterea,^ ad hoc etiam vos inducere debet,’* quod To remem- vestrse de cetero non immemor Hiberniae sitis. Cum jreiand enim plurimos jam filios, tam naturales quam legitimos, ^.iH form a vobis Deus et fortuna secunda^ contulerint, et plures foj. oQe of his in brevi conferre queant, quatinus duos illorum ^i» ^i^y duobus in regnis regia dignitate sublimare possitis, et innumeros quoque sub ilhs viros, prsecipueque " sub Hibernico, cum regio rudis adhuc ea sit et iuformis, et a nostris majori ex parte nondum habitata vel efficaciter occupata, de novo feodare, et copiose ditare valeatis. Quod si nec propter gloriam vestram multi- phcandam, aut gazam augmentandam, nec propter pro- lem vestram locupletandam amphus et sublimandam, Hiberniaj vestrse curam adhibere vehtis, propter hoc saltem id faciatis, ut veterem militiam vestram, tam patri vestro quam vobis in fide stabih semper obnoxiam et devotam, cujus etiam aggressu terra illa primum obtenta fuit, et usque in hodiernum adhuc retenta,

1 Jtts’] Camden ; His, Hb. Rb.

" et alienis] Kb., Camden. Not iii Hb.

’ Praterea] Rb., Camdeu ; Piop- terea, Hb.

• dcbef] Hb. Eb. ; potest, Cam- den.

" secunda] Hb. Rb. ; fecunda, Camden.

^ prcEcipueque ] Rb., Camden ; praecipue, Hb.

•iOS EXPUGXATIO HIBERNICA.

quam novi qiiidam et recenter advecti, fortmiaque magis ibidem quam virtute provecti, quatinus in alio- rum labores absque labore succedant, opprimere non cessant, sublevare jDOssitis et reformare ; illorumque superbiam dejicere potenter, et cervicosam insolentiam humiliare ; quie in tantam arrogantiam et tam prse- sumptuosam jam eruperit, ut ad singularem etiam regni illius principatum sibi usurpandum ausi sint, ut fama pronuntiat, aspirare. Before he Unde et ad hoc quoque facere plurimum debet, quod

attempt to . ,. j.ii’ -i •

recover the ^^^ ^^ anteriora vos extendendo, m orientem masime

foreign versam, ut decet, faciem habeatis, et ad injmuose sub- he had l^^^a totis, per Dei gi’atiam, nisibus revocandum as-

lost, to be piretis, nihil ab occidente verendum, nihil ijrorsus a

careful he ^- ’ . . , . . ^^ ’ ^

leaves no tergo timendum rehnquatis. Hostes namque domes-

r^dv^*^" ticos, jugiter in insidiis excubantes, et semper insur-

in Ireland. gendi solum tempus et locum exspectantes, sedibus in

vestris terrisque propriis si curetis, licet occiduis qui-

dem, vehit a tergo tamen tam propinquis, tanquam

vel in sinu vestro serpentes abscondere, vel etiam

ignem in gremio positum, et jam in flammam erum-

pere promptum ac paratum confovere, manifestum

proculdubio non solum incurifB magnte, vei-um et

ignavise, vel etiam inertis insipientite signum foret.

Tutum etenim est principi cuihbet, nuUa prorsus in

terris suis hydrse capita fovere : tutum insuhmis prae-

cipue regibus, nullam in regnis suis, omni ex latere,

prajter mare solum marchiam habere.

Porro, si propter hsec omnia, vel horiuu ahqua,

induci forte possitis, ut terra^ vestra^ toties dictjv,

desolata) dudum et quasi desertse, misereri cum efFectu

vehtis, eamque in statum redigere laudabilem, vobisque

et vestris non inutilem affectetis, hoc a nobis, Britau-

nicse forte naturse nostra^ levitate, quam mutare non

possumus aut exuere, regije majestati consihum detur:

To be care- Quatinus ea duo, qute pater vester Adriano papa?

the rd pspigerat ohni, propter hcentiam impetrandam in-

formerly trandi iii Hiberniam et cxpugnandi. ]>rudenter et dis-

PKOCEMIUM SECUND^ EDITIONIS.

crete sibi suisque providens. cuiii supremam iu terris made by tanti tamque cruenti in Christianos aggrcssus auctori- ^^ • tatem sibi comparavit ; scilicet ecclesiam Dei in Hni- Adrian ;

• VI z to

bus illis exaltare, et denarium annuum de singulis exait the domibus beato Petro, sicut in Anglia, sic et in Hibernia f^^J^^^^ ^^ dare ; juxta tenorem privilegii ejusdem papas, super hoc and pay a patre vestro prudenter et circumspecte perquisiti, et thePeter^s- in archivis Wintonise fideliter repositi, quemadmodum inferius historia manifeste declarat; ad exonerandam p. 316.’ tam patris vestri, qui hjEC promiserat, animam ; quo- niam, ut ait Salomon in Parabolis, nihil minus prin- l’rov. xvii. cipem decet quam labium niendax, prsecipueque cum Deo mentiri, et creaturam suo Creatori sponte trans- gredi, periculosum existat et plectibile; quam ad vestram quoque et vestrorum liberandam, qui clipeum super hoc alium aut defensionem contra districtum Judicem tanti fidelium cruoris effusi, et adhuc forsan efi^undendi, vobis et vestris non habetis, devota com- plere voluntate satagatis. Quatinus si de hoc conquestu, sicut decet et debet, Deus honoratur, et prosperitas in terris vobis ac vestris augeatur, et perpetua denique felicitas, quse superat omnia, subsequatur.

Propter hgec etenim promissa, sed hactenus omissa, The divine duos ibi, tanquam ultione divina, credibile est defectus J^^^Q^^f accidisse ; quod [scilicet]^ tam diu efficacia conquestus quence illius, et consummabilis utilitas est dilata ; et quod piedo-es primi ac prtecipui terrse illius expugnatores, verbi having gratia, Robertus filius Stephani, qui primus ex nostris kept, terram illam intravit, et tanquam aliis viam aperuit et ostendit, Herveius de Monte Maurisco, et Reimun- dus, Johannes de Curcy, et Meilerius, legitiraam de carne sua prolem suscipere non meruerunt.

.Nec mirum. Mendicat enim miser in insula clerus : Spoliation lugent ecclesise cathedrales, terris suis ^ et prsediis ^V^’^^ amplis, quondam sibi fideliter et devote coUatis, a praj-

" sciticct"} Cauidcn. Not iu llb.

Rb.

• smm] Kb., Cauideu. NotiuHb.

410 EXPUGNATIO HIBERNICA.

dictis, et aliis vel cum ipsis, vel post ipsos advectis, spoliatte. Et sic " Ecclesiam exaltare " versum est ibi in Ecclesias spoliare.

Hiec igitur emendet princeps bonus, ad cujus etiam spectat lionorem, quamvis quoque Deus in causa minime foret, ut in terris suis clerus ubique, qui ei in consiliis suis, et conciliis magnis, cunctisque regni negotiis magis’^ arduis, et i-ebus agendis principalibus, fideliter assistere debet, honore debito Itetetur et sub- levetur ; et ut in aliquo tam cruenti qusestus hujus et conquestus particeps et placatus Deus existat, pro- missus ceusus ille, modicus satis atque modestus, omnes quippe liberans et neminem gravans, de cetero detur.

Item eadem irapatientia et hoc adjicimus, quatinus

in memoriam expugnationis hujus Hibernicse per

Anglos factfe, quia crebra dominorum, per vices rerum

An annual varias, fieri mutatio solet, et ad sanguine remotos, vel

tribute etiam i)rorsus extraneos, transcursu temporum devolvi advisable ; -^ . .,.

ofgold, or hereditas plerumque videtur, in annuo auri, vel avium,

birds, or ^^j etiam arborum tributo firmiter statuto, quasi per- trees, in ……

proofof petuo chirographo et mdissolubili vinculo, regnum

subjection. jjibernicum Anglicanse coronae subjectum omni palam

tempore fiat. And Verumtamen, quoniam res gesta per interpretem non

finally, Gi- ^^^^ sapit, aut animo sedet, sicut proprio et idiomate commends noto prolata, alicui, si phicet, lingua simul et literis compTtent ©^‘udito, ad trausferendum in Galhcum ocius non schniar be otiosus libcr hic noster committatur : qui forte fructum t^t^ranskte laboris sui, quoniam intelligi poterit, assequetur, quem this his jios quidem, minus intellecti, quia principes minus French. literati, hactenus obtinere non valuimus. Unde et vir Waiter ille, cloquio clarus, W. Mapus, Oxoniensis arcliidia- ^^P ^ f h"8 conus, cujus anim?e propitietur Deus, solita verborum own taik- facetia et urbanitate prtecipua dicere pluries, et nos Ghaidlfs’s ^^ ^^^^^ modum convenire solebat : " Multa, magister writing. " Giraldc, scripsistis, et multum adhuc scribitis : et

’ magis’] llb., Caniden ; magnis, Hb.

PKOCEMIUM SECUND^ EDITIONIS. 411

" nos multa diximus. Vos scripta dedistis, et nos " verba. Et quanquam scripta vestra longe lauda- " biliora sint, et longasviora, quam dicta nostra, quia " tamen li8ec aperta, communi quippe idiomate pro- " lata, illa vero, quia Latina, paucioribus evidentia, " nos de dictis nostris fructum aliquem reportavimus, " vos autem de scriptis egregiis, principibus literatis " nimirum et largis obsoletis olira, et ab orbe sublatis, " dignam minime retributionem consequi potuistis."

Sane, quoniam dulciores anni nostri, et tempora Giraldus, robustiora, quoad literatos labores nostros, iam trans-°^"^^° ierunt irremunerata, nunc senescentibus nobis, cum desires tanquam in januis assistens mors immineat, de cetero ^^^,^^,. °^jj’‘j nos temporaliter remunerari nec expetimus a quoquam, the appie- nec expectamus. Solum lioc etenim amodo desidera- ^jg jabours mus, et desiderare debemus, ut divinum in primis et l>y poste- prcBcipuis favorem nobis per opera bona, ejus coope- " ^’ rante gratia, immo totum efficiente, qui gratis omnia prtTestat, comparemus ; et humanam per opuscula nostra gratiam, si literarum decus quandoque resurgat et in statum redeat, saltem in posterum,

" Cum suus ex merito quemque tuebitur ^ honor," Ovid,

l Amor. asscquamur.-] xv. 40.

’ " tuetur," Ovid. | " Maii, applicuerunt Anglici prirao

• After this there follows, in ilS. \ " apud Banuam." Ilb., in same hand, a table of domi- nical years, 1167-1384, one line only to each year, with here and there a brief historical note. Amongst which are the following, relating to Ireland.

11G9.

1170. “Iloe anno niartyrizatus " est beatus Thomas Cantuariensis " archiepiscopus. EodemannoDer- " mitius Macmui-choch obiit in

A°. 1167. " Dermilius, rex Lage- i " Feniia.”

uia;, transfretavit in Angliam, ad I There is no other entry about Ire-

deducendos Anglicos." 1 land before 1207. The last entry

1168. " Hoc anno, circa Kal. | in original hand is at 1279.