The Topography of Ireland

From: Giraldi Cambrensis Opera, vol. 5, ed. J. F. Dimock, Rolls Series (London, 1867).

Introitus’’^ in Recitationem. I.

CoNSiDERANTl inihi quam brevis et fluxa sit vita quam Fame the ducimus, eorum prseclara fuisse videtur intentio, qui- oJgc^^of bus, nondum patefacta vitse via, oper?e pretium fuit et authors. curse, egregium aliquod mundo memoriale relinquere, famamque sui perlongam facere, et momentaneam istam saltem memoria vivere posse post vitam. Unde^ et in egregiis legitur poetarum libris;

Denique,’* si quis adhuc pr?etendit nubila livor, Occidet ; et meriti post me referentur honores.''

Stat. Theb. xii. 818.

^ Liber, ^-c.] This rubrical head- ing in Bb. only.

■ Introitus, §-c.] C. Bb. A. E. B. F. Ba. ; Prsefatio prima in Hiberni- cam Topographiam, Cl. Eb. This Introit is in none of the MSS. of the first edition, M. H. P. ; though it would seem to have received its Dame from having been introductory to the public recitation of the Topo- graphy at Oxford by Giraldus, as

soon as the work Avas written. The first Preface, however, of the Ex- pugnatio is in like manner caUed " Introitus in recitationem," though this work was not, like the Topo- graphy, publicly recited.

^ Unde et . . , prcesagia vivani] Not in W. Bb. ; in margin of C. ; in text of A. E. B., &c.

■• Instead of " Denique " Statius has " Mox tibi."

A 2

TOPOGRAPHIA IIIEERNICA.

Et alibi ;

Ov. Met. " Quaque patet domitis Romana potentia terris, XV. 87/. u Qyq legar populi ; perque omnia secula fama,

" Si quid habent veri vatum prsesagia, vivam."

The re- Hsec summis auctoribus prima fuit et praecipua

•wards of ., ,. . . ,, . .

princesthe scribendi occasio. Altera vero, nec merito mmus quam

second. immero secunda, nobilium principum tam remuneratio quam exhortatio. Honores enim artes nutrire solent ;

Juv.vii.69, " Nam si Virgilio puer, et tolerabile desit

" Hospitium, caderent omnes a crinibus hydrce."

Item ;

Juv.Yii.C4. " Quis locus iugeuio, nisi cum se carmine solo " Vexant, et dominis Cirr?e Nisreque feruntur " Pectora nostra, duas non admittentia curas ? "

Philosophia tamen, tam mediocritatis amica quam

modestise, nec opulentia gaudens, nec inopiam admit-

Prov. XXX. tens, in Salomone clamasse videtur ; " Divitias et

^’ " paupertates ne mihi dederis, Deus ; sed tantum

" necessaria." Licet enim mediocribus esse poetis non

liceat, quoniam

llor. A. P. " Non dii, non homines, non concessere columnfB,"

.373.

mediocris tamen competit eis, etsi non scientia, sufli-

cientia.

The latter Cessaute igitur olim occasione scribendi liac idtima,

reason for cg^gare coeperunt et poemata. Nec tamen omnino vel

wnting uo .

longcr in poesis abolita, vel absumpta est philosophia ; nec rerum

existence. j^gii^Q gestarum memorabilis auctoritas obsolevit. Nou enim desunt literse, sed principes literati ; non deisunt

Noleamcd artes, sed artium honores. Nec hodie destitissent

pnnccs, scriptores optimi, si non desiissent imperatores electi.

honours to Da igitur Pirrum ; dabis Homerum. Da Pompeium ;

hc won. daioif. et Tullium. Da Gaium, et Augustum ; Virgi- lium quoque dabis et Flaccum.

INTllOITUS. o

Ceterum, quamvis defectu prmcipum cesset in nobis The first

, ., , . .,, , reason a

causa secunda, scribere nos tamen prior lila prsemonet gufficient

et ])otissima. Hoc etiam animositatis tam scintillam incentiveto

adjicere, quam et innatum ignem infiammare potest ;

quod tantis auctoribus et tot innitentes, eorumque

tanquam liumeris insidentes, multiplicatfe majestatis

beneficio magni fieri possumus, si raagnanimi. Nobiles

nimirum ausus nihil seque impedit ut diffidentia ; omnis

appetendi conatus perit, ex desperatione consequendi.

Latet ob hoc sub otio laudabilis plerumque virtus et

eruditio : et dum se probandi ’ formidat exercitium,

occulta manet^ lux tota meritorum. Hinc accidit ut

scientissimi plerique se nesciendo senescant ; et dum

vires ingenii non experiuntur ig-ne animi vacui, veluti

pecora pereunt, et nomen eorum non memorabitur ultra. i b.

Unde et quoniam

" Paulum sepultse distat inertia^ Hor. 4 Od.

" Celata virtus;" ^^- ^^-

" Degeneres animos timor arguit ; " ir^is °

" Dimidium facti, qui ccepit, habet ; " Hor. i Ep.

" Audaces fortuna juvat ;" Virg. ^En.

,. . n ,…,., X. 284.

scnbere proposui ; et lividorum malitia ridiculosus cen- seri, potius quam bonorum arbitrio meticulosus elegi. Illo quoque Ciceronis exemplo retardari non potui : " Ea,’’ inquit, ’re poemata non scribo, quia qualia ’ volo non possum, qualia possum nolo.’" Mihi enim- vero ea mens est, et in hanc partem tam vehemens ;

" Cum neque chorda sonum reddat, quem vidt Hor. A. F. " manus et mens ; ^’^^ ^ ^^^-

" Nec semper feriat^ quodcunque minabitur arcus;"

si qualia volo non possum, qualia possum volo.

Prsesumptuosus itaque dicar, an providus ? Qui tan- tis lucubrationibus elaborandum mihi onus arripui,

1 se pruhandi} C. A. II. B., &c. ; | 3 fenaQ C. Bb. A. B., &c. ; fe- reprobandi, W. Bb. j riet, E. F. In Horacc the sentence

W. Bb.

manet’] C. A. l. B. &c. ; cst, 1 stands, “Nam neque . , . reddit,” Bb. and ‘• fcriet."

0 TOPOGKAPHIA HIBEKNICA.

iit invidiam in vita, gloriam forte post fata compa-

rarem.

Talia siquidem milii dudum proponenti, diuque in He chooses animo anxie volventi, vix tandem angulus unus, quasi hissTbiect^- ^^ ^^"^ relictus, terrarum scilicet finis Hibernicus

orbis occurrit ; nec ille omnino iutactus ; nullius tamen

hactenus stilo absolute compreliensus. though an Sed ab Hibernia potestne aliquid boni esse ? Num- l^^onT^" quid montes illi stillabunt dulcedinem, et valles fluent

mel et lac ? Suganius ergo mel de petra, et oleum

de saxo : et faciamus quod oratores facere solent.

Quibus in admirabili genere causae acuenda praecipue

sunt arma facundite, ut exilitatem materise gravior

stilus attollat,

Lucan, " Et ferat^ invalidae robur facundia caus8e."

Phars. vii.

Quibus et ad hoe propensius enitendum, ut in quo

non prsevalent esse fecundi, fieri valeant vel facundi ;

ut in quo parum potuit ratio, plurimum posse videa-

tur oratio. Hsec est enim virtus, bic vigor eloquenti?e,

iTt nihil ^ tam exile quod non extoUat, nihil tam

plenum cui non adjiciat, nihil tam obscurum quod

non illuminet, nihil tam clarum quod non iUustret.

Cic. Para- Quia, ut ait magnus ille prsetextatus in Paradoxis,

vemiumT’ " ^ihil tam incredibile, quod non dicendo probabile

" fiat ; nihil tam horridum et tam incultum, quod non

" splendescat oratione, et tanquam excolatur."

Verumtamen eruditis auribus, summeeque eloquentise

viris, et minus medullata sententiis oratio, et jejuna

verborum macies quse propinabit ? Supervacaneum

enim est, et omnino supei-fluum, tam inter eloquentes

arida, quam inter scientes usitata proferre. Quam

iffitur vocem inter olores canoros clamosus anser emit-

tet? Nova namque palam, an nota proponet? Fre-

quentata et trita fastidium generant ; auctoritatem

’ Instead of “Et ferat ’ LiKun j ■■ niliil] C. lib. A., &c. nii, K. has"Addidit.” I B. F.

INTROITUS. 7

nova non habeut. Quoniam, ut ait Piinius,^ " Ardua " res est vetustis novitatem dare, novis auctoritatem, " obsoletis nitorem, fastiditis gratiam, obscuris liicem, " et dubiis fidem, et omnibus naturam."

Aggrediar tamen utcunque novis quibusdam, et quse vel nullis hactenus edita sunt, vel perpaucis enucleata, lectoris animum excitare ; expressamque Hiberniae to- pographiam hoc opusculo quasi speculo quodam dilucido reprsesentare, et cunctis in commune palam facere.

Terrarum enimvero remotissimarum tam qualitates quam situs saltem a longe speculari, et abditas ab antiquo proprietates evolvere ; rerumque omnium fere, quas vel muudo majori ad ornatum, vel minori ad usum uatura produxit, tam naturas quam defectus enodare ; necnou et naturse ipsius excursus tam stu- pendos explicare ; variarumque gentium originalem a puncto liueam ducere ; hominumque mores nosse mul- to]‘um ; et quouiam tarda et iufirraa est terra quam gerimus, parte nostri^ meliore mundum uuiversum, 2. muudique causas vel meute percurrere, et omnia in promptu habere, studiosis animis non ultima laus est.

Est itaque trimembris operis hujus partitio. Prima Plan of coutinet de situ Hibernise, localique ipsius cum majore ^ ^^"^ * Britanuia proportione ; de qualitate ternTe et insequali- tate, et proprietatibus ejusdem variis ; de piscibus et avibus, situ potius quam ortu distautibus ; de feris et vermibus, siugulorumque tam uaturis quam defectibus, et veuenosis omnibus hic deficieutibus ; de orieutis quoque et occideutis collatione, et occidentalium uon immerito prselatione ; sicut distincte prsescripta decla- raut capitula. Secuuda vero prodigiosa uaturEe ludeutis exprimit opera ; uec tantum ^ in hac regione reperta, sed et alia quselibet, dum tamen his fueriut uude- cuuque coucordia. Depromit etiam virtutibus iuclita,

^ In preface to his Natural History. Not quoted exactly, ’ nostri^ Bb. A. E. B. F. Ba. Cl, &c. ; uostra, C. T. ** nec tantum . . . concordia] Not in W. Bb.

8 TOPOGRAPUIA HIBERNIC^.

egregiis quoque- et inauditis a seculo declarata mira- culis sanctoruui prijeconia. Tertia quidem de primis terr<B i&tius incolis, singulisque seriatim diversarum nationum tam adventibus quam defectibus; de gentis Hibernicee, qua? usque hodie insulam inhabitat,^ na- turis et moribus; ejusdemque per advenas expugna- tionibus. Totam denique gentis hujus, usque ad nostra jam tempora, memoratu dignam producit historiam. But sraall Jn duabus primis nullam prorsus ex scriptis Hiber- Irish nicis evidentiam, nullum penitus inveni, prseter ipsam

writings. inquisitionis diligentiam, extrinseci juvaminis admini- culum. In tertia sola, de habitatoribus insulte, et gentiura origine, aliquam ex eorum chronicis contraxi notitiam. Verumtamen ea quse ab ipsis diffuse nimis et inordinate, magnaque ex- parte supei"flue satis et frivole, rudi quoque et agresti stilo congesta fuerant, non absque Lxbore plurimo, tanquam marinas inter arenas gemmas eligens et excipiens, elegantiora quae- que prsesenti volumine quanto compendiosius potui hicidiusque digessi.

Sed quoniam, misera humange imperfectionis con- ditione,

Hor. A.P. " Judicis argutum labor hic formidat acumen,"

3G4.

laudem tamen mereri poterit, etsi non opus, vel ope- rantis affectus, Amor enim studii non illaudabilis ; nec illaudabile videtur, inter importunas et importa- biles fere curige curas, aliquis respectus honesti. Lau- detur itaque, mancipato servituti corpore, animus liber. Et quoniam sapientis est proprium, ab exteriore vicis- bim vexatione spiritus ahicritate respirare, et fastidiosa quielibet alterna delectatione * distinguere, cum nihil Liboriosum videri possit quod jocundum, nobile iaudetur otium inter negotia multa.

• inhabitat’] A. Iv. B. F. ; liabi- 1 - dclectatione] C. Bb. A. B., &c.; tat, C. Bb. Ba., &c, | delcctionc, K. F.

CAPITULA. 0

INCIPIUNT CAPITULA LIBRI GIRALDI KAM- BRENSIS DE DESCRIPTIONE^ HIBERNI^.

In tres particulas - libellus iste distinguitur.

[I.] ^ — Prima distinctio continet de situ Hiberniye. De distantia inter Hiberniani et Britaimiam. Quam terram et quam remotam habeat ab austro. Quam ab aquilone, quam ab oriente, et quid ab occi-

dente. [II.] — De Hispanico * mari duobus brachiis Britauniam

et Hiberniam coinplectente. Qua proportione Hibernia Britannia3 respondeat in

quantitate. De longitudine Hibernise et latitudine.^ [III.] — De variis Solini, Horosii, et Hysidori, et Bedje

sententiis ; quibusdam veris, quibusdam erroneis. [IV.] — De qualitate terrce et inaequalitate. Quod terra montuosa sabulosa magis quam saxosa,’’ [V.] — De glebiB fertilitate ; et granis minutis, et vanni

beneficio vix purgandis.

’ desanptione] C. 11. B. F. ; nii- rabilibus, Bb. Ba. Cl. Kb.

particulas] C. Bb. K., &c. ; par-

selves infra, but enclose tliem within brackets.

De Hispanico . . , complectentc’}

tes, ^I. The first edition, as in il. j Xot in M.

P., commences ■with this rubric. j ^ This clause misplaced in the

These cupitula not in H. A. Bc. MSS., coming after III.

•* There is no nunibering, iu the | " This clause again misplaced iu

MSS., to these headings. For con- | the MSS., coming after ihe first

venience sake I add numbers, cor- responding to the chapters them-

clause of VI.

10 TOPOGKAPHIA HIBERNICA.

[VI.] — De ventositate et pluviositate ; earumque causis.

De coro hic regnante, et arbores inclinante.

[VII.] — De novem fluminibus principalibus ; et aliis

pluribus nuper emersis. 2 b. [VIII.] — De lacubus, et eorum insulis.

[IX.] — De marinis, et fluvialibus, et lacuum piscibus ;

eorumque defectibus. [X.] — De piscibus novis et alibi non inventis. [XI.] — De avibus, earumque defectibus ; [et tam naturis,

quam allegoriis.] ^ [XII.] — De accipitre, falcone, et niso ; eorumque na-

tura. [XIII.] — De aquila, ejusque natura. [XIV.] — De grue, ejusque natura. [XV.] — De bernacis, ex abiete nascentibus ; earuraque

natura. [XVI.] — De avibus biformibus, earumque naturis. [XVII.]- — De avibus quasi adulterinis, et non veris. [XVIII.] — De martinetis, earuraque naturis. [XIX.] — De cygnis, et ciconiis ; earumque naturis. [XX.] ‘^ — De avibus hiemali tempore non comparen-

tibus. [XXI.] ^ — De cicadis, qu» decapitata^ dulcius canunt ;

diuque mortupe, per se reviviscunt. [XXII.] — De cornicibus hic variis ; earumque natuins. [XXIII.] * — De croeriis hic albis ; earumque naturis. [XXIV.] — De feris ; earumque naturis, et defectibus. De cervis,^ apris, et leporibus hic ininutis. Quod omnia animalia, praeter homines, hic quani ahbi

minora. [XXV.] — De taxo, ejusque natura. [XXVI.] — De castore, ejusque natura.

" et tam iiat. quam uUe;/."] Not in

M. C. Bb. R. B. F. ; in i3a, Cl. Rb.

2 The " Capitula" XVII. and XX.

•■’ XXI. not in M. -• XXIII. not in M. W. Bb. ; in mar-j^in of C. ; in text of R., &c.

not in M., though thc chapters ^ The two clauses, " De cervis,

themselves in M. (?i/m. " &c. . . . minora," not in M.

CAPITULA.

[XXVII.] ^ — De mustelis, earumque naturiB. [XXVIII.] — De vermibus, eorumque defectibus ; et

venenosis omnibus hic deficientibus, [XXIX.] — De venenosis vermibus, qui Imc allati statirn

moriuntur ; et toxico malitiam amittente. [XXX.] — De pulvere terrae istius venenosos vermes

necante. [XXXI.] — De corrigiis terrse istius contra venena con-

ferentibus. [XXXII.] — De rana in Hibernia nuper inventa. [XXXIII.] — De variis insulse laudibus, terrseque naturis. Quod- ex omni vento hic brumescit. Quod medicis hsec insula parum indiget. Quod Hibernenses sola acuta vexantur. [XXXIV.] — De comparatione ‘^ orientis et occidentis. [XXXV.] — Quod omnia elementa in oriente pestifera. [XXXVI.] — De venenorum ibidem malitia, et aeris

inclementia. [XXXVII.] — De aeris nostri clementia incomparabili. [XXXVIII.] — De laudabilibus hic quarundam rerum

defectibus. [XXXIX.] — Quod fons venenorum in oriente. [XL.] ^ — Quod occidentalia commoda sunt orientalibus

prseferenda.

Secunda ^ Distinctio continet de mirahilibus Hihernicc

et iniraculis.

[I.] — De Hibernico mari undosissimo ; variisque flux-

ibus ejusdem et refluxibus. [II.] — De contrariis sequoreis fluxibus in Hibernia et

Britannia.

’ XXVn. not in M.

Quod …. ve.vantu)-^ These three clauses not in M.

•* De comparatione, §‘c.] Instead of this heading, M. has, " Quod oc-

cidentalia commoda sunt orien-

talibus prseferenda."

^ XL. not in M.

^ Before this rubric is, in Ba. only,

Capitula secunda; Distinctionis."’

12 TOPOGRAPHIA HIBEKNICA.

[III.] — Quod lima tain liquores modeiatur quum

liumores. [IV.] — De duabus insulis ; in quavum altera nemo

moritur, in alteram feminci ^ sexus animal non

intrat. [V.] — De insula, cujus par.s una bonis, altera malis

spiritibus est frequentata. [VI.] — De insula, ubi hominum corpora sub divo posita

non putrescunt. [VII.] — De mirandis fontium naturis. [VIII.] — De duobus, Britannice scilicet Armorica) et

Scicilia?, fontibus admirandis. [IX.] — De lacu magno, miram originem habente. [X.] — De pisce, tres dentes aureos iiabente. [XI.] — De insulis boreabbus ; quarum ferc omnium

dominium Norwagienses habent. [XII.] — De insula, primo instabili, tandem per ignem

stabili facta. [XIII.]— De Yslandia,- qufe gentem breviloquam et

veridicam habet, et juramento non utentem. [XIV.] — De voragine maris, naves absorbente. [XV.] — De Mania ^ insula ; quse privilegio venenosorum

vermium quos admittit Britannise censetur appli-

canda. [XVI.]— Quod longe post diluvium, nec subito, sed

paulatim et quasi per eluvionem insulie natae sunt. [XVII.] — De Tyle, occidentali insula ; qute apud orien-

tales est famosissima, cum occidentalibus sit prorsus

incognita. [XVIII,] — De chorea gigantum, ab Hibernia in Bri-

tanniam translata. [XIX.] — De mirabilibus nostri temporis ; et prinio dc

lupo, cum sacerdote loquentc.

’ frmhir!-] M. K. B. F. I5a., &c. ; fcniinini, C. W. Bb.

Yslamlia] M. H. li. F. ; Hyslandia, C. Bb. Ba.

•> Afanial C. K. B. F. Cl. ; Jlauna, M. Bb. ; Monia, Ba.

OAPITULA. 13

[XX.] — De muliere barbata, et in tergo cristata.

[XXI.] — De semibove viro, semiviroque bove.

[XXII.] — De vacca cervina.

[XXIII.] — De hirco, ad mulierem accedente.

[XXIV.] — De leone, mulierem adamante.

[XXV.] — De gallis, aliter in Hibernia quam alibi voci-

ferantibus. [XXVI.] — De lupis, in Decembri catulos habentibus, [XXVII.] — De corvis et ululis, circa Natale pullos

habentibus. [XXVIII.] — De miraculis ; et primo de pomis, et cor-

vis, et merula sancti Keivini. [XXIX.] — De cercellis sancti Colemanni quasi man-

suetis, et ad injurias fugitivis. [XXX.] — De lapide, vinum quotidie miraculose conti-

nente. [XXXI.] — De pulicibus, a sancto Nannano deportatis. [XXXII.] — -De ratis, per sanctum Yvorum a Ferne-

ginan expulsis. [XXXIII.] — De campana fugitiva.

[XXXIV.] — De variis Kildarise miraculis ; et primo de igne quasi inextinguibili, cinereque non excres- cente. [XXXV.] — De igne a Brigida sua nocte servato. [XXXVI.] — De sepe cii-ca ignem ; intra quem mas

non intrat. [XXXVII.] — De falcone Kildarise, quasi domestico et

mansueto. [XXXVIII.] — De libro miraculose conscripto. [XXXIX.] — De libri compositione. [XL.] ^ — De mirandis sanctorum refugiis. [XLI.] — De saltu sabnonis. [XLII.] — De modo saliendi. [XLIII.] — De vita [sancti] ^ Brendani. [XLIV.] — De cruce Dublinise loquente, et testimonium veritati perhibente.

XL.-XLIir. not in j[. | 2 savctl] In C. only.

14 TOPOORAPHTA HIBERNKA.

[XLV.] — De eadem cruce immobili facta.

[XLVI.] — De denario cruci oblato bis resiliente, et

tertio post confessionem remanente ; et ocreia ferreis

miraculose restitutis. XLVII.] — De phrenetico apud Fernas, verbis de pr?e-

terito futura prsedicente. XLVIII.] — De sagittario, qui sepem Brigidse transiliit,

insaniente ; et alio tibiam amittente. [XLIX.] — De tritici semine, per imprecationem Corca-

giensis ^ episcopi non proveniente ; et anno sequente

in siliginem ^ miraculose converso. [L.] — De Philippo Wigorniensi, apud Archmaciam pas-

sione percusso; et Hugone Tirello divinitus flagel-

lato. [LI.] — De molendino, quod nec diebus dominicis, uec

de fm’to vel rapina quicquam molit. [LII.] — De molendino sancti Phechini,^ quod feminse

non intrant. [LIII.] — De duobus equis, qui avenam de eodem mo-

lendino raptam comedentes statim interierunt. [LIV.] ‘^ — De sagittariis apud Fineglas ^ divinitus con-

demnatis. [LV.] — Quod sancti terrse istius animi vindicis esse

videntur.

" Corcayiensis"] C. Bb. Ba, ; Cor- ] best MSS., and to it I shall adhere chagiensis, M. ; Corgagiensis, E. B, without further notice of variations. F. " Corcagia" (Cork) is a name | - in siUginem’] So all the MSS.

that will frequently occur, in this treatise, and in the Expugnatio. It is, of course, variously spelt ; in

and Camden, though it must be a mistake. See the chapter infia. •’ sancti Phechini] Not in M.

three or four different vrays, perhaps, •* LIV. not in M.

in every MS. But " Corcagia " is ^ Fineglas} W. R. B. F, Cl ;

the most general in thc carly and Phineglas, C. Bb. Ba.

CAPITULA.

Tertia^ Distinctio continet de terrce istius hcihita-

torihus.

[I.] — De primo adventu ; Ceesarae scilicet, neptis Noe,

ante diluvium. [II.] — De secundo adventu ; Bartliolani scilicet, ccc.

annis post diluvium. [III.] — De tertio adventu ; Nemedi scilicet, a partibus

Scithise, cum quatuor filiis suis. [IV.] — De quarto adventu; quinque scilicet fratrum,

et filiorum Dela. Qui primo Hiberniam in quinque

portiones pequales *^ diviserunt. [V] — De primo Hiberni?e monarcha, scilicet Slanio. [VI.] — De quinto adventu : quatuor scilicet filiorum

Milesii regis, de pai-tibus Hispaniae. Et qualiter

Herimon et Heberus regnum inter se diviserunt. [VII.] — De fratrum discordia : et qualiter, interfecto

Hebero, de Hiberniensi populo primus Herimon

monarcha fuit. Quod ab ^ Hebero, vel potius Hybero Hispanise fluvio,

dicti sunt Hibernienses. Unde vocati sunt Gaideli : et unde Scoti. [VIII.] — De Gurguintio, Britonum rege. Qui Bas-

clenses* in Hiberniam transmisit, et eandem ipsis

inhabitandam concessit. De duplici ^ jure antiquo, quo Britannise reges Hibernia

contingit. [IX.] ^ — De triplici novo jure. [X.] — De gentis istius natura, moribus, et cultu.

1 Before this nibric there is, in Ba. only, " Capitula tertise Distinc- " tionis."

aquales’] Not in M.

3 Quod ab . . . Scoti’] These two clauses not in M.

Basclenses] M. C. Bb. B. Ba. ; Blasclenses, R. F.

5 De duplici, ^c.’] This clause not in M.

" IX. not in M. But M. has a chapter infra headed with " De du- " plici novo jure."

IG TOPOr.T^APHIA TITBEP.XICA,

Quod Hibernienses ^ naturre bcneficio pulcherrimi ;

moribus vero, et cultu turpissimi. [XI.] ^ — De gentis istius in musicis instrumentis peri-

tia incomparabili. [XII.] ^ — De commodis et efFectibus musicse. [XIII.] ^ — De primis musicse consonantise inventoribus. [XIV.] ^ — De prrecipuo musicorum instrumentorum

cultore ac ornatore. [XV.] ^ — De noniine musicfe. [XVI. — Quot reges ab Herimone usque ad adventum

Patricii regnaverunt. Et quod insula per ipsuni ad

fidem conversa est. [XVII.] — Quod arcbiepiscopi nulli in Hibernia fuerimt

ante adventum Johannis Papironis: qui quatuor

pallia in Hibernia ■* plantavit. [XVIII.] — Quod tria corpora, Patricii scilicet, Columb?e,

et Brigidge, apud Ultoniam, in Dunensi civitate, his

nostris diebus inventa sunt et translata. 3 1). [XIX]. — De Hiberniensibus in fidei rudimentis incul-

tissimis. [XX.] — De eorum nequitiis et proditionibus. [XXI.] — De securi ; quam semper in manu pro baculo

bajulant. [XXII.] — De argumento nequitife ; et novo desponsa-

tionis modo. [XXIII.] ^ — De fratribus et cognatis, quos odio perse-

quuntur ; solum alumnis ot coUactaneis fidem haben-

tes et amorem. [XXIV.] — De advenis*’ quoque eodem vitio contaminatis.

Quod Hil/ernienscs, ^c.] This : lieading of chapter inyra ; insula, C

clause not in M. here, biit instead of XXIV, infra.

XIT. before XI. in M. Biit

Bb. Ba. Cl. Kb.

XXIII. not in M., thouglj tlie chapter itself in M. infra.

thcre is no chapter in M. II. or P. "" De adrcnls, ^c."] Instead of this

infra corresponding to XII. M. has " Quod Ilibernienses, &c.,"

’ ‘■’ XIII., XIV., and XV. not in M. as in X. xupra. " Hibcrnia’] W. H. B. F., and in

OAPITULA. 1 7

[XXV.] — De novo et enormi regni et dominii confir-

mationis modo. [XXVI.] — De miiltis in ’ insnla nmiqnam baptizatis ; et

ad quos nondum fidei doetrina pervenit. [XXVI I.] — De clero Hiberniaj, in multis laudabili. Quod ^ ubi vina dominantur, Venus non regnat. [XXVIII.] — De prselatis, ex pastorali negligentia cor-

ripiendis. Quod omnes ^ Hibernife saucti confessores sunt, et

nullus martyr. [XXIX.] — Quod omnes fere episcopi Hibernipe de

monasteriis in clerum assumpti sunt. Quod monachi,’* in clerum electi, qufe clerici sunt

agere debent. [XXX.] — Qualiter a monachis clerici distent, et eis

prneferantur. Quod prselati, a ^ monaateriis in clerum assumpti,

qua?dam ex monachis, qujedara vero ex clericis con-

trahere debent. [XXXI.] ^ — Quod quidam intus esse videntur, qui foras

missi sunt: et e diverso. [XXXII.] — • De obiiqua Cassiliensis archiepiscopi re-

sponsione. [XXXIII.] — De campanis, et bacuhs, aliisque hujus-

modi sanctorum reliquiis ; tam ab Hibernico et Sco-

tico, quam et Walensi’^ populo, in magna reverentia

habitis.

’ The ’ Capitiila ’ in ‘Sl. here end ’ ’ Quod monaclii . . . debent] In abruptly, in middle of a cohimn, and j P. this comes after the first claiise middle of a line. The collation of | of XXX. the remaining " capitula," as in the first edition, is from the Peterhoiise MS. (P).

Quod ubi . . . regnat] Not in P.

^ Quod omnes . . . marU/r’] This, and first part of XXIX., " Quod " onincs . . . assuQipti snnt," not iu P.

5 a] R. B. F. ; ex, P. C. Bh. Ba. Cl.

« XXXI. not in P.

’ ab Hibernico . . . Walensi] C. Bb. R. B. F. Ba., &c. ; a Wallensi quam Hibemensi, P.

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

[XXXIV.] — De baculo-^ virtuosissimo, queni baculum

Jesu vocant. Et sacerdote ^ duplici passione percusso. [XXXV.] — De eorpore vitiatis in liac natione quam-

plurimis.^ [XXXVI.] — Quot reges, a tempore Patricii, usque ad

Turgesii adventum regnaverunt. [XXXVII.] — Quod tempore^ Fedlimidii regis, Norwa-

gienses, Turgesio duce, Hiberniam expugnaverunt. [XXXVIII.] — Quod Angli Gurmundum, Hibernici

Turgesium, Hiberniam dicunt subjugasse. [XXXIX.] ^ — Unde Gurmundus in Hiberniam vel

Britanniam advenerit. [XL.] — Qualiter, interfecto in GaUia Gurmundo, Tur-

gesius in Hibernia dolo pueUarum delusus occubuit. [XLI.] •^ — De Norwagiensibus, qui circiter annos tri-

ginta regnaverant, ab Hibernia expulsis, [XLII.] — De dolosa regis Medensis qusestione. [XLIII.] — De Ostmannorum adventu. [XLIV.] — Quot reges in Hibernia regnaverunt, ab

obitu Turgesii, usque ad ultimum Hibernise monar-

cbam Rotbericum. [XLV.] — Quot reges fuerunt, a primo Herimone, usque

ad bunc ultimum Rotbericum. [XLVI.] — Quod a piimo adventu suo, usque ad Gur-

mundum et Turgesium, et ab obitu eorum usque ad

Anglorum regem Hem-icum secundum, gens Hiber-

nica manserit inconcussa.

^ De baculo . . . vocant] Not in P. In margin of C. In text of Bb, R. B., &c.

Et sacerdote , , . . jiercusso’] This, in P., foriu.s part of XXXIII., and is still, by niistake, left there in C. Bb. R. B. F. Ba., &c, See the chapter itself, infra.

^ quamplurimis’] R. B. F. Ba. Cl. Rb. ; quampluribus, P. C. W, Bb.

•• Quod tempore’] P. C. W. Bb. Ba., &c. ; Quod reges a tempore, R. B. F.

" XL. comes before XXXIX. in P., though not the case as to tlie chapters themselves infra.

" In like manner, XLII. is betbre XLI. in P.

CAPITULA. 19

[XLVII.] — De victoriis Anglorum regis Henrici se-

cundi. [XLVIII.] — De titulis et triumpliis ejusdem variis re-

capitulatio brevis. [XLIX.]^ — De titulis Hem-ici tertii. [L.] — De titulis Pictaviensis. [LI.] — De diversitate duorum. [LII.] — De Britone, et Hibernico. [LIII.] — De fratrum inter se et cum patre discordia. [LIV] — De Saxonica, Hispanica, et Sicula.

’ XLIX.-LIV. not in P.

B 2

TOPOGRAPHIA HIRERNICA.

[PRiEFATIO SECUNDA.]

Giraldus, sent by Henry II. into Ireland ■with prince John, a diligent searcher into the history of the country. 4.

llhisiri Anglorum regi Henrico secundo suiifi

Giraldus.^

Placuit excellentife vestr?e, invictissime Anolorum rex, Normannise dux et Aquitannias, et comes Ande- gavise,^ me cum dilecto filio vestro Jolianne in Hiber- niam a latere vestro trausmittere. Ubi non tanquam transfugu’, sed exploratoris officio fungens, cum in primis multa notarem* aliis regionibus aliena nimis et prorsus incognita, suique novitate valde miranda ; coepi diligens scrutator eruere, quis terrie situs, quae natura, qua3 gentis origo, qui mores ; quoties, a quibus, et qualiter subacta sit et expugnata ; qua? nova, quseve secreta, contra solitum sui cursum, in occiduis et extremis terrarum iinibus natura reposuit.^ Quos ultra fines nec terra subsistit, nec liominum vel fera- runi habitatio est ulla : sed trans omnem borizontem in infinitum per investigabiles et occultas vias solus oceanus circumfertur et evagatur. Sicut enim orien- tales plagae propriis quibusdam et sibi innatis proe-

1 Prcpfatio secu7i(Ia’\ Cl. Rb. ; In- cipit Topographia Hibernica, A. A folio is lost in M., which M-ants this preface and chapters I.-V. A folio also lost iu Bb., -which -wants this preface, Cap. L, and all of Cap. n. but the ]ast section.

2 suus Giraldus] C. K. F. T. ; 8UUS Girardus, AV. A. H. ; suus Sil-

vester, H. P. ; Giraldus Kambren- sis, Ba. Cl. Rb.

dux et Aqttit. et comcs Andetf,’] C. “W. A. R, &c.; dux et Ande- gaviaj comes et Acquietania>, H. P.

’ Ubi Jion tanquam . . . notarem’\ C. W. A. R., &c. ; Ubi cuni multa vidercm, H. P.

5 repo.<iHil} C. R. B. F. T. Ba., ^c. ; recondidit, H. V. ^V. A.

PR^FATIO. 21

eminent et prsecelhint ostentis, sic et occidentales cir-

cumferentise suis naturse miraculis illustrantur. Quo-

ties quippe, tanquam seriis et veris fatigata negotiis,

paululum secedit et excedit, remotis in ’ partibus,

quasi verecundis et occultis uatura ludit excessibus.

Collectis igitur et electis elegantioribus cunctis, ea ‘-rhis result

T • 1 1 i • J.M j • • ofhisen-

quse memoria digna videbantur non mutile duxi m quiries

unum congerere, et industrije vestrse, quam nulla fere

latet historia, propalare.

Poteram quidem, ut ahi, aurea forte munuscula, instead of falcones, et accipitres, quibus abundat insula, vestnie faic^s of ^ subhmitati destinasse. Sed quia magnanimo principi the island, parvi pendenda putavi, quee de facih prseterire pos- ^ ^^j.^^ sunt et perire ; ea potius curavi celsitudiui vestrse worthy gift mitti, quoe non possunt amitti ; ihis posteritatem per nanimous vos instruere, quse nuha valeat petas destruere. prince;

Diguas ^ quoque tam vestras, quam inchtas prohs with an ex- vestrfe virtutes, et victoriarum titulos summatim evol- aigg ^of ’the vere, stiloque perstringere, non indignum reputavi ; ut virtiies aud tanta temporis nostri gloria trausitorie nou pertranseat ; deeds of verum enimvero hterarum beneficio firmum perpetui- Henry aud tatis robur obtineat. Hoc etiam nostrse dihgentiie geny. digne deberi non diffido, quod rerum tam inchte ges- tarum memoria, mviltorum mentibus imitabih exemplo virtutis inposterum vigor accrescet ; earumque lectio, sicut antiquis majorum iraagines et pictura^, laudabih ijemulationis invidia tam animosis conferet quam igna- vis ; istis scintillam strenuitatis adjiciens, innatum ihis ignem accendens.

’ iii] K. F. T. Ba. Cl. Rb. ; hoc, 1 - Dignas, ^c.] This last section C. W. A. B. ; auteni, H. | not in H. P.

TOPOGEAPHIA HIBERNICA.

INCIPIT HIBERNICiE HISTOKI^ DISTINCTIO

PRIMA.

Situation of Ireland.

[Cap. I.] ’ De sitii HihernicB ; variaque ejusdem’^ natura.

Hibernia, post Britanniam insnlarnm maxima, unius contractioris diei navigatione nltra Britannicas Wallias^ in occidentali oceano sita est. Intra tamen Ultoniam et Scoticas Galwedias dnplo fere angustiore spatio mare coarctatur.’* Utrinque vero utriusque terrse pro- raontoria, hinc distinctius, illinc ratione distantise confusius, satis aperte sereno tempore prospici possunt et notari.

Insularum occidentalium h?ec ultima Hispaniam ab austro, trium dierum naturalium navigatione, collate- ralem habet ; Britanniam majorem ab oriente ; solum oceanum ab occidente. Ab aquilonari vero parte, trium dierum velifico cursu, borealium insularum maxima Yslandia jacet.

’ Cap. L, Cap. II., &c., are in no MS. that I have seen. I add them for convenlence sake, but -within brackets. In Ba. alone is there any numbering to the chapters ; this MS. having I., 11., &c., in thc mar- gin, opposite to the beginnings of the chapters. It begins, however, with placing I. at Cap. II. i>ifra, II. at Cap. III., &c., and has other ir- regularities.

ejusdeiii} H. C. A. Ba., &c. ; ejus, K. B. F. The Harleian MS. 4003 (llb.) now begins with the first chapter ; the Introit supra, Tablc

of Chapters, and Preface, being all omitted.

■’ Wallia’] Spelt also frequently " Guallia,” or " Gwallia." But ’ Wal- lia ’ seems certainly the more fre- quent spelling in the earlier MSS., Avhether of Giraldus’s Irish or Welsh treatises, and to it I shall adhere, Avithout further notice of variations.

■" coarctatur"] After this is addcd, in A. and Bc, “Unde et Solinus " secies xx milibus passuimi insu- " lam ab insula distare describit.” It is plainly out of place here. See the beginning of Cap. III. infra, and note.

DISTINCTIO I, CAP. II.

[Cap. II.]

De Eispanico ^ mari, duohus hrachiis Britanniam et Hiherniam compiectente.

Hispanicum autem mare, quod et Hiberum dicitur, Tbe vel ab Hibero flumine, vel quod hemispliserii formam J^ gjJijg Hispania prsetendat, de occidentali se inter Hiber- branches. niam et Hispaniam recipiens oceano, gemino dirimitur brachio. Quorum unum Hispaniam interluit atque Britanniam ; ac exinde in boream se convertens, Galliam dividit et Britanniam. Sed quamvis bracliii istius ora crebris hinc inde teiTis, quibus nominari potuisset, accingitur, a Gallia tamen sola usitatius mare Galli- 4 b. cum nominatur. Aliud vero ejusdem Hiberi maris bra- chium Hiberniam in directum versus boream prteter- labitur et Britanniarn. Cujus quanto longitudo pro- tenditur, tanto latitudo arctoas minoratur ^ ad partes, donec se aquilonari oceano immisceat ad Orchades. QusB videlicet Hibernia, quanto a cetero et communi orbe terrarum semota, et quasi alter orbis esse dig- noscitur, tanto rebus quibusdam solito naturse cursui incognitis, quasi peculiaris ejusdem naturse thesaurus, ubi insignia et pretiosiora sui secreta reposuerit, esse videtur.

Sic quidem Hibernia Britannise collateraliter adjacet, Ireland ut quocunque ex portu Britannico in occidentem navi- Ihe^size^of

Nota Britanniam duplo gantibus aliqua se ex parte repr?e- Britain. Hibernia majorem. sentet. Britannia tamen duplo in

quantitate Hibei^niam excedit. Cum enim utriusque longitudo ab austro in boream extensa jaceat, illa octingenta milia passuum in longum, circiter vero

^ l>e Hispanico, §*c.] This head- ing, and the whole of the first .«ec- tion of the chapter, " Hispanicum . . " . . videtur," not in H. P. What these MSS. contain of this second

chapter of later editions forms part of their first chapter.

minoratur’] In Bc. only, a 16th century MS. ; immoratur, in cvery other MS. that I have seen. And so in Camden.

TOPOGRArHlA HIliERNlCA.

About equal to England, without Wales and Scotland.

ducGiita^ milia iii latum habet : ista vero, a Brendauicis montibiis usque ad - Columbinam qu?p Thorach’^ dici- tur insulam, octo dierum magnis et Hibernicis, quad- raginta scilicet miliarium excursibus, in longum pro- tenditur, quatuor vero a Dublinia usque ad ^ Patricii colles, Connacticumque mare, in latum ^ expanditur.

Tautfe *^ siquidem Hibernia «juantitatis esse potest, (|uanta3, circumLcrip’is Wallia et Scotia, ])otior insulaj Britannicie pars, i-egibusque antiquitus appropriata ; quam et Britones olim, a primievo Bruti tilio Locrino, cui assignata fuerat, Loegriam dixere.

Solinus on Ireland.

[Cap. III.]

De variis Solini, Hovosii, et Ysidori,’’ sententiis ; quibusdam veris, quibusdani erroneis.

Solinus ^ vero in centum viginti milia passuum satis exquisite latitudinem Hibernite diffundi describit : sed de longitudine tacet. Quam et ob hoc arbitror ipsi incoguitam, quoniam insulam inhumanae magnitudinis esse testatur.

’ ducenta^ C. A. IJ. B. F. Ba., ik.c. ; duo, H. P. W.

Hsque «</] W. R. B. 1\ Ba. ; usque, n. C. A. Cl. Rb.

•* Thorach] II. C. W. A. B. F. Ba. Rb. ; Thorath, R. ; Torach, Cl. Tory island, off the N.W. coast of l)onegal. In the Foui- Masters called “Torach.” It had a celc- brated church, probably founded by St. Columba ; one, at any rate, wlicre his memory vas especially vcueratcd. liecrcs’ St. Columba, 279, 319; and 0’Donova)Cs note{x) to Four Muslers, A" 1202,

^ nsfjue «</] II. R. B. 1’. J5a. ; uMiue, C. W. A. Cl. Rb.

•■ in hiliiiii’] Herc Bb. conies in agaiu.

‘" Tiihtd-, \f".\ Tliis f-cction not

iu II. P. W. Bb. In margin of C. In text of R. A., &c.

’ et Ysidorq C. Bb. R. B. F. Ba., &c. ; Ysidori et Bedae, A. Hb. Rb., as in Table of Chaptei-s supra. H. and P. have nothing of this chapter, except one short sentencc towards the end: " Est autcm Ilibemia, pro " quantitatis sua; captu, multo ro- " tuudior; Britannia vero oblon- " gior et arctior esse dignoscitur." This in continuatioa still of their first chaptcr.

■* Solinus, Pohjhist. xxv. (xxii , Salmasius), describes the sea bc- tween Ireland and Britain as " ccn- " tum viginti niillia passuum " across. But he iias noihiiig, so far ss I can sce, about thc l^readth of Irehiud ilself. See uole {■l)siijmi, p.

DISTINOTIO I, CAP. III.

of Irelancl.

Horosius vero, certiori indagine, Hiberuiam, Bri- Orosius, . . . 1 ■• 1 L- Histor. i. 2.

tannise propinquam, longe spatio terrarum angustiorem,

sed cceli solisque ^ temperie magis utilem protestatur.

Ysidorus quoque concordat Horosio ; dicens Hiber- Isidore, niam, proximam Britannise insulam, spatio terrarum g^ angustiorem, sed situ fecundiorem.

Beda vero Hiberniam tam aeris salubritate quam Bcde, Hist. serenitate multum Britannite prsestare asserit : de ‘^^ ’ ’’ " salubritate verum, de sereuitate vero,^ vero contrarium scribens, sicuf^ ex sequentibus palam erit.

Sicut * enim Gallia Britanniam, sic et Britannia Difference Hiberniam, aeris tam serenitate quam subtilitate longe the^air^of praicellit. Quanto namque ad euri partes magis acce- Britain and ditur, tanto coeli faciem quo purior et subtilior, tanto penetrabilior et inclementior aer illustrat : quanto vero ad circii zephyrique fines magis vergitur, occi- duam temperiem quo nubilosior et obtusior, tanto benignior atque salubrior aura fecundat.

Terra quippe medio inter Yslandiam frigidam et Hispa.niam torridam libramine porrecta, a contrariis hinc inde contracta temperantia, tam coeli temperie quam aeris salubritate feliciter Hibernia fecundatur.

Est autem Hibernia, pro quantitatis suee captu, multo rotuudior ; in medio aliquantukun substricta ; circa capita vero in amplitudinem dilatata. Britannia vero oblongior et arctior esse dignoscitui-.

Sed sicut Hibernia contra aquilonem Britannia longe brevior et mutihitior, ita et in meridiem non minor. Verum etiam, juxta Bedpe assertionem, trans Bed. H. E. illius fines se multum protendit.

i. 1.

1 soUque in Oi"osius.

’ vcro’] C. Bb. B. Ba. Cl., &c. Not in W. A. K. F. After tliis first “vero” is “salva pace veniaque " sua " in Hb. Eb. and in Camden who, however, has uot the second " vero.”

^ sicut . . . erit] This in text of Bb., &c. In margin of C.

■* Sicut . . . fecundat~\ This sec- tion not in Bb. W, In niargia of C. In text of A. B. B., &c.

Ireland

a hilly and wet country,

abounding ■with ■n-oods and bogs.

Has low

sea coasts.

Every- ■where sandy rather than rocky.

[Cap. IV.]

De qualitate Hihernioti, et incequalitate.

Hibernia quidem terra injBqualis est, et montuosa ; mollis, et aquosa ; silvestris et paludosa ; et vere * terra deserta, invia, sed aquosa. Videas^ hic igitur supra montes aquas stare : in summis enim aereorum arduorumque collium verticibus stagna reperies et paludes. Planities taraen habet per loca pulcherrimas ; sed, respectu silvanim, modicas ; ideoque,^ natura dis- ponente, speciosas magis quam spatiosas.

Est autem, per omnia fere sui latera, marinaque littora, terra valde demissa : interius tamen in colles varios, arduosque montes enormiter erecta ; * non tan- tum circumferentias, verum etiam penitimas sui partes sabulosas magis habens quam saxosas.

[Cap. V.]

De glebce fertilitate.

The great Gleba pr^epingui, uberique frugum proventu, felix the soU ° terra est et fecunda. Frugibus arva, pecore montes, but in grass nemorosa feris abundant. Pascuis tamen quam frugi- rat er t an -^^^^ gramine quam grano, fecundior est insula.

Multam fruges in hei*ba, plurimam in culmis, mino-

rem in granis spem promittunt. Tritici namque grana

contracta sunt hic et minuta, et vix alicujus vanni

beneficio purganda,

Abunde’’ satis et campi vestiuntur, et horrea far-

ciuntur : sola vero granaria destituuntur.

grain.

’ et vere . . . aquas stare] Not in H. P. Compare Ps. Ixii. 3 : " In " terra deserta, etinvia, et inaquosa."

-" Videas . . . starc"] In margin of C. In text of Bb. W. A. R., &c.

•• ideoque . . . spatiosas^ In A. K. B. F. Bc. Not in C. Bb. Ba. Cl., &c.

^ erecta} 11. C. Bb. A. Ba., ^c. ;

electa, II. B. ¥., the latter with " elata " in margin. The first chapter of the first edition, as in H. P., ends ■with this fourth chapter of later cditions.

Here M. comes iu again. For the future, in rcferring to tlie first edition, I shall gcuerally cite this MS. only.

DISTINCTIO I, CAP. VI.

[Cap. VI.]

De^ ventositate, et pluviositate ; earumque causis.

Quod ver gignit et parturit, sestas nutrit et prove- hit, vix in messe pluvialis aquositas colligi permittit. ^olicis namque flatibus, et pluvialibus inundationi- Winds and bus, prse aliis terris heec exuberat. Collateralis vero

Nota occidentaies ar- zephyro ab australi parte, frequen- boresachoroinclinatas. tioj. ^t procellosior aliis, corus hic

regnat ; omnes fere occidentales arbores, in eminenti positas, partem in oppositam vel inclinans vel evertens.

Terra^ nimirum mari immenso et ex omni latere ventis exposita, nullam penitus partibus ex illis seu propinquam seu remotam solidi obstaculi defensionem habet.

Ad hsec etiam, aquse in nubibus attractse et conglo- bat?e, ob tantam loci illius temperiem, nec setherei caloris igne consumptse, nec algoris aerei nexibus astrictse, et in niveam giacialemve naturam concretge, demum in pluvias facillime resolvuntur.

Item hsec quoque terra, sicvit et alia quaelibet mon- tuosa, pluvias abunde gignit et nutrit. Terrea quippe,^ montanaque prsecipue fvigiditate, consumptivi caloris vi evacuata, attracti humores in nativam originem de facili convertuntur.

Qui etiam juxta situs varios varia vocabula sortiri solent. Dum enim adhuc collibus incumbunt, nebulae nuncupantur : altius elevati, et a terreno contagio libere sublimati, nubes vocantur : guttatim vero minu-

^ This heading not in M. What the first edition contained of this chapter formed part of the last chapter.

This section, and the four suc- ceeding ones, down to “pluviis " abundant,” not in M.

^ Terrea quippe’] C. Bb. A. B. Ba., &c. And so K. originally, but ’ terrea ’ altered to ’ terra/ and ’ gelida’ inserted after ‘quippe.’ Terra quippe gelida, F.

TOPOGllAPHIA HIBEIIXICA.

No vine- yards in Ireland.

Bed. H. E. i. 1.

But plenty of wine ;

from Poi- tou, in exchange for skins,

Bees.

5 b.

timque acl ima revertentes, seu liquidi ’ seu concreti, nunc nives, nunc pluviie dicuntur.

Hinc igitur Hibernia, Wallia, et Scotia, pluviis abundant.

Pascuis et pratis, nielle et lacte, vinis, non vineis, dives est insula.

Beda tamen, iiiter alias insul» laudes, dicit eam vinearum expertem non esse. Solinus vero, et Ysido- rus ^ apibus eam carere asserunt.

Sed, salva ip.sorum venia, circumspectius e diverso scripsisseut ; Vineis ipsam carere, et apium expertem non esse. Vineis enim et earum cultoribus semper caruit et caret insula. Vina tamen transmarina, ra- tione commercii, tam abunde terram replent, ut vix propaginis proventusque naturalis in aliquo defectum percipias.

Pictavia namque de plenitudine sua ei copiose vina transmittit. Cui et auimalium coria, et pecudum ferarumque tergora, Hibernia non ingrata remittit.

Apes quidem, sicut alife regiones, luTec mellificas habet. In majori tamen, ut arbitror, copia scaturirent, si non venenosas et amaras, quibus silvescit insula, fugerent examina taxos.^ Vel potius,^ si non aeris Hibernici tanta cum liumiditate ventositas minuta corpuscula tam dispergeret quam corrumperet.

Verisimiliter ^ autem dici potest, tempore BedfB nonnuUas forsitan in insula vineas fuisse; et longe

’ seii liquidi seu concreti, nunc nivcs, nnncl This not in Bb. W. In margin of C. In text of A. K. B., &c.

ct Ysidorus] Not in M,, which accordingly has ’ asserit ’ instead of " asserunt," and ’ utriusque ’ instead of ’ ipsorum ’ in beginning of next section. Tlie passage of Soliniis referred to is in Poli/hist. xxv. (xxii.

Salmasius), and of Isidore in Ori(/. xiv. 6.

■’ " Sic tua Cyrneas fugiant exa- " mina taxos." Virg. EcL ix. 30.

■■ Vcl potius …. corrumpcret’] Not in M. W. Bb. In margin of C. In text of A. R. B., &c.

^ Verisimiliter} M. C. Bb. A. I{., &c. ; Favorubiliter, Ba. Cl. Hb. Kb.

DISTTNCTTO I, CAP. VT.

post Solini tempora, sancturu Dominicum Ossiriensem, ut asserunt quidam, apes in Hiberniam detulisse.

Ceterum ’ ipsos in lioc excusabiles vix invenio, quod adeo apibus inimicam hanc terram asserunt, ut ad- vectos etiara inde pulveres seu lapillos si quis alibi intra alvearia sparserit, examina favos deserant.

Beda quoque cervorum caprearumque ^ venatu in- No roe- sulam istam dicit insignem ; cum eandem tamen sem- jreland per capreis caruisse constet, et carere.

Nec mirum tamen si a tramite veritatis interdum deviaverint, cum nihil oculata iide, nihil nisi per indicem et a remotis agnoverint.

Tunc enim res qufelibet cei"tissimo nititur de veri- tate subsidio, cum eodem utitur relatore quo teste.

Ob tantam^ igitur tam soHcitam., et in plerisque certissimam* remotissimarum rerum indaginem, debita sunt laude non indigni. Et quoniam nihil humanum omnino perfectum ; omniumque habere notitiam, et in nuUo peccare, potius divinitatis est quam humanitatis, errores forte, si qua ex parte irrepserint, tam imper- fectionis conditio, quam ipsa locorum distantia reddat veuiales.

Hanc iffitur

" Veniam petimusquc damusque vicissim ;"

nihil unquam humanum^ a nobis alienum esse pu- tantes.

Hor. A. P. 11.

’ This and the next section, " Ceterum . . . carere," not in M. The passages refeiTed to ^vill be found in Beder, Solinus, and Isidore, in tbe chapters of each ah’eady cited.

caprearumque ] Iv. F., with Bede ; capreorumque, C. Bb. A. B. Ba., &c.

■^ Ob tantam, ^c.] Remainder of chapter not in M,

et in plerisque certissimanf\ C. R. F. Ba., &c. ; ut in multis certis- simam, W. Bb. Not in A. B.

« humanum’] Bb. A. R. B. T. Ba., &c. ; humani, C. " Humani nihil " a rae aUennm puto." Ter. Heaut. i. 1, 25.

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

The nine primary rivers of Ireland.

Many others, but compara- tively re- cent.

[Cap. VII.]

De fluminibus novem principalihus ; et aliis pluribVyS

nuper emersis.

Fluminibus egregiis, primoque a tempore primi terrfe istius post diluvium incolse, scilicet Bartholani, principalibus et famosis novem scinditur et rigatur insula. Quorum nomina sunt bsec : Avenlifius ^ per Dubliniam, Banna per Ultoniam, Moadus per Connac- tiam, Slicheius - et Samairus per Kenelcunilliam,^ Modarnus et Phinnus * per Keneleoniam, Saverennus et Luvius per Corcagiam.

Sunt et alia plurima, sed quasi nova, et respectu priorum nuper nata, per Hiberniam manantia flumina ; prsedictis tamen non minora, et, nisi sola temporis antiquitate, non secunda. Quorum qu^edam ex terraj penetralibus, irriguisque fontium venis originaliter emersa, alia vero subito e stagnis erupta, iUustres insulam per partes longis excursibus disterrainant et distinguunt. Horum autem quaedam commemorare non superfluum duxi.

Igitur de sub pede montis Bladinae tres nobiles fluvii nascuntur ; qui et tres sorores dicuntur, quia trium sororum nomina sunt sortiti ; Berua scilicet per Lecliliniam, Eoyrus per Ossiriam, Suirus per Archfinan et Tribracciam, et apud Waterfordiam ^ in mare de-

1 Avenlifius^l M. C. Bb. A. Ba., &c. ; Avenliphiiis, R. B , F.

2 SUcheius^l M. C. Bb. A. Ba., &c. ; SUcheus, R. B. F.

3 Kenclcunilliam} C. R. B. F. Ba. ; Kenelcunnill, M. Bb. A.

■« Phinnus-\ M. Bb. A. B. F. ; Finnus, C. R.

"" Waterfordiam"] M. C. Bb. A. ; Guaterfordiam, R. B. F. Ba. I shall adhere to " Waterfordia " for the future, without noticing the varia-

tions, as the more general form in the best MSS. So also to " Weise- " fordia," in preference to " Gueise- " fordia." It is not exactly correct to say that the Eoyrus and Suirus (the rivers Nore and Suir), rise from Mons Bladina (Sliabh Bladh- ma, Anylice, Slieve-Bloom) ; but Ihey rise from Slieve Ailduin, which may be considered part of the range of Slieve Bladhma. Camb. Evers. i. 122, note.

DISTINCTIO I, CAP. VII.

scendit. Slana vero per Weisefordiam, Boandus per Mediam, Avenmorus Lismoriensis, et Sinnenus Limiri- censis.

Inter omnia vero Hibernise flumina, sive nova seu The Shan- vetusta, non immerito principatum Sinnenus obtinet ; ^^^^*^ ^^ tam quantitatis suse majestate, longisque terrarum Irish excursibus, quam fecundissima piscositate. “^^ *”

Oritur namque ex lacu quodam maximo et pulcher- rirao, qui Connacciam Momoniamque disterminat, duo- que brachia ad oppositas mundi partes expandit. Uno namque versus austrum, civitatem Killelonensem late- raliter permeans, Limiricumque complectens, centumque hinc ^ miliaribus et amplius duas ab invicem Momonias distinguens, Brendanicum in mare se transfundit : altero vero, nec minore, Mediam et ulteriores Ultonise partes a Connaccia dividens, multis variisque mseandris in oceanum tandem mergitur borealem.

Quartani igitur et occidentalem insulse partem a tribus aliis, tanquam mediterraneum flumen, a mari usque ad mare separat et secernit.

In quinque enim portiones fere sequales antiquitus 6.

hsec regio divisa fuit ; has scilicet, Momoniam dupli- ‘^^^ ^^^

11 , ,1 T • TTi • antient

cem, boreaiem et austraiem, Lageniam, UJtoniam, et divisions of

Conuacciam. Quas omnes Merlini vaticinium in unum I^eland.

commemorat redigendas. Sed de his suo in loco ple-

nius dicetur. Hic autem^ notandum videtur, duas

Momonias australes Hibernise partes obtinere, Ultoniam

boreales, Lageniam orientales, Connacciam occidentales.

1 hinc’] M. Bb. A. R., &c. ; huic, C. As to Giraldus’s extraordinary account of the course of the Shan- nou, see Camb. Evers. i. 117, &c., aud notes.

2 Hic autem, §*c.] This last clause not in M. In margin of C. In text of Bb. A. R., &c.

:^2

TOPOORAPHIA HTBEPXIfA.

Lakes, and their islands.

[Cap. VIII.]

De lacubus ; et eornm insulis.

Lacus qiioque plurimos et puleherrimos, piscosos et gTandes, pr;D aliis terris quas vidimus, quasi speciale quid h?ec terra profert. Qui et mediamnas,^ aliquan- tuhim elevatas, et valde amoeuas, intra se continent. Ubi securitatis et refugii loca, propriaque domicilia, et prreterquam navigio inaccessibilia, dominatores ter- rarum metari solent.

[Cap. IX.]

De marinis, et fliivialihus, et lacuum piscihus ; eorurnque defectihus.

Fish. De piscibus. Marinis piscibus, per omnia latera, satis

abundant maritima,

Flumina vero, lacusque, suis sibique innatis fecunda sunt piscibus ; et prsecipue generibus tribus, sahnoni- bus, et turtris, anguiUisque hxtosis. Alosis praspin- guibus,^ mursenis etiam oculosis, ad periculosas ^ divi- tum delicias, Sinnenus abundat.

Sed desunt eis ** nobiles illi aharum regionum, et dulcis aquse generosi pisces ; hicii videlicet, et perchii,"^ rochise, barbuli,’’ gardiones et gubiones.'^

Desunt et minutse, lochicie sciHcet,^ capitones, et

’ mediamnas . . . elevatas . , . nmamis’] C. Bb. R. B. F. Ba. ; me- diamnes . . . elevatos . . . amoenos, M. A. Bc.

Alosis pra-pinyuihiis’] Not in M. W. Bb. (text), A. In margin of C. In text of R. B., &c. ’ Alosis quo- " que pracpinguibus, et," in margin of Bb., ’ ctiam ’ after ’ murenis ’ in text being erased.

■■" pcricuhmis"] Not in ‘M.

■• eis-] M. A. R. (originally), B. ; ei, C. Bb. K. (by alteration), F. Ba., &c.

■’■ pnlira\ I\I.

“^ barbuW] Not in M. In margin of C. Tn text of Bb. A. R., &c. In R. and F., but not in B., it is spelt " barbiii.”

’ gubiones] M. C. Bb. A. Ba. ; gobiones, R. B. F.

" lochiat scilicet] A. R. B. F. ; locbifc, ][. C. W. Bb. Not in Ba. Cl. Ilb. Rb. Caniden, -which have, instead, after " trahunt," " Lochisc " quoque vel nullae sunt hic, vcl " perrarrc " (or " valde rarae," Hb. Rb.). This is also in margin of R., thouj^li " lochiic scilioct " retaincd bcfcro : biit uot in B. 1’.

DISTINCTIO I, CAP. IX,

verones : et fere omnes qui non ex marinis fluctibus sementivam originem trahunt.

Quselibet ^ enim regna suos patiuntur rerum defectus. Britannia major tortuis et scorpionibus, Gallia cisal- pina ursis ^ et leonibus ; Italia perchiis, regio Paloestina luciis, et utraque salmonibus ; [item ^ ut Italia, Apulia, Calabria, SiciHa salmonibus ;] Hispania tota luciis, perchiis, et phasianis, Creta noctuis, mare mecliter- raneum halece,^ Ungarorum regnum anguiUis caret.

[Cap. X.]

De piscihus novis, et cdibi non inventis.

Habent autem e contra stagna terrse istius tria Fishes piscium genera, quse nusquam alibi reperiuntur. irdand^ ^^

Sunt enim quidam turtris, quse et salares dicuutur,’^ longiores et rotundiores, albis carnibus consertis et sapidis ; thymallis,’^ qui vulgariter umbrse dicuntur, persimiles, nisi quod capite degenerant grossiore.

Sunt et alii, marino haleci “^ tam forma et quanti- tate, quam colore et sapore simillimi.

Sunt et tertii turtris, nisi quod maculis carent, per omnia similes. Primos Glassanos,* secundos Catos, tertios vero Bricios vocant.

’ This section not in M. After the first sentence, " Quaelibet . . . " defectus,” most of the rest in margin of C, which originally had only " Hispania phasianis, Unga- " rorum regnum anguilhs caret."

2 ursis’] C. (margin), W. Bb. A.

B. Ba. ; pardis, R. (but altered), F. 01.

•’" item . . . sahnonibus"] Not in W. Bb. A. R. B. F. Ba. Cl. Rb. In

C. (margin), Hb. Camden. " Et utraque salmonibus," before this, also wanting in W. Bb. A. B.

Creta 7ioctuis, mare Med. alle-

cihus is in margin of Bb., but not in W.

quce et salares diciintur’] Not in M. W. In margin of C. Bb. In text of A. R., &c.

^ tht/mallis qui . . . persimiles] A. R., &c. ; umbris persimiles, M. W., and C. Bb. originally, butthese latter, by alteration, and addition in margin, made to agree with A. R., &c.

" niarino haJeci"] C. A. R. B. F. Ba., &c. ; marinis halecibus, M. W. Bb.

^ Primos . . . vocant] Not in M.

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Hsec autem tria piscium genera in ?estate tantum, et nunquam in hieme comparent.

In Media, prope Foveram, sunt tres lacus, ab invicem non remoti, quorum quilibet piscium istorum suum genu.s continet. Ad quem alii pisces nunquam acce- dunt, licet tamen fluminis interlabentis beneficio vias habeant commeabiles.

Quinimmo, si piscis unius ad locum et lacum alterius deferatur, aut emoritur, aut ad priorem redit.

Birds.

[Cap. XI.]

De avihus, earumque defectihus}

De avibus. Avibus quidem aquaticis natione, aereis habitatione, quibusdara, quibus ahse regiones prreditre sunt, involatur ista : quibusdam vero ab antiquo prorsus est destituta.

Hawks and falcons.

Gb.

Cassiod. Variar. i. 24.

[Cap. XII.] De accijpitre, fcdcone, et niso ; eorumque natura}

Accipitres ergo, falcones, et nisos, quibus ad nobi- lium delicias animosa pectora, rostraque recurva et acuta, pedes unguibus armatos, aptosque pr?edse, natura dedit, pr?e aliis regionibus hfec copiose producit.

De avibus istis hoc mirandum, quod non hodie plures, quam multis retro secuHs, nidis indulgent : et licet singnilis annis earum crescant fetus, nunquam tamen nidificantium crescit exercitus. Altero tantum parium casu sublato, novus ei subrogatur. Pluribus ex causis nidi deficiunt; nullis unquam in numero crescunt.

Item, juxta Cassiodorum, aves hujusmodi, “quarum " victus ex pnieda est, fetus suos novitate marcentes

’ To this is added, " et tam na- turis quam allegoriis,” in Cl. Ilb.

Rb.

iiatural M.‘C. Bb. A. R. B. F. Ba. ; naturis, Cl. Ilb. Rb.

DISTINCTIO I, CAP. XII. 35

" nidis proturbant, ne molle otium consuescant, alis How birds

" verberant,^ cogunt pullos teneros ad volatum, ut t^reat their

" tales debeant existere, pro quibus possit parens young.

" uterque^ prgesumere." Cum enim processu temporis

firmum jam robur pennse susceperint, natura coope-

rante, paulatim instruuntur ad rapinam : et a natali

solo deportandi, statim ab impiis parentibus compel-

luntur irrevocabiliter exulare.

Quoniam ^ igitur longe facilius est informare rudes, Lessons

c Ti • 1 1 therefroni.

quam retormare perversos, alitum istorum exemplo

providi parentes in prima retate filios moribus in-

struunt et informant. Et quoniam variam semper

dant otia mentem, curis acuunt et exsuscitant ; ne

torpentis desidise vitia, quibus si* tenerior setas imbuta

fuerit, anni difficile dediscant maturiores.

Prseterea filios quos diligit flagellat Deus : et ad veram illam invariabilem seternamque felicitatem ani- mos efficacius ut provocet et invitet, prfesentium infeli- citate feliciter reddit infelices. Quia, ut ait Augustinus, " Nihil est infelicius felicitate peccantium, qua poenalis " nutritur impunitas, et mala voluntas velut interior " hostis roboratur." TJnde et Gregorius ; " Tauri mac- " tandi largioribus pastibus relinquuntur, reservandi " vero jugo supponuntur."

Sic et adulti jam filii pie satis et provide a patrum domiciliis interdum expelluntur ; ut sibi relicti in- curiam cura, desidiam diligentia, solicitudine torporem, ignaviam strenuitate dediscant. Raro namque deficit, qui sibi non diffidit. Qui de aliorum ex toto pendent auxiliis, frequentius fraudari videntur optatis.

Ad hcec etiam ecclesiastici parentes et pastores filios,

’ " immorantes " after verberant, in Cassiodorus.

2 " de quibus possit matema pie- " tas," in Cassiod.

’ Quoniam, ^c.] Four sections, ending with " exulare compellunt "

infra, not in M. All omitted in Hb. until tenth scction infra, " De nisis " autem," &c.

4 quibus s«] C. Bb. A. B. Ba. Cl. Rb. ; quibus, R. F. Camden has " vitia discant, quibus si," &c.

C 2

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Matt. xi. 12.

In birds of prey the female stronger and larger than the male.

What sig-

nified

thereby.

Ecclus. XXV. 26.

lCor.i.27,

firmioris intelligeiitite jam capaces, ad diviiii pabuli prsedas paulatim erudiunt. " Regnum namque coeloi-um " vim patitur, et violenti rapiuiit illud." ^Erumnosam quoque vitse istius viam, vitiorumque voraginem, tam contemnere docent quam vitare ; veramque patriam et permanentem totis nisibus afFectare ; et sic mundo mortificatos impietate piissima feliciter exulare com- pellunt.

Item cum,^ in omni fere animantium genere, mares majori in robore natura producat ; in his avibus, aliisque universis quse rapto vivunt, et rapinis insis- tunt, quibusque prsecipue ad vivendum^ viribus opus est et violentia, degenerante masculorum privilegio, virilius et robustius feminei sexus efferuntur.

Forsan^ et hoc signare potest, muliebrem sexum in omni malitia longe virili fortiorem. Quia, ut ait TulHus, " Viri forte, unius alicujus commodi causa, " unum aliquando scelus perpetrabunt ; feminae vero, " unius explendge cupiditatis causa, omnia simul scelera " perpetrare non formidabunt." Item^ in Ecclesiastico, " Brevis hominis malitia super malitiam mulieris."

A viris quoque victorias modis omnibus semper ap- petunt : et efieminatos a feminis viros debita virilitate feminsB^ deprsedantur.

Infirma quoque mundi, ut fortia quaeque confun- deret,^ elegit Deus.

Item avium istarum adeo masculos debito favore natura destituit, ut advenientibus aunis fere semper in deterius degenerando mutentur. Alteri vero sexui,

’ This section in M., but with an- other before it. See note (1), p. 37.

ad vivenduni^ Not in M.

“• Forsan, §-c.] This section, and the three succeeding ones, down to " vigor accrescit,” not in M.

•’ Item, ^T.] This quotation not in Bb. W. A. B. In margin of C.

R. F. (C. having " Unde et in libro " instead of " Item in.") In text of Ba. Cl., &c.

“•> feminx”] C. Bb. A. Ba., &c. ; not in 11. B. F.

•"’ confunderet\ Bb. A. R., &c. ; confuuderent, C. ; confundat, Ba. Cl., with Vulgate.

DISTINCTIO I, CAP. XII.

annorum numero, tam animositatis

quam velocitatis vigor acerescit.

De nisis^ autem hoc speciale videmus ; quod maculis Sparrow- alii candidis, alii rubris, quidam vero mediis distin- difperently guuntur. Unde et ex arborum naturis, quibus innas- ^^^.rked. cuntur, hanc contrahi varietatem nonnuhi conjectant. Sed quoniam in ejusdem arboris, ejusdemque nidi fetibus, hanc diversitatem plerumque videbis, certior habet opinio quod potius ex parentibus naturaliter 7. hsec proveniat discoloritas.

Fertur ^ etiam hoc de niso : quod, ingruente fortius How they brumali algore, contra vesperam serotinam avicuhxm J^^es ^^’ rapiat ; cui nocte tota ob calefactionis gratiam insi- ■warm on a dendo, tanquam nocturnum obsequium indemnitate remunerans, eandem mane remittit ill?esam.

Item accipitres et nisi, quantitate magis dissimiles The hawk’s quam qualitate, promptiori quadam velocitate prsedas pnrsuinff persequuntur ; et in primo fere impetu vel fraudantur his prey, vel fruuntur optatis.

Falcones vero, diversi

■^vinters night.

generis, tam majores quam di£Ferent minores, tam generosi quam degeneres, meruli quoque ^f^^Q ^* minuti, et aestivales hobeli,^ pigriores in primis, perni- falcon. cius postmodum praedis insistunt, longosque per gyros semper ad ardua tendentes, impetuosius ab alto ferun- tur ad prsedas. Quas dum assequuntur, quadrati pec- toris ictu concutiunt violento, prsepositisque talorum armaturis simul confodiunt et confundunt.

" De nisis, Sfc."] In M. this section follows directly the section, " Item " juxta Cassiodorum," &c., of p. 34, supra, and is itself followed by the section, " Item cum . . . efierunuir," of p. 36. And this completed the chapter, as in the first edition.

Hence to end of chapter not in M. This section, Fertur . . illcesam, not in C. TV. Bb. A. B. In margin of II. In text of F. Ba., &c. A like

legend as this of the ’ nisus ’ is told by Neckam of the ’ accipiter ’ (p. 76), and again of the " girofalco," (p. 81). De naturis rerum.

3 hobeli] A. R. B. F. ; obeli, C. Bb. Cl. ; oberi, Ba. " -ffistivales •" hobeli " are the Hobby, a summer visitant wiih us ; " meruli minuti " the Merlin, the smallest of the British Falconidae.

TOPOGEAPHIA HIBEENICA.

Hawks more deli- cate, and require greater care, than the falcons,

Their re-

spective

represen-

tatives

amongst

men.

Deriva- tions of their uames.

Tanta siquidem et tam infatigabili velocitate defe- rimtur, ut fugitivam aviculam, alternatis liinc illinc vicibus nunc a summis ad ima, nunc ab imis ad summa nitentem, cum intuentium non unius sed omnium delectatione, per tantam orbis aerei vastita- tem nec artificiosa nec longa fuga pertinaci ab hoste tueatur.

Accipitres et nisi, naturaa cujusdam delicatioris, et carnes exquisitiores et bajulos exigunt diligentiores. Falcones vero in utroque firmiores, et nisu pertina- ciores, et portitoris ad manum, quantum aut visus aut etiam auditus extenditur, longe redire promptiores.

Avibus primis similes esse videntur qui cibis lauti- oribus, vecturis, et vestibus, variisquc carnis illecebris dediti et deliniti, mollibus utentes terrena sapiunt, et in illis versantur. Et quoniam gravi perseverantique conamine prfedam in alto non qu£erunt, in imis eorum conversatio, et non in coelis est.

Avibus aliis assimilari possunt qui cibos delicatiores, omnesque omnino carnis delicias postponentes, divino intuitu duritiis potius affligi carnem eligunt. Et quo- niam nulla nisi ardua virtus, ad alta virtute nitentes, longo difiicilique nisu prredarum prsedam quam violenti rapiunt, pretiumque laboris et prsemium, petunt et appetunt in sublimi.

Falcones igitur a falcando, quia in falcis modum circueundo perlustrant ; gyrofalcones a gyro-faciendo, vel in gjTum falcando ; ^ nisi a nisu, accipitres ab accipiendo, nomen accepeinmt.

’ vel in gyrum falcando] Not in C. W. Bb. In A, E. B. F. Ba., &e.

DISTINCTIO I, CAP. XIII.

[Cap. XIII.] De aquila,^ ejusque natum.

Aquilarum quoque non minorem hic copiam, quam Eagies :

alibi milvorum videas. tlieirnum-

ber. Aves istse in ipsos solaris corporis radios irrever- Their

berato lumine aciem defigunt oculorum ; tenerosque Ppyerful

fetus, ut fertur, ad idera erudiunt vel invitos. Unde

et ^ ab oculorvim acumine aquilfB dicuntur.

Sic viri contemplativi in ipsam divince majestatis Moral

naturam, verumque justitise solem, toto et indeflexo fhT^^f!""

mentis tendunt intuitu ; et ad aratrum coelestis para-

disi manum mittentes, retro non respiciunt.

Ivfra, p. 40.

p. 40.

1 Of this long and -wearisome chapter, the first edition, as in M., &c., contained only the few liues that follow :

“Aquilarum quoque non mino- " rem hic copiam, quam alibi mil- " vorum Tideas. Hsec avis in ipsos " solaris corporis radios irreverbe- " rato lumine aciem defigit ocu- " lcrimi ; et tam ardua volatu ple- " rumque petit, ut ei pennse sestu- " antibus solis ignibus exurantur. " Item et per tot secula durat, ut " renovatffi juventutis beneficio cum " ipsa videatur perennitate conten- " dere. Sic viri contemplativi in " ipsam divina; majestatis naturam, " verumque solem justitiac, toto et " indeflexo mentis tendunt intuitu ; " et ad aratnun ccelestis paradisi " manimi mittentes, retro non re- " spiciunt.

" Sic et in sacris scripturis, qui " ultra concessos qiii prseteriri nec " debent nec possunt terminos, " ccelestium secretorum ardua et " arcana scmtari nituntur, tanquam " alis prsesimiptuosi ingenii quibus " transportantur adustis, in se re- " deuntes infi-a subsistunt.

" Cum ergo ’ ccelum cceli Domino, " et quod residuum fuerit igne " comburi debeat, memores esse " debemus nec ingrati, quod in " partem admissi sumus cognitionis, " non in plenitudinem vel intelli- " gentise vel inquisitionis.

" Sic et viri sancti, renovata vera> " juventutis innocentia, cum vete- " rem hominem jam exuti fuerint, " et induti novum, ad perpetucc " vitae fructiun feliciter accedunt.”

All of this, as shown by the mar- ginal references, is embodied in the later editions.

“W. has only the first eight sec tions, down to ‘infra subsistunt,’ infra. Its scribe refused to go on with matter so utterly foreign to the subject. The scribe of the corresponding MS., Bb.,vas more conscientious, and follows his author to the end of the chapter. Hb., continually in this treatise a large abbreviator, has only the two fii’st sections, " Aquilarum . , . dicuntur.”

Unde et . . . dicuntur’] Kot in W. Bb. In margin of C. In text of A. E. B., &c.

p. 45.

p. 40.

40 TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Ecclesiastici quoque parentes filios in tenera setate

ut bonis assuescant, ad divini luminis intuitum simul

et desiderium oculos dirigere docent interiores.

Thcirgieat Etedem quoque per tot secula durant, ut renovata3

rcnewal of juvcntutis bcneficio cum ipsa videantur perennitate

youth. contendere.

Moral Sic et viri sancti, renovata verse juventutis inno-

adaptation. qq^^i^q^^ gm^^ vetercm liominem jam exuti fuerint, ct induti novum, ad perpetuae vitse fructum feliciter accedunt. Their high Item et tam ardua volatu plerumque petunt, ut eis ‘^ ^^" pennse aestuantibus solis ignibus exurantur. IMoral Sic et in sacris scripturis qui ultra concessos, qui

a apta lon. pj.jgf;gpiri ngg (Jebent nec possunt terminos, coelestium secretorum ardua et arcana scrutari nituntur, tanquam alis prjesumptuosi ingenii quibus transportantur adustis, in se redeuntes infra subsistunt. 7 b. Sed quoniam vindice dignus nodus hic incidit ; mul-

Adifficultytos enim liac in parte graviter errasse, multis in locis )e soived. tani legi, quam ipse conspexi ; paulo diutius et dili- gentius in liis immorari venia dignissimum reputavi.

Lapideis saxis, terreseque moli, quiie nullum ex se motum habentia tantum ponderosa subsistunt et ad centrum tendunt, arbores et herbse longe pr?ecellunt ; quas vi quadam quasi vitali, et vita vegetabili, sensim ^ sine sensu per se moveri, crescere constat, et aug- mentari.

Arbores et herbas multum animalia bruta pra^ce- dunt ; ^ quse sensibiliter de loco ad locum se ipsa moventia, vi c[uadam imaginaria praesepe cognoscunt, et prfeteritorum recordantur. Unde et in hac parte fiua^dam eorum etiam rationalibus prajferuntur. Ubi enim abundat ratio, ibi succumbit imaginatio.

His vero cunctis microcosmus homo longe prpecellit.

• xeiisim’} C. Ilb. A. B. V.a., Cic. ; I ^ pnrraliint] Eb. A. 11. B. F. ; sensum, R. F. Cl. | pra;celhint, C. Ba. Cl. llh.

DISTINCTIO I, CAP. XIII. 41

Ingenio pollens et ratioue, vultuque sublimi gaudens^ et sermone, cunetarumque terrestrium ereaturarum clignissima, eolit et recolit Creatorem.

Sicut autem homo ceteris, sic et angelica natura prgecminet universis ; quantoque est liomine subtilitate essentise situque subliinior, qiiantoque^ Creatori cui semper assistit familiarior, tanto et intellectu capacior.

Cunctipotens vero et cuucticreator Deus, sicut fimo figulus, figura figurator, immo longe prsecellentius quam vel exprimi vel excogitari possit, creaturis omni- bus incomparabiliter antefertur. Qui nimirum " omnia Ps. cxiii. 3. " qusecunque voluit fecit;" qui " dixit, et facta sunt ; Ps.xxxii.5. " quique mandavit et creata sunt ; " a quo omnis sapientia ; de cujus quoque “plenitudine omnes acce- Johni. 16. ‘• pimus ; " a quo habemus et quod sumus, et quod intelligentes sumus ; a quo quicquid ubique est intel- lectus, tanquam a fonte rivulus, originaliter emanat.

Cum igitur angelica natura tanto inferior et in- dignior humana subsistat, dic, homo, qua fronte, qua temeritate ea scrutari praesurais, et ad unguem expri- mere, ad quorum indaginem ipsi se reputant angeli louge minores ? Quanta elatione ea contendis intellectu comprimere, quse nullo vel capi possunt ingenio vel comprehendi? Sicut enim incomprehensibilis est ipse, cujus majestateni adorant dominationes, tremunt potes- tates, sic et " Incomprehensibilia sunt judicia ejus, et Rom. xi. ’’ investigabiles vise ejus.” " Non enim ^ cogitationes i^^ i^ g^ " mese, cogitationes vestrse ; neque viae mese vise ves- " trse, dicit Dominus. Quia sicut exaltantur coeli a " terra, sic exaltatae sunt viae mese a viis vestris, et " cogitationes mese a cogitationibus vestris." Num- quid in tantum exaltatum est cor tuum, et elati sunt Ps.cxxx. i. oculi tui, ut in tam magnis ambules, et in mirabilibus super te ? Num adeo a caritate te separat elatio, ut

1 quantoque] C. Bb. A. B. Ba., 1 froru Isaiah not in Bb. In margin &c. ; qiianto, R. F. j of C. In text of A. R. B., &c.

■■^ Non cnim, ^c.\ Tliis ciuotation

TOPOGEAPHIA HIBERNICA.

Rom. xii.

Rom. xii.3,

Isa. xiv. 13, 14. Ps. Ixxiv. 6.

Ps. xciii. 8-11.

PS.CXXX. 1

Ecclus. iii. 22,

Prov. XXV. 27.

alta dum sapias, et altiora te cnpias, hiirailibus coii- sentire postponas ? Cum tamen " Non plus sa]:)before " quam oportet sapere, sed sapere expediat ad sobrie- " tatem."

Cave igitur ne id intelligeudo efficias ut minus intelligere videaris. Cave ne rationis et ingenii privi- legio, quo Creatoris beneficio sub coelo prrecellis, dum in eundem abuteris, et jure priveris. Cave ne in aquilonem sedem ponas, et frustra Altissimo assimilari quasras. Cave ne in altum cornu extollens, loquaris adversus Deum iniquitatem. Cave siquidem ne in altum tendens, cadas ab alto. Cave, inquam, ne tam enormiter elatus supra te, longe corruas infra te.

" Intelligite ergo, insipientes^ in populo ; et stulti, " aliquando sapite. Numquid qui plantavit aurem " non audiet ? Aut qui finxit oculum, non consi- " derat ? Qui corripit hominem, non arguet ; qui " docet hominem scientiam ? Dominus novit cogita- " tiones hominum, quoniam vanpe sunt."

Attendite potius quam humiliter vir ille,^ quem secundum cor suum invenisse Dominus ipse testatur, rex scilicet et propheta David, in psalmis decantat ; " Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati " sunt oculi mei ; neque ambulavi in magnis, neque " in mirabilibus super me." Attendite quid inter reges terrse sapientissimus ille Salomon ad filium dixerit ; " Fili, altiora te ne seruteris ; et fortiora te ne exqui- " sieris. Sed qufe proecepit tibi Deus, illa cogita " semper : et in pkiribus operibus ejus ne fueris curio- " sus." Item ; ^ " Mel nimis comedenti, malum * est ; "

’ irisipientcs . . . sapite. Num- qutd’] In margin of C. In text of Bb. A. R., &c.

vir ille . . . testatur’} In mar- gin of C. Tn text of Bb. A. R., &c.

•’ Tbese three quotations from Proverbs not in Bb. In margin of C. In textof A. R., &c.

■• malum’] R. B. F. Ba. Cl. Rb. ; amarum, A. Over ’ malum ’ in text of Ba. is intcrlined " vcl aniarum," in a later hand. The Vulgate is ; " Qui mel multum comedit, non cst " ei bonum."

DISTINCTIO I, CAP. XIII. 43

et alibi, " Mel invenisti, comede quod satis est; ne^g^^^’^^’ " forte satiatus evoraas illud," Item, ‘Qui scrutator xxv. 27. ’ est majestatis, opprimetur a gloria."

Et ut verbis Job ex parte fruamui’, " Numquid homo Jot)iv. 17- " Dei comparatione justificabitur, aut factore suo purior " erit vir ? Ecce qui serviunt ei non sunt stabiles, " et in angelis suis reperit pravitatem. Quanto magis " hi, qui habitant domos luteas, qui terrenum habent " fundamentum/’ dum in coelum os ponunt confun- dentur, et " consumentur velut a tinea." Item ^ in eodem, “Non justificabitur vir compositus ^ Deo.” Jobxxv. 4.

Dic itaque, fragilis testa, qua fronte de omnibus rationem reddere qute sursum sunt et quse deorsum, et de his preecipue quse supra omnem rationem esse constat, et contra rationem prsesumis, et contra fidem ? Quid enim magis contra rationem, quam ratione co- nari ipsam transcendere rationem ? Et quid magis contra fidem, quam credere nolle quicquid non possis ratione pertingere ? Sed forsan ilkid Salmonis te mo- vere potest ; " Qui cito credit, levis est corde ; " tan- Ecclus. quam fidem voluerit ratione discutiendam. Sed scias ^^^- ^- hoc Salomonem non de fide in Deum, sed de mutua inter nos credulitate dixisse. Ilhim enimvero qure in Deum est fidem Gregorius plane negat habere meritum, si ei humana ratio prgebeat experimentum. Laudantur apostoli, quod ad unius jussionis vocem secuti sunt Redemptorem. Pro laude nimirum dictum fuit ; " In Ps. xvii. " auditu am’is obedivit mihi." Increpantur e regione ‘^^* discipuli, quod tardius credidissent. Denique laudatur Maria, quod rationem fide prsevenit. Et punitur Zacharias, quod fidem ratione tentavit. Et rursum Abraam commendatur, ’ Qui contra spem in spem Rom.iv.i8. " credidit."

Ut autem ad naturalia recurramus ; quis unquam servo

1 Item, Sfc."] This quotation not 1 ^ compositus"] So all the MSS. ; in Bb. In margiu of C. In text of comparatus, Vulgate. A. R., &c. I

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

dominus,’ quisve Eurialo Nisus, quis Polinici Tideus, qnis Piladi Horestes animi secreta sic cuncta commisit, quin potius intimo pectoris archivo arcana sibi per- pluriraa, nulli vel unquam exposita vel exponenda reservaret ? Quanto magis infinitissimus ille sibi re- servat infinita. Num adeo dominator ille Dominus, et universitatis figulus, servis infimis luteisque testis se totum exposuit, ut tam fragili, tam corruptibili, tam vili materi?e, quee circa tantam ^ tam inscrutabilem, tam ineffabilem divinitatis naturam qure sunt vel esse possunt statim pateant universa? Quis unquam pic- turam vidifc ad omnes pictoris artes eniti ? Numquid^ enim olla figulo suo dicet ; Quare me superius arctam, amplam inferius compegisti ? Unde et in libro Sapien-

Ecclus.i.2. tiae ^ legitur; " Arenam maris, et pluviae guttas, et dies " seculi, quis dinumerat ? ^ Altitudinem coeli, et lati- " tudinem terrre, et profundum abyssi, quis dimensus " est ? Sapientiam Dei prsecedentem omnia quis in-

Ecclus. i.6, " vestigavit?" Iterum i^ “Radix sapientiae cui revelata " est, et astutias illius quis agnovit ? Disciplina sapi- " entise cui revelata est, et manifestata? Et multi- " plicationem gressus illius quis intellexit ? Unus est " Altissimus, et Creator omnipotens ; rex potens, et " metuendus nimis ; sedens super thronum illius, et " dominans Deus. Ipse creavit illam Spiritu Sancto ; " et vidit, et dinumeravit, et mensus est ; et effudit " illam super omnia opera sua, et super omnem car- 8 b. " nem ; secundum datum suum prsebuit illam diligen- " tibus se.”

i<iC.

1 servo domiiutsl A. R. (origi- nally), B. ; dominus servo, C. ; do- niino servus, Bb. R. (by alteration), F. Ba., &c.

tantam^ C. Bb. R. B., &c. ;’ tam subtileni, Ba.

3 Num(juid, §■(.•.] Ilence to cnd of section not in Bb. of C, In toxt of A. Jl. B., &c,

In niargin

■* Sapientice] A mistake. The passage quoted is in Ecclesiasticus.

■^ diniimcrat’] A. R. B. F. ; dinu- meret, Cl. Rb. ; dinumeraret, C. ; dinumeravit, Vulgate.

G Ilvinni~\ A. R. B. E. ; Item, C. Cl., &c.

DISTINCTIO I, CAP. XIII.

Sic igitur sapientia non totaliter sed partienlatim, et quasi per rivulos, se suis exhibuit ; ut ad ipsam semper, tanquam ad fontem vivum, puteum inexhaus- tum et indeficientem, in singulorum defectibus recur- ratur.

Quoniam itaque " Sapientia ^ Domini abyssus multa," Ps.xxxv.7. " coelum coelorum ^ Domino," et quod residuum fuerit Ps. cxiii. igne comburi jubetur,^ memores esse debemus nec ingrati, quod in partem admissi sumus cognitionis, non in plenitudinem vel intelligentiae vel inquisi- tionis.

Unde et cuidam nimis scrupulose quserenti, quidnam faceret Deus antequam mundus fieret, facete satis, et^ ad hominem magis quam ad orationem, Aiigustinus ^ Aug. Con- respondit ; Geliennam, inquit, stulte quserentibus prse- paravit.

Frustra siquidem circa hujusmodi animalis spiritus solicitatur. Ut enim quasi sub bipenni dilemmate finaliter concludam ; anima benevola talia non exquirit, in malevolam vero animam ^ sapientia non introibit. Et, ut prophetfe verbis ad hsec utamur, " Quam mag- Ps. xcL 6. " nificata sunt opera tua, Domine ! nimis profundse " factse sunt cogitationes tuse ; vir sapiens ^ non requi- " ret, et stultus non intelliget hsec."

1 Sapientia] Instead of this, " Ju- " dicia " in Vulgate.

codonmi] C. Bb. A. II. , &c. ; cceli, M., -with Vulgate.

3 jubettir’] C. Bb. A. R., &c. ; de- beat, M.

4 ef] Bb. A. R. B. F. Ba. Not in C. Cl. Rb.

° St. Augustine does not make

this reply Limself, but mentions it as having been made by some other person.

^ animavi’] R. F. Ba. Rb. Not in C. Bb. A. B. Cl.

’ sapiens] C. Bb. A. R. B. F. Cl. ; insipiens, Ba. Rb. The Vulgate has, “Vir insipiens noncognoscet.”

The crane. In large flocks.

Its -watch- fulness.

Holds a stoue in one foot.

A type of prelates.

Digcsts iron.

[Cap. XIV.] De grue, ejusque natura.

In tanta vero numerositate se grues ingerunt/ ut uno in grege centum, et circiter hunc numerum, fi-e- quenter invenias.

Ha3C avis, singulis vicissim alternis noctibus, natura dictante, communi indemnitate excubantibus, imi insi- dens pedi, altero implumato lapidem suspensum tenet; ut ejusdem casu, si fortc sopor irrepserit, iterum ad vigilias statim redeat experrecta.

Aves istfe ^ prselatorum ecclesise typum gerunt. Qui- bus supra gregem vigilandum esse dignoscitur et ex- cubandum, quia qua hora fur venturus sit, penitus ignoratur; et cura aliqua sacra animo tanquam lapis est suspendenda, quse et torporem omnem prorsus ^ excutiat, et nihil prseter se meditari permittat ; quse etiam si forte interdum exciderit, mens ipsam desues- cere nesciens, eandem iterum tanquam a sonmis exper- recta resumat.

Pericuhim * quoque avis hjec clamore indicat. Sic et ecclesiastici pastores lupos divinis^ ab ovili latra- tibus arcent, et infatigabili clamore tanquam tuba vocem exaltant.

Avis eadem tam calidum, tam igneum jecur habet, ut ferrum forte ingestum transire nequeat indigestura.

se grues ingerunt’] C. Bb. (by alteration), A. R. B., &c. ; grues ingniunt, M. W.

Different in M. : " Avis igitur " istius exemplo vigilandum nobis " est et excubandum;" -with " igno- " ramus" afterwards, instead of " ignoratur ;" and " curam aliquam, " &c. . . . lapidem suspendamus," instead of " cura," &c., of the text.

This section, and the three -which follow, do^ra to “jam compellunt,” are omitted in Hb.

•* onmem prorsus’] C. Bb. A. R., &c. ; nobis, M. ; omnem nobis, P. ; omnem a nobis, H.

Pcriculum . . . exaltant] This section not in M.

’’ (livinis] In margiu of C. In textofBb. A. R., &c.

DISTINCTTO I, CAP. XIV. 47

Sic igne caritatis accensa viscera fen^eos olim et Moral

T., . , j 1 ‘, • L j. j • adaptation.

inexorabiles animos domant et mitigant, et ad pacis

fraternse concordiam mansuescere jam compellunt,

Pavones silvestres hic abundant. The caper-

Gallinse vero campestres, qnas vulgariter grntas ‘^^ ^^’

vocant, liic rarcB sunt et modicse ; perdicibus tam in

quantitate quam colore persimiles.

Acetse ^ vero, quse et cardioli dicuntur,^ tam majores Wood-

et silvestres, quam minores et palustres, infinitissimse. suipes.

Minorum tamen et palustrium copia major. Item coturnices liic plurimi. Ratulte vero raucse Q"ai^s, &c.

et clamosse infinitae. Diemque^ laudantes alaudse in-

numerse,^

[Cap. XV.]

De hernacis ex ahiete ^iascentihus ; earumque natura.

Sunt et aves hic multse, qu?e bernacse vocantur ; The ber- quas mirum in modum, contra naturam, natura pro- °^^ ^’ ducit ; aucis quidem palustribus similes, sed minores. Ex lignis namque abietinis, per sequora devolutis, Its wonder- primo quasi gummi nascuntur, Deliinc tanquam ab ratfon^"^’ alga ligno cohserente, conchihbus testis ad liberiorem . formationem inclusse, per rostra dependent ; et sic quo- usque processu temporis, firmam plumarum vestiturara indutse, vel in aquas decidunt, vel in aeris Kbertatem volatu se transferunt. Ex succo ligneo marinoque, occulta nimis admirandaque seminii ratione, alimenta simul incrementaque suscipiunt.

^ Aceta . . . copia major’] This | in M, C, Bb. A. B. In margin of section not in M. ’ R. In text of F. Ba.,&c. Compare

^ qucB et cardioU dicuntur’] Not in W. In mai’gin of C. Bb. In text of A. R., &c.

JDiemque, Sfc.’] This clause not

Neckam (p. 115), “Alauda a " laude diei nomen sortita est,” &c.

innumercE] R. F. ; infinitas, Ba, Cl. Rb.

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Of which Giraldus an eye- ■witness.

Its flesh eateu on fast-days.

This wrong.

The Jew refuted. T^our modes of generation.

Vidi inultoties oculis meis plusquam mille minuta liujusmodi avium^ corpuseula,^ in litore maris ab uno ligno dependentia, testis inclusa, et jam formata.

Non ex harum coitu, ut assolet,^ ova gignuntur ; non avis in earum procreatione uuquam ovis incubat ; in nullis terrarum angulis vel libidini vacare, vel nidificare videntur.

Unde * et in quibusdam HibernijB partibus, avibus istis, tanquam non carneis quia de carne non natis, episcopi et viri religiosi jejuniorum tempore sine de- lectu vesci solent.

Sed lii ^ quidem scrupulose moventur ad delictum. Si quis enim ex primi parentis, carnei quidem licet de carne non nati, femore comedisset, eum a carnium esu non immunem arbitrarer.

Resipisce, infelix Judaee, resipisce vel sero. Primain hominis generationem ex limo sine mare et femina, secundamque ex mare sine feinina, ob legis venera- tionem diffiteri non audes. Tertiam solam, ex mare scilicet et femina, quia usualis est, dura cervice appro- bas et affirmas. Quartam vero, in qua sola sahis est, ex femina scilicet sine mare, obstinata malitia in pro- priam perniciem detestaiis.

1 avium^l M. C. Bb. A. Ba., &c. Not in R. B. F.

corpuscula] C. Bb. A. R., &c. ; corpora, M.

3 assolet] C. R. B. 1\ Ba., &c. ; solet, M. Bb. A.

Unde, ^c.] Rest of this chapfer omitted in Hb.
Sed hi . . . arbitrarer’] This section not in M. In Bb. is this marginal note, in a later hand : " Alexander Nequam libro primo *’ De naturis rerum sic scribit ; " ’ Ex lignis abiegnis salo diurno " ’ (.9(V’) terapore madefactis, origi- " ’ nem sumit avis qusc vulgo dici-

" ’ ttir Bernake. A superficie ita- " ’ que ligni exit qua;dam viscositas " ’ himiorosa, qua; tractu temporis " ’ lineamenta corporis aviculse phi- " ’ mis vestita; suscipit : itaque a " ’ ligno dependere videtur avicula " ’ per rostrum. Uac quidem minus " ’ discreti etiam tempore jejunii " ’ vescuntur, eo quod ex ovo non " ’ prodierit, beneficio maternse in- " ’ ciibationis. Sed quid ? Con- " ’ stat quod prius fuerint aves " ’ quam ova. Numquid ergo aves " " quaj ex ovis non eruperunt," " (rest cut oif in binding). Tliis in Neckam i. 48, (p. 99).

DISTINCTIO I, CAP. XV.

Erubesce, miser, erubesce ; et saltem ad naturara recurre. Quse ad argumenta fidei, ad instructionem nostram, nova quotidie animalia sine omni mare vel femina procreat et producit.

Prima ergo generatio ex limo ; et hsec ultima ex ligno. IUa quidem, quoniam ’ a Domiao naturse tantum semel, ideo semper obstupenda processit. Istam vero, non minus admirabilem, minus tamen admirandam quia ssepe, imitatrix natura ministrat. Sic enim com- Only what posita est humana natura, ut nihil prseter inusitatum,^ ^^^^|^j^f , et raro contingens, vel pretiosum ducat vel admi- randum.

Solis ortum et occasum, quo nihil in mundo pul- The rising chrius, nihil stupore dignius, quia quotidie videmus, ^f ^h^^"^"^ sine omni admiratione prseterimus. Eclipsim vero unnoticed : solis, quia rai’o accidit, totus orbis obstupescit. ^° obi’ecT

Ad idem^ etiam facere videtur, flatu solo, et occulta of amaze- quadam inspiratione, citra omnem mixturam, apum ex cera* procreatio.

[Cap. XVI.]

De avihus hiformibus, earumque naturis.

Aves quoque biformis naturse, quas aurifrisios ^ vo- The os- cant, sunt hic multfe ; aquila quidem minores, accipitre ^T^^’, majores. Quibus alterum pedem uuguibus armatum, armed with apertum et rapacem. alterum vero clausum et pacificum, ^^^^"^y^ solique natatui idoneum, naturee ludentis opera contulit webbed. admiranda.

1 quoniam’] M. C. Bb. A. Ba., &c. Not in R. B. F., which have also " e.t ideo " directly afterwards.

^ inusitatuni] M. C. Bb. A. Ba., &c. ; usitatum, R. F., and B. origi- nally, but altered to " inusitatum."

^ Ad idetn, §t.] This section not in M.

■> cera’] Bb. A. R. B. F. ; favo, C. Ba. Cl. Rb.

5 aurifrisios’] M. C. Bb. A. R. (originally), B. ; haliastos, R. (by alteration), F. Ba. CI. Rb. Nec- kam calls them " aurifrisii," and gives them the same two differeut feet, i. 58 (p. 108).

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Theirmode Miruiii de avibus istis, quod et oculis plerumque

as observed conspexi, quia in aeris summitate supra marinos fluctus,

by Girai- ut oculorum aciem liberius in ima defigant, alarum

remigio quietos se continent et sustentant. Cumque

pisciculos in fundo fiuctuum latitantes, per tantam aeris

et aquse tm^bulentam intercapedinem, lynceo acumine

conspiciant, pernici velocitate se deorsum mittunt.

Dmnque mergunt emerguntque, pede natatili in aquis

se gubernant, pede vero rapaci victores prsedam extra-

hunt et asportant.

So the Sic nos ^ hostis antiquus, in tm-bulentis hujus mundi

iipon men.^ fluctibus, quantumlibet occulta gerentes, acuto conspicit

intuitu. Dumque in temporalium successibus quasi

pede pacifico blande ad nos ingreditur, miseras tandem

animas tanquam pede rapaci prsedo cruentus rapit et

dispergit.

[Cap. XVII.]

De avihus quasi aduUerinis, et non veris.

Adulterine Notandum vero ^ quod in utroque avium genere, tam

truetotheir ^^^ quam priore, qusedam inveniuntur aves aliis simil-

species. limse, sed quasi adulteringe tamen et non ver^e ; com-

munem avium naturam sortientes, et ab utraque

specialitate longe dissidentes. Verumtamen rerum qua-

rumlibet tam similium diflerentias, quam differentium

9 b. similitudines, distinctius ab invicem mens non incauta

discernit.

King- fishers.

[Cap. XVIII.] De martinetis, earumque naturis.

Simt et aviculae quas martinetas vocant, merula minores ; hic, sicut alibi, rarre et fluviales ; in modum

’ Sic nos, Sfc.l Rest of this chap- ter omitted in Ilb.

2 vero’] M. C. Bb. A. Ba., &c. Not in R. B. F.

DISTINCTIO I, CAP. XVIII,

cofcurnicis curtse ; et ad minutos pisciculos, quibus vescuntur, in aquam mergentes. Cumque alias naturam per omnia retineant, solo in colore variantur. Albo enim ventre, nigroque dorso hic degenerant ; ^ cum in aliis regionibus ventre rubicundo, rostro pedibusque rubeis, tergo vero alisque in modum psittaci pavonisve lucida viriditate fulgentibus conspicuse sint et for- mosse.

Minim de his aviculis, quia si mortuse sicco in loco Wonderful serventur, putrescere nesciunt ; et inter vestes, aliasve of*these^^ res quascunque locatse, eas indemnes a tinea conser- birds when vant, et odoriferas reddunt.

Et quod longe stupore dignius est, mortuse quoque ^ in sicco per rostra suspensse, rediviva plumarum reno- vatione singulis annis immutantur, tanquam vitalis spiritus ex parte superstitis occultis adhuc reliquiis vegetatse.

Sic ^ viri sancti mundo mortui, igne caritatis accensi, So with et quasi in sicco positi, morum induunt incorruptionem, ^^^ ^ seque sibique adjunctos bonorum actuum studiis a vitiorum tinea purgant et elimant, bonoque virtutum odore laudabiles reddunt.

Et dum tota mentis intentione in sublime suspen- duntur, abjectu veterum, novisque virtutum incrementis, de die in diem renovantui’ in melius et mutantur ; veterem prorsus exuentes hominem, et induentes novum.

Maximus quippe laudis profectus est, quoties sequen- tibus bonis priora vincuntui*.

^ Glraldus seems certainly to be describing the -water ouzel, “which, from some similarity of habits, he took for a variety of the kingfisher.

mortucs quoque] Not in M. Bb. ^ Rest of the chapter omitted in Hb.

D 2

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Swans. Black storks. The death- song of swans.

So with

saintly men.

Hibema- tion of storks, at bottom of rivers.

So with

saintly

men.

[Cap. XIX.] De cygnis, et ciconiis ; earumquc natiiris.

In boreali Hibernise parte cygni abundant. Cieonise vero per totam insulam rarissimse sunt ; et iUse nigra?.

Mirum de cygnis quod mortis discrimina doceant non dolenda ; et imminente letali articulo, tanquam de necessitate virtutem facientes, funebria fata canendo contemnant.

Sic viri ’ virtutum meritis candidati, ab serumnis hujus seculi la^ti discedunt ; solumque Deum fontem vivum sitientes, a corpore mortis hujus liberari dissol- vique cupiunt, et esse cum Christo.

De ciconiis hoc mirandum, quod aquas gelidas petant, tepidas relinquant. Toto namque brumali tempore in fundo fluminum hiemantes, ad primam veris emergunt temperiem, et in aeris iterum se suscii:)iunt libertatem.

Sic ^ sancti, hieraali quod instat ^ mundi tempore, in terrse penetralibus dormientes, mundo in meliorem statum renovato, perpetuamque sine tempore temperiem jam sortito, ad primam archangeli vocem emergent,* obviamque Christo in aera rapti, et a dextris vocati, in veram filiorum Hbertatem transferentm*.

[Cap. XX.]

De avihus, hiemali ^ tempore non comparentihus.

Hiberaa- Mirum etiam de avibus istis, aliisque naturse consi- birds° milis, quas ^ hiemali exilio naturtie rigor relegare solet,

1 Sic viri, ^-c.] This section not inHb.

2 Sic sancti, §-c.] This section not inHb.

•’ quod instaf] Not in M.

emergent . . . transferentur’\ R. F. Ba. Cl. ; emergunt . . . trans- feruntur, C. Bb. A. B.
qucE hiemali temp, nm compa- rent’] M. A.

" quas hiemali . . . sokf] C. Bb. A. Ba., &c. ; and 11. B. F., but with " consilio " instead of ’exilio;’ quaj hiemali tempore disparere so- lent. M.

DISTINCTIO I, CAP. XX.

quod interim nec vivae nec mortuae, vitali tamen spii-itu

vegetatse, in extasim diuturnam, et statum quemdam

inter mortem et vitam quasi medium, rapi videntur ;

et absque alimentorum juvamine, quibus animale cor-

pus sustentari solet, tanto tempore occulto naturas

beneficio recreatfe, absque omni corporum detrimento,

tanquam a somnis experrectse, " cum zephyris " redeunt Hor. i Ep.

" et hirundine prima.” ^ ’ "

Haud aliter ^ animalia qusedam ; qu?e et glires di- And of , . . rf • 1 T dormice.

cuntur, quia pmgues eos eracit somnus, nam gliscere

dicimus crescere ; ^ hieme tota dormiunt, et immobiles

quasi mortui jacent, tempore sestivo reviviscunt. Unde

et quidam f

" Tota mihi dormitur hiems ; et pinguior illo " Tempore sum, quo me nil nisi somnus alit."

Similis^ hujus eorum extasis esse videtur, quorum spiritus ad summa coelorum habitacula, seu inferorum spectacula, divina permissione aliquamdiu rapiuntur : qui tandem ad corpora, in terris interim mirabili in statu destituta,^ sine spiritu spirantia, sine vita viven- tia, nec morti tamen nec vit?e ad plenum obnoxia, completa legatione revertuntur.

[Cap. XXI.] 6

De cicadis, quce decapitatce dulcius canunt ; diuque laortuce per se reviviscunt.

Sunt in Apulise et SiciHae partibus cicadae qusedam The grass- alatse, non tibiarum nisu, sed alarum remigio se trans- tha^^s^ng

1 Haiid aliter, Sfc.’\ This section not in M. Bb. W. In margin of C. In text of A. R. B. F. Ba., &c.

2 After crcscere is " siciit ct con- " cupiscerc," iu II b. Rb. and Cam- den.

■* After quidam is " tunquam ani- " malis hujus sub persona,’’ ia Ca.

Camden has " quasi pro bestiola " loquens ait."

■* Siyuilis, &-C.] This section not in Ilb.

5 destiUita’] C. Bb. A. R., &c. ; relicta, M.

•> This chapter not iu M.

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

best with fereiites, arterias sub gutture apertas habentes, quibus ofiF, and ^t voces canoras emittunt ; dulciusque, ut fertui’, deca- dead. pitatse quam integrse, meliusque mortuse quam vivse

canunt. Unde et pastores terree illius, ut dulcem vel morte cantum extorqueant, eas decapitare solent. Re- siduum namque vivificantis spiritus, donec moribundo a corpoi’e per fenestras illas evaporaverit,^ mirabilis emittitur harmonia.

Eaedem quoque, primo hiemali algore suffocatse,

absque omni vitse vestigio marcidai fiunt, et plemeque

putrescunt. Redeunte vero vernali tam tempore quam

temperie, vitalem spiritum resumentes, revirescuut

simul et reviviscunt.

Symboliz- Quod ^ igitur morture melius canunt quam vivse,

martyrs of i^a^i^tyres Christi significare potest ; qui capite pro ipso

Christ. truncati, mortuique, melius quodammodo quam vivi

prsedicant. Christique ecclesiam eorum efficacius nedi-

ticat mors quam vita. Quod vero de revirentibus

sequitur et reviventibus, expressum est nostrse resur-

rectionis argumentum.

Sic etenim Creator, ad instructionem et firmitudinem nostram, magis improbabiles probatse fidei articulos familiaribus rerum natiiralium fulcit et firmat exemplis. Quid enim aliud sibi vult vermiculorum, qui sericum evoraunt, tam prodigiosa proprio ex pulvere procreatio? Quid illa phoenicis tam obstupcnda proprio ex cinere reparatio ?

[Cap. XXII.]

De comicihus hic variis, earumque oiaturis.

Hooded Item cornices nigrse vel nulliE sunt hic, vel raris-

crows. simse ; omnes fere varise.

• evaporaverit] W. Bb. Ba. Cl. Rb. ; exalaverit, A. ; exala evapo- ravcrit, R, B. F.

Rest of this chapter omitted in Hb.

DISTINCTIO I, CAP. XXII.

Aves istse conchosos pisciculos contra litorea saxa^ Theirmode sursum in aera deferunt et demittunt : ut testam quam ^j^^ sheiis°^ rcstro frangere non prsevalent,^ lapidis altique casusoffish. injuria, collisione confringant.

Sic et hostis antiqui versuta malitia quos in imo Sothedevil humilique statu positos pervertere non prsevalet, ^i^ ^^^^^^ summa dignitatis culmina jam provectos audacius ag- greditur ; ut vel neglectu officii, vel arrogantise tumore nutantes impellens, quanto ab altiori gradu, tanto pro- niore casu in ima vitiorum lapsos gravius allidat et confringat.

Mirum de avibus istis, quia cum alias avium sint Their omnium argutissimae, in sola nidi positione, ubi et tameness aves fatu8e ingeniosse reperiuntur, istas ingenio natura in breeding destituit.

In publica namque strata, vel alia qualibet hominum frequentia, arbore demissa vel saxo nidificantes, nec ventos cogitant, nec angues, nec humanos accessus re- formidant,

Sic ^ sapiens quisque, quanto magis ingenii viribus, So ^ise et sapienti?e dote prsefulget, tanto, libidini datus, et P^’^ ^^’"^’^ laqueis illectus amoris, modum et modestiam minus of love. observat.

In David hoc claruit, et Salomone. Quorum alte- rum in homicidii, alterum in apostasise crimen, mu- liercularum furibundus amor induxit.

^ contra litorea saxa\ Not in M. In margin of C. In text of Bb. A. E., &c.

prcEvalent’] C. Bb. A, E. &c. ; valent, M.

^ Eest of this chapter not in Hb.

56 TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

[CAP. XXIII.]

Dc crocriis^ hic alhis ; earumque naturis.

Butcher- Item, sicut albee in Creta mervilse sunt omnes, sic ^ ^^ ^’ et Hibernicfe croerise albfe sunt. Avium istarum natura est, scarabreos in spina suspendere. Unde et venenosum spi:ia sortitur acumen. Mirum igitur mali- tiam, quam in nullo trium per se reperies, in trium tamen compositione non evitari. 10 b. Sic quoque Creator, contrariorum junctura mirabili,

spiritum carni connectit : unde et peccati malitia statiui coutrahitur, qu£e tamen in nullo trium per se posset reperiri.

Birds Falcones Hibernia prseter generosos non habet.

^•anting in T)esunt enim degeneres illi, quos vulgari vocabulo

Ireland. . ° i

Lanerios vocant. Desunt et gyrofalcones ; quos bo- realis arctoaque regio gignit et mittit. Desunt per- dices et phasiani. Desunt picj^." Desunt et philo- menpB.

[Communiter ^ etiam oranium avium, maxime vero minutarum, minorem hic copiam quam alibi videas. Quod et Orosium de Hibernia loquentem latere non potuit. Ait enim ; " Auguis hic nullus, avis rara, apes ‘• nulla:’’ de duobus prioribus iudices veros, de tertio vero fallaccm habens. Ad h?ec etiam ‘* aucfe minores alb?e, qui ct Gantes^ dicuntur, et gregatira in multi- tudine magna et garruhi venire solent, in hos terrarum fines rarius adveniunt, et tunc valde rarse. Majores

1 The headinp; of this chapter, I until " sunt insulac variae," &c., at

and the two first scctions, down to " repcriri," not in M. AV. Bb. In niargin of C. In text of A. R. B., &c. The thirJ section, " Talcones ‘… philouiena’,’ iii M. W. 15b. forms the conclusion of the last chapte-r. So also origiiially in C.

After^;<fce all is uiibt.ing in Bb.

bcginning of Distinc. II., cap. xi. iiifra, several folios being lost.

3 Commitniler, Sfc.’] This section not in M. C. W. A. K. B. F. In I5a. CI. Ilb. Rb.

ctiam} Ba. Ilb. Kb. ; auteui, Cl.

■’ Gantesl Ba. Ilb. Rb. ; gautes, 01.

DISTINCTIO I, CAP. XXIII. 57

autem, quse ’ vulgari vocabulo Bisise vel etiam Grisise ^ vocantm*; cum bruma statim in grege magno, flante aquilone, advectantur ; et post hiemales protinus algo- res, contra nidificationis terapora, austro spirante rever- tuntur.]

[Cap. XXIV.] Dg feris, earumque naturis?

Ferarum quoque, quas occidentales pariunt regiones, Wiid cunctas fere species continet ista. Habet enim cer- ^^^*^- vos, prse nimia pinguedine minus fugere prsevalentes ; quantoque minores sunt corporis quantitate, tanto prse- cellentius efferuntur, capitis et cornuum dignitate.

Aprorum quidem et silvestrium porcorum nusquam Wild terrarum tantam copiam vidimus. Sunt tamen exigui, deformes, et fugitivi : nec minus audacia et animosi- tate, quam corporis compositione dcgeneres.

Sunt et lepores multi, sed minuti ; cuniculis quidera Hares : tam sui modicitate, quam delicata pilositate consimiles. cuHa/fur

Ut autem breviter complectar ; omnium animalium, Alianimals ferarum, et aviura corpora, hic quara alibi suo in t™j I ^’^ genere minora reperies : solis liominibus suam retinen- than else- tibus raajestatem. ^ ^^^"

Mirum de leporibus istis, quia contra aliorum natu- Hares more ram, a canibus inventi, semper in denso, tanquam j^ xh^^v vulpes, et in operto non in aperto diffugiunt : ad babits. campana nunquam, patentesque^ semitas, nisi coacti et inviti se transferentes.

Hanc ^ autem varietatem nimia, ut arbitror, terrae ipsius cursum prsepediens facit herbosifcas.

1 qiicc’] Ba. Hb. Rb. ; qui, Cl.

2 Grisia^ Ba. Hb. Rb. ; Trisia;, Cl.

^ After naturis M. and A. ha^e " et defectibus," as in the Table of Capitula supru.

•* patentesque] C. W. A. R., &c. ; petrosasque, M. II.

Huiic . . . herbositas] Not in M.

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Martins abundant.

Martriiiarum ^ copia abundant liic silvestria. Qua- rum venatio in igne noctes diebus continuat.

Sub arbore - namque, qua fngitiva a canibus bestia vespere se recipit, igne succenso nocte tota, splendorem igneum ab alto indeflexibiliter intuens, ejusdem vel amoris vel potius timoris causa, revertente diluculo ibidem a venatore mane conspicitur.

The. badger,

[Cap. XXV.] De taxo, ejusque natura.

Est et hic ^ taxus, qui et Melota dicitur ; animal ** mordax et immundum, mollia ^ frequentans et montana. Scrobes subterraneos, tanquam refugii loca munimen- taque, pedibus scalpens et effodiens sibi ipse conformat. Itsmode Quidam vero ex his, naturse imperio servire parati, earth"^^°^ terram ab aliis effossam, ventrique supino impositam quatuor pedibus complectentes, lignoque in ore ex transverso locato, dentibus ab aliis hinc inde cohseren- tibus, retrogradeque trahentibus, non absque intuentium admiratione simul cum oneribus extrahuntur.

[Cap. XXVI.] De castore, ejusque natura.

A like arti- Simili naturae artificio castores utuntur ; qui, dum

ficeusedby gastra sibi in fluviis construunt, sui generis servis

quasi pro rheda utentes, a silvis ad aquas lignea

robora miro vecturce modo contrahunt et conducunt.

In utroque animalium genere, servi notabiles inve-

" Martrinariim"} C. A. R. F. ; ISIartinarum, B. ; Marti-inarum seu marlricum, Ba.

Sub arhore, ^c.] Thia section not in M.

■’ hic] Not in M. W. A.

animaf] C. E. B., &c. ; hic est animal, M. ; hic animal, W. A.

^ mollia . . . et montana] C. W. R. B., &c. ; montana . . et saxosa, M. A.

DISTINCTIO I, CAP. XXVI.

niuntur^ tam degenerante quadam naturse deformitate, quam abrasa et attrita dorsorum depilatione.

Taxos Hibemia, non castores habet. Habentur No beavers tamen in Wallia, Teyvensi tantum in flumine apud ‘f /^ ^^ '

. …. . •" icw in

Keirdigan. Habentur et in Scotia similiter rari. Wales and

Notandum vero quod castores caudas habent latas, Scotiand. et non longas ; in modum palmse humanse spissas ; quibus tanquam pro remigio natando funguntur. Cum- que totum corpus reliquum valde pilosum habeant, hanc partem omni pilositate carentem, in modum phocEe marinse, planam habent et levigatam.

Unde et in Germania, arctoisque regionibus, ubi n. abundant beveres, caudis hujusmodi, piscium naturam, ^g havinff ’ ut aiunt, tam sapore quam colore sortitis, viri etiam ^ the nature

, 1 , . offish,

magni et religiosi jejuniorum tempore pro pisce ves- gaten on

CUntur. fast-days.

Videtur^ tamen quod juris in toto quoad totum, hoc in parte quoad partem : nec pars a toto tanta generis diversitate distare consuevit.

Sed de his et eorum natura, qualiter et quanto artificio mediis in fluctibus munimenta connectant, qualiterque et quam laudabili in bestia dispensatione, damno partis, hoste urgente, totum redimant, cum de utriusque terrse, Walhfe scilicet et Scotiee situ et pro- prietate, de utriusque gentis origine et natura tracta- bimus, plenius explicabitur.

Sed alias liinc, aliique beneficio, Deo duce, vitaque comite, locum faciemus.

Defectum vero et aliarum quarundam patitur insula Other ferarum. Caret enim capreis, caret et damis; caret j^ j^g^j °jj"^ ericiis, caret erminis,* caret et putaciis.

1 inveniuntur’] C. W. A. E., &c. ; sunt, M. What is said in this chapter of the beaver, is repeated, ■with large additions, in Itin. Kamh, ii. 3, and in Descr. Kamb, i. 5.

2ea"am]C.W.A.E.,&c. NotinM.

3 Videtur, ^c.] This section not in M. In margin of C. In text of W. A. E., &c.

caret erminis] Not in M. C. W. A. B. In margin of E. In text of F. Ba., &c.

TOPOGRAPHIA HIBERXICA.

Weasels.

Vii-g. Georg 83.

Their con- flicts with suakes, and clevcr strategy.

Kestore thcir dcad young to life.

[CAP. XXVII.]!

De mustelis, earumque naturis.

MustelfB hic miiltre, sed minntfE pliirimum et sub- rufse. HfBc bestiola, plus cordis babens quam corporis, animosaque magis quam robusta, " ingentes animos " angusto in pectore versans," vindicis est iracundi^e, et renovatee potius quam continufe ; injuriarum pro loco dissimiilatrix et ultrix ; gra^is murium majorum tyi’annus, et vestium corrosiva. Item lepores huic prajda, caprei quoque,^ cuniculique.

Cum colubro plerumque duello congreditur. In quo conflictu interdum fugam simulans, ad cumulura se confert ante prsevisum, et in crucis modum tam ex opposito utrinque per medium latere, quam etiam su- perius ad lioc perforatum. Ubi et vermem sequacem, nec per foraminis angustiam se replicare valentem, agilitatis innatpe beneficio, a superiori foramine denti- bus in medio conterit et comprebendit indemnis. Sicque mirabili, ne dicam ingenio, vi quadam ingenita et quasi discretiva, venenosi capitis malitiam vitans, lior- rendum hostem arte magis quam marte triumphat.

Item fetus hfec teneros, Isesione quacunque mortifi- catos, crocei cujusdam floris beneficio, refocillare solet et vitse restituere. Ut enim perhibent qui viderunt, et catellos periculi istius causa morti dederunt, primo Ijesurse, postmodum ori et naribus quasi inspirando, ceterisque per ordinem corpusculi fenestris omnibus allatum ore florem apponit. Et sic demum tam floris illius quam oris spiraculo, vel potius herbse virtuosis- simse tactu, qui penitus expirasse videbantur, aliquo

’ Of this chapter M. lias nothing cxcept the last section, “Talp;?, " &c.,” with which Cap. XXVi. in M. ends.

caprei quoqtte’} A. R. B. F. Not in C. W. Ha. Cl. Ilb. Rb.

DISTINCTIO I, CAP. XXVII.

forte vitae vestigio adhuc manente licet occulto, respi- rare compellit.

Praeterea, qui solo cetera necat aspectu, mors mus- Death to tela basilisco. Sic qui tanto premit omnia fastu leo- lisk."’^’" nem, minima minctu confundit hypena. Idem,^ exiguo scorpionis aculeo exagitatus, occiditur. Elephanto quo- que inter animantia mus terribihs esse perhibetur.

Sic etenim, optimi dispensatoris ^ providentia, mini- mis quibusdam majora quaeque premuntur : ut vel ex his attendi valeat et deprehendi, nihil in terris maxi- mum, nihilque beatum, quod pleua ^ queat * felicitate gaudere. Quid homine sub coelo dignius? Quid cohi- bro, quid aranea, quid culice vilius ? Nihil enim sine causa, nullumque malum suo absque remedio inter creaturas Creator admisit.^

Talpae quidem, [sicut et cicadse],*^ vel naturali de- No moles fectu, vel^ propter nimiam terrse humiditatem, aut nullae sunt hic, aut rarissimse. [Sicut autem ^ talpas sol excsecat, sic et cicadas dies eadem creat et necat. Unde quidam ;^

" Mors et vita dies una cicada tibi."]

Sed mures infinitissimi : qui et enormius quam alibi .^i.b. grana consumunt ; et vestes, serratas etiam et clausas, immense demoliendo corrodunt. Duo tantum animahum genera numbers. nociva iusulam habere Beda describit ; lupos sciHcet et vulpes, Nos tertium hoc addimus, et nocentissimum.

1 Idem . . . perhibetar’] Not in W. In margin of C. In text of A. R., &c.

dispensatoris ] A. R. B. F. ; dispositoris, C. W. Ba., &c.

3 plena’} C. W. A. F. (by altera- tion), Ba. CL, &c. ; plene, R. B. F. (originally).

■» queat] W. A. R. B. F. Hb. ; nequeat, C. Ba. Cl. Rb.

admisit’] C. (by alteration), A. R. B. F. Rb. ; emisit, C. (origi-

nally), Cl. ; and W. Ba., but these •with " vel admisit" interlined over.

^" sicut et cicada"] This added in Ba. Cl., &c.

7 vel nat. def. veV\ Not in M.

® Sicut autem …. tihi] This added in Ba. Cl., &c.

^ After quidam is, in Hb. and Rb., but not in Ba or Cl., " tanquam ad " vermicuhim ipsum apostrophan- " do." This in Camden.

TOPOQRAPHIA HIBERNICA.

[Cap. XXYIII.]

De vemiihus, eoruiiique defectibus ; et venenosis omnibus hic deficientihus.

No poison- De vermibiis. Inter omnia vermium genera, solis non

hTlrdand^^ nocivis Hibernia gaudet. Venenosis enim omnibus

Defectus ver- caret. Caret serpentibus et colubris ;

mium. caret bufonibus et ranis ; caret tortuis et

scorpionibus ; caret et di-aconibus.

Habet tamen araneas, habet sanguisugas, Labet et

lacertas ; sed has prorsus innocuas.

[Unde-^ satis historice, satisque facete, dici vel etiam

scribi potest ; Rana3 in Gallia et Italia clamosse et

garruloe, in Britannia mutse, in Hibernia nuUae.] Aflattering Quidam vero, figmento satis favorabili, conjectant, that^St*’ «finctum Patricium, aliosque terrse sanctos, pestiferis Patrick cuuctis insulam purgasse. Sed probabilior asserit his- tiieJout of toria, a primis temporibus, longeque ante omnia fidei Ireland. fundamenta," sicut aliarum quarundam rerum, sic et

istarum, naturali quodam defectu, semper insulam de-

stitutam fuisse.

[Cap. XXIX.]

De venenosis vermihus, qui huc allati statim mori- untur; et toxico malitiam amittente.

No poison- Nec mihi mirandum videtur, quod vermium istorum, broueht ‘^^’ ^^^^^ ® piscium, avium, et ferarum quarundam, natu- from eise- ralem defectum terra patitur. Sed hoc stupore dignum to exist^in^ occurrit, quod nihil venenosum aliunde advectum un- Ireland. quam continere vel potuit vel potest. Legitur namque in antiquis terrse istius sanctorum scriptis, quod ^ ali-

" Unde . … tutllcE"] This added in Ba. Cl. Hb. Rb.

omnia fidei fundamenta] M. C.

W. A. R. B. F. ; omnem fidei reve- latae gratiam, Ba. Cl. Hh. Rb.

» quod’\ C. A. Ba. Cl., &c. ; vel, R. B. F.

DISTINCTIO ‘I, CAP. XXIX.

quoties, experiendi gratia, serpentes in oUis seneis delati sunt. Sed quam cito medium maris Hibernici cursum transmeaverant, exanimes et mortui reperti sunt.

Toxicum quoque, similiter allatum,^ mediis in flucti- bus innata malitia benignior aura privavit.

De his ^ autem Beda scribit, in liunc modum de Bede. Hist. Hibernia loquens : " Nullum ibi reptile videri soleat, ‘■ ^* ‘■ nullus vivere serpens valeat. Nam ssepe illo de ’ Britannia allati serpentes, mox ut, proximante terris " navigio, odore aeris illius afflati^ fuerint, intereant. “■ Quin potius omnia pene, quse de eadem insula sunt, " contra venena valent.”

Scrutatores tamen oceani mercatores asserentes audi- vimus, quod cum naves in portu Hibernico aliquoties exonerassent,* bufones casu illatos in fundo navium invenerunt ; quos dum vivos in terram projecissent, statim verso ventre, videntibvis et admirantibus multis, medii crepuerunt et interierunt.

Constat igitur quod, [vel ^ sanctorum meritis, sicut vulgata per orbem asserit opinio], sive ex aeris nova quidem et inaudita, benignissima tamen clementia, sive ex terrse ipsius vi quadam occulta et venenis inimica, nec animal venenosum hic subsistere potest ; et venenum quodlibet, aliunde advectum, omnem malig- nitatis efficaciam prorsus amittit.

^ similiter aUatum] C. W. A. R., &c. ; si similiter allatum fuerit, M.

^ De his, §-c.] This section not in M. C. W. A. B. In margin of R. In text of F. Ba. Cl., &c.

^ affiati’] Insteadofthis, “attacti” in Bede.

■* aliquoties exonerassentl C. W. A. R., &c. ; aliquando exonerave- rint, M.

^ vel . . . opinio] Not in M. C. W. A. R. B. F. In Ba. Cl. Hb. Rb.

G4.

TOPOGRAPHIA -HIBERNICA.

[Cap. XXX.]

De imlvere tcrrod istius venenosos vermes necante.

Its dust, In tantum siquidem ten-a hsec inimica veneno est,

fatalVo ’ ^^^ ^^ aliarum regionum seu viriJaria, seu quselibet sueli rep- alia loca, pulvere ipsius aspergantur, venenosos abinde vermes procul exterminat.^

Leather thongs from Ire- laudpower- ful against poison. Effect of one upon a toad, as witnessed by Giral- dus.

Other

things

equally

etiicacious

against

poison,

according

to Bede,

Hist. Eccl.

i. 1.

[Cap. XXXI.] De corrigiis terrce istius contra venena conferentihus.

Corrigise quoque terrse istius, non adulterinas sed verre, et de coriis animalium quse hic nata sunt factse, ■ contra serpentum bufonumque morsus, in aqua rasse et potfe,^ efficax remedium ferre solent.

Vidi oculis meis corrigiam hujusmodi,^ strictam et arctara, bufoni circulariter periculi causa circumpositam. Ad quam perveniens et transire volens, statim tanquam capite percussus retro cecidit : partesque ad oppositas se transferens, et corrigiam imdique inventam tanquam pestem fugiens, in medio tandem circuli spatio ten^am fimosam * subito pedibus effossam multis intuentibus subintravit.

Quinimmo,^ omnia pene qua3 de eadem insula sunt, juxta Beda3 assertionem, contra venena valent. Asserit enim se vidisse, " quibusdam a serpentibus percussis, " folia codicum. qui de Hibernia fuerant, et ipsam " rasuram aqu?e immissam,*^ protinus totam vim veneni " grassantis, totum inflati corporis absumpsisse ac se- " dasse tumorem."

" exterminat"] M. C. B. ; exter- minet, A. R. F. Ba. Cl. Rb.

potal M. C. A. R., &c. ; potatse, W. Ba. (altered from ‘pota;’).

Iiujusnwdi] M. C. A. R., &c. ; hujus terrae, W.

•« fimosam’] C. W. R. B., &c. Not in M. A.

Qtiitiimmo, Sfc.] Rest of chapter not in M.

•^ After immissam Bede has, " ac " potui datam, talibus."

DISTINCTIO I, CAP. XXXI.

[Contigit ’ antera nostris diebus, in borealibus An- A youth, glise finibus, juvenis os dormientis eolubrum intrasse, suake in- et per guttur apertum in ventrem descendisse. Qui side him, male suum mcontmenti remunerans nospitem, ejus m- i,is entrails; testina rodere dentibus et lacerare^ non cessavit. Adeo ut juvenis ille tantis angustiis torqueretur, quod morte mori mallet, quam vitam ducere mortis. Post cibum tamen sumptum, aliquam respectu temporis alterius quietem habebat ; ante vero penitus nullam. Cum gets no autem loca sanctorum diu per Angliam lustrasset ^ et English"^ incassum, tandem saniori consilio in Hiberniara trans- saints ; vectus, statim aquis terrse illius salubriter baustis, et butrelieyed cibariis sumptis, letalem hostem letaliter extinctum per ireiand. inferiora transmisit, et Isetus sanitate resumpta^ repa- triavit.]

[Cap. XXXII.]

De rana in Hibernia nui^er^ inventa.

Nostris taraen teraporibus, apud Waterfordiara, her- a frog bosis in pascuis rana reperta^ fuit ; et coram Roberto ^^. Poer,^ tunc ibi rectore, aliisque multis tam Anglicis w^a^terford quam Hibernicis, in curiam viva delata est. Curaque circa a.D. ipsara multum Anglici, multoque plus Hibernici cum jjjjj ‘^ ^o." adrairatione conspexissent, demum Duvenaldus rex Ossiriensis, vir prudens in gente sua et fidelis, tunc forte prsesens existens, cum grandi capitis concussione, gravique cordis dolore, verbura hoc eructavit ; " Pessi-

’ Contigit, §-c.] This section not in M. C. W. A. E. B. F. In Ba. Cl. Hb. Eb.

2 et lacerare] Ba. Cl. Eb. Not inHb.

^ diu per AngUam lustrasset’] Ba. ; Domini per Ang. lust., Cl. ; Dei per Ang. lust. diu, Hb. Camden ; per Ang. lust. diu, Eb.

■* resumpta’] Ba. Cl. Eb. ; sunipta, Hb.

5 nuper] C. E. B. F. Ba. Cl. Not in M. W. A.

^ reperta] C. B. E. F. ; iuventa, M. W. A. Ba., &c.

7 Poer] M. C. W. A. ; Poerio, E. B. F. Ba., &c.

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Ov. aiet. XV. 375.

" mos in Hiberniam riimores vermis iste portavit." Utensque tanquam prognostico vero, certissimum boc signum esse dicebat adventus Anglorum, imminentisque conquisitionis et expugnationis gentis suse.

Arbitrari tamen nemo prfesumat, quod unquam ver- mis iste liic natus fuisset; quia non liic, ut alibi,

" Semina limus liabet virides generantia ranas."

Quod si foret, frequentius et numerosius vel ante vel post inventfe fiiissent.

Sed forte ^ liquidi et limosi seminis particulam, setbereo calore in nubes attractam, et vi ventorum liuc impulsam; vel etiam vermiculum ipsum jam for- matum, nubeculte descendentis concavitate sursum ele- vatum, et huc casu advectum, terra inhospita et inimica suscepit. Vel potius rana portu propinquo forte fortuitu nave devecta, et in terram projecta, quia vermis venenosa non est, aliquamdiu subsistere et vivere prsevaluit.

Ireland the most temperate of lands.

[Cap. XXXIII.] De variis insuloi laudihus, terrwque naturis.

Terra terrarum h?ec omnium temperatissima. Non cancri calor expestuans compellit ad umbras ; non ad focos capricorni rigor urgenter invitat.

Nives hic raro, et tunc modico tempore durare videbis.

N=’ quod ex omni Ex omni tamen vento, non minus

vento hic modice, ex , , . „ . , ,

nuiio brumescit im- subsolan, favonioque, et zephyro, moderate. quam circio et boreali, quandoque

brumescit. Ex omni quidem modice, ex uullo immo- derate.

Sicut sestivo, sic et hiemali tempore herbosa vi-

’ Sed forte . . , suscepit] Not in M., •which begins the next sentence ■with " Sed portu proj)inquo," &c.

DISTINCTIO I, CAP. XXXIII. G7

rescunt pascua. Unde nec ad pabula fena secari, nec armentis unquam stabula parari solent.

Veris amoenitate, temperieque, tempora fere cuncta tepescunt.

Aeris quoque clementia tanta est, ut nec nebula And very inficiens, nec spiritus hic pestilens, nec aura corrum- pens.

N* medicis insu- Medicorum opera parum indiget lam parum indigere. jnsula. Morbidos enim homines, prae- ter moribundos, paucos invenies. Inter sanitatem con- tinuam, mortemque supremam, nihil fere medium.

Advenarum ‘^ tamen una hic fere est passio, et unica vexatio. Ob humida namque nutrimenta, immodera- tum ventris fluxum vix in prirais ullus evadit. Prse- terea, per totum pene anni circulum carnes ad esum et vaccinse valent, et porcinse nocent.

N» Hybernienses Item, nemo unquam indigenarum tantum acuta vexan. j^jg natus, terram aeremque salubrem non egressus, ulla trium generum specie febricitavit. Sola vexantur acuta, eaque perraro.

Hic quidem tenor naturaliter rebus inerat. Sed mundo senescente, et tanquam in decrepitse astatis se- nium jam vergeute, et ad finem tendente, cunctarum fere natura rerum corrupta, et in deterius est mutata.

Tanta siquidem pluviarum hic jam inundat ubertas, Very sub- tanta nebularum et nubium incumbit impuritas, uti^g^vy vix tres dies vel sestivos continua serenitate clarescere rains. videas.

NuUa tamen aeris turbulentia, nuUa temporis intem- peries, vel sanos et hilares hic contristat, vel etiam deUcati capitis cerebrum turbat.

Advenarum . . . nocenfl This section not in M. In margin of C. In text of W. A. R., &c.

E 2

G8 TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

[CAP. XXXIV.]

De comparatione^ orientis et occidentis.

The East Quas ^ igitur his comparabiles orientalis regio divitias

compared j^ctat?^ Habet quidem, vermiculorum “* beneficio, lanu-

withthe ginem sericam vario colore fucatam. Habet pretiosa

metallorum genera: liabet gemmas perlucidas, et spe-

cies odoriferas.

Sed quid lisec cum vitag sanitatisque dispendio ; cum continua tam familiaris hostis, aeris scilicet inclusi et 12 b. includentis inimicitia?

[Cap. XXXV.]

Quod omnia elementa in oriente pestifera.

IntheEast, Omnia quidem elementa, licet ad usum liominum

^^^^°f^^ creata, raiseris ibi ^ mortalibus mortem interminando, et and death ’ . . . . '

every- bonam valetudinem exterminant, et vitam terminant. •w before. Terram nudo vestigio teras, mors imminet. Marmori

mmus caute insideas, mors imminet.

Aquam si vel crudam potes, vel corruptam jejunis naribus olfacias, mors imminet.

Auram nudato capite liberius carpas, si frigida pene- trat, si calida perturbat, mors imminet.

Coelum tonitruis terret, fulminibus infestat. Sol sestuantibus radiis inquietat.

Prseterea, cibum majori in quantitate sumas, mors in januis. Vinum non aquatum bibas, mors in januis. Si longe citra satietatem manum non suspendas, mors in januis.

’ De comparattone, Sfc.l C. R. B. F. Ba. Cl. Rb. ; Quod occidentalia commoda sunt orientalibus prsefe- renda, M. A. has botb, -with no connecting ’ et.’

2 Quas’\ M. C. A. E., &c. ; Ilaud,

3 jactat’] C. W. A. R., &c. ; ha- bet, M.

^* vermicuJoruin] C. W. R., &c. ; bombicum, M. A.

‘•> ibi] R. B. E. Ba. Cl., &c. ; hic, M. C. W. A.

DISTJNCTIO I, CAP. XXXVI. 69

[Cap. XXXVI.] De venenorum ihidem malitia.

Item et novercse privigno, et matronse offensse ma- Poisoners rito, et coci corrupti domino, venenosa manus est for- fn the^East! midanda.

Nec tantum cibaria et pocula, verum etiam vestes, sellse, et subsellia, veneno suspecta sunt.

Insidiantur venena ; insidiantur et venenosa ani- malia ; insidiatur omnium rerum nocivarum res noceu- tissima, homini homo.

Prseter enim ’ usualia quse hic abundant incommoda, Noxious infestant et invident humanse saluti pantherse veloces ^ ^™^ ^- et varise, virgineoque capti amore rhinoceri, flatuque horribiles cocodi’illi,’^ fluviales ypotami, lynces penetra- biles,^ solisque leonibus solo hyeense minctu terribiles.

Infestant aspides et viperse ; infestant dracones ; et Asps, solo invisus visu, soloque timendus aspectu basiliscus. ron^g^^^&c.^’ Infestat seps, serpens exiguus, modicitatem tamen ma- litia supplens. Non solum enim carnem, sed et ossa veneno consumit. Cujus poeta sic meminit,

" Ossaque dissolvit cum corpore tabificus seps.” Lucan,

^ ^ ^- Phars. ix.

Dipsa quoque, serpens modicus ; cujus venenum ante ^^^-

extinguit quam sentiatur ; cujus tam dirum virus, ut,

in ejus morsu, doloris sensum mors anticipet.

Contigit temporibus nostris quemdam de Britannise Death of

partibus lerosolymam, ut assolet, peregre transvectum, pOtrrim ‘^

cum annonam equis apponendam manu forte purgaret, from bite

of a snake.

1 PrcBter enim, Sfc^ Of the rest of this chapter, M. has only the last clause, " Inter tot . . . vita ? "

2 veloces et’] Not in C. W. A. B.

In margin of R. In text of F. Ba., &c.

3 cocodriUi’] C. W. E. B. F. Ba. Cl. ; corcodrilli, A. ; cocodulli, Rb.

•* penetrabiles visu, W.

70 TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

a vermiculo ibidem latitante in digito ^ percussam esse ; statimque totum corpus ejus, cum carnibus et ossibus, in massam quamdam informem et quasi piceam est resolutum. Inquisita vero a sociis mortis liujus, vel potius mutationis causa, et vermis natura, invenerunt ibidem auguem modicum, anguillul£e nigTse formam praeferentem. Ab accolis etiam acceperunt, anguem istum Galeam vocatum ; et a desertis Babilonise raro, sed et crebro nimis, intra triginta scilicet annorum spatium, ad partes illas accedere solere, et in liominem seu bestiam sseviendo, tanta tam irremediabili malitia terribilem adventum indicare.

Vermium itaque hujusmodi, qui in oriente scatu- riunt, quot genera sunt, tot venena ; quot species, tot pernicies ; quot colores, tot dolores ; quot varietates, tot adversitates.

Inter tot igitur raortis pericula, qu8e vitse securitas ? Vel potius, inter tot mortes, quse vita?

[Cap. XXXVII.] De aeris nostri clementia incom^JaraMli.

The salu- Habeat igitur oriens venenosas, habeat toxicatas

V’*y°^°"^ opulentias suas. Nos, cum aurea rerum mediocritate, air a com- ^ . '

pensation qufe et usui decenter suppetat, et naturse sufficiat, wedthof omnes orientales pompas sola aeris nostri clementia the East. compensamus.

0 Dei donum in terris incomparabile ! 0 insesti- mabilem, et nondum intellectam mortalibus gratiam divinitus collatam ! 13. Secure sub divo, securi nudo in marmore dormimus.

Non aiu-am vel algore iDenetrabilem, vel sestu pericu- losam, vel cormptione pestiferam formidamus. Et quod spirando includimus, et quo continenter includimur, benigna salubritate foederatur.

" digitum"] A.

DISTINCTIO I, CAP. XXXVTII.

Quanto ^ siquidem ad eoos tractus, eoelique fervorem magis acceditur, tanto glebse fertilitate, fructiferaque fecund itate terra felicior. Item ^ et pretiosa metallo- rum, gemmarumque [genera],^ bombycini sericique vel- leris, et gazarum omnium copia major. Gens quoque, People of subtili oris aeris beneficio, exili corpore, subtili ingenio gj^aUer k pollet. Unde et venenis vincere solet quam viribus, body, but

, , • 1 • of a more

et arte magis quam marte vigere. g^ijjjg

Sed quanto ad circii zephyrique partes magis ver- genius. gitur, gieba sterilior, sed aura salubrior ; gens acuta minus, sed robusta magis, Aere namque praepingui arva minus, Minerva magis impinguatur. Et quoniam

" Omnis in arctois sanguis * quicunque pruinis " Nascitur, indomitus bellis, et martis^ amator,"

Luc. Phars. viii. 363.

ge ns bsec ingentes animos ingenti corpore versant. ^iT^g- Eegnant igitur in oriente Bacchus et Ceres, eorumque 83. pedissequa et [semper] " his sine frigens Venus. Regnat Ter. Eun. quoque delicati aeris semper alumna et amica Minerva. *’ ^’ ^’ Mars hic, Mercurius, Arcadiseque deus. Ibi igitur ga- zarum superabundans copia ; hic modesta et honesta sufiicientia. Ibi aeris serenitas ; hic salubritas. Ibi gens arguta, hic robusta. Ibi venenis dimicatur, hic viribus. Ibi ars, hic Mars. Ibi sapientijB studium, hic eloquentise. Ibi Apollo, hic Mercurius. Ibi Minerva, hic Pallas atque Diana,

1 Quanto, Sfc.’] Eest of this chap- ter not in M.

2 Item . . . major] Not in W.

^ generci] Added in Ba. Cl. Hb. Rb.

" popuhis " instead of sanguis in Lucan.

« martis] C. A. E. F. Cl., &c. ; mortis, W. B. Ba. " JMortis " is the generally-received reading in Lucan, and " Martis " a not-approved alias.

« semper] Added in Cl. Hb. Kb. ; but not in Ba,

72 TOPOGKAPHIA HIBEKMICA,

[Cap. XXXVIII.] De laiidahilihus hic quarundam rerum defectihus.

Otherevils Sunt et aliarum quarundam rerum, sicut et vermium, the AVest. clefectus liic laudabiles. Terrjemotus liic nunquam : vix semel in anno tomtruuui audies.

Non hic tonitrua terrent, non fulmina feriunt. Non cataractse obruunt ; non terrfemotus absorbent ; non leo rapit ; non pardus lacerat ; non ursa devorat ; non tigris absumit.

Item, non cibarioi’um xenia, etiam ab hostibus facta, ulla veneni suspicio reddit infesta.

Non noverca3 privignus, non matronaj quantumlibet offensge maritus toxicata pocula reformidat.

[Cap. XXXIX.]

Quod fons venenomm in oriente.-

In the East Fons venenorum ebullit in oriente. Quantoque re-

(aiji of ’ j. motius ab origine ^ derivatur, tanto naturalis efticaciaj

sons, which vim minorem exercet.

venom at P^r tot igitur tantaque locorum interstitia longa

this dis- derivatione paulatim deficiens, in his tandem extremi- tance from , , ., . . ,

their tatibus venenosus vigor prorsus evanuit.

source. gQ^ quanto in remotiores a zodiaco partes radios

mittit, minorem - in subjecta vim caloris exercet.

Unde et quffidam arctoie regionis idtimce partes caloris

ejus beneficio prorsus sunt destituta).

Sed dicas ; lapidibus prctiosis, et radicibus virtuosis oriens pra^cellit.

Provido gestum est naturoe consilio, ut ubi multa

» ab originc’] H. C. A. R. B. 1’. Cl. Rb. ; ab oriente, M. W. ; abiude.

tanto minorem, W.

DISTINCTIO I, CAP. XXXIX.

mala, ibi et malorum remedia pullularent. Cogunt enim multas invenire medicinas multorum experimenta morborum.

Hic vero ubi rarissima pericula, et rariora remedia.

[Cap. XL.] '

Quod occidentalia commoda sunt orie^italihus prceferenda.

Quanto igitur solicitudine appetibilior est tranquillitas, The West quanto conservativa potior est quam curativa, quanto ferredTo" satius est continua sanitate gaudere, quam post varias t^e East. Isesiones remedia quserere, tauto occidentis commoda orientalibus prseeminent et prsecellvint ; tantoque zepliyri quam euri regna oculo benigniore natura respexit.

Verisimile ^ tamen esse videtur, quod sicut in occasu, sic et in ortu, quasi circa primam et ultimam setatem, 13 b. phoebei fervoris sit longe malitia minor. Contra meri- dionales autem plagas, eisque dispositione conterminas, tanquam Phoebo in finibus illis juvenilibus jam sestu- ante medullis, intemperies et inclementia major.

’ No new chapter in M. ; the first section of this chapter, " Quanto . . " . . respexit," formiug the conclu- siou of its last chapter ; and the second section, " Verisimile," &c., not in it.

2 Verisimile, §*c.] This section not jn C. also, or W. In A. E. B. F., as I give it. DifFerent in Ba. Cl. Ilb. Ub. : " Verisimile tamen vide- " tur esse, quod sicut mane diei et

" vesperam, primos hominis annos " et ultimos, medio fervente, mador " mitigat et humectat ; sic meridio- " nales plagas, eisque conterminas, " Phoebo in finibus illis tanquam " juvenilibus aestuante medullis, " aeris intemperie distemperante, " ortus ejusdem terminos et occasus " natura reddit humidior tempera- « tos."

TOPOGEAPHIA HIBERNICA,

INCIPIT^ DISTINCTIO SECUNDA, DE MIKABI- LIBUS HIBERNIiE ET MIRACULIS.

The mar- vels and miraeles of Ireland now to be described.

Nothing here but what Gi- raldus him- self saw, or was assured of by the most authentic testimony.

Nunc ad ea, quae contra naturse cursum edita ^ digna stupore videntur, calamum vevtamus. Ex his igitur qujB per se miranda, suique novitate conspicua, in his terrarum finibus natura reposuit ; ex his etiam quae sanctorum meritis egregie nimis et valde miraculose gesta sunt, quorumque memoria ex certis qiubusdam indiciis perenniter extat memoratu dignissima, stilo perstringere non superfluum duxi. Ut sicut orienta- lium regionum prodigia, diligenti auctorum opera, in publicse notitiee lucem dudum prodiere, sic et occiden- talia, hactenus quidem abdita fere et incognita, nostro tandem labore his vel occiduis temporibus inveniant cditorem,

Scio tamen et certus sum, me nonnulla scripturum qu?e lectori vel impossibilia prorsus, vel etiam ridiculosa videbuntur.

Sed ita me Dii amabilem prsestent, ut nihil in libello apposuerim, cujus veritatem vel oculata fide, vel pro- batissimorum et authenticorum comprovincialium viro- rum testimonio, cum summa diligentia non elicuerim.

Nec^ mihi calumnise nubila livor obducat. Quse

’ This Prcface to second Distinc- tion not in Ilb. In the Symh. Elect. (vol. i., 393) it is called " Topo- •’ graphia; prajfatio tcrtia."

2 edita’] C. W. K., &c. ; prolata, M. A.

•’ Of the rest of this preface, M. has only this : " Nec mirum tamcn

si circa cjus opera, qui omnia qurccnnque voluit fecit, mira scri- bantur ; cum ’ Jlirabilis sit Deus " in sanctis suis," et magnus in omnibus operibus stiis ; cimique alibi per psalmistam dicatur, ’ Venitc ct videte opera Domini, ’ quaj pobuit prodigia supcr ter-

DISTINCTIO II, PB^FATIO.

nam oculis subjecta fidelibus ipse conspexi, firmiter et indubitanter heec assero : quse vero tantum demissa per aures, quia segnius irritant, horum non assertor sed recitator existo. Singulis tamen, prout a multis et authenticis yms, a quibus et visa sunt, accepi, fidem adhibeo ; aliorumque fidei et assertioni non incredulus acquiesco.

Nec mirum tamen, si circa ejus opera, qui omnia qusecunque voluit fecit, mira reperiantm-, referantur, et scribantur ; apud quem nihil impossibile ; quique natu- ram, utpote naturpe dominus, quo vult inflectit, et quasi de non natura naturam facit. Prseterea, contra primeevam et veram, qutie Deus est, naturam, qualiter vere fieri quicquam dicetur, quod ipso constat auctore patratum? Contra naturam igitur usuali sermone quam proprio magis ea sola fieri dicuntur, qupe contra ejus- dem non potentiam sed frequentiam prodire videntur. Cum itaque " Mirabilis sit Deus in sanctis suis," et Ps- Ixvii. magnus in omnibus operibus suis, " Venite et videte pg’ xiv. 9. " opera Domini, quse posuit prodigia super terram,"

Quselibet nimirum regiones, insulse prsesertim et partes a centro remotissimse, propriis qviibusdam pro- digiis pollent. Semper enim,^ et quasi ex industria, seria sui negotia novis quibusdam natura depingit; ut sic manifeste doceat et declaret, quod licet humanis utcunque ingeniis usualia ejusdem opera valeant attendi, potentialis tamen effectus nequeat comprehendi.

Hoc etiam diligens lector advertat, quia historia veritati non parcit, potiusque vera quam verisimilia sectatur.

’ ram.’ Hoc etiam diligens lector advertat, quia historia veritati non parcit, potiusque vera quam verisunilia sectatur. Habeat hic igitur et prsesens tempus quod laceret, et posteritas quod laudet ; habeat hoc quod laedat, illa quod legat; habeat hoc quod damnet,

" illa quod amet ; habeat hoc quod " reprobet, illa quod probet." And of this, the last period, ‘Habeat ’ hic . . . probet," is not in H.

1 Seniper enim . . . comprehendi] This clause repeated in the first preface of Expug. Hibern.

TOPOGKAPIIIA HIlJEIlNICA.

Hor. 2 Ep, i. 90.

Si quid^ ergo novum liic et inauditum emerserit, non statim lividi vel contemnant, vel demordeant: sed nunc ignoscendo,^ nunc approbando, studia proce- dere sinant. Nam, ut ait poeta,

" Si patribus nostris ^ novitas invisa fuisset,

*’ Ut nobis, quid nunc esset vetus, aut quid haberet

" Quod legeret tereretque viritim publicus usus ? "

Desinant ergo aliquid damnare, quia sit novum ; quod, labentis temporis beneficio, dum novitatis argui- tur, desinit esse novum.

Habeat liic’* igitur et prsesens tempus quod Liceret, et posteritas quod laudet : liabeat lioc quod liedat, illa quod legat : liabeat lioc quod damnet, illa quod ainet : habeat hoc quod reprobet, illa quod probet.

The rough Irish sea.

[Cap. I.] 5

De Hihernico mari undosissimo ; variisque fiuxibus ejusdem et refluxihus.

Hibernicum *" igitur mare, concurrentibus fluctibus undosissimum, fere semper est inquietum. Ita ut, vix etiam jEstivo tempore, paucis diebus se navigantibus tranquillum exliibeat.

" Si qukl, Sfc."] And hence to the end is also at the end of first preface «f KxpiKj. Hibern. Tlie two sec- tions, Si quid …. novum, not in M. W. In niargin of C. In text of A. R., &c.

2 ignoscendo’] T. Ba. Cl. Rb.Exp. Ilib. ; agnoscendo, C. A. R. B. F.

■* Instead of Si palrilms nostris, Ilorace has " Quod si tam Graiis."

^ hic] M. C. W. A. Ba., &c. Not in R. B. F.

Chapters I. and II. conie after IV. in Ilb.

^ This cliapter is taken froni So- linus, 2.5 (22 Salmasius) ; not in exactly the same words. Dr. Lynch denounces it as a libel on the Irish sea. Camb. Evers., ii. 116.

DISTINCTIO IT, CAP. II.

[Cap. II.]

De contrariis cequoreis fiuxihus in Hibernia et

Britannia.

Dublinise portum quoties medio refluxu retrogradis Differences undis mare destituit, Britannicum Milverdise, navium receptioni sinum optimum, medio influxu redeuntiLus aquis jam restituit. Ulteriora vero Bristolli ^ littora fugitivis undis ex toto nudata tunc primo revertens aequor paulatira inserpit.

Similiter et e diverso per eontrarium de fluxu intelligas.

Est et portus apud Wikingelo, ^ eo latere Hibernise quo proximius ^ Wallias respicit, qui in generali maris refluxu undas recipit influentes : in reversione vero fluctuum, quas jam recepit emittit et amittit.

Est et aliud ibi notabile, quia cum totum jam sinum elapsis undis refluum mare deseruit, per omnem tamen anfractum continua salsedine fluvius influens amaricatur.

E contrario vero contingit in portu proximo apud Archelo. Ubi non minus influentibus, sinumque re- plentibus, quam elapsis omnino marinis aquis, fluvius qui illabitur innatse * dulcedinis saporem retinet iUiba- tum, et usque in ipsum mare impermixtas salsedini undas observat.

1 BristoUi-] C. R. B. F. Ba., &c. ; Bristollise, M. A. ; Britanniae, W. All the statements in this chapter Dr. LjTich makes out to be false. Camb. Evers.y ii. 1 18.

Wikingelo] Frequently spelt also " Guikingelo." Now Wicklow.

^ proximius’] C. W. A. R. B. Ba. ; proximus, M. F. Cl. Hb. Rb.

^ innata] M. C. W. R. B., &c. ; in mare, H. A.

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

[CAP. III.] 1

Quod luna tam liquores moderaticr quam humores.

Influence Luna meridiem tenente, semper oceanus, ad occulta moon upon receptacula pedissequas revocans undas, australia Bri- the tides, tannifB ^ littora prorsus evacuat.

Hibernica vero Dublinife latera plenaria fluctuum reversione tunc adsequat, Weisefordise namque littora non Hibernicos Dublinijie, sed Britannicos Milverdise fluxus imitantur.

Et, quod vehementius est admirandum, est rupis qusedam marina nou procul ab Ai’clielo, cujus cum ex uno latere sequor influit, ex altero refluit.

Luna revertentibus radiis cum ultra medietatem jam tumescit, et quasi ventrem facit, occidentis aequora secretis quibusdam naturse causis exasperari incipiunt et moveri ; et usque ad orbicularis perfectionis rotun- ditatem, undosis fluctuationibus de die in diem amplius inturaescunt, longeque trans usuales metas abundan- tius littora complent. Eadem vero fugitivis ignibus decrescente, et quasi vultum avertente, paulatim tumor ille detumescit ; et juxta lunares defectus, tanquam residente derivationis exuberatione, proprios iterum redit in canales. Uponother Adeo ^ quidem Phoebe totius liumoris fons est et fomentum, ut non tantum pequoreas undas, verum etiam in ipsis animantibus ossium meduUas, capitum cerebra, arborum herbarumque succos, juxta sui vel incrementa vel detrimenta^ proportionaliter dirigat et disponat. Unde et, luna debita luminositate destituta, destitui contentis cuncta videbis. Eadem iterum

things.

1 This chapter omitted in Hb.

australia Britannia] C. A. R. B., &c. ; Britannica, M. W.

■^ Adeo] M. C. W. A. Cl., &c. ; Ideo, E. B. F. Ba.

’ detrimenta’\ M. C. W. A. R. B. F. Cl. ; decrementa, H. Ba. Rh.

DISTINCTIO II, CAP. III.

orbiculariter illustrata, ossa medullis, capita cerebris, cetera succis plena reperies. Hinc ^ est quod lunatici 9° ‘^^" dicuntur, qui singulis mensibus pro lunEe augmento cerebro excrescente languescunt. Et a onene mensis dicitur, hoc est defectu ; quia cum luna deficit, et eum eadem cursum complet et consummat.

Notandum tamen, quod super hunc locum Evan- gelii, " Lunaticos ^ et paralyticos curavit," expositor Matt. iv. scribit in hunc modum : " Lunaticos illos ^ dicit, quorum " dolor in ascensione lun£e crescit. Non quod hsec " insania sit per lunam ; sed diabolus, qui insaniam " facit, lunaria tempora servat, ut infamet creaturam " in Creatoris blasphemiam."

Potuisset auucm, ut arbitror, salva ejusdem venia, non minus vere dixisse, propter varios humores in plenilunio nimis enormiter excrescentes, valetudinariis hsec accidere.

Rerum autem hujusmodi rationes, et quare potius sensibiliusque occidentahs oceanus quam medius et mediterraneus * hujuscemodi fluxus et refluxus ordinata quadam et indeficiente vivacitate ^ sibi appropriaverit, qualiterque, humorum magistra luna disponente, hsec omnia fiant, majoris est operse causas evolvere.

In libello tamen, quem De pliilosc/pMcis flosculis ^ metrice conscripsimus, dilucida brevitate sunt hsec 14 b. explanata,

Ut autem’^ ad evidentiorem tantae diversitatis in- Fourthings daginem, et exquisitiorem tam subtilium causarum ^g ^ciallv

1 Hinc …. valetudinariis h<Bc accidere\ ‘Not in M. C. “W. A. B. In margin of R. In text of F. Ba., &c.

2 Lunaticos] R. F. Ba. Cl. ; luna- ticos illos, Rb.

Lunaticos illos’] Ba. Cl. Rb, ; lu- naticos, R. F,

^ medius et mediterraneus] C. W. A. R., &c. ; orientalis, M.

^ humoris vivacitate in W.

^ No such work of Giraldus is now kno-wTi to exist. Nor do I find it mentioned in the letter to the chapter of Hereford (vol. i. p. 409, &c.), or in other places where he gives an account of his various •writings.

’ Hence to end of chapter not in M.

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

otserved inquisitionem, lectoris intentio paneis impellatur, qua- tides. tuor hrec ^ diligentius advertantur ; tam fluminum

quam fontium incidentium, et mare quodammodo moventium et vivificantium, semper circa terrarum extrema longe copia major ; ex quatuor oppositis et remotissimis oceani partibus violenta qusedam maris attractio, absorptio vicissim et ebullitio ; cujuslibet humoris ^ tam diminutionis quam augmenti statim circa extremitates passio patens. Ad hsec ^ etiam, quia liberiorem circa extrema et absque impedimento discursum, sive fluendo sive refluendo, oceanus liabet ; intra terras autem undique complexus, et tanquam in stagni morem tantis obstaculis stare compulsus, libere vagari non permittitur.

[Cap. IV.]

De duahus insulis ; in quarum altera nemo moritur; in alteram* feminei sexus animal non intrat.

Thelakein Est lacus in Momonia boreali, duas continens wiA^tT’ ii^sulas, unam majorem et alteram minorem. Major twoislands. ecclesiam habet antiquae religionis. Minor vero capel-

lam, cui pauci coelibes, quos Coelicolas vel Colideos

vocant, devote deserviunt.

In one of In majorem nunquam femina, vel feminei sexus

which no animal aliquod, intrare potuit quin statim moreretur.

creature of ■•■ .

the female Probatum est hoc multoties per canes et catos, aliaque

sexus illius animalia, qufe periculi causa frequenter

advecta statim occubuerunt.

Mirum de avibus terrtE illius, quia cum mascula)

sex can exist.

" quatnor hac”] F. Ba., &c., and R. (by alteration) ; tria, C. W. A. B. See note 3 infra.

" humoris’} Not in A. Bc. B. An interlineation in R. In C. W. F. Ba., &c.

•* Ad hac, Sfc.’] This fourth cause not in C. W. A. B. In margin of R. In text ofF. Ba. Cl., &c.

•• alteram’] M. C. A. B. Ba., &c. ; altera, W. R. F.

DISTINCTIO II, CAP. IV. 81

fruticibus insuloe passim insideant, alterius sexus avi- cula3 prastervolando pares ibi relinquunt, et tanquam insitse virtutis non ignarae, insulam illam quasi pestem fugiunt.

In minori vero insula nemo unquam mortuus fuit, in the vel morte naturali mori potuit. Unde et viventium ^^^ ^.^q insula vocatur, die.

Morbo tamen letali gravissime interdum vexantur, et usque ad extremam exhalationem miserabiliter affi- ciuntur. Cumque nihil amplius spei, nihil jam vitce vitalis superesse prsesentiunt ; cumque, invalescente valetudine, tam finaliter afflicti fuerint, ut morte mori malint quam vitam ducere mortis, in majorem ^ demum insulam se navicula deferri faciunt. Qui statim ut terram attingunt, spiritum reddunt.

Hic^ mihi ^ notandum videtur, quod in primo libro Scholasticce Historice, circa * principium, de insulis hujusmodi viventium sit mentio ; ubi de arbore solis dicitur, quia qui fructu ejus vescitur, sicut rex Alex- ander Aristoteli scribit, vitam extendit in immensum.

Est et in Ultonia coemiterium quoddam, locusque A sanc- sacer sanctorum virorum diutina frequentia consecra- ^Y ^" tus. Femiueus hic quoque sexus non admittitur. where the Huc sponsum sponsa non sequitur : celebratoque locali q ™ad-^^^ divortio, consortes orationum non efi^ecti, in hac parte mitted.

1 majorem’] F. Ba. Cl. Eb., and M. W. R. by alteration ; minorem, H. C. A. B., and M. W. R. origi- nally. Dr. Lynch niakes out that this accoimt of the isle of the living is a mere idle invention of Giraldus. In Mr. Kelly’s note, however, it is sho-vrn that he is not quite so far guilty. " The isle of the Uving was " three miles from Eoscrea, parish " of Corbally, in a lake called Loch " Cre, now dried up. The Wonders " of Ireland (Irish Nennius, 217)

" state that no female of any species " could enter the island, and that " no sinner could die or be buried " in it ; — a version, however, which " differs materially from Giral- " dus’s." Camb. Evers., i. 123.

Hence to end of chapter not in M.

^ The first section, Hic mihi …. immensum, not in C. W. A. B. In raargin of R. In text of F. Ba., &c.

circa’] R. F. Ba. ; et circa, Cl, Rb.

82 TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

jam ad imparia judicantur. Huc sine gallina gallus intrabit : ubi et, pastu quolibet intus invento, mirabile visu, voce monitoria socifB quoquc suadet introitum, nec persuadet.

Est in boreali Britannise parte insula qusedam, quse et Sancta vocatur, ubi mulieres non pariunt. Con- cipiunt tamen, et prsegnantes eflfectae usque ad pariendi articulum naturaliter intumescunt. Quo imminente, ad alterara insulam advectfe, naturali libertate naturre indulgent. Quse si forte detentse fuerint, sicut aliquo- ties probandi gratia ^ compertum est, intolerabili statim vexatione torquentur; et usque ad ipsas fere mortis angustias, donec emittantur, dolore premuntur.

[Cap. V.]

De insula, cujus imrs una bonis, altera malis spiri’ iihus est frequentata.

The isiand Est lacus in partibus Ultoniee continens insulam ofUlster bipartitam. Cujus pars altera, probatse reb’gionis ec- containing clesiam habens, spectabilis valde est et amoena ; ange- tory of St." lorum visitatione, sanctorumque loci illius visibili Patrick. frequeutia, incomparabiliter illustrata.

Pars altera, bispida nimis et borribilis, solis dsemo- 15. niis dicitur assignata; quse et visibiUbus cacoda^monum turbis et pompis fere semper manet exposita.

Pars ista novem in se foveas habct. In quarum aliqua si quis forte pernoctare praesumpserit, quod a temerariis hominibus nonnunquam constat esse proba- tum, a malignis spiritibus statim arripitur, et nocte tota tam gravibus poenis cruciatur, tot tantisque et tam ineffabilibus ignis et aquae variique generis tor- mentis incessanter affligitur, ut mane facto vix vel

1 ;/>atia} A. R. F. 13. ; causa, C. W. Ba. Cl. Rb.

DISTINCTIO II, CAP. V. 83

minimse spiritus superstitis reliquiae misero in corpore reperiantur.

Hsec, ut asserunt, tormenta si quis semel ex injuncta poenitentia sustinuerit, infernales amplius poenas, nisi graviora commiserit, non subibit.

Hic autem^ locus Purgatorium Patricii ab incolis vocatur.

De infernalibus ^ namque reproborum poenis, de vera post mortem, perpetuaque electorum vita, vir sanctus cum gente incredula dum disputasset, ut tanta tam inusitata, tam inopinabilis rerum novitas, rudibus infidelium animis oculata fide certius imprimeretur, efficaci orationum instantia magnam et admirabilem utriusque rei notitiam, durseque cervicis populo peru- tilem, meruit in terris obtinere.

[Cap. VI.]

De insula, uhi hominum corpora suh divo posita non putrescunt.

Est insula queedam, in occidentali Connactise salo The island sita, cui nomen Aren ; ^ a sancto Brendano,* ut aiunt, 7^f^’^ ^^f consecrata, the dead

In liac hominum corpora nec humantur, nec P^tres- ^^™,^"’^"^" eunt. Sed sub divo posita et exposita, permanent incorrupta.

Hic homines avos, atavos, et tritavos, longamque

^ Hic auteni, Sfc.’] Rest of the 1 spirits, or of his nine pits. Camb.

chapter not in M.

De infernalihus, ^c.’] This sec- tion in margin of C. In text of W. A. R., &c. St. Patrick’s Purgatory was on an island in Lough Derg, in county Donegal. Giraldus is pecu- liar in his account of it : no other raention is to be found of his division of the island between good and bad ’ Brandano, M. W.

Evers., i. 141, &c.

^ cui nomen Aren"] Not in M. W. In C. A. R., &c. Giraldus is wrong in attributing this legend to Aran. It belonged to Inisgluair, ofF the coast of Erris, coimty Mayo. Camb. Evers., i. 129, and note (5).

^ Brendano] C. R. B. F. Ba., &c. ;

stirpis suse retro seriem., admirando^ conspiciunt et

coo-noscunt. And where Est et aliud ibi notabile ; quia cum per totam no mice, Hiberniam copiose nimis mures abundent, hsdc tanien

insula mure caret.

Mus enim nec nascitur bic, ncc vivit invectus. Sed

si forte allatus fuerit, statim cursu prsepeti in proxi-

mum mare se prrecipitat. Sin autem impediatm-,

[statim] ^ emoritur.

Wonderflil ■wells : lu Mun- ster;

[Cap. VII.]

Dg onimndis fontium naturis.

Est fons in Momonia, cujus aquis si quis abluitur,

statim ^ canus efficitur.

Vidi liominem, cujus pars barbse lympliis istis lota

canis incanduerat ; altera parte tota in sui natura

fusca manente. Ulster; Est e contra fons in Ultonia ulteriore,’* quo si quis

abluitur non canescet amplius. Hunc’’ autem fon-

tem feminse frequentant, et viri canitiem vitare

volentes. Con- Est in Connactia fons dulcis aquse, in vertice mon-

th"°bbn2 ^^^ excelsi, et procul a mari ; qui die natiu’ali bis ^’ -well. undis deficiens, et toties exuberans, marinas imitatur

instabilitates.

1 admirando] A. R. B. F. ; mi- rando, M. C. W. Ba. Cl. Rb.

2 slatim] Added in Ba., &c.

3 statinq LI. C. W. A. Ba., &c. Not in R. B. F. A well that turned the hair grey is mentioned in the Wondcrs of Ireland (Irish Nennius, 19.5): not, however, in Munster, but in parish of Gallom, in county Mo- naghan. The Ulster and Connaught ■wells of Giraldus, which follow, arc

unknown to collectors of Irish uiirabilia. Canib. JEvers., i. 130, note (r).

•* Ulto}iia ultertore’] C. W, A. R., &c. ; Lagenia, M.

^ Hunc . . . volentes] Not in M. C. W. A. B. In margin of R. In textof F. Ba., &c.

" bis] C.(byalteration), A. R. B. V. Ba., &c. ; ter, :M. C. (originally), W.

DISTINCTIO II, CAP. VII.

Est etiam in Wallia, juxta castellum ^ Dinevor, in A similar provincia tamen de Canterbocan,^ fons similis incon- ^ale^ stantise lymphas habens.^

[Item ^ refert Trogus Pompeius, quia Gramantum est ojjpidum in quo fons ebullit, qui vicissim nocte dieque friget et fervet.]

In meridionali ^ quoque Britannioe parte, quse a Many such ducis nomine nomen accepit, sunt fontes plurimi vivis “^^^^m the e saxis erumpentes, non multum ab invicem remoti England. et procul a mari, marinre tamen mobilitatis sortiti naturam. Sed hi nec dulcis aquse, n6c ad plenum salsse ; sed inter utrumque insipidse. Quorum unus, in summitate rupis ardufB, et in modum turris elevatre, ad menstrua maris incrementa, lunseque plenitudinem imitantia, cum intuentium admiratione longe abundan- tius solito aquas evomit excrescentes.

Item in ejusdem Britannise Chiltrensi territorio English sunt fontes multi, quibus in generali frugum fertili- Jfj.^jjf^ “^ tate penitus desiccatis, aquarum inopia tellus arescit. season : Contra defectum vero famemque, ruptis aquarum veuis, contrary. et reseratis fontium claustris, malorum prsenuntia uudi- que videas exuberare fluenta.

In Francorum regno, Vimocensi territorio, et Nic- batensi*” vico, est fons quidam ejusdem prognostici is h- prodigio pollens.

In Normannise vero j)ai"tibus quibusdam secus con- Otherwise tingit. Abundant enim in abundantia, in defectu J^andy” quoque frugum aquee dejficiunt.

1 juxta castellum’] M. C. W. A. R. B. F. ; nou procul a castello, Ba. CL, &c.

inprov, . . . Canterbocan\ Not in M. C. W. A. B. In margin of R. In text of F. Ba., &c. In Itin. Kamh., i. 10,-where this -wellisagain mentioned, it is said to be " in Can- " trefbochan."

s fons . . . habens’] M. C. W. A.

B. B. F. ; fons qui . . . habere solet, Ba. Cl. Hb. Rb.

Item …. fervet’] This from Solinus, 29. It is not in M. C. W. A. R. B. F. Ba. In Cl. Ilb. Rb.

2 /n meridionali, Sfc.] This, and the three follo-wing sections, down to " aqua; deficiunt," not in M.

c Nicbatensi] C. R. B. F. ; Nach- batensi, CI. ; Nichateusi, A. Ba.Rb.; Nicatensi, W.

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Thepetri- Est fons in ulteriori et boreali Ultonife parte, qui, of^lsten o^ nimiam sui frigiditatem, ligna imposita per sep- tennii spatium in lapides obdurat.

Est et in Norwagia fons similis naturye ; sed tanto

AlikeM-eU Na tam ligna quam ^’^."^.«^ efficacise majoris, quanto ad

in Norway. lina in lapides con- frigidam zonam magis accedit. In

^" ^’ hoc enim non tantum ligna, sed et

lina, lineaque tela, per annum imposita, durissimum

in lapidem congelantur.

Unde et Waldemaro Dacorum regi, nostris diebus regnanti, quidam episcopus Norwagise mappale, quod anno prreterito probandi causa ab eodem susceperat, naturse jam retulit bipartitje. Parte enim media, fonti imposita, lapis erat ; altera parte, quje extra jacuerat, in sua natura permanente. Andina In ^ Britannia majore, non procul a ccenobio Wi- Wimborne burnensi, est nemus quoddam fi-uticosum. Cujus cum

Minster : ligna in aquam forte vel terram eo in loeo deciderint, where the , ..•■., tt i i

ground also post annum reperies in lapidem conversa. Unde et petrifying. pj^ii sepibus inserti, soloque infixi, infra supraque na- turam induunt bipartitam. Denique quascunque for- mas lignis insculptas,^ et aqure terrseve loci illius per annum impositas, easdem indigense in lapidem extra- hunt jam conversas.

Quod ^ autem Palladius de talibus rcfert, et hic interserere dignum duxi. Est in Cappadocia, itinere quod est inter Mazaca et Tuana lacus amphis. lu quem lacum pars sive arundinis sive alii generis si demissa fuerit, et postero die exempta, ea pars qure fuerit exempta invenietur lapidea. Quse autem pars extra aquam manserit, permanet in sua proprietate.

And in

Cappado-

cia.

1 This section, and the ten which follow it, down to " assignare prse- " sumat," irifra p. 88, not in M.

2 liynis insctilptusl A. W. ; ligni insculptas, R. B. F. ; lignis ex- Bculptas, C. Ba. Cl. Rb.

Quod . . . complet] These two sections not in C. W. A. B. In margin of R. In text of F. Ba., &c.

DISTINCTIO II, CAP. VII.

Ecce quantas efficacia^ lacus est iste, quia quod alibi per annuum,^ vel etiam per septennale spatium com- pletur, aqu83 istius natura unius diei naturalis spatio comulet.

Est fons in Ungaria,^ cujus rivuli, non procul ab Hungary; origine derivati, crystallinam in glaciem obdurantur. " ’ Et quod veliementius est admirandum, ad primos, quo- rum potius dissolvere est, solares radios, solidissimum in lapidem, visuique penitus impervium condensantur. Unde et ex liqiudis, contra naturse cursum in solidam naturam tam prsemature conversis, in quantitate non modica saxea rupis excrevit.

Est fons ^ in Suevia provincia quse Suitis appellatnr, The day- in vertice montis excelsi, qui non, nisi sole super gugyla, horizontem elucente, scaturigines emittit. Statim enim cum sol sub horizontem descenderit ; quanquam^ diu- tius tamen quam corpus solare visui subjaceat, diei claritudinem donet ; scaturire desistit. Mane vero, non tamen statim ut diescit, sed sole recens orto et super horizontem emerso, in magna quantitate aquas emittit ; nocte tota, quanquam tamen noctis naturoe, quse humida est et frigida, magis aquje proprietas convenire soleat, nec stillam prfebens.

Est fons " in Pictavia, apud Sanctum Johannem The smn- Dangele, ubi caput Baptistse reconditum liabetur, qui atTt^jean in hieme nullis, in eestate vero, [contra communem d’Angeli. fontium naturam] *^ uberrimis solet ‘^ manare fluentis.

Est in Cornubia silva qusedam, cujus ligna, quan- The leaden tumUbet modica, in aquam missa aqua non sustinet. Comwall

1 annuum] R. F. Ba. ; annum, Cl. Rb.

2 Ungaria’] A.R. B. F. Cl. Rb. ; Hungaria, C. W. Ba.

^ This section not in C. W. A. B. In margin of R. In text of F. Ba., &c.

quanquam

donef] R. F.

Ba. Cl. ; et donec iterum per

revolutionem se nobis mane pree- sentaverit, Hb. Rb.

‘" This section not in C. W. A- B. In margin of R. In text of F. Ba., &c.

^ contra com.font. naturani] Not in R. F. Cl. In Ba. Hb. Rb.

’ solet] Ba. Cl. Rb. soleat, R. F.

TOPOGEAPHIA HIBEHNICA.

So, partly, in a wood near Paris.

A ■nood in

Auvergne,

•where, the

underwood

desti-oyed,

vines

spring up.

A well in Connaught, good for men, pes- tilcnt for aninials.

A well in Ilungary, poisonous toall.

A well iu France, good fbr

Est et in Gallia silva qntBdan’), Parisiensi ab urbe panim distans, Secanse fluvio lateraliter conjuneta, quam publica qusedam strata disterminat. Cujus ima ex parte si ligna in aquam projeceris, occulta quadam, innata tamen gravitate, ligneseque naturre nimis aliena, ad fundum fluminis lapideo statim tam more quam mole descendunt. Ex altera vero vise parte, commu- nem ligneae levitatis naturam observant.

Est ^ igitur liaec silva duplici prodigio monstruosa. Admii-anda est in ipsa tam innaturalis levium gravitas : admiranda quoque est sub modico discrimine tam magna diversitas.

Est et in eodem Francorum regno, circa Alverni?e partes, silva, silvestrem nimis, solitseque silvarum na- turse prorsus incognitam, pra>ferens natui’am. Cujus partem igne iDJecto si quis forte stirpitus adusserit, citra omnem cultoris operam per se vinea sponte suc- crescit.

Sed talium causas quis vel inquirere, vel assignare praesumat ?

Cum elementorum usum cunctis constet animantibus naturaliter esse communem, est in Connaccia fons qui- dam aquas babens solis hominibus acceptabiles, jumen- tis vero et pecoribus, aliisque animalibus quibuscuuque, si gustata3 fuerint, pestilentes. Item fontis hujus arense petrosse sitibundis et aridis ori impositae sitim extinguunt.

Est^ fons in Ungaria tanto malitise majoris, quanto generalius ipsa malitia se diffundit.^ Hujus enimvero fluenta non minus hominibus, quam aliis quibuslibet animantibus, libamina propinant venenosa.

Est et in Francorum regno, uon procul a castro Pascensi, fons quidam, aquas habens masculorum usui

’ Thls section not in W.

Three sectious, down to " iu-

diffcrenter accediuit," uot iu M.

:’ diffnndiq C. W. A. I?a. Cl. ; tnuisfuudit, K. J>. 1\ ; iufuudit, llb. Kl).

DISTINCTIO II, CAP, VII. 89

competentes ; mulieribus vero nec ad interiorera, nec mcn, bad

ad exteriorem usum utiliter accedentes. Ejusdem, ut °^ “«‘oiiien.

fertur, aqu83, nulla naturalem frigiditatem calefactione,

nullo habitum ^ artificio vel actualiter mutant ; nulla 16.

unquam naturam arte, nullo ])roprium accidente, vel

ad horam dissimulant vel dediscunt.

In Teutonicorum regno, Cameracensi scilicet provin- The rlver

cia, Galliarum parti contermina, est fluvius quidam, of c^m.

vadum habens duobus sepibus infra supraque ex trans- ^ray, poi- n • • Ti , T , L sonous for

verso numinis cancellatum. Intra quos aquae potpe horses in

equis omnibus sunt pestiferse. Utrinque vero, trans °°^ P^^^^

sepem, ad communem tam equorum quam animalium

quorumlibet usum indifferenter accedunt.

Est fons in Momonia, qui si tactus ab homine, velThewllin

etiam visus fuerit, statim tota provincia pluviis inun-gQQ^j”’

dabit. Quse non cessabunt, donec sacerdos ad hocthewhoie

deputatus, qui et virgo fuerit a nativitate,^ missse ^ °"*’’°^^’

celebratione, in capella quee non procul a fonte ad hoc

dignoscitur esse fundata, et aquae benedictse, lactisque

vaccpe unius coloris aspersione, barbaro satis ritu et

ratione carente, fontem reconciliaverit.

[Cap. VIII.]

De duohus, Britannice scilicet Armoricm, et Scicilice, fontibus ctclmirandis,

Est fons in Armorica Britannia, similis hujus exAsome- parte naturse. Cujus aquis in cornu bubali haustis, si i^r^gi™/"

Britanny.

1 habitunq C. W. B. Ba., &c. ; hominiim, A. ; habitum in text of R., -with " hominum " iu mai’gin ; habitum hominum in text of F.

" a nativitate] C. W. A. R., &c.; tam mente quam corpore, M. The Won fers of Ircland (Irish Nennius, p. 197) call this -well the " VfeU of Sliabh Bladhma " (Slieve Bloom), and say of it ; " If any

" one gaze at it, or toiiches it, the " sky -will not cease to pour dovrn " rain until mass and sacrifice are " celebrated." This well is the source of the river BaiTow. There is no authority for Giraldus’s ac- count of the mass celebrated at the ■well, or of the barbarous ceremonies related by him. Camb. Evers. i. 130, note (/•), and 136, note (.r).

petrain ei proximaiu forte perfuderis, tempore quan- tumlibet sereno et a pluviis alieno, pluvias inconti- nenti non evades. The sicU Est et in Scicilia fons mirfie naturre. Ad qll6m

lian well i-i, ,• … ,. .

that leaps i’UDro mdutus vestimento si quis accesserit, statim ad

“P.^^^y- ejusdem staturse modum in altum prosiliens, fontis

red colour. ebullit scaturigo. Qua3, ad alios prorsus immota colo-

res, ad liujus etiam abscessum solitre mensurie se con-

formans, pristinos iterum redit in canales.

" Felix qui potuit rerum cognoscere causas,” " Et fontem^ lustrare boni."

Sed quoniam humanis ingeniis modus est positus, et longe citra perfectum est omjie quod humanum est, rerum hujusmodi rationes vos

Virg. Georg. ii. 490.

Virg. Ecl viii. 63.

" Dicite, Pierides ; non omnia possumus omnes."

Istorum enimvero et similium ^ causas inter arcana sui miracula, sibique soli reserata, invida natura reser- vavit. Connaught Est^ in littore Connactici niaris acervus lapideus, marves. mediocriter niagnus. Qui quantum prseeminet littore fiuctibus vacuato, tantum prsenatare videtur redeun- tibus undis et grandiora quaeque velantibus jam repleto.

Est in Connactia locus quidam muratus, ampli cas- tellarii similitudinem prseferens ; a sancto Patricio, ut aiunt, consecratus. In quem tot armenta nunquani introeunt ; cum tamen totius provincia3 prseda, refugii causa, siepissime includi soleat ; quin multo plura in- trare potuerint, donec forte vel sufficientise vel diffi- dentijB ^ verbum eruperit.

1 Etfont. lust. boni] Not in M.

shnilium’] C. W. A. K., &C. ; persiniiliuni, M.

■’ Est] M. C. W. A. Ba., &c. ; Est et, R. B. F.

" diffidenticc"] C. R. B. F. Ba., &c. ; hsesitationis, M. W. A.

DISTINCTIO II, CAP. IX.

[Cap. IX.] De lacu magno, miram originem habente,

Est laciis in Ultonia mirse magnitudinis ; triginta Lough millia passuum in longum, et quindecim in latum ^*^^o"- habens. Ex quo eximise pulchritudinis, qui et Banna The river vocatur, fiuvius erumpit, et in borealem oceanum se ^^^^- transfandit.

Hic piscatores nimiam frequentius piscium conclu- Ahounds sionem, retiumque rupturas, quam defectus conque- “^ '

runtur.

Hic, nostris temporibus, piscis inventus fuit, non Enormous marinus sed de lacu descendens, salmonis prope formam ^^^ ^^^^^^ habens ; tantse quantitatis,^ ut integer nullatenus vel trahi vel ferri potuisset. Unde et ^ frustatim per pro- vinciam deferebatur.

Huic vero lacui mirabilis,^ ut aiunt, casus initium dedit.

Fuit in terra illa, quam nunc lacus obtinet, gens Legend of ab antiquis temporibus vitiosissiraa ; et preecipue vitio ^^^® ^^^^’ coeundi cum bestiis, prse omni alio Hibernise populo incorrigibiliter involuta.

Fuerat autem in ore populi verbum celebre, quod quam cito fons quidam terrse illius, qui ex reverentia de barbara superstitione sibi exhibita operculum habe- bat et signaculum, discoopertus relinqueretur, tanta statim inundatione fons exuberaret, ut totam provin- k; b. ciam illam et gentem simul dilueret et deleret.

Contigit autem aliquando mulierculam quandam hauriendi ca.usa ad fontem accessisse : quje, vase im- pleto, necdum fonte signato, ad parvulum suum, quem

’ quantitatis^l C. W. A. R., &c. ;

magnitudinis, M.

Unde et . . . . deferehatur’] C.

W. Ai R., &c i sed . , , deferretui-, M.

=* mirabilis’] C. W. A. R., &c. ; mirabili, M.

92 TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

non procul iude positum plorantem audivit, commota mater ^ ocius accurrit.^ Et quia vox populi vox Dei, maturans reditum, tanta scaturigine fontem exuberan- tem offendit, ut et ipsam statim cum puero, totamque gentem illam et pecora, tanquam diluvio quodam par- ticulari seu provinciali, in hora submergeret. Cumque totam terrse illius faciem aquarum jam velaret ubertas, stabilis permanens stagnum fecit : tanquam terram, tam turpium contra naturam facinoruni consciam, non tantum primis, sed et cunctis imposterum habitatoribus indignam auctor naturse judicasset. Eound Hujus autem eventus argumentum est non impro-

iK-neatli babilc, quod piscatores aquse illius turres ecclesiasticas, its waters. qu?e more patrise arctre sunt et altse, necnon et ro- tunda^, sub undis manifeste sereno tempore conspi- ciunt ; et extraneis transeuntibus, reique casum admi- rantibus, frequenter ostendunt.

Haud^ longe dissimiliter regio Pentapolis, ob detes- tandi criminis culpam, in lacum bituminosum, qui et Mare Mortuum ac Sterile dicitur, quia nec aves, nec pisces, nec quicquam in eo vivere valeat, est conversa. Primum tamen, igne sulphureo coelitus emisso, fun- ditus exusta est ; deinde perpetua inundatione sub- mersa. Et sic, pi*opter excessus enormitatem, duplici fuerat contritione deleta.

Notandum autem quod fluvius ille, qui nunc in magna quantitate de lacu descendit, a primo post diluvium Bartholani tempore, de prsedicto fonte, aliis

! mater-\ M. W. A. R. B. F. Ba. Cl. ; raater ejus, C. Ilb. Rb.

2 accurrif] W. A. R. B. Ba. Cl. &c. ; occurrit, 11. F; cucurrit, M. C. This account of Giraldus of the

crimes having caused the eruption. Tigliearnach assigns A.D. 65-73 as the date of the eruption (Irish Nennius, p. 195). Caiiib. JEvem. ii. 254 and 259, notes.

origin of Lough Neagh agrees well ! ^ Jhntd . . . (Islcta} Tliissection

cnough with Irish traditions, cxcept | not in M. C. W. A. B. In margiu

iu this matcrial point,— that they of R. In text of F. Ba., &c. have not a word about uuuatural |

DISTINCTIO II, CAP. IX.

opitulantibus aquis, originem trahens, j)er eandem terram, longe tamen in minore quantitate manavit. Et de novem principalibus fluviis-"^ unus hic fuit.

[Cap. X.]

De pisce, tres dentes aureos hahente.

Non multo ^ ante adventum Anglorum in insulam tempore, in Ultonia apud Karlenefordiam, inventus est piscis tam quantitatis^ immensse, quam qualitatis in- usitatfe : inter alia sui prodigia, tres dentes, ut fertur,* aureos habens [quinquaginta ^ unciarum pondus con- tinentes]. Quos aureos ^ quidem exteriore quadam simi- litudine, aurique ^ nitore potius quam natura, credi- derim ; assumpti coloris fuco aurea forte ^ imminentis et proximo futurse conquisitionis tempora prsesagientes.

Nostris^ quoque diebus, in Britannia majori, foresta scilicet Dunholmensi, inventa et capta est cerva, omnes in ore dentes aurei coloris habens.

A fish •with three golden teeth.

A presage ofthe golden days of the English conquest. A hind with gold ■• en teeth.

’ Supra, i, 7, p. 30.

^ iVbn multo …. insiilam tem- pore] C. A. E. B., &c. ; Biennio elapso …. insulam, M. ; Non multum …. insulam, “W. Dr. Lynch makes out, and it sounds very probable, that Giraldus has here given to his own times an event ■which occured, if it occuri^ed at all, more than 400 years before. In the year 743, according to Irish traditions, a -vThale with three golden teeth was cast up on the coast of Ulster. Camb. Evers. i. 3.57.

tam quantitatis

inusilalcel

C. W. A. E., &c. ; tam qualitatis quam quantitatis inusitatse, M.

4 ut fertur’] C. W. A. R., &c. Not in M.

^ quinquaginta , . . continentes] In M. W. Not in C. A. R., &c.

^ Quos aureos . . . coloris fuco’] Not in M. W.

7 aurique . . . fucol In margin of C. In text of A. R., &c.

^ aurea forte . . . prasagientes’] C.W. A. E., &c. ; aurea, ut videtur, . . . prsesagiens, M.

5 Nostris, ^c.] This section not in M. C. W. A. B. In margin of E. In text of F. Ba., &c.

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

The Ork^ ney and Shetland islands.

Orosius, Histor. i. 2,

Isidore, Orig. xiv. 6,

[Cap. XI.]

De insulis horealihus;’^ quarum fere omnium domi- nium Norwagienses hahent.

In boreali oceano trans Ultoniam et Galwediam sunt ^ insulse varife, scilicet Orcades, et Incades, et aliae multse : quarum fere omnium dominium et subjectio- nem Norwagienses obtinuerunt. Licet enim aliis regio- nibus longe proximius’^ adjaceant, gens tamen ista, scrutatrix oceani, prte omni gentc magis piraticam vitam ducere solet. Unde et omnes eorura expedi- tiones et bella navali certamine fiunt.

Notandum* autem quod tam Horosius quam Ysido- rus triginta tres Orcadum insulas esse describunt ; quarum viginti desertte sunt, tredecim incoluntur. Hodie tamen jnajor earum pars est inbabitata.^

A new island.

[Cap. XII.]

De i^isula primo instahili, tavdem per ignem stabili

facta.

Inter alias vero insulas una est nuper nata, quam Phantasticam vocant : cui talis eventus origiuem dedit.

Die quodam sereno emersit in mari cumulus terrse non modicus, ubi nunquam antea terra visa fuerat, videntibus et admirantibus insulanis. Quidam enim ex his dicebant balaenam, vel aliam marinam belluam monstruosam esse. Alii vero, considerantes quod sine

’ Be ins. bor.’^ This all tbe head- ing in R. B. F.

Ilere Bb comes in again, " sunt " insula; varia!, &c.,” after thc loss of sevcral leaves. Stipra, p. 56, note (2).

" proximius”] M. C. Bb. A. R.

B. F. ; propinquius, Ba. Cl. Rb. ; proximioribus, H.

•’ Notandum, §•£.] This section not in M.

5 inhahitata’] A. R. B. F. ; habi- tata, C. Bb. Ba,, &c.

DISTINCTIO II, CAP. XII.

omni motu persisteret, dicebant ; " Nequaquam, sed " terra est."

Ut autem hanc ambiguitatis contentionem certitudo dirimeret, electi juvenes de insula quadam proximiore ^ illud navicula remis adire statuerunt.

Accedentes vero tam prope, ut applicare se jam arbitrati fuerint, tanquam in mare descendens ab ooulis eorum insula prorsus evanuit. In crastino vero simi- liter apparens, eosdem juvenes simili delusione decepit.

Tertio tandem die senioris cujusdam consilio acce- dentes, sagittam igniti ferri in insulam arcu prsemi- serunt, et sic applicantes terram stabilem et habita- bilem invenerunt.

Multis itaque patet argumentis, phantasmati cuilibet ^ ignem semper inimicissimum. Unde et qui phantasma viderint, igneum splendorem incontinenti sine passione syncopica non admittunt.

Ignis enim, tam situ quam natura elementorum Fire the dignissimum, tanquam ccelestium conscius est secreto- ^°^j* rum. Igneum coelum, ignei ^ planetse ; igne rubus elementa. accensus, nec incensus erat. Igneis linguis in apostolos Spiritus Sanctus insedit.

[Cap. XIII.]

De Yslandia,’^ quce gentem hreviloquam et veridicam habet, et jurariiento non utentem.

Est et Yslandia borealium insularum maxima ; trium lceiand ; dierum naturalium navigatione in aquilonares partes ^’^^.■^’^^an^ ab Hibernia remota. fromire-

Gentem hsec breviloquam et veridicam habet. Karo JI° " namque brevique fungens sermone, juramento non uti- ness of the

^ proximiore] M. C. Bb. A. E. B. F. ; propinquiore, Ba. Cl. Eb.

2 phantasmati cuilihet] C. Bb.A. R., &c. ; phantasmis omnibus^ M.W.

3 ignei] M. C. Bb. R. &c. ; igneae, W.A.

•* De Yslandia all the heading in R. B. F.

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

inhabi- tur ; quia mentiri non novit. Nihil enim magis quam

mendacium detestatur. Their Gens liaec eodem utitur rege quo sacerdote ; eodem

their kinff principe quo pontifice. Penes enim episcopum tam regni quam sacerdotii jura consistunt.

H?ec terra girofalcones et accipitres grandes et gene- rosos gignit et mittit. Few thun- Nunquam ^ hic aut rarissime vel coruscant fulgura, buta"™^’^®^ cadunt fulmina, vel terrent tonitrua. Sed habent e contra pestem aliam, et longe majorem. In anno namque semel,^ vel biennio, per aliquam insulse partem ignis emergens, in modum tiu-binis cum vehementia spiritus excurrens, quicquid obviam ofTendit funditus exurit. Sed ignis iste unde causaliter vel infra vel desuper ortum habeat, incertum habetur.

greater pest.

The northern

[Cap. XIV.] Dc voragine maris naves ahsorhente.

Non procul ab insulis^ ex parte boreali,* est maris Whiripool. <iufedam miranda vorago. Ad quam a remotis parti- bus omnes undique marini fluctus tanquam ex con- dicto confluunt et concurrunt : qui in secreta naturse penetralia se ibi transfundentes, quasi in abyssura vorantur.

Si vero navem hac ^ forte transire contigerit, tanta rapitur et attrahitur fluctuum violentia, ut eam statim irrevocabiliter vis voracitatis absorbeat.

" Nunquam . . . hahctur"] This section not in M. Bb. In margin of C. In text of A. R. B., &c. In the later MSS., Ba. Cl., &c., it coraes before the last section, " IIa;c " terra . . . mittit."

sctnel] Not in A. B. In R. by interlineation. In 0. F. Ba., &c.

3 insulis’] M. 0. Bb. R., &c. ;

Yslandia insula, H.

■* ex parte boreali’} So all the MSS. except A. and Bc. ; -which have instead, " ex parte Albania;, " quasi niedio Yidelicet inter Alba- " niam et insulas spatio."

5 hac’] C. Bb. A. R., &c. ; hanc, M. Rb.

DISTINCTIO II, CAP. XIV.

Quatuor ^ hujusmodi ^ oceani voragines, a quatuor oppositis mundi partibus, philosoplii describunt. Unde et tam mariaos fluxus,^ quam etiam seolicos flatus causaliter provenire nonnulli conjectant.

[Cap. XV.]

De Mania* insula ; qiice, ratione mnenosorum ver- mium, quos admittit, Britannioe censetur apjoli- canda.

Est insula qusedam, inter minores insulas non mo- dica, quse nunc Manna vocatur, antiquitus tamen Ewania dicta, medio ut asserunt libramine inter bo- reales Hibemise et Britannia^ partes porrecta.^ De qua, utri terrarum applicari de jui-e debuerat, ab antiquis non mediocriter ambigebatur.

Demum tamen [in hunc modum] ^ lis ista quievit. Quouiam enimvero ’ advectos periculi causa ^ vene- nosos hsec terra vermes admisit, eam BritanniiTe appli- candam communis omnium censura dictavit.

The island of Man determined to belong to Britain, because of its admitting venomous reptiles.

Qtiatuor, ^c.] This section not in M.

hujusmodi] C. Bb. A. Ba., &c. ; hujuscemodi, R. B. F.

» Jluxus’] C. Bb. Ba., &c. ; fluc- tus, A. R. B. F.

Mania] C. R. B. F. Ba., &c. ; Manna, M. A. Bb. " De Mania " insula " is all the heading in R. B. F.
Hibernice et Brit.par. porrecta]

C. Bb. A. R., &c. ; Hibernise partes et BritanniEB sita, M. ; Hibemia; et Britannioe insulas sita, H.

in hunc modum] Not in M. C. Bb. A. R. B. F. Cl. In Ba. Hb. Rb.

7 enimvero] C. Bb. A. R., &c. ; enim, M.

^ advectos pericuU causa] C. Bb. R. B. Ba., &c. ; Not in M. A. Bc.

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

[CAP. XVI.]

Qnod longe post dihtvium, nec svibito * sed paulatim, et quasi per eluvionem, insulm nato3 sunt

Isiands Sive ante diluvium, sive per diluvium insulse natse

formed^ fuerint, cum^ cuncta animantium semina in arca

longafter conclusa fuerint, non indignum videtur dubitatione

° ■ qualiter animalia nociva, necnon et reptilia venenosa,

insulas impleverint remotiores ; cum ea constet nemi-

nem sani capitis unquam transferre voluisse.

Probabiliter tamen ad hoc dici potest, longe post diluvium, terra multiplicatis jam animantibus ubique repleta, non violenter et eubito, sed paulatim, et tan- quam per eluvionem insulas natas fuisse.

Tyle un- known to

17 b. the people of the West.

Solinus,

Polybist.

[Cap. XYII.]

De Tyle, occidentali insida ; ‘^ quce apud orlentales est famosissima, cum occidentalibus sit ‘prorsus incognita.

Mirum de Tyle, quse inter occidentales ultima fertur insulas, quod apud orientales tam nomiue quam na- tura sit famosissima ; cum occidentalibus sit prorsus incognita. Virgilius Augusto,’* “Tibi serviat ultima " Tyle.”

Solinus, inter multas quge circa Britanniam sunt insulas, Tylen ultimam esse commemorat. In qua sestivo solstitio dicit noctem nullam ; brumali vero perinde diem nullum.^

’ nec subito . . . eluviotieml Not in E. B. F.

2 cum’] M. C. Bb. A. Ba., &c, ; vel, R. R. F.

De Tyle occidentali insula is all the heading in R. B. F.
Virg. Georg. i. 30. This quota- tion not in M. A.
After diern :iullum M. has, " Sed " de nomine quicquid dicatur, " nullam occideutalium insulariim " hanc constat habcre naturam."

DISTINCTIO II, CAP. XVII.

Ultra Tylen ^ vero pigrum et coneretum mare tam isidore, Solinus quam Ysidorus esse commemorat. Tylen quo- g ^" ^^^’ que ultimam oceani insulam Ysidorus inter septentrio- nem et occidentalem plagam ultra Britanniam sitam esse describit ; a sole nomen habentem, quia in ea sestivum solstitium sol faciat, et nullus ultra eam dies sit.

Sed adeo occidentalibus incognita est haec insula, ut nullam occidentalium, vel etiam septentrionalium insularum, nedum naturam vel etiam nomen hoc habere constet.

In remotissimis tamen arctose regionis partibus, sol regirans a Cancro aliquot noctium tempore juxta lim- bum terrae, supra horizontem tamen, continue ab incolis circueundo videtur.^

Eodem quoque a Capricorni sidere revertente, quasi sub opacis Antarctici poli finibus totidem dierum spatio desiderati luminis splendor evanescit.

Aut^ ergo Tyle fabulosa non minus quam famosa est insula ; aut in ultimis et extremis borealis oceani secessibus, longe sub arctico polo requiratur.

Unde et Horosiiis, certius aliis de incertis loquens, Orosius, Tylen dicit " per infinitum a ceteris separatam,"* cir- Histor. i. 2. " cium versus medio sitam oceano, vix paucis notam " haberi."

Augustinus ^ tamen, xxi». libro De civitate Dei, dicit Aug. de Tylen, " Indise insulam, eo prseferri ceteris terris, quod ^{ 5 ^’’ " omnis arbor qu£e in ea gig-nitur nunquam nudatur

’ Ultra Tylen, §-c.] This section, and the next, " Sed adeo …. " constet," not in M.

continue ab inc. circ. videtur’] C. Bb. A, K., &c. ; circuire videtur, M.

^ Hence to end of chapter not in M.

After separatam, Camden has " undique terris." There is no

MS. authority for this addition, so far as I have seen. Giraldus here quotes word for word from Orosius ; hut has made the sentence appear imperfect, by giving beforehand simply " Tyle," instead of the " insula Thule " of Orosius.

^ Augustinus, ^c.] This section not in Bb. In margin of C. In text of A. E. B,, &c.

G 2

100

" tegmine foliorum/’ Unde et in Inclia esse videtur.

Sed requivocatio te non decipiat ; quam ^ in obliquo

reperies, et non in recto. Illa enim Tylis, hsec Tyle

Isid. Orig. vocatur. Unde et Ysidorus ; Tylis insula est Indise,

^^^: ■ foliis omni tempore virens. Iterum et Solinus ; " Ty-

lyhist, 55 " lis insula Indise est ; et affert palmas, oleam creat,

(52ofSal- u yiiieis abundat; terrarum omnes miraculo sola vincit, masius). ’ , , '

" quod quaBCunque in ea arbor nascitur, nunquam " caret folio."

The Stones called the Giants’ Dance ; from Africa ; in Kildare, near Naas.

Removed by Merlin

[Cap. XVIII.]

De chorea gigantum, ab Hibernia in Britanniam

translata.

Fuit antiquis temporibus in Hibernia lapidum con- geries admiranda ; quae et Chorea gigantum dicta fuit, quia gigantes eam ab ultimis Affricse finibus in Hiber- niam attulerant,^ et in Kildarensi planitie, non procul a castro Nasensi,^ tam ingenii quam virium ope mira- biliter erexerant. Unde* et ibidem lapides quidam, aliis simillimi, similique modo erecti, usque in hodier- num conspiciuntur.

Mirum qualiter tanti lapides et tot magni unquam unum in locum vel congesti fueiint, vel erecti ; quanto- que artilicio lapidibus tam magnis et altis alii super- positi sint non minores. Qui sic in pendulo, et tan- quam in inani suspendi videntur, ut potius artificum studio quam suppositorum podio inniti videantur,

Juxta Britannicam historiam,^ lapides istos rex

1 quam’] A. R. B. Ba., &c. ; quo- niam, C.

« attulerant] M. C. Bb. Ba., &c. ; attulerunt, A. R. B. F.

’ et in Kildarensi . . . ^asensi] C. Bb. A. R. B. Ba., &c. ; et juxta quosdara in monte de Killarao, jnxta alios apud Ophelan propc castellum

de Nas, M ; et juxta quorimdam assertionem in monte de Kildaria, aliorum vero apud Ophelan juxta castellum de Nas., H.

Unde . . . conspiciuntur] Not in M.

^ Geoffrey of Monmouth, 10-12.

vni.

DISTINCTIO II, CAP. XVIII.

101

Britonum Aurelius Ambrosius, divina Merlini diligen- into Eng- tia, de Hibernia in Britanniam advehi procuravit. Et ut tanti facinoris egregium ^ aliquod memoriale relin- queret, eodem ordine et arte qua prius in loco con- stituit, ubi occultis Saxonum cultris Britannise flos cecidit, et sub pacis obtentu nequitise telis male tuta regni juventus occubuit.

[Cap. XIX.]

De mirabilibus nostri temporis. Et primo, de lupo eum sacerdote loquente.

Nunc ea, qufB nostris hic temporibus digna stupore Now the

1 • , T “wonders of

contigerunt, exphcemus. ourown

Circa triennium ante adventum domini ^ Johannis times. in Hiberniam, contigit quendam presbyterum, de par- !^je^’°f^’^” tibus Ultonise versus Mediam itinerantem, in silva ig. quadam conjuncta Mediee pernoctasse. Cumque ad priest -with

1 •i>ii -ir>i ^ nian and

igniculum, quem sibi sub arbore quadam irondosa con- -woman

gesserat, uno tantum comitatus puerulo lucubrasset, tumed into

ecce lupus ad eos accedens, qui et statim in hujusmodi

verba prorupit ; " Securi estote, et nolite timere ; non

" enim trepidandum vobis est, ubi timor non est."

Cumque ipsi tanto vehementius consternatis animis

obstupuissent, verba de Deo sana subjunxit. Et ob-

testatus a sacerdote, adjuratusque per Deum omni-

potentem, et per fidem Trinitatis, ne eis noceret, et

qusenam creatura fuisset,^ quse sub bestiali forma hu-

mana verba proferret, catholicum in omnibus responsum

praebens, tandem tamen subjecit ;

• A leaf is lost here in Ba, which contained " egregium &c." …. down to " statim ut ipsum " at beginning of fifth section of next chapter.

2 dominq M. C. Bb. A. II. B. F. ;

comitis, Cl. Hb. Eb. This adven- ture of the priest with the wolves was in 1182 or 83. Expug. Hibem. ii. 23.

^ fuissef] C. Bb. A. R., &c. ; esset, M.

102

TOPOGRAPHIA HIBERNICA,

The wo- man-wolf grievously sick.

" De quodam hominum genere sumus Ossiriensium. " TJnde, quolibet septeunio, per imprecationem sancti " cujusdam, Natalis scilicet abbatis, duo, videlicet mas " et femina, tam a formis quam finibus exulare co- " guntur. Formam enim humanam prorsus exuentes, " induunt lupinam. Corapleto vero septennii spatio, " si forte superstites fuerint, aliis duobus ipsorum loco " simili conditione subrogatis, ad pristinam redeunt " tam patriam quam naturam.

" Et mihi quidem peregTinationis hujus socia non " procul hinc graviter infirmatur. Cui, si placet, jam " in extremis agenti, sacerdotale solatium intuitu di- " vinse pietatis indulgeas." Quo dicto, lupum prjece- dentem usque ad arborem quandam satis propinquam presbyter sequitur tremebundus. In cujus concavitate lupam conspicit, sub specie ferina gemitus et planctus humanos emittentem.

Quoe statim ut ipsum vidit, prsemittens salutationem satis humanam, gratias etiam Deo retulit, quod in tali articulo tanto eam solatio dignatus esset.

Et sic usque ad extremam communionem a sacerdote

th™l°‘r^^^ cuncta rite peracta suscepit : quam ^ et ipsa constanter

sacred rites efilagitans, attentius supplicavit ut viatici largitione

church to beneficium consummaret.

her. Quo sacerdos cum se carere firmiter asseruisset,

lupus qui parumper abscesserat iterum accessit, osten- dens ei perulam, librum manualem et aliquot hostias consecratas continentem ; quse more patrise presbyter itinerans [sub indumento]^ a collo suspensa deferebat. Rogabat etiam ne Dei donum et subsidium, eis divina providentia destinatum, aliquatenus denegaret. Et ut omnem abstergeret dubietatem, pede quasi pro manu fungens, pellem totam a capite lupce retrahens, usque

The priest

’ fjuam’] M. C. Bb. A. Ba., &c. ; quem, R. B. F.

sub indumento^l Not in M. C.

Bb. A. R. B. F. In Ba. Cl. Hb. Rb.

DISTINCTIO II, CAP. XIX.

103

ad umbilicum replicavit : efc statim expressa forma vetulae cujusdam apparuit. Quo viso, tandem sacerdos obnixe postulantem et devote suscipientem, terrore tamen magis quam ratione compulsus, communicavit. Et statim pellis, a lupo retracta, priori se formpe co- aptavit.

His ergo rite potius quam recte peractis, humanam magis quam bestialem societatem eis ad igniculum nocte tota lupus exhibuit. Mane vero facto, extra sil- vam ipsos conducens, presbyteroque prsebens iter,^ viam ei certissimam longe ^ prseostendit. Multas etiam sacer- doti super impenso beneficio gratias in discessu refere- bat; promittens efficaciores multo se gratias ei rela- turum. si Dominus ipsum ^ ab lioc exilio, cujus jam duas partes compleverat, revocaverit.

Inter* ultima vero confabulationis liujus verba, quse-Theman- sivit presbyter a lupo utrum gens inimica, quse in in-phecya^To sulam supervenerat olim, foret diu ^ in ea permansura. the success Cui lupus : " Propter peccata," inquit, *’ populi nostri, EnfflLh " et vitiorum enormitates, ira Dei descendens in invasion. " generationem pravam, dedit eam in manus inimi- " corum. Quamdiu ergo gens ea mandata Domini " custodierit, et in viis ejus ambulaverit, tuta manebit " et inconvulsa. Sin autera, quia proclivis est cursus " ad voluptates, et imitatrix natui’a vitiorum, ad nos- " tros ex convictu mores forte descenderint,^ divinam " in se quoque procuidubio vindictam provocabunt."

[Similem ‘^ quoque sententiam in Levitico reperies ; Domino ad populum Israeliticum loquente in liunc

’ presbytero prabens iter^ This not in M., which has also " viam " eis," instead of " viam ei."

longe^ M. C. Bb. A. Ba., &c. Not in E. B. F.

3 ipsuni] M. A. K. B. F. ; eum, C. Bb. Ba., &c.

Liter …. provocabunt’] This section not in M. C. Bb. A. B. In

margin of R. In text of F. Ba., &c.

= diu] Ba. and F. (as altered); diuque, R. Cl., &c.

^ descenderint’] R. F. Ba. ; con- descenderint, Cl. Eb.

’ Simileni . . . dolos] This sec- tion not in M. C. Bb. A. R, B. F. In Ba. Cl. Hb. Rb.

104 TOPOGRAPHIA HIBEENICA.

Lev. xviii. modum : " Omnes execrationes istas," prfedictas scilicet,

’ ’ ■ " fecerunt accolas terr?e qui fuerunt ante vos, et

" poUuerunt eam. Cavete ergo, ne et vos similiter

" evomat, cum paria feceritis, sicut evomuit gentem

" qua3 fuit ante vos." Totum hoc autem postmodum

contigit eis, primo per Chaldseos, et postea per Roma-

Ecclus. X. nos. Item et in Ecclesiastico : " Kegnum a gente in

^’ " gentem transfertur, propter injustitias, et injurias, et

" contumelias, et diversos dolos."]

Giraldus Biennio fere post elapso, contigit me per Mediam

nsult d ti’^^^itum fecisse, ubi episcopus terrse illius synodum

by the tunc forte convocaverat ; episcopos etiam et abbates

sYTiod vicinos acciverat, ut super bac re, quam ex sacerdotis

about this confessione jam didicerat, quid agendum ei foret com-

^e^priest municato consilio certius instrueretur. Audiens ergo

18 b. me per partes illas ti’ansire, duos mihi de clericis suis

transmisit, rogans ut tanto negotio tractando in pro-

pria persona, si fieri posset, interessem ; sin autem

de assensu meo literis saltem eos certificarem. Audito

ergo ab illis seriatim negotio, quod et prius taraen ab

aliis audieram, quia causis quibusdam- m-gentibus adesse

non poteram, literarum beneficio consilio quidem absens

Hiscounsel non fui. Cui et episcopus cum synodo obtemperans,

followed, j j. • Ti • • i j.

and thc sacerdotem ipsum, cum literis suis rem gestam et priest sent sacerdotis confessionem continentibus, appositis etiam ^ ^*’^’^’ episcoporum et abbatura qui intererant sigillis, ad summum pontificem destinavit.

Non itaque ^ discredendum, sed potius fide certissima est amplectendum, divinam naturam pro mundi salute humanara naturam assumpsisse ; cum hic, solo Dei nutu, ad declarandam sui potentiam et vindictam, non minori miraculo humana natura ^ lupinam assumpserit.^

" Non itaque, Sfc."] Rest of this chapter not iu M. Bb., nor originally in C. The section, " Non ita<iuo . . . assuinpscrit," not in C. A. B. In inargiu of 11. lu text of F. Ba.,

humana natura’] Ba. CI., &c. ; hunianam naturani, R. F.

•* assionpserit] 11. F. Ba. Itb. ; assuiupsit, Cl.

DISTINCTIO II, CAP. XIX.

105

Sed^ animal hujusmodi brutum an homo dicetur ? Was this Animal namque rationale a bruto longe alienum esse ^^^^ ^j. videtur. Prseterea animal quadrupes, pronum in terram, brute? nec risibile, humanse naturse quis adjunget? Item, qui hoc animal occiderit, nunquid homicida dicetui"? Sed miracula divina sunt admiranda, non in rationem humansB disputationis trahenda.

Augustinus ^ tamen, xvi’’. libro Be Civitate Dei, ubi De Civ. de monstruosis hominum generibus quos oriens parit ^’>^"^^- • qusestionem movet; quorum quidam caninis capitibus, ahi vero capite carentes oculos in armis habere dicun- tur, et variis deformati formis ; utrum a primo parente propagati revera homines dicendi sint, tandem subjun- git; Idem de istis sentiendum, quod et de monstruosis hominum partubus, quos fieri perssepe videmus. Et quicquid hominis definitionem, animal scilicet rationale mortale, sub quacunque fprma recipit, illud hominem esse vera ratione testatur.

Idem, in xviii». libro De Civitate Dei, refert de ibid. xviii. Archadibus, " qui sorte ducti transnatabant quoddam ^"^’ " stagnum atque ibi convertebantur in lupos, et cum " similibus feris per illius regionis deserta vivebant, " Si autem carne non vescerentur humana, rursum " post novem annos, renatato stagno, reformabantur in " homines." Cumque ibidem de variis hominum in lupos mutationibus sermonem produxerit, demum sub- nectit ; " Nam et nos, cum essemus in Italia, audie- ibid, xviii. " bamus talia de quadam regione illarum partium ; ^^* " ubi stabularias muheres, imbutas his malis artibus, " in caseo dare solere dicebant viatoribus, unde in " jumenta illico verterentur, et necessaria quseque por- " tarent, postque perfuncta opera iterum ad se redi- " rent : nec tamen in eis mentem fieri bestialem, sed

’ Sed . . . trahenda] This sec- tion ia margin of C. In text of A. R., &c.

Augustinus, 8(c.’] Hence to end

of the chapter is on an inserted leaf in C. In text of A. R., &c. This first quotation frora St. Augustine is only iu brief substance.

106

TOPOGKAPHIA HIBERNICA.

Magical producers of phantom red pigs, seen by Giraldus.

Witches, in the form of hares, sucking cows.

De Civ. Dei, xviii. 18. 19.

" rationalein humanamque servari. Sicut Apuleius, in " libris quos Asini Aurei titulo inscripsit, sibi ipsi " refert accidisse, ut accepto veneno, liumano animo " permanente, asinus fieret."

Nostris quoque temporibus quosdam vidimus, qui, magicis artibus imbuti, pingues ut videbatur porcos, sed tantum rubros, ex quacunque praejacente materia producentes, in nundinis vendebant, Sed lii statim ut aquam aliquam transibant evanescentes, in propriam et veram revertebantur naturam. Quantalibet autem ’ industria servatis, assumpta species ultra triduum non durabat.

Item, vetulas quasdam, tam in Wallia quam Hibernia et Scotia, se in leporinam transmutare formam, ut aduJ- terina sub specie ubera sugendo, lac alienum occultius surripiant, vetus quidem et adhuc frequens querela est.

Dsemones igitur seu malos homines sicut nec creare, ita nec naturas veraciter mutare posse, simul cum Augustino sentimus. Sed specietenus, quse a vero Deo creata sunt, ipso permittente, commutant ; ut scilicet videantur esse quod non sunt ; sensibus hominum mira illusione captis et sopitis, quatinus res non videant^ sicut se habent, sed ad falsas quasdam et fictitias videndum formas, vi phantasmatis seu magicae incan- tationis, mirabiliter abstrahantur.

Sed omnipotentem Deum, sicut naturas creare, sic et easdem cum voluerit in se invicem permutare, seu vindicando, seu divinam potentiam declarando, vel unam in alteram penitus transferre, sicut uxoris Loath contra dominicum prseceptum respicientis in statuam salis, sicut etiam aquse in vinum mutatione, vel inte- riore manente natura solum exterius transformare, sicut in propositis patet exemplis, potentissimum esse, et indubitata veritate credendum.

’ autem] C. A. Ba., &c. Not in I - videanf] A. R. B., &c. ; vide- R. B. F. I antur, C.

DISTINCTIO II, CAP. XIX.

107

De illa vero speciali panis in corpus Christi inuta- tione, nec speciali tamen, immo verius substantiali, quia specie tota manente substantia sola mutatur, hic prsetereundum tutius existimavi. Quoniam supra hu- manam longe intelligentiam alta nimis et ardua est ejus complexio.

[Cap. XX.]

De muliere harbata, et in tergo cHstata}

Duvenaldus, rex Limericensis, mulierem habebat The wo- umbilico tenus barbatam. Quse et cristam habuit a ^^^, ^lxA. collo superius per spinam deorsum, in modum pulli and mane. annui, crine vestitam.

Mulier ista, duplici prodigio monstruosa, non herma- phrodita tamen, sed ahas muliebri natura tantum emol- lita, ad intuentium tam risum quam stuporem, curiam assidue sequebatur.

In spinse quidem pilositate, neutri ; in barbse vero prolixitate, morem gerens patriae non naturse.

[Nostris ^ quoque diebus visa est in Connactia curiam The half- sequens ^ mulier, utriusque sexus naturam prseferens, et ^^^ ^ hermaplirodita. Qute barbam a dextris per labri utri- usque et menti medium, more virili, densam nimis ^ et longam habebat ; faciem vero sinistram, cum labi-i et menti parte, muliebriter planam, et omni pilositate carentem.]

woman.

1 cristata] M. C. Bb. A. Ba., &c.; jubata, E. B. F. To this heading is added in Ba., “Necnon et alia " quadam hermofrodita, et cum " barba bipartita.” Thisfirstwoman is mentioned in the Expug. Hibem. i. 11 (end), under A.D. 1169.

Nostris, Sfc^ This section not in M. C. Bb. A. R. B. F. In Ba. Cl. Hb. Rb.

^ sequens’\ Ba. Cl. Eb. ; assidue frequens, Hb.

•» nimis^ Ba. Hb. Eb. Not in Cl.

108

TOPOGrvAPHIA niBERNICA.

The half- ox man.

The half- man ox.

[Cap. XXI.]

De semibove viro semiviroque hove.

In partibus de Wikingelo, tempore^ quo Mauricius Giraldi filius terram iUam et castrum obtinuerat, visus fuit homo prodigiosus, si tamen eum hominem dici fas est. Habebat enim totum corpus humanum praster extremitates, quse bovinse fiierant. A juncturis namque quibus et manus a brachiis, et pedes a tibiis porri- guntur, ungulas bovis expressas prseferebat.

Caput ei sine crine totum ; tam in occipite, quam anteriori parte, calvitio deforme ; raras tantum lanu- gines per loca pro capillis habens.

Oculi grossi ; tam rotunditate quam colore bovini.

Facies oretenus subinde plana ; pro naso, prseter duo narium foramina, nuUam eminentiam habens.

Verba ei nulla. Mugitum enim tantum pro sermone reddebat.

Curiam hic Mauricii diu frequentabat ; quotidie ad prandium veniens, et quod ei dabatur ad vescendum, intra fissuras ungularum, quas pro manibus gestabat, stringens, ori apponebat.

lUusis vero ssepissime Hiberniensibus terrse iUius a juventute castri, quod tales in vaccis genuissent, ex suorum maUtia et invidia quam non meruerat occulta nece demum interiit.

Parum enim ante adventum Anglorum in insulam, ex coitu viri cum vacca, quo vitio pra^cipuc gens ista laborat,^ in montanis de GUndalacLan vitulum virUem bos cdidit. Ut credere valeas semibovcmque virum semivirumque bovem iterum fuisse progenitum. Et

’ Wicklow ■was given to Maurice Fitz-Gerald in 1174. Exjmtj. IJi- hrrii. ii. 1. This half-ox nian is

mentioncd in the Expucpiatio (ii 15), undcr A.D. 117G.

/a/wmf] C. Bb. A. K., S..C. ; laborabat, M.

DISTINCTIO II, CAP. XXI.

109

cum fere per annum inter alios vitulos matrem lactando sequeretur, tandem, quia plus liominis habebat quam pecoris, ad humanos convictus transferebatur.

Sed et ^ hujus animalis interemptor nunquid homi- cida dicetur? Auimal monstruosum, animal irrationale, omni penitus tam ratione quam oratione carens, ratio- nalium gregi quis associabit?^ Prjeterea animal erec- tum, risibile, bipes, ab humana proprietate quisseparabit? Nunquid enim^ natura

" Os bruto sublime dedit, eoelumque videre " Jussit?"

Sed excursus hujusmodi sunt excusandi : potiusque timenda est naturse vindicta, quam disputatione dis- cutienda.

[Cap. XXIT.]

De vacca cervina.

19 b.

Ov. Met. i. 85.

Apud Cestriam Britannise, temporibus nostris, ad The half- vaccam cervus accesserat ; unde et vacca cervina * pro- at Chester. cessit. Parte enim anteriore tota usque ad inguina bos erat ; coxas subinde cum cauda, tibias, et pedes, expresse cum pilositate et colore cervinos habens. Sed quia plus pecoris quam feraB prseferebat, inter armenta resedit.

^ Sed et, §“0.] Rest of chapter not in M. Bb. In margin of C. In text of A. R., &c.

2 associabit^ A. R., &c. ; socia- bit, C.

3 enim’] A. R. B. F. Not in C. Ba,, &c. The quotation is an adap-

tation from Ovid’s " Os homini " sublime dedit, coelumque tueri " jnssit.”

This cow mentioned again by Giraldus in the Itinerarium Kam- brice, ii. 1 1 (near end).

110

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

The he-

goat and the woman,

[Cap. XXIII.] De hirco ad mulierem accedente.

Rothericus, rex Coimactise, hircum habebat domes- ticum album, tam pilositate prselonga quam cornuum elatione suo in genere conspicuum.

Hic mulierem quandam, cujus custodise deputatus fuerat, bestialiter adamabat. Cui miserrima, et potius se bestiam patiendo quam ille agendo probans, se etiam ad abusum supponebat. O indignum facinus et nefandum !

O quam enormiter sensualitati succumbit ratio ! Quam degenerante naturse privilegio in bestiam bru- tescit bestiarum dominator, cum bruto animali tam turpi commercio rationale se submittit.

Quamvis enira utrunque detestabile nimis sit et abominabile, longe tamen minus est bruta rationalibus in omnibus ’ esse subjecta ; et quia bruta, et quoniam naturaliter servire parata ; licet tamen non ad abusum sed ad usum creata.

In metrum igitur natura forte negante prorumpit indignatio :

" Omnia jam novitate juvant ; ^ nova grata voluptas,

" Et naturalis inveterata Venus. " Arte minus natura placet ; consumitm- usus

" In reprobos ratio, jam ratione carens. " Vis genitiva^ gemit, violata cupidinis arte ;

" Et violans vindex publicat ira scelus. " Pandit enim natura nefas ; proditque pudorem

" Criminis infandi, prodigiosa creans."

1 in omnibus’] M. C. Bb. A. Ba., &c. Not in K. B. F.

juvanQ C. Bb. R., &c, ; pla- cent, M. A. These lines amongst

Giraldu8’s elegant extracts in the Si/mbolum Elcctorum (vol. i. 3.54).

^ Vis genitiva, §-c.] These four last lines not in M. Bb. In margin ofC. In text of A. K., &c.

DISTINCTIO II, CAP. XXIV.

111

[Cap. XXIV.] De leone mulierem adamante.

Parisiis leonem vidimus, quem cardinalis quidam The liou Philippo Lodowici regis filio tunc puero catulum trans- ^Qjn^il’ miserat.

Hic fatuam quandam, Johannam nomine, bestiali amore amplecti ^ solebat. Qui cum e carcere aliquotiens erupisset, et in tantam commotus iram ut ausus acce- dere nemo fuisset, tunc accita Johanna iram ejus et malitiam incontinenti mitigabat. Et muliebribus ipsum^ demulcens illecebris, et quo voluerat ducebat, et omnem statim furorem in amorem convertebat.

O utramque bestiam tui’pi morte dignissimam ! Nec tamen modernis tantum temporibus scelera hujusniodi sunt attentata ; verum etiam antiqua tempora, majori innocentia et simplicitate laudabilia, nefandis hujus- modi criminibus maculam contraxerunt. Unde et in Levitico scriptum est ; " Mulier quse accesserit ad omne Lev, xx. " pecus ascendenda ab eo, raulierem interficietis, et ’ " pecus morte moriatur. Rei enim sunt." ^

Pecus interfici jubetur non propter culpam, a qua bestialitas excusat ; sed propter memorise refricationem, quse ad mentem facinus revocare solet.

De Pasiphe ^ quoque, tam-um adamante, multorum opinione non fabula quidem sed res gesta fuit.

1 amplecti^ C. Bb. E., &c. ; com- plecti, M. A.

ipsunq M. C Bb. A. Ba., &c. ; illum, R. B. F.

^ Rei enim sunt^ C. Bb. R., &c.

Not in M. A. This quotation does not agree verbally with the Vulgate. ** De Pasiphe, ^c.] This section not in M. Pasiphe, A. R., &c. ; Pasiffe, C. Bb.

112

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

[CAP. XXV.]

De gallis aliter in Hihernia quam alihi voeife-

rantihus.

Howlrish Galli gallinacei non hic, ut alibi, tertiam et extre-

c^ks crow j^^^ noctis partem a duabus primis triplici intervallo

from vociferando distinguunt. Parum enim ante diem hic

^^ ^^^’ audiuntur ; et quantum alibi a tertia, tantum hic a

prima galli voce dies distare dignoscitur.

Nec arbitrandum tamen est, aliam hic quam alibi

gallos habere naturam. Haud aliter enim vociferant

huc aliunde advecti.

Andwhy. Sed sicut brevi contenta Britannia nocte est, sic et

Hibernia ; et tanto breviore, quanto solis adjacet

occasui spatio proximiore.^ Quanto igitur nox hie

contractior, tanto post galli cantum dies acceleratior.

Unde et semper sestivo tempore, tanquam aurora sur-

gente perclare diescat, ex solis splendore, parum sub

terra gyrantis, nocte tota siipra horizontem polus

albescit.

[Cap. XXVI.]

De lupis in Decemhri catulos hahentihus.

Wolves Lupi in Hibernia pleruro.que in mense Decembri

^^^*^ . catulos habent ; vel propter nimiam terrse temperan- December. tiam ; vel potius proditionis et rapinse incommoda, qu8e praemature hic puUulant, designantes.

[Cap. XXVII.]

De corvis et ululis circa Natale pullos hahentibus.

Crows and Circa Natale quo dominus ^ Johannes ab insula ^^oun^^^at P""^o discessit, pluribus in Hibernia locis, et prrecipue

1 proxiniiore’] M. C. Bb. A. R. B. F. ; propinquiorc, Ba. Cl., &c.

2 dominus^ M. C. Bb. A. R. B. F. ; comes, Ba. Cl. Ilb. Rb.

DISTINCTIO II, CAP. XXVII. 113

circa partes Medife,^ corvi et ululre pullos habuere ; Christmas,

" i A.~ 185.

alicujus forte novi et prsematuri facinoris prognosti- i"j^’^"

cantes eventum.

Sicut^ eodem anno, terrse illius dominatoris, Hugo- nis scilicet de Laci, mors perniciosa suorum malitia est protestata.

[Cap. XXVIII.]

De miraculis ; et primo de pomis, et covvis, et merula sancti Keivini.

Nunc ad miracula transeamus. Et a sancto Keivino, Miracies. nobili confessore et abbate, initium sumamus. Sanctus ^’^■^ ^^^’ °^ igitur Keivmus cum apud Glmdelachan vita et sancti- tate claruisset, puer quidam nobilis, quem alumnum liabuerat, segrotans forte poma desiderabat. Cui sancto compatiente, et orationem ad Dominum fundente, salix The appie- qupedam non procul ab ecclesia poma protulit, tam wmow^ puero quam aliis tegrotantibus salutifera. Et usque in hodiernum diem tam salix illa, quam alice ex ea circa coemiterium ti’ansplantat?e raore pomerii, salicis tamen alias per omnia tam foliis quam frondibus natura manente, singulis annis poma producunt. Sunt autem hsec poma alba et oblonga, salubria magis quam sapida ; in magna reverentia ab indigenis habita. Qufe etiam ad remotas Hibernise partes, contra varios conferentia morbos, a multis deferuntur ; et sancti Keivini poma dicuntur.

Die solemnitatis ejusdem sancti, corvi de Glindela- Fast-day chan, quia forte lac alumni ipsius fuderant, per ejus °avens imprecationem nec ad terram descendunt, nec cibum Glenda- sumunt. Sed circa villam et ecclesiam cum maofno °"^ '

’ et pracipue . . . Medict] Not in M.

Sicut, §-c.] This sectioQ not in

M. Hugh de Laci was treacher- ously killed in 1186 : Hoveden and Four Masters, sub anno.

114

TOPOGKAPHIA HIBERNICA.

clamore volantes, eo die tam a requie snspenduntur

quam refectione.

Feast-day In i Italia quoque, apud urbem nobilem Ravennam,

ravens of ^ie solemnitatis sancti Apollinaris, omnes undique

Itaiy at corvi, comices, et monedulse, a cunctis Ytalife partibus

singulis annis tanquam ex condicto conveniunt. Quibus,

eodem die, ex antiqua consuetudine equi unius cadaver

datur, Si rei istius rationem quaeras, assignare non

praesumo. Nisi forte longo ex tisu tractu temporis

inolito, et quasi in naturam jam converso, ubi corpus

fuerit, ibi et ^ aviculoe congregantur : vel potius aliquo

sancti illius miraculo ista contingunt. Unde et quo-

Hencethe niam, ab hoc corvorum conventu, Teutonica lingua

venna ^’ V^’^^^ Ravennesburch, id est Corvoruin urhs est dicta,

inde et Ravennam vocatam nonnuHi conjectant.

Item, decoUato in Hispania beato Vincentio, corvi, qui ad corpus ejus tanquam ad cadaver descenderunt, statim omnes occubuerunt. Et quoniam personale delictum iu genus plerumque redundat, in ausus illius vindictam, divina procurante gratia, quse^ in sanctis suis se mirabilem ostendit, ab iUa semper hora circa corpus martyris corvi^’ tanquam excubatores assistunt. Unde et eodem corpore a Cartagine, Hispanica dico non Affrica,^ Ulixbonam per mare translato, et corvi in nave circa corpus ejus" jugiter affuerunt.

In ecclesia quoque sancti Vincentii Ulixbonensi in urbe, ubi corpus ejusdem nobili in feretro reconditum jacet, corvi circa altare usque ad moderna fere tem- pora excubare solent ; circa senarium numerum vel infi-a ; nec semper iidem, sed successive diversi.

St. Vin-

cenfs

ravens.

20 b.

1 Of the rest of this chapter, M. has only the last section about St. Kevin and his blackbird.

2 ibi cq A. K. B. F. ; ct, C. Bb. Ba., &c.

■■’ qmr} W. A. n. B. F. Ba. ; quem, C. Bb. Cl. Hb. Eb.

corvi^ C. Bb. Ba. Cl., &c. Not in A. R. B. F.

^ Africa^ So all the MSS., ex- cept the most imperfect W., Avhich has Africana, with Camden.

‘■ ijits’] A. R. B. F Not in C. Bb. Ba., &c.

DISTTNCTIO II, CAP. XXVIII. 115

In liujus rei signum signacula, quje a peregrinis abinde deferuntur, cum martyris imagine inscriptam et cor^d imaginem babent. Vulgari quoque nuncupatione sanctus Vincentius de Corvo vocatur; et quod in vita non habuit, post mortem eventus agnomen dedit.

In quibusdam Provincise partibus, cum corpus beati The bear Firmini, Uscesciensis episcopi et natione Narbonensis, “^j^^^g ’’ Uscesciam deferretur, bobus forte qui rhedam trahebant ad pascua solutis, unus eorum ab urso quodam subito est devoratus. Quo comperto, sanctus Ferreolus, qui et Firmini nepos et nobilis vecturse procurator extiterat, eidemque ^ Firmino in episcopalem sedem statim suc- cessit, divina obtestatione ad se incontinenti ursum accivit : qui et eadem accedens hora se jugo sponte supposuit, et bovi perdito quasi vicarius ad trahendum devotusque successit. Et sic pluribus abinde miliaribus Firmino Uscesciam tam miraculose transvecto, ejus- demque ‘^ exequiis celebriter ibidem et gloriose completis, accepta quasi a Ferreolo licentia, ursus indemnis ad montana secessit. Qui et singulis postmodum quamdiu vixerat ^ annis, die solemnitatis sancti Firmini ad eccle- siam eandem ex consuetudine veniebat, et omnino bes- tiali feritate interim exuta, se populo quasi mansuetum, palpabilem, et tractabilem exhibebat ; tanquam ob ausum pcenalem, crimenque commissum, servire, poe- namque subire paratus. Unde et corium ejusdem usque hodie in ecclesia sancti Firmini in veneratione quadam reconditum habetur ; et ob tanti tam insignis miraculi memoriam, transeuntibus et peregiinis solet ostendi.

In partibus Constantinopolitanis, regione videUcet The sea Crebonensi,’’ corpore beati Clementis in mari miracu- ^^^^^’°S

1 eidemqiie’] C. Bb. A. Ba., &c. ; eidem, E. B. F.

" ejusdemque] C. Bb. Ba., &c. ; ejus denique, A. K. B. F.

■’ vixerlt, Bb. ; vixit, W.

■• reyione vkhlicet. Crehonensi] Not in Bb. In margin of C. In text of A. E., &c.

H 2

116 TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

grimstoSt. lose reporto, singulis annis die solemnitatis ejusdem sancti, et circiter eundem octo, pr?eter solitum a seculo cursum, mare ibidem se refluum exliibere, et peregrinis populisque devote accedentibus, revelata terrae facie, miraculosum iter ostendere solet. Quibus solemniter eompletis, ad antiquas rediens metas, mare spatiosum undique se transfundens statim occupat universa ; nec nisi revoluto fere anni curriculo, ulla viae illius vestigia comparebunt.

Sic itaque nostris diebus, in quos seculorum fines devenerunt, famosum illud Eubri maris miraculum singulis annis ex parte reprsesentari solet.

Igitur benedictus Dorainus Deus Israel, qui facit mirabilia magna solus ; et benedictum nomen majes- tatis ejus in .Teternum. Quoniam ad declaranda sanc- torum suorum merita, et ut glorificatos in coelis amplius glorificet et^ in terris, aves, ferse, maria, obediunt ei. Sed hsec hactenus : ad Keivinum nostrum de cetero redeamus.

St. Kevin Sanctus ^ igitur Keivinus, quadragesimali quodam tempore hominum frequentiam ex consuetudine fugiens, solitudine quadam, tugurio modico, quo sole ^ tantum et pluvia defenderetur, soli contemplationi vacans, lec- tioni et orationi insistebat. Qui cum manum, more solito, per fenestram ad coelum elevaret, ei forte merula insedit, et quasi nido fungens ova posuit. Cui sanctus tanta patientia et mansuetudine compassus est, ut nec manum clauderet nec retraheret ; sed usque ad plenam pullorum exclusionem eam infatiganter extenderet et aptaret. In hujus autem signi perpetuam memoriam, omnes imagines sancti Keivini per Hiberniam in manu extensa merulam habent.

’ eQ C. Bb. A. Ba., &c. Not in : instead of Sanctiis igitur of after

R. B. F. editions.

Sanctus, §-c.] This last section ^ solc’] So all the MSS. ; a sole,

in M.. which has " Item sanctus,” | Camden.

and the blackbird

DISTINCTIO II, CAP. XXIX.

117

[Cap. XXIX.]

De cercellis sancti Oolemanni, qiiasi mansuetis, et acl injurias fugitivis.

Est in Lagenia stagnum modicum, aves sancti Cole- St. Col- manni continens ; anates scilicet minores, quee vulgari “"^’^ vocabulo cercellse vocantur. Hse^ a tempore sancti tam mansuetse factse sunt, ut de manibus cibos sumant, et usque Iiodie liominum accessus non reformideut. Sunt ‘^ autem semper, quasi conventum adimplentes, circa tredecim numero. Quoties vero vel ecclesise et Their rc-

1 ,.. .,….„ iT li- sentment

clero, vel ipsis aviculis mjuna lorte vel aliqua molestia o^ jjjjm,jgg illata fuerit, statim evolantes in lacu quodam procul inde remoto se recipiunt ; nec ad priorem locum redeunt, donec condigna satisfactio fuerit subsecuta. Interim vero, dum absentes fuerint, aquae stagni illius, quse limpidissimae prius et clarse fuerant, foetidge fiunt et corruptse ; et nec ad hominum, nec ad pecorum usus accedunt.

Contigit aliquando, quodam ibi aquam nocturno tem- Not to bo pore hamiente, unam avicularum non sponte sed casu ^^ ^ ’ simul hausisse. Et cum carnes in aqua illa diu coque- rentur, nec excoqui possent, tandem avis in olla supere- natans inventa est prorsus illaesa : quse cum ad stagnum relata fuisset, statim carnes excoctse fuerunt.

Contigit etiam temporibus nostris, Roberto filio Stephani cum Dermitio rege LagenifB per locum iUum transeimte, sagittarium quemdam unam avium iUarum sagitta percussisse. Quam cum secum ad hospitium detulisset, et in olla quadam cum carnibus coquendam imposuisset, trium ignium consumpta materia, usque

1 Ha] H. C. Bb. A. li. B. Ba. Kb. ; Hsec, M. F. Cl.

" Sunt auteni . , . tiuynero’^ Not

in M. C. Bb. A. B. In niargiu of E. IntextofF. Ba. CI. Rb.

118 TOPOGRAPHIA IIIBEKNICA.

ad mediam noctem coquendo non profecit. Sed jam tertio carnes extractfB semper non minus crud?e repertas sunt, quam cum fuerant impositcTe. Tandem vero, cum hospes inter frusta carnium aviculam illam ^ conspex- isset, audiensque quod de stagno illo fuisset, statim cum lacrimis exclamavit ; " Me miserum, quod unquam " infortunium istud in domo mea contingere debuit. " De avibus enim sancti Colemanni una heec erat.” Et statim carnes per se imposita^ cocturam quam amiserant admiserunt.

Sagittarius vero non multo post rebus humanis miserabiliter exemptus est.

orfedupon Prasterea " accidit et milvum, cuni una avicularum

^ ^’ istarum quam rapuerat, iu arbore quadam propinqua

se recepisse. Qui et, multis intuentibus, membris omni-

bus statim irriguit ; nec prtedam sub pedibus praedo

respexit.

01" fox. Accidit etiam glaciali quodam in tcmpore, vulpeculam

avium istarum unam rapuisse. Quse mane facto, in tugm-io quodam lacui conjuncto, et sancti Colemanni conversatione olim venerabili, intra fauces avicula vita- lem spiritum praicludente, bestia inventa est suflbcata. Relatis igitur ad lacum avibus prorsus illEesis, optimi patroni beneficio, prseda indemni, mortis pcenas pr^do persolvit uterque.

[Cap. XXX.J

De lajyide, vinwni quotidie miraculose continente.

Miraculous In australi ]\Iomonia circa partes Corcagia) est in- Avnieto^a ^^^^ qua’tlani, ecclesiam coutinens sancti Michaehs, church iii iintiqua3 nimis et authentica^ religionis. Ubi lapis Munster. quidam est extra ostium ccclesise a dextris, ipsi fere cohserens ostio ; in cujus superioris partis concavitate,

’ ilUmi] Not in 15a.

Prce.terea, §*c.] Kestof thecbaptel" not in M.

DISTINCTIO II, CAP. XXX.

119

quotidie mane, per merita sanctorum loci illius, tantum vini reperitur quantum ad missarum solemnia, juxta numerum sacerdotum qui ibidem eodem die celebra- turi fuerint, convenienter sufficere possit.

Simile ^ huic miraculum in Dialogo reperies. Refert St Greg. enim Gregorius de Martino Campanias monacho, qui monte Marisco" multis annis in specu angustissimo inclusus fuerat, ‘cujus lioc miraculum primum fuit, ’ quod ut ^ se prsedicti montis foramine contulit, ex 21 b. " petra eadem, quEe in se ipsa concava angustum specum " fecerat, aquse stilla de novo * prorupit, quae Dei " famulo in usu quotidiano sufficeret ; et nec plus " adesset, nec necessitati deesset."

[Cai>. XXXI.] ‘De imlicihus, a sancto Nannano deportaiis.

Est ^ in Connactia vicus quidam, quem sancti Nan- Fleas nani illustrat ecclesia. Ubi ab antiquo tanta pulicum ^!;°gj ^^ excreverat multitudo, ut ea pestilentia locus ille fere Nannan. desertus et habitatoribus vacuus extitisset, donec inter- cessione ^ sancti Nannani in pratum quoddam proximum sunt deportati. In tantum igitur meritis sancti istius locum illum vis divina mundavit, ut nec unus post- modum hic reperiri potuisset. In prato vero tanta superabundat copia, ut non tantum hominibus, verum etiam bestiis semper maneat inaccessibile.

1 Simile, §‘c.] This section not in M. Bb. In margin of C. In text of A. E. B., &c.

^ Marsico, Greg. Dial.

“* mox iit, Greg.

•* de novo’] not in Greg.

^ This of St. Nannan and the

fleas occurs again in oiir author’s Gemma Ecclesiastica (VoL ii. p. 160), not in just the same ■words.

^ intercessione 8. Nannani’] In- stead of this, " per excommunica- " tionem et impi’ecationem suam,” in Gem. Eccl.

120

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

[Cap. XXXII.]

Bc ratis, per sanctum Yvorum a Fcrneginan

expulsis.

Rats ex- E^t ^ in Lagenia provincia quasdam quse Ferneginan St. Yvor. dicitur, quam a Weisefordia solum Slanensis aqua dis- terminat. Unde mures majores, qui vulgariter Rati vocantur, per imprecationeiu sancti Yvori episcopi, cujus forte libros corroserant, prorsus expulsi, nec ibi postea nasci, nec vivere valent invecti.

The fugi- tive bell.

[Cap. XXXIII.]

De campana fugitiva.

Est et in Lagenia, in terra scilicet Mactalewi, cam- pana qusedam, qua3 nisi a custode suo, exorcismo quo- dam ad lioc composito, singulis noctibus adjm-etur, et vinculo quolibet vel fragili ligetur, mane in Media apud Clunarecli, in ecclesia Sancti Phinnani unde vene- rat, reperitur. Quod et aliquoties ^ certum est conti- gisse.

The Kil- dare miia- cles.

[Cap. XXXIV.]

De variis Kildarioi miracidis ;’^ et primo de igne quasi Inextingulbili, cinereque non excrescente.

Apud Kildariam LagenitB, quam gloriosa Brigida reddit illustrem, digna memoratu sunt miracula multa* Inter qu8e primum occurrit ignis Brigidie, quera inex-

1 This also in Gem. Eccl. (p. 161), notinexactly the samewords, or same order.

ali^juotic.s’] C. Bb. K. B., &c, ; aliquando, M. A. Clunarec/i is Cluain-Iraird, now Clonard, in

Meath, -where St. Finan founded the church, and ■was the fifst bishop.

•* De variis Kild. miraculisl This all the heading in R. B. F.

DISTINCTIO II, CAP. XXXIV. 121

tinffuibilem dicunt : non quod extinffui non possit, sed St.

• ^ T ‘j. ^ 1 • 1 \ I. Bridgefs

quia tam soiieite, tam accurate, moniales et sanctse gj.^^ °

mulieres ignem suppetente materia fovent et nutriunt,

ut a tempore virginis per tot annorum curricula sem-

per manserit iuextinctus. Et cum taiita lignorum .

strues tanto in tempore sit liic consumpta, nunquam

tamen cinis excrevit.

[Cap. XXXV.] De igne a Brigida sua node servato.

Cum tempore Brigidse viginti moniales hic Domino Bridget militassent, ipsa vicesima existente, post gloriosum sdif taking ejus transitum tantum unadeviginti semper hactenus her tum in extiterunt, et numerum non auxerunt. Cum vero j( ^°^ singulis noctibus singulse per ordinem igneni custodiant, nocte vicesima monialis ultima, lignis appositis, inquit : " Brigida, custodi ignem tuum. Te enim nox ista con- " tingit." Et sic, igne relicto, mane materia more solito consumpta, inextinctus reperitur.

[Cap. XXXVl.]

De sepe circa ignem ; intra quem mas non intrat.

Virgeo quodam et orbiculari sepe ignis iste circuitur, The enclo- intra quem mas non intrat. Et si forte intrare prse- thrfire"° sumpserit, quod a temerariis quibusdam nonnunquam not to be est attentatum, divinam ultionem non evadit. ^mm.

Item mulieribus solum, et liis non oris flatu, sed follibus tantum et ventilabris, ignem licet exsufflare.

Item per imprecationem virginis caprarum fetus bic non proveniunt.

Sunt et hic campesti-ia pulcherrima, quee Brigidse St._ pascua vocantur : in quse nullus aratrum ausus est pasturts^ mittere. De quibus pro miraculo ducitur, quod licet

122 TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

provincifTO totius aniinalia solo teniis ^ herbam corrose- rint, mane facto non minor herbositas apparebit ; tan- quani de pascuis illis dictum fuerit,

Virg. ‘• Et quantum longis carpunt armenta iiiebus,

2oi_ “■ ’ ‘■ Exigua tantum gelidus ros nocte reponit.”

[Cap. XXXVII.] 22. Bc falcone Klldarice, quasi domestlco et mansueto.

The faicon A tempore Brigidpe falco quidam egregius locum o VI dare. ig^^u^^ frequentabat, qui et ecclesiasticae turris summi- tati insidere consueverat. Unde et a populo avis Brigidfe vocabatur, et in veneratione quadam a cunctis habebatur. Hic ad nutum civium seu militum castren- sium, tanquam mansueta et ad hoc domesticata,^ anates et alias aves, tam campestres quam fluviales, circa planitiem Kildariaj cum intuentium delectatione ^ non modica persequi solebat, et ad terram ab aere innata velocitate coercere. Quis enim locus miseris aviculis relinquebatur, cum homines terram et aquas, avis ini- mica gravisque tyrannus aerem obsidebat?

Mirum de hoc alite, quod circa ecclesiam quam fre- quentabat parcm non admittebat. Sed amoris tempore procul inde secedens, et apud montana de Glindelechan ex consuetudine parem inreniens, natura3 indulgebat. Quo completo, iterura ad ecclesiam solus revertebatur.

Viris ecclesiasticis, et tunc pnecipue cum intra eccle- siarum sinus et septa divinis deputantur ofiiciis, signum prajferens honestatis.

In ipso discessu primo domini ^ Johannis ab Hiber- nia, avem quse per tot duraverat secula, et tam delecta-

" vesperi added in Caniden after \ ^ (lc/ectationc"] M. C. Bb. B., &c.;

tenus.

domesiicala\ M. C. Bb. A. B. Ba. Cl. ; domestica, R. F. Kb.

delectione, K. F.

’ domini] M. C. Bb. A. K. B. F. ; comitis, Ba. Cl. Ilb. Kb,

DISTINCTIO II, CAP. XXXVII.

123

biliter Brigidse locum illustraverat, demum prsedse quara ceperat minus caute insidentem, et humanos accessus parum evitantem, baculo quem gestabat rusticus quidam oppetiit.

Ex quo patet casum in secundis fore metuendum, et vitte diuturnie delectabili et dilectse parum esse confidendum.

[Cap. XXXVIII.] Be lihro miraculose conscvipto.

Inter universa Kildariai miracula, nihil mihi mii-a- Tlie mira- culosius occurrit quam liber ille mirandus, tempore^ ^^"^^““gj^^” virginis, ut aiunt, angelo dictante conscriptus. Con- book. tinet hic liber quatuor Evangeiiorum juxta leronimum concordantiam : ubi quot paginse fere tot figurse diversae, variisque coloribus distinctissimse.

Hic Majestatis vultum videas divinitus impressum ; Its illumi- hinc mysticas Evangelistarum formas, nimc senas, nunc °^ti<>°®- quaternas, nunc binas alas habentes ; hinc aquilam, inde vitulum, hinc hominis faciem, inde leonis ; alias- que figuras fere infinitas. Quas si superficialiter et nsuali more minus acute conspexeris, litm^a potius vide- bitur quam ligatura ; nec uUam prorsus attendes subti- litatem, ubi nihil tamen prEeter subtilitatem. Sin autem ad perspicacius intuendum ocrdorum aciem invi- taveris, et longe penitius ^ ad artis arcana transpene- traveris, tam delicatas et subtiles, tam arctas et artitas, tam nodosas et vinculatim colligatas, tamque recentibus adhuc coloribus iliustratas notare poteris intricaturas, ut vere hsec omnia potius angelica quam humana dili- gentia jam asseveraveris esse composita.

^ tempore …. conscriptus] M. C. Bb. R., &c. ; qui tempore …. conscriptus est, A.

penitius’] C. Bb. A. Ba. Eb. ; penitus, M. E. B. F. Cl.

124

TOPOGRAPHIA HIBERKICA.

Haec ’ equidem quanto frequentius et diligentius intueor, semper (^uasi uovis obstupeo, semper magis ac magis admiranda conspicio.

How it was “svritten.

22 b.

[Cap. XXXIX.] De libri compositione.

Nocte prima, cujus mane librum scriptor incboaturus fuerat, astitit ei angelus in somnis, figuram quandam tabulas quam manu prfeferebat impressam ei^ osten- dens, et dicens, " Putasne hanc figuram in prima libri " quem scripturus es pagina possis imprimere ? " Cui scriptor, de tantte subtilitatis arte, de tam ignotse et inusitatse rei difiidens notitia, respondit, " Nequaquam.” Cui angelus ; " In crastino die dic dominse tuse, ut " ipsa pro te orationes fundat ad Dominum, quatinus " ad acutius intuendum et subtilius intelligendum tibi ‘•’ tam mentis quam cori^oris oculos aperiat, et ad recte " protrahendum manus dirigat.” Quo facto, nocte se- quente iterum afiuit angelus, eandem figuram aliasque multas ei prsesentans. Quas omnes, divina opitulante gratia, statim advertens et memoria^ fideliter commen- dans, libro suo locis competentibus ad unguem scriptor impressit. Sic igitur angelo praesentante, Brigida orante, scriptore imitante, liber est ille conscriptus.

[Cap. XL.]'^

De mimndis sanctorum refugiis.

Wondci-ful Iii ulteriori Ultonise parte sunt montana quffidam, sanctu- jj^ (mibus ffrues et gruta), avesque varise, suo in tem-

aries; for ^ J • rc ^ , c • \

beasts and porc abunde nidmcant, propter reiugium et pacem non

" Hcec, Sfc."] This scction not in M.

ct] M. C. Bb. A. Ba., S<,c. Not iu 11. B. F.

’ The four chapters, XL. XLIIL, not in M.

DISTINCTIO II, CAP. XL.

125

tantum horainibus, verum etiam pecoribus et avibus birds, as ab incolis ibidem exhibitam, ob reverentiam scilicet j^en/’’’ sancti Beani, cujus ecclesia locum ilhistrat. Sanctus iste miro et inaudito niore non tantum aves, sed et avium suarum ova tuetur. Si enim ut ova rapias manum admoveas, videas protinus pullos marcidos et rubros, et tanquam eadem hora jam exclusos. Sin autem manum retrahas cum voluntate, videas iterum seu miraculose seu phantastice, conti^a naturse cursum, pullos in ova vel conversos vel reversos.

Accedant duo, inspector simul et raptor ; hic puUos, ille ova videbit.

In austrah Momonia, inter collem Brendani et mare spatiosum quod Hispaniam interhiit et Hiberniam, est locus quidam non modicus, uno ex latere fluvio piscoso, altero vero rivulo quodam inclusus : qui, ob reveren- tiam sancti Brendani, ahorumque loci illius sanctorum^ non tantum hominibus et pecoribus, verum etiam ipsis feris, tam advenis quam indigenis, refugium prfestat inauditum. Unde tam cervi, quam apri et ^ lepores, ahseque ferse, cum canes e vestigio sequentes nullatenus eflfugere se posse preesentiunt, a partibus procul inde remotis ad locum istum quantocius transferuntur." Qui ut rivulum pertransierint, canibus ibidem cursum sis- tentibus, nec ulterius insequentibus, ab omni statim periculo tuti sunt.

Mira Dei virtus, quod sanctorum meritis nec natura vorax, nec venator instigans et prseda prsecurrens, prae- dones impios et pertinaces promptam transvehunt ad rapinam.

In duobus refugiis istis, ex longo pacis usu quasi domesticse, hominum frequentiam aves et ferse non refugiunt.

1 apri eQ Not in C. Bb. A. B. An addition in R. In text of F. Ba., &c.

transferuntur’] C. Bb. A. B., &c. ; referuntur, R. F.

12G

Ex altero loci prfBclicti latere fluvins illabitur pisco- sissimus, et prrecipue salmonibus ad miraculum usque fecundissimus. Hospitalitatis namque gratia, quam sancti ibidem viri pro viiibus, immo longe supra vires, in peregrinos et advenas infatiganter exercere solebant, ad caritatis explendse tam suflicientiam quam experien- tiam piscium indulta est copia tanta. Et ne avariti?e Btimulis, ut assolet, ad emolumentum mercimoniale cupidos mortalium animos ipsa provocaret abundantia, ad mannse modum remedium est divinitus indultum, ut nunquam ultra primam capturre noctem pisces uti- liter reserventur. Quantumlibet enim sale conditi, putredini tamen semper obnoxii, insipidi permanent et insulsi : nec arte quantalibet in crastinum reservati, vel ad usura provenient ^ vel ad esum.

[Cap. XLT.] De saltii salmonis.

Salmon leap.

Prreterea fluvius iste nativam quandam rupem ti*ans- fluit et transcurrit, ubi cum impetu magno ab alto ut assolet ad ima descendit. In summitate rupis istius est modica quredam concavitas, sanctorum virorum }nanibus olim exsculpta : ad quam salmones abundanti in copia ab imis ad summa, quantum hastoe longissimpe est altitudo, saltu mirabili transferuntur, et, nisi piscis proprietas hoc exigeret, miraculoso. Hoc ctenim pis- cium geniis saltum appetit" ex natura. TJnde et a saltu salmo nomen acccpit.

’ provenient] C. Bb, A. IJ,, S<.c. ; proveniunt, R. F.

■J appetit] C. Bb. ]{. B., &c. ; cxpetit, A.

DISTINCTIO II, CAP. XLII. 127

[Cap. XLTI.]

De raodo saliendi.

Modus autem saliendi ^ et proprietas lifec est. Pisees The mode Imjusmodi naturaliter aquse cursum contra nitentes ; ° ‘^^P^^S- sicut enim avibus contra flatus, sic et piscibus contra fluctus mos est eniti ; cum obstaculum inveniunt valde prseruptum, caudam ad os replicant ; interdum ctiam, ad majorem saltus efiicaciam, caudam ipsam ore compri- munt. Dumque a^ circulo hujuscemodi se subito re- solvunt, cum impetu quodam, tanquam subita virgse circulatse explicatione, se ab imis ad alta cum intuen- tium admiratione longe transmittunt.

Similis hujus in Avenliphensi fluvio non procul a Salmon Dublinia saltus reperitur, sed non tantus. Dubihi."^

Australi quoque in Wallia, Teivensi scilicet in fluvio, Another tertius est saltus, et trium prseruptissimus. Wales^^

[Caf. XLIII.] De vita sancti Brendani.

Ea vero quse de sancto Brendano tam miraculose The mar-

referuntur, et in scriptum etiam redacta sunt ; nuanto ^^}^^^^^

•111 ’ -i •• 1 A ™iracleri of

quidem labore septenni •* navigatione mare lustraverat , St. Bren-

de angelorum multiformi in specie visitatione ; de pas-

chalis solemnitatis supra monstruosam maris beluam

annua per septenne spatium celebratione ; de miserrimi

illius, nec miserabilis tamen, Judfe proditoris in scopulo

marino positione, et privilegiatpe lucis beneficio, relega-

" This, of the way in which the 1 ^ septenni"] C. Bb. R. B., &c. ; salmon leaps, ■will occur again in septennali, A. the Itinerarium KamhricE, ii. 3. •* luntrauerat] ‘A. R. B. F. ; lus-

a] C. Bb. Ba. Cl, &c. Not in traverit, C. Bb. Ba., &c. A. R. B. F. I

128 TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

tione simul efc religatione ; denique post longos et In-

fatigabiles labores, desiderafcissima paradisi terrestris

visione, et divina opitulante gratia prospere demum ad

propria reversione, incredibilia nimirum videri possent ;

Mar.ix. 22. nisi quoniam " credenti omnia sunt possibilia;" et

Ps. cxxxiv. quoniam ^ " omnia qupecunque voluit Dominus fecit in

‘■ " ccelo et in terra, in mari, et in omnibus abyssis ; "

Ps. Ixvii. et quia ‘•’ mirabilis Deus in sanctis suis," et magnus in

omnibus operibus sui.s, semperque mundi extremitates

novis quibusdam prodigiis pollent, tanquam in publico

dignitatem observans, iicentius natura ludat in privato.

H?ec autem si quis audire gestierit, qui de vita Bren-

dani scriptus est libellum legat.

[Cap. XLIV.]

Miracula nostri temporis. - Be crnce DuhlinicB loquente, et testimoninm veritati ‘perldhente.

The speak- Nunc ea quoe circa moderna contigerunt tempora filfat"’^^’ explicemus. Dublinipe, in ecclesia Sanctfe Trinitatis, Dublin. est crux quaedam virtuosissima, vultum prseferens Cru- cifixi. Hsec non multis ante adventum Anglorum annis, Oustmannorum scilicet tempore, pluribus audi- cntibus sacrum os in verba resolvit. Contiijerat enim quemdam civium super contractu quodam eam solam testem et quasi sponsorem invocasse. Processu vero temporis, eo, quocum ^ contraxerat, pactum ^ penitus inficiante, et pecuniam quam ejus fidei crediderat con-

" et quanium …. abi/ssis"] Not in W. In margin of C. Bb. In text of A. K., &c.

crucifix is repeated in the Gemma Ecclesiastica (Vol. ii. 155), ■with additional matter.

2 Miracula nostri temporis’] This i ^ quocum’] C. Bb. R. B. F. Ba.

a part of the heading in R. F. only. Cl. ; cum quo, M. A. Kb. Gem.

It is in B., but as amarginal rubric, Eccl.

separate from the heading De cruce, I ■• pactumj Not in R. B. F. ^r. This account of the speaking ,

DISTINCTIO II, CAP, XLIV, 129

stanter abnegante, de censura civium, ironica tamen quam seria magis, astantibus ad hoc in ecclesia prse- dicta multis et audientibus, crux adjurata et obtestata testimonium perhibuit veritati.

[Cap. XLV.]

De eadem cruce immobili facta.

Comite Ricardo ^ primo Dubliniam cum exercitu It refuses veniente, cives, mente malorum plerumque pr?esaga, jnovcd. casum civitatis metuentes, et de defensione diffidentes, cum fugam jam navigio maehiuarentur, crucem illam secum ad insulas asportare volebant. Quod cum omni conamine et diligentia eftectui niancipare tentassent, totius civitatis populus nec vi nec ingenio eam a loco movere potuerat.^

[Cap. XLVI.]

De denario cmci ohlato his resiliente,^ et tertio post 23 b. confessionem remanente ; et ocreis ferreis mira- culose restitiitis.

Capta ^ vero civitate, cum sagittarius quidam inter Refuses a alios denarium ad crucem obtulisset, revertens, eundem ^^°"^ ™°^ statim post se volantem a tergo suscepit. Cui iterum guiity of eundem resumenti, et ad crucem reportanti, videntibus ^^^^^ ^^*’" et admirantibus multis, idem evenit. Tum vero coram omnibus confessus est, se domos archiepiscopi intra ecclesice illius septa eodem die spoliasse. Et sic, pcBni- tentia super hoc ei injuucta, redditisque universis quas

1 This chapter also in Gem. Eccl. (p, 155), where " Comite Ricardo " Strigulensi." This miracle is mentioned in Expug. Hihern. i. 1 7, under A.D. 1170.

2 potueraq M. C, Bb. A. B, Ba.

Cl. Eb. ; potuerant, R, F. Gem. Eccl.

^ De dcvario resiliente’]

This all the heading in R. B. F.

The miracles of this chapter also in Gem. Eccl. (p. 156, 157.),

130

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

ei obvenerant, tertio clenarium cundem cum timore

magno et reverentia acl erucem retulit. Qui et ibidem

tum demum sine motu permausit.

Ilowit Item Keimundo, comitis Ricardi tunc constabulario,

punished a . • ‘j j <» -t r r l

perjurer. cum juvenis quidam de lamilia sua lerreas ocreas furto

sustulisset, tota ejusdem familia in ecclesia Sanctfe

Trinitatis super crucem prsefatam se ab hoc facinore

sacramento purgavit. Nec multo post, juvenis ille re-

versus ab Anglia quo secesserat, nemine de ipso hoc

suspicante, ad pedes Reimundi macilentus et miser se

prostravit, de scelere perpetrato et satisfactionem offe-

rens, et veniam qua^rens. Confcssus est etiam palam

et publice, se tantam a cruce persecutionem perpessum

fuisse, ut post perjurium semper ci in collo gravi cum

pondere jacuisse videretur, ita ut nec postmodum dor-

mire, nec requiem uUam habere potuisset.

His igitur, aliisque virtutibus, et signis variis, in

primo nostrorum adventu, crux ubique veneranda se

venerabilem hic exhibuit.

[Cap. XLVII.]

De ijhvenetico ajmd Fernas, verhis de ‘prceterito fiduva

prcedicente.

Thepro- Tempore quo filii Mauricii castrum apud Fernas madman at obtinuerunt,^ juvcnis quidam de corum familia, Fantas- rems. ticus agnomine vocatus, cum ecclesiam Sancti Maidochi spoliasset, in phrenesim raptus statim insanivit; et, nescio quo spiritu ductus, prophetizare ^ ccepit, et verbis de prreterito futura piwdicere.^ " Video," inquit, " ho- " mines nostros interfectos ; " plures etiam ex nomine designabat ; " et castelkim omnino destructum ; et jam

’ This in A.D. 1176. E.rpji<,. Jlihern. ii. 15.

prophetare, W. A.

^ prcedicere’] C. Bb. A. R. &c.;

diccre, M. W. In II, Ihc wording of the clauseis ditlerent, " ct futura " nnilta prscdicere."

DISTINCTIO II, CAP, XLVII. 131

" non est hic." Sic ergo quotidie, non sine magna cunctomm admiratione, vociferabat. Nec cessavit donec hostili invasione cuncta in brevi, sicut prsedixerat, sunt completa.

[Cap. XLVIII.]

Dc sagittario, qui sepcm Brigidw transiliit, insaniente ; et alio tihiam amittente.

Apud Kildariam sagittarius quidam de familia Ri- Vcngcance cardi comitis, sepem transiliens, ignem Brigidre ore der"on^St sufflavit. Qui statim resiliens, dementire ^ coepit ; et Bridget’s cuicunque obviabat, insufflans in os ejus dicebat, " Viden ? Sic ignem Biigidse sufflavi." Sic quoque per domos totius villre discurrens, ubicunque ignem in- venit eadem verba ingeminans, eum exsufflavit. Tan- dem vero captus a sociis et ligatus, rogavit ut ad aquam proximam duceretur. Ad quam ductus ore desiccato tantum exhausit, quod inter manus eorum medius crepuit et exspiravit.

Alius vero, ut ad ignem intraret, cum tibiam alteram trans sepem jam posuisset, et a sociis tamen retractus esset et retentus, pes ille cum crure statim exaruit. Unde et postmodum, quamdiu vixit, claudus et imbe- cillis permansit.

[Cap. XLIX.]

De tritici semine, per^ imprecationem Coreagiensis episcopi non proveniente; et anno sequente in siliginem^ miraculose converso.

Cum apud Corcagiam miles quidam terram Sancti Miraculous Phinbarri citra prsesulis assensum occupasset, et aratam ^ro"^of°^ ^

wlieat ;

1 dcmentire’] H. C. Bb. A. R., &c. ; demens ire, M. Camden has " demens esse."

per iinp. Corc, episcopi’] Not in Pv. B. F.

3 iti siligtnem’] So all the MSS., but it must be Avrong. Camden has " e siliffine."

I 2

132

and resto- ration the next veur.

tritici semine jam pei’funderet, accedens loci illius epi- scopus, ex parte Dei et sanctorum ecclesise suse pro- liibuit, ne terram illam amplius vel violenter occuparet vel seminaret. Quod cum miles prsetermittere nulla- tenus voluisset, revertens episcopus cum lacrimis inquit ;^ " Deum omnipotentem oro, ut nunquam tibi ad messem " seinen istud proveniat." Contigit autem eodem anno in campis illis, toto civitatis populo vehementer admi- rante, non tantum in spicam non prosiluisse, sed nec in berbam vel granum unum germinasse.

Anno vero sequente, aliis ibidem cum prsesulis as- sensu siliginem seminantibus, frumentum purum et sili- gini penitus impermixtum in autumno messuerunt : vel siliginis grano in tritici naturam miraculose con- verso, vel potius prioris anni semine, tunc non pro- veniente, usque in anni secundi messem sancti viri meritis reservato.

[Cap. L.]

De Philippo Wigornieiisi, apud Archmaciam passione p)ercusso ; et Hugone Tyrello divinitus fiagellato.

Philip of Cum apud Archmaciam, beati Patricii sedem, et

ter^r^un pi’opi’ium totius Hibemise primatife locum, Philippus

ishment.for Wigorniensis quadragesimali tempore^ exercitum dux-

at^Amagh ^^^^^> ^^ ^^ diebus sacris a clero sacro tributum non

modicura violenter extorsisset, revertens cum spoliis et

auro, non procul abinde subita passione percussus vix

evasit.

And Hugh Hugo vero Tyrellus cacabum magnum, qui conventus

^ ‘^ ‘’■ clericorura fuerat, cum totius cleri maledictione ad

" inqiiit"} This the last word of fol. 23b in K. After which all is missing, until early iu preface of third Distinction, iti/ra, p. 138. Oue folio is lost. Manuscripts B. and F.,

we may feel safe, •will give us the readings of this lost part of R.

Tliis in the Lcnt of 1185. Ex- pui). Hibern, ii. 25.

DISTINCTIO II, CAP. L.

133

Luvensem ’ secum civitatem asportavit. Sed eadem nocte, igne proprio hospitio ejusdem accenso, equi duo qui cacabum traxerant,^ cum aliis rebus non paucis, statim combusti sunt. Pars etiam villse maxiina ea occasione est igne consumpta. Quo viso, Hugo Tyrel- lus mane cacabum inveniens prorsus illsesum, poeni- tentia ductus Archmaciam eum remisit.

Episcopus vero Luvensis, tunc praesens existens, de The pre- eodem Hugone multis de exercitu audientibus dixit ; theTisbop " Homo iste hoc anno magnum infortunium ^ indubi- of Louth. " tanter incurret. Nunquam enim tot bonorum viro- " rum lacrimse, nunquam tot maledictiones sunt frustra " prolatse." Quod et ei, per discordiam inter ipsum Its fulfil- et Hugonem de Laci suis instigantibus exortam, unde et regnum fere totum turbari coeperat et perverti, anno necdum* completo vidimus evenisse.

ment.

[Cap. LL]

t)e molendino, quod nec diehus dominicis, nec de furto vel rapina quicquam molit.

Apud Ossiriam est molendinum sancti Lutheriii The pious abbatis : quod diebus dominicis nihil,^ de furto vero ^^ Lu_ vel rapina nunquam moht. them.

1 Luvcnsem’] M. C. Bb. A. F., &c. ; Lugdunensem, B. And so, at beginning of next section. " Lug- " dunensis " is the reading of the ea,rly and good MSS. in Expug. ii. 25. It is an attempt to Latiuize the Irish name of Louth, Lugh- madh.

2 traxeranf] M. C. Bb. A. B. F. ; extraxerant, Ba. Cl. Hb. Rb.

•* incommodum, M. But " infor- " tunium," H.

4 necdum’] M. C. Bb. A. Ba., &c. ; nondum, B. F.

nihil moUt, M.

134

TOPOGKAPHIA HIBEKNICA.

[Cap. LII.]

Dc molendino quod femince non intrant.

St. Fe- In Media apud Foveram est molendinum, quod

atForc; ’ ^^anctus Pliecliinus in latere cujusdam saxi miraculose

not to be nimis ^ manibus suis exsculpsit. Hoc, sicut et ecclesiam entered by ,• • ,- t • , , -xt • • •

women. sancti istius, mulieres non mtraut. JNec in minori reverentia moleudinum istud ab indigenis, quam una ccclesiarum sancti ejusdem liaberi solet. Contigit autem, Hugone de Laci exercitum per locum illum ducente, sagittarium quendam mulierculam violenter attractam in ipso molendino libidinose violasse. Qui repentina ultione igne infernali in membro percussus, usque in ipsum corpus statim exarsit, et nocte eadem exspi- ravit.^

Punish- nient of a ravisher.

[Cap. LIIL]

De duohus equis, qui avenam de eodem molendino raptam comedentes statim interierunf.

Death of Iterum exercitu ibidem pernoctante, annonam quam

wIk) haT^’ ^^ ecclesiis et molendino passim rapuerant Hugo dc

eaten grain Laci totam restitui fecit, prreter pauculam avenfe parti-

this^milT"^. culam de molendino surreptam,’^ quam coram dextrariis *

suis duo milites occulte reliquerant. Quorum unus, in

insaniam versus, eadem nocte in stabulo confracto

cerebro interiit. Alter vero mane, milite qui ei in.si-

debat alios qui annonara reddiderant super licta reli-

gione deridonte, subita et improvisa morte juxta latus

Hugonis de Laci, vidente et admirante majori exercitus

parte, obiter occubuit.

^ miraculose nimis^ Not in M. A. InC. Bb. B. F.,&c.

Tliis, and the death of the two horses of the next chapter, are men- tioned as " miracula magna " in

Expucj. Hihcrn. ii. 22 (end), circa 1178-80.

^ de molcndino surrcptam’] Not in M.

’ duobus dextrariis, M.

las.

DISTINCTIO II, CAP. LIV. 135

[Cap. LIV.] De sagittariis^ apud Fineglas divinitus condxmnatis.

Contigit quoque temporibus nostris, Jove prseter Punish- solitum in Hibernia tonante, et rege Henrico ^ ibidem ^■^^ ^^^^.^^ fulminante,^ plurimas saoittariorum turmas in vico quo- legious dam arcliipraesulis Dublinensis, cui nomen Fineglas, Ymgla ’ aliquamdiu forte moram facere.* Qui et statim in fraxinos, et taxos,^ arboresque varias, quas nobilis abbas Cbenachus, aliique viri sancti, quorum frequens religio locum illustraverat, propriis manibus quasi ^ ad ornatum. ecclesisB circa coemeterium olim plantaverant, enormiter et irreverenter destevire coeperunt. Cum enim silva propinqua fuisset, non insolita ^ populi pravi malitia, et hominum officii illius intemperantia, prsedictas ar- bores, quasdam frondibus mutilatas, alias vero stirpi- tus avulsas, omnes fere in brevi igne consumpserunt. Et vere officium illud et ab officiendo non per anti- phrasin sed proprie dictum. Talibus enim ascripti officiis, officiosissime semper potius officere parati sunt quam proficere,

Sed incontinenti adeo divina indignatione, seu verius dignatione, quse sibi vindictam reservari jubet, et sanc- torum suorum injuriam vindicare dignatur et in terris, subita quadam et singulari pestilentia percussi sunt, ut

’ This cLapter not iu M. In margin of C. In text of Bb. A. B., &c.

re(je Henrico] A. F. Ba. CL, &c. ; Anglorum rege, C. ; rege (by itself), B. " Henrico " tlierefore ■was probably in margin of R. The clause " et rege . . . fulminante " not in Bb.

3 fulminante’] A. B. F. ; moranto C. ; expeditionem agente, Ba. Ci. Hb. Kb.

*facere] C. Bb. A. B. F. fecisse, Ba. Cl., &c. This was in the winter of 11 71-72. Expug. Hibern. i. 33 (end).

5 et taxos] Not jn B.

^ quasi’] C. Bb. Ba., &c. Not in A. B. F.

7 After insolita, Camden has " sed insolenti tamen." It is in no MS.

136

TOPOGRAPHIA HIDERNICA.

Ov. Her.

xvii. 166.

Lucan, Phars. ii. 689.

Amos ix. 1-4.

Abd. 5.

JoD. i. 9.

pars eorum maxima intra paucissimos dies eodem in vico miserabiliter expirassent, districti Judicis examine ubi deliquerant foro subjacentes.

Pars vero residua, cum navigio fugye prsesidium attentasset, naufragio submersa, eundem in extremis tam terrse quam maris Dominatorem invenit : cujus quidem a facie nec fugere quis potest nec effugere.

" Quo fugis ergo manum regis gens impia regum? ‘•’ An nescis longas regibus esse manus ? " Quia,’

" Quo fugis ex illo, qui claudit cuncta pugillo ? " Sed

" Inter ^ mille modos mortis, mors illa timori est

" Qua cceiiere mori,"

Sic igitur summi verique Tonantis iram, quam pra- vitas in terris provocavit, Neptunus in undis vindi- cavit.

Audi ^ namque prophetam Amos : " Non erit fuga eis, et qui fugerit ex eis non salvabitm-. Si descen- derint usque ad infernum, iude manus mea educet eos : et si ascendci-int usque ad ‘^ coelum, inde detra- ham eos. Et si absconditi fuerint in vertice Car- meli, inde scrutans auferam eos, Et si celaverint se ab oculis meis in profundo maris, ibi mandabo serpenti, et mordebit eos. Et si abierint in captivi- tatem coram inimicis suis, ibi mandabo gladio, et occidet eos : et ponam oculos meos super eos in malum, et non in bonum." Audi et Abdiam : " Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter sidera posueris nidum tuum, inde traham te, dicit Dominus." Item et super Jonam, a facie Domini fugientem et tamen hsec dicentem, " Dominum Deum coeli ego timeo, qui

" Quia . . . pugillo"] Not in C. Bb. A. 13. In F. B&., Scc. It was, thcrefore, in margin of 11.

2 Lucan has, " Millc inodos inter " leti, mors una, &c."

•* Audi, Sfc.J llest of this chapter not in C. Bb. A. B. In F. Ba., &;c. It was therefore, in margin of R.

•• ad} F. Ba, ; in, 01. Hb. llb.

DISTINCTIO II, CAP. LIV.

]37

" fecit mare et aridam," leronimum ^ audi : " Cum con- Hieron. in " fiteatur Creatorem maris et aridic, cur aridam relin- " quens arbitratur^ Creatorem terr?e, si Conditorem " maris, in mari se posse vitare ? " Audi et psalmis- tam : " Si ascendero in coelum, tu illic es : si descen- T^s.

1 . A -1 r,- CXXXVUl.

" dero ad infernum, ades. Si sumpsero pennas meas 8_io. " diluculo, et habitavero in extremis maris, etenim " [illuc] ^ manus tua deducet me, et tenebit me dex- " tera tua."

[Cap. LV.]

Qiiod sanctl terrco istius animi vindicis esse

videntur.

Hoc autem mihi notabile videtur, quod sicut nationis Asthemen istius homines hac in vita mortali proe aliis gentibus ia„(j ^^ impatientes et prsecipites sunt ad vindictam, sic et in the saints

. , , . . , . • 1 • 1 • • seem to be

morte vitan mentis jam excelsi, prae anarum regionum prone to sanctis, animi vindicis esse videntur. revenge.

Nec alia’* mihi ratio eventus hujus occurrit, nisi quoniam gens Hibernica castellis carens, prsedonibus abundans, ecclesiarum potius refugiis quam castrorum municipiis, et prajcipue ecclesiastici viri, seque suaque tueri solent, divina providentia simul et indulgentia, gravi frequentique animadversione in ecclesiarum hostes opus fuerat. Ut et sic ab ecclesiastica pace impiorum pravitas procul arceatur, et ipsis ecclesiis ab irreverenti populo debita veneratio vel serviliter exhibeatur.

_Explicit Distinctio secunda^.’]

^ leronimtm’] F. Cl. ; Super quod leronimuni, Ba. Hb. Eb.

arbitratur . . . se posse] F. ; arbitratur se conditorem maris in mari se posse, CI. And so Ba. Ilb. Rb. ; but without the second " se."

3 illuc-] Not in F. In Ba. Cl. Hb. Rb., -with Vulgate.

■* Nec alia, §*c.] Rest of chapter not in M. In margin of C. In text of Bb. A. B., &c.

This explicit in Ba. only.

138

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

INCIPIT DISTINCTIO TERTIA, DE TERRiE ISTIUSi HABITATORIBUS.

The inha- De cetero tempus esse videfcur, ufc ad primos teiTse thiUand to ^^^^^^ liabitafcores, singulosque sigillatim diversarum

be nov^ natiouum adventus, stilum vertamus ; qualiterque et

treated of. m i.*i i j • j. j.

quibus ex partibus buc advenerint, quantamque moram

24, in insula fecerint, quove ^ tenore defecerint, quam

brevius et luculentius poterimus explicemus. Compe-

tens enim ordo deposcit,^ ut postquam terram ipsam

in oceano fundavimus, situm et naturam, variasque

animantium ejusdem tam proprietates quam defectus,

rerumque novitates ‘^ enodavimus, tandem hominem

ipsum, tanquam digniorem operis partem, et cujus

gratia de ceteris disseruimus, introducamus ; ejusque

mores efc modos, variosque juxfca forfcunse vices rerum

evenfcus, usque ad nosfcra jam tempora declaremus.

Ut,^ sicut laudabili antiquorum industria nostri fcem-

poris aucfca sunt studia, sic, longe licet inferiore lyra

calamoque fragili, dispari nimis et valde dissimili, ut

magnis componi parva solebant, nostra quoque dili-

gentia posterorum studiis aliquid adjiciatur : ne per

ignaviam et socordiam tempora ducamus otiosa, et non

tanquam communi omnium commodo, sed nobis solum.

1 istius] M. Bb. A. B. P. Ba., &c. ; illius, C. CI.

quove’\ llere R. conies in again. Supra, p. 132, note (1).

a deposciq C. Bb. R. B., &c. ; videtur, M. A.

" rcrumque novitates"] Not in M. A. In C. Bb. R. B., &c.

^ Ut, §•£.] This Bection not in

DISTINCTIO ill, PK^FATIO.

139

inutiliter et’ tanquam bestiae, sine causa^ nati vide- amur. 0 quam pra3clariore, quam prsecellentiore prse- diti sunt animo, qui pretiosum illud Dei donum, nobi- lem scilicet et incomparabilem scientias thesaurum, non abscondunt ! Sed larga potius laudabilique liberalitate, cunctorum mentibus vel dicendo vel scribendo gratis acceptum cum sui incremento gratis impendunt ; lucu- lentam quoque,^ multaque lucubratione plurimum ela- boratam sapientise lucernam, ut omnibus in commune deducta pulchrius elucescat, palam exponunt. Sic et eorum digne commendanda videtur intentio, qui, quo- niam breves dies liominis sunt et tempora transitoria, propensius vigilant et elaborant egregio aliquo facinore memoriam sui in aevum extendere, dignisque virtutum titulis perlongam facere ; vel potius, quoniam momen- tanea est vita mortique accommoda, qua spiramus et exspiramus, perpetuam sibi mortique penitus imper- mixtam, spirabilem scilicet et inexspirabilem, bonorum operum studiis comparare.

[Cap. I.]

De ‘prhno adventiL ; Cmsarce scilicet, neptls Noc, ante diluvium.

Juxta antiquissimas igitur Hibernensium historias, And firsf, Cajsara neptis Noe, audiens diluvium in proximo futu- ^f ca;sara, rum, ad remotissimas occidentis insulas, quas necdum the grand- quisquam hominum habitaverat, cum suis complicibus of Noah, fugam navigio destinaverat ; sperans, ubi nunquam *^^ y^^^ peccatum perpetratum fuerat, diluvii vindictam locum flood. non habere. Amissis itaque quas in comitatu habebat naufragio navibus, una, qua cum viris tribus et quin- quaginta mulieribus vehebatuv, nave superstite, primo

» ef] Not in C.

2 sine caitsa’] C. Bb. A, Ba., &c, Not in R. B. F.

’ luculentam quoqiie] C. Bb. E. B., &c. ; luculentamque, A.

140

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Intra, Cap. XIII.

ante diluviura anno ad Hibernica litora forte devenit. Sed lieet acute satis, et laudabili in femina ingenio, fatalitateui declinare statuerit, communem tamen inter- itum et fere generalem nuUatenus potuit evitare. Litus igitur, in quo navis illa primum applicuit, navi- cularum litus vocatur ; et in quo prtefata tumulata est Csesara, usque^liodie Csesai^as tumulus^ nominatur.

Verumtamen cunctis fere per diluvium jam deletis, qualiter rerum istarum, et tam eventus “^ quam adventus memoria post diluvium retenta fuerit, non indignum videtur dubitatione. Sed qui historias istas primo scripserunt, ipsi viderint. Historiarum enimvero enu- cleator venio, non impugnator.

Sed forte in aliqua materia inscripta, lapidea scilicet ^ vel lateritia, sicut de arte musica legitur ante diluvium inventa, istorum memoria fuerat reservata.

[Cap. IL]

jDe secundo adventu ; Bartholani scillcet, trecentls annis ])Ost diluvium.

Secondly, Trecentesimo vero post diluvium anno, Bartliolanus,^

ofVa^tho- ^^^’^ ^^^”’^’ ^^® ‘^^“Te Japhet^ filii Noe, cum tribus 24 b. filiis suis eorumque uxoribus, vel casu vel industria,

lan, A.M. hoc est, vel errore vipe vel optima opinione patriae, Hibeniife litoribus fertur appulisse. Erant autem tres lilii ejus Languinus,*’ Salanus, Ruturugus. Qui cum

’ Casara timulus, ^c.] Against this, in niargin of Bb., is " ^ilarmer- " tou,” in a much later hand.

eventus . . . adventus’^ C. Bb. K. B., &c. ; eventuuni . . . advcn- tuum, M. A.

a sciUcct’] M. C. Bb. A. Ba., &c. Not iu K. B. ^.

■’ " Partholan " of Irish writers. According to the chronology of thc

Four Mastcrs, his arrival was in A.M. 2520.

■• Japhct^ C. B. Ba. Cl. ; Ja- phs, A. ; Jaseph, M. R. F., and Bb. originally, but altered.

" Lanifuinus’] C. Bb. K. B. Ba., &c. ; Langninus, M. A. Ile is calicd " Laighlinne " by the Four Mastcrs.

DISTINCTIO III, CAP. IL

141

nominum suorum indicia rebus largirentur extantibus, perpetuam sui ^ memoriam et quasi vivacem quandam praesentiam sunt inde sortiti. A primo enim filio Lagilini stagnum, a secundo mons altissimus, qui illi imminet mari quod Hiberniam interfluit atque Britan- niam, Salanga^ nominatur. Cujus ad radices quia longis post temporibus sanctus Dominicus ^ nobile rao- nasterium construxerat, mons Dominici jam usitatius nomen liabet. Rutarugus vero, qui duobus tertius successerat, Ruturugo nomen stagno donavit.*

Sub lioc autem Bartholano gestorum pauca rejDerimus insignia : ac non alia fere, nisi vastissima quatuor stagna subito ex terrse visceribus eructantia, quatuor nemora studio agriculturre succisa et radicitus avulsa, atque in campestrem puritatem non sine magno mul- torum sudore redacta. Eo enim temporis tota prope- modum terra, praeter montana qusedam et ipsa raris- sima, silvis immensis et fruticosis ^ nemoribus fuerat obsita ; ut, ubi exercerentur aratra, campana planities vix inveniretur. Sed etiam adhuc hodie, respectu sil- varum pauca sunt liic campestria. Bartliolanus vero, cum filiis suis et nepotibus, non mediocriter tam in rerum successibus prosperari coepit quam successionibus, Nam ab adventu eorum postquani trecentorum annorum evohitus est circuhis, ad novem iam milia virorum successionis su^e traditur numerus excrevisse.

Tandem vero in bello magno quod cum gigantibus gessit potitum victoria, quia mortahum prosperitas nescit esse perpetua, et quoniam

" Faciles dare summa Deos, eademque tueri Lucan,

" Difficiles ; " J,Y^ ’ ‘-

’ 511.

1 SM j] M. C. Bb. R., &c. ; sibi, A.

2 SalangaP^ M. C. Bb. A. B. Ba., &c. ; Salango, R. F.

3 BominicusA^ M. C. Bb. A. B. Ba., &c. ; Domicius, R. F. So also Domicii. " Domhaiigart " in Irish, Anglicized to “Donard.” His

mountain, once Slieve Slange, is Slieve Donard, in tbe Mourne range, Co. Down (Dr. Reeves).

•> donavii\ R. B. F. Ba. Rb. ; donabit, CI. ; donabat, M. C. Bb. A.

s fruticosisl H. C. Bb. A. R., &c.; fructuosis, SI.

142

TOPOGRAPHIA niBERXICA.

Lucan, Phars., i. 81.

Ibid. 70.

et quia

" Summis hunc Numirica rebus " Crescencli posuere modum ; "

" In se ^ magna ruunt ;" " Summisque negatura " Stare diu, nimiumque graves sub pondere lapsus,"

A.M.2820 subit£6 pestilentise, et ex aeris forte corruptione, de Masters) interemptorum gigantum cadaveribus exorta, eum cum omnibus fere suis abolevit" eventus.

Ex illa namque mortalitate solus fertur evasisse Eu- anus. Qui scilicet Ruanus, ut antiquse referunt liisto- ria3, per multa, et plura quam de facili credi possit, annorum curricula, usque ad tempora beati Patricii reservatus, et ab eo baptizatus fuit. Hic verus, ut aiunt, Hibernicae historipe relator, cuncta gentis gesta, a memorise sinibus prco nimia antiquitate abolita, sancto Patricio replicabat. NihU enim tam fixum N" Ruanum commu- animo, quod neglectu et tempore non

nem vita; terminum ex- , , . tt- •! t-» t i

cessisse. obsolescat. Hic quidem Kuanus, licet

a morte vivendi quidem inducias extorserit, pacem tamen non impetravit. Licet enim ultra communem et consuetum fluxjB ac momentanese vitse terminum mortem ^ longe distulerit, debitam tamen miseraj carnis fatalitatem non evasit.

Ruanus* iste, prout in^ Hibernicis historiis coUigi potest, longe trans omnem antiquorum patrum longse- vitatem, licet incredibile valde videatur, et calumnia) obnoxium,^ mille ‘^ et quingentis annis vitam produxit.^

’ In se mcKjna rnunt] TLis, in Lucan, is flie fir.st part of tlie last quotation, 1. 81.

abokviq II. B. F. Ba. Cl. Rb.; aboleljat, M. C. Bb. A.

■’ mortem’] Not in M.

•’ Huamtx, SjC.] This sectlon nct in M.

•’ ii,’] C. Bb. A. B. ; ex, R. (but altcred), F. Ba., &c.

^* et calumnice obnoxiuml Not in C. Bb. A. B. In raargin of R. In text ofF. Ba., &c.

’ mille et quingentis] C. Bb. A. B. ; multis, R. F. Ba., &c.

8 produxit] C. Bb. A. K. B. F. ; produxisse perhibetur, Ba. Cl, &c.

DISTINCTIO III, CAP. III.

143

1 sao] M. C. Bb. A. Ba., &c. ; sua, K. B. F.

do7icc^ Omitted in A.
Stai-ium’] H. C.Bb.R. B., &c.; Staruum, M. A. He is called " Sdani " by the Four Masters.

4 e<] M. Bb. A. B. F., &c. Not in C. B. Ba.

5 This line seenis to be an adap- tation from Ovid, Her. xvii. 1 30, " Tarda solet magnis rebus inesse " fides."

[CAP. III.]

De tertio adventu; Nemedi scilicet, a partihus Scithiw, cum quatuov filiis suis.

Prsefato igitur Bartholano, cum omni successione sua, The third acerbse continuseque pestilentiso mucrone detrito, ali- un^er^’ quamdiu terra suo ^ nudata cultore remansit : donec ^ Neimhidh ;

• .. . . • • A M ^850

Nemedus, Agnorainii filius, natione Scithicus, cum (Four" quatuor filiis suis, ad desolatse litora terrae devectus Masters). est. Starium,^ Gerbanelem, Anninum, Fergusiumque, filios hic habuit, In cujus Nemedi temporibus, quatuor stagna subito inopinatoque impetu emersa, multa nemora et silvse in campos et plana sunt redacta. Hic cum piratis, qui Hiberniam graviter depopulari consueve- rant, quatuor beUa gessit crudelissima. Cui ubique cessit victoria. In quadam tamen australis Hibemise insula diem obiit : quam et sui nominis perpetuam fecit heredem.

Fiiiorum autem Nemedi, nepotum, abnepotumque successio, in brevi generis numerositate in tantmn ex- crevit, ut totam fere insulam longe abundantius solito per omnes ejus angulos adimplessent.

Sed quoniam

" Plus gravitatis habent res, quae cum tempore " erescunt ;" et*

" Rara^ solet subitis rebus inesse fides,"

sicut subito in tantam excreverant multitudinem, sic subitis et inopinatis rerum eventibus, et casu longe citiore quam ortu defecerunt. Bellis namque frequen-

144

TOPOGRAPHIA HIBEENICA.

tibus

quse

cum

gigantibus

gesserant, quibus tunc temporls abundabat insula, variisque incommodis ^ et infortuniis, maxinia -pars in brevi deleta fuit. Pars vero residua, tot imminentia ea tempestate malorum" incommoda fuga3 priTesidio declinantes, partim Scitliiam, partim Greciam navigio petierunt. Ducentis igitur et sedecim {mnis Nemedi generatio Hiberniam tenuit. Et dueentis postmodum annis’^ vacua fuit.

[Cap. IV.]

Ve quarto adventu ; quinque scilicet fratrum et filiorum Dela.

The fourth His itaque seriatim lioc tenore corapletis, tandem

und"/tbe ^^"^^^6 duces, ct hl germani fratres, filii scilicet Dela,

five sons de prasdicti Nemedi posteritate quse in Greciam seces-

a.m!32gg serat, in Hibernia applicuerunt. Et eam vacuam in-

(Four venientes, in quinque portiones ?equales inter se divise-

runt : quarum capita in lapide quodam conveniunt

apud Mediam juxta castrum de Kilair;^ qui lapis et

umbilicus Hibernije dicitur, quasi in medio et medi-

tullio terrfe positus. Unde et Media pars illa Hiber-

niee vocatur, quia in medio est insulse sita. De quinque

tamen partibus illis famosis, quarum nomina supra

posuimus, nulla est hsec.

N^ hos quinque fra- Cum enim prc^Bdicti fratres quinque,

fueTorlire: divi° ^1^^^!^«^^ Gandius, Genaudius, Sangan-

dius, Rutberaigus, et Slanius, in quin-

que partes insulam divisissent, qua?libet partium illarum

suam in Media portiunculam habebat, lapidem prsefa-

tres

quinque portione:

sisse

1 incommodis et infortuniis’] C. Bb. R. B., &c. ; morbis et pestilen- tiis, M. A.

2 mahrum’] M. C. Bb. A. Ba., &c. ; multoruni, IX. B. F.

3 annis’] Omilted in A.

Kilair, qui lapis] M. C. Bb. A. R., &c., Ba., &c. ; de Kilu, qui

lapis lapis, Cl. In Irish, Cill-air; now Killare in “West-^Ieath. Ac- cordiug to a note in Camdrensis Eversus (i. 415, f.), tliere is a verj’ large stone now on Usny hill in this parish, ■where the provinces met.

DISTINCTIO III, CAP. IV. 145

tam contingentem ; quia terra illa a principio optima fuerat, tam campestri planitie quam fecunda fruguni fertilitate. Unde et nullus eorum quinque expers ipsius ’ esse volebat.

[Cap. V.]

De primo Hihernice monarcha, scilicet Slanio.

Processu vero temporis, fortuna variante vices, et Slainge be- in brevi ut assolet multa pervertente,^ Slanius solus ^^a^jf^^ totius Hibernise monarchiam obtinuit. Unde et primus of Ireland. Hiberniae rex nominatur. Hic primo quinque portiun- culas Medise redintegravit, et in unum conjungens mensje regali appropriavit. Unde et a principalibus illis quinque portionibus, per Slanium ut dictum est jam mutilatis, usque hodie segregata separatim per se Media jacet.

Nec tamen quantum terrse una illarum quinque, Extent of

tantum continet ista ; sed solum medietatem. Cum ^^® P’”""»

vmces 01

enim a tempore Slanii, quselibet illarum quinque par- Ireland. tium triginta duos cantaredos continuerit, sedecim tantum ^ Media contenta fuit.

Est ergo numerus omnium cantaredorum Hibernise clxxvi."*

Dicitur autem cantaredus, composito et vulgari voca- A Can- bulo, tam Britannica quam Hibernica lingua, tanta terrse portio, quanta centum villas continere solet.

Cum igitur ex his fratribus, et eorum successione, novem successerint reges, parum tamen et circiter annos triginta tantum regnaverunt. Slanius vero in raonte quodam^ apud Mediam tumulatus est ; qui et ab ejus nomine nomen accepit.

1 ipsius^ M. C. Bb. A, Ba., &c. ; illius, E. B. F. Cl.

^ pervertente] R. B. F. ; perver- tens, M. C. Bb. A. Ba. Cl., &c.

^ tamen, M. 1 1. 415 ; but see supra, p. 141.

Ixxx. et xvi., M.
Slieve Slainge, now called Slieve Donard, in present county Down. So note (e) to Camb. Evers.

14G

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

25 b. Fifth co- lony,under the four sons of king Mi- lidh, from Spain ; A.M. 3500 (Four Masters).

[Cap. VI.]

De quinto adventu ; quatuor scilicet Jiliorum Milesii regis,^ de partihus Hispanice. Et qualiter Heri- mon et Heberus regnum inter se diviserunt.

Deleta igitur magna ex parte, et plurimum debili- tata natione ista ; tum variis inter se conflietibus, tum eo prjBcipue ^ bello, quod cum alia quadam Nemedi posteritate,^ quse de partibus ScithiEe supervenerat, gravi cum dispendio gesserat ; demum advenerunt de Hispanise partibus, in sexaginta navium classe, quatuor nobiles Milesii regis filii. Qui et statim totam insulam, nemine rebellante, sibi vindicaverunt,

Procedente vero tempore, duo istorum nominatissimi, Heberus scilicet et Herimon, duas in partes sequales regnum inter se diviserunt. Herimoni cessit pars aus- tralis ; Hebero quidem aquilonaris.

Lucan, Phars. i. 92.

[CAP. VII.]

De fratrum inter se * discordia ; et qualiter, interfecto Hehero, de Hiherniensi populo primus Herimon 0’iionarcha fuit.

Cum autem aliquamdiu prospere satis et feliciter conregnassent, quoniam

" Nulla fides regni sociis, omnisque potestas " Impatiens consortis erit/’

’ The heading in K. B. F. ends with Milesii regis.

pracipue’] R. B. F. ; potius, M. C. Bb. A. Ba., &c.

•" alia Nemedi posteritate"] This is the only uotice in our autho r of the Tuatha de Dananns, a colony

that holds a very conspicuous place in Irish traditions. They are said to have arrived in Ireland, A.M. 3303, and to have ruled 197 years, to A.M. 3500.

■• inter se] In R. B. F. only.

DISTINCTIO III, CAP. VII. 147

cseca malorum raater ambitio, ffaterna paulatim dis- jungens foedera, omne pacis vinculum in brevi dissolvit, et Isetis se rebus immiscens discordia cuncta pervertit et perturbat.

Post varios igitur fratrum conflictus, et ambiguos Eremhon semper bellorum eventus, tandem Herimoni cessit vic- soie^^kinff toria; efc in bello quodam interfecto Hebero fratre suo, of Ireland, totum regnum Herimon solus obtinuit. Qui et de Hiberniensi populo, qui usque in hodiernum insulam habitant, primus monarcha fuit.

A nomine vero prsedicti Heberi, secundum quosdam, Hibernienses nomen traxerunt : vel potius, secundum alios, ab Hibero Hispaniae fluvio, unde provenerant.

Dicti sunt etiam Gaideli ; dicti sunt et Scoti. Sicut Irish caiied enim antiquse referunt histori^, Gaidelus quidam, ^^,^1^5’. ^“jj^^ Phenii nepos, post linguarum confusionem apud Nem- origin of broticam turrim, in variis linguis peritissimus fuerat. names. Ob quam peritiam rex Pharao filiam suam Scotiam ei sociavit uxorem. Quoniam igitur-’^ Hibernienses ab istis, ut aiunt, originalem lineam ducunt, a Gaidelo et Scotia Gaideli et Scoti, sicut et nati sunt, sic et nominati.

Gaidelus iste, ut aiunt, Hibernicam linguam compo- The Gaelic suit. Quse et Gaidelach ^ dicitur, quasi ex omnibus ^^^g^^g^- hnguis collecta,

N’’ aquilonarem Bri- Scotia quoque pars insulse Britan- Scotland £”" uif Sc^Scot^ ^^^^ dicitur aquilonaris, quia gens fro^“f rum gente fuerit inha- originaliter ab his propagata terram having ^^^^ illam habitare dignoscitur. Quod tam j^lz^^^S’

linguse quam cultus, tam armorum etiam quam morum, the Scots

■1 j. 1 j. ju •j. oflreland*

usque m hodiernum probat amnitas.

1 Quoniam igitur’] M. C. Bb. A. 1 - Gaidelacli] M. C. Bb. A. Ba. ; Ba., &c. ; Unde et quoniam, R. B. Gaidelac, R. B. F.

K 2

148

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Girguint king of Britain, and tbe Basque colony.

Kings of Ireland tributaries of Arthur.

[Cap. VIII.]

De Gurguntio Britonum rege,^ qui Basclenses in Hiherniam transmisit, et eandem ipsis inhahi- tandam concessit.

Sicut Britannica refert historia,^ rex Britonum Gur- guntius, nobilis illius Belini filius, et Brennii famosis- simi nepos, rediens a Dacia, quam olim a patre suo subactam et sibi jam rebellem iterum subjugaverat, apud insulas Orcadum classem invenit, quse Basclenses de Hispaniarum partibus illuc advectaverat. Cum ergo duces eorum ad regem accessissent, et unde huc adve- nerint, causamque adventus, ut aliquam scilicet terram in occidentis partibus inhabitarent, ei proposuissent ; cum etiam summopere jam flagitassent, ut aliquam terram eis inhabitandam concederet, rex tandem de suorum consilio insulam istam quse nunc Hibernia vocatur, et quie tunc vel vacua prorsus fuerat, vel per ipsum habitata, eis inhabitandam concessit. De suis etiam navigationis duces ipsis adhibuit.

Ex quo patet, nonnullo jure, licet antiquo, Britannife reges Hiberniam contingere.

Legitur ^ quoque famosum illum Britonum regem Arturum Hibernia^ reges tributarios habuisse ; et ad magnam etiam urbis Legionum curiam quosdam eorum accessisse.

1 Tlie heading in E. B. F. ends Tvith rege.

Geoffrei/ of Monmouth, iii. 1 2.

There is nothing of this in Trish history.

^ Legitur, ^c.’] This section not in M.

DISTINCTIO III, CAr. IX.

149

[Cap. IX.]

De triplici ^ novo jure.

Prseterea, urbs Baonensis ^ Gaseonise terminus est, Another

et sub eodem dominio ^ continetur. Eadem quoque “s|it to -r> 1 • 1 TTM • Ireland, in

Basclonige caput est, unde Hibernienses provenerant. the kings

Hodie vero Gasconia et Aquitannia tota eodem quo et ofEngiand.

Britannia regimine gaudet,

Duplici quoque [prseter id] * novo jure Britannise And two

reges ad hoc funguntur ; cum enim liberum sit cuilibet °^"<^^™

juri suo renunciare, tam principum terrse illius spon-

tanea deditione, et ultronea fidelitatis exhibitione, quam

etiam privilegiata summi pontificis confirmatione. In

occiduis enim oceani finibus Jove tonante, et Henrico ^

rege Anglorum secundo ibidem expeditionem agente,

occidentales reguli, tonitruis ejus attoniti, pacis adeptse

beneficio fulminis ictum prsevenerunt. De his autem

suo in loco plenius dicetur.

ones.

[Cap. X.]

De gentis istius natura, moribus, et cultu.

De gentis igitur hujus tam corporum quam men- The cha- tium compositione, de utroque videlicet tam interiore r**^^/^’ . quam exteriore cultu, pauca proponere non superfluum mental, of duxi. ^^” ^’’^^-

1 In M. the first section of this ninth chapter forms the end of the last chapter. Then comes a new chapter, with the heading, “De " duplici novo jure.” This is not so in H., which agrees with C. Bb. A., &c., as in my text.

^ With Baonensis ends fol. 25 h. of R., after which all is wauting iu

R., until middle of Cap. 11, infra. One folio again is lost.

•^ sub eodem dominio^ C. Bb. A. B., &c. ; in ea, M.

prceter id] Not in M. C. Bb. A. B. F. In Ba. Cl., &c.

5 et Henrico . . . agente’] Not in M. C. Bb. A. B. In F. Ba., &c. Therefore it was in margin of E.

150 TOPOGIUPHIA HIBERNICA.

In their Homines igitur isti cum nascuntur, non accurate,

none oTthe ^^ assolet, nutriuntur. Nam prseter alimenta, quibus, usuai arti- ne penitus deficiant, duris a parentibus sustentantur,

ficial treat- • r ± j. t ± tvt •

ment: P®^ cetera lere cuncta natura? reiinquuntur. JNon m

cunabulis aptantur : non fasciis alligantur : non fre-

quentibus in balneis tenera membra vel foventur, vel

artis juvamine componuntur. Non enim obstetrices

aquse calentis beneficio vel nares erigunt, vel faciem

leftto deprimunt, vel tibias extendunt. Sola natura quos

nature. edidit artus, prseter artis cujuslibet adminicula, pro

finelnd^ ^^^ arbitrio et componit et disponit. Tanquam itaque

handsome probans quid per se valeat, fingere non cessat et

figurare, quousque in robur perfectum, pulclierrimis et

proceris corporibus, congruis et coloratissimis vultibus,

bomines istos provehat et producat.

Butbar- N^^Hiberniensesna- Ceterum, licst ad plenum naturae

^’’ Erim^oTmoSbu^st dotibus excolantur, barbarus tamen

beards and cultu turpissunos. tam barbarum quam vestium, necnon

*^^®^’ et mentium cultus, eos nimirum reddit incultos, La-

neis enim tenuiter utuntur, et his omnibus ferme

nigris, quia terrse istius oves nigTse sunt, et barbaro

ritu compositis. Caputiis namque modicis assueti sunt

et arctis, trans humeros deorsum cubito tenus pro-

tensis, variisque panniculorum generibus plerumque

consutis : sub quibus et, palliorum vice, phalangis.

Laneis quoque utuntur seu braccis caligatis, seu cahgis

braccatis, et his plerumque colore fucatis.

Use no Item scllis equitando non utuntur, non ocreis, non

riding: ’ calcaribus. Virga tantum, quam manu gestant, in

superiori parte camerata, tam equos excitant quam ad

cursus invitant. andsimpie Fi’enis quidem utuntur, tam chami quam freni vice whhout fungentibus. Quibus et equi, semper laerbis assueti, ^its. ad pabula nequaquam impediuntur.

In war, Prseterca, nudi et inermes ad bella procedunt. Ha-

defcnsive ^^nt enim arma pro oncrc ; inermes vero dimicare armour. pro audacia rcputant et honore.

DISTINCTIO III, GAP. X.

151

De tribus armorum Tribus tantum ^ utuntuT armorum Their generibus. generibus; lanceis non longis, et jacu- 1^^^^°°^^

lis binis ; in quibus et Basclensium morem sunt imi- tati ; securibus quoque ^ amplis, fabrili diligentia optime chalibatis, quas a Norwagiensibus et Oustmannis,^ de quibus post dicetur, sunt mutuati.

Una * tantum manu, et non ambabus, in securi The axe. percutiunt, poUice desuper manubrium in longum ex- tenso ictumque regente ; a quo nec galea caput in conum erecta, nec reliquum corpus ferrea loricse trica- tura tuetur.

Unde et in nostris contigit temporibus, totam mili- Expug. tis coxam, ferro utrinque fideliter vestitam, uno securis q/ ^™’ ^’ ictu prsecisam fuisse : ex una equi parte coxa cum tibia, ex altera vero corpore cadente moribundo,

Lapides quoque pugillares, cum alia defecerint, Stones. hostibus in conflictu damnosissimos, prse alia gente promptius et expeditius ad manum habent.

Est autem gens hsec gens silvestris, gens inhospita ; A rude and gens ex bestiis solum et bestialiter vivens ; gens S’ jjlen^aticm- primo pastoralis vitae viveudi modo non recedens. living liiie

Cum enim a silvis ad agros, ab agris ad villas, scarcel^y ^ '

civiumque convictus, humani generis ordo processerit, beyond the

gens haec, agriculturse labores aspernans, et civiles pas™ ral^

gazas parum afiectans, civiumque jura multnm de- li^e.

trectans, in silvis et pascuis vitam quam hactenus

assueverat ^ nec desuescere novit nec descire.

N» quod, otiositatis Agris igitur passim utuntur pas- A fertile vitio, a pastorali vita • n • i- u.- land neff-

non receditur ; arva CUIS, parum floridlS, CultlS parce, COn- iected.

non coluntur, pomi- sitis parcissime. Sunt enim culti ferarum arborum et . , i . ,,

metaiiorum genera q^idem, neglectu cultorum, agri per- non proveniunt. pauci ; plurimi tamen, sui natura,

1 tantum’] A. B. F. ; tamen, M. C. Bb. Ba., &c.

2 securibus quoque] C. Bb. B. &c. ; et securibus, M. A.

** el Oustmannisl M. C. Bb. A. F., &c. Not in B.

■* Una . . , moribundo} These two sections not in M.

‘” assiteverat"] C. Bb. B., &c. ; assueverant, M. A.

1.52

TOPOGRAPUIA lilBEKNICA.

Lucan,

Phars., i.

Fev,- Cruit-

bearing

trees.

Metallic veins not worked.

No nianu- facture; no trade ; no niechanical art.

fertiles et fecundi. Vacat arvorura virtus invita, dum et optimis agris desunt agricolse,

" Desuntque manus poscentibus arvis."

Pomiferarum autem arborum, quam pauca reperies hic genera : et Loc non telluris natura, sed cultoris minor facit industria. Peregrinas namque arborum species, quas optime tellus exhiberet, otiosus cultor non exercet.

[Arborum^ autem species quatuor, quas insula Bri- tannica citra cultoris operam per se producit, hic deficiunt ; castanus et fagus fertiles, aralus et buxus fructum non ferentes, scyphos tamen et manubria largientes. Prse terris autem omnibus quas intravi- mus, longe copiosius amaro hic succo taxus abundat ; maxime vero in coemiteriis antiquis, locisque sacris, sanctorum virorum manibus olim plantatas,^ ad deco- rem et ornatum quem addere poterant, arborum istarum copiam videas.

Item abundat et abiete silvositas Hibernia;, thuris ct incensi matre.]

Metallorum quoque diversorum genera, quibus venje scaturiunt interiores, ejusdem otiositatis vitio nec ad usum prodeunt nec proficiunt. Aurum enim, quo et abundare quserunt, et quod adhuc Hispanico more sitiunt, commerciorum gratia scmtantes oceanum mer- catores advectant.

Item non lino vel lanificio, non aliquo mcrcimoui- orum genere, nec ulla mechanicarum artium specic vitam producunt. Solum enim otio dediti, soluni desidise dati, summas reputant delicias labore carere, summas divitias libertate gaudere.

Gens igitur hsec gens barbara, et vere barbara.

’ Arhorum . . . matre] These two sections not in M. C. Bb. A. B. F. In Ba. Cl., &c. In Ba. they

come after the next section, " Me- " talloruni," &c.

plantatas] Ba. CI. ; planlatis, Hb, Kb.

DISTINCTIO III, CAP, X.

153

Quia uon tantum barbaro vestium ritu/ verum etiam comis et barbis luxuriantibus, juxta modernas novitates, incultissima ; et omnes eorum mores barbarissimi ‘^ sunt.

Sed cum a convictu mores formentur, quoniam a coDimuni terrarum orbe in his extremitatibus, tan- quam in orbe quodam altero, sunt tam remoti, et a modestis et morigeratis populis tam segregati, solam nimirum barbariem in qua et nati sunt et nutriti sapiunt et assuescunt, et tanquam alteram naturam amplectuntur.

Quod igitur in his natm-se, illud optimum : quicquid fere industrise, illud pessimum.

struments.

[Cap. XI.]

De cjentis istius in onusicis instrumentis peritia incomparabili,

De musicis instru- In musicis solum instrumentis com- Their jn- ^^^^^s. mendabilem invenio gentis istius dili- ^i^^sk^^f [

gentiam. In quibus, prse omni natione quam vidimus, musical in incomparabihter instructa est. Non enim in his, sicut in Britannicis quibus assueti sumus instrumentis, tarda et morosa est modulatio, verum velox et prseceps, suavis tamen et jocunda sonoritas.

Mirum ^ quod, in tanta tam “* praecipiti digitorum rapacitate, musica servatur proportio ; et arte per omnia indemni, inter crispatos modulos, organaque multipliciter intricata, tam suavi velocitate, tam dis- pari paritate, tam discordi concordia, consona redditur et completur melodia.

1 barbaro vestium ritu\ C. Bb. B. F. Ba., &c. ; exteriore vestium cnl- tu, M. A. Bc.

■ barbarissimi] Bb. A. B. F. Ba., and Rb. (originally) ; barbarismi, M. C. Cl., and Rb. (by alteration).

3 The four sections, " Mirum . . . " pariant taediosa,” -will occur again in Kamhria: Descriptio, i. 12.

■* tamque instead of tam, in Kamb. Descr.

154

TOPOGRAPHIA HIBEKNICA.

Ovid, Ars Ain.ii.313.

Seu diatesseron, seu diapente cLordse concrepent, semper tamen a B molli^ incipiunt, et in idem re- deunt, ut cuncta sub jocundse sonoritatis dulcedine compleantur.

Tam subtiliter modulos intrant et exeunt ; sicque, sub obtuso grossioris chordfB sonitu, gracilium tinnitus licentius ludunt, latentius delectant, lasciviusque de- mulcent, ut pars artis maxima videatur artem velare, tanquam

" Si lateat,^ prosit ; ferat ars deprensa pudorem."

Hinc accidit ut ea, qufe subtilius intuentibus, et artis arcana^ acute discernentibus, internas et ineflfa- biles comparant animi delicias, ea non attendentibus, sed quasi “* videndo non videntibus, et audiendo non intelligentibus, aures potius onerent quam delectent ; et tanquam confuso inordinatoque strepitu, invitis auditoribus fastidia pariant trediosa.

Notandum vero quod Scotia et Wallia, hsec pro- pagationis, illa commeationis ^ et affinitatis gratia, Hiberniam in modulis aeniula imitari nituntur dis-

De instrumentis ciplina. Hibernia quidem tantum

Hibemiac, Walliae et duobus utitur et delectatur instru-

mentis ; cithara scilicet, et tymjjano.

Scotia tribus ; cithara, tympano, et choro. Wallia vero

cithara, tibiis, et choro.

iEneis*”’ quoque utuntur chordis, non de corio factis. Multorum autem opinione, hodie Scotia non tantum magistram requiparavit Hiberniam, verum etiam in

1 a B molU , . . ideni] C. Bb. A. B., &c. ; a bemol . . . bemomol, M.

" Si latet ars, prodest ; affert " deprensa pudorem," Oviil.

’ Ilere R. comcs in again, after thc loss of a Icaf, aupra, p. 149, n. (2).

4 qiiafil Instead of tliis, “tan- ‘♦ quam " in Kamb. Descr.

^ coinmeationis’] M. A. R., &c. ; commetiationis, C. Bb.

‘■” ^neis . . . non de"] M. C. Bb. A. 11., &c. ; .^neis quoque magis utuntur chordis quam dc, Ba. Cl. Ilb. lib.

DISTINCTIO III, CAP. XI.

155

musica peritia longe^ prfBvalefc et praecellit. Unde et ibi quasi fontem artis jam requirunt.

[Cap. XII.] 2 De commodis et effectihus musicce.

Music89 sonoritatis dulcedo non tantum delectat Benefits modulis, quinimmo juvat et commodis. Animos itaque of^^^Jc.*^ tristes non mediocriter exliilarat, nubilos vultus sere- nat, supercilium ponit, austeritatem reponit, jocundi- tatem exponit. Inter omnia jocundissima, nihil am- plius humanos vel jocundat vel delectat affectus.

Duobus enim ad delicias anima reficitur fomentis The two

et recreatur ; odora suavitate scilicet, et sonora. Estjiigsoui.

siquidem ^ tam melodia dulcisona, quam odor suavissi- sweet

. . sounds and

mus, cibus ejus. scents.

Cuicunque studio animum applicueris ingenium au- get ; et insensibilium officio, sensibili tamen effectu, sensus augmentat. XJnde et animosis animositates, et religiosis pias fovet et promovet intentiones. Hinc Saints,&c., accidit ut episcopi et abbates, et sancti in Hibernia ^^^^ ^f ° viri, citharas circumferre, et in eis modulando pie music. delectari consueverint. Quapropter et sancti Keivini St. Kevin’s cithara ab indigenis in reverentia non modica, et pro reliquiis virtuosis et magnis, usque in hodiernum habetur.

Prseterea bellica tuba cum strepitu clangoris musicam effert consonantiam ; quatinus et clangor altisonus con- grediendi signum cunctis ^ indicat, et consona sonoritas animosis audaciam altius infigat.

Item et contraria nonnunquam in contrariis operatur.

1 longe’] H. C. Bb. A. R., &c. ; longe jam, M.

2 This chapter not in M.

** siquidern] C. Bb. A. Ba., &c. ; quidem, R. B. F.

^ cunctis] C. Bb. R., &c. Not in A. Bc.

156

TOPOGRAPHIA HIBEllNICA.

and the harp.

Hujus enim efFectu tam vitiosis interdum voluptas, quam virtuosis et validis virtus accrescit. Alexander Legitui’ de Alexandro Macedone, quod in quodam familiarium consessu, dulcisonam audiens citharam, chordas ejus inciderit. Interrogatus vero cur^ hoc fecisset, respondit, satius esse chordas incidi quam corda. Prsesenserat enim, et in hoc humanse consuluit imbecillitati, animum ipsius, licet inviti, quo tunc in- tendebat his vehementer incendi; earumque modula- tione mollitiis, quibus jam forte addictus fuerat, magis applicari quam militiis, deliciis quam duritiis, Veneri quam virtuti, voluptati quam voluntati. Affectus enim nostri nostr?e nequaquam subjacent potestati.

Ad hsec autem morbos lenit et languores ; dum ex- teriori modulatione id interius operatur, ut vel prorsus desinat quod molestat, vel certe facilius feratur quod inquietat. Cunctis igitur confert, multis medetur ; dum doloris angustias et nullas non^ mitigat, et nonnullas curat.

Davidica lyra spiritum immundum a Saulis vexatione colnbuit ; dum et, ipso modulante, cessavit vexatio; qnve quidem, eodem cessante, cessare nesciebat.

His autem ilkid Salomonis adversari videtur ; " Mu- " sica in luctu importuna narratio est." Qui enim inter luctus cantum ultroneus effert, et in ipso doloris articulo gaudium simulat, et voce Isetabunda canoinis exultat, contemptor aut fatuus esse videtur. Verum- tamen sicut passio quselibet, dum adhuc recens est, et in augmento, solatium non admittit, sic tempore mi- tescens et consolari non renuit, et vim doloris i)auh- tim amittit. Quem enim ncc ratio mitigat, nec medi- cina medetur, plerumque ^ dies longior hebetat laxatum

Saul and David.

Ecclus. xxii. 6.

26 b.

1 cur’^ C. Bb. A. 11., &c. ; ciu– nam, Ba. Cl. Rb.

7inllits 7(0’(] C Bb. A. r>. Ba., &C. ; nonnullas, K. l’\

3 plerumqxic] C. Bb. A. F. Ba., &c. ; plurimum, K. B.

DISTINCTIO IIT, CAP. XII.

157

doloreni : siquidem malis omnibus finis dc tempore venit. Sic enim composita est hominum natura, ut vel crescant semper vel decrescant, proficiant semper vel deficiant, quia stare nesciunt, res humanse ; et cum ad summum pervenerint, longe quidem ocius quam ascenderant, properant ad descensum. Itaque si tem- pora discernas, et modum in singulis modulator simul et moderator observes, qui narrator fueras importunus fieri poteris opportunus.

" Quis ^ matrem nisi mentis inops in fimere nati Ov. Kem. " Flere vetet?^ Non hoc illa monenda loco est." ^"^- ^^^’

Igitur,

" Dum ^ dolor in cursu est, currenti cede dolori : " Tempore cum residet, jam medicina valet."

Est itaque tanquam convertibilis musica naturae. Hujus enim opera, animum si intendis, incendis ; si remittis, amittis. XJnde et * gens Hibernica et His- Irish and panica, aliseque nationes nonnuUse, inter lugubres fune- ^^^fs^^^i rum planctus musicas efi^erunt lamentationes : quatinus wailings vel doiorem instantem augeant et recentem, vel forte ^°^^ ^ ut minuant jam remissum.

" Ad tolerandos quoque labores musica animum Isid. Orig, ‘•" mulcet ; et singulorum operum fatigationem vocis “^” ’ ‘•’ modulatio consolatur." Unde et plerumque mechani- carum artium operarii sibi laboris solatium cantilense remedio quserunt.

" Ipsas quoque bestias, necnon et serpentes ac volu- ibid.

" cres, et phocas etiam marinas, ad auditum suse ^^^5* ^^ , , , . . , , ,, music on

" modulatioms rausica provocat harmoma. animals.

Et quod vehementius est admirandum, fugitiva quo- On bees.

1 These two lines in margin of C. IntextofBb. A. R., &c.

2 vetetl A. R. B. F., with Ovid ; vetat, C. Bb. Ba., &c. There is no est at the end of the line in Ovid.

^ The first line of this couplet is

adapted from Ovid, Bem. Am. 119 :

" Cum furor in cursu est, currenti

" cede furori." ^ et’] omitted in A. Bc.

158

TOPOGRAPniA HIBERNICA.

Ibid.

Ibid.iii. 18.

Cassiod. Variar, ii. 40.

que apuni examina musico modulamine tam revocantur quam retinentur.

Phocas vero marinas nonnunquam vidimus, cum na- vigio fungeremur/ longo maris tractu navem e vestigio sequentes, et ad citharse vel etiam tubse sonitum, tam super undas corpus erigere, quam ad auditum am-es arrigere. Praeterea, ut ait Ysidorus, " Sine musica nulla " disciplina potest esse perfecta. Nihil enim sine illa. " Nam et ipse mundus harmonice dicitur esse compo- " situs : et coelum ipsum sub harmonias fertur modu- " latione revolvi."

" Cujuslibet autem soni, unde materiam cantilenae " contrahunt, triformem constat esse naturam. Prima " est harmonica, quse ex vocum cantibus constat : se- •’ cunda organica, quse ex flatu consistit : tertia ryth- " mica, quse pulsu digitonmi numeros recipit. Nam " aut voce editur sonus, sicut per fauces ; aut flatu, " sicut per tubam vel tibiam ; aut pulsu, sicut per " citharam, aut quodlibet • aliud quod percutiendo cano- " rum est."

Illud ^ autem quod de commodis citharse Cassiodorus scribit, et hic interserere prseter rem non putavi. Ait enim ; Haec sunt commoda citharse. " Tristitiam nox- " iam jocundat ; tumidos furores attenuat ; cruentam " ssevitiam efficit blandam ; ignaviam ^ deprimit ; lan- " guorem soporantem expergiscit ; vigilantibus reddit " saluberrimam quietem. Humatam* turpi amore ad " honestum studium revocat castitatem : sanat mentis " tsedium, bonis cogitationibus semper adversum : per- " niciosa odia convertit ad auxiliatricem gratiam : et.

^ fungeremur] A. R. B., &c. ; frueremur, C. Bb.

■^ Illud, Sfc.’\ This section not in C.Bb. A. B. InmarginofR. In textofF. Ba., &c.

•• ignaviavi . . . expergiscit] In- stead of this, Cassiodorus has, " ex-

" citat ignaviam, soporantemque " languorem."

Humatam’] R. F. Ba. 01. ; Im- manam, Rb. ; humanam a, Hb. Cassiodorus has " vitiatam," witli alias " humatam."

DISTINCTIO III, CAP. XII.

159

" quod beatissimum genus curationis est, per dulcis- " simas voluptates expellit animi ptissiones : incorpoream " animam corporaliter mulcet, et solo auditu ad quod " vult deducit : quod ^ tenere non praevalet tacitus " verbo, manibus clamat, sine ore loquitur ; et per in- " sensibilium obsequium prsevalet sensuum exercere " dominatum. Miseratio divina localiter spargit ^ gra- " tiam, dum omnia sua valde fecit esse laudanda. " Prsepulit ^ quidem Davidica lyra diabolum ; sonus " spiritibus imperavit ; et canente cithara ter rex in " libertatem rediit, quem interius^ inimicus turpiter " possidebat." Facta est voluptuosa digressio ; nec sine re tamen ; quia semper gratum est de doctrina loqui cum peritis,

[Cap. XIII.] 5 JDe primis musicce consonantice inventorihus. Inventor fuit musicse consonantise, sicut in Genesi Thein-

4- f

legitur, Jubal,*’ de stirpe Caim, ante diluvium. Qui music. et dictus est “Pater canentium in cithara et organo.“Gen. iv. 21. Et quia Adam audierat prophetasse de duobus judiciis, ne periret ars inventa scripsit eam in duabus columnis, in qualibet totam, una marmorea, altera lateritia : quarum altera non dikieretur diluvio, altera non sol- veretur incendio. In philosophicis vero traditur dis- ciplinis, primo Pitagoram hujus artis invenisse primor- dia, ex malleorum sonitu, et chordarum extensione percussa. Quidam autem Linum Thebseum, Zetum, et

^ quod . . . tacitus verbo’] Instead of this Cassiodorus has, " quam , . , " tacito verbo.”

2 sparyit’] R. F. Ba. Hb. ; spar- sit, Cl. Rb., with Cassiodorus.

3 prwpulit] R. F. Ba. Hb. Rb. ; pepulit, Cl., and Cassiodorus.

•* interius^ R. F. Hb. Rb ; inter- nus, Ba., and Cassiodorus.

^ This chapter not in M. Exeept the middle part, " Et quia . . , in- " cendio,” it is taken from Isid. Orig. iii. 1.5, not verbally.

0 Jubal] Bb. A. R. F. Ba. Cl. ; Jubab, C. B.

IGO

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Anxeon/ in musica ferunt arte primos claruisse. Post ‘27. quos paulatim in tantum h^ec disciplina adaucta est, ut tam turpe videretur musicam nescire quam literas.

[Cap. XIV.] 2

De musicorum i^istrumentorum cultore prcecipuo et

ornatove.

David a

great

musician.

Rex autem David pmecipuus musicorum instrumen- torum et cultor fuerat et ornator ; multorum quidem auctor, omnium adauctor. Psalterium decem chordarum, et alia instrumenta nonnulla adinvenit. Hic etiam, musicre virtutis non ignarus, Dominum in musicis in- strumentis laudari monuit ; quoniam et Creator a crea- turis multimode Liudari non renuit, et ipsa modulatio modulantis afFectum ad divinum amorem altius accen-

Aug. Con- dit. Unde et Augustinus, in Libro Confessionum ; ’ ’ Quoties me magis delectat sonus quam sensus, " poena- " liter rae peccare confiteor." Optime tamen in ecclesia statutum est, ut quse in ea ad laudem Dei proferenda sunt, cum vocis modulatione pronuntientur ; ut internae modulationis afFectu^ corda tidehum ad pietatis opera

Ibid, ix. 6. plenius accendantur. Item et ■* in eodem ; " Quantum " flevi in hymnis et canticis tuis, suave sonantis eccle- " siai tuse vocibus commotus acriter ! Voces igitur " illae infiuebant auribus meis, et eliquabatur veritas " in cor meum, et exfestuabat ^ inde affectus pietatis, " et currebant lacrimre, et bene mihi erat cum eis."

’ Anxeon} C. Bb. A. B. Cl. ; Axeon, K. F. Ba. Isidore has " Amphion."

Tliis chapter not in M.

3 uffectu} A. R. B. F. ; effectu, C. Bb. Ba., &c.

^ eQ C. Bb. A. B. Ba., &c, Not in R. F.

■• exastuahaq C. Bb, A. R. B. F. Ba ; testuabat, Cl. Rb.

XHSTINCTIO III, CAP. XV. 161

[Cap. XV.] ’ De nomine muslca’.

Dicta est auteni musica a Musis. Muspe autem ^ Derivation appellatFe sunt a Grseco Maso,^ id est, a quferendo ; jJ^‘J^^^J’’"’’’ quod per eas, sicut antiqui voluerunt, vis carminum et vocum qu?ereretur.

Sed htec hactenus. De cetero ad historiara rever- taraur.

[Cap. XVI.]

Quot rec/es ab Herimone iisque ad Patrieii adventum regnaverunt Et quod insula per i^jsum ad fidem est conversa.

A primo igitur gentis hujus rege, scilicet Herimone, Kings, usque ad Patricii adventum, cxxxi. reges de eadem ^’’^’" ^’■*^"

^ , . . ® mhoutothe

gente in Hibernia regnaverunt. coming of

Patricius vei'0, natione Britannus, vir vita et sancti- ^’t-P^trick;

. . . . . ^’^ “^^ reign

tate conspicuus, regnante ‘^ Laegirio,^ Nelli magni filio, of Laeg-

insulam intravit ; et gentem inveniens idolatram, va- ^^^^’

rioque errore delusam, primus in ea, divina opitulante

gratia, fidem Christianam et prtedicavit et phxutavit.

Baptizatis itaque catervatim populis, et tota jam in-

sula ad fidem Christi conversa, apud Armaciam sibi

sedem elegit; quam etiam quasi metropolim constituit,

et proprium totius Hiberniee primati^e locum. Episco-

pos quoque congruis in locis collocavit ; ut in partem

vocati solicitudinis, quod ipse plantaverat et ipsi riga-

rent, Dominus autem incrementum daret.

^ This chapter not in M. It is taken from Isid. Orig. iii. 14.

auteni] C. Bb. Ba., &c. Not in A. R. B. F.

^ Maso] This is Giraldus’s ver- sion of the Greek Maco, or rather, of its derivative, Mafro-a-.

■• regnanie . . . filio] Not in M. A. In Bc, however.

‘” Laegirio] C. Bb. Ba, &c. ; Lar- girio, R. B. F. Laeghaire, son of Niall of the nine hostages, was monarch of Ireland A.D. 428-458. St. Patrick landed in Ireland A.D. 432.

1G2

TOPOGRAPHIA IIIBERNICA,

The Dal- ridian in- vasion of Scotland.

Giraldus intends to Mrite a To. pography of Britain.

Hic^ quoque notandum videtur, praidicto Nello Hi- bernifie monarchiam obtinente,- sex filios Muredi regis Ultonipe in classe non modica boreales Britannise partes occupasse. TJnde et gens ab liis propagata, et specifi- cato vocabulo Scotica vocata, usque in hodiernum’^ anfjulum illum inliabitat.

Sed quibus ex causis huc advenerint ; qualiterque,* et quantis proditionibus potius quam expeditionibus, Pictorum gentem pervalidam, armis quoque et animo- sitate longe prsestantem, a partibus illis expulerint ; cum nobilem ^ illam Britannise topographiam declarabi- mus, enucleatim expedietur.

Aliud autem hinc beneficium, sua forte dignitate laudabile, studiosisque mentibus appetibile, suis tempo- ribus emanabit.*’

[Cap. XVII.]

Quod archiepiscopi nulU in Hihernia fuerimt," ante adventum JoJiannis Papironis : qui quatuor pal- lia in Hibernia ‘plantamt.

Ko arch- Archiepiscopi vero in Hibernia nulli fuerant, sed ^ o^^b^"^ tantum se episcopi invicem consecrabant, donec Jo-

" Hic, &)•(-."] Hencc, to end of chapter, not in M. In mai"gin of C. Intext of Bb. A. R., &c.

Giraldus has nmde strange blunders hcre. It ■svas not in thc reign of Niall, but of his graudson Lughaigh, that the sons of Erc, or Earc, not i^Iuireadhach (^liu-edus), headed the Dalridian invasion of North Britain. This Avas in A.D. 498, according to the Four jMasters, but probably a few years later. Tlie best authorities aduiit but tliree sons of ]’>c; viz., Loaru, Fcarghus, and Aenghus. Camb. Evers. ii. 8, note (o).

••" hodivrnnm"] C. Bb. A. R., &c. ; liodiernum diem, A. Bc.

^ quaiilerque] C. Bb. A. Ba., &c.; q-aalitcr, E. B. F.

^ vohilnn’] C. Eb. A. R., &c., Cl. ; notabilcm, Hb. Bb.

‘"" emanabil"] C. Bb. A. B. Ba., &c. ; emanavit, B. F.

^ fuerunt] JI. Bb. A. Ba., &c. ; fuerant, K. B. F. Giraldus is wrong in saying tliat there wcre no arch- bishops in Ireland before lirjl. See Camh. ICrers., iii. 470, &c. Ile seems to have considered that the Fall made the archbishop.

DISTINCTIO III, CAP. XVII,

163

hannes Papiro, K-omanpe sedis legatus, non multis retro Ireland,

annis huc advenit.i^ . . . , . dfual John

Hic quatnor pallia iu Hiberniam - portavit. Quorum Papiro’s unum apud Armaciam posuit ; alterum apud Dubliniam ; fouAalis, tertiiim apud Cassiliam ; quartiim vero in Connactia ^-l^- n^i- apud Tuemiam.

.Obiit ^ autem beatus Patricius, et in Domino quievit, anno retatis suse C^.XX^., ab incarnatioue vero Domini cccco.LViii.,^ ab adventu Hiberniensium mo.dccc".

[Cap. XVIII.]

Quod iria corpora, Patricii scilicet, Golumhm,^ et Bri- gidce, apud Ultoniam, in Dunensi civitate, his nostris diebus inventa, sunt et translata.

Fuerant autem contemporanei ^ Patricio sanctus Co- Tlie bodies lumba, et sancta Brigida. Et apud Ultoniam, in eadem Patrick,

’ luic advenit’\ E.F. ; adhucvenit, B. ; advenit only in if. C. Bb. A., &c. Cardinal John Papiro came into Ireland soon after ^Michaelmas 11,51, and returned into England after Easter 1152 : John of Hex- ham, 163, 164 (Surtees Soc. ed.). Hexham says, " Profectus in Hiber- " niam, quatuor pallia certis sedibus " distribuit ; gentemque in ea, legi " nuptiarum non assuetam, pluri- " mum correxit."

The Four Maslers say that he came into Ireland in 1151, and that in 1 1 52 " a synod -was convened at " Drogheda by the bishops of " Ireland, with tiie successor of " Patrick, and the cardinal John " Papiron, with three hundi"ed ec- " clesiastics. And they established " some rules thereat, i.e. to put " away concubines from men ; not " to demand payment for anointing

" or baptizing; not to take simo- " niacal payment; and to receive " tithes punctually."

in Hiberniam^ After this all is raissing in 01., until aftcr middle of Cap. XXVI. infra. Two folios seem to be lost between 44 and 45 of the preseut numbering.

3 Obiif] M. C. Bb. R. F., &c. ; abiit, A. B.

•* A.D. 493 is the best authenti- cated date of St. Patrick’s death.

5 Columba’] M. C. Bb. A. Ba., &c. ; et Columbae, E. B. F.

^ Not very contemporaneous. St. Patrick died in 493, St. Bridget about 522, St. Columba in 597. This invention of the three bodies at Down is ignored by Irish anna- lists. They may have heard of it, but certainly never believed in it. According to the Fo^ir ?Jasters these three bodies were discovered, L 2

104 TOPOGRAPHIA HIBP:RNICA.

Columba, civitate, Dunensi scilicet, ipsorum trium corpora sunt Bi-id^-et recoiidita. TJbi et liis nostris temporibus, anno scilicet at Down. quo (lominus Joliannes primo in Hiberniam venit, quasi translatioii ^^ spelunca triplici, Patricio in raedio jacente, aliis A.D. 118.5. duobus hinc inde, Johanne vero de Curci tunc ibi prae- ^‘‘P"^- .. sidente, et hoc procurante, tres nobiles thesauri, divina 34. revelatione inventa sunt et translata.’

[Cap. XIX.] De Hiberniensihus in jidei mdimeniis incnltissimis.

The Irish Cum autem a tempore Patricii, per tot annorum tians “^” curricula, fides in insula fundata fuerit, et fere continue

pullulaverit, mirum quod gens haec in fidei rudimentis

hactenus manserit tam inculta.

Gens ^ enim hsec gens spvircissima, gens vitiis invo-

lutissima, gens omnium gentium in fidei rudimentis As to pay- incultissima. Nondum enim decimas vel primitias sol- dtTes° vunt ; nondum matrimonia conti’ahunt ; non incestus marriages, vitant ; non ecclesiam Dei cum debita reverentia fre- Even a quentant.^ Quinimmo, quod detestabile valde * est, et brother non tantum fidei sed et cuilibet honestati valde con- abro^Oierls trarium, fratres, pluribus per Hiberniam locis, iratrum widow. defunctorum uxores non dico ducunt, sed traducunt ;

by revelation to the archbishop of - Gcn.i, tSc] This section re- Avmagh, in the year 1293, at Sab- peated in the JJe Gestis, &c., vol. i. hall, now Saul, near Downpatrick. p. 68.

See 0’Donovan’s note (./"), Four •" After frequentant is added, in

Masters, 1 293. De Gestls, " Nec infantes ante fores

’ Aftcr this is added in Camden, " ecclesia; sacerdotes eorum more

" Undc versus: " debito catecizant, nec mortuorum

" corpora ad ecclesiasticam sepul- " turam debitis obsequiis prose-

" In burgo Duno, tumulo tumu-

" lantur in uno, , „ .,,, . . . -..c. ~

,_…, „ . . ^ „ " quuntur. Ihisism no MS. of

" Bngida, Patncms, atque Co- , ,,, , .

the Topograpltia

vaUlel M. C. Bb. A. Ba., &c It is in no MS. that I have scen. nimis, 11. B.

lumba pius.’

DISTINCTIO III, CAP. XIX.

immo verius seducunt, dum turpiter eas et tam in- cestuose cognoscunt ; veteris in hoc testamenti non medullsB sed cortici adhserentes, veteresque libentius in vitiis quam virtutibus imitari volentes.

[Cap. XX.]

De eorum nequitiis et proditionihiis.

Prseterea, prse omni alia gente proditionibus semper Their insistunt ; fidem datam nemini servant. Fidei et sacra- ^ggg ^^^ menti religionem, quam sibi observari summopere vo- ^o"! treach- lunt, aliis prsestitam quotidie violare nec verecundautur nec verentur. Unde et cum cautelas omnes adhibueris, cum securitati et indemnitati tuse, tam sacramentis et obsidibus, quam amicitiis fii-miter junctis, et beneficiis multimode collatis, modis omnibus invigilaveris, tunc primo timendum est tibi, quia tunc prsecipue ipsorum vigilat mahtia, cum ex securitatis abundantia te tibi prsesenserint non vigilare. Tum demum ad artem^ nequitice, tum ad consueta fallacii^ tela recurrunt, ut, sumpta securitatis occasione, Isedere valeant vel impro- visum.^

[Cap. XXI.]

De securi, qiiam semper in manu quasi pro bacido

bajulant

De antiqua, immo iniqua consuetudine, semper in Always manu quasi pro baculo secmim bajulant ; ut iniquitatis ^^^\q^^ affectum facilius perduxerint ad effectum. Quocunque in their se vertant, hanc prsevectant. Visa igitur opportunitate, ’ et occasione captata, non hfec ut gladius evaginatur.

’ artem.’^ M. A. R. F. ; arcem, H. C. Doubtful which in Bb. B. Ba. ■’ In M. here foUows the last

section of the next chapter. " igitur , . . pace fideles."

“Est

16G

non iit nrcus tenditur, non ut lancea protenditur. Citra omnem praBparatum parum elevata letale vulnus infligit. Ad manum igitur, imnio in manu semper et ^ in promptu est, quod ad mortem sat est. A securibus itaque nulla securitas : si securum te reputes, securim senties. Te sponte in periculum mittis, si securim admittis, et securitatem amittis. 26. Cum igitur exercendte malitia) locum adviderint,

utinam vel non inviderint, vel potius niliil viderint.”

Est etenim gens h?ec gens inconstans, gens varia, gens versipellis et versuta : gens sola instabilitate sta- bilis, sola infidelitate fidelis :

[" Hoc ^ firmum servans, quod nunquam firma ;

" fidele " Hoc solum retinens, quod nesciat esse fidelis."]

Est igitur * louge fortius timenda eorum ars, quam Mars ; eorum pax, quam fax ; eorum mel, quam fel ; malitia quam militia ; proditio quam expeditio ; ami- citia defucata,^ quam inimicitia despicata. Hgec enim horum sententia ;

Virg. yEn. ii. 390.

" Dolus, an virtus ; quis in hoste requirat ? " Gildas, § 6. Hi mores : " Nec in bello fortes, nec iri pace fideles."

1 eQ M. C. Bb. A. B. (originally, but erased), Ba., &c. Not in R. F.

In M. the chapter ends here.

•* Hoc, ^‘c.l These two lines not in C. Bb., &c., Ba. In Hb. Rb., but before thc last section, " Est " etenim," &c.

^ Est ujitur, ^c.] This will occur again in Expug. Hibcrn., ii. 39; and in Kamh. Descr., ii. 9.

■ dvfucata] iM. H. C. Bb. ; prte- fucata, A. Ba. Hb. Rb., Hib. Exp., and Kamb. Descr. ; profucata, R. B. E.

DISTINCTIO III, CAP. XXII,

167

[Cap. XXII.]

De argwmGnto iieqivitice, et novo deaponsationis

(jenere}

Inter alia multa artis iniquas figmenta, lioc nnum Usages in liabent tanquam prsecipuum argumentum. Sub reli- iea<rue gionis et pacis obtentu ad sacrum aliquem locum con- veniunt, cum eo quem oppetere cupiunt. Primo com- paternitatis foedera jungunt : deinde ter circa ecclesiam se invicem portant : postmodum ecclesiam intrantes, coram altari ^ reliquiis sanctorum appositis, sacramentis multiforie praastitis, demum missse celebratione, et orationibus sacerdotum, tanquam desponsatione quadam indissolubiliter foederantur. Ad ultimum vero, ad ma- jorem amicitijs con&mationem, et quasi negotii consum- mationem, sanguinem sponte ad hoc fusum uterque alterius bibit. Hoc^ autem de ritu gentilium adhuc habent, qui sanguine in firmandis foederibus uti solent. 0 quoties in ipso desponsationis hujus articulo, a viris sanguinum et dolosis tam dolose et inique funditur sanguis, ut alteruter penitus maneat exsanguis ! O quoties eadem hora et incontinenti vel sequitur vel prjevenit, vel etiam inaudito more sanguinolentum divortium ipsam interrumpit desponsationem !

[Cap. XXIII.] ^

Quod alumnos et collactaneos diligunt ; fratres et cognatos jpevseqimntur.

Vae autem fratribus in populo barbaro. Vse et eog- Love for

natis. Vivos enim ad mortem persequuntur ; mortuos foster-kin-

^ ^ ared onljr.

1 genere] M. C. Bb., ■with Capi- tula supia ; modo, H. A. R. B. F. Hb. Eb. In Ba. this nibric ^as at the bottom of a page, and has been cut away, ■vrith drawing in margin below.

aUari’] M. C. Bb. A. Ba., &c. ; altari et, R. B. F.

•" Hoc . . . solent"] Not in M. C. Bb. A. B. In margin of R. In text of F. Ba., &c.

XXn., XXin., and XXTV. form one chapter in M., ■whicli, however, has the headings of XXIII. and XXrV. as marginal nibrics.

1G8

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

et ab aliis ^ interemptos ulciscuntur. Solum vero alum- nis et collactaneisj si quid habent vel amoris vel fidei, illud habent.

Even strangers soon bc- comc as treacher- ous as the natives.

[Cap. XXIY.] De advenis eodem vltio contaminatis.

Adeo igitur quicquid libet licere videtur, et cura"^ quid expediat cunctis, non quid sit honestum ; cum tamen nihil ad plenum expediat prseter lionestum ; adeo proditionis pestis hic invaluit, et quasi radices posuit ; adeo in naturam converti prtevaluit pravfe con- suetudinis longus abusus; adeo a convictu mores for- mantur, et qui picem tangit coinquinabitur ab ea; adeo mali^ vis magna est ; " Melli ^ enim plurimo parum " absinthii injectum velocem amaritudinem reddit, mel " vero duplum si injiciatur absinthio, nequit ejus obti- " neri dulcedo ; " adeo, inquam, bonos mores corrum- punt colloquia prava, ut hoc vitio patriae tanquam iunato et contagiosissimo etiam alienigenc"e huc advecti fere inevitabiliter involvantur. Sacros igitur locus hic aut recipit aut facit. Cum enim proclivis sit cursus ad voluptates, et imitatiix natura vitiorum, quis sacrum esse dubitet quem tot sacrilegiorum exemphiria, tot rerum malarum documenta, tam frequens sacramento- rum transgressio, tam tidei nuUa religio praedocent et instruunt, et semula malorum doctrina ad similia con- stanter invitant.

’ ub aliis^ C. Bb. Ba., &c. ; ab ilUs, li. B. F. Xot in M. A,

= cira] Bb. A. R. B. F. Ba., &c. ; circa, C. ; cara, M._; citra, 11.

^ udco inali . . . colloquia prava~\ Xot in M. A. In C. Bb. R., &c.

’ Melli, ^•c.] Tliis froni Greg. IS’azianz., Orat. I. Apuloget. (p. 7, ed. ColoD. 1690).

DISTINCTIO III, CAP. XXV.

1G9

‘2S b.

[Oap. XXV.]

De Tbovo et enormi regni et domlnii confinnationis

modo.

Sunt et quaedam, qua?, nisi materise cursus expeteret, Monstrous pudor reticenda persuaderet. Turpis ^ enim rei gestae ^u^Juratinn- narratio, quanquam praeferat artem, devenustare tamen a king, in videtur artificem. Verumtamen, quoniam ’ historise severitas nec veritati parcere novit nec verecundite, cir- cumcisis ’ labiis res inhonesta poterit venusta verborum vernulitate depromi.

Est igitur in boreali et ulteriori Ultonite parte, sci- licet apud. Kenelcunuil, gens qugedam, quje barbaro nimis et abominabili ritu sic sibi regem creare solet. Collecto in unum universo terrae illius populo, in me- dium producitur jumentum candidum. Ad quocl sub- limandus ille non in principem sed in beluam, non in regem sed exlegem, coram omnibus bestialiter accedens, non minus - impudenter quam imprudenter se quoque bestiam profitetur. Et statim jumento interfecto, et frustatim in aqua decocto, in eadem aqua balneum ei paratur. Cui insidens, de carnibus illis sibi allatis, circumstante populo suo et convescente, comedit ipse. De jure quoque quo lavatur, non vase aliquo, non manu, sed ore tantum circumquaque liaurit et bibit. Quibus ita rite, non recte completis, regnum illius et dominium est confirmatum.

’ Turpis . . artificem ; quoniam ; and circumcisis . . depromi’] Tliese not in M. W. In niargiu ot’ C. Bb. In text of A. 1?., &c.

in M.

non minua . . imprudenter^ Not

170

TOPOGRAPHIA HIBERMCA.

Many, in remote parts, iiot yet in- structed in the faith. As proved by testi- mony of some sailors.

The cora- cle.

[Cap. XXVI.]

De ’liiultis tn insula nunquaon haptizails, et ad qitos nondum jidei doctrina pervenit.

Ad hfec autem, quamvis tanto jam tempore in terra ista^ fundata fides adoleverit, in nonnullis tanien ejusdem angulis multi adhuc sunt uon baptizati, et ad quos ex pastorali negligentia fidei nunquam doc- trina pervenit. Audivi enim - a nautis quibusdam, quod cum quadragesimali quodam tempore ad boreales et inexscrutabiles Connactici maris vastitates vi tem- pestatis depulsi fuissent, tandem sub insula quadam modica se receperunt : ubi et anchorarum morsu, funiumque triphcium, immo multiplicium ^ tenacitate se vix retinuerunt. Residente vero infra triduum tempestate, et restituta tam aeri serenitate quam mari tranquillitate, apparuit non procul facies terrse cujus- dam, eis hactenus prorsus ignotae ;* de qua non longe post et cymbuhim modicam ^ ad se viderunt ^ remi- gantem, arctam et oblongam, vimineam quidem, et coriis animalium extra contextam ’ et consutam. Erant autem in ea homines duo, nudis omnino corporibus, prseter zonas latas de crudis animahum coriis quibus strino-ebantur. Habebant etiam Hibernico more comas perlongas et flavas, trans humeros deorsum, corpus ex magna parte tegentes. De quibus cum audissent, quod de quadam Connactise parte fuissent, et Hiber-

" in terra ista"] M. C. Bb. Ba., &c., Bc. ; in insula ista, A. ; in insula, R. B. F.

cnim^ A. R. B. F. Not in M. C. Bb. Ba., &c.

•’ inmo mullipliciuiii] M. C. Bb. Ba., &c. Not in A. R. B. F.

’ iynotcE] M. C. Bb. R., &c., Bc. ; incognitcc, A.

‘" modicam"] M. C. Bb. A. Ba. &c. ; Not in R. B. F.

« viderunt’] C. Bb. R., &c.; videt, M. ; vident, H. A.

’ conicxtain] M. C. Bb. A. R., &c. ; contcctam, Ba. This, though the reading of only one, and not an carly MS., must surely be the right reading.

DISTINCTIO III, CAP. XXVI.

171

nica lingua loquerentur, intra navem eos adduxerunt.^ Ipsi vero cuncta quse ibi videbant tanquam nova admirari coeperunt. Navem enim magnam et ligneam, liumanos etiam cultus, sicut asserebant, nunquam antea viderant. Cum vero panem et caseum ad comeden- dum eis obtulissent, utrumque ignorantes abnuerunt. Carnibus tantum, et piscibus, et lacte, se vesci solere dicebant.

Nec vestibus ullis utebantur, nisi coriis animalium interdum in maojna uecessitate. Et cum a nautis expeterent, an ibi ad prandendum carnes haberent, et responsum acciperent in quadragesima carnes comedi non licere, ipsi de quadragesima ^ niliil sciebant. Nec etiam de anno, vel mense, vel liebdomada quicquam. Quibus etiani nominibus dies septiraanse censerentur, penitus ignorabant. Cumque ab ipsis qUsereretur, an Christiani et baptizati fuissent, responderunt de Cliristo se nihil bactenus vel audisse vel scivisse. Et sic re- vertentes, panem unum et caseum secum retulerunt ; ut pr8e admiratione suis ostenderent, quibus cibariis alienigense vescerentur.

Verumtamen ^ viri qui ecclesiastica gaudent immuni- Lay eccle- tate, et quos viros ecclesiasticos vocant, quanquam ^’^^ ^^^* laici et uxorati, comis quoque perlongis trans hume- rnm diffusis, solum armis renuntiantes, in signum protectionis pontificali impositione amplas in capite coronas habent.

Item gens hsec, ab aliis diversa nimis et perversa, Irish mode corporali tam manus quam capitis signo quod innuit ° og^°°’ abnuit. Renuit quoque, quoties aliquibus abscessum indicit.

1 adduxerunt’] M. Bb. A. R., &c. ; adduxerint, C.

Ilere Cl. comes in again, ^rith " ma nihil sciebant," at top of folio

```
Suprii,  p.  163,  n.  (2). 
```

Verumtamen …. emittunt ]

These three sections not in M. Bb. In margin of C. In text of A. R., &c. Instead of Verumtamen, the later MSS. Ba. Cl., &c., have No- tandum aiitem quod.

172 TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Prfeteren, viri in liac gente sedendo, mulieres stando

urinas eniittunt. Jcalousyof Ad ^ hffic autem, pra? omni alio populo, zelotypise H^ “f ‘” vitio laborat hvdc natio. Tam mulieres quoque quam ladies ride. mares divaricatis cruribus, tibiisque utrinque protensis,

equitare solent.

[Cap. XXVII.]-

De clero Hihernicp, in multis laudabili.

The Irish Sed nuuc ad clerum stilum vertamus. Est autem niarkaWe" t^errre istius clerus satis religione commendabilis ; et

for their intcr varias quibus pollet virtute.s, castitatis prneroga- chastitv. ,. • i. j_ iTi

•^ tiva prgeeminet et prfecellit.

For devo- Item psalmis et horis, lectioni et orationi, vigilanter

reifTious’^’^ inserviunt. Et intra ecclesicTe septa se continentes, a

duties. divinis quibus deputati sunt officiis non recedunt.

For tiieir Abstinentife quoque et parcimonise ciborum non

a stinencc. ij^ediocriter indulgent.^ Ita ut pars maxima quotidie

fere, donec cuncta diei compleverint horarum officia,

usque ad crepuscvilum jejunent.

liut after Sed utinam post longa jejunia tam sobrii fuerint lonff fasts • X • • 1

byday quaui seri, tam veri quam severi, tam puri quam

spendthe duri, tam existentes quam apparentes.

drmkiu"’. Inter^^tot millia vix unum invenies, qui post jugeni tam jejuniorum quam orationum instantiam, vino, variisque potionibus, diurnos labores enormius quam deceret nocte non redimat.

’ Ad hac, ^f.] Tliis section not the Lent of 1186. See the De in M. C. Bb. The first scntcnce, Gestis (vol. i. p. 66, &c.), where " Ad ha;c . . natio," in A. K. B., &c. also the contents of these chapters

The second, " Tam . , solent," not 1 are repeated.

iu A. B. ; in margin of R. ; in text ^ indulgent’] K. B. F. Ba., &c., of F. Ba., &c. and Dc Gestis ; indulget, M. C. Bb.

Chapters XXVII.-XXXI. arc A.

part of a sermon preached by Giral- I ^ Rest of the chapter not in M. dus, before a synod at Dublin, iu

DISTINCTIO III, CAP. XXVII.

173

Diem itaque naturalem tanquam ex sequo divi- dentes, lucidaque spiritui tempora, nocturna quoque carni dedicantes, sicut de luce lucis operibus indul- gent, sic et in tenebris ad tenebrarum opera conver- tuntur.

Unde et hoc pi'0 rairaculo duci potest, quod ubi vina dominantur Venus non regnat. [Hoc enim ^ difficile leronimo, difficilius apostolo persuaderi iDosset. Quorum iste " vino inebriari" vetat " in quo est lux- Epb. v. 18. " uria : " ille vero ventrem mero aestuantem facile ^ spu- ^^ Ocea- mare docet in libidinem.] ^^^ (83,

Sunt tamen nonnuUi inter hos optimi, et sine fer- Migne). ’ mento sincerissimi. Est enim gens hfEC cunctis fere Some few, in actibus iramoderata, et in omnes affectus veheraen- of ^0!^’ tissima. Unde et sicut mali deterrimi sunt, et nus- pure life. quam pejores, ita et bonis laudabiliores non reperies.

Sed inter avenas et lolia triticura rarnm. Multos nimirum vocatos invenies, paucos electos ; grana raris- sima, paleas multas.

[Cap. XXVIII.]

De prcelatis ex ‘pastorali negligentia corripiendis.

In episcopis vero et prtBlatis hoc fere solum ^ repre- Bishops hensione dignura invenio, quod in populi tara enor- ^^.’"^ ^^’ raiter delinquentis correctione desides nimis sunt et enforcing negligentes. Quod igitur nec prsedicant nec corripiunt, an^ m^°^’ hinc ipsos’* prsedico corripiendos ; quod non arguunt, preaching.

’ Hoc enim . . . Ubidinem’\ Not in C. Bb. A. R. B. F. In Ba. Cl., &c. It is in the De Gestis, but ■with different construction : “Vix " autem hoc leronimo persuaderi " posset, dicenti quia ’ Venter mero " ’ aestuans facile despumat in libi- " ’ dinem:’ vix et Paulo, qui ait, " ’ Nolite inebriari vino, in quo est " " luxuria.” "

Instead of facile, Jerome has cito.

3 fere solum] M. C. Bb. A. E. B. F. ; pra5cipue, Ba. CI., &c., and De Gestis.

" ipsos’] M. C. Bb. A. Ba., &c. ; ipsis, R. B., and F. originally, but altered.

174 TOPOGRAPHIA HIBERXICA.

binc arguo ; quod reprehendere negligunt, liinc repre- Past. Cur. hendo. Quoniam,^ ut ait Gregorius, " Prreconis offi- " cium suscipit quisquis ad sacerdotii gradum ascendit. " Sacerdos ergo si prpedicationis est nescius, quam cla- " moris vocem daturus est praeco mutus?"

Si enim prrelati a tempore Patricii, per tot anno-

rum cumcula, prredicationi et instructioni, item in-

crepationi et correptioni pro officii debito viriliter

institissent, et prfenotatas gentis enormitates aliqua-

tenus extirpassent, et- aliquam in eis proculdubio

formam bonestatis et rebgionis impressissent. Sed non

Is. Iviii. 1 . fuit in ipsis, qui tanquam tuba vocem exaltaret : non

Ezec. xiii, f^^^ q^j g^ adverso ascenderet, et murum se ^ pro

No Irish domo Israel opponeret : non fuit qui usque ad exi-

inartyrs. lium, nedum * usque ad sanguinem pro ecclesia Christi

Na omnes Hiber- dimicaret, quam ipse sibi suo pretioso

Z.r^:it St ‘^“S^i^^o ‘’<’<l».i^™t. Unde et omnes martyrein. sancti terrte istius confessores sunt,

et nuUus martyr. Quod in alio regno Christiano difficile erit invenire.

Mirum ^ itaque quod ubi gens crudelissima et san- guinis sitibunda, fides ab antiquo fundata et semper tepidissima, pro Christi ecclesia corona martyrii nuUa. 29 b. Non igitur inventus est in partibus istis, qui ecclesiai surfjentis fiiudamenta sano-uinis effusione coementaret : non fuit qui faceret hoc bonum : non fuit usque ad unum.

Sunt enim pastores, qui non pasccre qua3runt sed pasci : sunt prailati, qui non prodesse cupiunt sed praeesse : sunt episcopi, qui non omen sed nomen, non onus sed honorem amplectuntur.

" Quonidm . . prcpco mutu.<i”] Not crascd), Hb. Rb. and De Ge.<ttiit,

iu :\I. W. In margin of C. Bb. In i aftcr " Israel."

textof A. R., &c. j ■• itcthm} M. C. Bb. A. Ba. CI.

ct] M. C. Bb. A. R. B. F. Ea. j Hb. ; necdura, R. B. F. Rb.

Cl. Not in Ilb. Rb. aud 7Jc GV.s//.f. | ^ Miium . . maiii/rii iiulla’] Not

^ .se] Not in ]\I. C. Bb. B. Ba. Cl. , in M.

In R. (added), F. In A. (but |

DISTINCTIO III, CAP. XXVIII.

175

Hiijus itaque terrpe prselati, intra ecclesiarum septa de antiqua consuetudine se continentes, contemplationi solum fere semper indulgent. Ubi et Kaclielis pulcliri- tudine sic delectantur, ut LiaD lippitudinem fastidio ducant. Unde accidit ut nec verbum Domini populo prgedicent, nec scelera eorum eis annuntient, nec in gi-ege commisso vel extirpent vitia; vel inserant vir- tutes.

[Caf. XXIX.]

Quod omnes^ einscopi Hiherniai de monasteriis electi

sunt.^

Cum enim fere omnes Hiberniae prselati de monas- The irish teriis in clerum electi sint,’^ qute monachi sunt solicite fakeVfrora complent omnia, quse vero clerici vel prgelati fere pra3- monastc- termittunt universa. Sui enim tantum curam agen- fore ffood tes, et tanquam sibi soliciti, pro grege commisso soli- monks, but citari negligenter omittunt et postponunt : illud lero- tors. nymi* ad Rusticum monachum vel prorsus ignorantes, Hieron. vel dissimuUmtes ; “Sic vive in monasterio, ut clericus /j^^^ ^‘f " esse merearis.” " Longo tempore disce quod post- oid cdl- " modum doceas." Et " Inter bonos semper sectare

N* monachos in " meliores." Et “Cum in clerum

clerum electos quse <, plpf>fnci fnAri<3 io-p pi ni^^r^ plpripi

clerici sunt agere de- eiectus lueris, age ea qufB cierici bere. " sunt. Et illud ad eundem ; " Si

" clericatus titillat desiderium, disce prius quod possis " docere. Ne sis miles antequam tiro : ne magister " antequam discipulus.”

Sed male sibi provident, male sui curam agunt.

^ This heading not in M. ; this chapter there forming part of the last chapter. After omnes is fere in Hb. Jlh. This also in Cl., but after Hibeini(v.

• sunt’] Not in C. Bb. A. B. lu R. (added), F. Ba., &c.

^ sinq Bb. A. E. B. F. Ba. CI. Rb. ; sunt, M. C. Hb.

■’ The passages -which folloM-,frora Jeromc’s Epistle to Rusticus, are not quoted ■vvord for word.

176

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

cum his, quorum custodise ex suscepti regiminis officio sunt deputati, per incuriam et negligentiam, curam et providentiam subtraliunt et subducunt. Seipsos enim^ multo gravius quam illos, et danmabilius seducunt.

[Cap. XXX.]

Qucditer a monachis cUnci distent, et eis iwoeferantur.

Hieron. ^ Scire igitur debent, quod, sicut leronymus ad Eleu-

lofold “’ tlierium - testatur, cum ‘Alia sit causa monachi, alia

editions). " clerici ; et clerici oves pascant, monacln pascantur,”

Difference ^^^ ^g habent monacbi respectu clericorum, tanquam

monks and grex respectu pastorum. Monachus enim tanquam

t e c ergy. ^^j^-^g custos, vel singularis dictus, sui solius curam

ao-it. Clericus vero circa multorum curam soUcitari

tenetur. Est itaque monacluts tauquam granum tritici

solum manens : est autem clericus tanquam granum

o-erminans, et in horrea Domini multum fructum

afferens.

N^ monachos, in Bipartiti ergo hujusmodi prselati clerum electos, qu£e- , ■ i , i ,

dam ex monachis qufedam contrahant ex monacho, et

qusedam vero ex cle- qusedam ex clerico. Ex monacho con-

ricis contraliere de- ■* i i • . ,. .

tere. trahant columbmam simphcitatem, ex

clerico vero serpentinam prudentiam ; hinc sapientiam,

inde eloquentiam ; hinc verba, inde opera ; hinc con-

scientiam, indc scientiam ; liinc ^ fecundi fiant, inde

The conse- facundi. Et sic utrumque compleant officium, ut inter

dmies of S’‘icerdotes ingredientes tabernaculum, eorum vesti-

these menta tintinnabulis ambiantur, et in ore ipsorum

bishops. tf*-!!^ instructionis quam increpationis verbum resonans

aiidiatur. Fatuos enim et elingues prselatos, et phis

monachi quam clerici pr?eferentes, manifeste redarguit

1 6’«!/«] M. C. Bb. A. B. Ba., &c. Not in R. F.

Eleuthcrium’] This epistle of Pt. Jerome is addressed, not to

Eleutherius, but to Heliodorus the monk.

^ hinc . . /acundi’] Not ia M.

DISTINCTIO III, CAP. XXX. 177

leronymus, dicens ; " Innocens, et aLsque sermone con- Ad Ocea-

" vei’satio, quantum exemplo prodest, tantum silentio g^ (83, oid

" obest. Latratu namque canum et baculo pastorum editions).

" lupi sunt arcendi." Similiter et in primo biblio-

thecie prologo ; " Sancta quippe rusticitas sibi solum Hieron. ad

" prodest ; et quantum ex vitfe merito £ediiicat eccle- g ^^ 1°*™’

" siam Dei, tantum nocet, cum destruentibus non

" resistit." " Error enim," ut ^ ait Innocentius, " cui

" non resistitui’, approbatur: et veritas, cum minime

" defensatur, opprimitur." Item ^ Eleutherius ; ^ " Ne-

" gligere, cum possis, perturbare perversos, nihil est

" aliud quam fovere. Nec caret scrupulo societatis 30.

" occultfe, qui manifesto facinori desinit obviare ;"

prsesertim cum ad hoc ex officio teneatur.

[Cap. XXXI.] 3

Quod quidam intus esse videntur, qui foras missi sunt ; et e diverso.

Mirum autem, cum omnino tam desides officii, tam * Many re- subditorum salutis negligentes semper extiterint, quod ^^^^^ “^ tot ex ipsis in terra pro sanctis habentur, et ab ac- colis tanquam sancti tam devote coluntur et vene- rantur. Unde et unum duorum inevitabile est non evitari. Aut enim ab hagiographis nostris, tam circa pastoralis officii debita, quam aliarum quarumHbet

’ ut ait Innocentius, and Item Eleutherius] These not in M. Bb. In margin of C. In text of A. R., &c. Tliese quotations are taken from the Decretals. The first, attri- buted to Innocent, is in Epist. I. Celestini I., cap. i., ad Episcopos Gallice (Concil. tom. ii. 1612) ; the second, attributed in Gratian to pope Eleutherus, is in Epist. Isidu- riana ad Gallice Provincias (Concil.

tom. i. 590). See Gratian ( Turre- cremata), lib. i. pars. ii. fit. xiii. rubr. i.

Eleutherius] So all MSS. tliat I have seen ; ad Eleutherium in the De Gestis, and in Camden.

^ This chapter not in M.

•» taml C. Bb. A. Ba., &c., and De Gestis ; tamtam, R. B. ; taniam, F.

178

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

rerum instructionera, multa ad terrorem constat emissa

et quoniam misericordia Domini plena est terra, magis

sperandum esse de clementia quam timendum de jus-

But the titia : aut potius, ecclesia militans in multis decipitur.

litant often Triumphans vero non irridetur. Unde et nonnullos

deceived. quos recipit lisBC, despicit illa ; quos prsedicat hsec,

abdicat illa ; et e diverso. Illa quoque inter electos

non immerito multos honorat, quos ista tamen prorsus

ignorat. Quidam enim intus esse videntur, .qui foras

missi sunt ; et quidam foras mitti, qui tamen intus

existunt. [Quia ’ plerumque quod altum est hominibus,

abominabile est apud Deum ; et ^ e diverso.]

Eetort of the arch- bishop of Cashel.

[Cap. XXXII.]

De ohliqua Cassiliensis archiepiscoin responsione.

Cum igitur hsec et hujusmodi Mauricio ^ Cassiliensi archiepiscopo, viro literato et discreto, coram Gerardo ecclesige RomaucTe clerico, timc ad partes illas legationis cujusdam vice transmisso, aliquando objecissem, et de tantis terrse illius enormitatibus in praelatos prsecipue culpam refunderem ; validissimum inde argumentum sumens, quod nuUus unquam in regno illo pro ecclesia Dei martyrii coronam adeptus fuisset ; oblique satis, et ad hominem solvens, non ad orationem, respondit ; " Verum est,” inquit, “quia licet gens nostra barbara " nimis, et ^ inculta, et crudelis esse videatur, viris " tamen ecclesiasticis honorem magnum et reverentiam " semper exhibere solebant, et in sanctos Dei nulla

• Quia, §-c.] Not in C. Bb. A. R. B. F. In Ba. Cl. Hb. Rb. and De Gestis.

et e diverso’] Ba. Cl. Not in Hb. Kb. or Camden. The De Gestis has, " sicut et e diverso plerumque " contingit.”

3 Mauricio] C. Bb. A. R, &c. ; Tatheo, M. ; Thadeo, H. Bc, and as a mai’ginal alias in Camden.

ef] R. B. F. A. Ba., &c.

Not in M. C. Bb.

DISTINCTIO III, CAP. XXXII.

179

occasione maniim extendere. Sed nunc in regnum gens advenit, quse martyres et facere novit et con- suevit. Amodo^ Hibernia, sicut et alise regiones, martyres liabebit."

[Cap. XXXIII.]

De campanis, et baadis, aliisqite hujusmocU sanctorum reliquiis; tam ah Hibernico^ et Scotico quam\et Wallensi populo in m/igna reverentia habitis.

Hoc etiam non praetereundum puto, quod campanas Reverence bajulas, baculosque sanctorum in superiore parte re- ^l^ teiis^’ curvos, auro et argento vel sere contextos,^ in magna and pasto- reverentia tam Hibernise et Scotise * quam et “VVallise ^^^^^j^^ populus et clerus habere solent. Ita ut sacramenta super hsec, longe magis quam super evangelia, et prae- stare vereantur et pejerare. Ex vi enim quadam occulta, et liis quasi divinitus insita, necnon et vin- dicta, cujus prsecipue sancti iUi appetibiles esse viden- tur, plerumque puniuntur contemptores, et graviter animadvertitur in transgressores.

" Amodo . . habebit”] Not in M. ; in H. however.

tam ab Hibernico et Scotico quam et Wallensi] C. Bb. Ba., &c. ; tam a Walensi quam Hiberniensi, M. A. In R. B. F. the heading ends with " reliquiis." All the MSS. which contain the full head- ing, have in addition the last part of the heading of the next chapter, " et sacerdote . , . percusso," left

here by mistake. See note (1), p. 180.

3 contextosl So all the MSS. In Itin. Kamb,, i. 2, -where this chapter is repeated, the best MS. has " con- " tectos," Tvhich must be, I imagine, the right reading.

•* et Scotice quam et WalIicE’\ C- Bb. A, R, &c. ; quam Walliae, only, in M.

M 2

180

TOPOGRAPHIA ITIBERNICA.

The staff of Jesus.

A.D. 1177, Exp. Hib. ii. 20. St. Pa- trick’s hom ; and punish- ment of a priest for sounding it. °

30 h.

[Cap. XXXIV.]

De haculo ^ virtuosissimo, quem haculum Jesu vocant ; et sacerdote duplid passione percusso.

Inter^ universos Hibernise baeulos, ligneEeque naturns sanctorum reliquias, virtuosus ille et famosus, quem baculura Jesu vocant, non immerito primus et proeci- puus esse videtur. Per quem, vulgari opinione, sanctus Patricius venenosos ab insula vermes ejecit. Cujus siquidem tam incertus est ortus, quam certissima virtus. . Nostris autem temporibus, et nostrorum opera, nobilis liic thesaurus ab Arcbmatia Dubliniam est translatus,

Vidimus quoque ^ in Wallia, unde et vehementius ad- miramm’, Hiberniensem * pauperem et mendicum cornu quoddam seneum,^ quod sancti Patricii^ fuisse dicebat, pro reliquiis in collo gestantem. Dicebat autem ob reverentiam sancti iUius neminem ausum lioc sonare. Cum igitur, Hibernico more, circumstanti populo cornu porrigeret osculandum, sacerdos quidam, Bernardus no- mine, de manibus ejus illud arripuit ; et oris ^ apponens

’ The first part of tbis heading, De baculo . . vocant, and the first section of the chapter, Inter …. translatus, not in ^I. In margin of C. In text of Bb. A. II., &c. Chapters XXXIII. and XXXIV., in the first editions, as in M., and C. originally, made but one chapter, of the heading of which the second part of this heading, et sacerdote . , pcrcusso, formed the conclusion. And there it was left by mistake, in all thc MSS. that I have seen, at the end of the heading of chapter XXXIII. of later editions, instead of being removed to the heading of the new chapter XXXIV. I ven- ture, neverthelcss, to phice it here, as certainly its right place. It is

here in Camden, who probably had MS. authority for so placing it.

The first section of this chapter, though not in M., is however in II., but at end of chapter, after " non " plena."

•" quoqiie"] Not in M. This, of the horn, is repeated in Itin. Kamb. i. 2 ; and in Gem. Eccl. i. 51 (vol. ii. 154).

^ Hibertiiensem paup. et mcnd.’\ M. C. Bb. A. R. B. F. ; bajulum quemdam, Ba. Ci. Hb. Rb.

aneum’] C. Bb. K. B., &c. ; a;re distinctum, M. A. Bc.

« Patricii] C. Bb. R. B., &c. ; Brendani, M. A., but Patricii, Bc.

" oris ajiponens unytilo’] C. Bb. A. R., &c. ; ori suo apponens, M.

DISTINCTIO III, CAP. XXXIV.

181

angulo, aeremque impellens, sonare cospit. Qui et eadem hora, multis astantibus, ore ^ quidem aure tenus paraly- tice retorto, duplici passione percussus est. Cum enim toiTcntis eloquii prius extitisset, et delatoris linguam detractor laabuisset, sermonis cujuslibet usum statim amisit. Unde et in hac parte sic Isesus est, ut semper hactenus linguse fuerit impeditas. Prseterea letbargum patiens, sic statim oblivioni cuncta tradiderat,^ ut vix etiam se nomen habuisse meminisset. Enimvero tam enormiter in memoria Isesus fuerat, ut psalmos, quos antea corde tenus optime noverat, multis abinde diebus quasi de novo recordantem videremus ; et literas etiam, quarum notitiam copiose satis habuerat, denuo mendi- cantem tanquam elementarium senem miraremur.

Cui^ tandem in Hiberniam ad sanctum Patricium, excessus hujus causa, peregre profecto, plenior valetudo rediit, sed non plena.

[Cap. XXXV.] De cor^pore vitiatis in Jiac natione quamplurimis*

Ad hsec autem tot cgecos natos, tot claudos, tot cor- Numbers

pore vitiatos, et naturae beneficio destitutos, in alia *^

… . persons,

non vidimus natione. Sicut enim qui bene formantur, lame, &c. exquisitissime, et nusquam melius ; sic et qui male, nusquam pejus. Et sicut egregie proveniunt quos naturse benignitas elimaverit, sic et enormiter prodeunt quos benigno favore destituerit.

Nec mirandum si de gente adultera, gente incesta, gente illegitime nata et copulata, gente exlege, arte invida et invisa ipsam turpiter adulterante naturam, tales interdum contra naturse legem natura producat.

’ ore . . retorto] Not in M.

tradiderat ] H. C. Eb., &c. ; tradidit, M.

^ Cui . . plcna’] Not in M. ; in H. however.

■* quamphirimis’] C. R. B. F. ; quampluribus, M. A . Ba., &c.

182

Et digna Dei vindicta videtur, ut qui interiore mentis lumine ad ipsum non respiciunt, hi exterioris et cor- porese lucis beneficio plerumque doleant destitutL

[Cap. XXXVI.]

Quot reges a tempore Patricii usque ad Turgesii adventum regnaverunt

Kings; De gente igitui- ista, ab adventu Patricii usque ad

arrival of Fedlimidii regis ^ tempora, triginta tres reges per quad- St.Patrick, ringentos annos in Hibernia regnaverunt. Quorum of Feidh- dicbus fides Christiana hic illibata permansit et incon-

limidli.

cussa.

[Cap. XXXVII.]

Quod tempore Fedlimidii regis, Norivagienses, Tur- gesio duce, Hiherniam expugnaverunt.

In hujus vero Fedlimidii regis tempore, Norwagienses in magna classe Hibernica litora ^ appulerunt. Qui et in manu forti terram occupantes, et gentili furore de- bacchantes, ecclesias fere omnes destruxerunt. Horum autem dux, Turgesius vocatus, multis variisque con- flictibus et beUis atrocibus totam sibi insulam in brevi subjugavit ; et percrratis totius regni finibus, totam undique terram locis idoneis incastellavit. Unde et Norwcgian fossata infinita, alta nimis, rotunda quoque, et pleraque fortresses. ^j-jpiJQia ; castella etiam murata, et adhuc integra, vacua

Invasion of Norwegi- ans, under Tuirgeis.

Ireland subdued by him.

^ Fcidhlimidh -was king of Mun- ster only, in the second quarter of the ninth century. He attempted» howpver, tbe sovereignty, and is called king of all Ireland in some of the annals.

Afler littora Camden has, “anno " octingentesimo trigesimo octavo.”

This in no MS. that I have seen. It was, probably, some twcnty years or more before this date of Camden, circa A.D. 81.5, that the invasion under Tuirgeis commcnced. But he is not named in many Irish An- nals before about 836.

DISTINCTIO III, CAP. XXXVII.

183

tamen et deserta, ex^ reliquiis illis et antiquitatis ves- tigiis hic usque in hodiernum multa reperies. Hiber- nicus enim populus castella non curat. Silvis namque pro castris, paludibus utitur pro fossatis,

Turgesius itaque regnimi Hibernicum aKquamdiu pacifice rexit, donec puellarum dolo delusus occubuit,^

[Cap. XXXVIII.]

Quod Angli Gurmundum, Hihernici Turgesiwni Hiherniam dicunt suhjugasse.

Ceterum hoc mihi mirandum videtur, quod noster According

Anfflorum populus Gurmundum clamat Hiberniam sub- ^*^ ^^itish i3 ir i ^ accounts,

jugasse, et tam castra prsedicta quam fossata struxisse ; 31. de Turgesio nullam penitus faciens raentionem. Hiber- the con- nienses vero, et eorum histori^e scriptee, Turgesium prse- ireiand*^ dicant : Gurmundum autem prorsus ignorant. Unde et “^^? ‘«* quidam semel a Gurmundo, et iterum a Turgesio in- \yat Gur- sulam dicunt subjugatam. Sed hoc Hibernicis historiis p’°5: ^^^ adversatur. Quse tantum semel ante heec nostra tem- xi. 8, pora, et tunc a Turgesio, gentem Hibernicam testantur expugnatam, Alii vero eundem fuisse asserunt, sed binomium ; et quem nos Gurmundum, Hibernienses Turgesium vocare. Sed hoc etiam dissimiles eorum obitus, et finis diversus, stare non permittunt.

Verior igitur et verisimilior habet historia, quod Gurmundo in Britannise regno, quod sibi subjugaverat, jam in sceptris agente, Turgesium ^ istum cum electa

1 ex’] M, C, Bb. A. Ba., &c, ; et, E, B. F.

occubuiQ A. R. B. F. ; interiit, M. C. Bb. Ba., &c.

3 The making Gurmund and Tuirgeis contemporaneous is a mar- vellous exploit in chronology, even forGiraldusCambrensis. Gurmund, indeed, is not known in history, but

if Geofifrey’s impossible legend of him has any fragment of truth at the bottom of it, then the person ■whom he romances into tbis Afi-ican king, conqueror of Ireland and England, must have lived about the middle of the sixth century, some 300 years, or nearly, before the time of Tuirgeis.

IHi

TOPOGRAPIIIA HIBERNICA.

jnventute ad hanc insulam expugnandam in classis suse non modica parte transmisit. Qui Turgesius, quoniam et ^ expeditionis hujus tribunus fuerat, et terra sub- acta diu sub Gurmundo quasi regni rector et senes- callus permansit, gens Hibernica ejus solius quem prse- sentialiter et vidit et novit, et a quo tanta mala sustinuit, tam nomen quam fomam perpetuse memorise commendavit.

GeofiFrey, xi. 8.

[Cap. XXXIX.]

Unde in Hiherniam vel Britanniam Giormundus

advenerit.

In Britannica legitur historia, Gurmundum ab Affrica in Hiberniam advectum, et inde in Britanniam a Sax- onibus accitum, Cirecestriam obsidione cinxisse : qua tandem ^ capta, et passerum, ut fertur, maleficio igne succensa, ignobili quoque tunc Britonum rege Keredicio in Kambriam expulso, totius regni dominium in brevi obtinuisse.

Sive ergo Affricanus, seu, quod verius esse vidctur, Norwagiensis fuerit, vel in Hibernia nunquaui fuit, vel, relicto ibidem Turgesio, modici temporis in ea moram fecit.

[Cap. XL.]

Qualiter, interfecto in Gallia Gurmundo, Turgesius in Hihernia dolo puellarum delusus occuhuit?

Gurmundo itaque in GalHarum partibus interfecto, et barbarorum jugo a Britannicis collis ea occasione jam^ depulso, gens Hibernica ad consuetas artis iniqufe decipulas non inefficaci molimine statim recurrit.

’ ef] Not in M.

qua tandeni . . tuncj C. Bb. A. K., &c. ; eaque capta, et ignobili tunc, M.

^ accubuitli C. Bb. R. B., &c. ; interiit, M. A. No Jelusus in A.

I 7(/»i] M. C. Bb. Ba., &c. Not in A. K. B, l\

DISTINCTIO III, CAP. XL.

185

Cum igitur ea tempestate filiam regis Medensis, sci- licet Omachlachelini, Turgesius adamasset, rex ille, virus sub pectore versans, filiam suam ipsi concedens, ad insulam quamdam ^ MedifB, in stagno scilicet Loch- erino,^ illam cum quindecim puellis egregiis ei missu- rum se spopondit. Quibus et Turgesius gavisus, cum totidem nobilioribus gentis suse, statuto die et loco obviam venit. Et inveniens in insula quindecim ado- Death of lescentes imberbes, animosos, et ad hoc electos, sub ^“d^q^s. habitu puellari dolum palliantes, cultellis, quos occulte secum attulerant, statim inter ipsos amplexus Turge- sius cum suis occubuit.

[Cap. XLI.]

De Norwagiensihus, qui circiter annos triginta regna- verant, ab Hihernia expulsis.

Fama igitur pernicibus alis totam statim insulam Expulsion

pervolante, et rei eventum ut assolet divulgante, Nor- °^ ‘^^ ^^^’ ^- ’ . . . ■wegians.

wagienses ubique truncantur. Et in brevi omnes om- nino, seu vi seu dolo, vel morti traduntur, vel iterum Norwagiam et insulas unde venerant navigio adire compelluntur.

[Cap. XLII.]

De Medensis regis qucestione clolosa.

QujBsiverat autem a Turgesio preedictus Medensium Subtle rex, et in dolo, nequitia iam animo concepta, quonam q”^stion of

^ " L ’ ± ^jjg king of

Meatb.

1 quamdam] M. C. Bb. A. Ba., &c. Not in R. B. F.

2 Locherino] C. R. B., &c. ; de Lochuer, M. Bb. A. Loch-Uair, now Lough Owel, in Westmeath. According to the Irish Annals, Tuirgeis fell into Maelseachlainn’s

hands, and was drowned in Loch- Uair by his orders, A.D. 843. His death by the princess and her fifteen maids, as here related, seems to rest on no better authority than Giraldus himself.

18G

31 b.

Destrnc- tion of

tenore vel arte aves qu?edam, in regnum nuper ad- vectfe, terrse toti patrigeque pestiferse, destrui possent et deleri. Cumque responsum accepisset, nidos eorum ubique destruendos, si jam forte nidificassent, de cas- tellis Norwagiensium hoc interpretantes, mortuo Tur-

Norweffian gssio, in eorum destructiouem per totam Hibernienses

fortresses. insulam unanimiter insurrexerunt.

Annos igitur circa triginta Norwagiensimn pompa, et Turgesii tyrannis, in Hibernia perduravit ; et deinde gens Hibernica, servitute depulsa, et pristinam liber- tatem recuperavit, et ad regni gubernacula denuo successit.

[Cap. XLIII.] De OstmannoTVAn’^ adventu.

Ostmen.

Invasion Non multo vero post tempore, iterum de Norwagise tife^No^r- ^^ insularum borealium partibus, quasi de reliquiis wegians or gentis prioris, et quia vel oculata fide vel parentum relatione terram optimam noverant, non in bellica classe, sed sub pacis obtentu, et quasi mercaturse exer- cendse prsetextu, in insulam quidam advenerunt. Qui et maritimos Hibernise portus statim occupantes, tan- dem de assensu principum terrse civitates in ipsis varias constinixerunt. Quoniam enim innatse otiositatis vitio gens Hibernica, ut diximus, nec raaria lustrare, nec mercaturse indulgere aliquatenus voluerat,^ de com- muni totius regni consilio perutile videbatur, ut gens aliqua, cujus opera aliarum regionum commercia, quibus hsec terra caruerat, huc advelii possent, in aliquibus regni partibus admitteretur.

1 Osfmannonm’] The spclling is frequently " Oustmanni,” but Osl- monni is perhaps tlic most general iu the earlicr and bcst MSS.

voheraq M. C. Bb. Ba., &c. assueverat, A. K. B. F.

DISTINCTIO III, CAP. XLIII.

187

■ Fuerunt autem duces istorum tres fratres, Amelavus ^ Occupation scilieet, Sitaracus, et yvorus. Constructis itaque primo of Dublin, civitatibus tribus, Dublinia, Waterfordia, Limerico, Dub- Waterford, lini^e principatus cessit Amelavo, Waterfordise Sitaraco, rick Limerici Yvoro. Et ex his paulatim, ad alias Hiber- nise civitates construendas, processu temporis sunt derivati.

Gens igitur haec, qnse nunc Ostmannica gens voca- tur, in primis terr^e istius regibus satis tractabiles faerant et pacifici. Sed ex quo in immensum generis numerositate jam excreverant, et civitates fossatis ^ et muris optime cinxerant, antiquas inimicitias alta mente repositas nonnunquam renovare, et acriter rebellare solebant.

Dicti ^ sunt autem Ostmanni lingua ipsorum, corrupto quodam Saxonico, quasi orientales homines. Respectu namque terrre istius ab orientalibus huc partibus unde- cunque advecti sunt.

N’’ imde securium Ex hoc igitur, et priori" Norwa- usum habuerunt. giensium adventu, de quibus parum securi fuerant, usum securium Hibernici ^ contraxerunt ; et malitiam, quam ipsi ab aliis susceperant, semula malorum doctrina in alios multoties transfuderunt.

1 Amelavus’] M. C. Bb. A. Ba. ; Amelaus, R. B. F. The three bro- thers, Amhlaeibh (Anlaf, Anglice), Sitric, and Imhar (Ivar), occur in Irish history, as early as A.D. 851, as kings respectively of Dublin, Waterford, and Limerick. They are said to have been sons of the king of Norway.

fossatis’] M. C. Bb. A. B. Ba., &c. ; fossatas, R. F.

^ Dicti , . . advecti sunt’] This section not in M. or Bb. ; in H., however, after next section. In margin of C. In text of A. E. B., &c.

•» priori] R. B. F. ; priorum, M. C. Bb. A. Ba., &c.

5 Hibeniici] A. R. B; F. Not in M. C. Bb. Ba., &c.

ISS

TOPOarwVPHIA HIBERNICA.

Kings ; from the death of Tuirgeis, to Eoderic of Con- naught.

[Cap. XLIV.]

Qiiot reges in Hihernia regnaverunt, ab ohitu Turgesii, usque ad ultimum Hihernice monarcham Rothe- ricum.

Igitur a tempore Fedlimidii regis, et obitu Turgesii, usque ad ’ Rotlierici Connactensis regnura, qui ultimus de hac gente monarcha fuit, et usque ^ hodie Connaccige prsesidet ; cujus etiam tempore, et per quem rex La- geniie, Dermitius scilicet Murchardi filius, a regno expulsus fuerat ; ^ septemdecim reges in Hibernia regna- verunt.

[Cap. XLV.]

Quot reges fuerunt a primo Herimone, usque ad^ hunc ultimum Rothericum.

Whole Est itaque numerus omnium regum, qui a prirao

numbcr, frentis hujus rego Herimone usque ad hunc ultimum

fromEre- ^j i • tt% • 4. ^

mhon the Kothericum Hiberniam rexerunt, CLXXXI. C^uorum

farst kmg. nomina, gesta, et tempora hic praetereo ; tum quia

pauca in his insignia et memoratu digna reperio, tum

etiam ne compendium nostrura inutilis prolixitas im-

pediret.

Prsedicti vero reges non alicujus coronationis solem-

nitate, non inunctionis sacramento, non etiam jure

hcreditario, vel aliqua successionis proprietate, sed vi

  tantum  et  armis,  totius    insulae    monarchiam    obtinue-

runt, et suo more regni gubernacula susceperunt.

ad] M. ‘A. F. Not in C. E. B. Ba., &c.

" ct usquc . . . prasideQ Not in M. Koderic 0’Conor, who suc- cceded liis father Turlough as king of Conuaught in 1150, becanic

nionarch of Ireland in 1166. He died in 1198.

•’ fuerat} C. Bb. A. H., &c. ; est, M.

•< aJ] Bb. K. B., &c. Not in M. C. A.

DISTINCTIO III, CAP. XLVI.

189

[Cap. XLVI.]

Qicod a primo adventu suo usque ad Turgesiitm,^ et ab ohitu Turgesii usque ad Anglorum regem Hen- ricum secundum, gens Hihernica manserit in- concussa.

Gens ^ igitur Hibernica, a primo adventus sui tem- The Lish pore, et primi illius Herimonis regno, usque ad Gur- ^^^^j. ^^^_ mundi et Turgesii tempora, quibus et turbata quies et ^^^^’ ^x- interrupta aliquamdiu fuit ejus tranquillitas, iterumque Tuirgeis, ab eorum obitu usque ad bgec nostra tempora, ab omni “^^’^ ^7 alienarum gentium incursu libera mansit et inconcussa : donec per vos, rex invictissime, et vestrse animositatis audacia, his denuo nostris diebus est subjugata.

Anno’^ videlicet aetatis vestrae quadragesimo * primo, regni vestri septimo decimo, ab incarnatione vero Domini mclxxii°.

[Cap. XLVII.]

De victoriis Anglorum regis Henrid secundi.

Hactenus historia. , Certant enim cum orbe terrarum Victoriesof tit’ulislTgis!?e7a.qu: victoric^ vestr^ : cum a Piren^is mon- «–7 n. prolis. tibus usque in occiduos et extremos

borealis oceani fines, Alexander noster occidentalis,

1 Turgesium’] So all the MSS. | except Bb., which has " Gunnun-

" dum et ad Turgesium ; " and " eorum " instead of Turgesii di- rectly afterwards.

2 Chapters XLVI.-LIII. form part of our author’s elegant extracts in his Symbolum Electorum ; as in the Cambridge Trin.Coll. ]MS. (T.). Chapters XLVL, XLVIL, and part of XLVIIL, are repeated also in the

De Instructione Principum, p. 55, &c.

■’’ Anno, §-c.] This section not in M.

■* quadragesimo} C. Bb. ; quad- ragesimo primo, A.E. B. F. T. Ba., &c. Henry was bom in 1132, and landed in Ireland in October 1171. The fortieth year of his age would therefore seem to be the right date. Compare Expug. Hibern., i. .30 (last section).

190 TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

bracliium extendisti. Quantum igitur his in partibus natura terras, tantum et vietorias extulisti. Si excur- suum tuorum metse quserantm-, prius deerit orbis quam aderit finis. Animoso quippe pectori cessare possunt terrae, cessare nesciunt victorise ; nec deesse poterunt triumphi, sed materia triumpliandi.

[Cap. XLVIII.]

De titulis et triumijliis ejusdeon variis recapitulatio

brevis.

Glories and Qualiter igitur titulis et triumphis vestris Hibernicus triumphsofQj,|3is acccsserit :

Henry II.

Quanta et quam laudabili virtute, oceani secreta, et occulta naturte deposita transpenetraveris :

Quam prsemature et intempestive, quam celerrime et scelerosissime, intestina conspiratione ab ausu nobili revocatus fueris : victoria tamen completa, sed nondum in formam regione redacta :

Qualiter fulguranti adventus vestri lumine attoniti, occidentales reguli, tanquam ad lucubram aviculse, ad vestrum statim imperium convolaverint :

Quam innaturaliter et illaudabiliter conjurata in ventrem viscera tam orientales Asise quam etiam His- panise victorias vestras, quas et occidentalibus conti- nuare, et fidem Chi-isti egregie dilatare, animo excelso jam conceperas, tam pravo et iniquo consilio, totique fidehum orbi damnosissimo distulerint;

Quantam misericordiam, et quam laudabilem in principe et capitaliter offenso rege clementiam, perpe- tuaque memoria et exemplo dignissimam, superborum ^ et sublimium collis mira virtute calcatis, et hostibus ubique triumphatis, in reges et principes victos rex et victor exercueris. Et vere rex victor, animum virtute

superbonim . . calcatis et] Not in M.

DISTINCTIO III, CAP. XLVIII.

191

regens, iramque modestia vincens ; illud qvioque Hero- idum memoriter recolens,

" Vince animos, iramque tuam, qui cetera vincis ;” fi^^^’^ ^^^" et illud nobile Gaii Csesaris elogium alta mente revol- vens, " Perierat totus orbis, nisi iram finiret miseri- " cordia:"

Libellum quoque ^ Senecse, De Clementia ad Neronem, prse manibus sjaepe, ad manum vero semper habens, et illud Augusto datum auguste consilium non ignorans ; " Fac," inquit,^ " ut medici facere solent ; qui, cum ‘^ " usitata remedia non procedunt, tentant contraria:"

Quam prseclare et expresse illud prsetextati ^ max- imi et oratoris optimi actibus impleveris, " Fortis viri " est, qui de victoria contendunt eos hostes putare ; " qui victi fuerint eos homines judicare. Ut possit " bellum fortitudo minuere, pacem humanitas augere." Quanto^ studio, quantaque et quam laudabili regio in sanguine diligentia, a prima setate annisque pueritiee 32 b. studia literarum amplexus fueris ; illius leronimi non immemor, ‘Radix^ literarum amara est, fructus vero ’ dulcis ;" et ilMus regis et prophetse David, " Erudi- Ps. ii. lo. " mini, qui judicatis terram"; illud quoque Salomonis Salomon alter ad animum revocans, " Literarum “^ " eruditione senectuti viaticum prseparatur, et discipli- " nata juventus setatem confert fructuosam :”

^ Libellum quoque] C. Bb. A. E., &c. ; Totumque libellum, M.

^ inquit] Not in M.

^ cum . . . procedunt] C. Bb. A. R., &c. ; cum acuta non profecerint medicamina, M.

prcetextati . . optimi’] C. Bb. A. R, &c. ; (T., however, and Cl. having " prsetaxati ‘) ; optimi ora- toris, M. Cicero must be the author meant, but I have failed to find the passage in his works.
Quanto, ^c.] AU henceforward not in M., except the last section of

chapter LIV. infra, which concludes this chapter, and the whole book, in the first edition.

^ Jerome says, (-Bp. 125, adHus- ticum Monachum ; Ep, 4 of old edi~ tions,) " De amaro semine literarum " dulces fructus carpo ;" which I suppose to be the passage here loosely quoted. Giraldus has this quotation again, in Itin. Kamb. i. 8 (p. 844,1. 21, of Camden), where it is ascribed to Solomon.

’ This quotation from Solomon not in the Vulgate.

192

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

Hor. 1 Ser. iii. 68.

Qualiter, istorum et consimilium^ exemplo, literatus princeps effectus, et in ethicis disciplinis decenter eruditus, inter universos mundi principes tanquam lucida gemma prfefulseris, suramisque pliilosophis tam ingeuii dote, diviteque vena, quam instructionis et eruditionis ope in brevi cosequandus, si non ab insti- tutisliterarum tam intempestive raptus fueris ad curas terrarum. Quo tamen in utraque militia, in utroque videlicet tam Martis quam Minervre studio, teneris in annis gloriam adepto, indoliegregine, stirpiqueCgesarese, virtus contigit ante diem :

Quanta et quam incomparabili in tems gratia, de- super tamen et divinitus collata, discordantia regna propria virtute, aliena consilio et auctoritate, pacis amator et auctor pacificaveris :

Qualiter eximi?e strenuitatis vestrae, tantique nomi- nis et terribilis adventus opinio et fama, meritis longe minor, orbem illustrans, debacchantem tam Asise quam Europse gentilium furorem cohibuerit ; et ecclesise Christi tranquillitatem et pacem egi-egie compara- verit :

Quam in longinquos et advenas, ad ampliorem ftmife cumulum, prodiga liberalitas, profusa benig- nitas ; et non absque enormi domesticorum damno, semper in exteros cseca largitio :

Et quoniam

“Vitiis sine nemo nascitur, optimus ille est " Qui minimis urgetur,”

quanto discrimine nitidissimse famse vestrse candorem maculie quoedam obfuscant ; et tantae tam inclitje gloriaj splendorem, quasi solis faciem, nubila quinque- pertranseunt.

^ cimsimilium^ A. 11. B. P. ; si- milium, C. Bb. T. Ba., &c.

quinque’^ So every MS. I have

Ri’en, excci)t tlie loath centiiry Bc, which has " iihiqui’."

DISTINOTIO III, CAP. XLVIII. 193

Qualiter etiam ab ineunte a^tate quasi vias vestras dirigens, et aspera quceque complanans, inregni deten- tores, pacisque vestrse turbatores graviter animadver- tens, regi pacifico, totique fidelium populo tam futuro proficuo, ut ad votum cuncta successerint, divinus favor semper arriserit : [hsec,^ inquam, ad plenum singula quis explicabit?]

[Cap. XLIX.]

De titulis filiorum : et primo cle Anglorura rege

Henrico tertio. Sed quoniam

Sempcr ^ adest liomini quo pectoris ima gemiscant,

Ne possit plena prosperitate frui : Gaudia nunc luctu, nunc mutat amara secundis,

Versans humanas sors inopina vices : Sola venire solent, et vix, et sero secunda ;

Et simul et subito semper amara fluunt ;

adeo, inquam, felices fecundans eventus, cunctis prope- modum in actibus tibi divina benignitas illa semper arrisit,^ et utinam in finem perseveraverit, ut tanquam ad vivum resecans, et medicina modum excedens, pie S£Bviens et impie fovens, propiiis in patrem furentibus Eebellion filiis, et patrios ante diem annos incurrentibus, * patri gons.^"’^^ ^ tamen plus fsre quam patri carissimis, ob patris favorem non pepercit.

Quorum ^ omnium prsecipuus, et uno dempto pri - Character, msevus, paterno tam nomine fungens quam honore, de Henr°^the

^ Jkbs . . . explicahit] Not in C. Bb. A. E. B. F. In T. Ba. Cl., &c.

These Hnes Giraldus produccs as his own, in his Sijmholum Elec- torum. See vol. i. p, SiH.

3 arrisif] C. Bb. R., &c. ; arri-

incurrentibus\ C. A. 11., &c. ;

inquirentibns, Bb.

" Filius ante diem patrios inqui- " rit in annos."

Ovid. Mct., i. 148. ■’ Quorum, §•<?.] Hence to end of the chaptcr is in the De Insfr. Princ.

serit, A. I p. .31, &c

194

TOPOGRAPHIA HIBERNICA,

young king.

magno major, de luce lucidior ; et, tanquam alter Priameius Hector, suis honor, hostibus horror, omnibus amor. Inter armatas acies tanquam de igne fulgur egrediens, cunctorumque mentibus vel unica spes vel metus existens,

Omnis^ honoris honos, decor et decus urbis et orbis ;

Militise splendor, gloria, lumen apex ; Julius ingenio, virtutibus Hector, Achilles

Viribus, Augustus moribus, ore Paris.

Inermis siquidem privatusque, lenis et affabilis, mitis et amabilis, injurianmi quarumlibet data occasione pius indultor, quantumlibet reos longe pronior absolvere quam condemnare. Qui et animum sic instituerat, ut nihil unquam dono dignum cuiquam denegaret ; neminem tristem, neminem nisi voti compotem a se discedere dignum ducens. Illum denique sibi diem perditum ire reputans, quo non sibi multimoda liberalitate multos alliceret, multorumque tam corda quam corpora multiplici beneficiorum largitione compararet.

In armis vero, rebusque militaribus, galeato jam capite, sublimis, efirenis, atrox, longeque fera ferocior omni. Ubique fere virtute magis quam fortuna trium- phans, et Hectora Priamiden expresse reprresentans : nisi quod iUe pro patre patriaque, hic vero, pravorum consilio, proh dolor, e contra militabat,

Hoc unum ei votum et desiderii caput extiterat, tantse strenuitatis exercendfB materiam^ et tempus assequi posse, quo viri virtus digne valuerit enitere.

Unde et quoniam nihil humanum omni ex parte perfectum esse potest, tantam naturalium bonorum gratiam in unum congeri livida natm-a detrectans, tandem tamen niveo candori nsevum adjecit, splendi-

’ Omnis, §*c.] These lines again, as Giraldus’s own, in the St/md. Elect. (vol. i. 355).

After matcrtam is “tanquam Julius alter,” in De Instr. Princ.

DISTINCTIO III, CAP. XLIX. 195

dissimum virmn solius ingratitudinis vitio, et optimi patris vexatione, notabilem reddens.

De quo, inter cetera sui prodigia, et lioc pro mira- culo duci potuit ; quod liominem, terris et thesauris ex toto carentem, totus fere mundus sequebatur. Qui, ut sperabatur, et mundi monarchiam in brevi refor- masset, si non tam prsepropere, tam prsemature, tam inopinate, vernantem florem verno in tempore invida fatorum series rapuisset.

Tempore scilicet setatis su£e triateride nona, coro- nationis anno quartodecimo, ab incarnatione vero Domini M.c.LXXXii.^

[Cap. L.]

De tituUs Pictaviensis.

Sequens vero,^ cujus digna laudum prseconia vox Eichard prseconis non silebit, provida patris dispositione pa- j^jtQ^ ternae nomen,^ materniB stirpis honorem statim adep- tus, terram hactenus indomitam in tenera setate tanta virtute rexit et domuit, ut non tantum ipsam per omnes ejus anfractus longe plenius et tranquillius solito pacificaret, verum etiam mutilata dudum et dispersa redintegrans, strenua virtute pristinos in sta- tus singula revocaret.

In formam igitur informia redigens, in normam enorraia quseque reducens, fortia confundens, et aspera complanans, antiquos Aquitanise * terminos et jura reformavit.

Fortunam siquidem urgens, et se in anteriora pro-

1 He was born Febniary 28, 1155, and crowned June 14, 1170. He died June 11, 1183, 29tli of Hs age, 13th of his coronation. Giraldus is generaUy wong in dates.

^ Sequens vero, ^c.] This chapter in De Instr. Princ., p. 104, &c.

^ After nomen is “renuens,” in De Instr. Princ.

Richard was made duke of Aquitaine, on the completion of the 22nd year of his age, in A.D. 1179. Diceto, 675.

N 2

196 TOPOGRAPHIA HIBEENICA.

tendens, tempora sibi contemperans, et semper succes.si- bus instans, Cfesarque secundus

Lucan, " Nil credens actum cum quid superesset agendum,"

Phars. ii. . , . . ^ . . ,, . .

rebusque in bellicis furibundus in arma, nec ullas nisi

sanguine fuso gaudens incedere vias : cujus quoque

nec prserupta montium latera, nec aerese turres, arte

situque hactenus inexpugnabiles, tam artificiosos quam

virtuosos, nunc arduos et sublimes nunc subterraneos

animosi pectoris impetus prasvalent impedire.

Sed quoniam semper

Ovid, Rem. " Mala sunt vicina bonis : errore sub ipso

■’ ■ " Pro vitio virtus crimina ssepe tulit,"

33 b. pacis et justitire zelo defervens, ut in primis gentis indomitse reprimeret audaciam, tutamque inter nocentes ^ redderet innocentiam, in male meritos juris rigore desoeviens, unde non indigne laudem a dignis prome- reri debuerat, lividorum latratibus coepit in commune crudelitate notari. Quam quidem et ob boc constat sine causa notam incurri,^ quod residentibus paulisper causis, mansuetudiuem induens et clementiam, citra rigidum, longeque trans remissum, ad aureum illud medium accedens, paulatim rigor ille resedit.

Prseterea, qui contulit naturam contulit et naturna passionem. Ad reprimendos namque ferocissimos animi ipsius motus, hic leo noster, et plusquam leo, quartanje stimulo leonino more vexatur. Quo sic continue fere tremit nec trepidat, ut et sui tremore mundum univer- , sum tremere faciat et timere.

Inter varias igitur quibus praserainct virtutes, pecu- liari quadam pra^rogativa trina liunc insignia incom- parabiliter reddunt illustrem ; strenuitas et animositas eximia ; largitas et dapsilitas immensa ; superlaudabilis in principe, ceterasque adornans virtutes, tam animi quam verbi firma constantia.

’ iioccntes] C. R. B. F. Ba., &c. ; j - " incurrisse" in TJeltislr. Pnnr. innocentes, IJb. A. \

DISTINCTIO III, CAP. L.

197

Et ut brevi eloquio laudis ad cumulum multa con- cludam, egregio fratri sola est setate et non virtute secundus,-^

1 In the Symholum Electorum (T.) is added as foUows. This is in no MS. of the Topographia thatl have seen. It is in the Dc Instr. Princ, ■with two or three small additions .(p. 106, &c:), where it comes after the three tlrst sections of Cap. LI. infra. ‘• Sunt etiam hic addenda " prioribus, ea quse ex post factis " adjicienda cognovimus. Quanto " strenuitatis indicio, Anglia; coro- " nam adeptus, in peregrinatione " postmodum lerosolimitana Mes- " sanae muros in-upit, et, intus ex- " istente Francorum rege Philippo, " eandem nihilominus viriliter in- " trando debellavit : insulam Cy- " pricam, piratis asylum hactenus " et paganis, felici navigio subju- " gavit; et tyrannum, qui impera- " toris quoque nomen sibi usurpa- " vcrat, captivum abduxit : dro- " mundum Saladini, ad Aconeni " muniendum armis et victualibus " refertum, obiter offendendo per " galeas audacter expugnare, ros- " trisque ferratis subtus penetrare, " donec mari absorptum videret, " non cessavit : demimi Aconem " veniens, murosque statim suffo- " diens et dejiciens, urbem potenter " expugnavit, et tria Turcorum " millia in cre gladii decollavit : " catervam Babilonicam, ad muni- " tionem lerosoliniaj de Egipto " transmissam, non procul a Darone " confecit, et midtis Tm-corum mi- " libus qui cam deduxerant manu " modica sed electa in fugam con- " versis, tria camelorum milia gazis

" Egiptiis onerata reduxit : et quod

" omnium majus erat et animosius,

" urbem Joppen a Turcis itenim

" occupatara, armis quoque et viri-

" bus refertam, navigio exiguo

" nimis et exili recuperavit ; et tam

" modicis viribus, quoniam ’ Au- Virg. iEn.,

" " dentes fortuna juvat," tot Tur- x. 284.

" corum milia, coUatis signis et

" erectis temerario potius ausu

" quam provido, cruentam in fugam

" dimicando convertit et confecit.

" Quffi quidem omnia si humilitei-, " animoque puro ac simplici, et in- " tentione mera, superbia videlicet " et invidia procul expulsis, ad " Deum omnia referens agere curas- " set, ©ominoque dedisset gloriam " quoties aliquid fecerat gloriosum, " cuncta per ipsvun, ut creditur, " laudabili fine completa ftdssent. " Sed quoniam

" ’ Vitiis sine nemo nascitur, op- Hor. 1 S.,

" ’ timus ille est i"- 68.

" " Qui minimis urgetur ;"

" et quoniam nemo sine crimine

" vivit, et ’ Nihil omni parte bea- Hor. 2 Od.,

" ’ tum ;’ ‘Nihilque,’ ut ait TuUius, xyi. 2"

simplici in genere omni ex parte

Cic. De

^ ,• • ,. Invent.

’ periectum natura expolivit, intcr TJv,ptQi. jj

universos nostri temporis piin- 3^

cipes strenuissimmn hunc confi-

dentissime dixerim, si prseter alias

quibus prEseminet virtutes, et va-

rias quibus emicat tam naturae

quam industriaj dotes, tribus ip-

sum virtutibus prsditum esse

datrmi fuisset."

198

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

[Cap. LI.]

De diversitate duorum. Diffcrences Diversis^ igitur tam moribus quam studiis, eodem

in charac- . , o ■ ,

ters, &c., ex germme eademque radice, duo cum tuermt, per- of the petute tamen laudis gloriam, seternitatisque memoriam

pnnces ^ .

Henry and uterque promeruit.

Eichard. Ambo igitur staturse grandis, pauloque plusquam

mediocris ; et formse dignfe imperio. Strenuitas illis

et animi magnitudo fere par ; sed via virtutis valde

dispar. Ille lenitate laudabilis et liberalitate, iste

severitate spectabilis et stabilitate : ille suavitate com-

mendabilis, hic gravitate : illi facilitas, huic constantia

laudem peperit : ille misericordia conspicuus, iste jus-

titia : ille miserorum et male meritorum refugium,

iste supplicium : iUe malorum clipeus, iste malleus :

Martiis ille ludis ^ addictus, hic seriis : ille extraneis,

iste suis : ille omnibus, iste bonis : ille magnanimitate

mundum ambiebat, iste sibi de jure competentia non

inefficaciter appetebat.

Sed quid per singula curro ? Tantos ab uno prin- cipe duos, et tam diversissimos, nec prsesens aetas nec uUa recoUt antiquitas.

Tanta nimirum et tam varia virtutimi incrementa, longeque si fieri posset ampHora, diversi diversa plene et abunde nobili poterant a stirpe contrahere. Quic- quid enim in utroque fere virtutis invenias, noveris in ramos a radice transfusum. Quis enim nobiUssimo patre vel piis clementior, vel ssevis atrocior ? Longe tamen in clementiam pietate procUvior: in omni fere victoria pro summa reputans vindicta vindicare po- tuisse. Quis in armata miUtia strenuior ? Quis in

’ The three first sections of this chapter, JJircrsis . . antiquitas, are in Dc IiisLi: Fritw., p. 10;"), 106.

■ Martiis ille ludisl A. R. R. F. T. Ba., &c. ; ille hidicris, C. Bb.

DISTINCTIO III, CAP. LI.

199

togata subtilior ? ^ Quis unquam vel leni jocundior, vel gravi maturior ?

Et, ut veris historia non fraudetur ; quamvis tamen interdum noceat omnia vera loqui ; periculosum quippe est, quantalibet occasione in illuni scribere qui potest proscribere ; meticulosa res in illum allegare qui potest relegare ; quis ignobilibus nobiKor, quis nobilibus iguo- bilior ? Quis humiliatum magis elevat ? Quis elevatum magis humiliat ? Item, quis exteris honoratior ? Quis suis onerosior? Quis inquam, vel amicis alienior, vel alienis amicior ?

Sic^ etenim nunc aliena simulans, nunc propria dis- simulans, tam flexibilem ex summa prudentia reddidit naturam, ut multis multiformis, et omnibus omnis effectus, pro locis et temporibus omnia sibi conformaret.

[Cap. LII.]

De Britone, et Hihernico.

Dignas ^ quoque duorum sequentium laudes Ar- Geofirey, morica Britannia et Hibernica regna proclamant. Ambo Bretecnc hi staturse modicse, pauloque mediocri plus pusillsB ; et and John formse pro quantitatis captu satis idonese. Ireland

Horum igitur alter, virtutibus insignis, titulisque jam summus ; ^ et alter erit. IUe militaribus negotiis plene instructus, hic instruendus : ille in spica, hic messis in herba : ille in re magnus, hic in spe mag-ni- ficandus. IUe, stirpe ab inclita non degener, nobilissi- mos fratres virtute pro viribus fequiparavit : huic ab utroque pariete^ virtus originaliter inserta, suo in tempore degenerare non poterit.

^ subtilior’] C. A. K., &c. ; rigi- dior, Bb.

" Sic\ C. Bb. Ba. Cl., &c. ; Hic,

E. B. r.

^ This chapter in De Instr. Princ, p. 35, &c.

summus^ C. Bb. A. B. Ba., &c. summis, R. F.

5 pariete] C. Bb. A. R. B. F. T. and Ba., but -with vel ente over the iete ; vel parente pariete, Cl. Rb, parente, De Instr. Princ. Camden has, vel parente vel pariete.

200

TOPOGKAPHIA HIBEKNICA.

Juv. vi.

Hor. A. P. 163.

Ilor. 1 Ep. xiv. 3G.

Ille vir eloquens et astutus ; et quia de facili fiilli non potuit, fallere si nollet prudentissinius. Duabus militiis, diversisque naturis, tam Ulixem proeferens quam Achillem ; proli dolor ! in patrem semper ingra- tus existens, magnique fratris vestigia nimis in hoc expressa sequens ; plus aloes intus quam mellis habens, in facie vero mollito super oleum effluens sermone, suavi quoque suadaque facundia diffoederare prffivalens conjunctissima, liuguaque potens duo regna corrum- pere ; mirabili industria rerum omnium simulator varius et dissimulator. Sed quoniam vir linguosus et ingra- tus non dirigetur in terra, Dominus non direxit vias ejus, [nec ^ multiplicavit dies ejus.]

Hic vero fluxee ferventisque juventse tam laqueis illectus, quam stimulis irretitus ;

" Cereus in vitium flecti, monitoribus asper;"

tempori se conformans, et naturpe motibus non repug- nans. Ratione siquidem setatis, mollitiis hactenus magis addictus quam militiis, deliciis quam duritiis, Vencri - quam virtuti ; [juvenili ^ quippe magis adhuc levitati, quam virili quo nondum attigit maturitati.] IUa plurimum exercitatus militia, qua militat omnis amans : per quam et bonse indolis adolescentes ad armatam plerumque militiam animari solent, et a Cupidinis castris ad Palladis arces et artes sublimari. Sicut ergo viridis juventa? propria, sic et sequentium setatum jura sequetur. Unde et quoniam

" Non lusisse pudet, sed non incidere ludum,"

juvenilis excusabilis est levitas, cum hiudabiHs fuerit

ipsa maturitas :

" Tunc prima est inculpabilis tetas, " Cum ludis ponunt tempora metas."

’ nec mult. dies ejus] Not in C. Bb. A. R. B. F. In T. Ba. Ci., &c.

Veneri quam virtuti^ C. Bb. A. R. B. F. T. Mot in Ba. Cl., &c.

■^ juvcniU . . maturitati’] Not in C. Bb. A, K. B. F. T. Not in De Inslr. Princ. In Ba. Cl., &c.

DISTINCTIO III, CAP. LII.

201

Ille, arbor ia radicera ramos convertens, radices altas facere nequivit. XJltimus hic fratrum, et utinam futurus virtute non ultimus, utrique parenti fere ^ semper obtemperans, longsevus in terris [et^ felix] esse promeruit. [Cujus ^ etiam descriptioni vulgatura illud Merlini Arabrosii vaticinium, de illo qui Hiberniaj moenia subvertet dictum, utinam sic vere consonet sicut et verisimiliter consonare videtur : " Principium," in- quit, " ejus vago affectui succumbet, et finis ad superos convolabit.’’]

[Cap. LIII.]

De fratrum inter se, et cum patre discordia.

Dii ^ boiii ! Si tanti fratres fraterno se invicem foedere, filialique affectu patrem fiUi respexissent, duplicique simul,^ tam benevolentise scilicet ^ quam naturse vinculo astricti fuissent, quanta et quam inaestimabilis, quam^ inclita et incomparabilis in jBvum et patris fuisset gloria, et prolis victoria ! O quam digna meraoria, et Maronis ingenio digne explicanda historia ! Quse nam virtus his viribus, quive reges his regibus, tantisque belli ducibus quse regua resisterent ? Ad tantae virtutis exercendte materiam mundus ipse minor est : ad explicandos triuraphales tantse virtutis titulos, terree superficies uon^ sufficeret.

In quantura igitur et quara arduura robur, ramis naturaliter sibi cohserentibus, succumque a stirpe tra- hentibus, arbor excrevisset, ipsa prsecisorum tanta et

1 /cre] Not in C. Bb. A. B. In marginofR. In text of F. T. Ba., &c.

2 etfelix^ Not in C. Bb. A. R. B. F. T. In Ba. Cl., &c.

3 Cujus . . . convclahit] Not in C. Bb. A. R. B. F. T. In Ba. Cl., &c.

•* This chapterin De Instr. rrinc,

p. 36. Dii’] C. Bb. R., &c. ; Hii, A. Rb.

simul and scilicet’] In A. R. B. F. Ba., &c. Not in C. Bb. T. or De Instr. Princ.

« quarn’] C. Bb. R. B,, &c. ; quamque, A.

^ non] C. Bb. A. R. B. F. ; vix, Ba. Cl., &c.

202

TOPOGRAPHIA HIBERNICA.

tam prematura ruina declarat. Sicut enim rami a 34 b. stipite prsecisi per se non coalescunt, sic et mutilata frondibus arbor, cum Isesse majestatis dispendio, tam dignitate minuitur quam decore.

The three daughters of Henry II.

Ilor. A. P. 343.

[Cap. LIV.] De Saxonica,^ Hispaoiica, et Sicula.

Qualiter etiam ab una occidentis radice, fragilioris naturse tres nobiles surculi, vel potius ab uno sole in occasu oriente, lucidissimi tres radii tres alias et oppo- sitas Europse partes illustraverint, prsesentis arete tenor annectit.

Tantse ^ siquidem ^ et tam arduse materise, longeque sublimiori ingenio non indebita3, cursim “* kic et sub compendio delibatse, veram et amplam’’ historiam si prseceperis ut stilo perstringam, opus aggrediar. Nec enim laboriosum videri poterit vel molestum, quicquid a tanta majestate fuerit injunctum.

Explicit.^ . " Omne ’ tulit ]}unctum, qui miscuit utile dulci.”

" De Saxonica, Sfc."] C. Bb. R. B., &c. ; De sororibus. De Saxonica, &c., A. ; De sororibus, filiabus Hen- rici secundi, Bc.

This last section in M., after " pacem humanitas augere," about middle of Cap. XLVIII. supru ; note (5), p. 191.

^ siquidem’] C. Bb., &c. ; quidem, M.

cursim . . delihatcE] Not in M.

■"• et amplam"] Not in M.

G ExpUc.it’] H. C. K. B. F. Ba. Cl. ; ExplicitIlibernicahistoria,A.; Explicit Iliberaica topographia,Bc.; Explicit libellus de mirabilibus Hi- bemiEC, secimdum Giraldum Cam- brensem, P. Not at all in M. Bb. Ilb. Rb.

7 Omne, ^c.] This line of Horace in M. C. Bb. A. B. Cl. Bc. Not in II. P. W. R. F. Ba. Hb. Rb.

EPIST. AD HEREFOED. EPISCOPTJM.

203

GuilleVnio’^ Herefordensi episcopo.

Lectio certa prodest, varia delectat. Si ergo legendo proficere quEeris, primo continentiain operis cum dili- gentia seriatim transcurras, quatinus et materife tenor, et tractandi modus, et rerum cohserentia cuncta pates- cant. Quoties vero, transcurso volumine, delectari volueris, circa titulos istos verseris.

In prima Distinctione de avibus, earumque naturis et defectibus, de feris, de vermibus, de comparatione occidentis et orientis, usque in^ finem iUius Distinc- tionis.

In secunda Distinctione, de lupo cum sacerdote loquente, de muliere barbata et in tergo cristata, de semibove viro, semiviroque bove, de vacca cervina, de birco ad mulierem accedente, et leone mulierem ada- mante, de mirandis sanctorum refugiis, de saltu sabnonis, et modo ^ saliendi, de libro miraculose conscripto, et libri compositione, de vita Brendani.

How to

read this ■work pro- fitably and pleasantly.

The chap- ters that ■will give most plea- siire.

1 This letter to William de Vere, bishop of Hereford 1186-1199, is in four MSS. only, viz., C, A. and its fellow Bc., and Ba. In A. it follows immediately, in same hand, upon the last line of the Topographia, as if considered a part of the book: so also in Bc. In Ba. it is at the beginning, before the " Introitus in " recitationem ;" here also, in same hand with the book itself, and ap- parently considered as belonging to it. In C, where the book ends at the top of first page of a folio, it is added, in a considerably later hand, on the second page of the folio.

This letter is not amongst the epistles of Giraldus in the Sijmbolum Electorum. It is printed by Ussher in his Hibern. Epist. Sylloge, No. 49, who says that he found it in two MSS. of the Topographia.

Guillelmo Herefordensi episcopo’] A. ; Ad Guillelmum Herefordensem episcopum, Bc. In C the nibrical heading is erased. In Ba. there is none, but the rubric " Lectori " in the margin.

2 m] A. Bc. C ; ad, Ba.

•^ et modo saliendi^ Omitted in Bc,

TOPOGrvAnilA HILERNICA.

The inargi- nal notes.

Tlie chap- ters on nuisic tlie most ■wor- thj- of ad- miration.

Iii teitia Di.stiuctione, de gentis Hibernicra natur;i, moribus, et cultu ; cle gentis ejusdem in musicis instru- mentis peritia incomparabili, de commodis artis musicjs ; in calce vero ejusdem Distinctionis, de victoriis Anglo- rum regis Henrici secundi, et filiorum titulis,usque in finem operis,

ISotulas quoque^ contra raagis notabiles tam sentcin- tias quam sermones per loca disposui ; ad qu?e perfacile, signante nota,-^ lectoris acies dirigatur.

Prse omnibus autem titulis, meo judicio, de musicis instrumentis et arte musica tractatus pro sui captu laudabilior ; quanto ibidem et materia inusitatior et stilus elegantior invenitur.^

1 After quoque is added " in mar- " gine," in Bc.

xignante ?iota^ A. C. Ba. Bc- Instead of this Ussher has only " tota."

^ lu Bc. is added, " Vale prscsul " optime," &c., after whicli, this:

" rinitur opus Girardi Cambrcn-

" sis de thopographia Ilibernia?,

" 1513, Aprilis 12."

GIRALDI CAMBRENSIS