John Scotus Eriugena; Floss (ed.), Opera omnia / PL 122 (1853) — Latin text, unedited OCR

PRAEFATIO ‘. A paii, vix aliquaodo ad vestigia sapientiae intuenda

Dominis illustribus et merito Ghristianae fidei brevissimo temporis sinimur intervallo. Modus ta-

luendae praestantissimis , atque divino episcopalis men nostrae capaciiatis, qualiscunque sit, de vestra

graliae dono desursum a Patre luminura muneratis, prudentissiina sanissimaque doctrina testimonium

Hincmaro et Parthulo, Joannes servus vesler devo- perhibebit. Ut enim maxima clarissimaque mundi

tus in Domino saluteni. luminaria stellarum lucubraliones non despiciunl,

Fari non possum, quantas qualesque gratiarum sed ad expellendas omnium tenebrarum caligiues

acliones vobis rependere debeam in eo, quod vestrae earum radiis ad perfectionemsui spleudoris utuntur^ :

dilectionis copiosissima sublimilas me tanquam ali- sic vos, religiosissimi Patres, cum vestrae nobilitas

qiiid valeiitem in defendenda oranium nostrum sa- eloquentiae ad omnes novellarum haeresium versu-

lute, qu.»e est professio catholica * , non esl dedi- tias cavendas, convincendas, destruendas suflBciat,

gnata cooperatorem eligere , inipos quidem longe nostrae tamen ratiocinationis nstipulationibus ve-

virium vestrarum sermone atque intelligentia, com- stram perfectissiraam de flde praedestinationis de ■

pos vero fide et devotione in asserendae veritalis finitionera ’ roborare non sprevislis, ita ul et ve-

fiducia. Sludium qiiipiie veslrum parlim sursum ver- strae pietatis pulcherrima virtus omnibus paleat,

sus conlempiaiive erigitur ad speculandam veriia- B et nostrae obedientiae * non spernenda humilitas

tem , parliin ’ vero deorsum versus active repri- clarescat.

mitur ad regendaiu Ecclesiam : nos vero e diverso in- In hoc iCaque opusculo nostro, quod ad tesliino- i

ter undosum velivolumquc pelagus imperii senioris nium vestrae ortbodoxae professfonis vobis jubeil’ I

nostri, domini videlicet gloriosissimi Caroli, quasi libus scribere curaviraiis, quae vera esse perspexe-

quaedam naviculadiversis fluclibus agitati, quando- riiis, tenete, ei Ecclesiae catholicae Iribuite, quae

que Umen in poriu serenitatis ejusstabilitanda occu- faisa, reapuile, et nobis , qui homines sumus, igno-

VARIAE LECTIONES.

’ Johannis Scoti — praefalio om. cod., recenlior m. Soc. forte XV supra adscr. Johannes Scotus seu Erugena. * Cod. c/i«//to/ica, sic fere iibiciue. ’ Sic cod.,.M. /;«rK/M— /;«r«/M. *Siccod.,M. M<i//»H/-. ‘Cod. diffinitionem, sic ubiquc. " Cod. oboedientiae, bic ubiquo.

scrle, quae dubia, credile, donec aut respiicmla A Deiis, et liumililer coliiur, cl ralionabiliier investi.

esse, a.ut vera esse, autsemper credenda esse prae- cipiat auctoritas. De connexionis aulem verboruui inlioneslatc non facile animi veslri constanliam cre- diileriin esse commovendam, ut prius laedium au- diendt aures vestras praeoccupei, qiiam amor per- \eniendi ad ea, quae suadere sudavinius. Quae si vera sunt, in eis absque verbortmi consideratione di- ligendaest verilas. < Bonorum siquidem ingcniorum », ul aii Augustinas, < insjgnis est indoks, in verbis ■verum amare, non verba. Quid enim prodesi clavis aurea, si aperire, quod votumus, non potest, aut quidobest lignea, si lioc potest, quando nihil quae- rimus nisi paiescere, quod clausum est > . Munuscula igilur noslri ingenii libenler accipite, plus eorum utiliiatcm , si qua est , consideraturi , quam lione- B

gatur , rcgnlas exponere ? Conficitur inde, veram esse pbilosophiam veram religiOnem, conversiniqnc vefain religionem esse veram pbilosophiam. Quae dum mullifariain, diversisqiie niodis (lividalur , bis binas lamen parles principales ad omnem quaeslio- nem solvendam necessarias hahcre dignoscitur , quas Graecis placuit noniinare Stuiptm-n, ‘opiariy.n, «TToJetxTtx»}, av(itWtxfl,easde[i>quel<atiaIiler possumus dicere : dhisoiiam , definitivam , demonslralivam, resolulivam. Quarum enim prima unum in multa dividendo segregat, secunda ununi de muliis defi- niendo coltigit, lertia per maniresta occiiiia demon- strando aperit, quarta composiia in simplicia sepa- rando resolvit. IF. Earum eiiara exempta in proCessu bujiis ope-

statem dictionis, quae aut vix, aut nulla esl, quae- situri. Deinde suppliciter vestram exoramus clemen- tiam , lU, quotiescuiique ’ reperiatis, nos dixisse aequalitatem divinae praescientiae alque praedesli- nationis, quantum ad unilatem divinae subslantiae, io qua uuum sunt, nos sensisse scialis. llem quod di^imus, ea, quae non sunt, nec a Deo sciri, nec praesciri posse, non ea pravitate, qua quidam prae- scientiam Dei auferre conanlur, dixisse nos arbitre- mini ; sed ea ratione, qua docemur nesciri, quae non sunt, et scieniiam Dei esse substaniiam, subslan- liam autem ejus non in nihilo, sed in aliquo esse «. Pax Gbristi abundel in cordibus veslris.

Caesare sub Carolo Francorum gloria poilet , LiClore sea 1’elagi, piscibas, atque salo :

Secla diabolici daoinaiur dogmalis, alque Pasloruui cura .spleudei aiuoeua fides.

GAPITULUM I.

Q^adrivio regutarum lolius phitoiophiae quaituor omnem quaestionem soivi ^ ^.

I. Guni oinnis piae perfectaeque doclrinae mo- dus, qun omnium rerum ratio et studiosissime quae- ritur, ei apertissime invenitur, in ea disciplina, quae a Graecis phiiosopbia sotet vocari, sit constituius, de ejus divisionibus seu partitionibus quaedam bre- \iler edissetere necessarium duximus. i Siccnim », utaitsanctus Augustinus, < creditur el docetur, quod est bumarfae saiutis caput, non aliam esse philo- sophiam, id est sapientiae studium, et aliam religio-

ris, qnantum ipsa Tux, quae illuminat * cor quae- rentium se , nobis aditum rerum , quas conaiiiiir ingredi, aperuerit, oslcndennis. His cniin tanquain’ utili quodam, honesloquc humanae ratiocinaiionis quadrivio aJ ipsain dispulandi disciplinam, quae est veritas, omnis in ea erudilus perveniri non dubitat. Cujus disciplinae regulis necessario uti jubemur, duin adversus quendam saphrophilum, nomine Go- lescalcum, suae haereseos et inveniorein simul et asseriorem, fautoresque ejus, si tainen suni, nescio, atque utinam ne sint , respondere compelliniur , ju- bentibus videlicet catholicae Ecclesiae vigilantissi- mis pastoribus, in quorum ovili tale venenum ser- pere molitur , annuente praesertim orlhodoxissimo C principe doniino venerabili Garolo, cujus maximum studium est, pie recteque de Deo sentire, prava Iiae- relicorutn dogmala veris ralionibus, saiiclorumque Patrura aucioritate refellere, ad utiimum penitus eradicare.

ill. Ne igilur defensores veritatis inerraes cum asscrtoribus falsitatis confligere videamur, non in- congrue regulis disputatoriae artis utemur. Cum enim per artem rhetoricam et vera suadeantur et fatsa, quis audeat dicere, adversus mendaciura in defensoribus suis inerraera debere consistere veri- latem, ul videticet ilti , qui res falsas persuadere conantur, noverint auditorem vet bcnevotura " , vel intentura, vel docilem prooeinio * facere, isti auietn non noverint; ilti falsa breviler, aperte , verisimi-

–r , r , D –’ -r 1

nem, cura hi, quorum doctrinam non approbamus, liter, et isti vera sic narrent, ut aiidire laedeat, in

uecsacramentfinobiscum communicant » <=. Quid cst aliud de pbilosophia tractare, nisi verae religionis, qua surama et principalis omnium rerum causa.

lelligere non pateat, credere posireino non libeat; ilii fallacibus argumenlis verilatein oppugnent, asse- rant falsitatera, isti nec vera defendere, nec falsa

VARIAE LEGTIONES.

*■ Cod. quotienscunque. * Cod. auadruvio, sic ubique. * Titutus in cod. deest; addidi ex Prudentio. • Cod. intuminat, sic nbique. • Cod. benivotum. * Cod. proymio.

» IpseJ. Scotussentirevidetur,ea, quaeinboclibro i> Ad haec Prudentius : Nec illud qundrivium , nec docuitdeaequalitatedivinaepraescientiae et praede- utlas mundanae supienliae tpecies ad omnem quae-

slinalionis, nec non de divina inscitia eorura, quae non sunt, quo peccatuin, mors, poenae, malum ab rpso nil- meranlur, a communi sensu omniiio recedere. Ideo- que, ne cailiolicorum aniini niinis otfendantur, haec praeinoiiel. Reapse autera ejusdoctrinainin hiscapi- libus a verita te longe recedere, ex libro ipso facile patel.

itionem solvetutam_ su§£before absque gralia Dei el fide, quae per dilectionem operatur, ac veraci stuaio el san- ctarum scienlia Scripturarum. c Augusiin. de vera retig. c.*5.

359 ’ JOANNIS SCOTI 560

valeanl vcfuiarc; illi aninios aniiicnliiin» in crrorem A ncque ad fincm cjus, vilani vidclicclactcrnau), pos

niovcnlos, inipolienlesqnc dicendo lcrreant , con- sil pervcnire, ncmo, nisi allcrius necessilalc fali '

trislenl , cxiiilarcnl ‘, cxhorienlur ardenier , isli nec in nieritum iuipiciatis , ncc in cjus terniinum,

pro verilalo lenli frigidiciue dormilenl? Quis ila aelernum quidcm sitpplicium, compcUalur cadcrc.

(lcsipial, ul hoc sapiat ? Sed quoiiiam vcrissime di- Quae slullissima crudelissimaquc insania prinio

rium cst , opoi7(?r miUlas liaereses esse , ul probali auclorilate divina refellilur, deinde verae ralionls

)H<iHi7"es/i ^ant iH/cri’os ‘, ulamur cliam isto divinao rcgulis annuilalur. Quid cnim? numquid per pro-

providentiae bcnelicio. Ex his cnini hominibus hae- phetani dicilur : Universae viae Domini tnisericordia

relici liunl, qui ctiam, si ossenl in Ecclesia, nihilo- et verilas’’! Quod aperlius alibi aperitur : Misericor-

minus errarenl. Cum aulem foris sunl, plurimum diam el judicium canlabo tibi Domine ^. Quibus ver-

prosunt, non verum docendo, quod nesciunt, sed ad bis lucidissime ct donorum Dei largilas, et justitiac

verum quaerendum carnalcs, el ad vcrum apericn- ejns aequilas commendalur. dum spiriluales catliolicos cxcilando. Sunl cnim /. * T»,rr,„ niif n

mnumcrabiles m sancta Ecclesia Dco probali viii ,

sed manifesli viri non fiunl inter uos, quamdiu iir,- Argumento necessitalis colligitur duas vraedeslinalio-

, . . , … . , „ » u nes nen non posse.

pcritiaenostrae lenebnsdeleclali dormiremalumus», IS ’ ‘^

quam lucem veritalis inlucri. Quapropler mulli, ut j. Ubi sunt ergo, G[olescaIce], duarum pracde-

diem Dei videant el gaudeanl, per Iiaerelicos de somno excitanlur. Utamur ergo cliam haerelicis, iion nl eorum approbemus errores, sed ul calholi- cam disciplinam adversus corum insidias asscrenlcs, vigilanliores el canliores simus, cliamsi eos ad sa- lulein revocare non possimus.

IV. Quoniam igitur antiqui hoslis miseria lui- manae bcaliludini scmper invidcl, insidias ’ noslrae saluli praoparare non cessal. Salus aulem noslra ex fide inchoal. Fidem igilur (Jeslrucrc laborat, quae- rens vasa sibi convenieulia, quibus ea venena, quac cjus argumenlosa malitio interius exagilal, in aurcs credenlium, impeiumque aslutiae suae cavere non

slinalionum luarum necessitudines ? Tuarum dico , . non diviuarum. Tua elenim eas perversitas finxil, el ideo non sunl, nec lieri possunl. Quomodo ciiim potesl csse, quod conalur auferre, quod est ? Ubi aulein cst necessitas, ibi non esl voluntas. Alqui in Deo esl vohinlas. In eo igilur non esl necessitas. Deusquidem oiiinia, quae fecit, sua propria volun- lale, nulla vero necessilate fecil. Quid enim cogercl Deum, ul aliquid faceret? Quodsi aliqua eum causa coinpellerei ad faciendum, ea merilo major me- liorquc co crcderetur ; ac per hoc ipsa, non ipse, siimma omnium causa Deusque colerelur. Si vero una el principalis lolius univcrsilatis causa volunlas

valentium exierius iiifundal. Sed quia ipsius omnes Dei el pie credilur„ct recle inlelligitur, fruslra in

adinvenliones , quibus uiiilatem Calholicae fidci usque modo conatus est scindcre, operante divina gralia per eos, qui beali el immaculali in via legis divinae ambulaveriint, et lestimonia ejus scrulali sunl, funditus explosae [sunl] ^, ne ullum nequiliae suae argumenlum praelereal , novo nuiic " ma- chinamcnlo murum innnilac fidci sclvcrc tcmplal ; per ministrum namque siuim, scilicel G[olescal- cum] *, duas praeucslinaiioiics in Dco esse asscrit, quibus cl aequissima justiline morila, cl miseri- cordissima graliae dona iiitilur auferre. Ciim cniin genus humanum dividalur iii bonos aialosquc ; om- iiisnamque homo aul boinis, aul malus esi; malo- um autem, ul ail Verilas, ^nis est supplicium aeter- num, bonorum vero vila aeterna ^ : qui sunl mali nisi impii, el boni nisi justi ? Jiislorum omniuin, ul ipse ailslruit , inevilabilis clfeclivaque causa consliluta Ct.t in praedestinaiione uiia ; impioriim vero siinili- ler in altera. Una quippc, ul ait, juslorum esl, al- lera impiorum ; in lantuin, ul nemo , nisi nccessi- lale immulabili uiiius, neqiic ad juslitiae meritum.

ipsa, vel anlc ipsam necessitas fingitur. Age jain ! Si omnc, quod in Deo est, Deus est : voluntas aulem DeiinDeoest: Deus esl igiiur Dei volunlas. Non enim aliud est ei cssc cl velle , sed quod est esse, liocestet velle. Proinde si voluntas Dei liberaesi; aliter enim credere impium esl : libera vero voliin- las omni caret necessilale : igitur nnlla neccssiius volunlatem Dei possidet. Alqui quicqiiid ^ de diviiia volunlale sanc inlelligilur , de ejus quoque piacdo- slinalione necesse est similiter iiiiclligatur. Expuha csl autein omnis necessitas a divina volunlate. Igilur cximlsa esl ab ejus praedestinalione.

II. An forle dicis, haerelice, ad subslantiam Dei volunlalem suam, non aiilem praedestinationcin suam pertinere, ita ut non aliud sil Deo esse el velie, aliud vero esse etpracdeslinare? Sed hoc facilcpos- sumus refellere argumento, quod sumitur a defini- lionc. < Estenimdivina praeilestinatio », ul ait Augu- slinus, < oinnium, quacDeus facturus esl, anle secula praeparalio atque dispositio » «. Si ergo antc secuia nihil creditur et intelligilur praeter soluni Deuin

VARIAE LECTIONES.

« Cod. exilarent. > Sic cod., M. malunt. « Sic cod., M. et insidias. “^ sunt om. cod. » ^ic cod., M. non. • Cod. G., sic ubique. ’ Emend., cod. ^ari. « Sic cod., M. quidquid.

a lCor. XI, 9. d Psal. C, .

b Hom. VI, ‘21. c Augustin. de dono persever. c.i7,

‘■ Psal. XXIV. 10.

S6i

LiBER DE PRAEDESTINATIOIM-:.

fuisse : praedestinatioDem aulem Dei anle oninem A nienl"ni, qnod ab effectibus ad cansam sumilur, non

creatnram esse nullus sanus ambigit : coUigitur, praeJeglinationem Dei ipsum Deum esse, alque ad naluram ejus perlinere. Sed ne forle dicas : Quae de Deo ante mundum dicuntur, non utique semper so- cundum subslantiam dicuntur. Quaedam enim prae- dicanlur subslantialiler , quaedam vero relaiive. Non enim secundum substantiam, sed secundum re- lalionem dicilnr Pater, dicitur Filius, dicitur Domi- nus. Simiiiter praedeslinalio ejus relalive ad ea, quae praedestinata suiit, proCerlur. Audi Scripluram de Chrislo inceniem : In quo sunl omnes thesauri scieniine, et sapienliae abscondili *. Dic, quaeso, quid in bis vcrbis inleliigere conaris ? An forle scienliam el sapientiam Christi esse judicas accidentia, non

incongruum, si panlo ialins aperialur.

111, Si ergo virtutes animi, quae vere nihil aliud sunt, nisi effectus unius ipsius summae omnium causae, divinae scilicel volunlaiis, ita intelligantur, ut cum sinl mullae, simul tamen inseparabiliter sint, quia ejusdem naturae sunt — quarum enim una col- ligitur causa; conficilur eadem esse natura ; in eo namque ‘, in quo una vera virtus invenitur, omnes virlules lieri ralionabililer probanlur — appellationi- bus tamen variis significari, in genera, formasquc ejus, usque ad species individuas dividi patiunlur, deinde in numeros multiplicari — tot enim virlules esse dicunlur, quol sunl hi ‘, quibus donantur : quid mirum de ipsa ineffabili causa omnium, quae dnna

autem ejus secundum suam divinitatem snbstan- B generibus, formis, individuis, numerisque careat,

liam? Quod absurdissime creditur, et falsissime suadelur ^. Summus enim ille intelleclus, in quo sunt universa, immo ipse est universa , quauivis di- versis significalionibus nominum ab ipsa ralionali nalura, quae ad inqnirendum eum creala est, appel- lelur, ipse lamen in se ipso unus atque idem est, ciim sit omnium naturarum causa simplex el inulli plex. Quod est ergo Deo esse, hoc estei sapere, et quod esl ei sapere, hoc est scire, el quoJ est scire, hoe»esl destinarc. Cum eniin omnis praedestinatio praescienlia, nonautem omnis praescientia pracdesti- naliodicaliir c, non lamen eo modo dicimns, om- ncm praedestinationem esse praescienliam , non omnem vero praescienliam esse praedeslinalionem,

ab ea tamen esl omnc genns, omnis forma, omne totum, omnis numerns, quoniam ipsa est prima uni- versitatis essenlia. Omne qnippe, quod csl, ab ea hoc esl, nt sit; ipsa est forma omnium summa. Quid enini appelit nisi eam omne, quod appelit, princi- pinin omnium, sive sciens”, sive nesciens ? Ab ea est omne totuni, quae in se ipsa ubique tota est. Ab ea oninis numerus, quia in se ipsa csl muliiplex sino fine, sine numero nunierus. Cum igituripsa divina sulislanlia, vel essenlia , vcl nalura, vel qiioquo- modo dici potest, in se ipsa unnm, individnnm, in- separabileque sit, unitas enim simplcx csl alqne incommutabiKs, variis lamen verborum significa- tionibus noniinatur secnndtnn affectns bumanae

^ . ^

quo solemus dicere in generibus eornmque formis, menti^ quibus ad noliliam Cieatoris sui redire ni-

verbi causa in virtutibus, quibus anima rationalis ornatur, omnis prudentia virlus est, non autem ora- nis virtus prudentia ; sed sicut recte dicimus, quod est virlus , hoc est prudentia, et quod est pruden- lia, hoc est virtus. Non enim hoc inodo generalem virlutem, et formam ejus significamus, sed solam unilalem nalurae virtulis et prudentiae exprimimus. Recte ergo dicitur omnis pracdestinatio praescien- lia, non omnis praescientia praedestinalio, ut intel- ligamus, quod est praescire , hoc est praedeslinare, el quod esl praedeslinare, hoc est praescire^ ; unius enim ejusdemque subslanliae sunt, divinae videlicet nalurae. Nec tamen omne, quod inlelligimus, au- dienles Dei praescientiam , cogimur inlelligere, andientes ejus praedestinationem ; sicut non omne, quod quaerimus audiendo virtulem, necesse sit quaeramns audiendo prudeDtiatQ. Hoc auteni argu-

D

titur. Homo namqne male iilcns libero arbitrio sui, ad eum, quem sine labore dcseruerat, sine laboris studio et cooperantis graliae dono pervenire non potest 6.

IV. Proinde- humana ratio duce veritate Deum suum mullipliciter intelligens , ipsum secundum modos suae intelligenliae diversis vocationum sigiiis appellat. Ut enim, exempli causa, pauca de miiliis ponamus. Cum aelernum inlellectum, in quo siint omnia, hocest, ipsum Deum, raiionis inluilus allin- git, ut in eo aspiciat, quod ipsc divinus intellectns aelernae suae immutabilisque subslanliae pleiiissi- mam perfectissimamqiie babeal notionem , qnae omnem exsuperat intellectum creaturae, ipsa dtvina notio, qua semelipsuin Deus iiilclligit, sapientia pro- prie vocalur. Cum autem eadei» ratio aclcrno in- tclleclui copiilalur, ut in eo videat esse omnium iia-

VARIAE LECTIONES.

’ Cod. nanque, sic semper. ’ Sic cod., pro hi M. in.

• Col. II, 5.

*> Prudentius animadvertil, »flptenh’am,verj<rt/em, voluntatem in Deo essenlialiier praedicari^ praedestina- tionem vero et praescientiam relative, ideoque diffe- renliam adesse.

c Cr. Augnstin. de Praedest. sanct. c. 10.

d J. Scotus pariter Cap. XV, i, et passim, praescien- tiam et praedcslinalionein uniiin ideinqne cssc affir-

mat. Sed reapse eae plurimum inler se differunt; quoniam multa praesciuntur, qiiae nonpraedesliiian- lur, nuUa vero praedestiiiantur, nisi praescianlnr. Cf. Pnidenliiim.

e Probescias, neininem omnino nisi praevenienlis pei gratiae adspiratione sallem laboris studiuni possc concipcre.

JOANNIS SCOTI

nirarnm, qiiac ab eo crealae sunt, Incomprcliensibi- A sapieniia, tlivina substantia, ilivina vohintas. Dic ergo

^em nolioncin ; ipsa niox appellai scieniiam, quac itcrum lunc quasi proprie scientia vocalur, cum non solum cernitur in oninibiis bonis, quac Deus desua et in Sua univcrsa creatura facienda esse, antequam Rerenl omnia, disposiiit, sed etiain in omnibus ma- Hs, quae pervcrso inolu fiunl rationalis creaturae male quidem libeco nientis aii-.ilrio, lioc est condi- torem suum dcserentis, el in rerum infiniarum, ab eo (amen crealaruin libidinosam cupidilalem cor- rueiitis.

V. Ipsa igitur, ut dictum est , omnium bonorum Dei malorumque perversae creatiirae divina el (|uo- dammodo generalis praenotio praescienlia meruit vocari. Ac per hoc Deus dicitur praescire bonos ct

C[olescalcc], ubi possunt inveniri duae praedcslina- lioiics tiiao, qiias aslruis? Eas cnim vera ratio ia Dcoesse non sinii, maxime propler vim necessilatis, qnain inesse ipsis asseris. Glamat enim Scriplura : Magna opcra Dommi, exquisila in Qtnnes volunlate^ ejus i>, et alibi : Omnia quaccunque voluit, Dominus fecit <:. Non dixit in omnes necessitatcs ejiis, sed ia omnes volunlates, quae omni carenl necessilale. Quamquam eniin omnia, qiiaccunqiie Deus voluit, neccsse sit, iit sinl, niilla tamen necessilas volun- lalem ejus, aut ad aliquid racienduni impcliit, nut ab aliquo faciendo rctrabit. Volunlali enim ejus quis resistii? Scd co niodo dicimus, quaecunque Deus volnit fieri, necesse est, ul sint, quo debemns intcl-

malos, si tamen mala praesciri possunt, qpi modus B ligeie, oinne, qnod voluit Deus fieri, neccsse esl, ut

locnlionis in sequentibus ostcndelur. Eadem aulem scientia ad discretionem scilicel et ’ signincalionem praedestinatio expresse nominatiir , duin iii divinis lantnin operibus conspicilur. Operalio quippc divina iion solum in condendis oinnibus crcaturis dinosci- inr, sed etiam in liis, quos Deus per suae gratiae proposilum ad vilain piaeparavil nelernam; in ea juoque occultissima operatione, qua de nialis moli- ;)us reproborum, quos jusle deserit, ad cxercitalio- nem justitiae consulit eoruni, quos sua praedesiina- lione vocavil; in ipsis eliam qualitalibus elemento- rura ‘, quae dura natiira sui bona csse videantur, qiioniam a sunimo bono sunt, poenaJiier tamen sen- liuntur ab eis, quibus judex justus merilo suae ju- stiliae lormenta pracparavit aelcrna, ideoque mala C bemus dicUnlur, cum sint naluralilcr bona. Hujus ergo ratiocinalionis connexione ’ conficitur, praedesti- nationem ia Dco secundura subslanliam csse, rela- live aulem fieri non |iosse ••

VI. Quaproplcr si nnam * incommulaltileni Dei essentiam, indivisibilemque ejus simplicilaiem no- mine sapienliae, nomine scieniiae, ceterisque nomi- nibus, sicut virtuUs, potestalis, justiliae, veritatia, aeternitatis,operalionis,simiIibusque non incongive’ significamus : necessaiio seqirilur, praedeslinalionis quoque vocabulo cjusdcm inseparabilis essentiae naluram convenieniissime insinuari. Deinde si im- pium esi, duas «sseniias in Deo doceri, vel duas sapientias, scientias, virtutes, ccleraque omnia '

non aliter, quam ipse voluil, sil. Quac cniin voluit esse, siinl, et ideo suiil, qiiia ip^o. voluil ea ficri. Ac per boc bene videntihiis niliil aliud occurrit voliin- taiis divinae necessiias, nisi ea ipsa voiunlas. Sicuk ilaqiie volunlale Dei fiunl, qiiac fiiinl, ila voliinlaic ejns non aliicr fiiiiil, nisi sicut ipsa voliiil. Nam si cmnium uaturarum est neccssiias Dei voluntas, erit Dei volunlas natiirarum neccssitas. Kst auicm Dei voiunlas nalnrarum, quas ’ ipsa creavit, necessilas. Eiit igilur necessilas creaturarum, quas’ Deus cicavil, Dci volunlas. Colligitur Dci volunlas ipsa csl ’ necessitas, et necessitas ipsa est Dci voluntas. Quicquid autcm de divina volunlate iiilclligimus, de praedeslinaiione quoque Dei omnino sentire de-

CAPITULUM III.

De eo quod duus praedeslinaiiones ratio non sinitesse,

I. Jam uunc brevitcr omnia, quae praedicla col- legit ratiocinaiio, repetanius. Primo igilur vera ratio suasit, divitiam voluntalem suminam, principalein, solamquc esse causam oinnium, qiiae Pater per ve- rilalcm suam fecit, ipsamquc voluntalem omnimodo cuncta necessilate carere, quae vel eam impelleret, vel ei impcdiret, sed ipsa est sua necessilas, tota igilur est voluntas. Deinde quemadmodum reclis- sime de Deo sccundiim subslanliam volunlas dicitur, sanissime praedeslinalio praedicalnr. Quod pole probari argumento sapienliae el scientiae verilalis * ceterisque, quae subslaiitialiter de Deo praedicari

quae de Deo dicunlur, geminari, vel Iriplicari, vel ^ nulius fidelium dubilal. Proinde si omuis neccssitas qnacumque niiilliplici specie cumiilari, quicunque (iivina lollitiir voluntate, certissime lolleliir ’ di- duas in Deo praedeslinaliones asscreie convincilur, vina praedestinatione. Non enim Deo aliud esl velle, reatu impielalis ligntur. Una est enim diviiia prae- aliud praedeslinare, quoniam omne, quod fecit, deslinatio, sicut una cst divina dperalio, divina praedeslinando voluil, et volendo praedestinavit J.

VARIAE LECTIONES. • Siccod.,etoni.M. ° Codelimeulorum. " Coi.conexione. * Sic cod.,prosi ttHflm, M.!Sttmmrtm. »Sic. cr)’..,M. incongruis. * Sic cod., omjuV/ oni. M. ‘^’ Corr., cod. et M. (/wae. ’ Siccod., M. esse. * Siccod., M, scienliae ei vcrilatis. ’ Sic cod., .M. lollitur.

a Prudentius animadverlit, praedeslinattonem itt ’ ^ Falso dispulat. Quamvis enini nemo nisi volendq

Deo semper relative dici. Esse, inquil, ettim ad nihil aliud referliir, praedestinare vero iiunciuani nisi ad aitquid aici polesl.

b Psal.CX, 2.

c rsy’ CXlil, 3.

aliquiil pracdestinel, lameii aliud est velte, aliud praedeslinare. Pru.lcnlius obscrval, velle ad se (au- lutn dici, pruedesliiiari vero referri ad alia, ideoque tion uiium idemque esse.

365 LIBER DE PRAEDESTINATIOiNE. 566

Miilliinodas cliani voces, quibuR Deuni suum ratio- A Ijealiiudo; alleia vero, quae per oninia conlraria

esl pracdLciac, ipsa eniiu e diverso non solum ciTicit,

nalis anima significare appclit, unuin alque idem in nuere, hoc est, ipsain iiieffabilem Creatoris essen- tiam, quamvis iiominum quaedaih relaiive dicantur, Bifotus etenim iiuinani anijni, quo principium sni repeiit, gradatini ascendere nititur, ideoque jiixta inodos ascensionis’ suae signa vocis invenit, quibus ea, quae intus intelligit, sensus secuni conscenden- lium, velconscendere volentium, caritati obediens * erudit. Deinde conlexitur : si omnia, quae de Deo praedicantur, unum sunt, nibil autem et verius et bonestius de Deo dicitur, quam praedestinatio : una est igitur. Quam el errando separat, et blasphemando negat, alque pro eo diias a se ipso Onxit, quaruni nec una, nec altera slare nequil. Jure igitur penitus

sed ctiam cogit pcccatum, qiiod e^ non esse, deinde mortis inU:riluu), quem Decessario seqnitur nii scria : ipsae igilur sibimet cootradicunt. Si aulem divina nalura, summa omnium, quae siint, causa mulliplex, cum sil simplex cl un;», saluberrime cre- ditur, conscquenter necesse est, nullain in sc ipsa conlroversiairi recipere credatur. Reliiiquilur crgo, in Deo duas non esse praedeslinaliones, quac inler se discordanlia ct cniciaiLt, et fieri cogant. Nec earuni ulla Tieri potest. Quomodo eniin creditur ia Dei natura caiisa nccessario aliquid cogeiis, qui omnia, quae fccit, lionitale volunlalis, el volunlate bonitatis suae fecil? cujus bonilas sua esl volunlas.

non sunl,quia neque verae, nequc falsae sunt. Verae B el volunlas sua est bonitas.

quidem non sunt, quoniam omne, quod veritati con- tradicit, a vcritale non est. Oiiine, quod a veritate est, verum esse necesse cst; omne igitur, quod veri- tati coDtradicit, venim r.on esse necesse est. Duae aiitem, G[otescalce], praedestinationes veritati con- iradicunt; verae igilur non suiit. Falsae non sunt. Oniiie euim falsum sub quadam siinililudine veri appetit esse, qiiod non est. Cujus exeinplum in natura rerum esl vocis iinago, quae a Graecis ijxw vocatur, umbraqiie corporuni, in arle vcro pictura- rum figurae *, celeraqne id genus. Simililudo elenim, sed non omiiis, falsitatis causa esse videtur. Ac per hoc onuie, quod simililudine aliqua veri vacat, nonesifalsum. Praed&>LinatLones,G[otescalcel,

III. Non esl igitur illa praeclesiinatio, qunc cogat inevitabili necessilate siia vitam, jiistitiam, bealiln- dinem, nec illa, quae cogeret praedicloruin bonoruin coniraria, videlicel morlem, peccalum, iniseriam. Quae ratio enlhymeinalis * argumento conchulitur, qiiod scmper est a contrario. Cujus proposiiio ’ lalis esl. Non et Deus suinma essentia sil, et eoruin tantum, quae ab eo sunt, cailsa non sil. Est aulcin Deus suiniiia essentia. £sl igitur eorum lantiini, quae ab eo sunt, causa. Peccaluni, ir.ors, niiseria a Deo non sunl. Eorum igiiur causa Deus non est. Idein qiioquc syliogismus lioc niodo conneclilur ‘. Non et Dcus eoruin, quae sunl, causa sit, et eorum, quae nibil sunl, causa sil. Est aulein Deus eorum

nullain veri simililudinem habere convincuntur; ^ causa, quae sunt. Igitur non est causa eorum, quae

falsae igitur non sunt. Sed quid sint, non invenio; nihU enim sunt : quis auiem pole invenire nihil ? Fabulosae ergo repcrtae. Fabulosum namque ^st, qiiod nec verum, nec verisimile, ut volatus Daedali, qui nunquam fuit, nec fieri potuil.

II. Elst etiam aliud argumentum, quod dicitur ab effectibus ad causam, quo conficitur, duas prac- desiinationes Dei non esse. Cujus argumenti luauma proposilio est : omnium, quae&untiDtersecontraria, necesse est eorum causas inier se fieri contrarias. Unam enim eandemque causam diversa inter se contraria eflicere ratio probibet. Q,uid autera est cuntrarium essentiae, nis^i noii esse? Quid vitae, nisi interire? Quid justitiae, nisi peccalum? Quid beati-

non sunt. Peccalum, ejusque efleclus, mors profecto, cui adhaeret iniseria, iion sunt. korum igilur nec Deus, nec ejus praedestinatio, quae est, quod ipse est, causa esse potest.

iV. Sed quia, haeretice, jam de lua prima con- gressione, qua duas praedestinaliones et asserere mendose coepisti incautus, et defendere contumeliose gudasli supcrbus, et inodica “^ convictus auctoritate fiigisti, et aperiissiina verilaie prosliatus occubuisti, occumbendo sihiisti, sileiido posteriora prioribus pejora excogilasli, ut in te impioruin conviciuiii impleatur, quod scripluni esl : El eril Hovissimu,s error pejor priore « — ul enim iion le pigel negare, te praedicasse duas praedeslinaliones, quod tainen

tiidinis, nisi miseria? Si ergo haec omnia inter se ^ dixisse a multis convinceris, ila iioii tc pudet ilcrum

contraria esse manifesluni est, sequitur, eorura quoque causas inter se fieri contrarias. Non enira aut ab una causa, aut duabus ejusdem generis nasci possunt. Igitur, ut haereticus asscrit, si duae prae- destinationes sint in Deo, quarum una, ut ait, non solum efficit, sed eiiam violenlia sui cogit vitam, quod est esse, deinde juslitiam, quani seqiiilur

VARIAE LECTlOiNES.

• Siccod., hl. msenlionis. * Cod. oboediens, sic ubique. ’ Sic cod., M. figura. ’ Sic Cod., M. exposilio. * Cod. coneclitiir. sic ubique. ’ Con-., coil. nodica.

• Malth. XXVII, G4. « Cf. Coufess. niai. Golescalci ^ Isidor. Senleni, lib. ii, 6.

proferre, unam esse, sed duplam ; sciibis enim ia deliramenlis confessionum, immo pcriidiarum tua- rum, tanquam originem eiroris tui defendere volens, aententiam videlicet Isidoii : t Gcniina ejl praedesti- uatio sive eleclorum ad reqiiiein, sive reproborum ad morteni i, ^ quam sic exponis : < non enim, ail, duae siinl.quia nonsunl, sedgeniina.idcstbiperlilai ’ — ut

^ Cod. enlimematis .

5b7 JOANNIS SCOTI 5G8

qiiid, impiidentissime ‘.(lebilis, enervatus.oinni vcii- A esl, ciim Iioriim omnium causa sit , ita omnium

parliuni, quihiis loluin coiiliciUir, cum omnis tolius

lalis anxilio descrlus, liles roiiovas, quibus conaris le a priina lua * ilia impudenlia lalenler sublrahere, tanquain loierabilius sil, el niiniis veritati resislat, geniiiiani, id esl, biperlilam Dei praedeslinaiioiiem piacdicare, qiiam duas? Qiuiin geniiiialionem, vel biperliiionem ’ exemplo carilalis probare conlendis. • Taleenim i.inquis, i esl, quoddicilurpraedeslinalio geniin:i, iii eleclos videlicet el reprobos biperlila, cuin sil una, licet sit dupla, quale est, quod dicilur cariias vel dilectio gemina, cuni ulique non sint diiae, scd una, licet sit etiam propier Deum ct proximum dupla » «.

V. 0 qiiam vere de te diclum est : De locusla egredielur bruchus *. De blaspliemia tua in praede-

auclor sit, compaclione caret. Qiiali itaque impu- dentia non dubitas pronunliare praedeslinationem , quae Deus est, et carilatem biperlilas, addila expo- sitione, id esl diiplas?Proinde sicul nnllus fidelium audet diccre geminum, sive bipertiium, sive duplum Deum, quia impium esl, ita etiam praedeslinationem et caritatem geminare, vel duplicare, vel bipcrliri sacrilcgnm est. Quicquid enini de Deo credilur, ne- cesse esl de ejus quoque praedeslinatione et caritale crcdalur.

VI. 0 aeterna caritas, quanla caecitrfle percussi suiit, qui te duplam esse praedicanl, cum inveniunl, praecones tuos proniiiitiare, te esse geminam, non

siinationem cgrcssa est blaspliemia tua in caritatem, l^ valenles discernere intellecluali visione, quid inter-

ila ul prioris peccali poena sit sequens peccatum. Eandem ilaqiie fi(’em videris habere de caritale, qiiam profileris de praedestiiialionc ; ulramque ■ siquidcm diiplam asscris esse. Concedis, ni fallor, si non i:isanis, Deum esse carilalem, Scriplura pcr- Iiibente, quae aii • Dens esi caritas^. Non negare au- siis cs, praadeslinationem Deum esse, quod patcnter in confessionibus tuis professns es. Deo enim prae- destinaiionem suam coaeiernam esse scripsisti ; at- que utinam verilatem consuleres in ceteris, quae dixisti de praedestinatione, sicul in ejus Deo * coae- lernitate. Convenit ilaque inter iios de cariiale ct de praedeslinalione in eo, quod et caritas Deiis, cl praedestinatio Deus, et unus Deus, una essentia di-

sit inler le el pracceptum tui I Praeceplum tuuin dominatrix polenlissima geminari dicilur, qiioniain ad te ipsain primo, quae Deus es, dirigitur , dcinde ad proximum, cum et lu diligeris in illo. Niiiil cnim amalur in omnibus, nisi dilectio, quaetu es simplcx, individua, incoinmutabilisque sulistanlia, el iiibil perfecle diligit, nisi tn, vinculuin insolubile, quo continenlur oinnia. Tu itaque diligis, lu diligeris; ideoque praeceplum liium geminum dicitur. Parlim siquidein jube.s, ut nuUa interposita natura diligaris iii lemelipsa “, parlim inlerposita creata nalura di- ligaris in proxinio. Nunquid propter hoc, individua unitas, debemus te credereesse geminam? Nunquid nosler ainor mulliplicatHur secundumnumerum re-

vina, aoterna, incommutabilis. Pioinde si carilas ct ^ rum, quas amamus? Noune eodem amore diligimus

praedeslinalioessentialiter dc Dco praedicanlur; es- sonlia auteni divina nullo Cntholico diibitante unilas csf, sumina et vera caiilas : ilaqiie et praedestina- lioiinitas est ‘. Quae, si una, el sola est incomriiu- labilis, niiniero carere neccsse csl, ciim ab ea sint ouines iiiiineri ; qiiod, si coiniiuilabilitate ^ carcat, iiiultipiioari noii potcst. Primus niultipiex est du- plys; diipla igilur non esl unitas, quae est divina subslantia. Praedestinaiio essentiaiiler de Deo prae- dicari noii csl diibium. Essenlia autein uiiitas. Prae- dcstiiiiilio igitnr unitas. Uiiilas dupla non est. Piae- destinalio itaque dupla non esl. Ac per hoc nec ge- niina. Quomoilo enim sit geminatio, ubi non sit nu- mcrus cl pluralilas? Diviiia uiiitas niimcrosa caret j^ plnralitaie. Caicligilur duplicitale. Similis ralio de bipei tiiioiie ‘. Si praedestinalio de unitaie divinae siibslantiae reclissime praedicatur, et omnis vera iiiiilas p.irtiifm sil expers, praedestinatio itaqiie bi- pcrlita ‘” iion csl, quia parlibus composiia non est. Sicut cnim diviiia natura generum, eorumque forma- rum, diffcrciitiarum, numerorum quoque capax non

omnia, quae diligimus, cum unus atque idem ainor non aequaliler omnibus dislribuitur, aliis quippe pliis, aliis minus accommodatur, ipso lamen in se ipso siiie auginenlo, sine dclriinenlo slatus sui ma- neiite. Non eniin alio amore jnbemur diligere Deum, ct aiio diligcre proximum; iieque parie una utiius anioris praecipinuir adbaererc Crealori, partc altera adhaerere creaturae : sed uun eodemque tolo et Deum ct proximum debemus amplecti. Praece- ptum igitur caritatis estgeminum, nou ipsa caritas , ct ideo gcminum, quia lalis difTerentia est in prae- cepto, ut Deus diligatur propter semetipsum, proxi- nius vero non propter semelipsum, sed propter Deuin. Carilas igilur in omnibus Deum, id esl, se ipsam diligit, et in ea nulla geminatio est, ac per hoc nulla duplicatio.

VII. Confeclum est itaque argumenlo caritalis, quid accipere debemus de geminatione praedestina- tionis, quae simililer in semeiipsa nec gemina, nec bipertita, ncc diipla est, quamvis videalur aliqua differeniia in effeciibus ejus secundum rationes nii-

VARIAE LECTIONES.

’ Sic cod. , M. imprudenlissme. * Sic cod. , tua om. M. ’ Sic cod. * Cod. brncns. ’ Cod utranque, sic uliique. * Sic cod., Deo om. M. ’ Conj., cod. praedestinuli ounitas sunt, M. /». m. sit. * Coiij., co:. in commutabilitate ^ S’kcoi., M. ‘.liperlione. ‘” Sic ferc ubiquc coil. ti/;er/i/n, r:\robipartila. " Sic cod., M. ilem el ipsa.

^ Confessio Golescalci

b Joaii. IV, IG.

LIBKIl DE PRAEDKSTINATIONE.

70

sericordiae alque jnsUliae. llna siqnidein eadeniqiic A l"l’ili ’ aclerna praedeslinalione divinae volunlalis

praedeslinalione suu Dcus jusUis cl miscnoors, po- lens iii omniltus, de inassa luiniaiii gcncris, origina- liter in cuiiclis, cxceplo Clirislo, viliala, (luosdain elegil, quil)us daiurus rueral, quod a scuiclipsis non habiiuri, id esl, dona sua, quibus essenl vicluri ;

oninipolcnlissiiiiac, quae nunqiiam nusquamque fal- liiiir, Jraclari. Sed de proprieuue illius liaercsis, quac cain iaccral, prius diccndum. Haec igilur hae- rcsis Golcscalcana, si tah noniiiie polesl vocari, in- ler duas alias haereses, sibi invicem adversanles,

qiiosdam reliquil ‘, qui a semetipsis invcnluri pec- mcdielatisloco conslituta est, inler illam plane, qiiae

cata sua, quibus esscnt pcriluri. lliis dedil, unde bealitudo esset futura, istis non dedil, sed permisil, unde miseria eorum pocnas passura *. Illis non illi, sed ipse praeparavit vitam, istis iion ipsc, sed ipsi praeparaverunl morlem. Ulis illius miseiicors boni- las causa fuil regiiandi, islis sua propria superbia causa fuil et ellectus cruciandi. Cetera qiioque exenipla, quaead complicandam absurdissime prae-

dicitur Pclagiana, et illam, quae ei repugnat; qua- rum una (ioiio divinac graliae derogat, altera libcr- talem arbilrii condemnat. Pelagiana siquidem secla libcrlalem arbilrii rationalis naluraein tanlumcom- mendat, iil sine dono graliae ad perficiendam homi- nis jusliliam sufliciat. Ejus vero secta contraria gra- tuilae gratiae doniim confirmat, ut cosolo iii liomine operanle, omni cpnalu liberi arbitrii coulemplo,

deslinationem cumuias, plus dcnienliae luae sunt B omnis fidelis fasligiiim justiliae contingal. Una igi-

indicia, qiiam errorislui. Dic, quaeso S q"» ralione suinpsisli argumcnliim ab opere Dei biperlilo ad suadendam praedestinationis et caritalis duplicem complicaiionem, cum opus Dei sit numerosum, quia crealiim est, praedesiinalio vero et carilas, sicut pluraliiale, ila eliam numerosilate carenl? ISunquid quia opus divinum, id est universilas crealurarum, verbi gralia in duas quasi principales species divi- dilur, spiritualem videlicet el corporalem, proplerea cogemur praedeslinalionem, qua Deus opera sua futura disposuit, duplicare? Quod si cogimur, ne- cessario et quadruplain credere coinpeliemur , quo- niam Auguslinus in opusciilis suis : « Opcra divina», inquit, < quae secula creavjt et gubernat, quadri- formi ratione dislinguilur I. Virlus qiioque com- ^ miinis, qiia omnis anima sapiens formatur, quadru- plicabilur, quoniam in quattiior * virtules habilus aiiimi de ipsa exprimilur. Quasi unitas dum sil om- nium specierum parliumque expers, ab ea tamen omnis species, omnesque parles non oriantur ! Aut lanqiiam de inipressioiie«iinius anuli ’ mulla vesli- gia in cera fieri nonpossint! Quid est, quod dixisli de miiiulo quadriperlilo? 0 pliimbeum pugionem ! An f.irle aeslimas, praedeslinalionem (iuahus con- slare parlibus, quemadmodum mundusqualtuor ele- menlis componitur *, cum sit unus ? Siniili modo de geniina arbore quid deliras? An forte putas prae- destinalionis simplicitatem comparandam esse ra-

lur, ut dictum esl, donum graliae conicmiiil, allera donum liberlalis arbitrii; ambae impielalc pares, secta vero disparcs. Haec aulem, de qua nunc agi- lur, sic est iii mcdio inler iitrasque praedictas tan- quam exlremitales iiilcr se conlrarias conjmicla, ul ipsis parlim coiisenliat, partim conlradical, pro- priumqiie nhi vindicet *, quod ipsas non Iiabere conlendat, Diim eiiim omnium virtutum, quibus pervenilur ad bealiliidincm, omniumquc viliorum, qiiibus praecipilaUir ad miseriam, in praedcslinalio- nii)us divinis, ut ipsa fingit, necessarias ine iiabiles- que causTis conatur constituere, quid aliiid videliir suadcre, nisi Dci doiia, hoc est, libcrum voluiitalis arbitrium, et gratiac auxilium destrueie, quibus duohus profecto plenitudo justiliaehominis el inclioa- tur, etperficilur

11. Ilaec igiUir nova secla Pelagianae consentit iii eo,qiiod donum graliae gratuilae nihil honiini pro- desse asserilad faciendam jusliliam, sedsolam prae- deslinationis necessitatein ; ab ea vero dissentil eo, quod vires liberi arbilrii peniius evacuavil, neque ad bene facere, iieque ad mala committere * praeva- lero, omnia haec in necessitale praedeslinalionis impudcntissime ‘" ponendo. Ast in eo, qiiod appeliium liberi arbilrii laborat aiiferre, adversantibus Pela- gianae " videlur consenlire, cui iterum resullat, dum dona divinae gratiae nihil homiiii proficere commendat. Nequeenim dona sunl, quae non voliin-

mis arboruin ? Inler illa, ut video, dolia, quae libi ^ lale, sed necessiiale fiunl, cum omiiibus sapienlibus

praeparari jub.es, jam involutus suffocaris. Merito quippe in oleo alque pice ardere debuisli, qui et lu- men carilatis, et myslerium praedestinalionis per- pcram docere non timuisii a.

CAPITULUM.IV.

De una, vera, solaque Dei praedeslinatione. i. Resiat itaque, de una, vera, solaque incommu

VARIAE LECTIONES

el insipieiilibus noUssimiim sil, omnia, qiiae donan- tur, et voliintale donanlis largiri, cl voliinlale acci- pientis percipi. Proprium vero hujus haereseos, quo ipsae, inler quas medielatis loco poiiilur, carere probanliir. Pelagiana eiiim vires liherl arbilrii sine adjulorio divinae gratiae, ejiis vero adversans donum solummodo gratiae absque liberi arbitrii nisu ad justiiiam perpelrandam suflicere arbitralur. Sed ea-

• Cod. reliquid. * Cod. pastira. ’ Cod. quesso. * Cod. quatluor. ’ Sic cod., M. annuti. • Cod. con- ponJOu-, sic iii)ique. ’ Cod. incommo/a6(7i, sic fere ubique. * Cod. uendicet. • Cod. comitlere. " Cotl. inpudentissime, sic semper. " Cod. pelaqinae.

^ De qiiaiiniii dyliis cf. Coiilcss. proiixior. Gotesc.

371 JOANNIS SCOTI 372

rimi nulla praesiimpsit dicere, praedeslinalionis ne- A Hbero conlendil arbiliio, allcra graliae; haec’ vero

ccssitatem liomincsaiil ab bene vivendiim jiisic, aiit ad niaie vivendum impie retorqnere. Reriiiqiiilur er- go ipsa vana praedestinalionis necessilas Iiujtis lertiae liaeresis proprietas.

III. Sed liaec omniavenenosa diabolicaeimpietatis jaciila munitis inexpiignabilis fidei propugnaculis fa- cillime repellunlur. Illa igitur ralionis specie, quae dicitur «TroSetxTtxjj, utamur, primuni adversus eos, qiil vel neganl, vel dubilant, gratiam Dei esse, et ad mundi salutem praevalere; non quod nosirum propositum sil, debellare Pelagianos, aut eoruiri ex adversa parle, pari lamen malilia contrarios, quod salis a sauctis Patiilius est aclum, sed qiiod hiijus haerosis, de qua nunc agitur, sit depulsio ipsarum

ellibeiumarbitriumsiinul,elgr;»liaemiiiiiisdesiriiere molilur, ac per haec consequenlcr elnuindi salulem, cl judicium. Huic ergo rcsislilur lali modo. Qui non pole videre, immoqui non vull fateri, nullam in eviiabilem compelleniemve necessilaiem ihesse di» vinae praedeslinationi, quae vel eam cogat, ulaliquid in creaiura sua faciat, neque eam ipsam esse cau- sam necessariam, quae violenler urgeat raiionalem vilain, ut vel pie vivendo Deo suo adhaereat, vel im- pie Deum siiuin dcserat, videat liberum voliinlatis arbilriumel muncra graliae. Non enim simulpossunt esse, ut et liberum arbitrium graliaeque doniim sint simul elnecessitaspraedeslinalionis.Quomodoquippe possuiit * fieri in uno ei causa necessaria cogeiis, et

duarum refulatio. Ex eiseoim manare non dubium voluntaria efticiens ? Non enim locum babet autgra-

esi. Qui ergo non possuni videre Dei gratiam, videant mundi salulem. Non eniin simul possiinl esse, salus mundi est, el gratia Dei non cst. Si enim gratia Dei miindus non liberarelur, qiiomodo salus ejus seque- rclur? Simul aulem esse possunt et salus miindi, et gralia Dei. Si igilurest salus mundi, necessario erit gialia Dei. Firmissimc autem lenemus, salulem mundi venisse. Certissimc igilur teneamus, gratiam Dei illuxisse. Audiant Apostolum dicentcm : Illuxit enim gratia Dei ». Deinde his, qui liberum voliinta- tis humanae arbitrium velpenitus iiegant, vel de eo diibilant, eodem modoestrespondendum. Si liberura aibitrium credere non poterilis, jiidicium niundi fu-

liae, aut voluntatis liberlas, ubi estiiaturae immuta- bilis captivilas. Simul aulem fieri possiinl, iit et li- berum arbitriumcum dono graliaesiiil,et praedesii- nationis necessilas non sil; aufcrl enim plane liber- tas capiivitatem. Si ergo , ubi liberlas arbitrii cum dono gratiae sunt, ibi prnedeslinalionis ne- cessitas esse non pole, convcrsim sequitiir, ubi praedestinationis necessilas est, ibi nec lilierum arbilriutn,necgratiae potest esse donum. Reclissime autem credimus, et liicidissime sentimus, el liberiim arbilrium, et gratiae donum in homine posso csse. Firmissime igitur intelligamus, necessitudinem prac- desliiialionis in hoinine non posse esse. Omiii iiam- que homini libertas data est propriae vohinlalis gc-

lurum esse non creditis. Si autem judicium mundi p non i^ofestis negare, cogemini liberum arbitrium fa- neialiler, sed non in omnibus, sed tantum in prae-

destiiiatis donograliaepraeparalur, adjuvalur, cuslo-

teri. Non enim etjudicium nuindi fuluruni esf, et I/berumarbitrium uon est. Haec quippe siniiil fieri non possunt. Nam qua jiistitia fulurum esl judiciiim, si non est liberum arbilrium ? Simul vero fieri pos- sunl, et liberum arbitrium est, et jiidicinm futurum. Si ergo mundi judicium est fuiurum, necessario erit liberum voluntatis arbitrium. FuUirum aulem de mundo justum judicium impium est negaie. Liberum ergo arbitrium homini a Deo datum impium cst non credere. Conclusum est igitur, et liberum hominis esse arbitriura, et graliae donum, ex eo quod con- ccssum est, ct salulem mundi venisse, et judicium esse fulurum. Via igitur regia gradiendum, nec ad

diliir, finitur, coronatur. In nullo aiitem generaliler divina praedestinatione urgetur , caplivalur , sed peccato el originali et proprio impeditur, occullo, juslo tamen Dei judicio.

V. Proinde, ut ad veram praedeslinallonem red- eamus ‘, duce ipsa firmissime credimus, apertissime- que videmus, eam esse unam solamque siibsianiia- lem. Deus est enim verus, vera Dei praedestinatio^ quae antequam omnia fierenl, qiiae ab ipsa, el per ipsam, elin ipsa facta sunl, in mensura et numero el pondere facienda praevidit, el faclura disposuit. Esl enim omnium creaturarum causa voluntaria, el

dexleram, nec ad sinistram divertendum, hoc est, d volunlas causaliva. Inlerquas ralionalem crealiiram ne sic defendatur liberum arbitrium, ut ei bona opera sine Dei gratia iribuantiir, nec sic defendatur gratia, ut quasi de illa securi mala opera diligantur. IV. Huic vero leriiae haeresi, qiiamperversa Gote- scalci cogilalio inspiranle diabolo addidit, respon- dendum. Mira siquidem diabolica sublililate [ex] » duabuspraediclishaeresibus manare non estdiibium, dum earum videatur partira esse negaiiva, partim confessiva *. Illarum namque, ut dicium est, una

coiididil ^ ad se inlelligendam, nt summo sui bono, boc est, contemplatione creatricis suae frui posset, largiens ei suum donum, idquidem suae voIuntaUs liberumarbilrium, uleo munerebene utendo,hocest, Creatoris sui praecepto pie huiiiiliterqiie obediendo, jusle aique beate semper viveret. Si vero eodcm munere male uteretnr, quod est summum bonnra, Creatorem videlicet suum deserere, corrupiibilibns- que bonis voluniate perversa inhaerere, debita mi-

VARIAE LECTIONES. ‘««om. cod.,add. M. « Cod. con fe sina. » Corr. M. cod. c.)u., M. redeam. « Sic cod., M. edidit.

kie. * Cod. possint, M. possinl. ’ Sic

» Tii. 11,11.

375 LIBER DE PRAEDESTINATIONE. 374

rena pocnalilersequerelur. Juslissimequippedeser- A posl peccans nonpolest, si velit.si gralia nonjuveril.

VII. Hinc Auguslinus inlibro dedono perseveran-

lorem copiosissimae piilclierrimaequc bealitudinis sequiliir egeslas ’ turpissimae volunlalis. Ais igilur ipsa, pcr quam facta sunt omnia, quae esl suuima incommutabilisque * Dei sapientia, ila rationalcm creaturam faciendam esse praedestinando disposiiit, ul ei niilLim necessitalem imponeret, qiiae ctiam nolentem Deo suo servire inevitabili violenlia ur- geret, vel volenlem ei adhaerere cogcret deserere. In uno ncmpe videretur condilae ralionis caplivilas, in allero conililoris iniqiiilas. Eo enim modojuslis- simo benignissimoque pulchritudinis lotius univer- sitaiis consuiuit naturac, quam ad imaginem el si- miliiudinem suam creavit, ut sibi voluntate, non neccssilale serviret, reclissimo quidem divinae sa-

liae : « Si ergo alia documcnta non essenl, haec doininica oratio noi)is nd caiisam graliae, qiiam de- fondimiis, sola SHfTiceret, quia nihil nobis rcliquit, in quo tanquam in noslro gloriemur. Siqnidem ut non (iiscedamus a Deo, noii oslcndit dandiim csse nisi a Deo, cum poscendum osiendil a Deo. Qui enim non infertur ’ in temptationem, non disccdit a Deo. Non esl hoc omnino in viribus libevi arbilrii, quales iiunc sunt, Fiievat in honiine, antequam ca- dcrct. Quae lamenliberlasvoluntatis in illiusprimae condilionis pracstantia quantum valiicrit, apparuit in angelis, qui diabolo cum suis cadenle in verilate sieterunt, et ad securilatem perpetuam non cadendi,

pientiae modcramine. Non enini aliter debnil fieri B in qua nunc eos esse cerlissimi sumus, pervenire

ralionalis vitn, nisi voluntaria, cumab ea volunlate, quaeest causa omnium, cieata sit ad imaginem et similitadinem sui. Aut quomodo eam divina volun- tas, suniraa vidclicet universilatis ratio, quae milla necessilale stringiiur, qnoniam sua liberrima poten- tia potitur, imaginem sui similemfaceret, si non ejus subslantiam crearet volunlatem liberam rationa- lcm?

YI. Hoc nperlissimo probatur argumento, quod sumitur e\ primi honiinis peccato. Quamvis enira beatam vitam peccando perdidit, subslantiam suam non amisit, quae est esse, velle, scire. Est enim, et vult,et scit, vult se esse et scire, scit se esse et velle. Qiiid ergo primus homo habuilante peccatum,

meruerunt. Post casum aulem hominis non nisi ad graliamsiiamDeus voluitperlinere, ut homo accedat ad eum, neque nisi adgraliamsuam voluil perlinere, ulhomonon recedalabeo. Hancgratiam posuilinillo, in quosorlem conseculisumus, praedeslinati secun- dum propositum ejus, qui universa operalurb i. Quo- modoergo debcmusinleHigere,quod sancliis Augusli- nusin libro Enchiridion Moquens uil : « Libero arbilrio malc ulcns lionio et seperdidit ct ipsum ^ », nisiforte credendum esl, boc eum docere voUiisse, non ul his ver])is’accipiamus, primum Adam substanliam suam perdidisse, quod non poluit, sed eam in iiiferius mu- tavil, qnod potuit. Melior quippe fuerat huniana natura innc, dum haberet velle et posse, unum

qiiod perdiilil post peccalum? Non enim adhuc ha- C quidcm substantia, alterum vero gralia, quam nunc.

l^ebat vitam beatam, quae ei Iribuenda fuerat, si praecepluin servaret. Si dixerimiis liberam volunla- tem, perdidit igitiir suam naturam, Si aulem ra.tio cdocct*, nullam naluram posse pcrire, probibemur dicere, liberam volunlatem perdidisse, quae sine dubiosubsiantialis esl. Non enim in homine creavit Deus voluntatem caplivam, sed liberam, quae liberias post peccalum rcmansit. Nulla enim anima pecca- trixest, quae non velit beatitudinem, el velit mise- riam. Qiiid ergo plus habuit ante peccatum? Ante- quam enim perpelraret pcccatum, voluit peccare, noluit auiem miser fieri. Quis veroaudet dicere, no-

cum habet solum velle sine posse, id est, naluram dono deserlam.

VIII. llinc Dominus in Evangelio suis ait discipu- lis : Sine me niliH poteslis facere^. Non dixit, nihil potcslis velle. Et Apostolus :VeUe adjacel milii, per- ficere autem non e. liem, quod ait idem Aposlolus : Non volentis, neque currentis, sed Dei est miseren- tis ^ Non aliter inlelligitur, nisi dum sit volens et ciirrens. Naturaliter enim haec duo insita sunt ho- mini : siquidem vult, unde cst volens; et appelit bealiludinem, unde est currens. Non lamen volenlis, neque currentis, bona opera vel incboare, vel agere.

liiisse eum se beaium (ieri, cum adhuc in natiira per vel perficere; hoc enim est misereniis Dei donuna. ciim cornipla beatitudinis appelilus remaneat? An Siciit enim homo in densissirais tenebris posilus, forte liberae volunlatis vigorem polestalemqne, qua ^ baliens sensum videndi quidem, nihil videt, quia

solapotuit custodirepraeceptum, sivcllct, ppccando perdidH?Ac perhoc vigor ct potcstas liberi arbi- irii non erat in primo homine ex subslantia, sed ex Creatoris gratia, quod ningnum munus amisit male utens libero voluntatis arbitrio. Noluil enim facere quod potuit, hoc est, mandatum cuslodire, quod

VARIAE LECTIONES.

• Cod. aeyestas. ’ Cod. incommotabilisque. ’ Cod. infert. * Cod. enceiridon.

« Prudentiiis ad ista animadvertit, rationales qui- dem crealuras in totum non posse perire, irralionates vero vosse.

^ Augiistin. de dono persever. c. 7.

nihil potesl videre , aiileqnam exlrinsecus veuiat lux, quam eliam adliuc clausis oculis senlil, apertis vero el eam, el in ea cuncta circumposita conspi- cit : sic voluntas hominis, quamdiu originalis pec- cati, propriorumque umbra tegilur’, ipsius caliginc impedilur. Dum aulem lux diviaae misericordiae il-

Cod. teiigitur.

= Aiigiislin. Encliiridion c. 50. d .loan. XV, 5. e Rom. VU, 18. f Uom. IX, 16.

JOANNIS SCOTI

37G

hixerit, non solum noclem peccatorum omniiim, A qi’ac fwisii, mcminisli, nec tamen, quaemcminisii,

corumque reaturo deslriiii , sed cliam obluluin innrmne volnntatis sanando apcrit, ct ad se conlcm- plnndum bonis operibus purgundo idoneam fucil. Scd jam lerapus est ad propositum rcdire.

CAPITULUM V.

De eo quod praescienlia et prncdeslinalione Dei nemo compellitur, seu bene seu male facere.

I. Quaecum jta sint, ordo rerum, qiias cxeqtien- das esse pracsen4is causae flagitat utilitas, conse- qiienter poslulal, ut, quoniam malorum omnium, qiionim Deus auclor non est , ejus quoqiie necessa- rio efleclivam causam non esse pracdeslinationem, aperlc ralionis regulis, ut opinor , conrectum , cx

omnia lecisli, ila Deus omnia. quorum ipse auclor est, pracscil, ncclamen omnium, quae praescii, ipse aiiclor est. Qiiorum aulem non est malus ’ auclor, juslus estulior. Hinc ergo jam intelligo, quajuslitia Deus peccata punial, quia, quae novit fuliira, non facit. Nam si proplerea non debet retribuere suppli- ciuni peccanlibus, quia praevidet peccaliiios, nec recle facienlibus debet praemia retribuere, quia et reclefacturosniliilominuspraevidet, iminoverofalea- mur, et ad praescieniiam ejiis periinere, ne quid, eum lateat futurorum, et adjiistiliam, ut peccatum, quia voluntate commiuilur, ila judicio cjus impune nonflat, sicutpraescientia noii cogiturfieri » >. Qiiae cum ita se babeant, lanlnni .ibesl a vero, quod praescicntia Dei firmissima sumamus argumenla, ea B Crcalori depulanda existimanlur pcccala creaturae.

scilicet monstraturi primo : qucmadmodum prac- scienlia Dei peccala, quae praescit , ficri non cogil, ita ojiis praedestinaiio peccaia, quae nunquam prae- de^linat, fieri non efllcit. Si enim praescienlia non omnia, quae praesci vit, fecit, quo paclo pracdcslinaiio omnia, quae non praedeslinavit, eflicil ? Piaescicii- tia sua Deus malefacla homiiiuin futura praevi- dit, non lamen eorum est faclor; praedeslinaiione sua malefacta hominum fulura creditur non prae- destinasse , quomodo ergo pulalur facere? Quid enim? Nunquid dementis est dicere, id, qiiod Deus praescil el non facit, praedesUnalioncsua fieri, cum ilUid non praedeslinat? Si igiturel auclorilate credi- Uir el ratione videtur Deus omnia peccata prae

quanivisnecesse esl fiant. quacipsefutura praescivit, iit.cum lu dixeris, non te*invenire, quoniodo non ei depulclur, quicquid in ejns crealura fieri necesse csi, cgo coiilra non inveniam modum, neqiie inve- niri posse, atque oinnino non esse confirmem, quo ei (lepulelur, quicquid in ejus creatura ila fieri ne- ccsse est, ut volur.lale peccantium fial. Omnino igi- turnon invenio, nec inveniri posse, et prorsus non esse confirmo, quomodo tribuantur peccala nosira Crealori noslro Deo, quando et in ipsis eum lauda- bilem invenio, non solum quod ea punit, sed etiam quod lunc fiunt, cum ab ejus veritale recedi- tur *. IIF. Quocirca firmissime falendum est, simul fieri

sciisse , non fecisse — quomodo enim potest esse non posse, peccaiorum, quae Deus in crealura sua

peccatornm factor, qui est eorum et destruclor el nlior? — nullum aiitem peccatum praedestinavit : qua impudenti stuitiiia, Jmmo nequitia aestimatur praedestinatione sua cogere, ut sint, qnae non prae- deslinavit, cum eadem praescieniia sua fieri non cogit, sed permiltil?

II. Deinde, si aucloritasquaeriiur, quaeDeum om- nium malorum, quaeabeo non sunl, esse praescium, causam vero eorum eflicienlem adstruat non esse, unius Patris Auguslini dicta siifficiunt e\ libro terlio de lihero arbitrio : < Nisi fallor, non conlinuo lu peccare cogeres, quem peccaturum esse praescires, neque ipsa praescienlia tua peccare eum cogerel,

pcrrnillil, praescienliam ejus, qua ea praescivit, cau- sam ’ non esse, praedeslinalionem vero ejus, qiiae ea non praedestinavit, caiisam esse. Qiiicquid au- tem de peccato ve! generali, vel speciali conficiliir, necesse esl de ejiis quoquc poena seniiatur. Poena peccali mors est. Quicquid ergo de peccato dicilur, necesse est de morte dicaliir. Non dico de oinni morte, sed tantum de illa, quae sequitur peccalum. Dicimus enim, morimiir peccato, id csl, merilo pec- cati morimur. Itein moriiniir peccato dicimus, dum liberati a peccato justitiae vivimus. Si ergo omnis peccati caiisa nec in praescientia Dei, nec in ejus praedestinalionesit constituta*, evidentissiincomnis

quamvissine dubio peccaturus esset. Non enim ali- pv mortis, «[uae sequitur peccalum, sicut in Dei^ prae

ter id futurum esse praescires. Sicut ilaque non sibi adversantur haec duo, ut tu praescientia lua noveris, quod alius sua volunlate faclurus est, ita Deus ne- minem ad peccandnm ’ cogens, praevitlet tamen cos, qui propria voluntate peccabunt. Cur ergo non vindicet justus, quae fieri non cogitpraescius. Sicut enim tu memoria tua non cogis facta esse, qitae praeterierunt, sic Deus pracscientia sua non cogit facicnda, quae futura [sunl] ». Et sicuttu quaedam.

scienlia causa non est, in ejus similiter praedeslina- . tione non esse cerlissimum est. Qnamvis sancli au- ctores modo quodam abusivae locutionis solcant dicere praedesiinatos ad mortem, vel interitum, vel poenam, de quo postea, prout Dominus aperuerit, dicemus.

IV. Nunc interim considerare debemus, utrum, siciit Deus nec praescientia,necpraedestinaiionesua neminem compellit peccare, ita neminem compellat

VARIAE LECTIONES.

’ al. ad peccalum. * sunl om. cod., add. M. ’ al. walus om. * Corr. M., cod. recedit. cod. ctnisa. * Sic cod., pro sil conslilula M. sic esl fuiura.

« Aiig. de libcro arbilrio III, 4.

Corr. M.,

i

r.77

pic viverc «. Ubi intciulendnm esl, liiillius vohiiilalis A Qn;»’- pcrvorsn opiiiio rcfcllilur facile consulia r;-

cssc vcraiii liberlalcni, si aliqiia caiisa caiii coegerit. Igitur si Imniaiiain voiunlalein aliqua causa praeco- (lil, qiiae cam invitan) exlorqueat ad bona malavc vcl cogitanda, vel agenda, sequitiir, non esse eam vere liberam, sed peiiiiiis eam iion cssc ‘•. Ubi enim estcausa quaecompellil, ibinonestnalura qiiaevelit. Al(|iii bumana nalura non solum volimlas esl, sed ol libera; nec ejus liberlas falsa, sed vera est, quain- vis ipsa libertas posl peccatum in taniiim vitiata sil, ut poena ejus impediatur, ne aut recte vivere velit, .nul si velil, non possit. De qua miseria liberalur, ut ail Apostolus, grulia Dei per Jesum Clirislum <=, ma- neiitc lainen adliuc naturali libertate, quae intelligi- lur beatiludinis appetitu, qui ei naturaliter insi- lus esl.

V. Mon ergo ullo modo concedendum, aliqiiam caiisam compulsatlvam, sive bonam, sive malam , praecedcre voluntatem hominis, seu alterius raiio- nalis naturae, ne ab eameritum suae libertatis aufe- ratiir, sivebonum, si bene vixerit cooperante divina gratia, sive malum, si inalo vixerit suo molu irra- lioiiabili perversoque. Proinde nuUa causa constrin- git lioraineiii, scu bene, scu male vivere. Non enim Deus omniuin bonorum causa est necessaria, sicut ignis ardendi, sol calefaciendi, illuminandi, aut co- acliva, ut sensus dormiendi, silis bibendi, sed est voluntaria, ut sapienlia sapientis, visus videntis, ratio raliocinanlis, similiter. Sed e conlrario, cum sit oinniuin malorum causa perversus motus ralio

lioiic. Inicriogandi (luidoin siinl : Vos aiilciii, (pii pcccatorumveslrorum auctoritatcniCiealori omninin refcrre non pertimescilis, cur peccare timeiis? An quia morlem non vullis? Niinqiiid Dciis iiijuslns csl, quod absit, quando pcccala punit, qiioriim occasio- nein dcdil? INon est igilur liberum arbilrium pccca- torum causa, cuin sil Dei donuiii.

Vil. Item inlerrogandi : Cur mori timelis? Aii quia vivere vultis ? Ob lioc enini inaxime mors li- menda, quod vitam auferat sivc corporis, sive ani- mae, seu utriusque. Si aulem vivere vultis, dicile, utrum beate, an misere? NiiUiis est, qui vitam mise- ram velit, quandoquidcm niiUus cst, qui vitam bea- lam non appetat. Quac tarnen niilla est, si vel coacta B volunlaie adquiritur, vel sine libertate possideatur. Aut: Si Deusiiberumarbiirium bomini non dedisset, qiio beatitudinem desiderarel, purgarelqiie se bonis operibus, quibus eam merilo rctribuercl? Qiioniodo jusle eum beatae vilaegloria coronaret, qui sibi sua propria voluniate servire non posset ?

\III. Si vero dixeritis, cur Deus bomini lale libc- rum arbitrium noii dedit, cum potuit, quo non nisi pie jusieque vivere vellel, nec aliter velle possei, impie vero injusteque vivere nec vellet, nec possel , continuo vobis respondebitur : Si Deus in liominc talem voluntatem condidisset, qiiae non omnimodo niovere se posset , sive recte, sive perverse, non omnimodo libera esset, sed esset ex parte libera, cx parte non iibera; libera quidem juste, non aiilcni

nalis subsianiiae libero voluntalis suaearbitrio male ^ libera injusle vivere. Si ergo esset aliqua ex paric

necessilas, non esset perfccta libertas. Aut quoino-lo de eadem volunlale posset simul dici, libera esl, libeiit non esl; haoc enim coniradiclorie dicuiiiur, quia simul (ieri non possunl. Si enim verum est, libera est, falsum est, libera no:i cst; si auicni vc- ruin est, libera noii esl, falsum esl, libera esi. Ao per lioc liberuin arbitrium nullo modo starct, si iii :iliquo claudicaret. Si dixeritis : Quid Iiomini nocc- ret, si liberum suum arbitrium parle ali(jua claiu!’.- carel, id est, co male uti non possel, lanlum iit co bene iiiendo ad vitam perveniret aeternam? melius est enim, beate vivere, qiiam plenam volunlaiis libertalem liabere : miranda eslvestra coecitas aiquc

utenlis, ca tamen non est necessaria-, ut peccatum uiorlis, mors miseriae, nec coactiva, utpassio dolo- ris, dolor tristiiiae, sed estvolunlaria, ul lU)ido av.a- ritiae, avaritia fraudis.

VI. In quo loco respondendum est his, qul nolen- les, immo spernentes sua peccata corrigere, sed que- rentes’ dedivinaoperalione, procaciterdiceresolent : cur Deus dedit homini liberum arbilrium, quo solo peccare convincilur? iNonne meliiis erat, si eum iia faccrel, ut peccare non possct? Quod cliam conan- lur falsissimo paralogisuio concludere, proponen- ics ; Si liberum arbitrium donum Dei est; omne au- lem donum bonum est; omne bonum iion nocet ;

liberum ^ igimr arbitrium non nocet. Qnomodo r» polius miseranda. An ncscilis, quid sit justitia? Ul]-

aulem non noceat liberum arbitrium, quando eo pcccamus? Aut quomodo videlur esse Dei donum peccandi occasio? Deus autem nullam inortis occa- sionem darc debuil. Oporluerat quippe Dcuin facere hominem, qui iion peccaret, quia potuit talom fa- ccre. Melius est enim non esse, quara misere esse.

VARIAE LECTIONES.

• Conj.,cod. querentur. * Sic cod., M. et liberura. ’ Sic coil., M. desinile

que nescilis. Si enim sciretis certissime, certissiinc laceretis. Audile ergo, quid sit justitia. Ita nainquc dcfinitur. Justitia csl sua cuique iribuere. Si ergo jusliliam Dei nemo poiest auferre, sinile • contra eam lalrare. Quomodo quippe Deus judcx juslus co- ronam viiae dat homini, nisi pie sibi servienti? Qui.«

« ueus reapsc nemiuem compellii ad peccandiim, sed ad beiic vivendiim niiiUis corrcptioaiim gcneri- biis invilat, imiiio coinpcllil, ipso diccnic : l’ucinm VI in prneceplis meis (imbulelis, el ilciii : Compelic inlrarc. i’RiiU,

b Probe, quaeso, animadverlas, voluntalcm re- vcra praecedi diversis cnitsis medenlis ct mi erentia Dci, ad mala vcro iiuliis, iiisi propriae pcrycrsilalis iturrilis cxigeiitibus. Ci. Piwji).

’ Uom. V», 25,

579 JOANNIS SCOTI 580

aulcm Deo pie senit, nisi qiii ojus mandala cusiodit? A catuni, si non sit voluniarium , et hoc quidem iia

El quis mandala Dei custodit nisi iilc, qui ea, quae ipse proliibet, abliorret, ne faciat, et ea, quae jubet, desid«^rat, et contendit, ut faciat, adjuvaFile gratia ejus, sine qua niliil boni pole facere. Sed quid pro- hibel, nisi peccare, aut quid jubet, nisi non peccare? Supervacuo antem prohiberclur • homo, ne pccca- tum commitleret, si ejus commiltendi liberam po- testalem non haberet. Noii enim prohibetur, qiiod non potest esse. Aut qua ratione jubereiur ei non peccare, si nuUomodo posset pcccare? Illud enim Deus dehuit jubere, quod possel homo faccie. Qiio J auiem non posset homo facere, quomodu Deus vo- hiit Jubere, non video. Siquideiu, ut vullis, si Deus tale liberum arbitrium iii hoiniue crearet, ui eo

nianifeslum est, ul nulla hinc doclorum paucitas, nulla indoctoruin turba disseiitiat. Quare aut negan- dura esl peccalum commilti , aut falendum est, vo- hintate commitii. Non autem recte negat peccasse animam, qui et poenilendo eam corrigi • falelur, et veniam poenitenii dari,et perseveranieni in peccalis jusla Dei lege * damnari. Poslremo, si non volunlale male faciinus, nemo objurgandus omnino, aul mo- nendus est ; quibus sublaiis Christiana lex et disci-, pliiia oinnis religionis auferatur necesse est. Volun- lale ergo peccaiur, et quouiam peccari non dubium est, nec hoc quidem dubilaiidum video, habere ani- mas liberum voluntalis arbitrium ; lales enim servos suos nieliores esse Deus judicavit, si ei servirent

tantum non peccare posspt, eo vero peccare non pos- B liberaliter; quod nullo niodo fieri posset, si non vo- set, quomodo unum prohibuit, id est, peccare, qiiia, etsi non prohiberetur, non esset, quod esse

lege naturae non sinente non posset, alterum vero qtwmodo jussit *, lioc est, non peccare, quando- quidem, si non juberetur, ut fieret, necessario fuis- sel? Si enim peccare non posset naturali vi cogente, quo pacio peccaret ?

IX. His Crgo rationibus confectura est,Deum primo hoDiini talem voluntatem et dedisse, et in eo eam condidisse in tanlum liberam, ut per eam possot peccare, posset non peccare, sicut potuit mori , po- luit non mori. Proinde primum mandatum in medio consttiutum est inter peccandum et non peccandum. Unum enim prohibuit, quod ficri libertate nalurae

luntale, sed necessitate servirent > ». CAPITULUM VI.

De eo quod non aliunde sH omne peccatum , nisi libero propriae volunlalis arbilrio.

I. Firmissime igitur tenendum, nullum peccaium, hoc est malefaclum,nullamque ejus poenam aliunde nasci, nisi propria hominis volunlate, libero male utenijs arbitrio ‘’. Neque enira aliier fieri vera ralio invenit. Cujus rei osiendendae causa utendura est eo argumenlo, quod sumitur a comparalione ^. Si bumana voluntas est secundum naturam , unde du- bitare slultissimum , nuUi dubiuin, eain non esse summam omnium voluntatem , eo maximc argu-

puluil; alierum jitssit, quod fieri et natura, et gra- C^ roento, quod mutabilis sil. Si enim summa oinnium

tia non negavit, ut, si ei obedire vellet, jusle ;’ vi- tam beaiam reciperet, sin vero illud contemneret , jusie debiiam mortem subindeque miseriam subiret. Quac cum ita sint, nullus Cbristianoruin dubilare debet, Deuni universiiatis conditorena^dedisse ho- niini hberum arbitrium, id est, clectioiiem sive boni, sive mali, nec aliler eum dare debuisse, nisi omnino liberum, eo sciUcet et monslraturus,/quid in ho- mine praevaleret natura sine gralia, quid gralia posset in nalura, quid jusliliae merilum, qnid pec- cali, quid deinde suae inefTabiiis largitalis donum, in tantum, ut quisquis libertali arbitrii derogel, aui minuendo , aut penitus aufercndo , aut blaspheman- do ^, eura lolius Cliristianae disciplinac proculdubio

esset, quomodo mutabilis esse posset? Non igiiur summa. Quoniam vero eam ralionis sunimae parlici- pem esse videmus , dubilare non possumus, ipsam rationalem substanliam esse. Deinde, si rationalis naiura irraiionalem merito praecedit, scquilur, ut ralionalis nalura mutabiiis minor sit ralionali in- coinmulabili " , major vero irralionali mutabilique. Suinmam igilur oninium divinam volunlatem nullo- modo voluniaii ralionali, quara creavit, vel suasisse peccare, vel eam coegisse ad peccandum, credere debemus. Irrationalis vero volunias , sicut est ani- malium, quoniodo meliorem se voluntatem vinceret, praesertim cum ipsa peccare non possit carens ra- lione? Quomodo potuit aut suadere, aut cogere ad inimicum et divina el liumana convincalaucioritas. If peccandum foriiorem se volunlaiem, ralione quippe

Hinc Auguslinus in libro de vera religionc : » Defe- clusaulemislei, ait, cqui peccatum vocalur, si lan- quam febris invitum occuparel , recie injusla poena videretur^ quae peccanlem consequitur, et quae damnaiio nruncapatur. Nunc vero usque adeo pecca- tum vol::iiiarium malum est, ut nullo niodo sii pec-

utentem? Restat par ejus volunias, quae, si aliqua esl, aui viiio caret, aut vitiala est. Sed si vilio ca- reai, quoniodo vel suadere, vel cogere potest, vitium fieri in sua pari volunlale? Nulla enim voluntas, carens viiio, in alia voluntate vitium efDcit. Si vero vitiaia esl , non erat par humanae voluotalis anle

VARIAE LECTIONES.

• Sic cod., M. proAifrctur. * Cod. iusit ; sic seinper. ’ Sic cod.,M. e< iuste. ^" Cod. blasfemando. ‘Sic cod., M. corrigi eam. *Sic cod.,M iH/“r« Dei legem, et ad marg. adscr. al. iusta Dei lege. “> Sic cod., M. a rti comparatione. * Cod. incommotabili , sic fere ubique.

.SOTAE.

• Augustinus de vera relig., cap. 14.

J» Animadvcrlas ,pcccaium quidcm propria hominis

voluntale nasci, poenain vero ejus a Deo jusio judice inopiari. Cf. Pnid

peccaliim. Melior esl eniin oiniiis volinuas coni- A mihi vidcnlur hoc unogenere contincii, ciim qiiisque

avcniUir a (iivinis vereqiie maneiilibus, el ad miila- bilia atqup incerta convertitur. Quae quainquam in ordinesuo recte locata sint, et suam quandam pul- cUriludinem pcragant, pervei»si tamen animiesiet inordinati, eis sequendis subjici, quibus ad nulum suuin duceiidis polius divino ordine ac jure praelalus est

CAPITULUM YH.

plione carens ea non carenlc. Conchuiilur oninis nvilcfacii occasio, poonaque ejus omnis, in propria boniiiiis voluntate.

11. Hinc Augiislinus in prinio libro de libero arbi- liio: « Ergo relinquilur, lit, quoniam regnanli nicnli compolique virlulis quicquid par, anl praelalum est, non eain faci’ servain libidinis propler jiistitiam, quicqiiid aut(hn inferius est, non possit hoc facere propler infirmitalem, sicut ea, qiiae inter nos con- slilerunl, docent, nulla res alia menlciii cupidilatis coniilem faciat, quani propria voUinlas el lii)eniin arbilriuni, jiisloque’ illam pio peccaio tanlo poeiias pendere. Quid enim? Nuni ipsa poena parva cxisli–

Quod liberum voluntalis arbitrium nutnerandum sit inler bona quae Dens liomini largitur, quamvis eo male ulalur. Quae esfcausa peccati et peccalum?

‘. Non ergo liberum arbitrium maUim esi, cuin co quisque male utatur, sed est numeranduin iii^r

manda esl, quod ei libido dominatiir, cxpolialam(|uc ^ bona, qiiae lioinini divina largilale donata sunl.prae

virUilis opiilenlia per diversa iiiopem, at(|iie iiuii gcnlem trahit, nunc falsa pro veris approbanlcm, niinc cliani defensilantem, nunc improbaiUem, quae anlea probavisset, et nihiloiniiuis ’ in alia falsa irruenteni , nunc assensionem suspendentem siiani, et plcrumque perspicuas ratiocinaliones formidan- leni, nunc desperantem de tota invenlione veritatis, el slultitiae tenebris penilus inhaerenlem , nunc conantem in Iiicem intelligendi, rursusque fatiga- tione decideniem, cum inlerea cupidiiatum illud regnum lyrannice saeviat, ct variis coiilrariisque tempeslalibus totum hoininis a:iimum , vitamque per- turlicl? Ilinc limore, inde desiderio, hinc anxietate, inde inani falsaque laelilia , hinc crucialu rei amis- sae, quae diligebatur, inde ardore adipiscendae, quae non habebalur, hinc acceplae injuriae dolori- bus, intle facibus vindicandae, quaquaversum potesl coarlare ’ avarilia, dissipare ’ luxuria , adjicere * ambitio, inllare superbia , lorquere invidia, desidia sepclire, pervicacia coiicitare, affliclare subjoclio, et qiiaDCiiiique alia innumerabilia regnum illius libidinis fieqiienlant • et exercent. Possumusne tandem niil- lam islam poenam pulare, quam , ul ceriiis, omnes, qiii [non] inhaerenl * sapientiae, necesse csl perpe- li”? ) Quid autem quisque seclandum ei amplecten- (!um cligal, in volunlate esse posilum constiiit, niii- laqiie re de arce dominandi recloque ordine inenlem deponi, nisi voluntate, et esl manifeslum, non rein ullara, cum ea quisque male utitur, sed ipsum male ulentem esse arguendum.

III. Quocirca licet nunc animadvertere etconside- rarc, utrum sil aliud male facere , quain negleclis rel)us aelernis, quibus per se ipsain mcns fruitur, el per se ipsam percipil, el quae amans aniitiere non pole teinporalia , et quacque per corpus par- lem hominis vilissimain senliuntur, et nunquam esse certa possunt, quasi niagna el miranda sectarirNani

serlim cum polius ad Bene utendum eo datum sit. In hoc cnim inaxime arguitur bumana volunias, quod eo dono, quod ei datum cst ad reclc iitenduin, nia- luit perverse uli. Sed merito quaeritur, cur eo niaie uti pouiii? Rcspondetiir, quia non esl magnum bc- num, quo nemo male uti potest. Sunt enim magna bona, quae a Di?b homini ^ donantur, sunt medi:i, sunl minima. El quidein inagnis nullus male utitiir. Qiiiseiiim prudenlia, temperantia, fortitudine, jusli- tia male uli pole? Mediis vero bonis, mininiisquc pro arbilrio utenlis et recte vivilur * et perverse. Potesl enim aliquis in disciplina, verbi causa, dispii- landi, quae dicitur dialectica, periliis, quae nuUo dubitantea Deo Uomini donatur, si voluerit, bene uti, quotltam ad Uoc certissime data est , dum ca ignorariles eam erudit, vera falsaque discernit, coii- fusa dividit, separala colligit , in omnibus veritatem inqiiiril. Potest e contrario pcrniciose vivere ‘, ad quoil non est data, dum falsa pro veris approbans , alios in errorcm nii lal, falsisque raliocinationibus siinpliciuin sensus confundat, confundendo caliginat, ne eorum ocuI;is inlerior, qiii est animus, ad noli- tiam pnrae ipsius veritatis perveniat. Sicut ergo ipsa disciplina , si inter magna hona numcrarclur, nuUus ea fallerct, inillus falleretur, ita, si liberum arbitrium in numero magncrum bonorum collocare- tur, nullus eo male utens primo laberelur, nullus consequenter male ulendo puniretur. Quis aiilem non videat Irequentissime Uomines male utentes mi- nimisbonis, a Deo tamen commissis, ut sunt spe- cies corporeae , earuinque puIcUriludines , quibiis maxima hominura miiltitudo ad varijs eorum libidi- nes explendas monifcre utitur, cum eisdein ipsis pie, jnsle, rectcque uterentur ad meritum beatilu- dinis suae, si cas ad laudem Creatoris referrent?

II. Sed ut baec apertius approberaus, sancii Palris Augustini suaviloqiia vcrba ponenda sunl. Ait enim in libro secuado dc libero arbitrio : c Constitil inter

D

hoc uno genere omnia malefacta, id est, peccata

YARIAE LECTIONES.

• Cod. nJ/iii /jominu». *U. coarctare. ’ Co6. desipare. * Sic cod., M. adarer« et ad raarg. adscr. al. addicere. " Corr. cod. frequentantur. * JVon om. cod.; M. non adkaerent, etad mai^. adscr. al. inhaerent, ^ Sic cod., M. homini a Deo. " Sic cod., M. ulilur. ’ Siccod., M. uli.

"” Aiigiistin. dc libero nrbilrio I, II.

KOTAE.

JOANNIS SCOTl

iiofi, iialimMi corporis infcriore gradti essc, qiiam A rius, aut ad iiifeiiiis pecral. Ad proprium convorli-

Miiiini Kaluraiii, ac por lioc aniiuuni iiiajus lioiiiiiu csse, (iiiam corpus. Si ergo iii corporis lioiiis iiive- niiniis aliqua, quibiis non recle uli lioiuo possil, iiec (aiiicn propterea dicimus, non ca dari debuisse, quo- iiiam csse confiiemur bona : quid miruin , si el in aiHino sunt quaedam bona, quibus eliam non recle nii possunius. Sed quae ’ bona sunl , non poluerunt dari , iiisi ab illo, a quo sunl omnia bona. Yides ciiiiii, quantum boni desil corpori,cui desunt manus, el lameii manibus niale utitur, qui eis operalur vel saeva vel lurpia. Sine pedibus aliquem si aspiceres, lalereris, deesse inlegriiaii corporis plurinuun bo- nuin, ct lamen eum, qui ad nocendum cuipiam , vcl seipsum delionesiandum pedibus uleretur, male uli

lur, ciim suae poles!alis vi:ll cssc; ad cxlcriiis, ciiiii alioruni propria,vel quaecuiiqitc ad se iion perliiienl, cogiiosccrc sluiiet; ad inlcritis, ciiin voluplalem cor- poris diligit. Alque ila lioino suporbus ct curiosus ct lascivus cllcctus, cxcipilur ab alia viia, quae in coni- paratione superioris viiae mors esl. Quaelamen re- gitur administratione * divinae providentiae, quac con- gruis [sedibusj “^ ordinal omnia, et pro mcrilis sua cuique distribtiit. Ila (it, iit iieque illa bona, quae a peccantibus appetuntur, ullo modo mala sint, neque ipsa volunlas libera, quain in bonis quibusdam me- diis numerandam esse compcrimus, sed malum sit aversio ejus ab incommutabili bono, et conversio ad mutabilia bona ; quae tamen aversio alque conver-

peiiibus non negares. Oculis banc lucein videmus , B slo, quoniam noii cogilur, sed est voluniaria, digna

formasquc internoscimus ’ corporuin , idque et spe- ciosissimum est in nostro corpore. Unde in fastigio quodam dignitatis baec mcmbra locata sunt, el ad salulein luendam, mullaque alia vitae commoda re- ferl usus oculorum. Oculis tamen plerique pleraque agiint turpiter, et eos militare cogunt libidini. Et vides, quantum bonuni desit in facie, si ocull desunt. Cuni auiem adsunt % quis hos dedit, nisi bonorum omnium largitor Deus ? Quemadmodum ergo isla probas i.i corpore, et non inluens eos, qui male his iitunlur, laudas illuni, qui haec dedit bona : sic liberain vohinlatein, sine qna neino potest recte vi- vere, oportel et bonum, et divinitus datum, et potius eos damnandos, qui hoc bono male utuntur, quam euni, qui dederit, dare non debuisse falearis» >.

III. « Virtutes igitur, quibus recte vivitur, magna Lona suiit; species autem quorumlibei corporum, sine quibus recte vivi potest, mlnima bona sunt; polentiac vero aninii ^ sine quibus recte vivi non pole, media bona suiit. \irtulibus nemo male uti- lur, celeris autem boiiis, id est, mediis el minimis, non soium bcne, sed etiam male quisque uti potest. Et ideo virtute neiiio niale ulitur, quia • opus vir- tulis est bonus usus istoruin, quibus etiam non bene uti possumus. Nemo aulem bcne ulendo male utilur. Quare abiintjanlia et magnitudo bonilatis Dei non solum niagna, sed etiam media et miniina bona esse pracstitiu Magis laudanda est bonilas ejus in magnis, qiiam in mediis, et magis in mediis, quam in raini- mis bonis; sed magis in omnibus, quam si non oni- nia iribuisseti’ ».

IV. « Yolunlas ergo, adhaerens communl aique in- commulabili bono, iinperat prima et magiia hominis bona , cum ipsa sit mediuin quoddam bonum ; vo- limtas autem aversa ab incommulabili ct communi bono, el conversa ad proprium bonum, aul ad exte-

et justa eain miseriae poena subsequitur <= ».

V. « Sed tu fortasse quaesiturus es, quoniam mo- vetur volunlas, cum se avertit ab incoinmulabili bono ad mutabile bonum, unde ei iste inolus existat, qui profecto malus esl, lamelsi voliintas libera, quia sine illa nec recte vivi potest , in bonis iiumeranda sit? Si eniin motus iste, id est , avcrsio voluiilatis a Domino Deo sine dubiiatione peccatum est, nuin pos- suinus auctorein peccati Deum dicere? Non erit ergo iste motus ex Deo. Unde igilur erit? Ila quaerenli tibi si respondeam nescire me, fortasse " cris tri- stior? Sed lamen vera responderim. Sciri cniiii non potest, quod niliil est. Tu tanlum pietatem incon- cussam tene, ut nullum libi bonuin vel sentieuti, vel C intelligenti, velquoquomodocogilanti occurral, qiioil non sit ex Deo. lla enim nulla nalura occurrii, quac non sit cx Deo; omnem quippe rem, ubi meiisuram et iiumerum et ordinem videris, Deo arlifici tribuere ne cuncteris. Unde autem ista penilus ^ dctraxcris nihil omniiio remanebit, quia, etsi remanserit aliqua formae alicujus inchoatio, ubi iieque mensMram ne- que numerum neque ordinem invenias, quia ubi- cunque isla sunt, forma perfccta est, oportet auferas istam ‘• inchoationem formae, quae tanquam maieries ad perficiendum subjacere videtur arlilici. Si eniin formae perfectio bonum est, nonnullum jam bonuin est et formae inchoatio. Ila detraclo penitus omni bono nihil oinnino remanebit “. Oinne autein bonuin ex Deo : nulla ergo natura est, quae non sit ex Deo. Motus ergo ille aversionis, quod fatemur esse pec- calum , quoniam defectivus motus est, omnis autem defectus ex nihilo est, vide quo pertineat; et ad Deum non pertinere non dubites. Qui tamen de- fectus, quoniam est voluntarius, in nosira est posh- lus possibililaie ‘. Si enim times illum, oportel ul

D

nolis; si aulem nolis, non «»’•’•■ Quid ergo securius,

VARIAE LECTIONES.

’ Sic cod., al. quia. * Sic cod., M. cognoscimus et ad marg. adscr. al. internoscimus. ’ Cod. assunt.

• Sic cod., al. nnimae. “Corr. M. cod. qui. " Cod. amministralione. ’ sedibus om. cod., add. M. * Cod. foriasse. ’ Cod. poenitus, sic ubique- ^ aL etiam ipsam. " Sic cod., M. omni bono non quidem non nihil, sed nihil omniiio reraanebit. ‘ al. potestaie.

a Augustin. de lib. arb. II, 18. « Augustin, 1. 1. in fine.

i> Augusiin. il)id. II, 19.

3gS

LIDER DE PRAEDESTINATIONE.

quam esse \n ea vita, ubi non possil libi evenirc, A lalisa secondendae subslanliascondiililbonilalesua,

(ieindc nnicuiqnc pro gradibus suis dona dare dispo- suil largitale sua. Inter quas videlicet substantias na- turain bomiiiis iii voluntate ralionabili " subsliiuit. Non enim ideo liomo voluntas est, quia voluntas est, sed quia rationalis voluntas est. Tolle namquc raiiona- lem voluntatem, non eril bomo. Quod tamen non re- currit, ut, si loilas bominem , non sit rationalis vo- luntas, quaenon in homine tanium, verum etiam in angelo, atque ipso Deo cognoscitur. Hinc iiecessario considerandum ^, quid ista liumana voluntas habcat ex natura , quid ex dono. Sed si luce clarius est, naturaliter eam habere, quod sit subslantialis vo- luntas, restat quaeri, unde sii ei libertas. Non enim absolute dicitur voluntas, sed libcra voluntas. Si

quod non vis. Sed qiioniam , non sicut sponte homo cecidit, ita ellain sponte surgerc potest, porreclam nobis desuper dcxteram Dei , id est , Dominum no- strum Jesum Cbrisium firma lide teneamus , et ex- speciemus cerla spe , et carilate ardeati desidere- mus > I.

CAPITULUM VIII.

De differentia ialer naluratn hominis el liberum eju$ arbitrium.

l. Jam nunc pulsanda est divma roisericordia, ut nobis aperire dignetur imrainentis quaestionis difD- cultatem. Longe namque remotum est , et in pro- fundae intclligentiae secreto sinu repositum, qiiid distat intcr liberam hominis voluntatem, quac ex

naiura esi, et liberum ejns arbitrium, quod proctil B ergo tanlum ex substituiione ’ sua Iiabeat, ut sit

dubio donum Creatoris esse manifeslum ^ Sancto siquidem Auguslino moltoties * nobis inculcante apertissime credimus, interioris hominis substantia- lem triniiatem in bis tribus, essentia videlicet, et voluntate, et scientia contineri >>. Si enim summa sapientia,quaehumanam naturam sui similem crcare Toluit, in se ipsa una trinaque est, merito hominem sic fecit, essentiam profecto, voluntatem, scieutiam, quae tria unum sunt. Non enim aliud est rationuli vitae esse, el velle, nec aliud velle, et scire, sed esse ejus v(duntas sciens, et voluntasejusessentia sciens, el scientia ejus voleos essentia est.

11. Haec igilur tria unum sunt, et una natura. Tota deinde animae natora voluntas esU Sed consi-

voluntas, non autem libera; relinquilur, si libera est, quod negare absurdum, dono sui Creatoris ei donatam esse libertaiem. Et eril talis dilTerentia in- ter naturam et liberum arbitrium, ac si humana voluntas non solum sua substitulione accepit, ut sii, sed elian^ tit libera sit.

IV. Adiiuc non est quaestio proposita reserala. Praediciis quippe argumentationibus collectum cst , omnipotcnlissimam divinam voluntatem, quae nulla lege coartatur, nec impeditur, debuisse volunta- tem sui similem creare, quae aeternis legibuscrcairi- cis regerelur, nulla vi ab agendo, quid vellet, arta- relur, vel ad agendum, quod nollet, compelieretur. Quidquid enim facere mahiissei , sive boni , sive

derandum, utrum ea voluntas, sicut naturaliter est, C mali, sapienlissimam ci-eairicis suae disciplinam non

ita libera est naturaliter, an tantum, ut voluntas sit, ex natura habeat, ut autem libera, ex dona Creato- ris. Cum enim omne bonum aut Deus ipse est, ant quidquid ab eo est, non tamen omnia bona, quae ab eo sunt, eodem modo>ab eo fieri dicimus. Omnium quippe bononim, quae Deus creavit, quaedam suiit ejiis bonitate, quacdam vero ejus largitate. Qiiae au- lem ab ipsius bonitate fiunt, substantialiter Piunt, cura omnibus accidentibus, quaeeis naturaliter ad- baerent, ut sont qualitates, quantitates, relationes, situs, habitus, loca, tempora, agere, pati ; quo nu- mero denario et omuis creata substanlia , ei omnia ei naturaliter accidentia comprehendi possunt. Nec Dos moveat, si dicantur accidentia » qiiaedam, qnae

excederet, quae omnes motus liberae voUmiaiis, sive recios, siveperversos, congruis erdinibus exciperet. Non enim credendus est universitatis conditor ra- tionalem vdluniatem fecisse scrvilem. An forte non est homini substaiitialiter ralio? Quis andeat hoc dicere, cum sit vera hominis deiinitio, homo est substantia rationalis, sapientiae capax! Quid ergo mirum, humanae voluntati ex natura sui esse liber- tatem , cum non sit mirum , ea fleri ralionem? Aut quomodo fieri potuit natura serviljs voluntas, cui merito obedientiae promiititur illa futura libertas, quoniam non erit peccandi cupiditas? Nullo enim pacto Deus destruit, quod in natura creavit, sed quaedam bona naturalia, quae condidit, in melius ea-

ex natura non sunt. Nonenim sunt vere accidentia *, dem convertit, non ul ab eis, quod fecit, eruat, scd

sed naluralium accidentium aut ibsentiae, aut de- fectus, id est corruptiones. Qoae vero largiiate con- ditoris veniunt,,profecto dona ejus appellantur, nec aliter credi oportet, quoniam qiiidem tria quaedam intelligi necesse est in omni dooandi actu, qui dat, quoil datur, cui datur. 111. Proinde Deus omnium opifex primo universi-

ut eis, qiiod addere voluit , adjiciat.

y. Exemplo sit corpus hominis ante peccatum, quod erat primiim animale, deinde foturum spiri- tuale merito obedientiae , nulla interposita morte. Cur primum animajie ? An quia adhuc deerat , quod ei propter praecepti custodiam fuerat addendum , id est spirituale, ac per hoc ex eo, quod aliquid a per-

VARIAE LECTIONES.

• Sic cod. * muUocien$, sic nbique. • Cod. accedeniin. " Sic cod. * Sic coJ. , M. ralionali. • Sic cod., M. ei( considerandum. ^Siccod.,M. ad marg. adscr., forte instiiuiime; sed frustra, nam lectio tubsiituiione et hoc loco et paulo post retinenda est.

• Augiislin. /. /. II, 20 initio. b Aiigusliiv. £i>nfeu. XIII, 11.

Patrol. CXXII* 13

JOANNIS SCOTl

3S8

feclioiie nnlurae dcfnit, erat aiiiinale, cx eo , (iiiod A moluni (ieri qiiis (liibilare aiideal? Proinde qiiia de

iilkil ei deesset, fiitHniin spiriluale. Hinc datur in- telligi, primain liominis voltintalem liberain nalura- lilcr fuisse crealam, ciii lanien aliquid addcrelur, si praeceplum Dei servare veliet.ut, sicut aniin:ile cor- pns potuit inori, qiiia adluic non erat perfoctum, ila voluntas Ubera adliuc animalis merilo, quia morla- lis, poliiil peccare, qiioiiiamadliuc non erat perfecla, quae ulique perfeclio libertalis posl mandati cuslo- diain impleretur, dum ea peccandi voluntas penitus nuferretur, qualis erit ilia fulura, quam Dominus noster Jesiis Christus daturus esl diligenlibus se. Sod ut haec ralio roboretur, argumento utamur illo, quod Buiiiitur a ininori ad majus. Si naluraliter habemus liberuin sensum in ociilis noslri corporis, ul eorum

hominis voluiilate anle peccatum quaerilur, concc- denduin csl, inotu suo proprio poluissc ct ad Deuni suum vclle converli, nc peccaret, et ab eo averti, ut peccarel; a siipcriori aiitem causa moveri tanliim, ne vcllol peccare. Si ergo, ut praediclaeralionis edo- cet invesligalio, Iiumanae subslanliae motus nalura- lis, quo videliccl ad Deum suiim cognoscendum di- ligeniliimqiie primo converloretur , deiude ad se ipsam, duplici caiisa efTici persiiasum esl, qiianim una siiperior, qiiae naturarnm communis est omnium, aliera vera iiiferior, quae in ipsa huinana suhsian- tia estconslitula : quid iios prohibct, omnes • reclos moiiis aniini noslri condilori iioslro referre, qui cum se ipsuin nioveat sine tempore el loco, inovet

lumine ulamur ad videnda honesla seu turpia : quid B condilum noslrum spiritum per lempus sine loco,

niirum , si Deus taleni in homine voluntalem substi- liiisset, quae sua nalurali liherlate uleretur honesle, si non peccarcl, aut lurpiler, si peccarel? Quod ergo agilur naluraliler in corpore noslro, cur in anima nostra non agerelur, praesertim [cum] •, ubi est la- tionabililas, ibi necessario erit liljcrlas? Esl aulein raiionabilis subslantialilcr volunlas humana. Est jgiiiir substantialiler libera.

VI. Qiiae cum ila sinl, diligenlius considerandum, quiJ esl liberum arbilrium ? Qiiod procul dubio a Deo est humanae naturae conccssiim ‘. Eisdem eniin vorhis et subslantiam hominis, et donuni solemus onunliare, ila iil dubiuin sil, quid in eis nalura insi- nuet, quid donum. Qiiid cnim aliud seiilimus, au-

movct corpora noslia per tcmpus et locum. Noslrae quoqiie naiiirae inseruit causam, qiia nosmeiipsos possemusniovcrelibere, ralionabililer, voluntaric* ad ea, quae nobis sequenda fueranl, assequenda. Qui motus merilo vocalur liberum arbilrium ncslrae voiiintalis, qiioniam poteslati noslrae subjeclus est. Posscmus quippe pro noslro judicio rccto cursu eum dirigere, possemus cohibere. Unde igilur haberemus talem motuin’ talemqiic potenliam, nisi a Deo, qiii nobis largitus esthocproprium, quod essel et noslrae nalurae non minimuin honum, et Crcatoris laudabjle donuin? Cui debemus ineffabiles graiias reddere, non sohim quod naluram noslrae mentis bonitatis suae copia condiderit ralionalcm, liberam, volunla-

dicnles liberum vohintalis arhilrium , nisi libcrae C riam, inobilem,sedquod nobis largitatis.suae muricre

conccssil, pioprio nostro nutu raiionabiliter, libere, voliinlarie posse nos movere. Qui inolus nulli ani- malium, praeier homiiiem, concessus ‘* esl. Si eniin praecipiiiiureain laudarc pulciiriludine " naluraruni, quas siiic rationabili volunlatis libertate creavit, qiianlo magis de noslra substaulia, ciii tale munus donavil, ut suo proprio molu coiulilori suo adliaere- rel, ipsiimqiie motum cohibere possel, si vcllet, neab eo recederet ! Qiii quidein molus, si in propria hii- nianae volunlalis poiestale non fierel, quis rectc vivere posset, qiiis deinde peccarel,cum ad bene vi- vcndum a Deo dalus sit, nuliomodo ad male vivendum !

volunlalisniolum,quae omniaiialuiam hiimanae vo- hintalis cxprimunl. Est enim voiuntns libera, lalio- nalis, raulabilis. An forle, si mulabilis esl, quod omnino falendum, si solus Deus immutabilis essc reciissime credilur, quaeri potesl, undemutabiliscs: ? Ad quod verissiine rcsponJeiur, unde csl libera, iiida nuilabilis. Esl aulem ex natura hbera. Est igilur cx naiura muial)ilis.

VII. Deinde qiiaerilur, unde movetur? Ciii rcddi- tur : a se ipsa, quia libera esl. Potcsl rJiiinde? Po- lesl, quia ea inajor ineliorque voliinlas est, qua * iiioveri potesl. Qiiac est illa? Non alia, nisi suinnia divinaque, quae eam creavit el movel. Polestne moveri a pari, aut minori *? Non potesl. Si enim

VIII. llinc s:iiictum audianiiis Augiistinuni : « Si bomo aliqiiod bonum csscl, el iion posset, nisi ciiin

oinne, qnoJ iiiovel, plus est, quam qtiod movelnr, «J vcilel, rcclc facere, debuit habere libcram volunia-

iiecessariomajora niinoribus’ inovoii nonsiiiunl. Si- mili ratione paria iion possiinl paria inovere; alio- quin iion erunt-paria movcnlibiis niota ; ac per hoc lorliori • se causa moveiiiur paria. Rcslal planc, luimanam voluntalem aiit a se ipsa moveri, aitl ab ca,qiiae eam condidil. Quid, cum a s&ipsa movcliir, poiesine et recle et perverse ’ moveri? Uirumfitic potest, ul vclit, quia liberum iuibet inolum. Quid, ki ab ea movealur, quae eam creavil, inde reclum

lem, sine qua recte facere non posset. Non enim, quia per ill.im etiam pcccalur, a:l hoc eam Deiini dedisse crcdendum est. Satis ergo causae esl, cur dari dcbuciit, qiioniam sine illa homo recte non pos- sel viveie. .\d hoc aulcm datain vel hinc inieili^i polcst, quia, si qiiis ca usus fuerit ad peccandum, di- viiiiltis iii eum vindicalur, quod non juste fieret, si non solum, ul rccle vivoretur, sed cliam, ul pecca- relur, libera cssel voluntas data. Quomodo eniin

VARIAE LECTIONES. ’ cuni oin. col., add. ex conj. ’ CoJ. concesum. ’ Sic coJ., M. qnae. * Sic cod., M. anlrt minoii. • Sic cod., M. « iniiioribtis. " Siccotl.,M. forliore. ’ C.od perveraiie. * SiccoJ., M.cl oniiics. * CuJ. vohtitUiriiic. ‘” Co^. cuiiccstis. " Siccod.,.M. iaiidaro r/c iMil<-liiiliidiii(.-.

S80

UBER DE 1M.\EDESTINAT10NE.

jusle viiidicarctiir in ciim, qiii ad liaiic rein usiis A Irina sil — Csl cnim, elviill, et sril — i{a ei illud iri-

esset volunlate, ad qiiani rcni dala esl? Nunc vcro Deus cum peccaiilem puiiil, quid aliiid libi videlur dicere, nisi, cur non ad eam rem iisus es libera vo- luntate, ad quam tibi eam dedi, lioc cst, ad recte faciendum? Deinde illud bonum, quo co;iimendaiur ipsajuslitia in dnmnandis pcccatis, recleque faciis honorandis, quomodo esset, si homo careret libero voluntalis arbitrio? Non enim aut peccatum essct, au*trecte factum, quod non fieret voluntate; ac per lioc et pocna injusla esset, et pracmium, si homo vo- luntalem liberam non haberet. Debuit ’ et in sup- plicio etin praemio esse juslitia, quoniam hoc unum est bonorum, quae sunt ex Deo. Debuit igitur Deus dare Iiomini liberam voluntaiema i.Inquibus verbis

num fiaf, libcr, inotiis, inlelligcns : couslal lamen, peccatum o:iine, poenasque pcccali pcrvcrso cjus usii origincm duxisse, el in omni pcccaiorc al inalc vi-

vendum vigcre.

C.\PITL’LIM IX.

De eo quod non proprie, sed lemporalhim rerum si- tnililudine praedicanturde Deo praescientia et prac- desiiualio.

1. Jamnunclexiuspriiicipalisquaestioniscxigit,i)os coiisidcrare, utrum proprie, an abusivc in sacris lit- teris et sanctae Scripturac, et sanctorum Patrum di- catur Deus praescisse, vel praedestinassc, si ve oinnem universilatem, quam ipse condidit subslantialitcr,

debemus intendere, ne quis substantiam confundat B sive quidqiiid adrainistrationis divinae temporalitcr

elmotum, audiens liberam volunlatem, quae procul dubio subslantialis est. E^ itaque locutionis modo sanctus pater Augustinus usus est, dicendo liberam vcluniatem pro eo, quod est liberae voluntatis mo- tum, sive arbitrium, quo soleinus uti, dum per cau- sas substantiales earum significamus effectus. Hinc est verae raiionls circuitus, pro verae raliocinationis ctrcuitu — vera siquidem ralio subslaiitialiter est in bomine, cujus motus ratiocinalio — manus pro opere, pes pro ambulatu, lingua pro verbis, ceteraqiie id genus.

IX. Hoc ergo, nisi fallor, prolixae ratiocinationis anibitu confectum est, causas omnium recte facto- rum, quibus ad coronam jusiae beaiitudinis perve

apparet in illa, in his videlicet, quae ipsc facit, non quae fierisinit. Ubi primo notandum, quoniam nihil digne de Deo dicilur, omnia paene ^ sive nominum, sive verborum, aliarumque oraiionis partium sigiia proprie de Deo dici non posse. Quomodo cnim sigiia sensibilia, id est, corporibus adhaerentia remotain iliam omni sensu corporeo naturam ad liquidum significare possent, quae vix purgatissima mente aitingitur , oinnein iranscendens intellectum? Eis tamen «lilur humanae ratiocinationis post pecca- tum priini hominis laboiiosa egesias, ui quodam- modo creJatur et innuatur copiosa condiioris subli- iiiitas. Amplius si oninia vocum signi secundum Baturain non sunt, sed ex complacito honiiiiiim

nitur, inlibero humanaevoluntalisarbitrio, praepa- ^ inventa, quid mirum, si iion ad illain naluiain, quae

rante ipsum, ipsique cooperanie gratuilo divinae gratiae multipiicique dono, conslituias csse; malcfa- ciorum vero, quibus in coniumeliam justae miseriac ruitur, in perverso raolu liberi arbilrii suadente dia- bolo principalem radicem esse fixam. Quanta igiiur dementia est eorum, qui talium causas inevitabiles coactivasque necessitates in praedestinatione diviiia falsissime fingunt, impudentissime adstruunt, po- stremo, quod valde dolendum, se ipsos consenlien- tesque sibi adperpetuae inorlis intcritum merito er- roris detrudunt ! Sive itaque talis differenlia invenia- tur inler liberum arbitrium hominis et ejus subsian- liam, ita ut natura in voluntate ralioiiali, liberum veroarbitrium in ejus sit libertateconslitulumi’, sive in motu liberae naturaliler voluntatis, sive in munere inielligentiae, quod omnibus in commune donatum est, sive, ut probabilius aeslimatur, haec tria in unum collecla,idest, liber’motus inlclligenliac libe- rum arbitrium iiiter se componunt, ea videlicet ra- tione, ut, quemaJinodiim substanlia ipsii, iii quaest,

D

sola vere dicitur esse, sulTiciant expriineiHiam?

II. Proinde signorum verbalium, qiiibus humanae loculionis consuetudine ad significandum ipsum Deum aut cjus adiniiiistrationera in universa crea- lura utitur divina hiimanaque industria, quaedaiii sunt quasi propria, quoruin exempla sunt in vcr- bis quidem suin, es, ei’al, esse, in nominibus verjo essentia, veritas, virtus, sapienlia, scieniia, deslina- tio ccteraque hiijusmodi, quae quoniam in natura noslra quidquid priinum optimumque sil, signifi- cant, id est ipsain substantiam, et ejiis oplima, sine quibus immortalis esse non potcst, accidcnlia *, non absurde referuntur ad nnum oplimumque prin- cipium omniuin bonorum qiiod est Deus; quaeJani vero aliena, hoc est translata, quae tribus sedibus venire solent, a similitudine videlicet, a conlrario, a differenlia. Primae sedis exempla sunt : Brachium Domini, cui revelalum est “<:; itcm : Mnnus tuae fe- cerunt me^ ; simililer : Oculi Domini super juslos, el aures ejus in preces eorum «. Qiiae meritoalieiia dicun-

VAUIAE LECTIONES.

• Sic cotl., M. debuit autem et elc. * Sic cod., M. liber, no:us, intelligenlia. et M. accedenlia. " Sic cod., est oni. U.

Cod. poene. ‘* Corr., cod.

« .\ugustin. de libero Arbit.W, {.

^ Talis differentia minus vcra esse viJelur. Nam vnlunlas rationalis reapsc lilicra esl, lihi^riim vcro •uibitriiim nihil aliud nisi boni iiialivc eliKciidi latiil-

ta-;. Cf. Priidenl. c Nai. LIII, I. ‘I Job. X, 8. • ^ P.-,aliii. .\X, Ui.

JOANNIS SCOTI

liir, cnni ilivinn subsiaiilia lalibns corporalmni mem- A ^’«’et/ic/MS omnis qui pependit in ligno^. Hoc de

bronim omnimodo careal lineamenlis. SiiniliUiilinc lamen quadam ilc ea non incongrue praedicanlur. In bracliiis qnlppe vires corporum, in manibus ope- ralionem, in oculis visum , andilum in auribus tonqnau) in sedibus suis nalura locavit.Ilaque divina viriiis el operalio, visio quoque cjus el largilas aptissime scdium illarum nominibus vocilantiir. Terliae sedis cxemplo fiunt, quae ab animorum no- slrorura perlurbalionibus sumunlur ad significan- dam incommutabilem ’ substanliam, ut snnl ira, furor, indignalid, timor, tristilia, ceieraque, quae de dilTerenliae loco trahuntur, quorum nulla similiuido cum divina nalura invenitur, sed sola necessilate si- gniricaiionisremotissinio abusionismodosolenl trans- fcrri.

111. Restaiit ea, quae contrarietatis loco sumunlnr. Qiiilms lanta vis inesl significandi, ul qnoiiam privi- k'2'3 cxcellentiae suae merito a Graecis entbyme- inala * dicantur, boc est , concepliones menlis. Quaravis enim omne , quod voce profertur, prius inente concipiatur , non tamen omne, quod menle concipilur, eandera vim significalionis, dum sensi- bus fcrvore ’ infunditur, habere videtur. Sicutergo argumenlorum omnium forlissimum esl illud, qnod suinitur a conlrario, ila omnium signorura vocalium apiissimum est, quod duciiur ab eodem contrarieta- lis loco. Quorura quaedam absolute dicunlur, quae- dara coiijuncte. Absoliilorum forma esl : Perdam sa- pientiam sapientum, el prudenliam prudentum repro-

Cbristo procul dubio dictum est, ^m» est snper omnia benediclus in secula «. Nos enim, qui in primi bo- minis pcccalo morlis ct servituiis raeruimus maledi- clionem, in secundi bominis juslilia vilae et liber- lalis accepimus bcnedictionem. Nam quod pendenli Cbristo in crucc Judaei maledixerunt, plus benedi- clionis insinuat , quam malediclionis. Haec igilur forma locutionis absolute conlrarictatis loco dedu- cta est, quo etiam Aposlolus surapsit, quod ait : Eum, qui non noveral * peccalum, pro nobis pecca- tum fecil f . Quis enira dubitat, hosliam et peccatum inter seesse contraria, cum hoslia nibil agalur, nisi ul peccaturo deleatur. Chrislus hoslia generalis cst pro peccalo lolius mundi. Recte igilur e conlrario B per peccalum significalur.

V. Deinde conjuncU conlrarii considererausexCm- pla. Qiiae quidem conjuncta proplerea dicunlur, quod duobus locis conveniant, siniililudiiii videlicet, alque conlrarietati. Parlim quippe eadem noraina seu verba sirailitudine, parlim sumuntur conlrarie- latc, quorum pragraata sunt praescienlia et praede- slinatio, quando de Deo praedicantur. Et primum qiiidiem considerandura, haec et hnjusraodi seu no- mina , seu verba de Deo proprie praedicari non posse. Qna enim ratione dicerelur Deus pracscire aliquid praescienlia, vel praedestinare praedeslina- tione, cui nihil futurura, quia nibil expectal, niliii praeteritura, quia nihil ei transeat. In eo enira siciit uulla locorura spatia sunt, ita nulla temporum inier-

babo «. Quod recte inlelligilur a confrario , ac si ^ valla. Ac per hoc nulla recla ratio permiltit, talia de

aperie diceret : Perdam insipieniiara insipientum, imprudeniiam imprudentum reprobabo. Qiiod aperte inlelligilur ex verbis Aposloli dicenlis : Sapienlia hitjus mundi stullitia est apud Deum ^. Si eiiim om- nis snpienlia a Doraino Deo est, qua ratione iiilelli- gcuir Deus deslruere, quod ab eo est? Qaod auicni de sapienlia credilur, de prudenlia similiter creden- dura. Nullam quippe virlutem in homine Deus per- dii, cujus formae nbsoluiivae exemplum non facile de Deo inveniri poiest.

IV. Nec mirum, cum nihil Deo conlrarium sif, nisi non esse, quoniam ipse solus esl, qui dixil : Ego sumqui sum <■•, cetera vero, quae dicuntur esse, nec omnino sunt, quia non sunl, quod ipse esl, ncc om-

Deo jure proprietalis inlelligi. Quoiiio.lo quippe praescientia ejusdicilur, cui nullafiilura sunl? Siciit cniin nulla ejus raemofia proprie dicilur, cui nih I esl praelcritum, ita nulla pracscienUa, quia nulluin futurum. El lainen dicilur : In memoria aeterna eril jusius 8. Eodem namque modo Deus vidit, praevidit, scivit, praescivil omnia fjcienda, priiisquain fiercnl, quo vidct et scil eadem, poslquam facla.sunt, quo- niam, sicui ipse semper aeiernus esl, ita universilas, quain fecit, seraper in ipso aelerna est.

'l. De praedesiinaiione quoqiie ejus eadem sen- lienda sunt, praeserlira cum omnis praedeslinatio praescienUa sit. Quo jure potesl dici praedcslinatio, id esl, praeparalio in eo, qui nuHo lemporis inler-

nino non sunt, quia ab ipso sunt, qui solus eslesse. I^ vallo praecessit ‘, quo disponerct ea, qiiae facturus

Nisi forte dicamus, ea, quae de Domino nostro Jesu Chrislo dicta sunt sccundum humanitatis suae pro- prietatera , de * divinilale similiter ejus dici posse propter uniiis persoiiac in duabus snbslanliis insepa- rabilem unitalein. Si autera iiliid non absurde cre- diiur fieri, videamus, qiiod scriptum est in lege:

essei? cujus operationem non praecedit praeparatio. Non enim aliud ei est praeparare el operari ; utque proprium hoininis esl praeparare, quae facturus, ita Deo alienura est, praedestinare, quae nunquam fa- clurus. Quoinodo aulera facturus esset aliquid, qui omnia * semel et siraul fecil? Aut quomodo non om-

’ Cod. incommolabitem.

• Sic cod., pro qui omnia,

n 1 Cor. I, 19. t I Coi. 111,19. ^ E\o(l. III, U. ^ Doulcr.vXXI, 23.

VARIAE LECTIONES.

• Cod. enlimemata. * Sic M. cod. [eruore M. quoniam.

e G.il. ni, 13. f il Cor. V, 12. 8 Psalm. CXI, 7.

• Cod. no ue ra. ’ Cod. precesit.

UMEW DE PR.\EDESTINATION’E.

39 J

iiiafecil, qiii seinpcro!nniahabi:il?qui senipet-suum A ncm el hgjiisniodi Iranslalive deJDeo praedicari,

verbtini habuisse crcdilur, per qiiod facla sunt om- iiia, et in quo incomir.utabililer vivimt omnia, non solum quae fiierunt, sed ciiam qiiae futura. Nec ta- inen in illo fuerunt, nec fulura sunt, sed tanlummo- do sunt, et omnia unum sunt. Proinde quoniamaiilor sub illosunt ea, quae per illuin facta sunt, aiiter in 00 sunt ea, quae ipsa est in eis, quaa sub illo sunt, quia locis lemporibus<|iie suis et creaia cl ordinala sunt, proprie fiuntvcrba locoruni lemporumque si- gnificaliva, in eis vero, quae acternaliler in illo sunt, translalive proferri possunt. Ac per hoc sicut ab- usive de Deodicilurfecisse, vel facturum esse, ita de eo dicitur abusive praesciisse ‘, praescire, praesci- Uirum essc, simili modo pracdeslinassc, pracdcsli- nare, praedeslinalurum esse.

VII. Conficilur ergo, praescienliam et praedesli- nalionem simililudine rerum leniporalium ad Deuni iransferri. Qui locus a conlrario videfctur, si lem- poraiia aelernilati conlradiclorie * opponerenlur. Jam vero, quoniam aeteriiitatis quaedam simi- litudo temporulibus est insila, non solum, quod ab ea facla sunt, sed etiam quod leniporalium illa pars, de qua suntunlur haec nomina , videlicel huinana nalura, in siinililudinem quandam veraeaelernilalis transilura sil : quomodo a conlrario sumilur, dum a temporali ad inlemporale aliaquaedam sigiiificatio transferatur? Loco igilur siinililudinis veniunt. Scd quis est ille simililudiois modus, quaeri oporlel. Et

duabusque sedibus significalionum posse iransferri, merilpque conjiincla dici, quoniam et loco simiUtu- dinis, et loco, qiii dicilur a conlrario, venire pro- bantur. Cbi apertissime inlelligilur et firmissime te- netiir, in his verbis, quaudo simililudine sumuntur, nihil aliud significari praeter " quod ipse Creator omnitiin facturus est, et sive in conslituenda * uni- versilatissubstantia,naluralibusqueejusqualilalibus, sive in ejiis adminislratione, in his tanlunimodo, quos praescivH; et praedeslinavil secundum propoti’ lum gratiae suae, conformes imagiuis Filii sui » es8« futuros;quando vero de loco, qui est a contrario, transfcruntnr eadem ipsa verba, nihil in eis inlelli- gendum, nisi quodDeus in creatura, quam ipse con- ^ didil, fieri sinit motu proprio liberoque ralionalia nalurae perverse utentis naiuralibus bonis, quae mi Creaioris laigitate suscepil. El hoc est tolum, quod diciiur raalum, et poena cjus varia , inuliimodaqu« miseria.

II. Cum ergo audimus : praescivil Deus, vel prae- deslinavit, vel praeparavit peccala , seu morlcm, sive poenas corum, quos jusle deseriiil, id est, sua propria perversilale puniri permisit ‘,omninoe con- trariointelligere debemus, ne nos haereiica pravilas seducat, quae talibus verbis niale ulens originem sunipsit. Non enim vident lumen oculorum inlerio- rum pcndenles, quod omne maluni perversa volun- Ltie descendens nihil sil. Ul omillam illud malorum

quidem dicimusanlequaltuormodis; quorum primus p genus, quod eadem contrarielalis reguia raalum »

dicitur anle lemporis, secundus ante dignilatis, ler- lius ante originis, quarlus ante aeternitatis. Illorum exempla fiunt haec : Terapore praecedit flos fruclum, dignilate praecedit fruclus florem, vox origineprae- cedilverbum, Deus aeternilale crcaturam antecedil. lllo igitiir modo, quo Deus omnia, quae fecil, anle- ccdit, id est, aetcrnitate, eo scilicet piaescivit ct praedeslinavit ea, quae facturus esset. Ilinc colli- gitur, lalia veiba iransferri a prinio modo ad quar- iiim , a loco videlicet leinporis ad locum aeteini- taiis.

CAPITULU.M X.

De eo quod a conlrario inleltigeudum sil, quando dicilur Deus praescire, aul praedestinare peccata, vel morlem, vel poenas liominum, vd angelorum.

I. Restat considerare locum, qui, ut piaediximus, a Dialeclicis ac Rhetoricis enthymema ^ vocatur, a Graininaticis vero x«Tamyp«(Tjf, el esl omnium ar- gumentorum signorumqiie verbalium nobilissimus. Indiclum * est autem, praescienliam, et praedesti- naiionem, sicuti et praepaiaiionem , et praevisio-

dicilnr, cuin naluraliter sit bonum; ut est igiiis ille aeternus, qiii praeparalus est diabolo minislrisqiie ojus. Celera oinnia, quae proprie vocanlur mala, unaque de causa nascentia , perverso scilicct, ul saepediclum esl, raotu liberae volunlalis, raula!>ilis, avertenlis se a Creatore, maleque ulenlis crealura, inter duos terminos colliguntur; quorum unus pec- calum, aller poena ejus esl.

III. Omne igilur malum aut pcccalum est, aiit poena peccali. Quae duo si nulla ratio vera sinit Deum praescire, quanto magis praedesliiiare quis audeal dicere, nisi econtrario? Qiiid eniin? Nimquid possumus recte sentire de Deo, qtii soius est veia cssentia, qui fccil omnia, quae sunt, in qiiaiUuir IV suiit, eoruin, quae nec ipse esl, nec ab eo sunt, quii nihil sunl, praescientiam seu praedcslinalioncm ha« bere ^‘l Si enini nihil aliud est scienlia, nisi rcruiDj, qiiae sunl, iiitelligenlia, qua ralione in his, quaencu suiit, scienlia vel praescienlia dicenda est? Siinili niodo, si nihil aliud est praedesilnalio, nisi eoruin, qiiae Deus facienda praevidit, praeparatio: quomoJo

VARIAE LECTIONES.

’ Cod. presciise. M. praescisse. * Cod. conlradicloriae. ’ Cod. enlimema. * Sic cod., M. dictum, Sic cn6., iA.potest. • Sic cod., M. t'0Hs.‘r«eHda. “^ Coii. permissit. » Corr. M, cod. »ja/orM»i.

• Rom. VIII, 29. ali(|uid esl, id est creatnrac Dei, quae peccalorihtij

»> Pcssiine docei. peccatum ei pocnam nihil esse, poeiiales efliciunlur.exceptisMS peccalis,qiiaepc€na«

ideoquenccpraesciii necpraedeslinari.Dc-is piaescit dicuulur praecedcntium peccaloruD. Cf. Prud.

et peccatum ei pocnas. ^eque poena niliil esi, sed

59.=) JOANNIS

eonim, fiiiae Deus necfccil, neclacicnda praoparavit, \ dicen(h esl praedeslinalio? Deindc, si niliil aliud esl nialum, nisi boni corruptio, el onmc bonum aiit Deus est, quod corrumpi non potesl, aut a Deo est, quod corrumpi pole, omnis autem corruplio niliil appe*.it, nisi ut bonum non sit : quis dubitare potest esse malum, quod appelit bonum dclere, ne sii? Malum igilur ncc Dcus, ncc a Deo est. Ac per iioc, sicui Deus mali auCior non cst, ita nec pracscius inali, nec praedestinans est. Sed si quisdubiiat, niliil csse malum, nisi boni corruplioncm, videat, quid de liac ralione Augustinus dicat , scribens conlra epistolam Fundamenti : < Disciie, non substantiam malum esse, sed sicui in corpore commutalione ’ formae in deterius amilli speciem , vel potius minui, el foedum dicilur, quod pulchrum anlea dicebatur, g ei displicere corpus, qnod antea placuerat : sic in animo recte voluntalis decus, quo pie jusieqiie vi- vilur, commota in deterius voluntale depravari, quo peccato efficianimam miseram, quae bonesiale reclae voIuDtalis beaiiludincm * obiincbat, milla addita deiractave substanlia. Quis dubitet loium illud, quod dicitur mulum, niliil esse aliud,qiiani corruplionem? Possunt quidcm aliis atque aliis vocabulis alia alque alia mala vocari ; sed quod omnium rerum malum sit, in quibus mali aliquid aniinadverti potest, cor- ruptio est. Sed corruplio pcrilae animae imperilia vocatur, corruplio prudenlis imprudenlia, corruptia jusliliae ^ injustitia, corruplio forlitudinis ’’ ignavia, corruplio quielis atque Iranquillilatis cupiditas, vei meius, Ycl trislilia, vci jaclanlia. Dcinde in corpcre C animato corruplio sanilalis dolor et morbus; corru- plio viriuro lassiludo ’ ; corruplio quiclis labor. De- inde in ipso corporecorruplio pulchritudinis foeditas; corruplio rcctiludinis praviias ; corrupUo ordinis pervcrsilas; coiVuplio inlegrilalis discissio *, aut IVaclura, aul diininulio ‘. Loiigum est, et diflicile, el harum reruni, qiias conimemoravi, ct aliarum innumerabiliuin oiiines corrupliones nominalim enuntiare, cuni eliam multae, quaedicunlur in cor- porc, possint ci ia aninia dici , et iiinumerabilia suiil , iii quibiis propria vocabula corruplio le- neal " ».

IV. Quao.cum ila sint, quis non videat, nisi qui sensu carel, lotum, quod diciliir peccatum, ejusqnc coiisequeiitias in morie atque miseria constitutas, p iionaliud cssc, quaminlegraevilac bcalaeque corru- pliones; ita, ulsiiigula singulis opponanlur, inlegri- tali quidem peccalum, vilae mors, bcaiitudini mise-

SCOTI 30G

ria. Illa sunt, isla penitus non sunt; illa sursum ver- sus appetunt unum oninium principium, ista dcsc- runl, deoFsumque in nihiium bona, quae corrum- punt, redire contendunl; illarum causa Deus est, istarum nulla ; illa intra terminos naturalium for- marum inlelliguntur, ista in earum defectu atque privatione nesciendo sciunlur. Sicul enim causa malae voluntatis neque inveniri, neque sciri pole, ita omnium dcfeclionum merito eam consequentium neque causae ellicientessciri possunt, neque ipsac defectiones, quia nihil sunt. Cui loco sancli Augu- slini tcslimonium adhiliendum esse arbiiror; ait enim in libro xu de civitale Dei : < Neiiio quaerat eflicientem causam malae volunlatis; non esl eniin efliciens, sed defectio *•• Deficcre namque ab eo, quod summe est, ad id, quod minus est, hoc est in- cipere habere volunlatem malam.Causasporro defc- clionum islarum, cum eflicientcs non sinl, sed deficientes, velle invenire, lale esl, ac si qursqiiam vclit videre lenebras, vel audire silentium, qiiod tamen ulrumque nobis noium est, ncque illud nisi per oculos, neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei privatione. Nemo autem ’ cx me scire qnacrat, quod me nescire scio , nisi forle, ut nescire discal, quod sciri non posse sciendum **. Ea quippe, quae non inspecie, sed in ejus privatione sciuntur, si dici aut intelligi potest, quodamniodo ne&ciendo sciunlur, ut sciendo nesciantur. Cu«» enim acies cliam oculi corporalis currit per species corporales, nusquam lencbras viJet, nisi ubi coeperit non videre. Etiam " non ad aliquom alium sen- sum, sed ad solas aures pertinct senlire silenliiim, quod tamen nullomodo, nisi non audiendo senlitur. Sic species inlelligibiles mens quidem nostra intel- ligendo conspicit, sed ubi deficiunt, nesciendo di- scit ‘. Deticla enini quis intelligil > ^ !

V. His ilaque ralionibus inconcusse " colligilur, onUiem perversae volunlalis defectum vel privaiio- nem vel peccatum, vcl quoquo modo vocari possit motus ille letifer ‘*, quo summuni bonum deseritur, eflicilurque spiritus vadens, el non rediens, finisque ipsius, morspIane,miseriaque suppliciorum aelerna- lium, oninino niliil essc. Oinne quippe carens ma- teria, forma, specieque procul dubio nihil esl; omnis aulem rerum absentia , earumque defeclus tribus praedictis carere manileslum esl. Omnino igitur ntn sunt. Ac pcr hoc nec praesciri ‘, ncc praedestinari ab eo, qui summe est, possuiit «. 0 miranda, imo dolenda caeciias eorum, qui e contrario inlelligtre

\AR1AE LECTIONES.

’ Corr. M, cod. coinmulatione. * Corr. B, Cod. bealilatem. ’ Sic cod., al. juslae. ‘* Sic cod., al. for- tis. ’ Cod. Idsiiudo. «Coil. discisjo. ’ Cod. dimminutio. " al. deficiens quia ncc illa effectio esl sed defeclio. ^ -A. ergo. ‘• Sir cod., M. corr. sciendum e«/. " Sic cod., M. videre, J<« etiaiu. " al. con- discit. " Cod. i/uoHCMSi?. ^’* Cod. loetifer. ** Corr. M. prescire.

» Angiisiin. conlra epistolam Fundam. c. 3.>. ^ Auguslin. de Cit)iJ«/c Dei Xll,7. Psal. XVIil, 13. <■ Malc docel. iVccalum quidem projnia haiui- iiis \oIunlalc n.iscilur, sed a Dco ci pr;(Ci,ciliir ct

puiiitur. Mors item, quaeestseparatio animacclcor- poiis, ci po(;nae geheiiiialcsnou iiisi Deo judicefiuu»,^ ukoqiie ab eo pracsciuntur. Cf. Prud.

LIBEIl DE PUAEDESTINATIONE.

5W

iiolunt, si qunndo in ilivina, seu liuniana legcriiU A praescienliam el praedcsliiialionem proprie fiori in

aucloiiialc,Dcumpraesciissevel practleslinasse pec- cala, morlcm, supplicia, qnae pcnilus nihil sunt, qiiia defectus suiil! Qiiid cnim est pcccalnm iiisi defcclus jusliliae? quidinors nisi viioe? qnidsuppli- cium nisi bcaliludiiiis? Qni si diligenlius allendc- rent,omnia, quae sunl, nonob aliiid essc, nisi quia pracscila el praedeslinata sunl, omnia vero, quae non sunt, non ob aliud non essc, nisi quod ncc prae- scila, nec praedcslinata cunt, lortassis scipsos omcn- darcnt, el rcsipiscerent, animum([uc suuin ad iucein vcrilatis converlerent, ut in ea, et per eam’ccinerc possent in omni reruin natuia, quidquid vcrc * in- venilur csse, non aliud id csse, nisi unam, veram- qiie essentiam, quae ubique in se ipsa loia esl. Et

his, quac ordinc lcmporum praeccdunl ca, quac et praesciiinl cl praodcstinanl ^, abusivc vcro dici in co, cni nulla ’ f.ilura sunt, quoniam nullo tcmpore, scdsuaaeiernitaic pracceditomnia, qiiac ab cosunl? Aut qiioniodo a vcrilale abhorreal, si dicalur a sl- nuli , praescivil Dcus omiiia, qiiac raclnnis cssel, ct dicalur a conlrario , pracscivil, quac ractunis non cssct, pro ncscivil? Similiicr do praedesiinatioiicin- telligendumasimili. rracdcstinavii Doiis, «|iins pr.ic- paravii ad suam graiuitam graiiain iccipitndam. A conlraiio pracdcstinavil iiiipios ad inlerilinn, vcl suppliciumactcrnum, qiios laincnnon pracdcsiiiiavit. Si enim pracdcsiinati siinl , nccossario pcrilnuii*, pocnasquc paiieniur incviiabilcs ‘*. Quod si ita cst,

quae eslilIa,nisiomnium naturarumpraescicns prac- B quomodo jiistc judicabilur mundiis, qiicin necessi-

dcstinatio, et praescienlia praedcslinans? Si aulcm apcrlissime inlelligitur, omnium nalurarum non esse suminam principalemque substantiam, praclcr divinam praescientiam ’ et pracdeslinationcm : qiio- nioJo credenduin est, in cis esse, quac omnino iion sunl? Si enim in eis esscnt, procul dubio non nihil, sed aliquid subslitisscnt. Al vcro nibil sunt. In cis igilur nec praescieniia , nec praedeslinalio diviiia

6UQt.

CAPITULUM XL

Quod divina Inimanaqite ancloritale comprobari pos- sil, non esse Dei praedeslinationem, nisi de liis, </««’ praepcrali sunt ad uelernam felicilatem.

l. Qiioniam vero bujus nostrae actionisprincipalis quaestio proposila cst de divina praescienlia * cl praedeslinatione, propter quam nccessario diligen- lius ’ tractandam incidenles qiiacslionesinlroduclac sunl, cadem paulo apertius exemplorum luminibus discutienda. Sedprius nostrarum lincrarum lectoribus suadere curavimus, si lamcn sint, qui eas legendas judicaverint , aiqiie uiinam eorum carilas ad cas perlegendas accedal, plus in ipsis noslraeobedientiac devotionem consideraluri, quam ulilissimaedispula- lionis, si lamen aliqua utililas iii ca sit, despecluri, nc forte quasi commotl in nos irnianl dicluri, nos esscdeslrucloreselpraescienliae, ctpraedcslinalionis divinae, quia, si studiosius iiispcxerint, asserlionis cr.rum pliirimum in eis inveiiient, dcstriictionis vero

laspracdcsiinaiionis cogii pcrire? Quod iitipiciaiis proprium csl acstimari.

11. Proindc nc nosira isia raiiocinailo vidcaiiir nulla divinac scu Jiiiinanac aucioriiaiis formul.i csso siiniilla, quiddivinac Scriptiirae paginis, qnid sancti patris Augustiiii diclis polcsi clTici, invcsligarc do- bcouis, non quod " alioruin caiholicorum Pairuni exemplis hacc eadem concludcrc noii possimtis , scil qiiod ncccssarium duximus, cl ulililer ad rcm pcr- linerc videmus ‘, illius aucioris dicia ponerc, cui niaximcr,[olcscalcus] haerclicussui nefaiidi dogmaiis caiisas solcl rcferrc. Nuila ciciiim scripiura csi, do qiia non facilc non iiitclligcntcs cam prava possinl scniirc. llincest, qiiod pracdiciussancloriim Painim mcndosus adullcralor nicrilo, dum vcriiaiis nequo sil invcsligalor, ncquc invenlor, non ca , quac paicr Atiguslinus suis vcrbis insiuiiarc voliiil. intcllcxit, scd ut ca, qiiac ipsc a sc ipso alqiic diabolo ’ finxil, sua(lerct,pracd’cli Palris noii quidem vciba in sibi ‘* convenicnlia , scd planc rcsislcntia violonlcr rc- torsit.

IIL Ubi primonotandiim, quod sanctac Scriplurae auctoritasinconcussa " praescicniiam simul ctprae- destinaiioncm, aut solam absolutc pracdcstinatio- ncin, non nisi in his, quos Dcus clegil ad actcrnam beatitudincm possidendam, invcnialur posuissc ‘*. Ad quod probandum Aposloli dicla suiriciuiit. Agciis qiiippc ad Romanos : Scimus, inqtiit, (/uoniam dili-

niliil. Quid eiiim? Nuiiquid vel prAOStimlhxm Dc\ ,^ genlibus Deum omnia cooperantur in bonum, his, (lui

dcstruil, vcl ejiis praedeslinatiouem conlcmnit, qui cas translate de Deo praedicari asscril ? Quasi ° non possil a temporalibus ad aelerna Iranslatio fieri modo quodam similiiudiiiis, aiit ab his, qiiac suiit, ad ea, qiiae non sunt, modo pulcherrimo contrarie- lalis? Aul quasi rcclae fidei resislat, si qiiis dical.

secundum propositum vocati sunl ; (luoniam , quos ante praescivtt , et pracdestinavit conformes fieri ima- (jinis FiHi sui, ut sil ipse primotjenilus in multis frnlri- bus. Quos ai’.tem praedeslinavit, iiios et vocavit ; el quot vocavil, ipsos cl justi<icavit ; puos aulem jusli- ficavit , ipsos el glorificavit •. Ilcm ad Ephcsios “:

YARIAE LECTIOXES.

del

’ Sic cod., M. ea. * Sic cod., M. vero. ’ Corr. M., cod. yrescnliam. * Corr. M., cod. presentin. " C<mI.

Hgeniius. * Cod. </«assJ. ’ Sic cod., M. ;)r«csfjt’j/ et praedeslinavit. * Cod. «»(/«. * Oh. perliibuni. ‘• E;idem aul similliiua aeqiinlis manns ad marg. adscr. Ilic dicit praedeslinationem necessiinicm iuferre " Coiij., cod. ininqnid. " Sed qnod — videmr.s om. M. ^ Cod. diabulo. ’’ Sic cod., M. verba non sibi qhideni. ** Cod. inconcusa. ‘ Cod. possnisse. " Cod. c/<‘sios.

• Hom. VIII, 28 icqq.

^*99 JOANNIS SCOTI 100

Benciliclus Dcu$ el Pnler Domiui uostri Jcsu Christi, A « Est qiiiilam popiifirs praepoialus adiram Dei, dain-

ifui benedixit tios in omiii benediclione spiriluali in taeleslibus in Cliiisto Jesu sicul elegit nos in ipso ante constitutionem tnundi, ut essemus sancti et sine ma- cuta in conspcctu ejus in caritate ; pracdesliiians nos in adoptionem fiHorutn per Jesum Christum in ipsum, lecundum placitum volunlalissuae,ad laudem gloriae (fratiae suae , in qua gratificavit nos in dilecto Filio suo, in quo habemus rcdemptionem per sanguinem ejus, remissionem peccatorum secundnm divilias gra- tiae ejus,quae superabundavit innosin omtii sapienlia, et prudentia ; ostendens nobis sacramenlum volunlatis iuae, secundum botiuin placitum ejus, quod proposuit in eo, nd disposilionem plenitudinis temporum, ut re- alaurenlur omnia in Cfirislo, quae sunl in caelis, el quae

nandus ciim diabolo ’ i; ilcra de Jiidaeis ’ : clsli indV- gnantcs mortiii el morli sempiternacpraedeslinali >. llem : i Quare dixil Dmninus Judaeis, vos non credi- tis, quia non eslis ex ovibus meis ^, nisi quia videbal eos ad sempilernum rnleritam praedesiinalos ^ > ; identidem, quod Dominus dicit ; nemo potest rapere de manu patris mei i, explanando persequitur di- cens : i Quid potesl lupus, quid poleslfur el lalro? Non perdunt, nisi ad intcritum praedeslinatos i >. Iit tibro, quem vocal Encliiridion ’ : i Haec sunt >, in- quit, t mag .a opera Domini exquisita in omnes volun- Uites ejus ^, et lam sapicnter exquisita, ut, cum an- gelica et huma..^ ereatura peccasset, idest, non nuod ille, sed quod voluit ipsa, fecisset, etiam pcr

super lenam, in ipso, in quo et sarte vocati sumus. R eandem creaturae volunlatem, qua factitm e»t, quod

praedestinati secundum proposilum Dci u’u eo , qui oniiiia operalur secuiidum consilium volunlalis suae^. Contra istain vcrilalis lam claram tubam quis liomo sobriae vigilanlisqiie ficlei voces admiilai humanas? Quis in ea non audial praedcstiiiationem omnimodo esse sanclorum , nullo modo posse fleri repro- boriira ?

IV. Quoiiiam vero sanctus paier Aurelius Augu- 6linus,eloquentiae Chiislianaecopiosissimus aucior, solertissimus veritalis inquisilor, propriae translalae- qiic loculionis, ad exercitium eorum, qui euni lcclu- ri essent, nobilissimus doctor, aliquoliens in suorum libroruin ’ serie inveniturdixisse, Deum praedesti- nasse impios ad inleriium seu poenas, ac per hoc

Crealor noluit, implerel ipse, quod voluit, bene utens et malis , tanqnam surame bonus, ad eorum damna- tionem, quos jusle praedeslinavit ad poenam, et ad eorum salutera, quos benigne praedestinavit ad gra- tiara ^ >. Itera ex eodem libro : i Dicuntur etiara filii geliermae, non ex illa nati, sed in illara praepara- ti, sicut filii regni praeparanlur in regnura “> >. In li- b.ro de perfeclione justiliae horainis : i In eo > , ait , I gcnere boniinura, quod praedestinalum estad intcr- iluin ° >. In libris de Civitale Dei : i Quid dabit eis, quos praedestinavit ad vitam, qui haec dedit eis, quos pracileslinavil ad morlera » ».

VI. Ilis el hujasmodi verbrs calholici * aucloris solet haeretica insanire vecordia , fidemquc rainus

inlelligenlibus eum, ut ait Apostolus, faclus esl odor C crudilorum lupinis dentibus laniare. Quis enim igiio-

vitae in vilam, non inlelligentibus vero odorniorlis in morlem •», praesentis causaeratiopostulal,ipsiusver- ba quasi sibimet repiignanlia ponamus, uli leclor inteiligens facilius inlendat, qucgenere loculionis dixeril, praedeslinalionem divinam ulrique horamura generi convenire, viJelicet eleciis per gratiam, re- lictisque per jusliliam, eademque dicla, quibus male utendo haercticus erroris sui perfidiam conatur astruere, ponenda esse judicavimus, ut eisdem sa- giltis, quas in corda simplicium incautus exlorserat, vulneraius recedat.

V. Ail ergo Augustinus in quadam homilia ad po- pulum exponeiis illud Evangelii : Princeps hujus mundi jam judicatus est c, i id esl judicio ignis aetcrni

rantium inodos locutionura, quibus sancti Patres uli solent, non facile possit seduci, audiendo praedesti- nalosaeterno igni , praeparatos adirara Dei , praede- stinatos morti sempiternae, praedestinatos ad inter- itum, ad poenam, celeraque id genus, ul sine uUa haesitatione concedat, aut duas praedeslinaliones , unam plane sanctorum, alteram impiorura, sibiinet per orania conirarias, aut uuara eandemque divL- nam praedeslinationem sanctosque impiosque am- plecti, eamque siraul contrariorura, quod ratio de- negat, esse capacera. Cui dolendae miseriae utillime SHCCurritur*, quando eadem praedestinatiosecundum eundem Augustinum definitur *, ejusque definitio suis dictionibus defenditur. Esto igitur, haeretice.

irrcvocabilitcr dcslinatus est ^ i. In expositione ^ paratus, aut te defendere, quod nuUo modo vales, quoque Evangelii sccundum Joannem, ubi teslimo- aut te emendare, qnod potes, si veritati contradicere nium praecursoris sui de Christo explanat, dicit « : desinas. Audi praedestinaiionis divinae lerminosde-

VARIAE LECTIONES.

Sic. cod., M librorum suorum. * Cod. diabulo. ^ Cod. encheiridon. * Cod. catoloci ; sic saepe. ■ Sic. M. , cod. succureiinlur. * Cod. diffliiitur, sic ubique.

• Ephes. I, 3 scqq. ’ Joan. X, 29.

bllCor. II.IG. i Augustin. 1. 1.

‘Joan. XVI, II. kPsal. CX, 2.

J Augustin. homilia 95 i« Kvangel. Joaniiis. •• Anguslin. ihid. tract. 1 4.

t^ Joaii. X, 4(J.

^ Augustin. ibid. liacl. 48.

1 Angustin. Enchiridion c. 100. " Auguslin. ibid.

n Auguslin. deperfect. just. c L”. " Auguslin. de Civit. Uei XXI!, 2i.

401 IJDER DE PRAEDESTINATIONE. m

ftnilionis, quos nulKis recle credcnliiim aul minus A verum cst, sua, quae falll roularique non polesr,

arlare, aul plus audet cxlenUere, nullus contenlio- suy> pole infirmare. In libro ad Prosperum et Hila- rium : c Praedeslinatioest >,inquit, < quae sine prae- scientia non potest esse. Potest auiem esse sine prae- deslinalione praescienlia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivil, quae fuerat ipse facturus : unde tlictiim esl fccit, quae futjra sunt. Praescire autcm potest ’ eiian), quae ipse non facit, sicul quaecunque peccata « ».

VII. Altende, qualis sit ista derinilio, quae a difft^rcnlia est assiimpla *. Est igitur talis difTerentia interpraedesiinaiioneinetpra«scief)iiam, quod omnis praedesiinaiio praescientia , non auteni omnis prae- scientia praedcslinatio. Praescienlta namque ipsa,

praescicntia opera sua fulura disponere, id omnino, nec aliud quidquam est praedeslinare : verum est id omnino:necaliud quidquam esi praedeslinare, qiiain in sua, quae falli muiariquenon potest, pracscienli:i opera sua futura disponere. Hinc conficitur alia con- versio. Sl omnis praescientia, qua Deus opera sua futura disposuit, divina praedestinatio est : omnir praedestinatio, qus Deus operasua futura disposuit, divina praescientia est : conficilur ergo, praedestina tionem Dei non esse nisi in operibus ejus, quand» nihil minus, nihil amplius contlnetur in ejus defini- tione praeter divinorumoperum dispositionem.

II. Sed ad haec dicturus es : Ad Dei opera pertl- nere, juste damnandos praedestinare ad poenain.

qua Deus praescivit ea, quae fuerat ipse facturus, B sJcut ad ejus opera pertinet, gratia salvandos prae-

praedestinaiio vere specialiterque dicilur. Ea vero pracscientia , qua ea , qnae non facit , praesici vi t, id est, peccara eorumque poenas, praescienlia absolule pla- cuil vocari,ila, ut ea lantummodopraescienlia, quae dicilur praedeslinatio, in bono semper intelligatur ; sola vero praescientia sine praedeslinalione omnino malorum est, quae Deus non facit. Et ne ulliis inde dubilaret, adjecit : i Quocirca praedcstinatio Dei, <]»jae inbono est, gratiae est praeparalio; gralia vero rsi ipsiuspraedesiinalioniseiTectus ^ ». Idemin lihro de Dono perseveraniiae eademplanius aperit dicens: < Ista igitur sua dona, quibuscunque Dens donat, prccul dubio ss daturum esse praescivit, et in sua praescientia praeparavit. Quos ergo praedesdnavU,

destinaread beatiludinem, et hociestimoniisejusdem sancli Augusiini firmare conaberis. Quae eo, quo po- suisli, ordine posuimus, ut in eis, iiou quod lu, seJ quod ille voluit, videamus. Quorum si unum recte fiierit exposilum. safficiet ad celera inlelligemla. Ponamus ergo ilhid:* Magna^opera Domini, exfiuisila in omnes voluntales ejus 8, et tam sapienler exquisi- ta, ut, cum angelica et humana creatura peccassel, id est, non quod ille , sed quod voluit ipsa , fecisset, eliamper eandem creaturae volunlatem , qua factum est.quod Creator nolult , implerei ipse, qmi voluit, bene ulens et malis , lanquam summc bonus, ad eorum damnalionem, quos juste praedestinavil ad poenam, etad eoroin salutem, quosbenignepracde-

ipsos el vocavit «, vocatione illa, de qna dictum est : C stinavit ad graliam ^ ». Ecce in una eademque sei>-

Sine poenitenlia sunt dona et vocatio Dei <•. Namque in sua, quac falli mutarique non potest, praoscientia opera sua futura disponere, id omnino, nec aliud quidquara est praedestinare « ». Huic clarissimae tiibae atque apertissimae Chrislianorum caslrorum quis dissonare ’ praesumat? Quae apcrlissima voce resonare non desinit, id omnino, nec alind esse, Deum praedestinare, quam praescienlia siia opera, quae ipse facturus fuerat, disponere. Dic, quaeso, utrnm ista definilio praedestinationis vera sit , an falsa ? Si falsa est, reprehende Augustinum; si vera est, lalis fieri necesse est, qualis ipse ait in libro de animae quanlitate : < Definitio ^ nihil minus, nihil amplius conlinet, quam id,’ quod susceplum est ex- plicandum; aliler omnino viliosa est f ». Ulrum au- tem hujusmodl vitiis careat, conversione ’ explom- tur.

CAPITULUM XII.

De definilione praedestinationis. I. Fiat igitur hujus dcfinilionis conversio sic. Sl

• al. potens est. obicias.

• Cod. asumpta.

• Augustin. de Praed. Sanctorum c. 10.

i> Auguslin. /. /.

<•■ Rom. Vm, 30.

d Rom. XI, 29.

e Augustin. de Donc pcisever. c. 17.

lentia : < Praedestinavit», inquit,< ad poenam»,<prae- destinavit ad gratiam». Ubi.quaesumus, respondeas ad ea,quae interrogamus, utrum adjustillam Dei, an ad ejus gratiam pertineat praedeslinare impios ad poenam? Respondebis, credo, adjustiliam; ail enim, quos juste praedeslinavit adpoenam, non igilur ad graliara. Ac per hoc, si poenae praedeslinalio do- num Dei non €st, sed. peccatijjudicium, pecessario sequitur, ut aut falsum sit, quod ipse Augustinus ait : < Praedestinatio Dei, quae in bono est, graliae est praeparatio » » ; aut e contrario accipitur praede- sttnatio poenamm. Est aulem venim et immutabile, quoddixit, praedestinatio Dei, qaae inbono esl, gra- tiaeestpraeparatio.Ecpntrarioigitur inleUigi voluit, ^ quod posuit, praedeslinavit ad poenam.

III. Sed ne forte ohjicias « : Non dixil, praedestina- lio Dei est graliae praeparalio , sed praedeslinalio Dei, quae in bono est, graliae est praeparatio. Ubi videturlocus relinqui alterius praedestinationis, quae tanquam in malo sit; aut eadem praedesiinaiio, si

VARIAE LECTIONES.

Cod. disonare. * Cod. dif^nio. • Cod. comerisione. * Cod.

’ Augiistin. de Quantit. animae. e Psal. CX, 2.

•• Aiiguslin. Encltiridion c. <00. ’ August. de Piacd. sancl. c 10.

JOANiNlS SCOTl

irna solaqiie est, iii boiio ct in nialo fieii posse iion A Scnptnra, quemndmodiim inler;ellal Deum adversus

negaliir. Priniimi allende, nnain definilionem duas praedestinationes omnino non posse conlinere ; de- inde, quod, si nulla alia definilio praedeslinaiionis verior apliorqiie inveniaiur, qiiani illa, quacpraedi- cla est, el nihil nisiopera divina coinprehendit, quae nullo pie credenlium dubitanle bona sunl : quid nos cogil, aliud aliquid snbaudire, audientes, praedesti- nationem Dei, quae in bonoest, nisi seinper eam et bonam et in bono esse ?

IV. Si autem dicis, bonum est , praedeslinare impios ad poenam, el ideo inter opera Dei repulan- diiin, respondemus, bonum, quia juslum. Sed quo- niain non esl Dei donum, cum ejus sit judicium, oinnis aulem praedeslinatio Dei omnino esl praepa-

Jsrael <> et celera. Sed quid dicit illi, inquit, respon- sum divinum ? Reliqui mihi septem mitlia virorum,qui uon curvaverunl genua * anie Baal ^. Non enim ait, rclicla sunl mihi, aut reiiqiicrunlsc niihi, sed reliqui milii. Sic ergo, iiiquil, ei in lioc lempore reliquiae per electionem gratiae [salvae] ‘* faclae stirU. Si autem gralia, jam non ex operibus, alioquin gralia jam non est gralia 8.EI conneotens illa, quae jani supra inler- posui : Quid ergo ? El huic interrogalioni rcspondens : quod quaerebat, inquil, Israet, lioc non esl consecutus, eleclio autem consecuta est, ceteri vero excaecali sunt^ . In hac ergo electione, et in bis reliquiis, quae per eleclionem gratiae salvae factae sunt , voluit inlelligt plebem , quam proplerea Deus non repulit, quia

ratio graliae, omnisque gratiadonum, necessario B praescivit. Haecesl illa eleclio, qua eos, quos voluit,

colligitiir omnis divina praedcstinatio donorum ejus praeparalio. Poenaproculdubio impiosjusle torquei, qiiod donuin non esl; aiioquin, si esset donum, non torqueret , sed uiique libcraret. Non est igitur piaedestinatio poena. Quod si esset, non esselpoena, sed gratia. Est aulem poena. Non est igitur praedesti- natloejus. Proinde praedestinalionem in donis divinae largitatis semper intelligendam esse, si quis adhuc dubilat, librura sanctiAugustini de Dono perseveran- tiaeinlentusperspiciat, ineoloco, ubiait: < Haec», in- quam, 1 Dei dona, si nulla est praedestinatio, quam defendimus,nonpraesciunturaDeo.Praesciunlurau- tem. Haecestigiturpraedestinatio,quamdefendinuis. Unde aliquando eadera praedestinalio signincalur

elegit in Christo anle constitulionem mundi “, tU essent sancli et immaculali in conspectu ejus in ca- ritate , praedestinans eos in adoptionem filiorum » . Nullus igilur, qui haec inlelligit,negare vel dubiiare permiltitur, ubi ait Apostolus : ISon reptdit Deus plebem suam, quam praescivit, praedeslinationein si- giiificare voluisse. Praescivit enim reliquias, quas secundum eJeclionem gratiae fuerat ipse faciurus, hoc estergopraedestinavil; sine dubioenira praesci- vit, si pr^edeslinavit. Sed praedestinasse est hoc praescisse, quod fuerat ipsefacturus. Quid ergo nos prohibet, quando apud aliquos verbi Dei tractalorcs legimus Dei praescientiam , et agitur de voealione electorum , eandem praedeslinalionem intelligere ;

etiam nomine praescienliae, sicutaitAposlolus : Non ^ ‘“3g’s enim " fortasse voluerunl hoc verbo in ea re

re"ul.it Detis plebem suatn, quam praescivit «. Hic ’ qiiod ait praescivit, non recle inlelligitur, nisi prae- dft-linavit, quod ciicumslantia ipsius lectionis oslen- dit. Loquebalur enim de reliqiiiis Judaeoriim , quae salvae factae stint pereunlibus ceteris. Nam superius dixeral ad Israel *, dixisse Prophetam : Tota die extendt * manus meas ad populum non credentem, et contradicentem b. El tanquam rcsponderelur, ubi suntergo faclae promissiones Dei ad Israel, conlinuo subjunxit : Dico ergo, nunquid repulit * Deus plebetn suam? Abfit; nam et ego Israelila swm, ex setnine Abraham’, tribu^ Benjamin<^. Tanquam diceret : Nam et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addidit, unde niinc agimiis : non reputit Deus ptebetn suam, quam

uli, quod et facilius inlelligitur, et non repiignai, Imo et congruit verilati , quae de praedestinationc graliae praedicatur. Hoc scio, nerainemcontra istam praedestinationem,quam secundum Scripluras san- clas defendimus, nisi errando dispularc potuisse J ». V. Si ergo sancli Augustini credendum est aucto- ritali, imrao per eam veritati , inconcusse debeinus hanc rogulam tenere, ut quoliescunque seu iii sancta Scriplura, seu in iractaloribus ejuspraescientiara divl- namreperiamus, sidesanctorum electione sermofue- rit, nullatenus per eam nisi praedeslinationem signi- ficari accipiamus. Etsi sic esl,quis non videal, omnem Deipraescienliam ad sanctos pertinenlcra nihil aliud esse, nisi eorum praedestinationera. Proinde con-

praescivii. Alque ut ostenderet, Dei gratia fuisse D nexione verae ratiocinalionis colligi potesl : omiiis relictas reliiiuias, non merilis operum eorum, secu- praescienlia perlinens ad eleclospraedestinalio est : tus adjunxit ’ : An nescilis in lielia quod » dicit <i nulla praedestinatio, nisi electoruin est : niilla igitur

VARIAE LECTIONES.

♦ Sic cod., M. Hoc. ’ Cod. Jsifl/ie/, sicubique. ’ al- expandi. * Cod. r eppulit, sic ubiqiie. » Cod. habraliam. «Sic cod., M. rfe tribu. “> Sic coi., ^f. adjungit. « al. ^md. * al genu. *” satvae om. cod. " Sic cod., M. tnundi consiilutionem. " al. autem.

» Rom. Xf, 2. ‘• Isai. XV, 2. «^ Uoni. XI, 1. •1 Kom. XI, 2. • Uoni. XI, 4. ’ ill 11. g. XIX, 18.

6 Rom. XI, 5, 6. 1’ Rom. Xl,7.

Kplics. I, 4, 5.

i Augus^lin. ile Dotto pcrseveraniiae c- 17 ia finc et c. 18.

V

LICEU DE PUAEDESTINATIONE.

m

pracscienlia pcrlincns ad eieclos praedeslinalio non A Ijns, qiiid fiiluri snnl ‘, non ab iilo, qui eos iiuvii

esl».Nulius eligiUir ad poenani : quomodo crgo prae- deslinalur poena, quac reproboriim estpropria? An forte, quemadmoihin) elecii dicunlur, qui non sunt ciecli, ila pracdeslinali , qui non sunt praedeslinati, ei filii Dei, qui non sunl filii ejus, praediclo contra- riclatis modo ab aucloribus saepe solent vocari.

VI. Si aulem qiiaeris, ubi inveniunlur rcprobi appel- larl elecli, cuni non sint elecll, et filii Dei, qui non sunt lilii ejus, lege sanclum Augiislinum in libro ad Prosperum elHilarum hujusmodi verbisloqiientem *> : < Quicuiique electi , sine dubio eliam vocati , non autcm quicunque vocali , consequenler electi <=. Illi ergo elecli, ut saepe dictiim esl, qni secundum pro- positum vocali, qui eliam praedestinnli, atque praesciti.

non babere persevcrantiam, qiiae ad heatam vilaiii penlucit elecios, scilque illos [ita] * slare, ut prae- scieril ’ ess*e casuros’’!. * Ncc nos inoveat, quod filiis suis quibusdam Dciis non dat istam pcrseve- ranliam. Absit cnim ul ita esset, si de illis praede- slinalis essent, el secundum propositum vocalis. Qm vero non sunl filii proniissionis ‘”, jam isli, cum pie vivunl, dicunlur lilii Dei. Sed quoniam victuri sunl impie, et iii eadem impielate moriluri, non eos dicil liliosDeipraesci^nlia Dei.Suntenim filii Dei,quinon- diim sunl nobis, et sunl jam Deo. Deqiiibusail evange- lista Joannes ‘: Quia Jesus moriluruseratpr^ gente^ nec lantumprogente,sed etiam, ut filios Dei dispersos congrcgarel in unum^. Quod ulique credendo fiituri

Ilorum si quisqiiam peril, fallitur Deus. Sed nemo B eranlper Evangclii praedicationem, el tamen, anle-

eorum peril, quia non fallilur Deus. Horum si quis- quam pcril, Yilio bumaiio vincilur Deus. Sed ncmo eoruni peiit,quia nullare vinoilur Deus. Elecli cnim sunt ad regnanduni cum Chrislo , non quomodo electus cst Judas, ->’] opus cui congruebut; ab illo quippe electus est , qui novit bene uli eliam malis, Ht et per cjus opus damnabile illud, propler quod ipse veneral, opus vcnerabile complerelur. Cum ila- que audimus : Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est d, iUos debemus inlelligere eleclos per misericordiam, illum per judicium; illos fergoelegil] ’ adobtinendum ’ regnum suum, illum ad fundendum sanguinem suum >. c Firmum autem fundamenlum Dci stat , habens signaculum lioc : Scivit Deus, qui sunt ejus ^. Horuin fides, quae per dilectionem operatur <, profeclo aul omnino non de- ficil, aut si qui sunt, quorum deficit, reparalur, antequam vita ipsa finialur, et delela, quam incur- rerat *, iniquitale usquein fiiiem perseveranlia dc– putalur. Qui vero perseveraluri non sunl, ac sic a fide Cbrisliana ct coiiversalione lapsuri sunt, ui l;ilcs eos vitae hujiis finis inveniat , procul dubio nec illo lempore , quo bene pieque \ivunl, in istorum numero coir.pulandi sunt. Non enim sunt a niassa illa perdilioiiis praescientia Dei et praedeslinalione discreti. Et idco nec scciindiim propositum vocati, ac per hoc nec electi, sed in eis vocali, de quibus diclum est : multi vocati, [et non in eis, de quibus diclum est] ‘, pauci vero electi 6. Et tamen quis eos neget eleclos, cum credunt , el baplizanlur, et secundiiin Deum vivunl? Tamen ’ dicunlur elecii a nescienti-

D

quam csset factum, jam filii Dei crant in memoriali

Patris sui inconcussa stabilitate conscripti. Et sunt

rursus quidam, qui ‘* filii Dei propier susceplain vel

lemporaliler graliam dicunturanobis,necsunllaraen

Deo. Dc quibus ail idem Joannes : Ex nobis exierunt,

sed non erant ex nobis i . Cum ergo filii Dei dicunlur

dc his, qui perseverantiam non habuerunt, ex nobis

exierunt , sed non erant ex nobis , et additur “,

qnod si fuissent ex nobis , permansissent utique

nobiscum , quid aliud dicuntur ‘*, nisi non erant

filii, etiaiii quando erant in professione et nomine

filiorum ’’ > ?

CAPITULUM XIII.

Qutd pole coUigi ex praedicta sancti Augustini senlenlia.

I. Cujus senienliae dicla paulo diligentius<y)nsiderala sufliciunt his, quae suad.TC conamur, probandis. As- sumens itaque, quod Dominus suis dixit discipulis : Nonne ego vos duodecim elegi, el unus ex vobis dia- bolus est i,sulijunxit et ait: IIIos debemus intelligere, videlicet apostolos undecim luiic numero, vocalos sccundum propositum gratiae, illum per judiciuni, scilicetproditorem,secund«in aequamen justiliaere- pulsum. Illi ad gloriam electi , ille ad poenam ; in illis omnes salvandi per graliani, ad ftnem hiijus vitae in bono mansuri accipicndi, in illo omncs nioriluii per jiidicium. Ad teinpus vocali , niox proposiluni pie vivendi deserturi, oinncs tamen dicunlur elecli, cum non sint electi , nisi conformes imnginis fiHi Dei. Ceteri vero piilanlur elecli a nescienlibus, quid fuluri sunt, ac per hoc non clecli, sed reprobi sunt.

VARIAE LECTIONES. ’ al. aulem. » ergo elegil ora. cod,, add. M. * Cod. optinendum, sic ubiqiie.

• etnonineis,de quibus diclum esl om. coA.,

M. » al. praesciret. ‘“Sic co<I., al. qui vere s

*~M. quae intercurrerat. add. M. ^ al. plnne dic. “^ a. sint. ^ iia om. cod., add. , , qut vere sunt filii promissioni^. Nam isti. " Cod. Joliannis, bic ubi- que. ^*qui om. cod., add. M. " Sic coJ., M. addunl. *’ Sic cod., M. dicunt.

• Id veritati non congriiit. Nam omnino prae- ^ Gal. V, 6.

scientiam Dei inter el pracdcstinalionem probc di- 6 Matth. XX, 16.

stinguendum est.

‘‘Prudcntius : Nunquamet Patresilasensisse, \tlele- clos pro non electis,fitios Dei pro non filiis posucriiit.

« Cf. Matih. XX, 16.

d Joan. VI, 71.

’ U Tim. !!, I’J,

h Augustin. de Corrept. el Crat. c. 7.

i Joan. XI, 51,52.

i I Joan. II, 19.

^- .Augiislin. ibid. c. 9.

1 Jjan. Yl, 71.

JOAINNIS SCOTI

40S

DicuiUiir filii Dci, cum sinl filii pcnlitionis, quos A modo vacillal : si oinnes pracdcslinali sinU clccii.

unines in prodilore ’ siio Doininus signavil. Orans qnippe Palrcm pro eleclis suis : Quos, ail , dedisU mihi, custodivi , el nemo ex liis periit, nisi (Hius per- dilionis^. Eleclus igilur dicebalur Judas, quia vo- calus esl inter elcctos; filius diccbalur, quia inter fralres Christi a nescicntibus connunierabatur. Sicut antem nullus ambigit, e conlrario vocari (ilios praeter cos, quibus baeroditas paterna deslinalur; ilaecon- trario vocari electos, nisi quia consoriio aliorum, qiios juste massa damnata in miseria delinet, ad beatiludinis gaudium segregantur. Etquemadmodum iion sunt filii, si non sinl hacredes, sic electi non sunt , si non sint dilecli. Quomodo ergo nisi e con- trario diccrelur Judas eleclus, dum non esset dilcctus?

unde nemo fuicliuin dubitat; oniiies aiilcin clecli omnino Filii Dei sunt; omnes igilur prncdcslinati Filii Dci sunt. Quae conncxio stare nullo niocU possel, si Iii ties tennini aeqitalcs non esseiit, id esl filiolilas, electio, praetleslinalio. Quanluin euiiiv comprehendil filiolilas, tantuin eleclio, el tautuiii electio, quanlum praedestinatio. Ideoque ircs paics termini sine ullo vitio currunl, aique recurriini. Sicut ergo frustra quaeruntur Filii Dei pracier ejus eleclos, ita frustra putantur ejus elccli praeter ab co praedeslinatos. Et reciprocalim : Sicut impie pulantur praedestinati a Dco praeler ejiis elecios,. ila supervacuo aestiuianlur elccli Dei praeter ejiis filios. INon sunt igilur praedcslinali, si iion siinl

Si enim diligerelur, ulique non repelleretiir. Aul B Hci Filii. Ul enim simul non potesl esse, ut cl Filii

quomodo eleclus ad judicium ignis aeieEoi , qiii, si csset eleclus, proculdubio advilam perlinerclaelcr- nam?

H. Quod si ad hacc impudenler resistilur, debemus accipere per Judae prodiloris abusivani elcclionem, jiistam ejus rcprobalionem ; per ejus vero, qua ad lempus vocatiis, niiolilatem, justam ejus nieriloqiio aeternain abdicalionem, quia nunquam elcctus fuit, siculnunquam rcprobus non fuit * : siinililer amiciis, qui sempcr ernt iiiimicus. Proinde noo vidco, cur .^aiicti Paires dubitarent , pulchro loculioois modo fidiicialiter enuntiare praedestinatos ad poenam, vel inieritum , celei^aque bujusmodi , quoties eis in li- brorum suorum serie placuit ponere, cum ipsam veritatein nondubitarinteodemmodolocutam fuisse, C quatciiuset summae snpientiae, quac in eis loqueba- tur, vcsligia non desereier.t, et suam eloquentiain lecturis excmplo futumin pretiosissimis figurntae pronuntialionis Inpiiiibus ornarent. Si ergo Doininus proditoreni suiim non crubuit appellare electum, cur ejus iinitator sancliis Augubtiiius crubesceiel, eum- dem , scilicct prodilorem , vocare praedestinalum? Siinililerqiie Jtidnicum populum, invidae perfidiae ’ re- ferlum, Domini noslri Jesu Christi tradilorem, ac per hoc inleremplorem, cur haesitaret praedestina tum dicere ad iiileriluin? Cur non deinde generahter omnes iinpii ad siipplicium praedeslinali enunliareii- Inr, cuin et verissiina raiio suadeal, el aperiissima ’ comprobet aiictoritas , non esse Filios Dei praeter

Dei clecli sint, et pracdcsliitali non sini, ila sinuil iion polcst esse, ut et pracdeslinali a Deo siiit, ct elecli fiiii ejus noii siiil. Proitide qiicmaduioduni Judaei perfidi,quibiisSalvalor ait : vos ex palre dia- bolo eslis ^, a Dco praedesiinali sunl ad interitiiiu,. cum omnis a Deo praedestinalus necesse est, ut sil cjus electus, ac pcr boc ojiis filius, iiiveniie quis pole, si iion in illuin, qucin saepe diximus, oppo- siiorum locum respiciatur, quo sumilur talisacon- irario forma’ dicendi ?

IV. Jaceat ergo haerelicorum garrula procacilas, teneat sana fides prnedestinntoriim, eiecloniin, Fi- liorum Dei hanc inconcussercgiiIaiii,ul quotiescun- qite vel audierinl, vel legerinl praedeslinalos ad innlum, ad poenas, ad inleiitum, seu suppliciiim, nihil aliud seiitiant nisi iiou praedeslinatos, sed a massa dnmnabili merilo peccali originalis atque proprii non es!.e separatos, ideoque iinpie vivere pcrmissos reliclos, subinde aelerno igiii plectendos.

CAPITLLUM XIV.

Teslimoma sancli Amjuslini simul coHecta, quibus fiperle conficilur, non esse nisi uuam praedeslina- tionem, eamque solummodo ad sanclos perlinere.

I. El ne quis forte nos aeslimet noslro scnsu pro- prio talia dixisse , nullius auclorilalis gravilaic sufTulti, placuil nohis, teslimonia * saiicti pnlris Au- gitstini simul colligere, iit prudens quisque cogno- scal, nullomodo eumduaspraedeslinationesdocuisse.

eleclos ejus, neque electos ejiispraeter ab eoprae- ^ nec unam biperliiam , nec duplam , ul Gotescalciis

destinatos^ et conversim non esse praedestinatos praeter eleclos, neque electos praeter filios.

UF. Hinc coiificitiir incominutnbili conclusione, si omiies Filii Dei electi sunt, quod inipium est negnie, omnes auteni clecti proeul dubio praedestinati, om- ncs igitur Filii Dei praedeslinati suni. Quae coii- Kcxio conversione sui vitium non recipil, ncc ullo

cdocct, et illain unnm videlicet divinnm^iion nisi nd sanctos pertinere, iinpioriim vero niillo modo posse esse. In libro de Corrept. elGralia : < Saiictis i , in- quil,< inregnum Dei per graliam Dei praedesliiiatis donura perseverantiae daiur non soluin, ut siiie isio dono perscverantes essc nonpossint; veruni etiani, iil per hoc donum non nisi perscverantes sinl * <= >,

VARIAE LECTIONES.

’ Sic cod., M. perdilore. ’ Corr., cod. nunquam non reprobus non fuil, M. nunquam non reprobus fuii. *Sicciu., M. invidiae perjidia. "” Cod. leslimoni. ’ S:c cod., M. ei diviiiaiu. * al. ^on lanlum tule ad- jiitorium perseveranliae dutur, sed tale ul eis perseveramia ipsa donelur.

iNOTAE.

» Joan. XVII. 12. c Auguslin. de Corrept. el Gral. c. 12.

Moi»i. m,ii. ^’ '

4t0

cl post aliqi;anla: « Ipse igiliir eosfacil perseverare A biperlila divisio, in eos procul dubio, qui in nuinero

iii bono, qni focil*bonos; qui aulein cadunt, et pereunt , in praedeslinatorum numero non fue- runt» ». Allende, quam absolule dixit, qui cadunt elpercunt, in praedeslinalorum nunrero non fuerunt. Quomodo Iiaec dicerel, si vel duas praedestinaliones vellet asserere, vel unam in duas partes divisam, vel dnplam, unam quidem sanclorum, alleram vero impiis depulalam. Si * enim duae essent, necesse esset, unam eis, quibus dalur donum perseverantiae, alleram, quibus cadenlibus et pereuntibus non da- lur, distribui, nullus tamen hominum excluderelur numero praedestinalorum. Nam si expellerelur nu- mero praedestinatorum, qui siando vivunt, recipe- returnumero iHorum praedestinatorum, qui cadendo

praedeslinatorum sunt, et in eos, qui extra nume’ rum praedeslinatorum sunt. < Nescientes enim >,ip quit, I quis perlineat ad praedestinavorum numcrunj, quis non pertineat >. Et iterum : < Qiii praedestina- los a praedestinatis disccrnere non valemus t. Hinr texitur quadrifariam inquisilio veritalis per telra- gonum : Omnis bomo autjuslns est, aut injuslus est. Item, omnis homo aut praedestinatus est, aut praedestinalus non est. Si verum esl, omnis homo justus praedestinatus est, falsum est, omnis homo justus praedestinalus non est. Item, si verum est. omnis homo injuslus praedeslinalus non est, falsnm est, omnis homo injustus praedestinatus est. Vide ’ vim ralionis. Duo affirmaliva universalia sibi invicon:

pereunt. Similiter si una essei partila in duas piirtes, B respindent. Sicul enim omnis homo jiislus praede.

vel dupla, necessario in una sui parte perditos, in altera liberatos concluderet. Quis ergo hominum, seu angelorum bonorum vel malorum, non sit in numero praedeslinatorum? An forte haerelicus docet terlium genus ei hominum et angelorum, quojj, quia nec bonum nec malum sit, praedestinalorum numerum excedit. Quod si mendosissimum est, re- linquuntur duo lanium genera esse et hominum et angeiorum. Sic eniin ratio dividit, omnis homo aut boniis aut roalus est; similiter de angelo.

II. Si igitur praedestinatio, ut dictum est, divide- reiur in duas species aut partes, quarum una bonos, altera malos includeret, quisextra praedestinalorum numerum reperiri posset ? Et si sic esset, quomodo

stinatns est, ita omnis homo praedestinalus jiisiiic est. Simili modo duo universalia ncgativa sibi invi- cem consentiunt. Quemadmodum eniin omnis homo injustus praedestinatus non est, ita omnis homo non praedeslinatus injustus est. Item, utverbis utamur ipsius Auguslinit|pmnis homoaut ad nnmerum prae- deslinatorum pettinet, aut non pertinet. Omnium autem hominum duo genera esse, quis sapieniium dubitat, dum veritas sine caligine clamet, non esse humani generis nisi duos fines, unum quidem perii^ nentium ad suppltcium aeternum , alterum vero fruentium vita aetema? Diio itaque sunt sibi adver- sanlia,vita aeterna, elsnpplicinm aeternnm. Proinde pertinentium ad numerum pracdestinatorum finis

praedictus auclor pronuntiaret, quicaduntetpereunt, ^ est vila aeterna, non pertinentium vero ad numernm

in praedeslinatorum numero non fuerunt. Noo enim ait, in praedesiinalorum ad vitam numero non fue- runt, sedabsolule, tin praedeslinalorum numero iwn fucrunt t. Si ergo in numero praedeslinatorum non fuerunt, exlra eorum numerum fuerunt. Qno confi- cilur, cadenles et pereuntes non esse ullomodo pracdestinalos. Quod apertissime in sequenlibus apcriiur, ubi ait : < Pasioralis necessitas habet, ne per plures serpant dira contagia, separare abovibus sanis morbidam, ab illo, cui nihil est impossibiie, ipsa forsitan separatione sanandam. Nescientes eniin, quis pertineatad praedesiinatorum numerum, quis non pertineat, sic aflici [debemus] * caritalis affeclu, ut omnes velimus sulvos fieri^i. f Proinde

praedestinaiorum finis est suppliciura aeiernum. Sed quoniam promisimus, nos testimonia sancti Augnstini collecturos, placuit ea tantum assumeru, quibus Ince clarius perhibetur divina praedeslinalio non nisi ad praeparalionem dohorum Dei, quae suis electis largiturus, perlinere, ac per hoc ad ea, quae iion ad ejus dona misericordissima, sed ad ejus judicia justissima occultissimaque, nullo modo respi- cere, Quamvis, ut saepe diclum, inveniantur aucto- res tropo illo solito conirarietatis enunliare prae- desiinatos ad poenas. In libro de Dono perseve- ranliae : « Ex duobus parvulis » , inquit , i originali peccato pariter obstriclis, cur iste adsuniaiur, ille relinquatur, et ex duobus aelate jam grandibiis

quantum ad nos pertinet, qui praedeslinatos a non ^ ‘mpiis cur isie ita vocetur, ut vocantem sequatur.

praedesiinaiis discernere non valemus, et ob hoc omnes salvos fieri velle debemus, omnibiis, ne percant, vel ne alios perc^ant, adhibenda est a nobis medicinaliter severa correptio. Dei est aulem, illis eam facere utilem, quia * ipse praescivit et orae- destinavitconformes imaginis filii sui <= >.

III. Ubi datur inlelligi lolius rationalis creaturae

VARIAE LECTIONRS.

’ al. fncit. * Cod., M. sive. * debemus om. cod., add. M. * Sic cod., M. quo» *ul vocanlem sequatur oin. cod., add. M. ’ al. ilU autem noii donetur.

ille autera aut non \ocetur, aut non ita vocetur, [ut vocantem sequatur] *, inscrutabilia sunt judicia Dei. Ex duobus autem piis cur buic donetur persc- veranlia usque in finem,iUi non delur ‘, inscrutabi- liora sunt judicia Dei. IUud tamen fidelibiis debet esse certissimum, hunc esse ex praedesti^iatis, illum non essed >. In eodem : i An quisquam dicere aude-

•Sic M., cod. Vnd

• Aiigiistin. de Corrept. et Grat. c. 12.

Aiigiistin. ibid. c. 15.

« Auguslin. ibid. c

d Auguslin. de Dono perseverantiae c. 8.

JOA^NIS SCOTl

m

hil, Detim non pracsciisse, qnibiis cssd daiurus, nl A faleinnr ^ >. < ‘fenenila est ip;ilur inconcnssae” hnjns

crederent, .iiilqnos daturiis cssel filiosuo, ut ex eis non perderel queinqnam ? ^uae utique si praesci- \il, profccto bcneficia sua, quibns nos dignatnr liberare, praescivil. Haec esl praedestinaiio sancto- rum, et nihil aliud ’ ; praescientia scilicet et piae- paralio beneficiorom Dei, quibus certissinie iiberan- lur, quicunque liberanlur. Celeri aulem, ubi nisi in massa pcrdilionis Justo diviiio judicio relinquun- lur, ubi Tyrii relicti snnt et Sydouii, qni etiam cre-

disputationis rcgaia,quae divinistestimoniis claruit, peccatorcs in malis propriis esse ’ in nnindo prae- scilos tantuin, non praedestinatos; poenam aulem • praedcstinalam, secundum quod praescili sunt «t.

y. His el hujusmodi sanctissimi patris Auguslini dictionibus satis, nt opinor, pie credentibus persua- deri pole, quod vera ratio commendat, Deum vi- dclicet ad " poenam nullo modo peccantes praede- stinasse, sed suis raeritis supplicia condigna prae-

dere polueranl ‘,si niira illa Christi signa vidissenl? destinata eis ab eo esse. Quod otiam legibus humanis

Sed quoniam, ul credcrenl, non eis ’ eral dalum, possumus conjicere. NuUa eniin lemporalia jura ho-

etiam unde crederenl, est negatum. Ex quo apparet, minem definiunt ad peccandum ; poenas autem pec- habere quosdam in ipso ingcnio divinum naluraliter caluris definiendo nihil aliud videnlur appetere,

munus inlelligentiae, quo moveantur ad (idem, si qnam pronos ad peccandum suppliciorum alrocilale congrua suis menlibus vel audiant verba, vel signa B terrilos cohibere, ac per hoc non minus misericor-

conspiciaiit, et lamen si Dei alliore * judicio a per- diae, quam vindictae transgressoribus suis efficere.

dilionis massa non sunt gratiae praedeslinalione discreli, nec ipsa cis adhibentur vel dicta divina, vel facta, per quae possinl credere «.», El paulo antc finem ejusdera : t Nullum est », inquam, < illuslrius • praedestinationis exemplum, quam ipse medialor. Quisquis fidelis vull eara bene intelligere, atlendat ipsum, atque in illo inveniai et seipsum i> », prae- clare concludens omnes praedeslinatos in Chrislo, extra quem, quisquis est, praedestinatusjicn est.

IV. Quod autem Deus neminem praedeslinavit ad poenam, poenam vero praeparasse , hoc est, prae- destinasse merilo damnandis , talibus ejus diclis lucidissime declaraiur. Ait eniw , f quia justus et

Nunquam enim respublica homines decrevit pecca- re ; decrevil autem reos justa poena corrigere. Quod si iia est in legibus mutabilitale temporum transi- toriis, quid pntandum (ieri in aeternis pielatis jusli- liaeque immulabili vigore referlis?

CAPITULUM XV.

Quo genere loculionum dicilur praescire Deus pec- cala, cum nihil sunt, aut vraedestinare eorum sup- plicia, quae similiter nihil tunt.

I. Majore autem consideralione indiget, quod di- vina humanaque doctrina saepissime nobis inculcal, Deum videlicet et praescire creaturae suae illiciia peccata, et eorum justa praedeslinare supplicia ,

niisericors Deus, praesciusque Tuturorum, ex hac ^ cum ratio pronunliare non dubitet, peccata eorum

que supplicia nihil esse, ac per hoc nec praesciri, »ec praedeslinari posse. Quomodo eiiiin vel prae- sciuntur, vel praedeslinantur, quae non suiil? Qui- bus igitur lucutionum Iropis talia proferri possunl , edicendum esse arbitror. Siquidem, ut opinor, in prioribus, prout suadere potui, ralionibus aperui, et exemplo similium roboravi, nullo alio meliori modo nos posse inlelligere , quotiescunque invenire possimus talem dicendi formam, qualem maxime in libris sancti Auguslini solemus legere, Deum scilicet praedestinasse impios ad peccata, et eorum meriia supplicia, quam eo, qui sumitur a contrario, ul saepe dicium est. jj 11. Cujus formae aperlissimum m iraditore im- piissimo Domini nostri invenitur exemplum. Eodeni quippe loquendi modo idem dicitur praedesiinatus, quo a Domino dicebaturelecins ^ Ubi recte debemus accipere per electura, non electum, sed merito per-

damnabili massa non personarura acceptione , sed judicio aequilalis suae irrcprehcnsibili, quos praescit, misericordia graluila praeparal, id est, praedestinat ad aeternam vilam , ceieros aulera poena, ut prae- dixi , debila punit. Quos ideo punit, quia , quid essent fuluri, praescivit, non tamen puniendos ipse fecil, vel pracdestinavil, sed lanlum, ut dixi, in damnabili massa praescivil <= i.< Diximus namqne de damnabiii huinani gcneris raassa Deum praescire misericordia, non ineritis, quos electionis gralia * praedeslinavit ad viiam, ceieros vero, qiii judicio justitiae ejus gratiae " efficiuntur experies , pr.ie- sciisse lanlum viiio proprio periluros, non ut peri- rent praedestinasse : his vero ‘^ qui salutis fulem autpraedicatara sibi accipere nolunt, aut Deo judice non possunt, vel acccpta male utunlur, et ob lioc traduntur in reprobuin sensum, ut non faciant ea, quae couveniuni ^, poenanipraedesiinatam esse riie

VARIAE LECTIONES. *

• al. Haec praedestinatio sanctorum nihil aliud est quam praesc. ’ « al. poluerunt * Sic cod M erat eis. * Sic M., cod. alteriore. » Cod. inluslrius, sic ubiqiie. • al. et eleclione qratiae. » al ab hac gratta. al. Mutla mversa. » al. ut facianl ea quae non conveniunt. " Sic cod. " al. anteauam’ Pt tent. " al. eis esse. " Sic cod. , M et ad. w^equam es-

• Auguslin. de Dono perseverantiae c. 14. b Aiigiistin. ibid. cap. nlliino. « itypognoslicon M, 2.

%

d Ibid. c.

e Ibid.

^ Joan. YI,71.

J

4ir.

U\U\ ni’ PRAEDLSTINATIO.NE.

i\i

fuliae suac ncgleclum alqne cxpulsiim , iiou alilor A <fcsi.inaiiouis , <iuippe cnm sint unius cjusdeni(|ue.

euMilcm piaodoslinalum , nisi non praedcsrmalnni, in massa irae rcliclum , munere ilivinae graliae privalnin, ininiicnm, non amicum. El tamcn ex orc illius, qucm Iradidil, auiiivil: yimice ad (pud’^7 llem alibi tanquam consors divinae elcclionis iuUr ve- ros praedeslinalos, cleclos, amicos abusive collectus audieral : Non dico vos scrvos, scd amicos ^. Simili iuodo ab omnicaelcsli palcrniiaie abdicalo quasi (llio inler (iliosDominusdicebal:i\o/i/efOfnrei’ofcis;;afmrt in terra, nmis esl enim paler vester,qui iii caelis est <^. Acsisapieuti inlersapienlcsdonum intclligeuliaecon- cessum videlur, dum Apostolis diciiur : Yobisdnlum esl nosse mysteria Regni. Si haec el cjusmodi de iin- piissimo bomine intclligcnda sunt c conlrario, quid

divinac videiiccl, naturao, in qna aliud ulio plus mi- nnsve non est, incrito, ubl esl iialurae siniplicilas, non esl ulla diversilas, <|uoniam in ea oiniiia uiiuin snnl. Tanltim ergo in Deo valet praescientia, qiiaii- tum prjedcslisuilio, planc , qiiia unum sunt. Noii lamcn lanti.m lalc alqiie frcqueuler Scripinra uti(nr pracdesiinalione, quanlum praescicntia. In divinij siquidcin operalionibns condcndis adminrstrandisque praescicntiam ct praedestiiiaiioncm et° simul el scmper inseparabili jiigo connexas reperimus; iii malis aulcin , quae, cuin a Deo non sint , pcnilus nihil snnl , praescientiam Eaepissinie , raro autem praedestinalionem nominari. Quod consultoutililalis noslrac conligisse credendum. Probe quidcm, iil eo

mirum, ct ipsnm consortesque maliliae suae jure B modo dicendi admonercmur, non aliud esse prac-

siinili praedcstinali dicantur. Sicut cnim nuUus ini- piorum eligitur ad gloriam, ita nullus eorum prae- destinatur ad poenam. Qnemadmodum quippe nullo modo excedit eleclio numerum praedeslinalorum, iia praedestinatio nullomodo excedil numerum ele- ciorum.

III. Haec eadem dicendi species, qua dicitur Deus praedesiinasse injuslos ad poenas vel eorum peccala, videretur recte accipi posse, ac si diccretur , prae- sciisse Deus injuslos peccatores esse futuros, poe- nasque passuros, ut quemadmodum scientia seniper, dum agllur de electis , loco praedeslinalionis apte accipilur, ita praedestinalio, quotiescunque de re- probis traclalur, pro praescienlia compensalive

scienliam , aliud praedestinationem , sed unum , quando siinul semper in bis, quae ab eis vel creala, vcl donata sunt, inlelligunlur, in his vcro, quae nec subslantialiter ab eis operata, nec largilatis eariim Ihesauro donata, eas vero deesse , quamvis abusive dicantur adesse passim • quidem praescientia, per loca aulem pracdeslinalio, in tnntum, ut tanquam species in genere una vidcaiur in allera, praedesli- natio in praescienlia.

V. Sed si quem moveat, quod verilas suadere mentibus sanis noh cessat , Deum videlicet prae- scium praeque * destinalorem omnium , quae ab eo sunt, esse, eorum vero, qiiae ab eo non sunt, idcoque iiihil sint, non esse, in se ipsum redoat, allius in-

,,. , ^-_ ^ , — — , — , -. -j ,

accipiatur, si vera non objiceret ralio , praescien- ‘-’ lendat, ipsam veritaiem consulal *. In ea namque

iam eorum, quae non sunt, fieri non posse. Ac per noc eodem modo dicilur Deus praedestinare quem- qnain ad supplicia pocnarnm , quo eliam asscritur pracscius esse peccatorum : in tanlum, ut paene uno eodemque tropo praedicetur de eo peccaloruin prac- scientia, quo et praedestinatio eorum ad tormenta ; cxcepto quod usilatius atque frequenlius in sacris leclionibus inveniatur praesciisse , quam praedesti- iiasse et peccata et noenas. Hinc ipse Augustinus , tculissimus qiiidem verilalis et inquisitor et asser- lor, loiilim nobis exempla loculionum in suis exem- plaribus relinquere procuravit, uti/nos accipere non pigeat in praedestinatione alque pracscientia divina

emHivn omnimodo intellcctum, quamvis non aequa-

luciflue absque calLgine refulget praesciens praede- stinatio, et praescientia pracdeslinans essentialiter; sane qnidem , quando de Deo nihil accidentaliter praedicalur. Quomodo ergo summa essentia in his, qnae nihil sunl, esse * credenda? Age jam! Si Dei praescientia Deus est, necessario ’ ct veritas. Hoc dixerim de pra<idestiiialione. Si et ipsa Deus, procii dubio veritas. « Veritas aulein , ut ait Augustinus, necesse est ut in aliquo sit, hoc esl , in vcris atque manentibusrebusei. Proindesipraescienlia et prae- destinalio vcrilas sunl : verilas aulem verorum esl veritas, quae ideo vera sunt, quia ab eo facla sunl : praescientia igitur et praedestinalio non sunt nisi corum, quae a veritate facta sunl. Si peccalorum.

liter omnimodo eao inveniamus in Scripturis usi- ut opinor, non cst verilas, qnoiiiodo potesl eorum

talas.

IV. Acper hoc saluberrimo verissimoque sensa 9e bemiissentire, qiiod ipse lanquam nosadmonensait : i Omnis praedestinatio praesciLnlia, sed non omnis praescieiitia praedestinalio ^ i. Ac si aperte diceret, qiianquam praescienlia non transcendat fiiies prae-

esse praescientia vel praedestinatio? Ilem si ne- cessario in veris rebus est veritas, in eis igitiir sunt praestientia et praedestinatio. Si omne , quod natu- raliter esl, ex vwU;9te esse necesse est; quidquid vero secundum naturam nftn sit, quis dubitarit ex veritate non esse : peccalum conVra nuluram esi .

VARIAE LECTIONES.

’ Cod. pasim, sic saepe. » Sic cod. (pq), M. priusquam. ^ Sic M., cod. consulet. * Sic cod., M. esl. • Sic cod., M. Deus esi, esi necessario.

« Matlb XXVI, .^0. d Angiislin. de Praedest. sanct. c. 10.

‘• Joan. XV, 14, 15. e Aui-uslin. de vera Helig. c. 36.

’ Maltb. XXIII, y.

JOANMS SCOTI

m

non igilur ex verilalc, ac pcr hoc nec ex ejus prae-.A Vlll. Hoc esl considerandum, ulruni omnia, qnae

scieolia , nec praeileslinalione. Culligamns brevilcr de peccaiis. Si veriias verorum est, vera auiem plane non nisi quae sunt , praescientia el prae- destinalio divina procul dubio vcritas verorum. Igilur peccala quis ambigat falsa esse, nisi qui ambigil, a veritate noii esse. Conficitur eorum neque praeseien- tiain, neque praedestinalionem fieri posse.

VI. De peccato conclusum. Videamns de pocna, vel suppHcio interiluve, vel qualicunque niodo vo- cari possit universilas miseriae, quae jusie sequilnr peccalum. Praediiimus siquidem, auctoritale pairis Angustini utentes, divinae praedestinationis cle- menlia nullum praeparari ad tormenta, quumquam, ut saepe jam repetilum, ea dicaiur praedestinare

de peccalo diximus, de poena simililer ejus dicere debeainus. Diximus aulem, onmia peccala non esse a Deo, recte videlicet, quia non secundum naturam, sed conlra eara sunt. Audiamus Aposlolum : Aculeui aulem moriis peccafum «. Si ergo ex peccati vulnere mors necessario evenil, ex peccato plane eril mors,- quae prorecto poena peccaii est. Ac per hoc, unde peccalnm, inde mors. Mortem sequilur miseria. Unde igilur mors, inde miseria, quae est poena , ve( supplicium. Proinde malorum omnium quaedam quasi inseparabilis catena connexaesl. Ex liberi siquidcm arbiirii perverso culpabilique motu, deserentis vide- licet summum bonura, hocest, Deumsuura,quo frui possel, faclum est peccatura inobedienlis su<

impios ad ipsa. Ubi ‘, nt docuimus, aut per simi- B perbiae. Peccatumsubindesubsecuta esl mors,mor-

Uuidinem praedestinatio pro praescientia ponitur ,

aut per iliiiin tropuni, qui dicitur vTtoc^avq, quem

possuraus nominare subaliernationem; congrue qui-

dem, quoniam non eodein ordiiie verba proferunlnr,

quo dt sensiis. Cujusexempluin poeia posuit : < dare

classibus * auslros > , quod e diverso accipilur, dare

classes auslris. Non ab re igilur i>er hunc Iropum

possenl auihores dicere, praedestinalos esse impios

ad loeuam, ac si dixissent poenaui impiis praedesti-

oatain. Possent , inquam , si ralio sinerel proprie

pronunttarl, poenam iinpiis esse praedestinataiu. Si

auteiD eodem loquendi genere, ut sequentia monstra-

buot, dicunlur impii praedeslinaii ad supplicia , quo

etiam snpplicia praedestinata impiis , relinquitur

tem poenarum miseria, de quibus omnibus quis nos liberare pole ? Gratia Dei per Jesum Christum^. lila pro ccrto ab illo non sunt, qui nos ab eis liberat. Si enim ab illo essenl, nullo dubiianle non mala, sed bona essent. Atqui * mala sunt. Ab ipso igiiur fleri non possunt. Aut cui non facile paleal , ab una origine nasci non posse invicera sibi adversanlia ? Profeclo quidera unde bonura sit , inde malum non erit ; unde humilitas, non inde superbia ; ex fonie justiliae nunquam manatiniquiias; ex vilae principio nunquam procedit mors; beaiitudo non est causa raiseriae ; postremo summa csscntia nulio modo eflicit, quae non sunt:peccatura,mors, poena, jusii- liae, vilae, bealiludinis defeclus sunt: ab eo igiiur.

unus ille saepe praefatus modus, qui dicitur eniliy- ^ qui est, non sunt; ac per hoc, si ab eo non suiii.

quis audeal dicere, in eis aliquid esse ?

IX. Peraclum, ni fallor, el pcccata, et poenas, ncc a Deo fieri nec ab eo praesciri, vel praedeslinari ^. Delicta enim quis intelligil^l Sed sicut dicimus, iios praescire tenebras post .solis occasum esse fniuras , et silenlium post acclamalionem, et dolorem post sanilatis abscessum^,et lristitiam,postquam trans- ierit gaudium , et laborein pereunle qniele, stulli- tiam perdita snpientia, ceieraque id genus, quae orauia, ut ail Augustinus, < nesciendo sciunlur •, iquorum inscitia eorum est scientia i >. Sic nimirum saiicta aucloritas Deiim asserit vel praesciisse, vei praedestinassepeccaia,veIpoenas,quaenecpraesciri, rfere.» Arundinem ventis agitatam «? Item proditori ^ necpraedestinari possunt. Nonenimindeftnitionibus suo : Amice, ad quid vemsii ^, el celcra, quae ei, ut formarura sciri, sed in defectibus earum nesciri no- |>raediximus,quasi Apostolicae gratiae consorti dicta scuntur. Quid enim? Nunquid aliud significat nihil , sunl. Exemplo’ haee sufficiunl. Redeamusadpropo- nisi nptionem cogitanlis defeciiim essenliae. Qiiid (Uum. significant tenebrae, vel silenlium , iiisi notionein

VARIAE LECTIONES.

• Ufrt ore. M. • Cod. f/fl*i6ii«, sic semper. ‘Cod. entfmemo. * Sic M., cod. apcrfe. ■Cod. jn». *Cod. muUotiens. *■ Sic cod. * Sic M., cud. aut qui. * Cod. abscesutn.

• II. Cor. Xn, 13. «Falsissimuinidquidem. Nam poccala praosciim- 1» I Cor. 1, 19. tiir, sed non praedeslinantnr, poenae vero et prai-s-

cinntur, et juslissimo Dei judiciopeccatori pracpu- rantur. b Psal. XVIII, 13.

mema *, quoniam iila mentis conceptio a conlraiie semper assuinitur.

VII. Hinc apte^ a Grammaticis, ut praediximus, vocatiir xaTovTty/safftf . Cujusexeinplum in seculari- bns iitleris Parcae, quod nulli parcant, item luciis, quod non luceat, el bujusmodi, quae Graramaiici in singuiis ponunl verbis. In dietionibus vero rlieto- rum Marcus Tultius pro Ligario : < Novum crimen , Cai* Caesarilln divinis quoque apicibus multoiies* haec species luee darior arridet. Apostohis : Donaie mihi hanc injuriam*, et quod supra posuimus : Per- dam sapientiam sapientum, et prudentiam prudenlum reprobabo ^. Et Dominus in Evangeiio de Joanne Baptista Judaeis ait : Dt quid existis in deserium vi’

• Maiih. XI. 7.

d Malth. XXVI, 50.

• ICor.XV, 52.

« Rom. VII, 45.

» Auguslin. de Civit. Dei, XII, 7.

41S

cogitanlis, derectum esseixiae? Qiiid significani le- A diximus, uon habereot in sua memoria, si iion ali-

nebrae vel silentium , nisi nolionem cogilantis ‘, vel lucem, vel vocem decsse? Cum dico, sole super 4erras rutilunte scio lciiebras esse sub lerris, non nliud signiQcarevoio,iiisi luccm superterrasadessc*, sub lerris vero abesse. Quidquid borum dixeroin a«i- iuomeo, de sole imagiuatur notio. Sive enim sol sit praesens, sive absens, semper erit ejus iroaginalio praesensinmemoria; quaequidera solepraesenleno- inen liicis, absenletenebrarum recipit. Hoc dico, notio praesenlis lux uominalur, notio absentis tenebrae. X. Haec ergo et bujusmodi signa non nisi rerum, quae stint’, nolionem absenliae aut defectus oslen- dunt. Pruinde qui dolet, quid scit, uisi abesse sa- iiitalein ? Doleiulo igilur non ipsum dolorem, sed ip-

qua gus scieniia fleret in sua nalura. Sicut auiem nullus extra se veritaiis babet noiionem, iia et ejus scientiam.* Veritas est felicitas. NuHus ergo extra naluram suam felicitalis et notionem et ecientiam babilurus sit. In miserorum iiaque natura crit veri- tas. Eril igitur felicitas. Asl quomodo illa natura niisera erit, cui felicitas iuerit, quae esl veritas? Quid? Si nulla nalura fueril punila, nunquid eril mi- sera? Non video. Qua enim causa aliqua natura erit misera , nisi fueril punila? Ilaque -si nulla natura puniri potest, nulla nalura misera erit. Quis auteni non credideril, oninem naturam aut Deum esse, aut ao eo factam ? Naturam creatrieem miseriae esse capaccm, demenlissimum est suspicari. Crealrix au-

sam sanilalem novit, quam profeclo non nosset, si B lera natura quali jiistilia punitura sit naturas, quas

de illa notionem quandam non haberet. Recordalio quippe sanitatis in sensibus remanet, ipsa vero in illa substanlia , quam Deus creavii , residet. Non enim Creator punil, quaefecil«,nec ab eis naturalia niunera lollit. Nain si in ipsa natura dolenlis quo- dammodo sanilas non inessot, eam penitus ignora- ret, neque ab ejus occuUa scientia memoria palien- lis ipsius absenliam ^* forraaretur, neque amore pra.sentiae ejus lorqueretur. NuIIa siquidem rationa- lis natura est, quae non velit fugere miseriam , et perveiiire ad beatiludinem, aut guslata beatiludine velil recedere miseraque ’ esse.

CAPITULUM XVI. De eo quod nulla natura naturam punit , et nihil

ipsa creavil, non invenio. NuUa debinc nalura pu- melur, non punila tion er*\t«i«.T%.

/11. Sed si qiiis forte huic rationi concedere nolue- rlt, auctorilatem patris Augiistini, ut opinor, non refutabit, qui iu undecimo Exemeron libro his ver- Lis pronuntiare non dubilat : < Cuilibet occurril, et ventm est alque manifestum, jusliliac ipsi esse con- irarium , ut nullo praecedenle merito hoc ipsum in quoquo « Deus damnet, quod in eo ipse creaverit, terlaque el evidens damnalio diaboli et angelorum ejus ex Evangelio recitetur, ubi se dicturum Domi- inis pronunliavit ’ eis, qui a sioistris sunt : Jte in i^jnem aeternum,qui praeparalu$ esl diabolo et angelit ejus d. Nullo modo in eo naturam, quam Deus creavit.

aliud esse poenas peccatorum, nisi peccala eorum *>. Q seA malam propriam voluntaiem poena ignis aeter-

!. In magno itaque aeterni ignis ardore nihil aliud sitpoenalis iniseria, quam bealae felicitalis absen- l!a«. In qna lamen nullus erit, qui non habeal insi- tam sibi naluraliter absenlis bealitudinis notionem ejiisque desiderium , ul eo maxime lorqueatur, quo ardcnter appetat, quod juslum Dei judicium com- prebendere non sinat. Qui proculdubio appetilus in misero non essel, si penilus, quod appeiit, non ha- beret. Occullissimo ilaque Terissiinoque raodo in piofundissinia suppliciorum miseria damnali babe- buiil felicitatem , et non habebunt eam. Habebunl quidein quandam nolionem ad ejus memoriam, vul- tum vero ejus in fruclum conleniplalionis non babe- bunl. Qiiam profeclo felicitalis nolionem niiseri, ut

ni pleclendam esse credendum est ; nec ejus natu- rani esse significatara , quod dietum esl : Hoc eU inilium figmenli Domini, quod fecil, ut illudatur ab angetis ejus e, sed vel corpus aereum, quod lali vo- J.untati congruenter aptavit, velipsam ordinalioncm, iii qua eum fecit eliam noleniera nlilera boiiis , vel qiiod praesciens eum propria volunlate malum fulu- rum, fecil eum lamen, non abstinens bunitatem suam in praebenda vila atque «iubstauiia , futurae etiam noxiae volunlaii simul praevidens, quanto de illo bona esset” sua mirabili bonilate ac polesiate fa- cturus ». f Si ergo angdica-naiura in diaboJo jusle non sinitur piniiri, quid mirum, si humanam sub- staniiam in hominibus etiam impiissimls eadem di-

VARIAE LECTIONES.

« defectiim essenliae — cogitantis om. M, in codice infra ad niarg. aascr. ead. man. * Sic cod., M esse.

• Sic cod., M. sicu!. ’ Sic cod., M. absentia. * Sic M, cod. miserumque. • Sic cod., al. in quoquam. ’ Sic cod., al. praenuntiavit. * Sic cod., M quanta de illo bona esse.

NOIAE.

« Prudenlius : Niliil aliud Deum punire , id est , naiuras a creatis naturis. Ad aliud vero enunliatum : poenis addicere , nisi quod fecit , sed merito peccati , ^. < Nihil aliud esse poenas peccatoriim hisi poenas eo- quodipse non fecil. Non enim, \nqail, in beato Job pec- " rom », Prudenlius bene aiiiinadverlit : Multa esie

catum aliqiiod pnniebatur, sed tantum caro,quam Deus fccit. Et quod omnibus nuijus est, in Domino nostro Jesu Christo niliil aliud punitum est , nisi quod ipse fncerat, id est, caro ejus.

)» Piudeniius observ^ti : NuUam naturam nisi ab alia naiura puniri , r’ideHcct creatam natnram a crealrice nalura, vt ipse, qui factor est naturarum, cyeatitrarum, ipse sitjudex, ipse punilor, vel creatas

Patrol. CXXll.

genera sttppliciorum, vel praesentium vel futurorum, jus:issimi judicis praeter peccata.

c Pnideulius : Et hanc esse poenam, el ignis urdO’ rem nimium, et vermium consttmplioHem.

d Mallh. XXV, il.

e Psalm. CV, 26.

’ Auguslin. deGenes. II, 21, 22.

419 JOANNIS

vina juslilia proliibent tonnieri •? Non enim jnsie A piiiiilur, nisi quod tidniquere conviucilur. Nulliiis lioininis invenitur iniqiiilas, nisi suac propride volun- lalis ciilpabilis perveisilas. Quac vcrissime nalura non est , quia « ex Deo omnium creatore in nuila substanlia " esl creata. Jusie igilur punila” iniscra. Uiiic Augustiiius : < Nimis impius et indoctus est , qui vilium naliirae non discernit ab auclore naturae, i\ quo prorsus alienum est, quidquid in unoquoqiie damnandum est. Creat enim bomines, ul sinl bo- niines, nec nuilliplicandis gciierationum succcssio- nibus opificium suiim subtrabil.sccundiim consilium bonae volunlatis stiae reparalurus in muUis, quod ipse fecil, punilurus in multis , quod ipse non fccil ^ ».

III. Cum itaque omnium bominum universam na- " tiirain in pritno homine Deus condideril, c adiiuc enim, ut ail Aiiguslinus, ille unus omncs fnil <= >, quod in ipso naluraliter crcalnm cst, niiUomodo potuil naturalem lcgem Crealoris iransire. Non igi- lur in illo pcccavit, quod in illo Deus creavit : in quo tamcn omnes peccaverunl ^, ac per hoc in ipso omnes moriuntur, et consequenler oinnes puniun- lur. Proinde reclissime* creditur, quemadinodoin in illo Deus generalem bumani generis creare vo- luit eubstantiam, ila cl omnium hominum propriam subsliluit voluntalem. Si eniin in uno communis omniuin, el coiporalis, et spirilualis naturae buma- nac pleniludo sil constitula, nccessario ci inerat sin- guloruin voluntaspropria. Non itaque in eo peccavit iiaturae generalilas, sed uniusciijusque individiia C volunlas*. ^ Siquidein si ea nalura delinqueret, cum iina sit, lota profctlo periret ^ f Sed iion periit, quando nicdicamenlum vulncris, boc esl substan- tia Rcdemploris, in ea remansitincorriiplum, prae- ter quod omnes peccavcrunt simul in uno bominc. Non enim .ille pcccavit in oinnibiis, sed onines in illo’. Sicut enim ille habebatpropriam voluntatem.

sc.ori m

iia et proprium pcccatnm ; et quemadmodum in illo unusqiiis(|ue volunlatis siiae individiium possederat iiiimcruin, iia iii illo per sc ipsum singubis qnisque potiiit propriuin commilterc delictum. In nullo quippc vindicatur jusle alterius peccatum. Pioindc in nullo iialura puiiitur, quia ex Deo csl, et non pcccal. Motus autcm voluntarius, libidinose utens naturac bono, merilo piinilur*, quia nalurae legem Iransgredilur, quam procul dubio non transgrede- retiir, si siibstantialiler a Deo crearelur.

IV. Hinc apcrte tolligitur, in inipiis supplicia non peipeli qiiod Deus fecit, sed quod superbia viliose invenit. Libido siquidem perversae voluntalis criicia- tur, duin ea, quac male aut imiignc appeiii, baberc noii siiiitur : hoc enim nomine, videlicet libidinis, gcncralilas omnium vilioruin comprebendilur. Quod si nuUain naturam puiiiri ralio siiasit, necessario nul- lam nalurain punire suadebil •. Neque enim crea- trix, neqiiecreala punit crcalam, quianulla substaii- lia allerius subslanliaecontraria essepotcst. Alioquin injuslissime puniretur aliqiia natura, ciijus malura meriium noii praecederel tormentum. Qiiod aperte Augustinusin suapraedicta sententiavoluit declarare dicens : «Justiline ipsiesse conlrarium, ulnullo prac- ccdente mcrito boc ipsiiin in quoque Deus damnet, quod in co ipse creavil ‘• i. Quae ratio hincmaxime proLalur, quod nulliiis peccati auctoritas, nisi mcn- (losissime impiissimeque, ad Deum refertur “. At si pcccalum ex nalura, natura aulem ex Deo, piofeclo peccaluin exDeo esse seiiuereiur. Quod absil nos cre- dere, aut (alsissiniuin illiim paralogismum accipcre, qui sic falso colligitiir : Omnis nalura cx Deo esl**; oiniie autem peccalum ex nalura; ex Deo est igitur omiK! peccatum. Quod si boc absuniissimum est coiicedere, relinqiiiiur verissimus ille atque piissi- mus syllogismus, el carilalis et catbolicae fidei plcnissimiis , qui sic propoiiilur : Omne boniim aul Deus est, aul ex Deo faclum est; omiie qiiod ex Dco

variap: lectiones.

» Corr., cod.guJ,M. quae. * Sic cod., M. nulia substantiam. * Sic coii., M. s»t. * Sic M, cod. rectissimo, • Ad niarg. alia niaii. forlc scc. xiii scripsil : Dicil in prinio liomine non generaliler omnes liomines, setl singiilos peccasse, quod est rcpngnans. " Eadem alia man. ad marg. adscr. Dicit, naluram Adae non deliqnisse. ’ Ead. alia nian.ad inarg. adscr. ISaturalindocel esse peccata. * Ead. al. ni. ad iiiarg. adscr. molum menns volunta- rium dicil ad Deo non ….cari. ’ E;id. al. m. ad marg. adscr. Kuluriim dial nec puniri nec pnnire, non est ergopassibilis. ‘• Ead. al. m. ad niaig. adscr. Testimoniumy quod iissumit, perverse inlellexil. " Ead. al. in. adinarg. adscr. l\ec paganus hoc dicit. ‘* Ead. al. lu. ad marg. adscr. Non ex Deo, sed a Deo tialura. iSon item purs Dei est, sed opus.

a .\iigiislin. /. /.

1» Aiigusliii. Depeccat. merilis III, 7.

‘•■ Roin. V, '2.

‘1 Priidcnlius : Puniri in dinbolo et impiis homini- bus naturam deprnvalam et vilintam propria volun- tnie. Ad ea vero, qiiae seqiiiiniur : » Non peccasse naliiram sed voluntalcin «, Pnidenlius rcspondct : jNuturam peccasse quidem,sed non fuisse vitium natu- rne.sicul a Deo bono condita esl,sed sicul per propnam voluntatem corrupta est ; ipsum tamen peccatum non iolummodo voluntate, sed ejus naturue, depulandum, cvjus voluntas sit, ideoque naturnm peccatricem jure punitam. Nalura quippe, id est antma, suasionem

J) serpenlis admisil, et eadem per naturam, id e:.t, cor- pus suum ligui inltibili pomum comedit.

« Pruieiiliiis : Peccusse in eo naturae geuernlita- lcm, quam mnssiim itainnalionis Scripturae vocitent , ideoque lolntn u justo judice damnitlam, non solnin voluntatem, nec rcparari posse penilus, nisi per mc- diatoris humilitatcm.

f Ad liacc Prudentius respondet, tolain naturam deliqiiisse, pcriiidcque tolain quodammodo pcrisse. Ac pcr boc liberalore eam iiidigcre. Noii ciiiin in parvuiis voliiiilas peccali, quaeiiulla est, sed natura damnalac origiiiis punitur.

421 LIDER DE PUAESDESTINATIONE. l!i

facliini est, luillum viliiiiu boni cfilcil; oinne igilur A lalib in aiiiiam, el suffocalio, quam mersus paliiur.

t)onum nulliiin viiium boni clTicere pole ; el re- ilexim : nuliuni igiiur viiiiim boni ex bono esl. Omne poccaiuni, quia malum esl, viliuin boni esi : oiniic vilium boni ex bono non esl : onine peccalum, qiiia malum est, ex bono^esse non poiesl. Oinnis crealura raiionis parliceps magnum bonum esl:ex nullo bono nialiim a : ex nuila igilur crealura raiionis parlicipc pcccalum cst ‘.

V. Hinc ipsa Verilas ail : Bonus homo de bono the- sauro cordis sui profcrl bona, nialus homo de malo ihesauro cordis sui profert mala ^. Ac si dicercl : oiniie bonum, quod ex cogilalione sua bonus liomo profert, ex bono ihesauio donalur, id esl ex eo, in quosnnlomnes thesauri sapientiae et scienliaeabscon-

Stilus ferreus alia parlc, qua scribamus, alia, qua deleamus, a fabro facius esl, ei in suo gcnere pul- clier.eladusumnoslriim accommodaliis : al si quis- piam caparle scriberc, qua dclelur, el ea velil de- lere, qua scribilur, iiullo modo slilnmmalum feccrit,’ eum ipsum factum jiire viiuperelur. Qiiod si corri- gal, ubi eritmaliim? Si quis repenle mcridianum soleni inlueatiir, repercussioculi turhabunlur. Niim* iileo aiilsol malum eril, autooili? NuIIo modo, sunl eniin siibstantiae. Sed maliim est inordinatus aspe- ctns, el ipsa, quae consequitur, perturbalio, quod nialum non erit, cum oculi fuerint recreati, ct liicem suam congriicnter aspexerint e i. El paulo ante in eodcm : i Si quaeritur, quis instituerit corpus, ille

</Mc. Oimicmalum, quod coi^ilalioric sua mah maliis " qnaeratur, qui est omnium speciosissimus : omnis

Loiiio profert, ex malo ihesauro est, ex superbia sciiicet, quae est initiumomnis peccati ^. De quo the- sauro maliliae Angustinus in libio de vera Religioiic loquens ait : i Est aulem vitiuin primum animaera- tioiialis voluntas ea faciendi, quae vct;it sumiiia el iniiina verilas. Ila homo de paradiso in hoc secii- lum expulsus est, id est, ah aeieiiiis ad lemporalia, a copiosis ad egena, a firmitate ad inlirma. Non ergo a hono sulrslanliali ad malura subslanliale, quia r.uUa substantia malum cst, sed a bono aelcrno ad Lonum temporale, a hono spiriluali ad boiiiim car- nale, a bono intelligihili ad boiiuin sensii)ile, a hone summo ad honum infimiim. Esl igitur quoddum bo- nuin, qiiod si diligat * aniina rationalis, peccal, quia infra illam or.iinatum esl. Quare ipsum peccatum inaliim cst, non ea substanlia, quae peccando dili- gitur. Non ergo arbor illa maium ’ est, qiiae in me- <lio paradiso * plantata [esse] • scribilur, sed di- Tiiii praecepti lraiisgressio,qiiae cum consequentem iiabetjuslDm «lanmationein, conlingit cx illa arbore, quae contra veliluni lacta esl, diguoscentia ° boiii el niali, quia cuni suo pcccaio anima fueril iinplicala, luendo poenas discit, quid iiitersil inlerpraecepluin, qiiod cuslodire noluit, ctpeccatum, quod fecit; atqiie hoc modo maliim, quo.i cavendo non didicil, discit senliendo, et bonum, qiiod non oblemperando miniis diligehat, ardenliiis diligil coniparando. Vitiuin ergo animae esl, qiiod fecit, et diiTicuItas ex vitio poena est, quam palitur “^ . El hoc est tolura maliim. Fa-

enim species ab illo est. Quis est autem hic, nisi unus Deus, una verilas, una salus oinniufli, et prima atque summa cssentia, ex qua cst omne, quidqnid esl, in quanlum est, quia, in quanlum est, qnidquid cst, honum cst. Et ideo ex Deo non estmors; non enim Deus mortem fecit, nec taelatur in perditione vi- torum ^, quoniain summa cssentia facit esse omne, quod est, nnde et cssentia didlur. Mors autem non essecogit, quidquid moritur, [in qnanlum moritur’]. Nam si ea, quae moriuntur, penitus morerentur, ail nihihim shoe diibio pervenirent. Sed tanlum moriun- tur, quantumminus esseniiae participant. Quod brc- vius ita dici potcst: lanlomagis *” moriuntur, quanto minus sunt. Corpus aulem minus esl, quara vita quaelibet, quoniain, quantulumcunque manet in spe- cie, per vitam manet, sive qua unnmquodque ani- mal,sive q«a universa natura mundi administratur. Corpus ergo niagis subjacet morli, et ideo viciniiis est nihilo. Qiiapropler vita, quae fiuctu corporis de- leclala negligit *’ Deura, inclioalur ad niliilum, et ista est ncquitia. Hoc facto autem »’ vita carnalis et lerrena cllicitur, et ob hoc etiam caro et tcrra no- minalur, et quamdiu ita est, rcgnum Dei non possi- debil s, el eripilur ei, qiiod aniat. Id enim amal, quod et minus est, quam vila, (juia corpus est, ct propter ipsnm peccalum,quo amatur, fit corrupli- bile, utlluendo deseral amalorem suura, quia et ille hocamando deseruit Deum. Praecepta enira ejus ne-

U gligit >’ diccnlis

Hoc mandiica, el hoc noli. Trahi-

cere aiilein et pali non subslantia est. Quapropter tur ergo ad poenas, quia diligcndo inferiora in ege-

substantia non esl nialum. Sic eniin nec aqna ma- siate ^’* voluplatum suarum, et in doloribus apud in-

lum est, nec animal, quod vivit iii aere; nam isiae ferosordinatur. Quid estenim dolor, qui dicilur cor-

subslantiae siinl : sed malum estvolunlaria piaccipi- poris, nisi coriuplio repentina salutis ejus rei, quam

VARIAE LECTIONES.

» Ead. al. m. ad marg. adscr. Peccntuvi a creatura non esse. * al. diligit. ’ al. mala. * al. paradisi.

• e«5£ oin.cod.,add. M. " Coi. dinoscentia, sic iibiqiie. ‘^ Ead. al. m. ad maig. adscr. vitium animae confite- lur,f]uodantenegavit. * Siccod., M. »io«. ^i;j(7Uflrt<umnion/«rom.cod.,add. M. ’ Conj. , coJ.elM. niinu», ^Coii.ne(ilegit. «» Siccod., M. Uocaulem pnclo. ‘^ Cod. neglegit, .M. neglexit. > Cod. aegesiatf.

" ?iul’um malum nisi ea bono. Prld. MIallh.XII.53 < Colos^^. II, r». J tciii. X, Ij.

« Augiislin. de veru liclig. c. 20. f Sap. I, 11. «ICor. XV,80

425 JOANNIS SCOTl 4*4

nale ulendo anima corniptionibus noxiavil? Quid A de quo honilnem cJivina non absolvrt clementia, in

:,nleni ’ dolor, qui dicilur aninii, nisi careremula- Ulibus rebus, quibus fruebalur, ant frui se posse spcrahal?Hoc * esl loium,quod dicilnrmalum, idest peccalum et poena peccali i «. Quocirca divina aequilas non punit, quod sua bonitas creare voluil.

VI. Procnl dubio igil\ir lenendum, nullam nalu- ram ab alia nalura puniri, ac per hoc nullam poe- iiam a Dco esse factani, subindeque nec ab eo prae- sciiam,necpraedesiinalam * ; quamvissaepe dicatur et fecisf e, el praescisse, vel praedeslinasse. Ad exer- ciliun) quippe nosirae intelligenliae Dcus procuravit, et in Scripturis suis, et in iractaloribus ejus, ut au- dientes laies locutionum modos evigilaret nostra in- tenlio ad inlelligendum, quid ^ in eis myslicunt lalcal,

pracsentis tcmporis studio libidinose forinsecus nu- serum pcccantem in coque perseverantem delecla- lur ’ , intrinsecus vcro se ipsum punit. In fuluro autem, cum pienitudo impietatis peracta fuerit, om- nia illa, quae hic fuerant, delectamenta peccali com- mittendi illic vertenlur in inslrumenta peccati cru- ciandi. Peccatum ilaque omnino peccato et hic occulle incipilur puniri, ei iliic aperte perficielur torqueri ; Iiic inilium dolornm, illic finis supplicio- rum ; hic falsa laelilia de voluntaria libidine, illic vera iristitia de necessaria passione. Merilo quippe pcrniciQsa Iiic dulcedo libidinis illic vertetur in ama- ritudinem uliionis, ut, quia hic donum divinae largi- tatis, hocest, liberum voluntatis arbitrium, quod est

non qnid verborum simplex superlicies ostendal. 6 naturalis intclligeiitiae munus *, id est mentis acies.

Quae cum ila sint, merilo quaeritur, qiiid punitur in miscris snppliciorum crucialibus pleclendis, et quid pnnit. Cui inquisitioni beatus paler Augustinus rc- spondcat, qui in e.xposiiione psalmi seplimi • sic ait : < Iiilelligamus, unicuique homini supplicium (ieri de peccalo suo, et ejiis iniquitatem iii poenam ronverii, nec puteraus, illam tranquillitatem et iiief- fabile lumen Dei de seproferre, unde peccala puiiian- tur, sed ipsa peccaia sic ordinare, ut, quae fuerunl delcclamenta homini peccanli , sint iiistrumenta Domino puniehti i *>, pulchre quidem atque praecla- re (lefiniens, non esse alia inslrumenta torqiiendae impieiatis, praeler illam ipsam impielaiem. Omne si- quidem peccalum, quod in hac vila inchoatur ab

quam condiior omnibus generaliler donavit ad se quaerendum, diligendum, fruendum, in usus turpitn- dinis inulare superbiendo neqnissime vohierat, illic, ne omnino verilatis honesiale fruatur, juslitia ** per- dat, el eo carcere iniquiiatis proprlae, in qiio hic se ipsum incluserat, lenebras acternae ignoranliae inex- iricabiliter poenaliterque nonevitet.

VIII. Hinc Augustinus in libro de vera Religione : I Qui ergo > , inquii, 4 mnle uluntur tanio mentis bono, ul exlra eam visibilia magis appctant, quibus ad conspicienda et diligenda intelligibilia commemorari debuerunt, dabuntur eis exteriores lenebrae, haru- quippe inilium est cariiis prudentia et sensuum coi porcorum imbecillilas »*, el qui certaminibus de»

lioniine deleclabililer, perficitur in futuro poenali- C lectantur, alienabuntur a pace, et summis difficul-

ler *, nisi ab eo graiia divinaper Jesum Christum Doniinura el salvatorem mundi liberaveril, prius- quam de hoc seculo transealur. Nullum autem pcc- catunicsl, quodnon peccantem puiiiat. In omni eiiini pcccatore simulincipiunt oriri et peccalum, el poena ejus, quia nullura peccatum est, quod non se ipsum puniat, occulte tamen in hac ^ita, apcrte vero in allera, quae est fulura.

VU. Quod manifestissimc probatur virtulis argii- nienlo. Omnis quippe virtus necesse est in hac vila iiicipi, ct in fuluro perpetrarl, iia ut, si veia sit, si- iiml cum ea bealitudo sua inilium sortialur occulte, aperle vero laborein propter adversanlia sibi, eam- qiie pcnilus auferre volonlia. El lioc in hujus vitae

latibns implicabuntur. Inilium enim summae difli- cultatis est bellum aique contentio, et hoc significare arbilror, qiiod liganlur eis manus et pedes «, id est, facililas omnis aufcrtur operandi, et qui sitire et esurire Volunt, ct in libidinem ardescere et defaii- gari, ut libenler edant, et bibaiil, et concumbant, et donniant, amant indigentiam, quod csl inilium sum- morum dolorum. Perficietur ergo in eis quod amant, ut ibi eis sit ploratus el slridor deniium^. Plures enim sunt, qui hacc omnia initia simul diliguiit, ct quorum vila est spectare, conlendere, manducarc, bibcre, concumbere, dormire, et in cogitaiione siia niliil aliud, quani phantasmata,quae de tali vita col- ligunt, amplexari , et ex eorum fallacia superslitio-

spatio fieri semper inevitabile est. In ea vero vita, D nis vel impietatis regulas figere ♦•, quibus decipiun- in qua omiiis pietas perficitur, consumpto omni la- lur, et quibus inhaerent, eiiamsi ab illecebris cariiis borcdcfeiidcndae virtiitis, ipsa sibimetipsi eritpaxel conenlur [abstinere] “, quia non bene utuntiir t;i- bealitudo ‘. Sic jgilur e contrario omiie peccatuin, lento sibi conimisso, idest, roentisacie, quavidenlur

VARIAE LECTIONES,

» Siccod., al. corrnplioni fecil obnoxiam. Quid est autem. * Sic cod., al. speraverat. Ut Ivoc. . Illa al. ni. ad marg. adscr. iSuliam poeuam a Deo pracscilam nec praedesiinatam. “ Sic cod., M. quod. * Cod. VII. * Illa al. m. ad marg. adscr. Quod in hacvila inchoatur peccalum, in futuro perficietur. ’ Ead. al. m. ad niarg. adscr. bealiludinem hominis viriutes dicil ense. * cod. dileclalur, M. deleclat. * Illa al. m. ad marg. aAm-. doninn graliae naluralem dicil inlelligenliam. ‘” S\cM., cod.jusliliae. »» Cod. imbicililas. " Sic cod., al. fingere. ‘^ ubsliuere om. cod., aild. M

° Aiigusliii. ibid. c ^l- ‘-• ^ Aug. in psal. VI v.l» i’i:iciii.

0 Mallh.XXII. \Z. d Mallb. XIII, 50.

»3iiies, qui docll, aul uibaiii, aul faceii noininanlur, A excellere; seii habent eam rnsudario obligntain^ », aul m terra obrutam i>, jd esl, delicalis ei superfluis rebus, aut lerrenis cupidilalibus involuluni e( op- pressain. Liqabnnlur ergo his manus et pedes, el millentur in tenebras exleriores, ibi erit ploratus ei stridor deniinm”, iion qiiia ipsa «lilexenint, quis eniin haec diligal, sed quia illa , qiiae diiexerunt, initia islorutn sunt, el neccssario dilectores* suos ad i!>la perducunl. Qui enim niagis amant ’ ire, qiiam redire, aiit pervenire, in longinqiia * niit- lendi suni, quoniam caro sunl, et spirilus ambulans, et non revertens ‘^ ».

IX. Cui consentit sanclissimus veracissimusque f .^pa Gregorius iii xi libro in Job, exponens, quod

CAPITULUM XVIL

Cur Deus dicitur praedeslinasse poenas, cum ea$ no« faciat, nec praedestinel.

L Proinde ratione alqiie auctoritale conflcitur, flrmissime tenendum , Deuin prorsus suppiiciorum , quibns siiperba impielas aetcrno lorqucbitur oru- cialu, nulloiiiodo csse auclorem, nullomodo eoruiu esse factorem, nullomodo praedestinatorem. Ea la- men ralione auctor cornm esse dicitur, et lactor, et praedestinalor, qua verlssime credilur lotius univer- siiatis, in qua sunt, fuclor et ordinator. Ita eniin universae creaturae suae, antequam ipsam crearet, slatum pulchritudinis praedestinavit esse ftiturum, ut malorum turpitudo, quam non praedeslinavit, qiiia non eam facturus essct, in universo turpis non

Bcriplum est : Si incluserit hominem, nullus est, qui B esset, malitia nocenlium non noceret, error erran-

aperiat ^, < quia omnis homo per id, qiiod inale agit, qiiid sibi aliud, quam conscienliae suae carcerem facit, ut htinc aiiimae ’ reatus premat, etiam si neino exterius accusal “. Qiii cum judicanle Deo in inalitiae suae caecitale relinquitur, quasi intra se- metipsum claudilur, ne evadendi locuin inveniat, qiiem invenire miniine merelur. Nani saepc nonnulli exire a pravis actibus cupiunt; sed quia eorundem actuiim poiidere premuntur, in malae consueludinis carcere incliisi, a semeiipsis exire non possunt. Et quidein ’ culpas proprias puiiire cupientes hoc, qiiod recte se agere aestimant , in gravioribus peccaiis * vcrtiint, Alque modo miserabili, ut qiiod exilum pu- lant, lioc inclusionem inveniant. Sic videlicet repro- b<is Judas, cum mortem sibi contra peccalum intu- (• lit, ad aeteinae inortis supplicia pervenit, et pejns de peccdto poeuituil, quam peccavit. Dicaiur ergo : Si incluseril hominem, nullus esl, qui aperiat, quia sicut nemo obsistit largilati vocanlis, ita nullus ob~ viat jiistitiae relinquenlis. Includere itaque dicilnr ’ , clausis. iion aperire. Unde et ad Mosen dicitiir de Pharaone ‘” : Etjo obdurabo cor ejus f. Obdiirare quippe per jiisliliam dicitur [Deus] ‘*, quando cor reprobum per gratiam non emollil. Recludit itaque hominem, quem in soorum operum tenebris relin- quit » . Idein in eodem : « Regum ilnnwe balteum dis- solvii t, quando in liis, qui bene regere sua membra videbantur, propler elationis culpam castitatis cin- gulum destruil. Quid vero in fune • accipitur nisi

tium non erraret, miseria torquendorum felicilaiem non turbarel electorum. INullias enim turpitudo vel malitia vel error seu miseria praedeslinalum aiiie secula naturalem ordinem dehonestare perimtlilur.

IL Cuin ergo audimus, praedestinavit Deus illos vel illos ad interitum, vel supplicium, vel poenas, seu cruciatum, seu quoquomodo vocarisolet miseria, qiia torquetur iniquitas a se ipsa, in se ipsa, per se ipsam , non aliud inlelligere jiibemur, quani ipsuiii aiiie lempora praesciisse >’ et praedeslinasse, quo Oidine universitalis futuri sunl illi , qiios occuUis- simo, justissimo tainen judicio ainariludinein pecca- toium suoruin sentire permisit ‘*, quia eos in dam- nabili origine reliquit, servala illa notissima diffe- rentia inter praescientiam et praedeslinationem, ut, cuin tanliim lale pateat praedesllnatio , quanlum praescientia,unum quippe atque idem, divinam pro- feclo substantiam, significantes, praedeslinalio ad ea tantum, quae in bono sunt, perlineal, praescienlia vero ad bona malaqiie. Qiiae lamen dilFerentia iioii est ex natura, sed ex usu locutionum.

lil. Quemadmodum enim dicitur de Deo , ubique est praesentia poiestatis, sed non ubique est gratia habitalioiiis, ita de eo dici possit , ubique praescien- tia, sed non ubique praedestinatione. Cum aperlis- siiiie veritas clamet de Dco, ubicunque Deus fiierit piaesentia, ibi profecto erit habitatione : similiier ubicunque fuerit praescientia, necessario erit prae- destinatione. Proinde quemadmodum praesenlia el

peccatum, siciit per Salomonem diciliir : Iniquiiales habilatio Dei non est, nisi in his, quae ab eo facta tnae capiunl impium, etfunibus peccatorum suorum sunt, ila ejus praescientia et praedeslinatio non nisi

eorum, quae ipse faclurus essel, credenda sunt. Ac per hoc quemadmodum praesenlia ejus ei habilatio

VARIAE LECTIONES.

constringilur ii.

» Sic cod., al. fod., al. animi. cud., al. Dei est

•* Sic M., cod. promisit.

ligatam. * Cod., deleclores. * Sic M., cod. ama/. “^ Sicco(., »i. tn oitgmqutora. ’ Sic ° Sic cod., al. accuset. ’ Sic cod., al. quidam. * Sic cod., al. in graviores culpas. ’ Sic " CoiJ. Faraone. " Deus om. cod., add. M. *” Sic cod., M. fine. " Cod. prescisse.

^DTAE.

• Luc. XIX, 20.

*> Matth. XXV, 18.

• Malth. XXH, 13. <■ Psal. LXXVn. Aitgnstiti. de vera ReUq. c. 5f.

• Job. XII, 14.

f Exod. IV, 1.

’ Greg. Moral. in Job. XI, 5

b Job. XII. 18.

’ Ibid. XI, 8.

42’

jOAriNis sroTT

m

iii liis, guae nec ab eo suiit, nec ea focit, e coiilrarlo A cieiitiuni oculos pulchiitudine sui pascat , nuHus

••sso dicunlur, cum iii eis non sint, ita praescienlia locus, quem praeciarissima hix ubique diffusa, atiri

cjuset praedeslinalio e conlrario proiiuiilianliir iu gemmaruniquc bon(»r a superficie resultans, eornm-

iWis, quae nec fecit, nec donavit, quia nihil siml ». que mirabiles colores traliens non profundat, nulla

Mon incongrue tamen aeslimantiir esse in liis, iiiiae in ea sedes, quae non sil regia, honoribus quietique

Tiiio crealurae orla snnl, cum non sohim ipsam crea- apla ; in taiita deiiide ac tam mirabili aede, ut dixi-

luram sapicnler ordiiiel, sed eiiain vitium ejus suas nius, paier ipse, auctor videlicet ejus et ordinalor

feges excedere non sinat. aliler in ea filios siios disponeret, aUler servos,

IV. Quod aulem lalebrae poenarum honiinnin, et aliler gratia perpeluae sanitalis miineratos, aliter

tcnebrosissimae conlriliones filiorum Adain, iii hac inopia malarum ciipidilalum, quas intemperaniia

tnorlali vita eliam bene volenles vivere non desi- iiuiil occulie punire, beatus Augiistinus ^ in libro Con- fcssionum suarum octavo, humanae niiseriae impc- iiim iii se ipso deplorans, aperte voluit ostendere : « Ego », iiiquit, « cum deliberabam, uljam servirem

suae libidinis traxerant. cruoialos, dentibiis striden- tes ‘, vermibiis scalcnles, divcrsis perennis trislitiae generibus laborantes : nunquid recte aestimaretur durissimus punilor, qui laudarelur jiistissimus ordi- nalor? ^‘eque cnim honeslalem domus suae debuit

Domino • meo, sicut diu disposueram , ego eram, Bconfundere, ne viderelur pcrverse iniueiuibus eos,

quosordiiiai, punire. Aul quam fbrniam poenaruni fecisse convincerelur, qui * omnia, qiiae fecil, noa in usus miseriaruin , sed iii nniversitalis pleniludi- nein, pulchriliidinisquc ejus ‘gratiam licii voluiic? VI. Hinc Aiigustinus in libro de vcra Ueligione : • Animae vitiam >, inqnit, « non iiatura ejiis, sed con- Ira. nalurain cjiis esl, niliilqiie aliiid esl, qiiam pec- calum el poeiia peccali. Unde «’ inlelligiuir, nullani naluram, vel, si melius ita «iieilur»t, niillam sub- slanliam sive essenliam malum osic , neqtie <!e peccalis poenisque aiiimae ‘* efficiliir, ul universi- las ulla deformilale liirpetur, quia ralionalis sub- slaiUia, quae ab omiii peccalo inujiJa est, Deo sub-

qiii volebam, ego, qui nolebam, ego * eram, nec plene volobam, nec plene nolebam, et ideo mecuin contondcbani, et dissipabar a n>e ipso, et ipsa dissi- palio ine iiiviio quidem ficbal, nec tauien oslendebat naiuram meiilis alienae, sed poenam meae ‘, et ideo nonjain ego operabar illain, sed quod habitat ^ in me peccalum de siipplicio liberioris peccaii, quia eram (ilius Adam >. Non itaqiie ille punit, qui scmeiipsos laedentes amariludinemque suorum criminiim in se- tiiclipsis pniiontes iii illis universiiatis sedibus ho- iicstissiiiie ordinai , quibus eos laborare reclissime ticcel. Y. ‘Ut enim quadam similitudine fungamur. Quid

si paler multaFuin familiariim, qui per artem suain jecla, subjeclis sibi celeris doininatur. E^ " vero, voluit ainplissimam sibi domiim cOnslruere, longilu- C qiiae peccavit, ibi ordinala esl, ubi esse lales dccet.

dine, lalitudine, piofiinditalisque capacilate spalio- sam, lateruin, angiilorum , absidarum •, diverso- rumque schemalum ’ varielale numerosani, altitu- dine lundamenluruin slabilitam, basium, sliloruin , eapiiellorumqiie Iramilibus ordinalam , arcuum , leclorumqiie mnlliformium elata proceritale emi- jienlissimain, excellenlissimo lurrium acumine con- suinmalain , exterius iiiteriusque innumerabiiium coloruin formarumque pulehriludine in lania pictu- lariiin varietale decoram , omnium metallorun , pieliosissimorumque lapidum honestale refertam, per varias multimodasque fenestrarum species copiosa luiiiinis effnsione illustratam, celeraque ad perfectis- simain pulchritudiiiis gloriam perlincnlia, quae nu-

nl Deo conditore alque reclore universilatis decora sinl oninia. El esl pulcliritudo universae creatiirae Iier hacc tria inculpabilis, damnalioae peccatoriim „ cxcrciiaiione jusloruin,perfectioiie bealoruin > d. Et posl aliquanta de aninia Inquens ait : « Defeolu au- tem suo in pulchriludines corruptibiliores , id est , pcenarum ordinem praecipitatur. Nec miremur, quod adhuc puichriludines noniino. Nihil enim est ordiiia- tum, quod non’ sit pulchrum. Et sicut ail Aposlolus : Omnis ordo a Deo esl * t.

VII. Quid ergo mirum esl, sihominis anima, qiiae, ubicunque sit, el qualisciinque sit, omni corpore est mehor, dicam pulchrc ordiiiari , et de poenis ojus alias pulchritudines fieri , cum ibi non sit, qiiando

inerare longum est , ita iil nullum in ea invenialur *^ misera est, ubi esse bealos decct, sed ibi sit , ubl spalium, quod non omnes habilatores ejus amplitu- esse miseios decel. Proinde iitilla universilalis parte dine sui capiat, niilla pars, qiiae non omnium aspi- punitur iinpius, sed sua propria impietate in se ipso,

VARIAE LECTIONES.

’ Sic cod., M. Z)omino Deo meo. » Sic cod., M. ergo ego. ’ Sic cod., M. menm, al. meae. * Sic. cod. ’ Sic cod., M. absidum. • Cod. scemalum. ’ Sic cod., M. frendenies. * Sic cod., M. qiio- ninm qui. * Sic cod., M. ei. " Sic cod., al. inde. " Sic cod. M., dicalur. ‘» Sic cod., al. eju$ ani- mae. " Sic cod., M. Ei.

a Prudentius : Jn divinis eloquiis nusquam Dei ha- kilalionem in liis, quae noii sunt, positam esse, prnc- icieuiinm vero Dci elium maliliae el peccatis nostris non (ibcsse.

1’ Atignslin. Confess. VIM, 10.

•■ Pni,lciilius rospoiidol : Malos m infcrno iqni per-

petuo niancipari, bonos vero supra omne tioc visibile caelum,quod (irmamenlum sanclae Scripluvae nuneu- pant, sempilerna bealiludine glori/icari.

’’ .\uguslin. de vera Relig. c. 23.

•■ Kom. XIII, 71. — Angiislin. ibid. c. II.

4*24 I.IBtR l)L l’HAt:DLbrj>(ATlO>E. 45»)

ul praedicUie sancloruin Palruiii senieniiae leslaii- A eadeiiiqiie aqua nalanlein eleval , cadenlem suflb-

cal ; duonim in aiila repli uno eodeinque loco

Uir. Ui enim Deus non idco fccil boiein , ul ejus ra- diis inordinalc eum aspicienlis ocuioruin visus refringal, cosqne in leneljras reperculiat, quas pro- fcclo non ipse, sed ipsa iiiordinata visio ellicil, neque ut palienlein oculorum gravissimam passionem lor- qiicat’, cum ilii in sua passionc nihil lantum no- ceal, quanluin splcndor solaris, dum ipsa passio non extriiiseciis natura reruin coniingat, sed inlriiisecus aliqua corpoialis sanilatiscorruplioiic dolcnlem tor- qucal : sic nimirum ignis ille aelernus, qid praepa- ratus esl diabolo et atigelis ejus », iiullomodo ad hoc creatus, praesertini si qnartum mundi clcnienlum • sit ; probabilius creditur ad universitalis integi iia- tcin, qnain Deus faciendam praevidil, esse coiuiiliis.

posilorum unus febricilat , aller gaudet ; gauden^ omnia toiius aiilae ornamenta delcclabiliter placent, laudabilitor apparcnt, honorabiliter concordant , febricitanli vero inlra se ipsum , doloribusque suis ardcnti omnium, quac extrinsccus videt, niliil eiim deleciat, nihii laud.ibile, quia omnia vituperat, niliil conscnliens , qtiia omnium al)lioi’rct merito. Qiiid ciiiiii boiiorum illi non noccrct , quando ei auclor oniiiiiim placcic non potcral? Aul ubi nulluin l;onuin iion noccbil , cui summo bono frui non placiiil ?

IX.Proiiide sinulla bealiludoesl, nisi vita aeterna, viia auicm aclerna est vcrilalis cogiiilio, nulla igitur

quam ad urenduin «posl;itam, cui sua supeibia suf- H beatiludo esl, iiisi veritalis cogniiio. Sed ne istu

ficeret ad lormenlum. Iliiic rationi additur, qtiod €um in aethereo corpore primuiu a Deo crcaiiis sil, in quo nihil pali poiuil , corpus cjus actiiercum, poslquam superbia iiiluiiiuit, a supernis sedibus, videlicet aethereis, iii hunc aer^^m humidilaie cras- sum ‘, caliginc tenebrosum , perlurLaiionibus passi- bilein delrusiis cst, uL ei iiide corpus meritis suis condignuni ipso nolenlc copulaietur , ac per hoc in eo iniquilate sua torqueietur^.

VIII. Sive ilaque igiiis ille corporeus , ut ait Au- gustinus, sive incorporeus , ut Gregorio placcl, pro 6ui, ut opiuor,subtililale proplerea piaedeslinalus vcl praeparalus diciturdiabolo, quoiiiam iiieo fucralordi- nandus, cum omiiibus maliliae consortibus puuicndus.

collcctio nulloiiiodo in nieiitibiis nostris iiiitet, au- diaintis illain ipsani Vcrilalem aperlc clamaiitein : Quidiligit mc , diligeiur “^ aPalre meo, el ego diligam eum, et manifesiabo meipsum illi e. Ilem alibi : Ilaec est autem vila aeteriia, ut cogiioscant le solum veruin Deuin, et quem misisii Jesum Ckrislum ^. QuidqiiiJ auiem de beaiiiudine crediiiir, de ejus defeitu, id est miseria, nccesse csl e contrariocredatur. Ila si nulla iniseria est, iiisi mors acierna, aelerna aulem mors est veritalis igiiorantia, nulla igitur mi»eria est iiisi veritatis ignoranlia. Ubi ilaque igiioiatur vcrilas, ibi nulia vila. Ubi aulein nulla vila , ibi no- cesse esl continuam mortein adesse.Quae si ila siisi, quis audeat dicere, Deurn esse praedesliiiaiort.-m

Etquemadmodumidemignisbonusprofecto,quoniam C poenae, nisi qui aulet eum asserere auctorem iguo

a bono faclus, non aliam ob causam malum dicalur, nisi quod in eo mali ordinalissime disponaiitur, ita ctiainpoena non incongruc asseritur, quoniain iidem mali in eodem criminibus suis libidinose commissis laboriose niiserabililerque cruciantur. Non ergo ille jgiiisesl poe:ia, neque ad cam praeparatus vcl pr.ie deslinatus, sed qui fueral praeilesliiiatus, ut esset iii uiiiversitaie omnium bonorum, sedes factus est iin- pionmi <:. In quo proculdiiiiio noti niiniis habitabunt bcaii, quam ntiseri ^ ; sed sicut una eademque lux sanis, ul diximits, oculis convenit, imptrdit dolcRti- bus ; unus idemqiie cibus , vel potus fu;;cibiib ian- guentium ainarus, sanitate fruenlium dulcis , illis quippe suae saiulis piacet iiilegra laclilia , islis

ranliae, diiin ab eo sil oiniiis inteiligcntia. Uiituii- qticmqiieigitursua piinitcoiitumacia.qtiaeiiullomodo a Dco est ; ac per hoc ejus aiiclor nullomodo cre- dcndus csl 6.

CAP1TULU.M XVIII. Quod error eorum , qui aliler, qunm Pntres sancti

scnliuiit dc praedestiunlione, ex liberalium discipli-

narum ignoraW.iuinolevil.

I.Erroremiiaquc saevibsimum eorum, qui venera- bilium Palriim, maxiiiifque sancli Atigiislini seiitea- tias confuse, ac pcr lioc nionifere ad suum pravis- simum sensum redigunt, ex utilium discipVmarum , quas ipsa sapientia suas comiles investigatricesque fieri voluit , [ignorantia] ’ crediderim sumpsisse primordia. Insupcr eliam ex graecaru.m literarum

suae corniptionis displicet poenalis trisiiiia ; una 0 inscitia <^. In quibus praedestinationis iuterpretalio

VAIllAE LEGTIOiNES.

’ Sic cod., M. retorqueat. om. co;!., add. M.

’ Cod. elimenluin. ’ Cod. crasuni. * Sic cod., M diHgitur. ’ tgnorantia

n Malili. XXV, 41.

l» Kctle Prudeniiiis : Id anctoritate Scrip urae proplielicae ctque apostolirae minime posse probari.

<: Doiiiinuscum paraboiampisciumbonorum aiqiie iiiiil.tium proiiuntiasset : Exibunt, inqiiit, aiigeli el ieparabunt malos de uivdio juslorum, et mitteiil eos in caminum igiis, ubi erit flelus et slridor dentium. Illa igitiir. quae Joaiines Scotus dispulal, verilati noii saii.s conpriiimt.

^ t^yai.^xNon sedcm suavitalis cl dignitatis , S(;d acloriujni foriiiriirim verilasdocel cs^e illiiin i’;‘ii>!i-.,

diccnlc Doniiiio : Ibuni hi in snpplicium aeternum , jusli aulein in vilum aeternam. Nusquam sacraruni litterarum ille igiiis vita aeicrna nuncupalur.

e Joiiii. XIV, 21.

t Joan. XVII, 5.

8 Pruiicniitis observat : Si impii in itto igne sedem lanlum Itabiluri, non et poenain passuri sunt, quoinodo nultani vilnm liabebunl ? Sed veritas clamai, liabitu- ros illic iinpios vitam,sed pocnalem.

li Pru iciiliiis : Patres perfectam earuiidem scientinm bfibiiishc n!ill::lntns dubilari possc , Scoluniquc poiitts

JOANNIS SCOTI

<52

nullain ambiguilatis caliginem gignit. Qiiae si (tiii- a bononun, et bonis consuions eiiam de poenis mnlo-

gentius ab inquisiioribus verilatis, non ab assertori- bus fulsilatis attcudanlur , qiioitoscnnque sivc dc iionis usitate, sive de malis abusive pracdestinalio frontis suae, sapientibus quidem notissimae, inflalis vero superbiae typho abslrusissimae, primas parles aperuerit, lota niniirum, nulla inlerstauie mora, pie intelligeniibas cam patebit.

U. Estrgitur verbum apud Graecoso/3«’,quod apud Latinos tribus excipilur verbis ; opa> quippe el video, et de/tnio, et desiino interprclalur. Simililer composi- tum jr/5oojow, praevideo, praedcQnio, praedeslino. Quod ex conlexlu sacrae Scripturae facillirae coliigilur ; in epistola ad Roinanos : tou optcr&ivTo; uioO 6eov iv Juvde/xet *, deslinuti filn Dei in virlute’’; ad Ephesios ‘.

rum » •. Ubi profecio intelligcndum, non aliud vo- luisse in verbo pracdeslinaijonis, quani qiiod vofuit in verbo praevisionis.

IV. Quis ergo nisi insaniens non videat, non esse aliudDeo praedeslinare, nmn praedolinire, nec aliiid essepraedefinire, quam praevrdere ‘. Non aliudigiiiir praedeslinare, qoain praevidere. Proinde, siciit diei- mus,Deum praevidisse, qnae factnrus el (luae non facturus, cum proculdubio, quae ipse non faclurus, nihil sunl; omuifl quippe per ipsum faeta sunl , e( sine ipso faclum esl niliil 8, nihil autem videri iiou pole : ila saepe auclores dicere iiiveiiimus, Deunr praedeslinasse, quae faclurus, el quae nou faclurus, similiterpraedefinisse ‘*. Si enim in graeci.s codicibus

iv (iy«7r>j jrpoopt(r«f i7(*«f *, tn caritale praet/esljnfl/is B invenientes ■npompt<jtv , non dubilamus inlelligere

nos b ; et paulo posl : rrpoo|3t(T6«vTef ■nv.xv. 7r/)&9£fftv0£ou * , jiraedeslinati secundum propositu^t Dei «. In liis ora- nibusinierpres verbo praedestinationis usus est, cum posseiei aliis uti, id est,et praevisionis.et praedefinitio- uis, quoniambaeetriaverba,ut diximus, unrusgraeci vcrbisensumexprimunt.Hiacilkidnomen op«<Tig’^’ vet jtpoo/Kwtc *, quod apud illos a verbo opw vel npoopn, derivalur, apud nos dicilur visio, vel deOnilio, vel destinaliOrei eorum composiia praevisio, praede/ini- tio, a composito Graeco veniunt, quod npoop«<TK ^. Dehinc aperte conficttur , in his tribus verbis aut eundem sensuiu esse, aut tantam inleliigentiae vici- niam, ul anumquodque allerius loco poni possit. 111. Quaeratio ab Augustini dtciionibus lirmissime

praevidit, velpraedelinivit, vel praedestinavii : quid nos prohibet, audienles praedestinavit ‘^ , accipere praevidit vel praedefinivil,servala illa incnmmulabil» ralione, qua haec et hujusmodi verba in bis lanluin, quae Deus fecit, )niellij.aiUur inesse, in illis vero, qiiae Deus non fecit,e conlrario dici posse, cum iiou sinl? Oaeterna veriias,elvera caritas,oslende lemet- ipsam quaerentibus (e in omnibus, in quibus es. Osicnde, creairix sapienlissiina, nihil e.sse exira le, el omnia, quae sltnt inlra te, ea ‘^ tanlum a te prae- visa et praedestinala , praedefinilaet praescita esse, illa vero.quae dicuntur esse, cum non sint, ncc a lc esse, nec in te esse, ideoquenec a lepraedestinata, necpraedefinita, necpraescita.necpraevisa. ODomiiie

comprobalur. Cum enim ipse in libro, qui vocatur ^ misericordissime ! peccalum non fccisti, neque inor

Enchiridion *, Psalmographi exponerel versum :

Magna opera Domini, exquisita iii omnei voluntates

ejus , inter ceiera dixit : « Qiios juste praedesii-

navit adpoenam »,et coniinuo, i quos benigne prae-

destiiiavit a<i gratiam ^ *. Eundem versum in xi

Exemeron* libroexponens eodem modo : « Magna >,

inquil , < opera Domini, exquisitd in omnes voluntates

ejus. 1 Praevidei bonos fulurosetcreat, praevidet ma-

los fuiuros et creat : se ipsum ad fruendum praebens

boais, multa muneruin suorum iargiens et malis ,

misericorditer ignoecens, jusie ulciscens ; item mi-

sericordiier ulciscens, Jusle ignoscens, nihil me-

tuens de cujusquam malilia, nihil indigens de cujus-

quamiiisliiia, nthilsibi consulens, nec de operibus

tem, neque interitum, iieque siipplicium, ei ideo iioii suiit, nec a le polesl esse, qiiod lu fieri ‘* noluisli : ISon vis morlem peccaloris , sed vis ut convertaiur et vivat fa. 0 aeierna sapientia! da , qui videat vilam creatricem uullomodo fecisse moriem viiae creaiae ,. quando, si morerelur, poenas noii paterelur ». Quod si anima peccatrix poeu^s paiiiur, vivere conviii- citur.

V. Mors igitur animae peccalum esl : Deus non fccit peccaluin aiiimae, quandoquidem de eo libcrat eam: non itaque inortem viiae fecit vita ‘*. Poeiia peccati mors est : Deus mortein non fecili:noii fecit igitur poenain. Supplicium poena est : Deus non fecil poeiiain : nou igitur fecit supplicium. Poena

YARIAE LECTIONES.

Cod. wpw npoMpoi, sic ubique. * Cod. tou opiaQsMroi uiou 6t Ev5iv«f*st. ^ Cod. efesios. ’ Coil. 7t/Jow|»tffT»»vT£f x«T« Trpoerdrjo-iv 0t. "” Conc, cod. opocrtx, M Mpoatu.

Cod. evuya.ni

• Coiij., cod. ‘0 Sic

irpoapiaag *};x«5 _ , . ■ , , -

TToowffta, M ■npofjipoaut. ‘Coiij., cod.7r|3owpo(Tt«, M npooiporrtg.t “Cod. tvMiptiov. ’ Cod. 65«f/£pwv

«jod., M. praejinisse. " Sic cod., vel pracdesiinavil — praedesiinavil om. M. " Sic cod., M et. " Sic cod.,

(ieri om. M. ‘* Sic cod., i^»<a oiii. M.

tantillula earum scientiola ultra vires suas tumuisset j) praedeslinanturnec praedefiniuntur.

utque in blaspliemias impie prornptsse,

o Rom. 1,4.

b Ephes. 1, 4. 5.

<= Ibid. V. 11.

^ Augusiiii. lCncliirid. c. 110.

e Aiigusiiii. (le Genes. ad litt. XI, 11.

f Praedesliiialioiiem iiiliil aliud esse quaiii pracvi- siotieiii falsuni esi. Mullaenim praevidentur qitue nec

8 Joan. 1, 5.

i^ Ezech. XXXm.ll.

• Prudentiiis : Deum et praevidisse et praedesliunsse morlemelpoenas, qui peecaturum hominem praevdens, ei, ne peccarct , inierdixerit , et, si peccaret, u:oiiiU’ rum iitum pruedixeril .

1 iyixp. I, !5.

LinEu DE pp. aedestinatiom:.

45i

pctc.ui morsesl ; mois vilae peccaliim esl : poeiia A ncqnilia lioneslelur laudanda sapienliae discipliii;i.

ilaqiii peccali esl peccaUim. Poena csl snpplicinni : siipplicinm igitnr peccali pcccalnm c;>l. Vita aclerna Jisiis ClirisUis esl : Jesus Clirislns moi s morlis aeler- iiacesl: vila ilaqneaelerna mors niorlis aelcrnaeesl, sicnt ipse dixil : Ero ’ mors tua. o niors, el morsus tttiis, 0 inferne «. Proinde vila noii osl mors vitae, (|iiain fecit, sed est inors morlis, qiiam deslrnxil in liis, (luos praedestinavii ad se frnendum. In liis vero, qnos praedeslinavil ad inlerilnm, non deslriixit, qnia eos in massa originalis peccati remolissiino a iH’t-;5 siio jiidicio reliqiiil, reliclos desernil , descrtos Inmine iencbraelorqiieiii%deserlos vila mors inler- imit. Non qiiod in eis ipse fecil , relinqnit vci de- feril, alioqnin eorum nalura ad nihihiin redirel, si summa esseniia in eis non essel , sed qnod iii eis iion fecit, idest supcrbiam, sprevil. Deus eiiim in ea iialura , quain ad se creavil, seinper habilal, ac pcT lioc semper ta net, in qua, qui semper est, residei ‘.

VI. Quod vero dixi i/uds praedestinavit ad iuteri- lum, propterea oixi , qucniam beatum Angnsiinum laiia dixissesaepereperio, demonsiralurus adjnvaiitc Doinino, Quid laii locdtionuin genere insinnare voliiit piissimus docirinae paler , pulclierrimnm exemplar eioqueMiae, acutissinius veritatis inquisi- lor, stndiosissiinus liberatium arlinm magister, pro- videnlissimus animoruin exercitatcr, humillimus persuasor, ne in suis diclionibiis quis aestimei eum

R

el nnins parlis inordinaia deformilas totiiis universita- tisordinalissimam pulchritiidincm noii miiiuat.

VII. Proiiide summa el ineffabilis divina sapitin- lia praedcstinavit in suis legibns modos, ullra quos impionim malilia progredi iioii pole. INon enim si- nitiir aiiciijus malitia in infinilum, pront velil, ex- lcndi, divinis legibus progrediendi inodnm iinpo- ncniibus. Qiiid enim appelit impioriim oinnium, el sni capilis, quod esl diabolus, neqnilia, nisi ab eo, qui esl suninia essenlia, recedere, in lantiim, ul eo- riira naiura, si iex divina sineret, in nihilum redi- rel? Hinc namque nequitia esl dicia, quod nequic- quain’, id est nihilum esse conlendit. Sed quoniain ei dilficullas ex aclernis legibus obsislit, ne in tan- lUm cadai, quanlum vellet, ex ca diflicnllaie labo- rat, laborando torquelur, punilur, cruciatnr. Etunde fit misera ? Inaniuin voliiplatum egestale. Praedesli- navil ilaqne Deus iinpios ad poenam, vel interilum, hoc esi, circumseripsit eas legibus sufs incommu- labilibus, quas eorura impietas evadcre non pennit- titur : ad poenara profcclo suam ; ea quippe diiK- ouitas, ut esl dicKim, qiia prohibentur pervenire ad ea, quae libidinose appetunt, efficiliir eis poenalts inleritiis, et suae niiserrimac cupidinis juslissimus crucialus. Sicul eniin Deiis electoi*um, quos praede- stinavit ad gratiam, liberavit voluntaiem, eamque caritatis siiae aOectibus implevit , ul non solum iiilra fines aeternae legis gaudeant cOnlineri, sed

voluisse, qiiod videaiiir voritali resistere. Non ita- ,-, ^1”»"» ipsos iransire nec velte, nec posse maximum

qiie eodein modovoluit intelligi, quod dixit : i Quos jusle praedeslinavit ad poenam i , quo voluit, quod dixii : 4 qiios benigne praedesliiiavit adgratiam •> ». Aliende in haec, quae sequuntur. Omnis creatuRa, priiisiiuam fierei, ita est a Creatore praedestinala, id est, praedefinita el praevisa, ut lcrminos naturae siiae, iiilra quos fiierat coniienda, omnino impleret^ uiillo inodo excederet. Termini aiilem omnium na- Vurarum conslilulj in arle omnipoleniis artiflcis, quae est Patris sapientia, in qua el per quam cuncla sutit condila. Nalnraruin deindecrealarum quaedam siint, quae ordinem logis aeteriii iransgredi nec vohiiil, iiec possiint, ut ^ sunl omnia ralione el in- lellectii carenlia ; qnaedam vero sunl, quibus r^io

suae gloriae munus csse non dubitenl : ita reprobo- rum, quos pi-aedeslinavii ad poenam turpissiniam, coercel vohintatem, ut e contrario, qu|cquid ilHs periinet ad gaudium beatae vitae, istis verlalur in supplicium raiseriae.

VIII. Uaque utriusqiie pariis praedcslinatus est nnraerus ; ui utraque qiiippe Deus substanlialem na– lurae numerum substiluil, substitutam ^ praedefi- nivil. Una enim eademque nalura numerose muUi- plicalur in omnibus, ita ut una in singulls, el sin- guli in una sint, neque esl aliud ipsa nisi unusquis- qiie, neque aliud unusquisque nisi ipsn. Omnium igilur, quos Deua. creavit, praedestinalus esl nume- rus; sed quoniam condilor praevidil , ipsum nume-

etinlelleclusswbslaiilialiler insitiis.Quarum qiiidem D •■””’ ‘” P’’”"^ homine generaliler periturum, ex-

parsiina condiloris sui gralia liberaUi aeternis legi- bus voiendo servit, adhaerendo beala fii ; allera • vero, merilo relicla siiperbiae atque inobedientiae, hilra ordinera praediclae legis, videlicelaeteru.ie, co- arlari noliiit, sed eain transcendere non poluit. Qiio- qiio iiiodo eniin sc inoveat liirpiter rnlionnlis voliin- las, iii aelerna invenicl,” arlelerminum, inqiioturpitii- dosua oriiinabilur honcste, ila ut de ipsius deleslabili

VARIAE LEGTIONES. ’ Sio cod. M, earo. ‘Corr.jCod. et M torquenl. ^ Sic M, cod. possidel M, cod. aller. ’ Sic M, cod. inveniat. ^ Cod. nequiqtiam missis. ‘” Siccod., M illis.

• Osc. Xlll, li. ^ .\ugust. iii E.icliirUi. c. li)0

cepio vulneris medicamenlo, quod est Christus, praedestinavit, lioc est, antequam fierent, definivit cl eorura nuraerum, quos sua gralia iiberalurusi el eorum, quos sua jusliliu reliclurus, in islis ’ cle- mentiae suae dona dalurus, iii illis ‘* naturae nu- merum, quo universilas perficerelur, implelurus, in ulrisque divilias bonitalis suae demonstralurus, omnibus tribuens leges snas servandi poteslalem, si

♦Sic cod.. M uti. • Sic • Sic cod. , M subslanliam. * Sic coJ..

JOANNIS S<;OTI

43(i

velleiU, anlequam oinnes iii uno peccarenl, sed iioJi A 9«"« loluit fecit, oiiinia snl.slanlialiler consiiluit.

oinnibus liibuens, ul veliiil, posl pcccaluin pracpa- rans eleclosad bealiludinem, disponcns reprobos, ul suis, quamvis invili, legibus servianl, cuin non, ul sic sibi servirent, praedeslinavit eos faciendos, scd ut ei voluntaie pcrrecla adhacrerenl; invili aiilem ei serviunl, non illorum natura, qnam in cis locit, el in eis non punit, sed niala voluntale ‘, qnain in eis non fecil, el in eis punit. « in eo enini, qnod ei invili serviunt, puniunlur in scipsis sua poona , de qua quos jusle Deus non liberal, ad eaiii illos qiiodainmodo praeparat, duin eos ad eain sc ip.>os praeparare periniilal^^.cum verilas doceal, el nuliuni praedesiinasse ad interilum , el nulli inlerilum praeparasse.

omiiia legihus suis pnlcberriniis, juslissimis, mise- ricordissimisque ordiiiavil, ul lilicrali per unigeni- luiii Dui filium Dominum noslrum Jesum Cbrislum liberc beateque iii eis regnarenl, ab eo autem *^ re- licli inviii eis scrvirenl, acper hoc sub eis perirenl, non ul dc eoniin naliira, quam ipse lecit, aliquij pereat, seil ut fn eis, quod ipse noii fecit, puniri co- gal. Cuin ilaque aiidio t quos jusle praedcstinavil ad poenam >, inlelligo, quorum inaliliam, qua puniun- lur legibus suis^ rerrenandain praedesliiiavit. Sicut cniin nnllo inodo inalos praedeslinavit ad inalitiam, iia nullo moJo pracdestinavil inaliliam ad puiiicn- do& nialos. El sicut praedeslinavit malos invilos le- gibus suis serviliiios, ila leges suas praedeslinavil

IX. Praedeslinavit ilaqiic, impios aeiernis siiis ^ malos malilia siia piiiiiios iion evasuros. Ubi subli-

jnslissimisque legibus inviti * scrvituros , easque iiullo iinpetu impietaiis suae in profundum maiiliae tendenlis iransiluros, eoque modo puniendi iiileri- luros. Nuila quippe gravior poena infligitur scrvo iimi^uo, quam ul cogalur servire invitus juslo Domi- 110. Plus eieiiim in se ipso inlerius superbae volun- talis palilur incilainenla, quam exterius in corporc durissima Uagellu, quia, cum Domini sui voluntalem spernere non siniiur ^, intra semetipsum a se ipso cruciatur. Quis aulein recte judicanlium talis poeiiae auciorilalem justo Domino, et non poiius leferai uijuslo servo, quandoquidem intra seipsuiti inobe- dienliae suae facibus incendilur , priusquain a Da- iniiio exlrinsecus ad cumulum poenae lormenlum

liler inlelligeiidum, quod praedeslinalio ipsa sil lex, el lex ipsa sit pracdeslinalio. Si enini oniiiis prae- deslinatio derniilio cst, et omnis lcx deriiiilio, omiiis igitur praedesJiiatio lex osl, et oninis lox praeJesii- nalio. Di\ina ilaqiiepracdesiinalioestlex oniiiium nu- lunirum aeierna, el incommulabiiis disciplin:i, ruiiias miilalMlis creaturae in bis, quos gralia sua elegit, iiiisericordiier renovans, in his vero, quos jiislc rc- piilit, polenlcrordiiians,ita ulipsa disciplina, dum sit cadein iii se scmper aequaliter manens, diligenlibus eani sil bealiludinis gloria, odienlibus eain sit siip- plicioiuin conlumelia, duin diligenlium nihil aliud sil beatiludo, nisi gaudium de verilatc, odieiilinm nulla sil iniseria, nisi dolor de vciilatis ac(iuili’.le.

Bliquod addalur. £o igilur loqueiidi modo Deus di- ^ lllos sua invidia lorquet invilos, islos sua laiitas Qtlur impios ad interiium pracdeslinasse, quo dice- coronat benevolos ‘.

relur eorum impielatem, qua inlcreunt, legibus suis circumscripsisse, impelumque libidinos.’\e coruin su- perbiae justissimo sui inoderaminis temperamenio rcfrenas^e, ul miro atque inellabiU modo divinaruin leguai pulcberrima moderalio eorum uequiiiae es- sel delerrima damnalio. Una eademque lex aequis- siiuo rcmpublrcam ordine disponens, siculbeiie vi- •«before volentibus adbibet vilamr ita raale vivere cu- pieiilibus iiilerilum. Inlra eadera sepia regalis aulae lebriciiahs sua miseria torquetur, saiiilale poUens laetalur. Duorura solein simul adspicienlium uiius ordinalo visu illuininalur, aller inordinalo lenebris

CAPITULUM XIX

Deujneucterno. I. De aelerno vero igne, de quo Dominns in Evan- gelio ail : Ile,maledicli, in ignem aeternum, qui prae- paratus esl didbolo et augelis ejus =, nulli dubilaii- dnm, corporcum esse, qnamvis pro sublililale na- turae incorporens esse dicalnr, quemadmodum sole- mus dicere aelhereum spirilum, cum quarla pars sitcoipoialiscrealurae. Nec facilecrediderim, alium ignem praeparatum ad puniendum diabolum cnm omnibus suis membris, praeler istum ipsnm , qni eslquartum miindi elenienlum^. Quid enim?Num-

perculilur. Unus idemqiie cibus ainarus inCrmo, ^ f|„ij niiruin, si illa impiorum corpora, quae pio- dulcissano; unaeademqnespiiilualisdoclrina aliis f^^.^^ de bis quattuor corporalibus elemenlis*sunl odor vilae in vitam, aliis odor mortis in raortem. compacla , in eadem resolvenda tempore quoquo

X. Proinde divina praedeslinatio, qiiae proculdii- praedefinilo, ab eislcm itcruni resurreclionis «lo- bio nihil aliud esl, quam divina praevisio, omnia menlo revocanda, in illo igiie, qiib resurrectura

’ Sic M, cod. malam voluntatem.

• Cod. benivolos.

YARIAE LECTiONES.

*Siccod.,M invite. ‘Sic cod., M «/««(«r. * Sic coJ., M /«»»?«

» Pnadenlius observal, utrumque, el nnlnram scili- eet, et volunlatem iinpiorum Ueo invile servire, juste- que funiri, non a te ipsis sua poena, sed ab illo, cujus est poiestas justa.

b Prudenliiis : Id Palres nunqtiam tali loctttione dictuin sensisse, quin iino istoset praepararcseipsosad

poenam tnique vvendo, et in iniquitcite perseierando, et Ueuin jraeparare eos justissinie judicaudo.

c Maltli. XXV, 41.

<J De liac re niliil consial. Piudenlio alins on;- iiiito ignis csse vidciuf , qiioniam diversae qiialilalis sini.

Unn\ Dli PUAEDESTINATlOiNE,

45»

oiuiiium corpora maxime siibslaiilialiier cooslabiint, A jici, non subslantiam, neque » ejus qualilales ge-

uierito iinpietalis suae tormenla paliciilur aeienia? II. Ubi non incongrne credondiim, quod corpora sanotoruiii in aeihcreain mulabuninr qiialilaiem, qiiae ab nlia qualilale consunii non polcsl, cumiiire* riorum corporum qualitales in se nuitare possil ‘, impiorum vero corpora in aeream qualiiatem Irans- iliir3,ul a superiore igne patianlur a. Hinc est, quod diahoius posl lapstim detiusus ab aelhereo spalio, adjiiiK tumesl ei iiivito aereumcorpus, in quo poenas snae snporbiae hiat. Miro atqne incffabili naturarum niotio peragiliir , occiilio lamen jusloque judicio, nt, quod elcmcnta umndi iiiler se quasi quodam na- tiiralis amoris viiiculo coniplexa inseparabiliterque coiijniicla or.linalissini’) molu appetunt, veritalem

liennali flamma torquendas, sed sensum palieiuis et aiiimum reluctantis aeterna miscrla luctaluros.

EPILOGUS. De divina praedeslinatione. I. Quae cum ita sint, ecce, unum Deum colo, nouni omnium principium elsapientiam,qua sapiens est, qnaecunqueanima sapiens esl, el ipsum munus, qiio beata sunt , qiiaecunque beala sunl, el ejus unam et solam el veram praedestinationem proli- teor, quae est, qiiod ipse esi, quia lcx ejus aeterna et incommutabilis esl, qiiae sicut neminem praede- stinavil ad interilum,qiiia vila esl, et reflexim,sicul nnlli malo praedestinuvil maliliam, quae interitus

fldieiitibus vertaliir in siipplicium. Ignea quippe qua- B ebt, ita nuili malu praedestinavit inlerilum, quia

Ijtas snperior naiurali vi inleriorum elementornm qualilates in ^e transfundere semper appeiil naluraii niolii, qiiasi (juoddam sui alimenlum.

111. Cum crgo, ut diximus, suprema omniura cor- poruui qiialitas, quae csi aelberea, iiiferiores quali- tatcs el intra se ambiendo coariat, el iii se, proul lex naiurariiin sinit, commovcre non desinat, natu- rarum iiitra se mirabile perriciturgaudium,n)alaruin veru volunlatuin ineffabile lormentura ^. Proinde impiorum omnium , angeloriun videlicet hominum- que porversorum, corpora ila sunl supplicia ignis aelerni perpessura, ul inlegritale eorura substantiae nnllo niodo dcfutura, eoriim nalurali incolumitate permansiira, omnibus deinde nalurae bonis ad uni-

nialilia est. Nulli namqne caiholico licet credere, summam boniiatem, ex qua esl omne bonuin, prae- deslinasse alicuialiquam maliliam.etsummamvilam, ex qua, et in qua, el pcr quani omnia vivunt, alicui praedestinasse inleriium vel poenam, quando ne • id qiiidem , quod se invicem perdit , perire per- mitiat.

II. Proinde cum audio praedicalores luos, o bea- lissima veritas, vita omnium commiinis, dicentes, to praedeslinasse impios ad inleritnm, aut inlerilum impiis, coiilinuo, lux clariss^ma , le illuminantc teiiebras meas, in le video te praedcslinasse, id cst, anle seeula definiisse " inlra leges luasincommuta- biles certum numerum eorum, qui in sua inipieliUe^

bersitalis oriiamenlum mirabili ordine refulsuris “, C quam nunqnam et nusqiiam praedesliiiasli,inleriluri

exoepla beatiiudine, qua privabuntur, quae non est ex nalura, sed ex gralia , superioris ignis corporei cum inferioris acris curporibus qualilale culluctanit;, nalurali vi servala, infelicium animarum intentio de corporibus suis aeternas paliatur " aerumnas ^ : ita videlicet’, ul idem ipse ignis omnibus corporibus fial gloria «, quo danmandis animabus inlrinsecus ini- qiiiiale propria, exlrinsecus cumulabitur poena.

IV. Qnod si alicui incredibile videlur, corpora quidein semper arsura, el de ipsorum nihil periiu- rum iiatura, videal illum lapidem, qui in Arcadia sub monle nascitur Eriraanlbi ’ ; qui cum sil ferrei ni- loris, lacto acceiisus, ab igni * exlingui nequil ‘, quem Graii ’ nomine vero asbeslum, iil est, inexiiiiguibi

essenl. Quod alio modo dici polesl : praedeslinasii, Domine, in lua praescientia, quae falli rautarique non pole, numerum illorum, quae suae impielalis el poenain el inleritum praeparaturi essent, non ift eis, quod fecisli, punitnrus, sed iu eis, quod nor fecisii, piiniri relicliirus. llaec est fides mea, o aeterna lux menlium , de lua praedeslinatione, quae lu es.

IH. Ac per boc cum omnilms orlhodoxis fidenbu& analbemalizo cos, qui diount, duas praedeslinaliones esse, aul unam geniinam, biperlilam, aut duplam. Si enim duaesuiil,non estuna divina substantia. Si gemina, non esl individua. Si biperlita, non esl siniplex, sed parlibus composiia. Si dupla est, com-

-o _ — ^ — , — ^ _ , …

lem memorant, ila, ut et color ei praebeatur igiiea plicata est. Quod si prohibemur divuiam unitatein

iialura, el nihil minuatur de ejus snbsiantia : videat diceie iriplam, qua dementia audel haereticus eam

salamandram ^ in igne viventem. Hiiic potest con- asserere duplam? Tali igilur monslroso, venenoso,

VARIAE LECTIONES. ’ Sic cod., M posset. » Sic cod. el M. » Cod. erimanii. * SiC cod., M igne. ’ Cod. exiin- §ni ne(juitur. * Cod. Grai. " Cod. diffimsie.

« Prudentius : Sunctorum corpora nequaqnam vel in illo igney vel absque ipso in aelhercam mulari quali- latem, sed in verilald propriae carnis alque membro- rum, quamlibel glorificula, mrinsura, alque in ader- nnm ticlura, praeler immorlalitalem, qua jam cor- rumpi per mortem alque delicere nunquam possinl.

*> Prudeniius : Mullum illic fieri gaudium nalura- rum, ubi, testante DomiHo, (lclus eril el slridor den-

^ SicM, cod. salamandra. « Sic cod., Matque. " Sic cod., M nec.

« Prudentius : Dicere Scripluram : < Ubt nunu* ordo el sempilernus horror inhabilat >.

d Prudenliiis : Eos et animurum et corvorum aeter- nos perpeii crucialus.

e Prudenlius : Nullam prorsus fieit f’.oriam, vc- rum interminabile tormenlum.

*j’-> JOANNIS SCOTI 440

morlifero dogniaie a cortlibu!> noslris railiciius ex- A ea vero , (luae iiou suiU, nullo modo pcrliuertt. ploso credaiRus, unara aelernani praeileslinalionein i\plicii ‘. Dei Doiuini esse, el non nisi in liis, quae suut, ad

VARIAE LECTIONES. ’ Explicil recens alia manus addidisse videlur.

^■11 ■ — . ■=- ■ ’ ’ ’ ■ ■ =3;

JOANNIS SCOTI

UEPI *Y2Ea2 MEPlSMOr ID EST

DE DIVISIOIVE WJATURAE

LIBRI QUmQUE

EdiUo prinreps A

0)(1. n)s. ParisiensisS. nermani iti edilione priiicipe adliihilns B

(^id. IM9. S. (lermafii 309 bibi. Heg. Paris , mtimbran., sec. XI C

(od. nis. lal. 1764 bibl. Reg Puris , membran., sec. XII (niuliiiis) D

<:o<l. ms. S. Gerinani 280 bibl. Hrg. Paris., meinbran., sec. Xn(mullius) . . E Lod. ms. S. Geruiani 830 bibl.Ue^. Paris.,ffleiiibraii.,Stic.XI (tib. IV el V). F

MONITUM AD LECTOREM.

Joannis Scoli t de divisione Nalurae » libri sa!!s ampli omnino duplicem speciem prae se ferunt. Mod» eniin fidem Ecclesiae non migrant, el < sanctorum Palrum intcllecins pie ac venerabiiiler suscipiendos esse » nos edocent, inodo pliilosophicas refenint iheorias a veriiaie plnrimum recedentes. Unde fit, ul, cum his iheoriis priiuac paries tribuaiitur, pessimi saepenumero nascantur errores. Quos excusare ideo, quod Joannes Seotiis aliis locis saniorcm dociriiiam protulit, vel inierdum ipsam veritaiem ingeniose ac prae* clare exposiiit, non licet.

Haec igiturquum illorum libroruin indoles sil.ut in iis veritas cum erroribus, quos «oannes Scolus e philo- sophiasua pclivit, arlificiose misccatur,quid mirum,quod Ecclesiaeantisliles tale opus, ubi, eousque negle- cliim, a medii aevi liaereticis e biblfothecis prolrahi et pro apice scientiae ac verilalis vendilari coepit, respiierunt, damnarunt, alque Honorius Papa IH id igni adjudicandum esse censuil? Cujusbullam iulcgram ut in medium afleramiis, rcs poslulare videtur; Esl eiiim talis :

Honorius episcopns, servns ser.vorum Dei, nrchiepiscopis el episcopis eU

Jnmicus Itomo zizania bono seinini seminare nOn cessat elc. Nuper siquidem, sicnt nobis significavit vene- rabilis frater nosler Parisiensis episcopus, est quidam tiber, Periplnjsis tilulatus, inventus, tot scalens vermibut haereticae pravitaiis, unde a venerabiti fralre nostro archiepiscopo Senonensi et su/fraguneis ejus, in provin- cialiconcitiocongregatis,jusloestDeijudicioreprobatus. Quia igitur iiber, sicut recepimus, in nonnultis monasteriis el aliis locis habetur, et claustrales nonnutti et viri scholastici, novi lanten forte plus quam expediat amnlores, se sludiosius lectione occupant dicli librif gtoriosum reputantes, ignolas proferre sententias, cum Apo- stolus profanas novilates doceat vilare , nos juxla pasloralis solticiludinis debitum corruptetae, quam posset ingerere tiber hujusmodi, occurrere salagentes, vobis utiiversis et singutis in virlule sancti Spiritus dislricle praecipiendo mandamus, qnalenus tibellum islum sotlicile perquiratis, et ubicunque ipsum vel partem ejus in- veniri contigerit, ad nos, si secure fieri possit, sine ditalione miltalis solemniter comburendum ; alioquin vos ipsi publice comburatis eundem, subditis veslris expresse injungentes, ut, quicunque ipsorum habent vel habere possunl in toto vel in parte exemplariu dicti libri, ea nobis di/ferant resignare, in omnes, qui uttra quindecim dies, poslquam hujusmodi mandalum seu denunliatio ad notitiam eorum pervenerit , tibrum ipsuni totum nut partem scientcr retin’erepraesumpserinl, excommunicationis senteuliam incurrisse nolamque pravilalis haere- ticae non evadent. Datum Laierani decimo Katendas Februarii etc. («).

(fl) Chrouicon Alberici ad a. 1225, ed. Lcibnilz. Lipsiac MDCIIC p. 514.

*» DE DIVISIONE NATUKAE. — LIBER PRIMUS. 4«

Lata liac senlentia acerlissMna, nuila niedio aevo iiloruni librorum amplius mentio fit, Annodemum 1681 pro ‘ierunt lypis excusi cura Tbomac Galei, Angli. Stalim repeiiiur censura Ecclesiae. Nam in inilioe libro- rum proliibilornm liaec reperis : Erigena Joannes Scolus de Divisione naturae libri Y. Accedil Appendix ex Ambiyuis S. Maximi graece el latine. Decreluni III April. MDCLXXXV.

Haec igilur qnuni ita se babeant, quid de indolc ac naiura horum librornm slatuendum sit, inlcr ca- iholicos dubium esse nequit. Cur ii hic lypis rcpelantur, in Prooemio aperuimus. Systema aulem eorum exponere, singulosque errores perstringere , quod hoc loco supersedere possumus, scriptori Commenta- lionis de Joanne Scolo supra impressae debelur : cujus ad partem alleram,quae in hoc argumento inle- gra versatur, ne acta agcre videamur, delegamus.

Guilelmus Malmesburiensis opus illud praedical propter perplexilatcm quarundam quaestionum solven- dam beneutile; sed addit : si lamen i^jnoscalur ei (Joanni ScoK)) m quibusdam, quibus a Latinorum tramite deviavit , dumin Craecos acriter ocutos inlendil. Quapropter et haeieticus vulatus est… Sunt euim revera in libro Peri plnjsion perplurima, quae, nisi dilujenter discutianlur, a fide catholica abhorrentia videanlur. Anglus cum Scolo leniler agere videlur. Libros vero nepl *u<r«wf /ae/aio-poO si altente perlegcris , tihi facile persuadebis, errores, qnos in libro de Praedeslinatione cognovimus, ex illorum syslemate quasi sponte procedere.

nEPI *Y2En2 MEPIZMOY

ID EST

DE DIYISIONE NATURAE.

Magister. Snepe mihl cogitanli, diligentiusque quanium vires suppetunl inquirenti, renini oinnium, quae vel animo percipi possunt, vel intenlionem eJHS superant, primam summamque divisionera esse in ea quae sunt, et in ea quae non sunt, horum omnium gencraie vocabulum occurrit, quod graece fvttis, laline vero nalura vocitalur *. An libi aiiler videlur? Discipulls. Imo, consenlio; nam et ego dum raliocinandi viam ingredior, haec ita fieri re- perio. Mag. Est igitiir natura gencrale nomen, iil di\imus, omnium quae sunt et quae non sunt. Disc. -Esl quidem ; nihil eniin in iiiiiverso cogilationibus noslris polesl occurrere, quod tali vocabulo valeal carere *. Mag. Quoniam igilur inter nosconvenil de hoc vocabulo generale esse, velim dicas divisionis ejus per dinerenlins in species rationem : aut si- cubi ^ libet, priiis conabor dividere, luum vero erit, divisa judicare. Disc. Ingredere, qnaeso ; impaticns enim sum,de liis veram rationem a le audire volens.

1. Mag. Videlur milii divisio naturae per quat- tiior diflerciitias quatiuor species recipere : qua- rura prima est in eam *, quae creal et non crea- lur ; secunda in eani , quae crealur et creat ; lerlia in eam , qiiae creatur et non creat ; quarta , quae nec creal nec creatur. Harum ve.ro ®

A qualtuor binae sibi Invicem opponuntur ; nam terlia opponiliir primae, quarta vero secundae; sed quarla inler impossibilia ponitur, ciijus difTerenlia est * non posse esse. Reciane libi talis divisio videtur, aii non? Disc. Recta quidem : sed vcliin repetas, ul praedictarum formarum oppositio clariiis elucescat. Mag. Yides, ni fallor, lerliae speciei primae oppo- sitionem. Prima namque creat et non crealur; cui e conlrario opponilur illa, qiiae crealur etnon creat. Secunda vero quartae; siqiiidem secunda el crealur el creat *, cui universaliier quaita conlradieit, quae ncc creat neque creatur. Disc. Clare video. Sed mullum me raovet quarta spccics, quae a te addila est. Nam de aliis tribusnullo modo baesit^ire ausim, cuin prima, ut arbilror, in causa omnium,quae sunt

B ct quae non sunt, intellig.’\lur; secunda vero in pri- niordiaiibus causis; lerlia in his, quae m generaiione temporibusque el locis cognoscuntur. Atquc ideo de siiigiilis dispulari subliiius necessarium ‘, ut video. Mag. Recte aestimas. Sed qiio ordine raiiocinalionis via lenenda sit, hoc est,dc qua specie nalurae primo disculienduin, tiio arbilrio commillo. Disc. Ratum mihi videlur, anle alias de priina, quicquid lux meniium largita fueril, diccre. 2. Mac. lia liat. Sed prius de summa ac principalj

VARIAE LECTIONES.

’ Sic A;C incipit primus tTzpi (puc-ewv; D tituliim omittit. » A vocatur, D i’Ocil*/ttr. ’ Mug. est igiiur nainra — cnrere om. A. * A si. ’ in eam om. A. * vero om. A. ’ cit om. D. • A creat et crea- tur. ’ A necessarium esl.

4i3

JOANNIS SCOTl

4U

oimruim, ul Jiximns, divisione in ea, qnae sniil el A qui iii iiatnrarnm crealarum " ordinibns alqne (iiffo-

qnae iion swiit, iMCviier (iicoiidum evislimo’. Disc. Jiire providoqne. Noii eiiim cxalio primordio ralioci- naiioncm inclioari oporlcrc video ; nec solum, qiiia prima omniiim • diflVrenlia, sed quia obscurior ce- teris videlnr esse, el esl. M\g. Ipsa ilaque primor- dialis omninm discreliva diffcrentia cerlos suae in- ierprelalionis modos inqiiirit.

3. Quornm primus videinr esse ipsc, per quem raiio suadel, omnia, qiiae cprporeo sensui, vcl iiitel- ligenliae perceplioiii succnmbiml, posse raiionabili- ler diti esse ; ca vero, qnae per cxcejlenliam suae na- inrae non solnm u>iov, id esl ’ omricm sensnm, sed etiam inlellecluin rationcmqne fnginnt, jure vidcri non essc. Quae noii nisi in solo Deo, materiaqne, et

rcnliis considcralur , qni ab cscelsissima et circa Deum proxime conslilnla inlellccluali virlule \n- choans, usque ad cxtremitalem rationalis irraliona- lisque crealurae descendit *’ ; hoc est, nt apertiiis dicamus, a sublimissimo angelo usque ad extremam ralionabilis irralionabilisque animae parlem, nulri- tivam dico ct auclivam ** vitam “. Quae pars genera- lis animae uilima est, qnae’^corpus nulril et augeU Ul)! mirahili intelligenliae modo unnsqnisque ordo cum ipso dcorsum versus novissimo, qni (!sl rorpo- rum, et in quo omnis divisio teriitiiiatur, polcst dici esse et non essc. Inferioiis enim aiTirmalio, superio- ris est negalio. Ilcmque inferioris negalio, snperioris cst aflirmatio. Eodemqne modo snpcrioris affir-

in omninm rernm, (|nae ab eo condiiae siint, ralio- » malio, inferioris cst ncgalio. Ncgaiio vcro snperio-

iiibus atque cssenliis recle inlelligiinlur. Nec imme- rito; ipse namqne omnium cssonlia es< * qui soliis vcrc esi, ul ait Dionysins Areopagita : Esse, inquit, omnium cst, superesie Diiiiiilas ‘. Cregorins etiam * Tlieologusmullis rationibus, nullam substantiam scu essenliam ^, sive visibilis sive invisibilis crcalurae, iiitcllectu vcl raiioiie comprehendi posse confirmat, quid sil. Nam siciit ipse Deus iii seipso uHra oninein treaturam* nnJIoiniclloctii comprelienditur, itaeliam in secretissimis sinibus* crealurae ab eo factae el in eo existenlis ‘” considerata ovtriu incomprehensi- bilis cst. Qiiicqnid anlcm in omni creatura vel sensu roiporco percipilnr, sen intclleclu consideralur, niiiil

ris erit ainrmatio inferioris. Aflirmatio quippe ho- niinis , niorlalis adhuc dico , ncgilio est angcli. Negalio vero hominis affirmalio est angeli : et vi- cissim. Si enim homo est aiiimal « rationale, mor- lale, visiliile , profocto angdiis ncqiio animal ra- lionale esl, neque mortale, iicqiie visibile “. Iiem si angeliis est essenlialis motus inlellecliialis circa Denm rcrumqne ** crusas, profeclo honio iion esl es- senlialis motns intellectualis circa Deum et rerum cansas. Eademqne rcgnla in omnibus caelostilms essentiis, usqiie dum ad supremum " omninm per-’ veniatiir •* ordinem, observari potcsl ; ipsc vero in supreina snrsiim ncgalione terminalur. Ejiis namqiie

aliud est, nisi quoddam accidens incomprehensibile ^ negatio nullam crcaturam superiorem se confirmat.

per se, utdictum est,uniuscujusque essenliae; qnae ^ Tres aiitem ordines sunl, qnos ofioxayeti ** vocanl;

quoriim primusCherubim, Seraphim, Throni ; secnn- dus Virlntes, Polestaies, Dominationes ; tertiusPrinci- patus, Archangeli, Angeli. Deorsum vero corporuiH^ novissimus solummodo siiperiorem se aut negal aiit afliriiial ‘*, qnia infra se nihii hahet, qnod vel auferat vel conslitual, qnia ‘• ab omnibus superioribue sc praeccditur, nullum vero inferioremsepraecedit. Ilac item rationc oiiinis ordo rationalis ct inlelleclualis crca- lurae esse dicitur et non esse. Esl enim, quantum a superioribus vela seipsocognoscilur; nonest autein, quantum ab inferioribus se comprehendi non sinit.

5. Tertius modus non incongrue inspicilur in I1I4, quibus hujus mundi visibilis pleniludo perficitur, tl

aut” per quaiilalem, aulqnantitalein, aut formam, aut maleriem ‘, aut differentiam quandam, aut locum, aut lempus cognoscilur ‘, non qiiid est, sed quia est. Isie igitur modiis primus ac sum- mns est divisionis eorum, quae dicunlur ‘ esse et «on esse; quia vero ‘• modus iste, qui videtiir quo- dain modo introduci posse,qui in privatioiiibuscirca snbstanlias habitudinum, ut circaoculos visuset ‘* orhitas “, conslilnilur, niillo niodo recipiendus est, utarbilror. Nam quod pcnilns non csi. nec esse po- lcst, nec prae emineniiae suae exislenliae inielle- cium exupcral, quomodo in rernm divisionibus rc- cipi valcal, non video, nisi forle qnis dixeril,rerum.

qiiae suni, abseniias et privaliones non onuiino ij in snis causis praecedentibus in secrctissimis iialu- nihil esse, sed eariini, quarum privationes sen abs- rae sinibus. Quicquid enim ipsarum causarum in en’iae seu opposiliones sunt, mirabili quadam na- materia formata, intemporibus et” locisper genera- lurali ««virlnie contineri, ut qiiodam modo sint. lionem cognoscitnr, quadain humana consiietudine

4, Fiat " socuiulus modusessendi et .non essendi, diciluresse. Quicquid vero adhuc in ipsis naturac

VARIAE LECTIONES.

’ A aestimo. ’ A prima est omnium. * v),tov id esl om. CD non souini m graeeo prmam matheriarnm a domino nullo modo prorsus formaiam, omnein sensnm (iila verba pessiine dilacerata sola conjcctura assecu- lus snin). * est 0111. I). * Sic CD ; A divinitalis. ’ eiiam om. D. ’ seu esseniiam om. A. * A creaturum omnem. • sinibus oin. D. ‘” A consistentis. " aul om. D. ‘^ A mnleriam. ‘* A agnosctur. ‘^ C di- cunt. ‘* vcro oni. A. •* i’isa« et om. AC et visus et. " CD orbnlus. ‘" naturali om. D. " A Fiat ifjilur. ** A ciealarnin et creaturarum. *" A descendat. *" AC uctivam. *’ C nulrilivam vilam dico et aciivnm. ’ D qitoninm. " Corr., ACD risiti/e. " A «/ reritm. " D supra adscr. 5«»«mi(»8. • A per- veninnl. " CDE oar^-zu-jtt ^" CE firmat, D contirnuU. " C qui. ^ el oni. D.

l’j oiLiiiorjzt

» Vcibis animiii r.ilicnale inci|»it cod, E.

445 OE DlMSlONii: NATLllAE. — LIBER PRIMUS. 446

siiiibiis ronlineliir, r.cque iii foriiKiia malcria, vel A si «I"iiJ piacler lios inoilos indagailor ralio iiivenire

loco vel lempore, celeristnie acciJciiiilnis npparcl, polesl. Seil praescntialiler, ut arbilror , de his ••

eadem praeilicla coiisiieliidiiie dicilur non cssc. snlis dicluni csl,si libi alilcr iion videlur. Disc. Salis

llujiisinodi excmpla laic palent, et maxime iii liu- plane, iii*’ me paulisper periurbarel**,qHoda sanclo

luana nalura. Cuiu cniin .Deus omnes homincs in Augtisliiio in Exemero “•” suodicliiin videtur *"; hoc

illo primo alque uno, quem ad imagincm suain fecil, csiiangelicam nahirain anle onmem creaturam dignita-

siiiuil constiluerit, sed non simul in liunc miinduin te, non temporc conditam lumse ; acperhocet alioruin

visihilcin pioduxil ‘, certis vero temporibus locis- omiiiurn praetcr suinict priinordialcs causas, hoc

qiie naturam, quam simul condideral, quadain, ut est, principalia excnipla, qiiac Giaeci 7:|5WT6TV)7ra no-

ipsc novii, serie ad visibilem esscnliam adducil ^ minant, prius in Dco coiisidciassc, deinde in seipsa,

hi, qiii jain in niundo visibiliter appaient, ct appa- deindc ipsas creatiiras iii cffcctibus suis. INam suiiiiet

rucrunl, dicuiitur esse; qiii vero adhuc laieiit, fiitiiri causam, priusquain in spcciem propriain proccdcret,

lamen suni, dicuiitur non esse. Inlcr primum et ter- cognoscere non valuit. MAG.^‘ec illud le movere opor-

tium * Iioc dislal. Primus gcneraliier in omnibiis, let. Sed inientius ea ‘*, quae dicla sunt, considera.

qiiac ’ simul et sesiiel in causis et effectibus facta Si enim angelos principales reruin caiisas iii Deo

siiiit. Tcrtius • specialiter iii his, quae partiin ’ B conslitulas cognovisse dixerimus, Apoilolo resislere

aJhuc iii causis suis latent, partiin in cffeclibus pa- videbimur, qui super omne, quod dicilur et intelUgiiury

lent, qiiibus proprie mundus istfe conlexilur. Ad ipsuni Deuin el causas omnium in eo, sive aliud sive

himc modiim pertincl ratio illa, quae virlutem se- noii aliud sint " praeter id, quod ipse esl, afllrma

minuin considerat, sive in animalibus, sive in * csse. Ac per hoc iiecessarium esl, reclam mcdiam-

arboribus, sive in herbis. Virlus ’ cnim seminum eo que viain tenere, ne vel Aposlolo videamur icsisicie,

tcmpore, quo in secreiis nalurae silel, quia nondum vcl senteiitiam summae ac sanclae autorilaiis magi-

apparel, dicitur non csse ; duin vero in nascenlibus slri non oblinere. Utrunique igiiur verum dixisse iion

ciesceiilibusque aniinalibus, scu lloiibus fruclibusve dubitanduin, iino firmiler tenendnin. Causain igiiur

^«‘iiorum et herbaruin apparucril, dicitur esse. oinuium rcruin **, quae omiiein intelleclum exupe-

6. Quarlus modus csl, qui secuiuluin philosophos ral, nulli crealae i.alurae secundura Apostolum " non improbabililer ea soluminodo, quae solo com- cognitain iieri, ratio sinit. Quis enim, inquit, inlel- prehenduntur intellectii, dicit ‘* vere esse; quae lecium Doinini cognovii ? m ailibl : Pax Christi, quae vcro per generalioiiem, matcriae dibtcnlionibus ‘, exuperal omnem inteliectum. Al si causa omniuin ab seu detraciionibus, locoruin qnoqiie spaiiis teinpo- omnibus.quaeab eacreatasunt*’, remola est, absque rumque inolibus variaiilur, colliguntur, solvuntur, C uHa dubitalione rationes omnitim rerum, quae aeter- yere dicunlur non esse, ut suiil oinnia corpora, quae naliter et incommutabiliter in ea sunr, ab oinnibus, nasci et corrumpi possunt. quoruin lationes sunl , penitus remolae sunt. h\

7. Quinius niodus es«. “, qiioni in sola humana angelicis verc inlellectibus eariim ralionum theopha- naiura ralio intuelur. Qiiae ciiin diviiiae iiiiaginis nias quasdam esse, hoc esl, comprehensrbiles inlel- di’Miilalein, in qua propiie substilil ‘, peccaiido de- lectuali ‘ nalurae quasdam divinas apparitiones, seruit, merilo essc suuiii pcr<lidit, et ideo dicilur non aulem ipsas rationes, id esl principalia exempla, iiuu esse. Duin vero unigcnili Dei filii gralia reslau- quisquis dixerit, non, ul arbilior, a veritalc errabit. raia ad prislinum suac substantiae’* staium, in qua Quas llieophanias in angelica creatuia sanctum Au- secundum imagiiicm Dei condita est, reduciiur, in- giistinum ante omniuin generalionem inferioriui! se cipil esse, el ‘* iii eo, qui serundum imagincin Dei visas non incongriie dixisse credimus. Non ergo condilus est, inchoal vivece. Ad hunc niodum vidc- nos movcat, quod ^” diximus, qnia angeli et priiniim tiir ‘* perlinere, quod Aposlolus dicit : El vocat ea in Deo, deinde iii seipsis inferioris crealurae caiisas quaenon sunt, lauquam ea quae sutit ; hoc esl, qiii videnl. Non enim essenlia divina Deus solumniodo in primo homine perdili sunl, et ad quandam. iii- dicitur, sed eliam ’’ modus ille “, qiio se quodam- subsislcnliam ceciderunl, Deus Paler per fidem iii D modo inlellecluali el ralionali crealurae, prout est Filium suum vocal, ul sinl, sictil hi ‘, qiii jam in capacilas uniuscujusque, oslendit, Deus saepc a sa- Ch.lslo renati sunl. Quanquam el ’’ lioc ila inlelligi cia Scriptura vocilalur. Qui modus a Graecis tlieo- possii et de his, quos quotidie ’’ Deus ex secreiis phania, hoc csl, Dci apparitio soiel appellari. Cujns naturae sinibus, in .quibus aesliirianlur non esse, exeinpium : Vidi Dominum scdeniem, et celera hu- vocat, ut apparcanl visibilitcr in forma, ct materia, jiismodi ; cum non ipsius cssonliam, sed aliqiiid ab ceicrisqiie, in qiiibus occullu apparere possunl, ci eo facluin viderit. Non est ergo inirum, si tiiiia

YARIAE LECTlOiNES.

’ A nec. ‘Sic CDE , .\ produxerit. * Sic CDE , A adduxit. * A lerlium modum. ’ C qui. * Sc ADE; BC secuTK/MS. ‘C partem. * in om. C. ’ Cvirtutis. ^” D dicitur. ** \ dislensionibus. ** A est modus. " CE siifcs?eM7, D subsistit. ‘^ A substantiae suae. " A c«m. ^’^ videtur om. D. " hi om. A. " C ex. " CDE colidie, sic ubique. ‘" A de liis, ut arbitror. " A nisi. " A lurburel. *’’ Corr.. ACDEF E.Tamero, sic ubiipic t.r«merort, AF nonnunquain Exaemeron *^ A diclum esl *’ c« om. A. " Sic CD. ‘• A rejum omnium. " rerum — Apostolnm om. D. " A creata sunt ab cu.. " \ intellcctualis. ‘" D quae. " A el. " ille OM. A.

i47

JOANNIS SCOTI

quaepiam cognilio in angelo liitelligatur. Dna qui- A discussimus.. Disc. Qiiis ilie sit, velim repet.is; noii

dem superior, quae de aeiernis rerun» ralionibus juxla pracdiclum modum primo in eo exprimilur. Deinde qiioil ex superioribus excipil, veluli in mira- biii alque ineffabili quadam inemoria sibi ipsi coni- niillil, quasi quaedam imago imaginis cxpressa. Ac per lioc, si superiora se lali niodo pole cognoscere, qiiis audeal dicere ‘, inferiorum quandam cognilio- neni in se noii habere ? Recie igilur dicunlur csse, qiiaeralione aique inlelleclu compreliendi possunt. Quae vero omnem rationcm ac inielleclum exuoe- raiil, recle similiter dicuntur non esse.

8. Disc. Quid ergo dicemus de ilia fulura felicilate, quae promittitur sanctis, quam uiliil aliud pulamus osse ‘, praeter ipsius diviiiae cssentiae puram con-

enm ipsius " rccolo. Mag. Recordarisne, qiiid inler nos conveiierat, dum de Excmero sancli patris AugusUni^ quaedain diccbanius? Disc. Recoidor quidem; sed te iterum de hoc " audire volo. Mag. Movebat te, ut arbitror, quomodo praedictus paler dixerit •, causas rerum creandarum, quae acterna- liler iii Deo sunl, et Deus sunt, angelos primuin in Deo considerasse , deinde iii seipsis, deindo ipsarum creaturarum proprias species differentiasqiie cogno- visse, si nlli ‘ creaturae divina essenlia cum ralitf- nibus, quae in ea ^unt, essentialiier nequeat compre- beiisibilis esse. Disc. Totuin leneo. Mag. Recorda- risnc, quidad haec " rcspondebamus " ? Disc. Utique recordor, si me memoria non fallii. Dicebas enim.

tcmplalionein atque immcdialam, sicut ait sanclus B “O” ‘Psas causas rerum, quae iii divina essentia sub-

evangelista Joannes : Scimus, quia filii Dei iumus, el nondum apparuit, quid erimus; cum autem appa- rueril, similei ei eriinus; videbimus enim eum, sicuti e$l. Ilem aposlolus Paulus ’ : Nunc videmus per spe- culum in aenigmate, tunc aulem facie ad faciem. Item S. Augustinus in libro de Civilaie Dei XXII de futura coiitemplalione divinae, ut arbilror, cssentiae dicit : Fer corpora, quae geitabimus, in omni corpore, quod- cunque videbimus, quaquaversum ocutos nostrt corpo- ris duxerimus ^, ipsum Dominum perspicua claritale contemplabimur. Nam si an^elicae conteniplationis purissiniam virlulem " divinae essentiae superal allitudo ; praedictis enim rationibus confeclum ost, divinani essentiam nulli intellecltiali creaturae com-

sistnnt, angclos vidisse, scd quasdam apparilioneii diviiias,quas, ut ais, Ihcophanias Graeci appellant, causarumque aeternarum, quarum imagines sunt, nomine ‘^ appeliatas. Addidisti eti^m, non soluin ipsam " divinam essentiam incommutabiliter in seipsa existentem Deum vocari, sed etiam ipsas ** theopbanias, quae ex ea, el de ea, in nalura intelle- ctuali expriniuntur, Dei nomine prScdicari. Mag. Bene tenes; ita cnim diximus. Disc. Sed qiiid ad negoliiim praesens periinei? Mag. Non parum , ul video; eo eiiiin modo ei aiigelos Deum semper vidore arbi- iror ‘, justos qnoque et in hac vila, dum menlis excessum paliinitur, et in futuro sicui angeli visuros esse. Non crgo ipsum Deum pcr semetipsum videbi-

prehensibilem esse, quae * maxime in angelis con- C mus, quia neque angeli vident ; hoc eniin oinni

sisiere dubiuin noii est ; nobis quoque nulla alia felicilas promiltitur, quam ad angelicam naluram aequaliias : quomodo huroanae naturae felicitas divinac esseniiae altitudiiiein conlemplari valebil? Mag. Acnlc ac vigilanler ; non enim sine causa in hoc nioveris.Sedlibisufficereaestimarim.quodpriusgene- ralitcr de omni suasimus crealura ^. Disc. Quid illud? Ropelas,pelo. Mag. Nonneuniversalilcr definivimus", divinamesscnliamnullicorporeosensui, nulli ralioni, nulli scu Iiumano seu angclico intelleclui per se ipsam coinpreliensibilem * esse? " Disc. Recordor, ac nie sic suinpsisse negare non possum. Sed, ut mihi videlur, aul iila praedicla conclusio penitus solvetur, et inlelleciuali creaturae divinae essenliac per se-

creaturae impossibile est; solus namque, ut ait Apostolus , habel immortalilalem , el lucem habitat inaccessibilem : sed quasdam factas ab eo in iiobis tbeo- phanias contcmplabimur. Non " unusquisque enim secundum suaesanctiiaiis alque sapientiae cclsiludi- nem ab una eadcinque fornia, quam omnia appetimt, Dei Verbum dico, formabitur? Ipsa nainquc ■de seipsa loquitur iii Evangelio : In domo Palris mei mnnsiones mullae ^’ sunl; seipsam domuni Palris appellans, qnaecum sit uiiaeadeinque, iiicoininulabi- lisque permaneat , inulliplex lainen vidcbilur ** his, quibus inse ‘" babitarc largiclur. Nani unusquisque, iit diximus, unigcniti Dei Verbi ‘* iioliiiam in seipso possidebit, quanium ei gralia doiiabilur. Quot eniin

ipsam conlcmplalionem dabimus; aul, si solvi non D j„n,ierus est " elecioruin, lot eril numerus man

potest , quoniam certissimis rationibus stabilila est, ne- cessarium cril", utmodum divinaecontemplaiionis, quae sanctis in fuluro promittilur, etin qua seinper angeli subsislunl, veris rationibus probabilibusque exemplis absolvas. Mac. Quem modum quaeras, ignoro, praeler illum, de qiio paulo ante breviter

sionum; quaiila fuerit sanclarum aniinarum ““mul- tiplicatio, lanta crii diviiiarum thcophaniarum pos- scssio. Disc. Verisiinile videlur. Mag. Recie dicis, verisimile. Quis eniin de taUbus firmaril *’ ita aelor- naliler esse, dum vires hunianae adhuc in liac fragili cariie inlcnlionis vidcanlur ’’ excedere?

VARIAE LECTIONES.

’ dicere om, D. • A esse putamus. ’ Paulus om. ADE. * A direxerimus. » virtutem om. D. * A qnam. ’ A creaiuru i,uasimus. * CDE aifftnivintus, sic ubiqiie, A saepo. » D incompreliensibileni. ‘” Sic

CDE; A addil : liecordaris quod superiub prupostiimus?

A. est. " Sic CDE, A ii>sum.

de te iterum hoc. ‘* A praedixeril. ‘” Sic DE; C nulti ‘» Sic CDE ; A hoc. " Sic CD, E respou-

derimus. ‘• Sic CDE; A hoc nomine. ‘» Sic CDlv; ipsom om. A. " om. D. divinam ipsas oui. D •" AC ul arbilror. »* Non oin. A. " A multae mansiones. »" A videtur. ‘-» Sic CDE; pio in se

.\ ipse. “■^ k Verbi Dei. *” Sic CDK; es/ oiii. A. ^‘‘Danimurum sunclariun. ‘’^ A /irmaret. ^" A videdliir

DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER PR1ML&,

9. Disc. Scd velim, quld de hac ibeophania coii- A telleclus comprehendere poluerit, id ip$um fil. In quan

jicere possis , breviler aperias; hoc est, quid * sit, uiide sit , ubi sit, utrum extra nos, an intra nos * formatur . Mag. Allum quaeris . et nescio quid ailius humanis inquisilionibus fieri possit. Dicain tamen, quod super hacre in libris sanctorum Palruin, qui talia ausi sunl dicere, potui invenire. Disc. Dic quaeso. Mag. Quaeris itaque, quid sil, ^et ^ unde, et ubi. Disc. Etiam. Mag. Maximunr monachuin, divi- miin pbildsophum, in exposilione Sermonum Grego rii Tbeologi de hac tbeophania allissime atque sub- tilissime ’ dispulasse reperimus. Ait enim, theoplia- niam effici non aliiinde * mj«j ex Deo, fieri vero ex condexcensione divini Verbi, hoc estf unigeniti Filii, qui est sapienlia Patris, veluti deorsum versns ad

tum ergo animus virtuleiu comprehendit, iu tanKim ipse virtus fit.

10. Horuin auiem exempla si quaeris, ab eodein Maximo evidentissime posita sunl ’ : Sicut enim ‘ aer a sole iUumimltis nihil aliud videlur esse nisi /ux» non quia sui naluram perdat, sed quia lux in eo prae- valeat " , ut id ipsum lucis ‘* esse aeslimetur; sie humana natura Deo adjuncta, Deus per omnia dicilur esse , non quod desinat esse [humana] ‘* natura, sed quod Divinilatis participationem accipiat, ul solus in ea Deus esse videaiur. Item : Absente luce aer est a6- scurus , solis auiem lumen per se subsistens nullo sensu corporeo comprehenditur.‘Cumverosolarelumen aeri misceatur, tunc incipit apparere, ita **, ut t«

humanam naluram a se conditam atque purgutani, et 6 seipao sensibus sit incomprehensibile *’, mixlum vero

exaltatione sursum versus humanae ’ naturae ad praediclum Verbum per divinum amorem. Conde- scensionem hic dico * non eam, quae jain facia est per incarnalionem, sed eam, quae fil per ibeosin, id est per deiflcaiionem creaturae. E.v ipsa igilur sapientiae ’ Dei condescensione ad bumanam naturani per graliam, ct exaltatione ejusdem nalurae ad ip- sam sapicniiam per dilcctionem, ftt theopbania. Cui sensui sanctus pater Augustinus asiipulari videlur, exponens illud Apostoli : 0«« faclus est nobis juslilia et sapienlia. Ila enim exponil : Sapientia Palris ‘*, in qua et per quam omnia facta sunt, quae non est creata, sed creans, fit in animabus nostris quadam ineffabili suae misericordiae condescensione , ac

aeri sensibus possit comprehendi. Ac per hoc intellige, divinam essentiam per se incomprehensibilem esse, adjunclam vero intellectuali creaturae mirabili inodo apparere, ita ut ipsa, divina dicoessentia,soIa in ea * creatura , intellectuali videlicel , appareat. Ipsius enim ineffabilis excellentia oranem naturam sui par- ticipem superat, ut nil aliud in omnibus praeter ipsam intelligentibns occurrat, dum per seipsam, ut diximus, nullo modo *^ appareat. Disc. Video admo- dum , quid suadere vis ; sed ulrum sancli patris *^ Augustini verbis convenire possint, non satis *• clare ** perspicio. Mag. Altentior igitur *’ eslo , el ad ejiis verba, qnae primo posuimus, redeamus. Sunt aulem haec, ut aestimo, in libro vicesimo

sibi adjungit noslrum intellectum , ut ine/fabili^ec»"’^^ 6e\iThe*^De: Percorpora quae gestabimus.

quodam modo quaedam quasi composita fiat sapientia

ex ipso descendente ad nos, et in nobis habi-

tante, el ex nostra intelligenlia ab eo" per amorem

ad si assumpta, et in se formata. Simililer de juslilia

ceterisque virlutibus exponit , non aliter fieri, nisi

ex divinae sapicnliae noslraeque iutelligentiae quadam

mirabili atque ineffabili conformatione. In quantum

emm, ut ait Maximus, humanus intelleclus ascendit

per caritatem, in tantum divina sapientia descendit

permisericordiam. Et haec est causa " omnium virlu-

tum et substaniia. Igitur omnis theophania , id est

omnis virtus, et in hac vita, in qua adhucincipit in his,

qui digni sunt, formari, et infutura vita perfectionein

divinae beatitudinis accepluri, non extra se, sed in se, rv tione ipsius digni

et exDeo.eiexseipsis efliciiur ‘*. Disc.ExDeoitaque nihil aliud praeter

iheophaniaein naiuraangelica atque humana illumi-

in omni.corpore quodcunque videbimus, quaquaver’ sum ociUos nostri coiyoris duxerimus *’, ipsum Deum perspicua claritate conlemplabimur. Vim verborum inluere. Non eniin dixit **: per corpora, quae gesia- bimus, ipsum Deum ‘^ contemplabimur, quia ipse per se videri non poiest; sed dixit: per corpora, quae gestabimus , in omni corpore quodcunque vidc’ bimus, ipsum Deum contemplabimur. Per corpora ergo in corporibus, non per seipsum videbitur, Similiter per intellectum in intelleciibus, per ratio- nem in ralionibus , non per seipsam divina essentia apparebit. Tanta enim divinae virtutis excel- lenlia in futura vita omnibus , qui eomtempla futuri sunt, manifestabitur, ut praeter eam sive in corporibus sive in inlellectibus eis eluceat " : erit enim Deus omnia in

nata,purgata,perfectapergraliam,fiuntexdescensio- omnibus. Ac si aperte Scriptura »»diceret: Solut

ne**divinaesapientiae, et ascensionehumanaeangeli- Deus apparebit in omnibus. Hinc ait sanctus Job : Et

caeque intelligentiae. Mag. Sane; nam huic ralioni in carne mea videbo Deum. Ac si dixisset: in hac

conveait, quod idem Maximus ait : Quodeunque in- carne mea, quae muliis tenlationibus affligilur, tanla

VARIAE LECTIONES.

• E qui. * A ubi sit, utniin est , utrum inlra.not an extra not. * E firmatur. * et om. A. • B tub- Umitsime. * Cfioneffici atiunde. ’ naluram a sc — humanae om, D. « A dico hic. * sapienltae om. k;B sapieniia. ‘• A sapienlia enim Patris. " si ABDE ; C a Z>eo. ** Acausa est ;causaom.D. ’naddit AMMfcd^ucK. ’ C et descensionem. •» StcCDE; A addit haec dicente. " enim om. A. " lipraevalet. " C luci ; D ut ipsum id lucis. “• humana om. CD. *• A ita vero. •” C incomprehensibrlis. •• Sio CDE ; A in sola. *• aliud in omnibus— modo om. D. ** patris om. A. *’ satis oin. A. *• clare om. E. A ergo. “• Sic CDE ; A civitate. *» A direxerimus. »» D dixi. »’ A Deum ipsum. »» D eliceat. »» D tcriptura aperle.

Patrol. CXXII. 15

JOANNIS SCOTI

gloria fulura cril ’ , lU , quemadmodum niliil in ea A sui siiaoqiiC perfcclionis stabililatcm quacrentia.

iiunc * apparel nisi niors el corruptio, ila iii futura vila iiiliil mihi in ea ’ apparebil nisi soliis Deus, qui vere vitacst, et iinmortalitas, el incorriiptio. Al si tle sui corporis felicitate talem gloriain promisit, quid de sui animi *> dignilale existiinandum est , praesertim cum , ut ait magnus Gregorius Thcolo- gus, corpora sanctornm in rationem, ratio in intelle- ctum, intelleclus in Deum, ac per hoc lota illorum na- lura in ipsum Demn, mulabitur? Cnjiis rei pulclierri- ma paradigmata a praedicio Maximo in expositione Gregoriiposilasunt, quorumunum praeraisiinus,cum de aere loqucbamur; alieruro vero nunc subjunge- mus, quod est in igne et ferro. Nam cum fernim conflalum in igne intiquoremsolviivr, niliildennlnra

Disc. Firmissimc credo, et, quantum dalur, iuleiligo, dc divina soltimmodo omnium causa rccte hoc prae- dicari, quia sola omnia, quae a se sunt, creal, el a nulla siiperiori ac se praecedeiitc creatiir. Ipsa enim esl summa ac sola causa omninm, qiiae ex se et in se ‘* subsistunt.

12. Yelim tamen scire, quid de hac re sentias. Non enim parum me *’ inovet, dum saepissime in libris sanctorum Palrum, qui de divina natura dis- puiare conati sunl , invenio , eam nou solum omnia, quae sunt, creare, sed etiam creari. Ea siquidem, ut aiunt, facit, et fit, et creai, et crealur. Si igiiur ita est, quomodo nostra ratiocinatio *’ sieterii, non facile " invenio. Dicinnis enim , eam solummoilo

ejus remanere setisibus videtnr, sed tolum in igneam B creare, a nullo autem creari. Mag. Merito moveris;

qualilatem vertitur. Sela vero ratione suam naturam quumvis liquefaclam servare coynoscilnr. Sicul ergo lotus aer liix, totumquc ferrum liquefaclum, ut dixi- mus, igneuiu, imo eliam " ignis apparet, nianentibus tamen eonim substanliis : ita sano intellectu acci- piendum, quia posl finem hujus inuiidi omnis nalura, sive oorporea sive incorporea, solus Deus esse vide- bitur, iiaturae integritate permanente, ul e! Deus, qui per seipsum incompreliensibilis est, in creaiuia quodammodo comprehendalur, ipsa vero creaiura inefifabili miraculo in Deum vertatur. Sed suiiiciaiil ista, si libi • clare lucescant. Disc. Lucescunt saiie, quanlum talia nosiris mentibus ’ lucere sinuninr. De re enim ineUabili quis in bac vila luculenlcr

nam el ego de lioc multiim admiror, el qiiomodo haec, quae videntur esse conlraria, sibi invicem ad- versari nequeant, quomodoque vera ralio de hoc consulenda est, optarim per te nosse. Disc. Ingrc- derc, precor; nam de talibus non meam, scd tuam senteniiam ratiocinandique viam expecio. Mag. Pri- inum iiaque, si videtur “, de ipso nominc, quod in sacra Scriptura usilatissimura est, quod *’ est Ueus, considerandum arbitror. Quamvis enira iiuillis no- niinibus divina nalura denominetur, ut esi Bonitas, Essenlia, Yeritas, celeraque hujusmodi, freqiienlis- sime tamen eo nomine divina uiilur Scriptiira. Disc. Plane videiur. Mag. Hujus iiaquc nominis etymolo- gia a Graecis assumpta esl. Aul enim a verbo, qupd

potest fari, ut nihil amplius inquirentium appetat ^ c&l Qtupu, hoc est, video, derivaliir; aut ex verbo

desiderium, praesertim cum nuUa aiia promitlilur nobis gloria praeter eorum, quae hic per fidein cre- duntur, et ratione quaeruntur, et quanlum licel sua- deiitur, in futura viia per experimenlum cogniiionem! Mag. Caule ac ralionablliter exisUmas •. Proinde ad ea, quae proposila sunt, hoc est, ad divisionem Na- turae redeundum esse * censeo. Disc. Redeundutn sane, quoniam modus observandus est in his, quae dicenda sunt, ut ad finera quendam possint pervenire. 11. Mag. Praedictarum itaque Nalurae uivisio- num ‘• prima diffcrcntia nobis visa est in eam, quae creal et non creatur. Nec immerito, quia talis Naiurae spccies de Deo solo recic praedicalur, qui solus omnia " creans «vapxof» hoc est, sine princi

6iu, hoc esl, curro ; aut, quod probabilius cst, quia unus idemque intellectus inesl**, ab uiroque deri- vari recle dicitur *’. Nara cura a verbo Btatpco deJu- ciiur Qtos, videns inlerpretatur. Ipse enim orania “, quae sunt, in seipso videt, dum niliil extra seipsuni aspiciat, quia nihil extra seipsum est. Cum vcro " a verbo Qim, Qtoe currens recte intelligilur. Ipse enim in omnia curril, et nullo modo stat, sed oiunia currendo implet, siciit scripium esi : Velociter currit scrmo ejus. Atlamea nullo modo raovelur : de Deo siquidem verissime dicitur raolus slabilis, et slalus mobilis. Slal enim in seipso incommutabililer, iiun- quara naturalem suam stabililalem deserens. Movet aulero seipsum per omnia, ut sint ea, quae a se

pio intelligitur, quia principalis causa omnium, quae ^ essentialiter subsislunl ; raotu enim ipsius omnia

fiunt. Ac per hoc unus idemque intellcctus esl in duabus interpretationibus ejusdem nominis, quod esl Deus. Non enim aliud est Deo currere per oiii- nia, qiiam videre omnia; sed sicut videndo, ita ct currendo [per eum] ‘* fiuot omnia. Disc. De etvmo- logia nominis satis ac probabiliter suasiim est. Sed non satis video, quo se moveat, qui ubique est, sine

ex ipso ei per ipsum facta sunt, solus est, ac per hoc et oinnium, quae ex se sunt, finis est. Ipsum enim omnia appetunt. Est igitur principium, me- dium et finis. Principium, quia ex se sunt omnia, quae essentiam parlicipant; medium auiem, quia inipso, etper ipsum ‘* subsistuntaiqne moventur”; fiuis vero, quia ad ipsum moventur quielem motus

YARIAE LECTIONES.

. • CDE sit. * A nunc nifiil in ea. * in ea om. A. * Sic CDE ; A spiriius. * ket. • Pro si tibi C sibi. ^ D menlibus nottris. • Sic CDE ; A acstJmas. »csse om.A. ^” Pi.dviisionum Naturae. ‘SicCDE; Domniuw. ’ Sic CDE; D in seipso et per seipsum. ’’ Sic CDE; A moveiilur omma. ‘* Sic CDE; A in se ci cx se. **Cmepurum. **A.uilionaiio noslra; noslra ui». C. ‘Afacilenon. ’ ¥ro si videtur \ fundelry. ‘• A ^uid. •♦ \ est. ” CE (icciiitur. •• omnia o&gt;. A. • \ autem. *" per eum oii’.. CDE.

r>E DI\1S!0ISE NATIJRAE. — LiBER PIUMLS.

qiio niliil esse polost, el exlra quem niliil extendi- A sint ox noii-esse in esse; crcnlur anlem, quia niiiil

tur; cst eiiim locus omiiium atque circuniscriplio. IHkg. Deum inoveri non extra se tlixi, sed a seipso, in seipso, ad seipsum. Non enim alium motum in eo oporlel credi, praetersuae volunlatis appetiium, quo viilt onmia fieri ; sicut status ejus, non quasi post moiiim siet, sed ejusdem suae voiuntalis incommu- tabile propositum intelligitur, quo oaiiiia incom- muiabili rationum suarum stabililate permanere (lefinit. Non eniin in ipso proprie siatus aut molus dicilur. Haec enim duo opposita sibi invicem esse videutur: opposita auiem in eo cogitari vel intelligi vera raiio proliibet, praesertim cum slalus proprie finis motionis sit. Non autem *■ Deus moveri in- choat, ut ad siatum quendam perveniat. Haec igitur nomina , sicut et mulia similia, ex creatura per B l>iJis est, iion incongrue dicitur facia. Nam et iiosier

essentialiler est praeler ipsam; esl eniiii omiiium ‘* essentia. Nam sicul nulluiii bonuiii naturale est pracler ipsum, sed omne, qiiod dicilur boiium esse, ex parliC)p:ilione uiiius summi boni est bonuin : ita omnc, quod dicilur exislere “, iioii in seipso exislit, sed parlicipatioiie vere exisleiilis natiirae existit. Noa solum ilaquc, ut in his, quae anle dicta sunl *\ considcratum cst, diviiia natura fieri dicitur, duin in iis, qiii fide, el spe, et caritaie, celcrisque virtu- tibus refoniiaatur, Dci Verbum mirabili alquc ‘• iii- effabili uiodo ianascilur, sicut ait Apostolus de Chri- sto loquens : Qui factus est in nobis sapienlia a Deo, eljustificalio, el redemptio; sed etiam ‘, qiiia ’ in om- nibus, quac sunt, apparet, quae per seipsam iavisL-

quaiidam divinam metaphoram ad Creatorem refe- runlirr. Nec irralionabiliter, quoniam omnium, quae in statu et motu sunt, causa est. Ab eo enim inci- piunt currere ut sint, quoniam priacipiiim est * om- nium, et per eum ad eum nalurali molu feriintur,‘ut in eo incomniulabiliter atque aeternaliier slent , quoniam finis quiesque omnium est. Nam ultra eum ’ nil appeiunt. In eo enim sui motus priiici- pium finemque inveniunt. Deus ergo * cuirens dici- tur, non quia exlra se currat, qui semper ia seipso immutabiliter slat ‘, qui ’ orania implel ; sed quia omnia currere facit ex non-exislealibus in existen- tia. Disc. Redi ad proposiluni ; haec enim non irra- tionabiliter dicta videntur. Mag. Quale proposituin quaeras, admoneas pelo. Nam cum dc incidentibus quaestioailHis quaedam dicere conamur, principa- lium quaesiionum saepissime obliviscimur. Disc. Nunquii! hoc proposuimus, ul ^ pro viribus invesli- garemus, qua ralione ab his, qui de divina natura disputaiit, eadem • creare et creari dicitur ? Creare enira [eam] » omnia, nullus sane inlelligentiam am- bigit; quo modo vero " creari dicitur, noD transi- torie praetereundum nobis visum esl ‘.

Mag. Ita profecto. Sed, ut arbilror, ex his, quae praedicta sunt,ad hanc quaesiionem solvendam non exiguus inlroitus reseratus est. Confectum est enim ‘* inler nos, quod molu ‘* divinae naturae nihil aliud inlelligendum ‘*, praeter divinae volun- taiis propositum ad ea condeiida , quae facienda ^ ^ sunt. Fieri ergo dicilur Jn omnibus divina natura.

iatellectus, priusquam veniat in cogitalionem atque memoriam, non irrationabiliter diciiur esse**; est enim per se invisibilis, el nulii nisi Deo nobisque ipsis cognitus est. Dum vero in cogitatioaes vene- ril, et ex quibusdam phantasiis formam accipil, non immerito dicitur fieri. Fit enim in memoria, formas quasdam accipiens rerum, seu vocum, seu colorum, ceierorumque sensibilium, qui informis crat, prius- quam in memoriara veniret ; deinde veluli secundam formationem recipit, dum quibusdam fonnarum seu vocura signis, literasdico, quaesunt signa vocum, etti- guras, quaesunl signa formarura, raatheseos seualiis sensibilibus indiciis formatur, per quae sentientium sensibus insiniiari possil. Hac similitudine, quamvis a C diviiia natura remota sil, suaderi tamen posse” arbi- tror, quomodo ipsa, dum oraDia creat, et ab uUo creari nesciat"^, in omnibiis, quae ab ea sunt, mirabili modo creatur ; ut, queraadmodum raentis intelligen- tia, seu proposilum , seu consilium , seu qiioquo modo motus ille noster intiraus et priraus dici possit, diim in cogilationem, utdixiraus, venerit, quasdam- que phanlasiarum formas acceperit , deitideque in signa vocum seu sensibilium moluum indicia pro- cesserit, non incongrue dicitur fieri ; fit enim in pliantasiis formatus, qui per se omni sensibili caret forma : ita divina essentia, quae per se subsistens omnem superat iniellectum, in his, quae a se, el per se, et in se, et ad se facta sunt, recte dicitur creari, ut in iis sive intellectu, si solummodo intel- ligibilia sunt, sive sensu, si sensibilia sunt ‘% ab liis.

quae nihil aliud est, nisi divina volnntas. Noa enim aliud in ea *• est esse et velle , sed unum idemque velle et esse in condendisomnibus, quae facienda visa sunt. Verbi gratia, si quis dixerit, ad hoc di- vinae voluntatis motus adducilur, nt sint ea, quae sunt: creat igitur omnia, quae de nibiio adducit, ut

qui eara reclo sludio inquirunt, cognoscalur. Disc. De his sat est dicium, ut censeo.

13. Mac. Sat plane, ni fallor. Disc. Sed adhuc necessarium edisseras, quare divina natura creairix solumraodo dicitur esse, et non creata, si, ut *• prae- dictis rationibus suasum est, et creat et creatur.

VARIAE LECTIONES.

• A est principium; est ora. C. • eum om. A. * A enim. • D perstat. • A quia. ’ Sic CWE; A yunquid hoc? Proposuimus enim, ut. • A eandem. * eam om. CDE. • vero om. A. " D ett visum. ‘• A enim esi. ‘» Sie CDE ; A per motum. ‘ Sic CDE; A intelligendum cst. «» D N«i altud enim in ea; t Non eaim in ea aliud. ‘• omnium om. D. " Sic CDE ; A quod existil. ‘• A sint. •• A et, •• A e/. •’ SicAE;CD ^tti, " Sic CDE; A non esse. ** A posse tamen. *’^ Conj., CDE el a nullo creari mjstiat; A eta luillocicaii sct«f. ‘• C sinl. ‘• Sic CE : k Quae sicut, h sicut prnedicd.

45S

JOANNIS SCOTI

Haec enim sibimet videnlur contradicerc. Mag. A gii^ Theologo nobis verissimeatquc ^^probaiisiyiine

Cauie vigilas; nam el hoc inquisilione dignum esse video. Disc. Dignum prorecto. Mag. Attende itaque in ea, quae sequuntur ‘, raentisque conluitum huic brevi responsioni accommoda. Disc. Praecede, in- tentus subsequar. Mag. Divinam naturam universi- taiis conditricem esse non dubitas. Disc. Perge ad cetera; hinc enint haesitare nefas egt. Mag. Simi- liler [eam] * a nullo creari, flde atque inlelleclu percipis. Disc. Niliil * eo flrmius. Mag. Noii ergo ambigis, duin ipsam creari audis, non ab alia, sed a seipsa ^ creari. Disc. Non ambigo. Mag. Quid igitur? Nonne semper [est] • creans, sive seipsam, sive a se creatas essentias creaverit? Nam cum dici- tur seipsam creare, nil * aliud recte intelligitur,

suadente divinae unitatis alque trinilatis inysieHia. Ait enim, nulla verborum, seu nominum, seu quacun- que ariiculalae vocis signi/icalione, sunmam omniutn ttlque causalem essentiam posse significari. Non eniin est unitas neque trinitas talis, qualis ab human* quamvis purissimo cogilari , aut angelico intellectu etsi serenissimo considerari potest. Sed ut de re ineffabili atque incomprehensibili religiosi pioruni animorum molus aliquid cogiiare ac praedicare possent, maxime propter eos, qui Chrislianae Reli- gionis rationem a Catholicis viris exigunt, sive di- scendae veritatis gratia, si boni sint, sive tentandae ct reprehendendae ‘“occasione, si mali, haec reiigiosa " fidei symbolica verba a snnctis Theologis et reperia nisi naturas rerum condere. Ipsius namque creatio, B el tradiia sunt, ul corde credamus, et ore confl-

hocest, iiTahquo manifestatio, omnium existeniium profecto esl substitutio. Disc^ Hactenos quae dicla suDt, videntur esse probabilia. Sed vclim audire, quid de bac ineffabili atque incomprehensibili crea- trice omniura causalique natura Theologia edocet, id est, utrum sit, quid sit, vel qualis ^, el quomodo defiiiitur. Mag. Nonne ab ipsa, quam nunc ^ nomi- nasti, Theologia, quae aul solummodo aut maxime erga divinam naluram versatur, satis ac plane veri- tatem inluentibus suasum est, ex his, quae ab ipsa creata sunt, solummodo ipsam essentialiter sub- sistere, non autem, quid sit ipsa essentia, intel- ligi? Nam non solum, ut saepe diximus, humanae ratiocinationis * conatus, verum etiam essentiarum

teamur, divinam bonitaiem in unius essentiae tribus siibstantiis esse conslituiam. Ei nec " hoc absqiie spiritualis intelligentiae ralionabilisque investigatio- nis contuitu inventum est*”. Unam eiiim inelTabilem omnium causam , unumque principiuin, simplex al- que individuura, universaleque, quanlum divino spi- riiu illuminati snnt, conlemplanles, unitatem dixe- runt. Iierum " ipsam unitatem non in *°singulariiatc quadam et sterilitate, sed mirabili fertilique muUi- plicitaie contuentes, tres substantias unitalis intei" lexerunt; ingenitam scilicet, genilamque, ei proce- denteai. " H^bitura autem subsiantiae ingenitaead subsianiiaro genilain, ‘Patrem; habitum vero sub- stantiae genitae ad subslantiam ingenitam, Filium;

caeleslium purissimos superat intellectus. Ipsam G habitum vero procedentis substantiae ad ingenitam

genitamque subslantiam, Spiritum sanclura nomi- naverunt. Sed quoniam in hac re fere omnis san- ctorum exposilorum sacrae Scripturae versatur intenlio,satis,utarbitror, praesentialiter dictum est. Disc. Salis plaae. Yeruratamen planiusvelim **audirc de habitu trium divinarum subslantiarum. Poterit enim quis haec mystica sanctae Trinitatis noraina, Patrem videlicet et Filium et Spiritum sanctuin, non secundum habiludinem, sed secundum naturam accipere. Pater enim substantiae Patris nomen esse videtur. Similiter et Filius nomen substantiae Filii, Spiritus quoque sancli ** nominaiio non aliud prae- ter substantiam ipsius significare *^. Mag. Fortassis et nos idipsum credere atque fateri non negaveri-

tamen esse, ex bis quae sunt; et sapientem esse, ex divisionibus eorum in essentias , in genera , in species, differeniiasque, numerosque ; vivereque eam ex moiu omnium stabili et ex siatu mobiii, re- ciae ‘** mentis conluilu Theologi scrulati sunt. Hac eiiam ratione causam omninm ier substantem veris- sime invenerunt. Nam , ut diximus, ex essentia eo- rum, quae sunt, intelligitur esse ; ex mirabili reruin ordine, sapientem esse; ex moiu, vitam esse reper- tuni est. Est igitur causa omnium creairixquenatura, et sapit, et vivit. Ac per hoc per essenliam Patrem, per sapienliam Filium, per vitam Spiritum Sanctum intelligi , inquisilores veritatis tradiderunl. Disc. Haec mihi satis planeque suasa sunt, eaque veris

conspicio. Omnino siquidem , quid vel mus, si S. Gregorii Theologi surama venerabilisque

sima esse

qualis **, deflniri non poiest. Nam quod inteUigi omnino non sinitur, deflniri omnino nequit ‘*. Yelim tamen audire, qua raiione Theologi unitatem et tri- nitatem de causa omnium praedicare ausi sunt. Mag. In hac uUinia tua propositione non magnopere no- bii " laborandum , praesertim S. Dionysio Areopa-

autoritas, veraque " ratiouis approbalio talia cre- dere non prohiberet. Nam cum ab Eunomianis ve- nenosissimis catbolicae fidei adversantibus interro- gatus esset de hoc nomine, quod est Paler, utrum naturae sit an operalionis 8ignificativum,divina gra- tia illuminalus mirabiliter respondit, dicens : Neque

• A sequenlur. * eam om. CDE.

VARIAE LECTIONES. • CE nil. * Sic CDE ; A ab ipsa.

est om. CDE.

•Sic CE; AD nihil. »Cqualis si7. » nunc om. A. • Sic CDE , A ra(toni«. "" Sic CE , AD recte. »" Sic CDE; A quale sil. ^* DE nequitur. ‘» A est nobis. ‘^* A ac. ’’ SicCDE; ktenlandi — reprehendendt. " Sic CE; A .religiose: D religiosae. " C ne. ‘* Sic CDE; A bonitatem unius essentiae pro versonis tribus in tribus substanliis constitutam el neque hoc cel. " SicCE; DA Item. " in om. A. ^’ A pra- cedenlemque. " Sic CDE ; \ audire veltm. " Sic AP)E; C Spiritus sancti quoque, ** Sic Ci’)fc; A signijicut. " Sic CDE; A veraeque.

^i

457 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER PRIMUS. 458

mturae esse, neque operalionis, sed sotius ad Filium A stanliis, et de tribus substantiis in eadem uiia essen-

kabitudinis. Si enim respdnderet, naluraeesse nomen ’ Patrem, iili continuo sequerentur, dicerenique, simili- ter ct * Filium nomen esse naturae. Si autem hoc darelur, necess.irio sequeretur, allerius nattirae Pater csse nomen, alterius Filius; in unn enim eademque ralura duo nomina a sc iiiviccm difTerenlia (ieri non possunt. Ac per boc conficerent, Patrem el Filium (Tipouo-touc ‘« l>oc est, diversae essentiae seu naturae esse. Similiter de operatione responsum est. Nam si daretur eis, operaiionis nomen Pater esse, confe- stim concluderent, Fiiium esse creaturam, quando ^ Pater operationis, hoc est, creationis saae nomen esse conceditur. Disc. Hoo responsum laudabile esse certissimuin est, et ex ’ veriiate inspiratum : sed paulo

tia, vere proprieque possint praedicari. Mag. De hoc negotio nescio quis breviter atque aperle potest di- cere. Autenira de hujusmodi causaper omnia tacen- dum est, et simplicitali orthodoxae fldei committen- dum ; nam exsuperat omnem inlellectum, sicut scri- ptum est : Qui solus liabes imtnortatitaiem, et tucem habilas ‘^ inaccessibitem ; aut si quis de ea disputare coeperit, necessario multis modis rouliisque argu- meniationibus verisimile ‘* suadebit, duabus princi- palibus Theologiae partibus ulens “, affirmaiiva quidem, quae a Graecis x«T«yaTtxy}, et abnegaliva, quae ‘* «TtofKrixrt vocatur”. Una quidem, «7rof«Tixn, divinam essentiam seu subslantiam esse aliquid eo- rura quae sunt, id est, quae dici aut intelligi pos-

Inculentius * considerare debemus. Nam, ul raihi vi- B sUnt, negat; allera vero, xatayaTtxij, omnia quae

deiur, non coniinuo eum reprebendere possent, etsi diceret, Patrem nomen naturae esse. Quid enim ? Nunquid duo nomina, a se invicem sono, non sensu discr^pautia, in una eademque natiu^a inielligi non valent, cum et ^ Abraham et Isaac, patrem videlicet ei filium, unam naturam significare videamus ? Non enim alterius naiurae nomen est Abraham, allerius Isaac, sed unius atque ejusdem. Mag. Recte diceres, si similiier in hoc tuo exemplo de Abrabam et Isaac affinnare valeres, quod non aliud significat Abraham seu Isaac, eialiud signiflcat iii eis pater et filius. Nam Abrabam et nomen esl ipsius Abraham, et pater nomen cst eidem Abraham. Similiter et Isaac et no- men est Isaac, et fiiius nomen est eidem Isaac. Sed

sunt, de ea praedicai, et ideo affirmativa dicitur, non ut confirinet *• aliquid esse " eorura quae sunt, sed omnia, quae ab ea sunt, de ea posse praedicari suadeat. Rationabiliier enim per causativa causale potest significari, Dicit enim esse veritatem, bonita- tem, essentiam, lucem, justiiiam, solem, stellam, spiritum, aquam, leonem, urbem, vermem, et cetera innuraerabilia. Et non solum ex his, quae sunt se- cundum naturam, eam edocet, sed ex his, quae contra naturam, quando eara inebriari, stultam- que ‘^ esse, et insanire dicit. Sed de his nunc non est nostri proposilidisserere; satis enim de talibus a sanclo Dionysio Areopagita in symbolica Theologia ^ f dictum est. Ideoque ad id, quod a le quaesitum esl,

non de eadem re Abraham et pater, seu Isaac et ^ redeundum. Quaesieras enira, utruni omnes cate-

filius praedicantur. Nam dc substantia Abraham, id est, de speciali ejus persona Abraham dicifoT ; de relatione vero ejus ad suum fiiium " I^aac palrein vocari, nemo bene iutelligentium dubitarit *. Eodera modo de Isaac intelligcndum ; hoc enim nomine Isaac propria individuaque substantia ipsius significatur ; habitus autem ad patrem suura per flliura cognosci- tur. Non enim potes negare, lalia nomina, id est, pairem et filium, relativa esse, non substantiva. Si ergo apud nos, hoc *" est in nostra natura, non sub- slantiuliter, sed relative tales voces praedicantur, quid de suinma ac sancta dicturi suraus essentia, in qua substanliarum inler se invicem relaiionis vei habitudinis talia nomina, Pater videiicet et Filius et

goriae de Deo praedicandae sint proprie, an quae- dam ipsarum. Disc. Redeundura sane.- Sed prius considerandum, ut arbiiror, cur praedicta nomina, essenliam dico, bonitatem, veritatera, justitiam, sa- pientiam, ceieiaque id genus, quae videntur non so- lum divina, sed etiam divinissima, et nihil aliud praeter illam ipsam divinam substantiam seu essen- tiam significare, metaphorica fierl, id esl, a crea- tura ad Greatorem translata, praedictus sanctissiraur pater atque Theologus pronunciarit. Non enim sine quadam niystica atque secreta ratione talia dixisse aestimandum. Mag. Bene vigilas; uon enim hoc quoque inconsiderate transeundum [esse] " video. Ac per hoc respondeas velim, utrum Deo aliquid

Spiritus sancius, sacra Scriptura constituit ? Disc. oppositura aut sibi cointellectura intelligas. Opposi

Jam video praedicii sancti Theclogi respunsum omnino veritate sufifulium. Non enim potest, ut sua- sura est, sive in divina, sive in humana natura, re- laiionis nomen in substantia seu essentia recipi. Nosse tamen aperte et breviter per te velim, utrum omnes categoriae, cum sint numerodecem, de summa divinae bonitatis una essentia in iribus sub-

tum dico, aut per privationem, aut per contraneta- tem, aut per relationem, aut per absentiara : coin- tellectum vero, hoc esl, siraul cum eo aeternaliter inlellectum, non tamen ei coessentiale. Disc. Clare video quod " velis, ac per hoc, neque aliquid ei oppositum, neque sibi cointellectum hipowiw, hoc est, quod sit alterius essehtiae, quam ipse est, di-

VARIAE LECTIONES.

• A nomen e$e. » Sic CDE ; et om. a. » GDE iuporjtrMc * A cum. ’ ex om- P. * Sic CDE ; A ‘ocji- pletius. ’ et om. AD. « Sic GDE ; A filium suum. » G dubilaret ; E dubxlat. • " Si<jCDE ; A id. blc Ul Y.\kinhabHas. ‘ kverissxme. »» SicGDE: A «ienrfum. ‘^ quah om. C. " Sic DL; «ocamrom.C; A dt- titur. »• C /ir»i</. " eise om. A. «’ BC stuttitiamque. " esse om. CDE- »• A quxd.

m

JOANNIS SCOTI

m

cere ausim. Nnm opposila pt-r relalionom ila sibi A «l viJenli non vidcns : igiuir *" virtpQsot, plusqtiam

semper opposiia biiui, iil simul el inclioare inci- piaiit, ci siuuil esse ’ ilcsinant , dum ’ ejusdem na- turae sinl, ut simpiuiii ad ’ duplum, subsesqualle- rum ad sesquaUenim ; aul pcr negaiiunem, ut esi, QOnest; aut per qualitales nalurales; per absenliam, ut lux atque lenebiae; aul secundum privaiioiiem, ul mors cl vila; aut per conlrarium , ul sniiilas et imbecillitas, [vox et silenlium] ^. Haec autem ’ his, quae inlelleclui succuinbunl atque sensui, rocla ralionc atlribuunlur, ac per boc in Deo non sunl. Ea quippe, quae a seipsis discrepant, aetcrna esse non possuiit. 3i enim aeterna essent, a se invicem non discreparent. Aeternilas enim sui similis cst, et lola pcr totum, in seipsa una simplex individiiaque siil)

videns, si eeof videns inlcrprcialur. Sed si ‘’" ad aliam originein bujus nominis recurras, ila ut non a verbo BtMpu, video, sed a vcrbo esw, id est curro, esov, Deum, derivari intclligas , adest libi simililer eadem ralio. Nam currenli non cunens opponitur, sicul lardilas celerilali. Eril igilur U7re|o0jo’f, id cst, plusqiiam currens, sicul scriptum cst: Velociier cur- rit sermo ejus. Nam hoc de Dco Verbo, quod inef- fabililer per omnia, quae sunl, ulsint, curril, in- lclliginius. Eodem modo de verilate accipere debe- mns. Verilali elenim falsilas opponiliir, ac per hoc proprie verilas non esl ; vntpoCkxiQrii igiiur est, et wxr£/3«>rie6ta ‘", plusquam verus, et plusquam verilas. Eadcm ralio in omnibus divinis nomiiiibus obser-

sislil. Est siquidem omnium unum principium uiius- " vanda esi. Non enim proprie dicilur aeternitas, quo-

que finis, in nullo a seipso discropans.

14. Eadem ratione coaeternurti Deo esse, quod sihi coessentiale non sit,nescio quis audealaffirmarc. Nani si hoc cogitari aul inveniri polesl, nccessario sequitur, non esse uniim omnium principium, sed duo quaedam seu plura, longe a se inviccm differenlia. Quod vera ratio sine ulla haesitalione reiiuere con- suevit. Mcrito ab uno oinnia.a duobus autf^m vel pUi-

niam aclernilali lemporalitas opponilur ; vntpamjio! igitiir est, el u7repKt«vi« ‘*, plusquain aeteriius, et plusquam aeiernilas. De sapientia qiioque nulla alia occurrit ratio, ideoque proprie de Deo praeilicari non esl arbitranduna, quoniam sapienliae " et sapienti insipiens et insipienlia ‘^ oppugnant ; proinHe ■jmpfTOfos, id est, plusquam sapiens, el &gt;i:tp(jo<fiu., pliisiiuam sapieniia, recte vereque dicitur. Similiier

ribus nihil esse incltoal. Mag. Rccle disceplas, ut plnsquam vila esl, siquidem vilae mors oppoiiilur.

acslimo. Si igitur pracdicla divina nomina opposiiae Eodem modo de luce intelligendum esl;namluci

rcgione sibi alia nomina respiciuiit, neccssario eiiam ienebrae obstanl. Haclenus, ut arbilror, de his sufii-

res, qiiae proprie eis significaiilur, oppositas sibi o^enler diclum est. Disc. Alqui falendum, satis esse

coiilrarietates oblinere intclligunlur, ac per hoc dictum. Nam de talibus quaecunque necessaria sunt de Deo, cui nihil ’ oppositum ‘, aul cum quo co- ^ proferri propler ea, quae praescnli negotio ‘* dispii-

aelcrnaliter naturd differcns nihil ® inspicitur, pro- tanda sunt, nunc nostrae disccptaiionis proposilum

prie praedicari non possunt. Praediclonim enim no- Hmiuin aliorumque sibi similiiim niillum vera ralio reperire pole, cui non ex adversa parle, aiit secum in eodem genere, differens aliud, »&gt; ipso discedens nomen non reperiatur. Et quod in nominibus cogno- scimus, necessariiim, ut in ^ his rebus, qiiac ab eis significanlur, cognoscatnus. Scd quoniam divinac significationes, quae in sacra Scriptura a crealura ad Crealorem iranslatae ‘• de Deo praedicantur, si tamen recte dicitur aliquid de Deo posse praedicari, quod alio loco considerandum est, innumerabiles sunl, et parvitate noslrae raliocinalionis nec inveni- ri, nec iii simul colligi possiint, pauca lamen exem-

iion admittit. Redi igilur, sl placet, ad denariae (|Uamitalis calegiu-iarum consideralionem. Mag. In- icniioiiis luae acumen, qiiae adhuc admodum pervi- afil videbalur, admiror. Disc. Uitde, quaeso, dicas? ^Jag. Nonne diximus, quod ineffabilis nalura nullo ^erbo, nullo noinine, seu aliquo sensibili souo, nulla i’c significala proprie possit significari ? El h9C de- ^Msti. Non enim proprie, sed translative diciiur es- sentia, veritas, sapientia, celei-aqiie hujusmodi; scd superessenliulia, plusquam veritas, plusquam sa- ftienlia, et similia dicilur. Sed nonne el harc qtiasi quaedam propria noiniHa videnlur esse, si csseitiia proprie non dicitur, superessenlialis aulem pro[)iie?

pli gralia diviiia vocabula ponenda sunt. Essentia Simililer si veritas seu sapienlia proprie non voca

ergodicilurDeus, sed proprie essenlia non esl, cui opponilur nibil; vTre/Jouo-tof igituresl, id est, super- essenliaJJ5. Ilein Ijonilas dicilur, sed proprieboni- tas non .ist ; boiiitali enim raalilia opponitur ; tijrtpayocfiof igitiir, plusqiiam bonus , ol07re/3«7«e6Tnf ’ ‘, U est, plusquam bonilas. Deus dicitur, sed ‘« non preprie Deus esl ; visioni eniin caecilas opponitur,

<ur, plus veroquam vcritas ‘*, et plusquam sapieiilia propriedicilur *’?Noii ergopropriis nominibus caret; haec enim nonrtina, quamvis apml Lalinos sub uno accentu, subqne una *’ composiiionis harmonia usi- lale non proferanlur, exceplo eo nomine quod est superessenlialis, a Graccis lamen sub uno lenorc composiia pronunciantur. Nunquam eniin, aut vix

VARIAE LECTIONES.

• A etse simul. * Sic CDE ; A sive. » Sic CDE ; A et. * Yox et silentiim om. CDE. ’ A enim. ’ E m/. * A es« oppositum. « DE m/. • Sic C!)E; A rfe. ““sicCDE; A r(;/rt<nt”. ’’ CDE intpy.yctiioTma.

»• ted ftm. A. «• Igitur om. A. “* sic CDE; ; si om. A. ‘• Sic D; C vntpoi.lr)B(i i. e. e. (,~tp»ktiSuc , E wTTfpatMrjf… vntpuln^Kx. \ mhWl id es( piusqiiam cet. ‘” Sic CDE; A addii ?</ es< pliisqiiatii cet. " Sic CBE; A qiieniaiH et snpienli. ‘” A insapientia. " Sic ADE; C negolio prnesenli. «» Sic CE; A. plusqutim vcrilHs vero. »’ dicitnr om. C ; Siiniliter ti—dicilur om; D. " Sic CE ; A sub una ; D sub unaque.

461 DE DIVISIOME NATURAE. — LFBER PRIMUS. m

iuvenies, supcrbonum scu ’ snpcraelenuiin cele- A videbantur, nunc inier 66 invicem convoniro, et

raque siniiiia coniposile profcrri. Disc. El ’ ego ipse vaide adiniror, quo intendcbani, quando ’ banc non spernendauct inquisitionem inlaclain praeler- miseram. Atque ideo eani a te aperiri obiiixe poslu- lo. Quoquo niodo enim divina substantia seu siin- piicibus oralionis partibus , seu composilis , seu solulis, graece seu laline, tantum ut proprie profcra- lur, non ineffabilis esse"videbilur. Non enim ineffa- bife est, quod quodammodo fari poiest. Mag. Nunc vigilas, ut * video. Disc. Vigilo quidem, sed de hac interposita quaeslione nil adliuc video. Mag. Redi igilur ad ea, quae paulo superius inler nos confccla sunt. Duas namque, ni fallor, sublimissimas theolo- giac partes esse dixinuis; et hoc non ex nobis, sed

in nullo a seipsis dissenlire, dum circa Deuin consi- der*anlur, hice ciarius palescunt. Sed quomodo ad praeseiiiis quaesUonis solutionem aUineant, DODduia nosse rae faleor.

Mag. Attende igitur vigilantius, atque ipsas signi- ficaiioncs, qiiae prius adjectae sunt, superesseniia- Icm dico, plusquamveritatem, plusqnam sapientiam, celerasque siiniles , ad qiiam partem Theologiae perlineant, ulrum afiSrmativae an negativae appli- candae sunt, quantum tibi posaibile “, edisscre. Disc. Hoc per meipsum discernere non salis audeo. Nam cuin praedictas significationes negatrva carcre pariicula considero, quae est non , negativae partl

auctoritate S. Dionysii Areopagiiae accipienies, qi.i „ Tl.eologiae adjungere eas «• perlimesco. Si vero .:..: j: . i,:.,.._,: tu„^i„»:„„. " affirmativae parii easdem adjiinxero, inlellectura

apertissime, ut dicluin est, biperlilam Theologiam asserit esse, id est, xarayaTtxiQV ’’ et a7roa»«Ttx>jv, quas Cicero in itUentionem * et repuUionem iransfert, nos autem, ui aperlius vis noininum clarescat, in ailirmaiionem ct negutioncm maluimus tranferre. Disc. Taliuin, ul arbiiror, recordari nie video. Sed qiiid ad haec, qiiae nunc considerare volnmus, pro- sint,.nondum agnosco’. Mag. Nonnevides,haecduo, affirmationem viddicel et negationem, sibi invicem opposilaesse?Disc. Satisvideo, et nilpluscontrarium posset 8 essc, aibitror. Mag. Intende igitur diligen- tius. Nam cum ad perfectae raliocinationis contui- tum perveneris, satis clare* considerabis, haec duo, quae videniur inier se esse contraria, nuUo modo sibimet jpponi, dum circa divinain naturam versan- p tur, sed per omnia in omnibiis sibi Invicem consen- tiunt •. E) ul hoc aperlius fiat, paucis utamurexem- plis. Verbi gratia, x«TayaTt)oj dicit, veritas esl; inotfazixv contradicit, verilas non est. Hic videtiM’ qiiaedam forma conlradictionis; sed dum inlenlius inspicitur “, nuUa conlroversia reperilur. Nam qnae dicit, verilas est, non aflirmat, proprie diviiiam sub- slantiam veritaiem esse, sed tali nomine per mela- phoram a creatiira ad Creatorein vocari posse; nu- dam siquidem omniquc propria significalione reli- clam divinam essentiam talibus vocabulis vcstit. Ea vero, quae dicit, veritas non est, inerilo divinam uaturam incomprehensibilem ineffabilemque • clare cognoscens ‘, non eam negatesse, sed verilatem nec

earum mihi non conseniire cognosco. Cum enim di- ciiur, siiperessentialis est, nil aliud mihi " datur in- telligi, quain negaiio essentiae. Qui enim dicit, su- peressentialis est, aperte negat essentialem esse. Ac per hoc, quamvis in pronuMciaiione vocum negn- tio non appareat, occulte (amen ipsius inlelieclus bene coiisiderantes non latet. Proinde, ut arbitror, fateri cogor, has praedictas signifieationes, quae negalione videniur carere, quantum datur Inielli- gere, plus negaiivae Theologiae parti quam affir- niaiivae convenire. MAG.Cauiissime et vigilanlissime respondisse le video, muliumque approbo, quomode in pronuncialione affirmalivae partis inteilectuin negalivae subiilissime perspexisli. Fiat jgilur, si placet, praesentis hujus quaesiionis sohilio lioc mo- do, ut haec omnia *’, quae adjectione super vel plusquam pariicularuin de Deo praeilicantur, ut est superessenlialis, plusquam veriias, plusquam sa- pieniiii, et similia, duarum praeJiciarum Theo- logiae pariium rn se plenissime sint compre- licnsiva; ita ut in pronunciaiione formam affir- niativae , in ■” intellectu vero virtutem abdfeati” vae ** oblineant. Et hoc brevi concludamus exem- plo. Essentia est, affirmatio; essenlia non est , abdicaiio; superessenlialis est, affirinatio simul ei abdicatio **. In superficie etenim negatione caret; in *• intellectu negalione pollet. Nam qiii di- cit, superesseniialis est, non,quid est, dicit, sed.

vocari proprie, nec esse. Omnibus enim significa- p quJfl «0» est ; dicit enira essentiara non esse, setl

tionibus, quas ‘^ narufoi.rixi Divinitatem induit ^" inoftixixn eara spoliare iion nescit. Una enim ‘° dicit, sapienlia est, verbi gralia, eara induens ; altera dicit, sapientia non esi, eandem exuens. Una igilui dicii, hoc vocari poiest, sed non dicil, hoc proprie est; allcra dicil, hoc non est, quamvis ex hoc appel lari pole. Disc. Haec, ni fallor, apertissime video, et ea " quae adhuc mihi a se iuvicem discrepantia

plusquam essenliam. Quid autem illud est, quod plusquam esseniia est, non exprimit, asserens, Deum non esse aliquid eorum quae sunt, sed plus quam ea quae sunt esse : illud autem esse quid sit, nullo raodo definit. Disc. In hac quaestione non diulius demorandum,ul aeslimo, etnunc, si videiur, categoriarum natura consideranda est. Mag. Arisl<x- tcles acutissiraus apud Graecos, ut aiunt, natura-

VARIAE LECTIONES.

‘Afflut. »E<om. A. »Afl««m. * «< ora. A. » CDE id est in xaTa^aTtxrjv. • Sic CDE ; A inrc/Kio- nem. » Sic CDE; A cognotco. • Sic CDE; A poise. » C c(arMm. “> Sic CDE ; A consejitire. A aspui-

• Sic CDE; A ^uiftuj. »» Sic CDE; A »e«/if. ** enim

.. . „. „ K……. " A eas admngere. »» mihi om. A. »’ Sic CDE ;

CD. »» in inlelUctu — abdicativae om. E. ** Sic CDE; A neyalto tn om. CI»E.

ijir. ‘* A atque ineffabHem. ‘» Sic CDE; A agnoscen$. om. A. " Sic CDE ; elea om. A. ‘» A possibile est. A «mnia. •» in om.

465 JOANNIS SCOTI 461

litim r^rum discrelionis reperlor, omnium rerum, A signiflcare. Nam si sublimissimae naturarnm omniuin

quae post Deum sunt, et ab eo creatae, * innumera- biles varietates in decem universalibus generibus conclusit, quae decem categorias, id est, praedica- menla vocavit. Niliil enim, ut ei visum *, in mulli- ludine creatarum rerum, variisque’ animorum moli- bus inveniri potest, quod in aliquo praediclorum ge- oerum includi non possit. Haec anlem a Graecis vo- canlur outrtK, jroffoT»}? , rrotonjf ‘, izpo? rt, riiaQoi.i, «ftf, Towof, ^povot, npurrtn, ita.Btlv. Quae lalialiter di- cuntur essentia, quantitas, qualilas, ad atiquid, si- tus, habitus, locus, tempus, aqere, pati. Hornni an- tetn decem generum innumerabiles subdivisiones sunt, de quibus nunc disputare praesens negotinm non admiltit, ne longius a proposito recedamus,

posteamordinatarum creatae causae, solisque purae raentis aspeciibus perspicuae,abuna omnium ineffa- bili causa excellenlia essentiae dcseruntur, ut nullo modo earum vocabulis ea proprie possit significari . quid dicendum est de bis decem generibus prae- dictis,quae non solum in rebus inteHigibilibus, vetuifi cliam in rebus sensibilibus dignoscuntur? Numquid credibile est, ut vere ac proprie de divina atque iiieflabili nalura prae;licentur? " Disc. Ita arbitror incredibile esse. Non est igitur oOaia, quia plus est quam oxxtm; et tamen diciliir oucta, quia omnium ovortwv, id esl " essenliarum, crealrix est. Non est quanlilas “, quia plus quam quantitas est. Omnis enim quantilas tribiis spaliis extenditur, longitudine

praeserlim cum illa pars pbilosopliiae, quae dicitur B (juidem , latiludine , aUiindin.e. Quae ilerum ** tria dialectica, circa horum generum divisiones a gene- spaiia senario protenduntur numero. Nam longitudo ralissimis ad specialissima, iterumque collectiones * siirsum et deorsum; laliludo dexlrorsum et sini- a specialissiinis ad generalissima versetnr ‘. \slrorsum; altiludo anle et retro proteoditur “. Deu»

15. Sed, ut ait sanctus pater Auguslinus in li- \4nlem omni spatio carct. Caret igitur quantitate. bris de Trinilate, dum ad • ibeologiam, Iioc est, Ilem quanlitas [esl] “in numero partium, aut iia-

ad divinae essentiae investigationem pervenitur, calegoriarum virtus omnino exlinguitur. Nam in ipsis naluris a Deo conditis, motibusque earum, ca- icgoriae qualiscunque sii potenlia, praevalet. In ea vero natura, quae nec dici, nec intelligi.potest, per omnia in omnibus deficit. Atlamen, ut praediximus , quemadmodum fere omnia, quae de natura con- ditarum rerum proprie praedicantur, de condilore rerum per metapbornm , significandi gratia, dicun-

turalitcr conjunctarum , ut esl lineu aut " lempus , aut naturaliter disjunctarum , ut sunt numeri, seu corporales , seu intelligibiles. Divina *” substantia nec continiiis parlibus componitur , nec dividuis distinguitur. Non est igilur qnantitas. Qiiantitas tamen non incongrue denominatur duobus modis, aut qnia quantilas saepe pro magniludine virtutis ponitur, aut quia tolius quanlitatis principium est et causa. De qualitate quoque non aliter intelligen-

Inr: ita etiam categoriarum significaiiones , quae ^ dum. Nulla enim Deus qualitas est, nulla ei accidil.

proprie in rebus condiiis dignoscuntur, de causa omnium non absurde possunt proferri, non ut pro- prie significent, quid ipsa sil, sed ut translative, quid de ea nobis quodammodo eam inquirentibus proba- biliter cogilandum est, suadeant ‘’. Disc. Clare con- spicio, nulla ^ ratione categorias de natura ineffabiii proprie posse praedicari. Nam si * aliqua categoria- rum de Deo proprie praedicaretur, necessario genus esse Deus sequeretur. Deus autem iiec genus, iiec species, nec accidens est. Nulla igilur categoria pro- prie Deum significare pole. Mag. Recte intueris. Non ‘” in vanum, ul arbilror, in praediclis rationibus duarum partium tbeologiae sudare voluimus. Non cnim lam facile ac fere absque ullo labore ad hanc categoriarum disputationem pervenire valuissemus, ’ nou posse scilicet proprie de Deo praedicari, nisi prius de primordialibus causis ab una omnium causa praeconditis , essenliam dico, bonitatem, virtutem, Yeritalem, sapientiam oeterasque hujusmodi, ad pu- ruin conQceremus, non aliter nisi translative Deum

nullius est ‘* particeps. At vero saepissime qualitas de eo praedicatur, aut quia toiius qualitatis conditor est , aut quod qualitas frequentissime in significa- tione virlutum ponitur. Nam et " bonijas et justitia ceteraque virtutes qualitates esse dicuntur, Deus autem virtus est, et plusquam virtus.

16. Rclationis autem raiio non tam aperie paie- scit, quemadmodum aliarum categoriarum definitio- nes apparent. Videtur enim ista sola categoria veluti proprie in Deo praedicari. Alque ideo cum summa dillgenlia invesligandum esse video, uirum proprle in summa ac sancta Trinilale trium maximarum substantiarum Paler relalive ad Filium dicitnr, »’ simililer Filius ad Palrem, Spiritus quoque sanclus ad Palrem et Filium , quia Spirilus amborum est ; haec enim nomina habitudinum ** esse sanctus pater Gregorius Tbeologus indubitanlcr asserii : an etiam, quemadmodum celerae categoriae , ita et ** ista, quae dicitur relationis sive habiludinis, metaphorice de Deo praedicari , ‘’^ credendum et intelligendum

VARIAE LECTIONES.

• CDE creata. • A visiim est. * A-rotovm, TroiroTmt’, CDE 7ro<roT»jTa,7rotoT*)T«. * Sic CDE ; A co//cctione. • C verelur. * ad om. A. ’ Sic ADE; C suadent. • Sic ACE; D non aliqua. » A et si. ‘• A Non aulem. ^* A praedicerentur. •’ A idem. " quantilas om. D. ’ A item. ‘SicCDE; A altitudo ante et retro, latiludo dexlrorsum et siniairorsum porriyiinr. •* est oni. CDE. ’ Sic CE; AD et. " Sic CDE; A Divina nulem subst. " Sic AE; C nuUus est; D nulli esse. " et om. D. " Sic CE; A prnedicelur Pa- ter relative ud Filium. — dicitur om. D. " D habiludinem. ** et om. A. ** Sic CDE: A mctaphorice de Deo an proprie praedicari sed ila nirum ita sil nec ue, credcnduin cet.

4(6

DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER PRIMUS.

40tf

sil. M.vG. Ralionabililer, ut aestimo, ad invesligaii- A est aalem localis. Nullo Igitur situ contiiiclur.

(lum verilotis mysterium proceitis. Nulla euim cate- goriarum praeter isUim solam de Deo proprie prae- dicari videtur. Sed utrum ila slt nec ne, piissime cnulissimeque Inquirendum. Nam si proprie de l>eo dicltur, oranis ferme praedicta nostra ratioclnaiio evacuabitur. Universaliter enim dixinuis, nil proprie dc Deo aut dici aut intelligi posse. Praesertim cate- goria relationls non inler decem genera categoria- riim repulabilur, si proprie de Deo pronuncialur. Sl nutem hoc confectum fuerit, categori;<rum numerus non denario, sed novenario concludetur. Restat igitur, ut Intelliganius, hnnc etiam calegoriam , sic- nt el * celeras, translative de Deo praedicarl. Yera siquldem ratiocinalio ad lioc Invitat alque coartat,

11. Mag. Clare, quld velis, persjHcio. Ac per hoc ad habitudinis categoriam transeundum esse video. Quae omnium categoriarum propter nimiam 8ui amplitudineni obscurissima esse videtur. Non eniBa est ulla categoria fere, lii qua habitus quidam inve* niri non possit; nam et essenliae seo ^ttl^stanliae Iiabitu quodam ad se invlcem respiclunt. Dicimut cnim, ralionabilis essentia irrationabilisque qna pro- portione, id est " quo babitu, ad se Invlcem respi- ciunt. Non enim irrationabills diceretur, nisi ab habitu absenliae raiionis; quomodo rton allunde ra- lionabllis vocatur, iiisi habilu praesenliae rationis. Otnnis enim ^’^ proportio habitus est, quamvis non omnis habitus proportio. Proprie namque proportlo

ne ea, quae praedicta sunt, incipiant vacillare. Quid JJ noii minus quam in duobus potest inveniri; habitus

enim? Numquid veris ratiocinationlbiis obsistlt , sl dlcamgs, Patreni el Filium ipsius habitudinis, quae dicitur ad aliquid , nomina es&e, et plusquam habi- tudlnis? Non enini credendum est, eandem habitudi- nem in excelsissimis * divinae essentiae subslantiis, etln liis,quaeposteam ab ea condita sunt *. Utenim, ni fallor, quemadmodum superat omnem esseniiam, sapientlam , viriutem, ita eliam et omnem habiludl- nem^ineffabililersupergredilur. Quisenimcrediderit, talem habltudinem inter Palrem et Verbum suiim ’ esse, qualem inter Abraham et Isaac potest cogiiare? lllc ’ enim habitus canialis ex dlvisione naturae post ^ peccatum primi hominis in * muUipHcatione per gencrationem inquiritur : illjc ineffiibilis mgti-

vero eliam ‘° in singulis rebus perspicilur “. Verbi graila , habitus rationabilis animae virtus est. Est igiturproporiio species quaedam habiludinis. Sl au- tem exempio vis declarari , quomo<Io habitus pro- portionalis in essentia invenitur, ex nnmeris’elige exemplar. Numeri enim, ut aesilmo, essentlallter in omnlbus Inlelligantur ; In numeris namque omnium rerum subsistii essenlia. Vides igltur, qualis pro- portio est in dnobus et Iribus. Disc. Video plane, sesqualteram " esse arbltror, ^t hoc uno exemplo allorum omnium siibstantialiHm numerorum, Inler se invicem collatorum “, varlas proportionis spccies possum cognoscere. Mag. Intende Itaque •» ad reli- qua, et cognosce, nuHas quanlitatis species esse, seu

nitaegenitaeiiue subslantiae sibimet copula creditur, C qnalltatis, seu ipsius, quae dicitur ad aliquid , seu

proutque datur, divini iuminis radlo cognoscilur ; hic quod quaerltur, non ex natura processil , ut dixlmus, sed ex vitio : illic quod cogilalur, cx rnef- fabili divinae bonitatis fecundllale procedere co- gnoscitur. Sed ad ceteras categorias transeamus. Disc. Sex restant, ni fallor, quarum prlma xetffOKt, id est jacere, quam alii silum appellant. Situs -au- tem Intelligitur in posilione ciijnsdam creaturae, eWe visibilis sive invlsibilis. Verbi gralia, de aliquo corpore dicitur, aut jacet aut stat. Simililer de aninio dicitur, si quietus , jacet ; sl pervigil , slat. Siatus namque ’ huic categorlae ** applicarl solet ; nam motus ad tempns refertur. Sed quia Deus nec stat, nec jacet, praedicta categorla nulla ratione proprie de eo praedicari potest “. At vero quoniam standl ^ bilu medieiaiis respicit. In ea quoque categoria, quae

situs, locive, temporisye, agendl, vel patiendi, iii qui- bus quaedam species habitudinis nou reperiaiur. Disc. Saepe talia quaesivi, et jta reperi. Nam, iit paucis ‘” exemplis utar, In quantitalibus magna et parva et media Inter se comparata , multa *’ pollent habltudine. Iteni In quantUatibus numerorum, linea- rum , temporum, aliorumque simiiium habitudines proportionum ** perspicue reperies!

18. Slmlliter In qualitate. Verbl gratla, in colori- bus album,et nigrum,mediusque*^,quanscunquesit, color habitu sibimet junguntur **. Albuni siquldem et nigrum , quae extremos colorum locos obiinent, liabitu extremilalis ad se invicem respiciunt. Color autein ad extrema sui , album dico nigrumque, ha-

et jacendi causa est ; In Ipso ertim omnia et stant, hoc est , immutabillter secunduni suas rationes subsi- stunt, et jacent, hoc est quiescunt ; finis enim " omnium est, ultra quem nihil appelunt: potest de eo translative jacere vel situs praedicari. Nam sl vere proprieque Deus jacet, aut sedet, aut stat, positione non caret. Sl non caret positlone localis est. Non

dicilur irpot tij id est ad aliquld, clare apparet, qualis habilus sit " patris ad niium, seu (ilil ad patrem, amici amico, dupU ad siinplum, ceteraqoe hiijusmodi.

19. De situ quoque facile patet, quomodo starc ct jacere habitudineni qiiandam Inter se invlccm pos- sideant. Haec enim ex diametro sibi e ** regione

VARIAE LECTIONES.

• Slc ABCDE ; supple esse. * A habUudinem omnem; et in om. A. • Sic ACE ; D autem. •* A categtniae fniir.

• el om. D. » Sic CDE ; A exceUenlistimis. oni. A. » suum om. A. • C Hinc. ’ A per. '

" A proprie praedicari potesl de eo. " enim om. A. ‘* Sic ADE; pro id esl C vel. ‘^ enim oni. D. ‘■ A et. " Sic A ; CDR JHS/Jjci/Mr. ‘^ A ef sosqiialteram. *^ A collocalorvm. **Xiyilnr. *” .\ taliliiis. “A mullaque. " Si« CDE ; A proporlionis. " A mcdiumque. " A jungilur. " sil om. C. *’ Sic ADE ; Cex.

*(>7

JOANNIS SCOTl

m

resporiileiil. NeqHaquain enim ’ iiUcUecluia slandi A per seipsum propria siia ralionc esse iioii dtsi-

nit. De quanlilate similiter diccndum. Diciinus eniin quanta essenlia, quanta qualitas, quanla reia- tio, quantus situs, quantus habitus, quam magiuis locus, quam parvum vel spaliosum tempus, quaiila aclio, quanta passio? Videsne, quam lale palet per ceteras calegorlas quanlilas? Non “* tamen suuin pro- .prium deserit slaluui. Quid de qualilaie? Noiine cl ipsa de omnibus aliis " calegoriis rreqneiiler prac- dicari solel? Dicimus enim, qualis oOo-uc, qualis iiia- gniludo, qualis relalio, silus, liabilus, locus, leni- piis, agere, pati ? Hacc eiiiin omnia, qualia sunl, interrogamus; non lamen qualilas sui proprii ge- neris raiionem deserit. Quid ergo miruni, si cale- goria babitudinis, dum in omnibus inspicilur.

absolulum ab inicllectu jacendi cogilabis; sed sem- per siiiiul occurrunl, quamvis in re aliqua non siinul apparcant *.

20. Quid dicendum est de loco? Quando superiora, inferiora el media considerantur, nunquid habiiudine cartMil? Nullo modo. Non enim haec omuia ex na- lura rcrum proveniunt, sed ex » respectu quodam iiiliienlis eas per parles. Sursum siquidcm el de5r- suni in uiiiverso non est , aique ideo neque supe- riora , nequc inferiora , neque inedia iu universo sunl; nam universilalis consideratio haec respuit, parlium vero iulroducit iiitentio. Eadem ratio est de niajori el minori. Nuilum enim in suo genere parvum aut inagnum esse potest, ex cogilalione ta-

men coiiiparantiura diversas quanlilates talia inventa B •propriam suain rationem possidere dicatur? Disc.

suiit. Ideoque locorum seu parlium conlemplalio ha- bituin in talibus gignit. Nuila enini natura major aut niinor alia nalura sil *, sicut neque superior neque inferior, cum una oinnium subsisiat iialura , ex uno Deo condita. Disc. Quid de tempore ? Noiine in ipsis, dum inler se invicem conferuntur, lucu- lciiter habilus arridet? Verbi gratia, dici ’ ad lio- ras, horae ad punctos, puncti ad momentum, mo- nienli ad aloma. SimilUer in superioribus lemporum commensuralionibus, si quis asceiiderit, reperiet. In his eiiiin omnibus iiabilus tolius ad parles, parlium- que * ad tolum perspicitur. Mag. Profeclo iion aliler. Disc. Quid in diversis ^ agendi ei^ patiendi niotiljus? Nonne habilus ubique relucet? Nam amare et amari

Nullo modo mirandum ; nam vera ralio suadel, non alitar esse " posse. Mag. Nonne igitur vides, divi- nam essentiam nullius habitudinis participcm essc, de ea tamen non incoiigrue, quoniam ipsius esl causa, praedicari posse? Si cniin propric de ipsa habitus praedicarelur, nequaquam suimel, sed alie- rius esset. Oinnis quippe " habitus iu aliquo subjcclo intelligilur,et alicujusaccidens est, quod de Deo, cui nullum accidit, et qui ‘* accidit nulli, in nulloquc intel- ligilur, el nullum in ipso, iinpium est credere **. Disc. Salis de iiac calegoria dispulatum esl, ut arbilror.

21. Mag. Qnid igitur? Nonne ex his, quae prae- dicia sunt, de ceteris.categoriis breviter possumus colligere ? Non eiiim Deus locus , neque tempiis

habitudines sunt anianlis et aniali, siquidem inler C esl ; atlamen locus omnium translative dicitur, et

se invicem’ respiciunl; sive in una pcrsona siiit, quod a Graecis dicitur Kxixone^zia, id est, cuin aclio ei passio in una eademque iuspicitur persona, ut nieipsum anio; sive intcr duas personas, quod a Graecis dicilur irtpoT:a.6eia, id est, cum alia persona amantis, et alia amati “* sit, ul aino te. Mag. £t iiaec vera esse deceriio ‘. Disc. Quaero igitur a te, quare isla calegoria habiludinis, cum ceteri* calegoriis naturaliter inesse videatur, per ’ se spec>aliier, veluii siiis propriis rationibus subiuxa, suunv in denaria categoriarum quanlilate locum obtineat. Mag. An fortc, qiiia in oninibus invenitur, propterea in seipsa siibsisiii? Nam quod oinnium est, nullius proprie est, scd ila est in omnilnis, ut iii seipsa subsislat. Eadem

lempus, quia omnium locorum lemporumque causa est. Omnium quippe definitiones, quasi quidam loci, in ipso subsistunl, et ab ipso quasi a quodam tem- porc, per ipsum veluti per quoddam lempus, el in ipsum veluii in finem quendain temporum, molus omnium el incipit, et movetur, et desinit, dum ipsc nec se moveat per lempus, nec ab alio movealur. Quid eniin ? Num “^’ si proprie locus dicerelur el teinpus, viderelur non extra omiiia per cxcelleiiliain essenliae, sed iii num«rO omnium, qiiae sunt, iii- cludi ? Locus siquideiii et tempus inter omnia, quae creala sunl, compulantur. In his namquc duobus toliis niundus, qiii nunc esl, consislit, el sinc qui- bus esse non potesi. ideoque a Graecis dicunlur

ciiim ratio etiam " iii categoria esseniiae inspi- A) &««»«« T0 7r«v, id est, quilms sine " universitas esse

cienda est. Quid cnim? Nunquid, cum decem cale- goriae sint, una earum essentia seu substantia di- citiir, novem vero accidentia sunt, et in subsi- Slcntia siibsislunl? Per se enim subsistere non pos- sunt. Essentia in oninibus esse videiur, sine qua esse non possunl, et tamcn per se iocnm suum obtinet. Quod enim omnium esl, nullius proprie est, sed om- nium commune; et dum in omnibus subsistat ,

noii valct. Omne enim, quod iii muiido est, inoveri tempore, ioco ‘* defiiiiii " necesse est; et locus ipse definitur, ct lcmpus moveiur; Dciis aiilcni iico iiio- velur, nec deiinitur Nam locus, quo definiunitir omnia ioca, locus locoruin est. Ei quia ille a nullo locatur, sed omnia inlra se collocat, non locus, se.-! plusquam iocus est. A nullo namque defuiiiur, scd oinnia definit. Causa igitiir est omiiium *’’. Eodem

VARIAE LECTIONES.

• A el nequnquam ; D nequaquam {enim om.) * A apparenl. * ex om. A ^A.parliumquoqre - ■ ■ -

dies

CDE, A discerno.

^ sicACE; D universini. • A vel.

^ Sic ChE; X /il. »SicA;Cr»E » iHuicem oiii. A. ‘*Sio CE; ADani^/a. “Sic

!icCDE; Ae( per so. »’ Pro etirtm A esse. ‘‘‘Ac/noii. “‘rt/;i.s oiii. AD. ^ ense ov.i.

D. “Aproprie. ‘^«iom.CDE. ^* A credere est. A Locoqut. ’ C£ diffmire. ** D onmtMm e«t.

»• AD Nam. *’ Sic CDE ; A sine quibtis. " Sic CDE ;

469 m DIVISIONE NATURAE. — LlBEft PUIMUS. 470

inodo catisa lemporiini icinpora iiiovcl , ipsa vero a A appelilus inolu quodam fier», quis (lubilarit? Esi

ilcni alia ratio, qnae aperlissimc ca, quae in moiu,

milio, in niillo teniporc inovcldr. Ksl ciiint piitsi|ii:iin leinpus, et plnsquum inotus. Neque iocus igilur, nc- que tenipiis est. Disc. Ila quidem eliam luce claritis apparenl, quae dicta sunt, in tanliim, iil jiini nunc (!e natura raiegoriarum, deqtie eariim translalione in (livinae essenliae significaiiuncm satis dictum vi- deatiir propier ceiera, quac ad praesens negotium necessario pertinent.

22. Mag. Ilorum decem generum quailuor In slalu suiil, id est ou<ri«, quantitiis, silus, locus; se\ vero in motu, quaiilas, rclaiio, liabilus, lempus, agere, p.iti. Ncc te latere lioc aeslimo. Disc. Imo milii clarc piilet, ac de Lis nil amplius quaesierim. Scd qiiOrsiim istuc? Mag. Ut sci.is plane, decem genera praedicia aliis duobus superioribus geiieralioribus- qtie coniprclieiiili, motu scilicel atque statu, quae ileruni geiieralissimo coUiguiilur genere, quod a Graecis t6 n«v, a nostris vero universilas appellarl consuevit. Disc. Hoc valde libet propier eos, qui pulant, in naiura rerum nuUum genus generalius praeter * decom praedicta gciicra, quae ab Arisio- tcle cl invcnla el nominala suiil, posse repcriri. Mag. Raiane ilaque ‘* tibi videlur liaec (livisio cate- goriarum in moium atque sialum, id est, qualluor in siatu, sex in molu ?

23. Djsc. Rata quidem. Sed adliuc de diiabus non salis milii palei, de babitu dico ei relatione. Hae namque duae caiegoriae magis mibi videntur esse in slatu, qiiamiii motu. Quod eiiim cunque ’ aJ perfe-

ab liis, quae in slatu suiil, discernit. Ui enim d« ipsa generalissiraa ralione nunc plura non dicam, quae omnia, quae a Dco post Deuin condita sunt, i:i molu esse manifestal — omnia namque ex non oxi- sieniibus in exisieniia per generationem moveninr, ex non esse in esse divina bonilaie omnia vocante, ut sint, de nibilo; ul unumqnodque eorum, quae siini, ad esseniiam suam, gcnusque, speciemque, iuimernmqne suum naturali appetitutnovetur " — ea proprie dicimus In stalii esse, quac per se suhsi- slunt, nulliusque indigent subjccli, ul sint; quae vero in aliquo e.visiunt, quia per se subsistere *• non possunl, in molu esse non incongrue judica- B mus. Habiius itaqiie alque *’ rel.Uio in aliquo sub- jeclo sunt, in quo semper esse nalurali motu appe- tiint, quia sine eo esse iion possunt. In inotu igitur suiil.

^4. Disc. Qiiid ergo dicemus de loco, de quantiiate, dcsitu, quae in Iiis, quae in siatu siint ’, posuisti? Nam de ovtr<«, id est “* e^sentia, ncmo dnbilat, quod nullius inilt^^el ad subsistendum. Ab ipsa enim cc- tera fulciri credunlur. Haec vcro, loctiin dico ct quantitatem, silumque, inler accidcnlia esseniiae connuiiierantur. Ac pcr lioc illud subjectum, in qurt suiit, el sine qiio esse noii possuiil, appelendo mo- venlur. Et si ita est, omnia in niotii suiH practer ovfftav, quae sola motu caret, eo solo excepio, quo omnia appeiunt esse, quoniam sola per se subsislil.

clum perveiierit * liabilum, immulabiliter manet. C Mag. Non usquequaque absurda csl inqiiisiiio lua.

Nam si quodammodo movealur \ jam non esse babitum maiiifestum est. VirluS enim in anima lum vere iiabiius animi • esi, cum ei immuiabililer adhaeret, ut ai) eo separari non possil. Ideoque cor- porum nulla vera habiludo invenitur; nam arma- Itis vci indutus potest armis seu indumenlis carere. in relatione ilcm siatus praevalere aesliraatur. Re- laiio siquidem patris ad filium, seu dupU ad sim- plum, el e contr?rio, immobilis est. Nara paler sem- per pater esl filii ; sirailiter lilius semper filius est palris, et cetera. Mag. Fortassis non magnopere ’ haesilasses, si diligenlius intuereris, quia omne, qtiod uon simtil connaiuraliter perfectae ’ iiiest crea- lurae, sed per incrementa quaedam ad inseparabilem

quia opinionem communem sequeris. Sed si diligen- tius intuearis, invenies, locum a nuilo conlineri, conlinere vero omnia, quae in eo locanlur. Si " eniti» iiil " aliudl.ocussit,nisiterminusatquederiniiiounius- cujtisque ‘* finilae naturae, profecio locus non appe- lit, ut in aliquo sit, sed oninia , quae in eo sunt, ipsum inerilo terminum finemque suum semper de- sideranl, iii qiio naluraliler conlinenlur, et sine qtio in infinilum niierevidentur. Locusitaquein molunon est, cum omnia, quae in eo «unl, ad se moveantur, ipse vero stat. Eadem de qiiantiiaie alque silu ra- tio e(k>cet. Quid enim? Unumquodque quaniitaiis seupositionis sensibitis inleliigibilisve particeps, nisi ul ad perfectam suam ‘^ quanlilatem positionemve iiicommulabilemqueperfectionem procedil”, in molu ^ perveniat, appelit, ut in ea quieseat. Non ergo ap-

esse neccsse esl. Omnis autem habitus inoiu qiio- dain ad perfeclionem ascendit in eo, ciijus habitus cst. Dc qna perfectione, quis flrmus fieri * in hac vila praesumal! Habilus igilur in moiu cst. De rela- lione ilem miror, cur diibltas, cum videas, eam in uno eodemque esse non posse; in duobus namqiie semper videtur “. Duorum autem ad se invicem

petunt, sed appetunlur. In motii ilaque non sunt. Slant igitur. Disc. Num ilaque ** accidenlia wtrm; haec tria dicenda sunt, quaiititas, situs, locus, an per se subsisteniiae **?

25. Mag. Et hoc diguum quaesiiu video. Nam jijxta Dialecticorum opinionem omne, quod esl, aiil subjecium ‘», aut de subjcclo, aul in subjeclo est “.

VARIAE LECTIONES.

^ S\cE; hCDpraececfere. *’ iln/iue on. k. “^ S\c CbE ; ^.Quodcunque enim. * X venerit. ^” S. movetiir.

• A vero animi habilus. ’ D magno opere. ’ A perfectc. " A proceuit. • A fuetit. " A videtnr scinper. " Sic CbE : A moveatnr. ‘* A existcre. " A «<. ‘* Sic CE ; in hts quae om. AD ; iunt om. A. ‘^ A idem.

‘C6Vrf. “CDE;AmAf7. ‘« A cnias^ie. «’ snam mn A. ‘’> S. ergo. " Sic CE*, D SMt.s/^rKtae. “A subieclum e»t. " C nm mbkctum aut de $ubiecio aul in iubiecto est aut ia subieUo aut de subieclo.

4H JOANNIS SCOTI 4”?2

Yera tamen ralio consnlia respondet.siibjecium et A fdur, etspecies ad genus. Genns eniin speciei cs( *’

de subjecio nmim esse, et in millo disiare. Nam si, ut iili aiunt, Cicero subjeclum est ’ et prima snb- stantia, homo vero de subjecto secundaqne * sub- stantia, quae differentla esl juxta naturam, nisl qnia unum in numero, alterura in specie, cum nil aliud sit speeies, nisi mimerorum uniias, et hii aliud iiu- merus, nisi speciei pluralitas ? Si ergo specics tota et una est individuaque in numeris, ,et numeri unum individuum sunl in specie, quae, quantum ad nalu- ram, distantia est inler subjectum ei de subjeclo, non video. Siniiliter de accidentibus primae subslantiae inlelligendum. Non aliud est enim *, quod in subjecto dicitur, et aliud, quod in subjecto simul et de subjecto. Nam disciplina, ut exemplo utar.

genus, et species generis est species. Habitus qiioqnc et extra ou«rtav et inlra reperitur, ut armaluin, indu- tiim secundum corpus dicimus. Habiitis vero ov<r(«r, generis, aut speciei, est virliis ipsa immobilis, per quam genus, dum per species dividitur, in seipso semper nnxim individuumque permanet, et tolum in speciebus singulis, et singnlae spccies in ipso unum sunt. Eadem virtus et in specie perspicitur, quae, dum per numeros dividatur “, suae individuae uni- tatis inexhaustam vim custodit. Omnesque numeri, in quos divldi videlur in inlinitum, in ipsa finiti, unumque individuum sunt. De agendo autem et pa- tiendo neino dubitat , cum videamus corpora, duin ad quantitatem pertineant, et agere et pati. Genera

una eademque est in seipsa, et in suis specie- B quoquc et species ipsius ova^ccc, cum se in diversas

species numerosque ** multiplicant, agere videntur. Si quis vero ‘^ rationis virtuie juxta illam disci- plinam,quaec(va>ur(xq vocaiur, etnumeros inspecies, et species in genera, generaque in ovffiav coUigendo adunaverit, pali dicuniur , non quod ipse colligat ; naliira enim collecta sunt , sicut etiam divisa ; sej quia colligere actu rationis ea videlur. Nam cum et *” eadem dividit, similiter agere dicitur, ea vero paii.

2G. Disc. Haec qiiamvis videantur esse obscura, non tamen sic animum meum effugiunt, ut nil iu eis purum atque discrelum ei reluceat. Et quoniaiu vi<leo, omnes fere caiegorias inter se invicem c«d- caienalas ‘*, ut vix a se invicem certa ralioue

bus numerisque. Non aliud igitur uniuscujusque propria disciplina, quae a Dialeciicis in suhjecto dicitur * solummodo, et aliud generalis disciplina, quae ab iisdem in subjecto el de subjecto vocatnr, veluti in subjecto, priina scilicelsubstantia, subsislens de subjecto, id est, propria alicujus discipiina prae- dicilur : sed una eademque esi in toto et in partibus. Ac per hoc relinquiiur subjeclum et in subjecto. Si autem acuiius vestigia sancti Gregorii Theologi, expositorisque sui Maximi sapientissimi sequens’ inspexeris, invenies, ouoreavomninain omnibus, quae sunt, per se ipsam incomprehensibilem non solum sensui, sed etiam intellectui esse. Atque ideo ex his veluli circumstantiis suis intelligitur cxislere, loco

dico, quantitate, situ ; additur eiiain his tenipus. C discemi possiuL; oirtnes enim omnibus,ulvideo, iu-

Intra haec siquidem, veluli intra quosdam fines cir- cumpositos, essentia cognoscitur circumcludi, ita ut neque accldentia ei quasi in ea subsistentia videan- tur esse, quia extrinseciis sunl ; neque sine ea exi- stere posse, quia centrum eorum est, circa quod volvuntur lempora, loca vero et quanlilalcs et silus undique collocanlur. Categoriarum igilur quaedam circa walav praedicantur, quae veluii neptoxKt, id esl, circumslanies dicuntur, quia circa • eam inspiciuntur esse ; quaedam vero in ipsa sunl, quae a Graecisffu/xSa/xaTa, id est accideniia vocantur, qua- litas, relatio, habiius, agere, paii. Quaeeiiam extra eam in aliis categoriis intelligunlur, verbi gratia, qualitas in quantitatc, ut color in corpore. Item

sertae sunt : inqua proprietale singuia qua^queiiive-. niri valeant, aperias flagito. Mag. Quid libividetuT? Niim ouffta in generibus generalissimis et in gene- ribus generalioribus , in ipsis quoque generibus eorumque specicbus, alque iterum specialissimis spe- ciebus, quae aloma, id est individua dicuntur, uni- versaliler proprieque conlinetur? Disc. Nil aliud esse video “, in quo naturaliier incsse oxxrla. possit, nisi in generibus et speciebus, a summo usque deor- sum descendenlibus, hoc cst, a generalissimis usqiie ad specialissima, id est, individua ; seu reciprocatim sursum versus ab individuis ad generalissima. In his enim veluti naturalibus partibus universalis oufffec subsistit. Mag. Ingredere ergo ad cetera. Num alibi

qualitasinoO<Tia,utin •generiljus iiivisibililasincom- ^ videtur libi esse quantilatis proprietas, nisi in mi

prehensibiliiasque. llem * relaiio exlra ouo-iav, paler ad filium, filius ad patrem. Non enim suntexnatura, sed accidente corporum corruptibili generatione. Siquidem pater non naiurae " filii pater est, neque filius nalurae * palris filius est. Unius enim ejiis- demque naturae sunt pater et filius ; nulla aulem natura seipsam gignit, aut a seipsa gignitur. In ipsa

mero partium, spatiisque “, aique raensuris, sive illae partcs continuae sint, ut sunt linearum, tem- ponim, ceterorumque , quae coniinua quantilate conlinentur; sive segregalae sint, certis nalurali- busque finibus discretae, ut sunt numeri, aique omnis multitudo , in quibus discreta quaniitas conslare manifestum est ? Disc. Et hoc luculenier apparet. Mag. Num el ea, quae vocatur qualitas ,

Tcro ‘* ouo^ia relaiio est, cum genus ad speciem re-

VARIAE LECTIONES.

» est om.D. » A el gecunda. * Sic CDE ; A I^on enim aliud est. * A dicunlur. ’ A circum. in om.D. •SicCDE;Airm<jwe. «Sic CDE; A «rt/ura, » SicCDE; A naWra. “> A.ergo. ‘«««om.D. «« Sic tUl!,; A dividitur. ‘» A ei numerot. • Sic CDE; A verae. •” CE Nara et cum. ‘« Sic CDE; Xcatenatat. video ette. ‘* Sic CDE ; A ipatiit.

“C