John Scotus Eriugena; Floss (ed.), Opera omnia / PL 122 (1853) — Latin text, unedited OCR

propriam sedem oblmei, iiisi in figuris et superfi- A 4u>s de animo lalia dixerit, nil aliud videbiliir inlel-

ciebus, sive iii naluralibus corporibus, seu in geo- oieiricis, ui sunl ptanae, iriangulae, quadratae, roul- ligonae , rolundae , solida eiiani iii superficie, ut sunt cubica, conica , spherica ? Nam solida corpora, sive naluralia, sive geoFhelrica, quanium inierius consideraniur, propler tria spaiia , in quibus sunt, longiludinem dico, latiludinem et * alliludinem *, ad quantitaiem applicaniur : dum vero * suporficies eorum perspicilur, qualitati junguniur. Item in rebus incorporalibus , nonne maximum obtinet locum , cum omnes disciplinae, oinnes virtules, sivc rationabiles sint, seu irrationabiles, nondum tamen ad imrouiabilem mentis stalum pervenieutes, ad eain referaniur? Disc. Jngredere ad ea, quae restani;

ligere, nisi quod auladluic in passionibus delictoruin jacea^, aut quodammodo eas deserere conetur “, aut perfecte in virtules erigatur. Disc. El boc ad intelli- gendum non adeo dilTicile videlur. Sequere, quae restant. Mag. Habilus restat, ut aestimo. Qui aper- tissime in virtutum seu vitiorum certis possessiooi- bus inspiciiur. Omnis enim discipiina, hec est, omnis rationabilis animi rootus aul irrationubiiis, dum ad cerlum slatum pervenerit, ita lU nuUomodo ab eo ulia occasione moveri possit, sed semper aniino adbaereat ‘*, ut unura id ipsumque ei esse " videutur “’,hai)ilus dicitur. Acper faocomnis perfecla virius animo inseparabiliter adbaerens, vere ac pro- prie habilus appellatur. Proinde iii corporibus, in

baec enim plane video, et sic se babere assero. 6 quibusnilstabilevideturesse “jaulvixauluunquam

Mag. Num et ea, quae a Graecis dicitur i:po( tt, a iiobis vero ad aliquid, vel relatio, alLum locum pro- prie in natura rcrum possidet, uisi in proportionibus reruni seu numer6ruin, inque * reciprocis eoruin, quae ad se invicem respiciunt, conversionibus inse- parabilibus, ita ut “, quod unum dicitur, non a seipso, sed ab altero, quod ei opponitur, accipere inteliigaiur ? Gujus inconcussae amicitiae insepara- bilisque copuiae exempla sunt multiplices nuuieri inter se invicem copulali, dupii, tripli, quadrupli, ceterique id genus in infinitum i item parliculares, ut sunt ^ sesqualieri, sesquitertii, sesquiquarli ‘’, ceterique bujusmodi. In quibws omnibus non solum inlegri nuineri ad se invicem comparati proportio-

proprie habitus ‘* inveniiur. Qupd enim semper non habelur, quamvis ad tempus baberi videatur, abu- sive habilus nominaiur “. Disc. Tende ad ceiera ; boc enim verisimile csse nuUus ‘^ denegat.

27. Mag. L6cus sequiiur, qui , ul paulo anlc diximus, in deiiiiiiionibus rerum, quae definiri pos- suni, constituittir. Nil enim aliud est locus, nisi ambiius, quo anumquodque certis terminis conclu- dilur ‘^ Locorum auiem multae species sunl; lot enim loca sunt, quot res, quae circumscribi possuat, sive corporales, slve incorporales sint. Verbi gralia, corpusest compositio quaedam quaituor elduentorum quaiitatibus *”, sub una quadam specie conglobata. Hac enim definilione, generali quadam descriplione,

nibus diversis poUent, sed etiam singulorum nume- ^ omnia corpora , quae inalerie " ac forma con-

rorum partes sibi invicem conjunclae proportionuin rationibus inseparabiliter copulantur. Et noo solum boc in ipsis terminis numerorum, verum etiaiici in proportionibus proportionum, quas arithmetici pro- poriionaliiates appellaot, reperies. Disc. Iliud quo- que non ignoro. Haec enim artium peritis notissima sant.

Mag. Quid de silu dicendum est? Nonne in ordi- oibus rerum naturalibus, seu artificialibus corpora- lium seu spirilualium positionibus, propriuin locuin oblioet? Gumenimdico, primuo), secundum, ter- tium , ac deinde, sive in totis, sive in pariibus, sivc in generibus, sive in speciebus, nonne situmquendam singulorum considero? Ilem si dextrorsum, sinis- Irorsimi, sursum, deorsum, ante, retro dixero, quid aliud praeier posilionem quandara, sive generaliter totius muDdi, seu partium ejusdeuionstro? Nam qtii dicit de aliquo corpore, jacet, seu sedet, seu stat, nil aliud insinuat, nisi aut * deorsum accumbit, aut sursum versus * erigitur, aut veluli “> quodani librii- mine ioter sursum alque deorsum peudet. Iiem si

sisiuiit, concludunlur. Itero spiritus est natura in- corporea, forma per se atque ** malerie ’ carens. Omiiis enim spiritus, sive ralionabilis sive intellec- tualis sit, per se ipsum informis est. Si v^ro con- versus fuerit ad causam suam, boc est, ad Verbam, per quod facta sunt omnia, tunc formatur. Est igiiur una forma omnium spirituum, raiionabilium et in- tellectuaiium , Dei Verbum. Si yero irratiooabilis spiritus sit, similiter informis est per seipsum, for- matur tamen rerum sensibilium phantasiis. Est iterum forma omnium spiriluum irrationaI)iIium phantasia corporalium rerum, in memoria eorum per corporales sensus infixa. liem in disciplinis libera- libus plurima loca reperiuntur. Nulla eniin ars est, quae suis locis caveut, ut sunt loci • dialectici, a genere, a specie, a nomine> ab antecedentibus, a consequentibus, a contrariis, ceierique " biijusmodi, de quibus nunc disserere " longum est. Nam tam late patent dialectici loci, ul, undecunque dialecticus animus io " oalura rerum argumeotum, quod rei dubiae facit fidem, repererit, locum argumeoti esse

VARIAE LECTiONES.

• el altitudinem om. D. » A autetn. * A atque. • «I om. A. • Sk CDE ; A sinj.

" veluti om. A " D ponelur. " CDE adhaeret. em " G nominabitur. ‘• A verisimile ewe

• et offi. A. quarii om. D. " aut om. A. * versui ora. A om. G. ‘^ A ei videtur. ‘» AD esse videtur. " A habitus proprie nuUus esse denegat. " Sic ADE; Cincludilur " materie ac formn — atque om. D. " A maleria, D maleriae. que. " D dicere. " A a

sesqui-

Sic ‘‘g"dE ’ " A cum qualilatibus. *” A ex malena. ^„iorinJ «» ioci om. D. " Sic GDE ; A celeris-

475 JOANNIS SCOTl 476

dcscribat, seu argnnienli sedem. Siniililer in aliis A t^oeimiia, coniponunlur, inque eas ilerum resoliiiio-

arlibus rcperics; quae suis locis, id esl, propriis nis lempore redeunt.

definilionihusambiunlur. Quarum exempla suiilbai^c.

GfiAMiiATiCA esl arliculrtlae vocis cuslos el moderalrix

disciplina ‘. Uuetorica esl finitam causam persosia,

maieria *, occasioue, qualitale, loco, lempore, facul-

latediscutienscopiose alque ornale * disciplina; bre-

viterque ‘^ definirr polesl , rhetokica esl finilae cau-

sae seplem periochis sagax ei copiosa discipiina.

DiALECTiCA est commuiiium animi conceptionum

ralionabilium diligens invesligalrixque disciplina.

AiuTHHETiCA csl niimeroruin coniemplationibus

animi * succumbentium raia intemeraiaque disci-

30. Ut cnim " lolus isle mundiis sensibus appa- rens assiduo motu circa suuin cardinoni volvitur, circa terram dico, circa qu;iin vehili quodiiam ccn- iruin cctera iria elementa, aqua videlicet, aer, ignis, incessabili rolatii volvuntur, ila invisibili molu ‘” sineulla iiilerinissioneuniversalia corpora.quattuor elementa dico “, in seinvicein coeuntia, siiigiilarum rcrum »» propria corpora conficiunt. Quae resoluia iterum exproprietatibus iii universalilalcs recurrunl, manente semper immutabililer quasi quodam cen- tro*’ singularum rerum propria naturalique essenlia, quae nec moveri, nec augeri, ncc minui poiest. Accidenlia enim iii molu sunt ‘, non essenliae. JNec

plina. Geometria est planarum figurarum soiidaruin-

que spatia superficiesque sagaci mentis intuitu con-

siderans disciplina. Musica est omniuin, quae sunt ’ B eliam ipsa accidentia in moiu siinl, seu in " incre-

sive ’ in motu sive in siaiu " scibili, naluralibusque

proportionibus, liarmoniam ralionis lumine digno-

scens • disciplina. Astrologia est caelesiium cor-

porum spatia motusque reditusque certis temporibus

invesligans disciplina. Hi sunl generales loci arlium

liberalium; his lerminis continentur, intra quos

aliae innumerabiles sunl ‘**.

28. Disc.” Hisralionibuscogor fateri, non esselo- cum nisi in animo. Si eniin definitio omnis in disciplina esl, ei omnis disciplina in anirao, necessario locus omnis, quia definitio cst, non alibi nisi in aiiiino

erit.

29. Mag. Recle inlueris. Disc. Quid igitur dicen-

dum esi de his, qui dicunt, habitationes hominum

mentis, detriinenlisve, sed parlicipatio eorum ab essentia tales patiiur mutabiliiaies. Aliter enim vera ratio non sinit esse. Omnis siqtiidem natura seu essentiarum, seu eis accideniium iminutabilis est; parlicipalio vero, ut dixiinus, esseiiliaruin ab acci- deiilibus, seu accidenlium ab esseiiiiis, semper in molu est. Participalio siquidem et inchoariel augeri minuique potest, donec mundus iste ad finem suae slabflitatis in oimiibus perveniat, post quein nec essenlia,nec accidens, nec eorum inler se invicem parlicipalio uUummoium patietur:omnia enim unum el idipsum immobiie erunt, quando in suas immuta- biles rationes omnia reversura sunt. De quo redilu alibi disserendum arbilror.

ceierorumqueanimalium locos esse? simililer islum (. 3, Q^a autem ratione solummodomundicentrum.

communcra aera ‘, terram quoque, oninium habi- tantium in eis locos ‘ aestimant? aquam locum pi- scium dicunt, planelarura aelhera, spheram caele- stem astrorum locum esse putant? Mar. Nihil aliud, nisi ut aui suadeatur eis, si discipUnabiles sint et doceri voluerint»*, aut penitus dimittanlur, si con- leniiosi sint. " Eos enim, qui lalia dicunt, vera deridet raiio. Nam si aliud esi corpus et aliud est locus ‘•, sequitur, ul locus non sit corpus. Aer auiem istius corporalis atque visibilis mundi quarta prs est. Locus igiiur non est. Gonstat eteniin, hunc mundum visibilem quaituor elemenlis, veluli quai- tuor generalibus quibusdam partibus compositum esse. Et est quasi quoddam corpus, suis pariibus compactum. Ex quibus videlicci parlibus calbolicis D omniumanimalium, arborum, berbarumpropriaspe- eialissimaque corpcHra mirabili incffabilique mixtura

id est terra, semper stat, cetera vero elementa circa eam aeterno moiu volvuniur , non parva indiget consideratione. Nam el secularium Pliilosophorum, et calholicorum Patrum de hac quaestione seutenlias cognovimus ’. Plato siquidem, pbilosophantium de mundo maximus, in Timaeo suo multis rationibus asserit, hunc mundum visibilem, quasi magnumquod’ damanimal, covjjore animaque componi; cujus anima- lis corpus quidem esl qualiuorelementis nolitsimis gene- ralibusque, diversisque corporibus ex eisdem compo’ silis compaclum; anima vero ipsius esl generalis vila, quae " omnia, quae in molu alque in itatu sunl, vege- tat aique movet. Hiiic Poeia :

Principio caelum ac ‘^ lerratn eauiposque liqu^«s, Luceaieinque globum Luiiae, Titaniaque astra, Spirilusinliis alil ^.

Sed quia ipsa atiima, ut ait ipse, aelernatiler move’

VARIAE LECTIONES.

’ Sic CE; AD disciplinarum. ’ D matcriae. ’ D ordinale. * A llacc disciplina sic breviter. " animi oin. D. • quae sunt om. D. ’ stue om. CDE. * sive in statu oni. CD. * E cum dinoscens. ‘” A .nddil : Se- ptem ■Ktpyayjd, id esl, circumstantiae sunt, quis, qnid, cur, quomodo, qunndo, ubi, quibus facultalibus ; in codicibns DE omnino desunl. " G ad marg. aiiscr. iHa vcrl)a : Seplem nepiox«!., id esl, circutn- ttantiae sunt, quis, qnid, cur, quomodo, qujindo, ubi, quibus facultalibus. " Sic CE; AD aerem “^ Sic CDE”; K locum. ‘* AD u«/tt€)i«l. ‘” sih< om. A. *^SicGDE; A aliiui es,l locus et nliud carpus. " A Ktenim. " Sic CDE; A. et ita invisibili {molu om. A). ’’ AqHatluor dico elemenla. *” rerum om. D. *" Ccontra; DE quoddam centrum. ** sunt om. D. *^in om. AD. ** AD agnovimus. *’ A quia. ‘• A et.

• Viigil. Aen. VI, 724 sqq.

m DIVISIONE N\TURAE. — LIBER PRIMUS.

^urad corpus smm, iil csl, iminduni loUim vivifican- A 33. Mag. Non aliorsum, nisi ul corporum naUiratii

(luni, regendutii , (Uversisqiie rationibus variorum corporum singiiloriini conjunclionibus resolulionibus- que moveiulum, jh«ii<;< eliam in sho naturali immobi- lique slatu. Movelur crgo seinper ’ et slat, ac pcr boc et corpus cjus, iii esl imiversilas rerum visibi- lium, partim quiciem stal aeterna siabiiilate, ul est terra.parlimveroaeierna velocilatemovetur’, ulspa- lium aelliereum ‘, parlim nec stat nec velociler mo- velur, ut aqua, partim velociter, sed non velocissiine, ut esl aer. Et liaec ralio summi philosopbi ^ non esl oninino spernenda, ut aestimo; acuta enini aique naluralis esse videuir. Sed quoniani dc bac eadem causa » magnns Gregorius Nyssaeus Episropus sub- lilissime dispulat in Sermone de iniagine, magis

a locoruiii nalura diiigonli ratiocinatione segicgcnuis. Ilorum namque confusio aiil inaxima, aul sola esl erroris causa miiUis ac paene oinnibns, aesuinanti- bns, liunc mundum visibilein, parlcsque cjus uiiiver- sales alque speciales loca esse. Si cnim rccla ralione rernm omnium gcnera acutc ac sinc ullo erroredis- cernerent , nullo modo corpus aiqne locuin in uno eodeinque genere concluderent. Nemo enim naturas rerum recic considcraniium atque discernentium loca et corpora in uno genere miscet, sed rationabili discretione segrogat. Nam corpora in catcgoria quanlitatis coiilincntur. Gatcgoria autem quanlilatis a rategoria loci longo naturaliter dislat. Non esl igiiiir corpus locus, quia localilas iion est quanutas.

video ipsius senlenliani esseseqnendam. Dicil enim, B Siquidem, ut praediximus, nil aliud est quantitas,

conditorem Universitalis liunc mundum visibilem inter duas sibi invicem contrarias extremilates consliltiisse, inler gravilatem dico et levitalem , quae sibi omiiino opponuntur. Atque ideo quoniam in gravitaie terra est constitula, semper immobilis manet. Nam gravitas moveri nescit, etest in medio mundi constilula, exlre- mumque ac medium obtinet lermitmm. Aelherea vero spatia propterea ineffabili velocitate semper circa viedia volvunlur, quoniam in natura levitatis consi.ituta sunt, quae slare ignorat, el exiremum mundi visibilis obli’ nent finem. Duo vero in medio elementa consiiluta °, aqua videlicet el aer, proportionari moderamine iiUer gravitatem ei levitatem assidue movenlur, ita ut pro.rimum sibi extremum terminum ulritque magis

nisi partiniM, quae ’ seu sola ratione, seu naturali differentia separantur, certa dimensio, eorumque, quae naluralibus spatiis extenduntur, longitudine dico, Uitiiudine, et altitudine, ad cerios terminos ra- tionabilis progressio. Locus vero nii aliud esl nisi rerum, quac cerlo fine lerminantur, amliiius alque conclusio. Si ergo mundus isle visibilis corpus est, sequilur necessario, ut et partes ejns corpora sint. At $i corpora sunt, quantilatis, non localilatis gencri subiugantur ‘. Suni antem corpora. Loca igitur " non siint. Videsne itaque, quomodo praediciis ra- tionibus confectuiri est, hunc mundum cum pariibus suis non csse lociim, sed loco coniineri, lioc esl, cerlo " definilionis suae ambitu? Aliud est enini.

sequantur, quam ab eis longe remotum. Aqua nc.mque C <l"od conlinet, el aliud, qnod continetur. Corpora "

tardius movetur aere, quoniam gravitali ’ telluris adliaeiet ; aer vero velocius aqua concitatur, quoniam aelliereae levitati conjungitur. Sed quamvis videantur extremae mundi parles ase itivicem discrepare propter diversas earum qualitales, non tamen per omnia a se invicfm dissenliuHt. Nam aetherea spatia quamvis semper celerrima velocilate voivantur, cliorus tamen aslrorum suatn iminiUabilem observat sedem, ita ul ’ et CUTA aeihere volvatur, et naluralem locum ad simi- litudin^m lerrenae stabilitalis tion deserat. Terra vero e contrario cum aeteriialiter in slalu sil, ointiia tamen, quae ex ea oriuntur, ad similitudinetn levitatis aeliic- reae semper in motu sunt, nasceiido per generationem, crescendo in numerum ’ locorum ac temporum, ite-

continentur locis suis. Aliud igilur est ‘* corpus, et aliud locus, sicut aliud est quantilas parlium, aliud definiiio earum. Non igitur qnattuor ista notissima elemenia loca sunt, sed in loco circumscripta, quia ‘" sunt principales parles, quibus universalitas sensi- bilis ‘" miindi completur. Disc. Haec, quae a te dicia sunt de differentia locorom el corporum, verisimilia esse videntur. Sed subtilius eadem velim repetas. Non enim video, quare mundus iste locus non sil »’, cum mulla in eo locenlur. Mag. Non te laiel, ut ar- bilror, nullam praedictarum categoriaruni, quas decem esse Arisloleles deflnivit, dum per seipsam*’, bocest, in suanatura rationis contuitu consideratur, sensibus corporeis succumbere. Nam oufrta incorpo-

rumque decrescendo, el ad solutionem formae «’^ue D ralis est, nullique corporeo sensui suhjacet; circa

muteriue perveniendo.

52. Disc. Videris milii panlo longius a principali quaesiione ad incideniem ‘** iransiuim fecisse. Nam cum de lofco disputare noslri propositi fuerat “, loco reliclo, ad mundi tractaUim iransiAti, et quorsum iiaee lencUnt ‘’» adbuc igiioro.

quam, aut in qua " aliae novem categoriae versan- lur. At si illa incorpora est *\ nnin »» tibi aliter vide- lur, nisi ut omnia, quae aut ei adhaerent, aiU in ea subsi&tunt, et sine ea esse non possunt, incorporea sint? 34. Omnesigilur " categoriae incomorales suniper

VARIAE LECTIONES.

« Sic CDE ; semper om. A. » movelur om. CE. " CE ut est acthereum spatium. * D summi ratio philosO” phi. * A i\iieadem causa hac. * Sic CDK ; A consliUila suni. ^’ C grnvitale. * «/ om. C. » Sic CDE; A numero. ‘" kincedenlem. ‘» Sic f’DE; A /«eri/. ‘» SicCOE; A /m/NJi/. ‘" k qua. »’► Sic CE; A xw6iu)!- guHtur; b snbiunganlur. ^*\ergo. ^^ C certe. " Sic COE; A Corpns ffw/em. ‘" A Aliud esl ergo. “A quae. »• Sic AC; D visibilis; sgitsibilis oin. E. ’’ Sio ADE ; <: iion sil locus. ’ D per ipsam. ‘» in qua oui. D. ’’ k est incorporea. ** A non. » A c»(/o.

479 JOANNIS SCOTI ^80

se inieuectae. Zarum lamen quaedam inler se mi- A intelligibilia, suis piopiiis locis, id est, naturalibus

rabili quodam coitu, ut ait Gregorius, materiem definilionibus conliueri vera ralio edocet.

visibilem coDficiunl ; quaedam vero in nullo appa- 36. Disc. Nec Iiuic conclusioni resisto, dum eam

rent, semperque incorporales fiunt. Nam owrix, et veram esse video. Sed valde miror, cur in commu-

reiaUo, locus, tempus, agere, pali, nullo sensu cor- nem usum humanae vitae pervenit, ut omnia haec

poreo atlinguntur. Quanlitas vero, qualitasque, si- corpora, sivecaelestia, sive aeria, sive aquatica, sive

los , ei habitus, dum inler se coeuntes materiem, terrena, minorum intra se corporum loca esse di-

ul pracdiximus », jungunt, corporeo sensu per- cere consuescal ; quemadmodum nil aliud esse aesti-

cipi solent. Si igilur » locus inter ea, quae buIIo mat oufftav praeter hoc corpus visibile atquo tangi-

niodo corporeis sensibus succumbunt, connumera- bile. Ideoque obnixe flagilo, ne sit tibi morosum,

lur; corpora vero, si sensibus non percjpianiur » , diutius de hac praesenti difliculiate disputare. Mag.

corpora noii sunt ; nonne datur, quod locus non sit Quid igitur ‘»? Nempe jamdudura inter nos est con-

corpus? Corpora nunc * dico, quae ex coitu quattuor fectuin, omnia, quae vel seiisu corporeo, vel ra-

mundi elementorum conficiuntur. Nam quattuor tione,veIinielIeciu cognoscuntur,deDeomerilocrea-

mundi elementa, dum coipora sint per se ipsa^is- lore omnium ‘^ posse praedicari, dum nihil eorum, creta, ineffabili sua naturali subiilitate aique puri- I) quae de se predicanlur, pura veritatis coniemplaiio

late oronem sensum mortalem superant. Aliud esl eum approbat ‘» esse. Disc. Id ipsum inconcussum

igiiur • locus, et aliud corpus. An tibi aliter vide- esse, luceque clarius ralio edocet.

tur? Disc. Nullo modo. Et haec postrema ratiocina- 57. M^g. Si ergo de Deo orania, quae sunt, non

Uouis nostrae conclusio nequaquain sinit concedere, quidem proprie, sed modo quodam translationis, quo-

locum ei corpus unius generis csse. Sed quod inter- niam ab ipsosunt, rite praedicanlur : quid miruin, si

positum a le video. nil aliud esse materiera visibilem cuncta , quae inloco sunt, dum majoribus se undique

forinae adjunctam — quicquid enim apparet , per " Tideanlurcircumfundi,loca»«possiolnominari , cum

lorraam apparei — nisi accidentium quorundam con- nullum illorura proprie locus sit, sed loco suaepropriae

cursum, non parvum « me movet Mag. Non te mo- “naturaecontinetur”,cumquevideamus,permelony.

veat. Nam, ut dixi, magnus Giegorius Nyssaeus in niiam,id est transnominaiionem,ab his.quae conii-

Sermone de imagine certis raiionibus iia esse sua- «ent, nominari ea, quae continentur, non lamen ita

det, nil aliud dicens maleriam esse, nisi accidentium coniinenlur ab eis, utsine eisintranaturales suos ter-

quandam compositionem, ex invisibilibus causis ad minos subsistere non possint. Usus siquidem mor-

visibilem maieriem procedentem. Nec immerito. Si talium domum, uxorera, seu familiam solet appel- eiiim corporalis huius materiae solubilisque ’ quae- ^ lare, cum haec naturaliter distent. Non enim doinus

dam simplex atque immutabilis essentia el nullo praestai Uxori seu familiae substaniialiier esse, sed

modo selubilis iiiesset, nuUa ratione nuUaque ac- naturae locus. Quoniam vero in ea possident “, ab

tione penitus solvereiur. Jam vero solvilur. Nil igi- ea denominari solent. Similiterque ea, quae conli-

tur ei insolubile subest. Nam genera et species et nent, ab his, quae continentiir. Yerbi ** gratia, aer

atoma propterea semper sunt ac permanent, quia coniinet lucem; ideoque illuminatus aer ** lux di-

inest eis aliquod " unum individuijm, quod solvi cilur. Oculus visus vocalur, seu visio, dum neque

nequit, neque deslrui. Ipsa quoque accideniia pro- visus, neque visio sit juxla naturae proprietalera.

pterea in sua natura immulabiliter permanenl, quia Quis.enira nesciat, oculum partem quandam corpo-

omnibus eis unum quoddam ’ individuum subest, ralem capitis, humidamque esse, per quam visus ‘*

in qiio naluraliter oninia unum subsistunt. radiorum instar ex menica , hoc est membranula

55. Disc. Nil veriuSf utarbitror; atque ideo ‘° cerebri, foras funditur ? Menica vero luminis natu-

praescntem inquisitionem coiicludas, specto “. Mkg. ram ex corde, ignis videlicet sede, recipit *’. Est

Quid rcslut, nisi ul dicamus, verbi gratia, dum vir enim visus naturalis luminis in sensu videndi pos-

demus corpora nostra in hac lerra constituta, vel sidenlis radiatim foras prosiliens emissio, quae hoc aeie circurafusa, nil aliud nisi corpora in cor- D cum coloribus formisque exleriorum sensibilium

poribus esse? Eadein ratione pisces in fluctibus, corporum circumftindiiur, mirabili celeritale ipsis

planetae in aethere, astra in iirmamenlo, corpora coloratis visibilibus formis conformatur. Est enim

in corporibus sunt, minora in majoribus “, cras- visio formarum colorumque corporalium in radiis

siora in subtilioiibus, levia in levioiibus, pura in oculorum quaedam iinago conformata, quae nuUa

purioribus. Haec enini omnia sensibilia, sicut eliam mora interslante sensu recipitur, memoriaeque sen-

VARIAE LECTIONES.

• Sic CDE; A p»««i diximus. \ergo. * Sic CDE; kpercipiunlur. * SicCDE; A enim. ’ Sic CDE A Aliud enim ergo. • Sic CDE; A parum. “< SicCDE; A corporali huic materiae solubilique. ’ Sic C E\ A uliquid. » Sic CDE; A quiddam. «» A «"• " Sic CDE;A exspecto. ^ D minoribns. ^” X ergo. •■’ Sic CDE; A de Deo ereatore omnium merilo. " Sic CDE; A approbel. •• Sic CDE; A locus. " Sic CDE; A proprie suae. ‘* Sic CDE; C conlinenlur. " Sic CDE; A possidentur »* Sic C E; AD Idec. *’ Aer o:n. D. " A visiis /’«.-»s. ** D recepit.

481 DE DIVISIONE NATIJRAE. — LIBER PRIMUS. 48?

licuiis inligiiiir. Eadem ralio esi el » in sensu au- A quoniainnonsimplicilcr.sedaliiiuo niodocssetiabent lium. Nani et paiiicula capiiis % quae proprie auris

(Uciluf, ex audilu denominatur, quoniam instrumen- tum auditus esl. Aique id gcnus niiile.

38. Disc. Et hoc plane perspicio. Mag. Videsne itaque, q«a consueitudine, rerumque significanda- rum necessilate, inops verarum rerum discreiionis liumanilas has abusivas rerum denominationes re- pererit, imani medianique muiidi visibilis parlem, tenam dico, animalium gressibilium nominans locum ? Cui * simililer coadunatam inseparabilcmque parlem, qualitateque frigidilatis proximam, aquam videlicet, locum nalaniium ^ evocal “. Deinde natu- rali ordine tertiam mundi parlem pennaii generis locuni esse aeslimat. Eodcmque inodo amplissima

universa, quaecumque post Deum csse habent, ac per hoc iion carent principio. Oinne enim, quodcumquc rationem recipit, alicujusmodi esseii- tiae, etsi est, non erat. Itaque aliqiio modo esse, boc est localiieresse, et aliquo modo inchoassc ess«, hoc est lemporaliler esse. Ideoque omne, quod est praeler Deum, quoniam aliquo raodo subsisiit, et per generationem subsisteie inchoavit, necessario loco ac lemporc concludiiur. Unde Deum esse di- cenles, non aliquo modo esse " diciinus. Ac per hoc cl csl et erat, simpliciter et inflnite et absolute in ipso dicimus. Incomprehensibile eiiim omni raiioni et inlellectui divinum est, atque ideo prae(‘ieanlei ipsius esse, non dicimus ipsum esse. Bv /pso eniiu

fletheris spalia caeleslium corporum circulariier in B <^sse, sed non ipsum esse. Esl enim super ipsum esse

eo revolutorum loca nominare consiievit. Quae orauia, vera ralione discretionis nalurarum consulia, Qon loca, sed partes mundi suis locis circurascripla conspiciuntur.

59. Ut aulem perspicue cognoscas , has praedi- cias mundi generales partes, eaiumque partium par- les, usque ad minulissimas pervenientes parlitioncs, non esse loca, sed locis circumscriplas, ipsius loci uatura paulo diligentius, si libi placet, consideranda est. Disc. Piacet equidem; et ad hoc audienduin ardenter insisio. Mag. Accipe igitur ’ lale ratioci- naiionis hujusmodi exordium, quam a sanctis Patri- bus , Gregorio videlicel theologo, Sermonumque cjus egregio exposilore Maximo sumpsimus. Omnc,

nliquo raodo , super esse et universaliter siiper quod diciiur et iuielligilur. Si auiem aliquo modo, sed ‘* non universaliier ea, quae sunt, habent esse, qucmadmodum sub loco esse, per positionem et fl- nem *’ rationum, in quibus secundum naturam sunt, el sub lempore esse, omnino per principium, non ostcn- deiitur **? Videsne igiiur “, locum tempusque anie omnia, quae sunt, intclligi ? Numerus enim locorutn et lemporum, ul ail sanctus Augusiinus in scxio dtt Musica, praecedit omnia, quae in eis sunt. Modus siquidem, id est, inensura omnium rerum, quae cieatae suiit, naluralilcr condilionem eanim ralione praecedit. Qui modus atque mensura uniuscujusque locus diciiur el est. Siniiliier principium iiascendi

qiiodcunque est praeter Deum , qui solus super c »^1”® inchoalio anle omne, quod nascitur atque

ipsum esse proprie subsistit, inlcUigilur in loco. Cum quo, videlicet loco, semper ’ et omnino coin- lelligitur tempus. Non enini possibile est ^, io«tim subtracto terapore inteliigi ; sicut neque lempus sine loci cointelligentia deiiniri pole. Uaec enim inter ea, quae simul et semper sunt, insefarabiiiler po- nuntur; ac sine his nulla essentia, quae per genera- tioncm acc^ipit cssc, ullo modo valet consisiere vel cognosci. Oomium itaque exisicnlium esseniia lo- calis atque lemporalis cst ; atque ideo, nisi iu loco et lempore, ei sub loco et sub tempore, nullo modo coguoscilur. Non enim omniuui rerum universitas feub se-ipsa el inlra seipsam cst. Hoc enim statuere, irrationabile est et impossibile, ipsam videlicet uni-

iucboat, ralione praecedere perspicitur. Ideoque oinne, quod non erat et est,a principio temporii coepit esse “. Solus itaque Deus infinilus est; cetert ubi et quando tenuinanlur, id est, loco et tempore, non quod locus el tempus in numero eorum, quae a Deo ‘* creata sunl, iioa sint, sed quod orania, qua« in universitate sunt, non spatiis temporum, sed lola ralione condilionis praecesserint. Necessario euiio ea, quae continent, prius inlelliguntur, quam ea, quae contineiitur; sicul causa praecedit cQectuin, ignis incendium, vox verbum, celeraque siuiilia. Ac per Iioc non aliain bealiludinem bis, qui digni sunt, aesiimamus essc proniissam *”, iiec alium huju» mundi rinem fore, quam ul omnes, qui gloriao)

Tersitateiu super suimet * universiiaiem es»e, ‘* D tlieoseos, id est, deificaiionis accepturi sunt, uiira

dum circumscripiioiiem habeat post omnia cir- cumscribentem omnia sub se ipsa, lu se ipsa cau- salissimam Yirluleiu. Ipse iiaque linis exterior locus universilaiis est, sicut quidain definiunt locum, di- centee : locus est ipse extra universitatem ambilus, vel ipsa extra universitatem positiu, vcl fiiiis com- prehendens, in quo comprehendiiur comprehensura. Sub tempore etiam ‘* universa comprobantur **,

loca el tempora ascendant. Nam, qui loco et tcoi- porc ‘> coarlantiir, flniti sunt. Aeierna autem beati- tudoinfinila est. Aeternae igitur *’ beatiiudinis atquc inflnitae participes neque loco circumscribenluf , neque lempore.

40. Quod enim de solo Melchisedech scripiuiD est, patre ac matre caruisse, nuilumque dierum pria- cipiura per generaiiunem in essentiam, ncque iiDeiU

el om. A. ’ capilis om. A.

VARIAE LECTIONES. Qui. ^” A ■nalaiUium tocum.

’ Sic CDE ; A vocat.

1«,

• A ergo.
• A quia. ^ Sic CE; .\ impossibile cst, D tion possibile {est om.) * A semet. ^” esse oiii. D. " A esse. ‘* A comprobabilur. " esse oui. D. ** sed oni. D. ‘* D cl in fineiii. ‘* Sic ACE; D osienduniur. •* S.er<jo. " Sic CE; A accepil esse, l> esse accepit. ‘” \ aUeo. *• A permissam. ’’ Sic ADE; t^ (tmpore oiii. A. •’ A crgo.

P4TH0L. CXXIJ. 10

JOANNIS 8C0TI

m

temporis liabuisse, universaliler ilc oninibus, qui • A majus, niliil tniuus lencl, quain id »•, tiuocl susceplum

fuluran bealitudinis parlicipes erunt , inlelligen- tknn arbilror. Onines siqnidem, qui ad aelernas »uas * raliones, qnac neqno inilium icmporis per generalionem in loco lemporcve, iieqiie finem per resolulioncm liabenl , neque ulla locali posilione circumscribuntur, reversuri siini, ul solac * in cis, cl nil aliud sint, profeclo omni ‘* locali tcniporalique lcrmino carebnnl. Causae enim omniuin rerum,quae omni caret circumscriplione, quoniani infinila est, jnfiniii in iiifinilum adbaerebunt. Solus nainque Deus in ipsis apparebit, quando tcrminos suae nalnrac iranscendent; non ut in cis nalura pereat,-sod ut in cis solos appareat, qui solus vcre esi. Et lioc est na- Curam transcendcre : naturam non apparerc ; sicut aer, ut saepe diximus, Iiice plcnus non apparet, B dcfinitioncs cssc judicas *’?

esl ad explicandum. Aliler omnino vilios^ ett. Mag* Clare perspicis. Non enim aliud “, praeier quod dixisli, praedicia ratio appetit suadcre. Disc. Se.l miror, nec pure perspicio, quomodo definiiio cujus- cunque esseniiae non intra ipsam, sed extra esse • dicatur, hoc esl, neque tolum ipsius, neqiiepars dicl valeat. Mag. Attenlior igitur ‘ esto, ut ei hoc planc cognoscas. Disc. Quanlum lux inlorior adinittit. Mag. Dic, quaeso, cum rerum omniuin diio genera sint; omne enim, quod dicitur esse, aut visibile est, et’* sCnsibuscorporeis pcrcipitur, aui percipi pole, aut invisibile, ei intelligenthiie oblutu consideratur, aul considcfari possibile est, aut per se, aut per ali- qnod sibi adhaerens : in quo praedictorum generum

quoniam sola lux regnat. Quod igitur ’ de gencrali loco, gcneralique lempore universalis crcalurae in- lelligilur, nccessario dc parliuin cjus locis lcmpori- j;iisque spccialibus et propriis a summo usque deor- suin inlelligetur *. Praecedit autem locus gcneralis tcnipiisquc generale secundum inlelligenliain onuiia, quae in eis sunt. Praecedit igilur ^ specialium pro- prioruniqne ’ locorum temporumque cognitio ea, qnac in eis specialiter proprieque inlelligunlur. Ac pcr hoc GOncluditur, nii aliud essc locum, nisi natu- ralem definilioncm , modumque ‘, posilionemque uniuscnjusque sive generalis sive specialis creaturae; quemadmodum nil aliud est ‘” tempus, nisi rerum per gencralionem motiones " cx non esse inesse in

4'2. Djsc. Ridiculum istuc. Quis enim locum, scu finern, seu definitionem, seu qualemcunque circum- scriptionis speciem, qua uninscujusque subslantia anibitur, inier ea, quae sensibus corporeis succum- bunl.reciesapientiumposuerit, cuinvideat, terminos lineae, seu irianguli, seu alicujus planae solidaevo figurae incorporeos esse.? Puncium *’ siqiiidem, ex quo Jinea incipit, etin (jiio lerininaiur, neclinea”, nec pars ejus est, sed lerniinus li:ieac. Ac per hoc locus ejus nec sensu percipitur, sed sola ralione co- giiatur. Pnnctusenim sensibilis pars lineae est, non autein cjus principium, seu finis. Similiter et ipsa linea ratione consulia incorporea est, el est princi- pium superficiei. llcm superficies incorporea est.

choatione”, ipsiusqucmotus rerum mutabiiium cer- C et cst finis lineae, principium vero ** solidilatis.

lae dimensiones, donec veniat stabilis finis, in quo immutabiliier omniastabunt. Disc. Clarescit paulu- lum, ul reor, liujus raliocinalionis Intentio. Nam nil aliud appetit, quantum niihi daiur intclligere, quam ut nibil ‘* esse locura suadeat **, nisi naruralem lininscujusque crcaturae dcfiniiione/n, inlra quamto- la coniinetur, et extra quam nullo modo cxtenditur. Ao per iioc datur intelligi, sive locum quis dixerit, sive finem, sive lcrminum, sive dcfinilioncin, sive circamscriptionem , unum idipsumqiie significare , ambilum videlicei finitae naiurae.

41. Quamvisque multae definilionum species qui- Lusdani essc vidcantur, sola ac vcre ipsa diccnda esi definitio, quae a Graecis oiio-tw3«f, a nostrisvero

Soliditas quoque incorporca est, ct esl finis lolius perfcctionis. Quicquid enim in his, id est, sive pun- eium, sivelineam, sive superficiem, sive soliditatem visibilem corporeus sensus altigerii *’, profeclo figu- rae incorporalium rerum sunt, non earum ipsa vcra subslantia, qiiae incorporca est. Similiterquc nalu- ralium corporum, sive scnsibilia sinl per contempe- ranliain eleincniorum, quibus subsisiunt, sive subli- liiaie sui moriales fugitcnt conluilus, solo intellectu nalurac fines pcrspiciuntur. Forina siquidcni, quae oniiicm malerinni corporum ‘^ continet, incorporea csi. Ipsa eiiam " materies, si quis intentus aspexerit, ex incorporeis qualiialjbus copulatur. Mag. Ilaque in geiiere invisibilium ^’ dcfinitiones, quas locos rerum

efiscnlialis vocari consucvil. Aliaesiquidcin aut con- ^ circumscriplarumdiximus, conchidi arbitraris? Disc.

numerationes intelligibilium parlium oOaiuc; , aul «rgumcntalioncs (luaedam cxtrinsecus pcr acciilcn- lia, aul qualiscunquc " senienliarum specics sunt. Sola vero oyo-t(u5«f id solum vccipit ad dcfiniendum, quod perfcctioncin naturae, quam dclinit, complet fic peWicit. Definilio enim, ul ait Aiiguslinus, niliil

Ila quidcm arbitror et nil ceriius vidco.

43. Mag. Rccte aesiiinas. Sed quia itcrum genus invisibilium in mulias spccies dividi patiiur; quae- dam enim invisibilium sunt, quae intelliguntur et inielligunt, quacdam intciliguntur el nonintelligunt, quaedam " nequc inlelliguntur, iicque intelliguni :

VARIAE LECTIONES.

• Sic AD; C.qun, R qnm. * suas om. A. ^ Sic ACDE. * Sic ADE ; C enim. ’ A ergo. * Sic ADE ; C in- lclliyiiur. “A crijo. ‘Cpropriorum. ° A modum. ^’ est oin D. *” SicDE; motiones om. A;C motiotiis. ‘■- Sic CAWj] Muclioatio. " Sic CE ; AD m(7. ’’’ C suadct. . ‘" \ qualesc

onid.

it

iinque.

‘« id oin.A. ‘» D uli-

e:.se m. . »’■’ A e?Y/o. ^*Canl. “• Sic CDE ; A J!u//a’s. -« Sic CDE; A Punctu.. »J A liiica fs/. «• Sic. ACDE. ^” l)b: attimjerit. " Sic CDE; A cor;;om/(H. " Sic CDE; A e«im. ^^ l) visibl- liuin, ‘-’•’ Sic CDK; .\sunl, quae inleUiqaiil el inlclliguntur, quaedam qiiue.

1S5

♦E DIVISIONE NATUllAE. — LIBER PRIMUS.

in qiia spcclchorumdenniilonesconnumeranclascssc A et aiiud cjas deflniiio. Disc. Aliud csse vldco. Sed

censes? Disc. Iri ea profeclo, quae inlelligil el iuicl- iigilur. Aclio siquidein dcfinilionis raliocinanlis in- lelligenlisquc nauirac actio esi. Mag. Nec aliler vi- dclur esse posse. Nidla eniin nalura, qiiae scipsam non inlelligit esse, aui sui acqnalein, aul se iijferio- rempoicsl definirc. Nam quod supra se est, quomodo potest cognoscere , dum ejus noliliam non valcaj siipeiare’? Disc. Solius ergo intcllcclualis naturae, qiiac in bomine angcloquc consliluitur, definitionis peritia<!St. Sed utrum angelus aut liomo scipsum, aul liomo angclum, aut angelus hominem possit de- finire, iion parva quaestio cst. Dc qua, quid tibi vi- delur, nosse cupio. Mag. Videtur mihi neque seip- sos, neque inlcr se invicem definire posse *. Nam

intellecius, qui seipsum inielligit, quoniam seipsuin definit, suimet locus esse videtur. Mag. Nec hoc ab- surde quis dixerit, si ullus intellectus posi " Deum, qui intclleclus omniuin dicitur, seipsum potest intel* ligere. Si autem omnts intcllcctus praeter Deum non a scipso, scd a supcriori se ciicurascribilur, nullus Inlcllectus siiimet locus eril, sed intra supcriorem so collocabitur. Et hoc paulo siiperius nontie convenc- rat ‘, non aliter essc? Disc. De hoc alibi latius dis- putandum aestimo.

44. Nunc autem ‘* velim seire, utrum aliud cs*. natnra auimi defmicntis, id est, omne, quod ab co inlclligilur, cognitionis lococomprehendenlis, ctaliud locus ipse, seu dcfiniiio locati vcl definiii. Mag. Nen

•i homo seipsum vel angelum definit, major seipso B hoc inquisiiione indignum esse video. Multi cnini

cst et angelo. Majus enim esl ’ quod dcfinit, qiwm quod definitiir. Eadem de angelo esl ratio. Hos ila- que ab ipso solo, qui eos ad imaginein suain condi- dit, definiri posse arbilror. Disc. Videtur mibi hac raiione concludi, non alias naluras raiionabili animo definiri, nisi inferiores se *, sive visibilcs sinl, sive kivisibiles. Mag. Quisquis hoc dixeril, veritaie ’ non errat. Idcoque ubi definittoncs sunt ’ eorum, quae defiuiuntur, ibi profecto et loci eorum, quac circum- scribuntur. Praedictis enim rationibus confectum esl, locum definitionem esse, et definitionem locum.. Disc. Confectura scilicex. Mag. Atqui definitiones corporum, Ferumque ratione carenlium, non alibi nisi in anima rationabili sunt. In ea itaque et loci

de hoc dubitant. Sed quoniam vidcraus, aliud esse constilutas in aQima liberales arles, aliud ipsam aiu- mam, quae quasi “quoddam ‘subjeclum estarlium, arles vero veluti inseparabilia naturaliaque animae accidcntia videntur esse, quid nos prohibet, definicndi disciplinam inter artes ponere, adjungentes diale- cticae, cujus proprietas est, rerum omnium, quao inielligi possunt, naluras dividere, conjungere, dis- ccrnere, propriosque locos unicuique distribuere? Atque ideo a sapientibus vera rerum conlemplatio solet appeliari. Nam cum in omni raiionabili intel» lectualique nalura iria inseparabilia semperque in- corruptibiliterque ’ manentra considerentur -• , oufftwv dico, et ^vvaiuv, cva/syeiovque, hoc est, essen-

omnium \ quae localiter comprehenduntiir. At si ^ tiam,virtulem,operalioHem; haecenira teste sancto

rationalis anima incorporea est, unde nuUus sapiens dubitat, necessario, quicquid in ea intelligitur, in- corporeum esse maDifestum est. Et locus in animo intelligiCur, sicut prius datum est “. Incorporalis est igiiur ‘. Disc. Et hoc jore conclusum video. Sive «nim angelica natura reru^m inferiorum sc definitio- nes contineat, ut Augustino videlur placere, nam et angeli inferiora se creduntur administrare, sive ad superiorase semperinlendat, kl est, ad causas rcrum aeternas, huic raiioni non obstat. Non enira a veri- tate distat, ut video, si quis aesiimaverit, humanum auimum, terrenis adhuc pbautasiis depressum, cau- eas creaias inferiorum se naturarum posse compre- hendere, si pure vixerit, angelicum vero omnium rerum aeternas appetere ratienes, et ad lioc semper caritate motus humanam naturam attrahere. Mac. Recte vides. Videsne itaque, non aliud esse locura, nisi actionem intelligentis atque comprehendentis virtute inlelligcniiae ea, quae comprehendere potest, sive sensibilia sinl, sive inlellectu comprehensa? Atqiii ‘*si ila est, aliud igitur " est ouod definiiur.

Dionysio •’ inseparabiliter sibifnet adhaerent, ac veluti sunt, et nec augeri nec minui possunt, quo> niara immortalia sunt atque imi6utabilia : num ** libi verisimile videtur, certaeque rationi convenien», omnes liberales disciplinas in eaparte, qoae hipyuct, id cst, opcraiio animae dicitur, aestimari ? Siquidem a pbilosophis veraciter quaesitum repertumque est, artes esse aeternas, et semper immutabililer animae adhaerere, ita ut non quasi accidcniia quaedam ip- sius esse videantur, sed naturales virtutes aciiones- que, nuUo modo ab ea recedentes, nec recederc va- lenies, nec aliunde venientes, sed naturaliter ei iii- sitas, ita ut ambiguura sit, utrura ipsae aetcrnitatem

D

ei praestent », quoniara aeternae sint”, eique sem- per adhaereant *^,ut aetema sit, an ratione subjecli, quod est anima, artibus aeternitas administralur; oOffia enim animae et virtus ct aciio aeternae sunt; an ita sibi invicera coadbaereant *’% dum omnes ae- lernae sint, ut a se invicem segregari non possint. 4a. Disc. Huic ralioni, quoniam vera est, nescio quis audeat reluclari. Nam quodcunque horura quis

VARIAE LECTIONES.

» Sic BCDE ; A sumere. * D potest. » AD esl enim. * Sic ADE ; C njsi inferior csse. ’ Sic CDE ; A nveritate. * sMnt ouj. A, ’ Sic CDE; A loci s«nt omnium. * e«/ om. D. ’ Aer^o. ^“SicCE; A. Atque,

DAl. “Aerjo. ^*kpolest. ‘*SicCDE; A noiinc in<er nos convenerat.

i)

vero. ‘* quasi om. A.

" quoddam oin. D. " Sic E; A incorruplibiiia, C incoTruplibiliterrD incorporaliter. ‘* Sic CDE; A coii^ tidernnlur. ^* ]) sanclo Dionysio tesle. »*Anon. «’ Sic AE ; CD’pi(/es/««f. " CDE snHf. ‘■• Sic ACDE. • SicCDE;AcoAaereflaf.

JOANiMS SCOTl

flrmaverit, raiioni nonrcsislll.Uliimum-laincn,qiio(l A possU dicerc, sc " ceriuni locum fluminls possidore,

a le posiium esl, verisimilius essc ceieris eUicet. Sed ui ad eadem ’ redeamus, non miliiplane paiel , quomodo ouctac sive in gcneribus, sive in speciebus, sive in alomis definiri posslt,cum in praediclis ralio- iiibus hujus libelU conclnsum sii, cam nulli * sensui corporeo, nulli * intellectui comprelieiisibilcm esse. Mac. Obaiav per seipsam dennire, el dicere, quid sit, nemo poiest. Cx his autem, quac inseparabiliter ci xdiiaercnt, el sine quibus esse non poiest , e\ loco dico el lempore — omnis enim oOo-tade nihilo creala, localis temporalisque cst; localis quidem, quia ali- quo modo est, quoniam infinila non cst ; temporalis vero, quftniam inchoal esse, quod non erat — solum- modo deliniri poiest. Ouo-ia ilaquc nuUo modo defi- nilur quid est, sed definilur, quia est. Ex loco nara- que, ut diximus , et terapore, accidentibusque aliis, quae sive in ipsa, seu exira intelligunlur es^e, tan- tummodo datur, non quid sit, sed quia esl. Et hoc generaliier de omni ouaut sive generalissima, sive specialissima, Sive media, non incongrue quis dixc- rit. Nain et causa omnium ^ , quae Deus esl , ex liis, quae ab ea * conditasunt, solummodo cognosci- tur esse ; nullo vero creaturarum argumenio possu- otus intellrgere, quid sit : alqUe ideo sola hnec defi- nitio de Deo praedicatur, quia est, qui plus quam esse est. Disc. Huic quoque rationi nerao sane intel- hgentium, ut opinor, obslabit.

i6. Mac. Nunc igitur sole lucidius perspicis, eos esse deridendos, imo eliam ’ dolendos, ac per hoc

cum consiei ‘• , sine ulla inlermissione ilkid trans- ire : ila nemo debct dicere locum corporis siii huiic aerem , siiie uUa intermissione mobilcm , nuUoque lemporis momento slaniem. Si auiem quis huic ralioni objecerit terram, quoniam semper slat, corporum jure appellari locum, vidcat similiier, ter- ram maieriem corporum esse, non locum. Quis au- lcm maieriam corporum eorundein esse locum ra- lione utens audeat dicere, praeserlim cum maleria, per seipsam raiione considerata, nec in molu, nec in siatu sit f In niotu siquidem non est, quod non- dum inchoatceria forma contineri. Nara per formam movetur materia ; sine forma " immobilis esi , ut Graeci volunt. Quo enim movebitur, quod nuUo loco, B nullo lempore certo adhuc coarlatur? Nec in stalu esi, quia nondum fiiiem suae ‘* perfectionis possi- del. St^Mus siquidem finis motionis est. Quomodo auiem potesl in sialu fieri, qnod non coepit jam moveri?Quomodo igirur"mateiia corporis locus cor- poris, quod ex ea cwificiiur, potest esse, cum et ipsa in seipsa nullo certo Ipco, seu raodo, seu forma circumscribalur, nulla ceria raiione definitur, nisi per negalionem “? Negatur enim, aliquid esse eorum ‘^, quae sunl, cum ex ea omnia, quae creata sunt, condilu esse credaniur ‘”. Item si paries hujus visibilis raundi noslrorum corporum seu alioruin loca sunt, loca nostra semper esse non possunt. Dum enim corpus cujusdam animaiis solutum fuerit, par- tesque illius ad sedes suas naturaies, ex quibus as-

ad veram rerum discrelionem revocandos, si velinl, ^- sumptum est, separatim revertuniur ‘», iocus ejus,

aut penitus relinquendos, si suara consueludinem veritati inimicissimain sequi malint, qui parles hu- jus mundi visibiUs ceterorura corporum intra se coiMtitutorum naluralia loca esse opinantur. Nam ut, verbi gralia, de meo corpore dicam; aniraam quippe corporalU)U8 hujus mundi spaliis pulare conlineri impudentissimumest; si aer iste locus ejus est, se- quitur, ut quarta pars sui locus suus sil. Nam omnc corpus visibile quattuor partibus conslare omiiibus noium est, ex igne videiicet, aere, terra, aqua ^ Nii aulem irrationabiUlali propinquius, quam ui to- tum corpus sui parle locari puletur. Totum siquidera omnes suas partes comprehendere, non aulem pars totum recte aestimatur ambire. item si corpus meuni in isto «before veluli in suo loco esse dicam, sequitur, D propriam possidetlucem, allerius luci non commix-

aer verbi gralia, seu aqua, seu lerra, seu ignis non crit; sed singul;ie partes unius corporis singulis con- naiuralibussibi elemeniis ila commiscentur, ut unum cum eis sinl, non ut in eis siiil veluil aiiquid in ali- quo. Quod enim reddelur »^t, aer eril, el non quasi in quodam loco aeris sialuelur *” ; non, ul conllislo quaedara corporum sit, scd mirabili nalurae modo unusquisque parlem suam propriam in singulis ha- bebit elemeniis, lotum per lotum, non in parto par- lcm ; ijla ut resurreciionis tempore iiullus accipial, nisi qtiod suum est, sicut mullorum lUminariura iux simul est conjuncta, ut nuUa in ea sit coimnixtio, nulla segregatio. Duin enim una eadenique lux vi- dealur esse , unumquodque tamcn luminare suam

nullum cettum locum ibi posse liabere. Isie etenim * aer semper cirea terram volviiur , ac per hoc uno eodemquc temporis spatio ionumerabiles locos ha- bere corpus in * eo coostitutum necesse est. Quod nuUa ratione conceditur. Praedictis siquidem ratio- oibus Huasum est, locum in slalu esse, nuUoque nioiu variari. Sicut ergo, qui iu flumine stat, sedetve, seu naiat, iUam partem iluraiuis nonpotest retlnere >*, ut

VARIAE LECTIONES.

» Sic CDE ; A eandem. * Corr., ACDE nuUo. * Corr., ACDE nullo. * omnium om. D. • Sic CDE ; A eo. • A el. ‘SicCE; AD aaua, tcrra. • SieCE; AD emm. »iMom.CDE. ‘• C. ihminis possidere non polcst relinere. “«eom.CDE. ‘•Dco«s(at. **formaom.D. ‘” D jui. ‘*Aeroo. *” CDE generationem. ‘D *»mm «Mc. ‘• A creduHlur. “» Sic AD ; C rwettantur, E revcr^entur. " Sic AE ; CD slaluitur. *’ A er^o,

tam, sed rairabiliier loiae in loiis fiunt, et unum lumen conficiunt. Aliud igilur " est aer, et aliud locus ejus. Eodem modo de ceteris eleraeniis, par- libusque soiutorum corporum sibi reddilis, intelli- gendum essecenseo. Et si ita est, oecessario dabi- tur, aul istas parles mundi generales loca corporuin ab eis perfusorum composilorumqUe non cssc, aul corpora ipsa cerlum locum non Iiabere, aut pcnitus

489 DE DlYISlONIi; NATURAE. — LIBEK PUIMUS. 430

omni locovacare. Qnoil naiura rcrum, veraque ip- A diluresse, essenii;>]emdiffereniiam rccipii; est enim sius conlemplalio non sinit conceilere. Non cnim» in ea ingcnila, genila, procedcns subslanlia — ipsa nlh creauira cerlo suo loco alque immulabili , ccr-| lafnen composilio, qiiac sola ralione cognoscitur, tisque lemporuni spatiis linibusque, sive corporeiv’ nulloque acUi cl oporatipne fieri coniprobatur, raiio- sil, sive incofporea, potestcarere. Ideoquo, ut saepe) nabililer siniplicitas essc • judicanda est. Ut atitcm

diximus, duo haec, locus profeclo et tempus, a phi- losopbis uv aveu appellantur, lioc est, quibus sine. Nam sine liis nulla crealura generaiione ’ inchoans et aliquo modo subsisiens potest consislere. Utque proximo rerum ulainur argunienlo, si locus corporis est omne , quodcunque ei circumfundilur , color erit locus corporis. Nullum eienim visibile corpus est , quod liice coloris non circumfundatur. Si autem co- lor colorati corporis locus est, necessario dabitur, qualiias locus oorporis esse. Sed quis tam dira stul-

firmiiis cognoscas, oyo-iav, id est essentiam , incor- ruptibilem esse, lcge librum sancli Dionysii Areo pagitae de divinis Nominibus eo loci, quo de naiura daemonum deque eorum malitia ‘• disputat ••, quod iiullara essentiam, neque eorum, neque aliorum cor- rumpere possit, et rcperies, eum disputare subtilis- sime, nulium eorum, quae sunt, in quantum essen- tia et natura est, ullo modo corrumpi posse.

48. Haec enini tria in omni creatura, sive corpo- rea sive incorporea, ut ipse certissimls argumenia-

titia opprimitur, ut qualitatem corporis * locum B lionibus edocet, incorruptibilia sunl et inseparabilia,

corporis esse fateaiur? At si color corporis qualilas est incorporea, etexlra corpus undique corpori cir- cumfunditur, non tamen locus ejus esse ulli sapien- tum • videtur. Qua ratione aer iste, seu aliquod aliud mundi elementuro, quamvis corporibus intra se posi- tis circumfusa sint, eorum tamen ullo modo esse posse loca, non conceditur.

47. Disc. Satis de hls disputalum. Sed adversns eos, qui non aliud esse coipus, ei aliud corporis essentiam putant, in tanlum seducti, ut ipsam sub- stantiam corpoream esse, visibilemque aique tracta- bilem non dubilent, quaedam breviter dicenda esse arbKror. Nam multi ac paene omnes tali errore fali- gantur, naturales rerum differentiasignorantes.MAC.

ouo-(«, ut saepc diximus, ivvafits, tvipyu<i, hoc est, es- seniia, virtus, operatio naiuralis. Disc. Uorum trium exemplum posco. Mag. Nulla natura, sive rationalis sive inteilectualis, est, quae ignoret se esse, quam- vis nescial, quid sii. Disc. Hoc non ambigo. Mio. Dum ergo dico, inteliigo me esse, nonne in hoc uno verbo “, quod est intelligo , tria significo a: se inse- parabilia ? Nam et me esse, et posse intelligerc me esse, et intelligere me esse demonstro. Num vide» uno verbo " et.meam ouo-t«v , meamque virtutem, el actionem significari? Non enim intelligerem, si non essem ; neque intelligerem, si virtute intelligenliae carerem; nec illa ‘* virtus iii ine silet, sed in opera- tionem inielligendi prorumpit. Disc. Verum et veri-

Adversus stultitiam pugnare nil est laboriosius. C simile. Mag. Num igilur necesseest, eos.quidicunl.

Nulla enim auctoritale vinci fatetur, nulla ralione suadetur. Sed quoniam non est aequalis hominum siuliitia, nec eadeni erroris caligine menteS:eorum obscuranlur, paucis argumentationibus adversus eos utendum video. Disc. Uiendum sane. Si enim eis proderit, lucrum eril; sin * vero, nosmetipsos de talibus naturarum discretionibus disputationis studio certiores efficiemus. Mag. Has itaque paucas de pluribus^dialecticas cpllecliones intentus considera. Omne corpus, quod maieria formaque componitur, quoniam solvi potest, corruptibile est. Mortale au- tem corpus materia formaque componitur. Corru- ptibile est igitur^. Item, omnis eOaia simplex est, nullamque ex roateria formaque composilionem re-

corpus materiale oueiw esse, aiil corpus suum ex forina materieque compositum non esse fateri, 8«¥ eufftav incorruplibilem esse, aut corpus suum cor- ruptibile et materiale ‘* esse, ac per boc oiaiuv noK. esse, veritate “• coacios ” concedere? Disc. Necesse sane. Sed mibi videris dicere ‘, non omne corpui oOo^iav esse universaliier " , sed omne corput maieria formaque compactum soluramodo oegare. Mag. Inientus itaque haec intuere. Nec " me aesii- mes, nou de specie quadam corporum, sed universa- liter de omni corpore dixisse, quaravis specialiter de corpore composito ex forma materiaque dixerim, pro praesenlis quaestionis utilitale, adversus eos, qui mortalia sua corpora transiloriaque non aliud

cipit, quoniam unum inseparabile est. Nulla igitur * ^ esse, nisi suara ovffiav, suamque oOaiav nihil aliud

vivia corpus morlale rationabiliter conceditur esse. Hoc autem dictum est,quia omnis oOeria’’ , quanquam intelligatur ex essentia et essentiali differentia com- posita esse— hac enim compositionenulla incorporea essentia polesi carere, siquidemet ipsa divina oO^ia, qaae non solum simplex, sed plusquam simplcx crc-

esse, iiisi corpus materiale suum diversisque spe- ciebus " compositum, forma videlicet atcue materia variisque accidentibus, dicunl **.

49. Ut aulem plane cognoscas, universalilcr evciav nullum corpus esse, hanc argumentationis accipe speciem. Disc. Accipiam; sed prius quandam fortjiu-

VARIAE LECTIONES.

» Sic CD; k generationem, E generationes. * Sic CDE; corporis om. A. » Sic ACE ; D ««pienfm»». • A «i non, »-« A ergo. ^SicACDE; anacolullce, ut videtur; f. ouiriaf? • cmc om. AD. * td tft Mien/iam om. A. ‘• C m»/i/ia. " Sic ACE ; D di«pM«iHt. ‘* CDE verbo uno. ** S’C CDE; A wrfto uno. " A ulla. «» ei mut eriule om D. »« D veritatem. " CDE coacti. ‘» dicere om. C. bic tUti; A universaliter csse. " C ne. " speciebns om. C. *’ dicuni om. CDE.

JOANNIS SCOTI

m

lani pracditlac nigumenlaiionis fieri neccssarimm C el specicsdividilur; corpus vero veluii lolum quod-

video. Nam praedicla raliocinalio plus argunienlum c conlrario vidolur cssc, qnam dialcclici syllogismi imago. Mag. Fial igiliir maxima proposilio sic : iilnim ouo-ta corpus corrnplibilc csl? Omnis ouffiw in- corrupiil)ilis ’ cst. Oiniic incorruplibiie corpus nia- tcriale noii osl. Oinnisigiliir owia coipus inalcriale «on csl. Et reflexim : Oinnc igiliir corpus mate- riale oOo-ia non esl. Iiem : Omnc corpiis ‘, quod ex forina alque inaleria compoiiitur, siinidex noii esl. Omnis autcm oyaia simplcx osl. Niillum igiliir corpus forma materiaque composiium oOai« cst. Itcm : Om- nium hominiim una eademque owia est. Oiniiesenim iinani participant essenliam, ac pcr Jioc, qiiia oinni- Lus commnnis est, nuliius propiie est. Corpus autera

dam in parics scparalur. Ilcm " corpus in partibus snis iotiim non cst. In capilc enim, scu manibus, pedibusve, lotum corpus non comprclicnditur. El cst niajus in omnibus suis partibus siinul ; niinus vcro in singulis non simul. E conti-nrio autcm oua-i« tota in siiigulis suis formis speciebusquc esi; ncc major in omnibus siinui coileclis, nec minor in singulis a se invicem divisis. Non tnim amplior esl in genera- lissimo geiierc, quam in speciaiissima spccie; ncc niinor in speci^Tissima spccie, qHam iii generalissimo gencrc. Et ut excmplis utanuir : ojaia. non est major in omnibus hominibus, quani in uno homine , nec miuor in uno homine, quam in omnibus hominibus. Non esl major in genere, in quo omnes species ani-

commune omiiium hominum non csi. Nain unusquis- " nialium unum sunt, quam in homiiie solo , vel hove,

que suum proprium possidet corpus, non cl oOffiav.

Igiinr communis esl, el corpus communc non * est.

Est aiitein oOaia * conimunis. Non est igitur ’ cor-

piis. Eadein ratio in (Cteris animaiibus inanimalibus-

que * perspicue splendet. Disc. Ilacc formula idonea

esi. Ilcdi, precor, ad piomissani “^ argunieiUi uni-

vcpsalem speciem, qua concluditur, nullum corpus

oOffiov esse. Mag. Omnequod l6ngiludine,latitudine,

Rltiiihline comprehendilur, quoniam diversis spatiis

concludiirur, corpus est. Quod autem nullum praedi-

«torum spaliorum recipit, quoniam unum est atque

slmplex, nullumqne raotum naturae suae per spatia

poiest recipere, necessario incorporale est. Oxnrlot.

auiem nec longitudme, nec lalitudine, nec altitudine

prolendiiur, el quohiam in suae naturae siinplicitaie

individua pcrmanet, incorporalis est. Nulla ilaque

ojffia, quoniam caret spaiio, corporalis est-; sicut

nullum corpus, quoniam spatiis exienditur, ovo-ia est.

Disc. Hoc etiam « ccrla dialeclica formula imaginari

volo. Mag. Fiatitaque forniula. syllogismi conditiona-

lis. Iia niaxima propositio ’ : ntrum oxiaiu corpus

est? Si «uffia corpus est, longiludinis, lalitudinis "

altitudinisque spatia recipit. oOffia aulem longitudi-

nem, latitudinem,aItitudineraque"non recipil. Cor-

pus igitur uon est. Si autem eveu/tiifwcTOf, hoc esi,

conceptionis communis animi syllogismuin, qui om-

niam conclusionum principalum obtinet, quia cx his,

quae siraul esse non possunt, assumitur, audir.e de-

vel cquo. Nec minor in his singulis specicbus, quam simul in omnibus. Itcm corpus in partes potest secari, ul toliim suum pereat. Veibi gratia , dum solvilur io ipsa clementa, cx quibus coeunlibus superaddita foinia conficitur, lotum peiit. Uhi enim partcs simul non siint, neque propria forma continentur, lolum siiiiul esse non polesl in aliqua re actu ct opere ; quanivis simul videantur esse naturas rerum conside- rantis cogltalione. Sed aliud cst, simnl esse rationa- bili naturae consideratione “, quae omnia simul semper inlellectu colligit, et inseparabiliter compre- hendii universilaiem ”.; aliud, quod operatione agentis, aul passione palienlis, visibiliter in separa- tione seu collectione sensibilium parlium peragitur. Ralio siquidem omnium numerorum ” in uniiale incoocussa est, nec augeri pole, nec minui. Corpo- rales vero numeri seu phantastici et augeri in infi- nitum possunt, cl minui, ita ut penitus non sinl. At vero ou(7ta, quamvis sola ralione in genera sua sp»- ciesqueet numeros” dividatur, sua tamen nalurali virtute individua permanet, ac nullo actu seu opera- tione visibili segregaiur. Tota cnim simul et semper in siiis subdivisionibus aelernaliler et incommutabi- liter subsistit, omnesque subdivisiones sui simul ac scmper in seipsa unura inscparabile sunt. Atquc ideo,etsi corpus,quodnihil aliud esl^uara ouo-i«f ** quantitas,et ut verius dicam, non quantitas, sed quantum, aclu et operalione, vel certae suae fragili-

•ideras, accipe hujusmodiformulam : Non “clouffia j) tatis passione, in diversas segregetur partes, ipsa

est, et incorporalis non est. Esi aulcm oOffia. Incor-

poralis igiiur. Non enim simiil esse potest, ut ct oO-

tria sit, et incorporea non sit. Iiem : Non ‘» ct oi-

»t« est ‘\ et corpus est. Est autem ou^ia. Non est

igiiur corpus. Iiem : Non " et ouffia est, et incorpora-

lis " est. Esl autem ouo-ia. Incorporalis igitiir. Maxi-

mum iiaque argrumentum est, cx quo dignosditur,

aliud esse corpus , aliud ouo-iav. Nam ouffia in genera

» D incorruptibile. * D corpus omne.

per sc, id est ouo-/a, cujus esl quanlum corpus, im- morlalis inseparahilisque sua propria naluralique virtutc pcrdurat.

60. Ideo autem addidi, rcciius corpus quantum vocari quam quanlitas, quoniam iila accidenlia, quae naluralia dicuniur, dum in seipsis naluraliler perspiciunliT, incorporalia sunt et invisibilia, ct circa ipsam ooaiav, seu in ipsa sola “* rationis con-

VARIAE LECTIONES.

CDE. * ouffia om. CDE ’ A ergo. * Sic

^y^ DE mVISIONE NATUUAE. — LIBEH PRIMIJS. m

liiilu consiiieranlur, ei veliili quaedani caiisae siio- A corpus, aliud ouo-tav, qnoniam corpns aliquamio ca-

ret ouo-ice, aliqiiando adliacret onsiae, ut Ycriiin sit.

rum eflrectuuin sunt, ul est ipsa quaniitas et qualilas caiisa quanii et qualis, ceicraque accideniium gcnc- ra, dc quibus salis, ut arbilror, diximus, qiioniam invisibiles suiit, suos visibilcs eOeclus giBnunt. Cor- piK igilur non esl ouo-iaf quantilas, sed quantum ; sicut color visibilis, qui circa corpus sentilur, non cst ouffiaf quaiitas, sed qiiale in quanto constitutiim , celeiaque id genus. Piacuit ctlam ’ senicniiam san- cii patris Auguslini ex libro, quem de categoriis Ari- slotclis scripsit, nostris disceptatiunculis inserere.

51. Desct ipta igilur, mqmt, ouo-i«, quoiiam defi- uiri non potuit propter eas causas , quas superius niemoravi, accidenlium definilionem necessarius ordo poscebal. Quorum primum est quantum. Nec sine

sine qua verum fieri non pole, sed quadam iniagi- natione figuratum ; ouo-i« vero nulio modo corporis indiget, ul sit, quoniam per sc ipsain subsislit. > Salis de his dictum esse rcor. D. Satis planc : sed ix- siat,siculivideo, ut de ipsa maleria formaquc.quibns materialiacomponi asscris,pauca edisseras. Non enim praetereundum est, ul arbitror; siquidcm iion iiiilii satis elucet, ulrum eadem forma esl ct quae gcncri ‘• subdilur, et quae materiae, ut corpus sii, copnlalur. 52. M. Formarum aliae in oudia, aliac in quali* late intelligunlur; 9cd quae in ouvia sunt, siii)stafl- tiaies species generis sunt. Nam dc ipsis genus praedicatur, quia in Ipsis subsisiit. Genus nainque,

causa. Nam cum aliquid viderimus, id necesse est, B ulsaepediximus, tolum in singulis suis"formis est,

quantum stl, acitimare. Quantum vero sit, invcniri non potesi, nisi fuerii adhibita mensura coUeclum. Si ergo omissa latitudine solam quis lougiludinem vo- luerit emetiri *, longitudo sine latiludine mensurac subjecta ypKii}in dicitur ; non qtiod sil longiludo uliqua, quae careat lalilndine, sed qtiod solam qiiis metiens longiludinem ycujAun * metiri dieitur. Emensn vcro cum longitudine latiludo dicittir i-nKfwsia, ‘♦. Sin autem et aliitudo fuerit mensurae sociata , corpus cunctn perficiunt. Quod tamen non ita accipimus ‘, queinadmodum solemus accipere naturale, ne ad ovaiv.v reverli videamur. Hoc ideo dictum est, ut lias singu- las regulas in geometricis corporibus sciamus esse consiiiulas, in quibus liacc Iria scparaiim discreia

quemadmoduin et singulae formae unum in suo ge- nere sunt. Et haec omnia, id csl, gcnera et formae ** cx uno foiitc ottsiae manunt, inque eam nalurali ambitu redeunt. Formae vero, quae qualitali allri- buuntur, in naluralibus corporibus proprie formae, in geometricis autem iigurae vocanlur. Omne cnini geometricum corpus spatiis solummodo atque figura, nulla vero subslantia continctur. Omne siquidcm phanlasiicum corpus " universalibus Iribus spaliis perficitur, longiiudinc videlicet, latiludine, allitudi- ncque. Non autem univcrsaliler omnia corpora gco- metrica una figura circumscfibuntur. Eorum nam- que alia ex triangula surgunt figura, alia ex telra- gona, alia ex pcnlagona, celcrisque in inlinitum

essepossunt. In natiiralibus autem inseparabiliter « G polygonis, alia cx circulari crescunt superficic. Al

cohaerent, in quibus solo intellectu quantitas ab ouffia separalur. Nam cum videtur quis de qiianli- late dispulare, tanquam de oOffia quid dicerel, puta- liir confundere. Videsne quid siimmae aucloritaiis magister edicat? Cum videtur, inquit, quis ^ dc quaniilale, hoc est, de spatiis, quibus corpus conG- cilur, dispuiare, ab his, qui nihil aiiud esse oOo-iav « aeslimant nisi corpus qiiod vident, de ipsa ouo-i« putatur quid » dicere. Si igitur geometrica corpora, quae sola " .inimi contuitu contemplamur ‘, solis- que memoriae imaginationibus fingere procuramus, in aliqiia oOiria subsistunt, profeclo naturalia sunt, miilaque inier geometrica et naturalia corpora diffe- renlia est. Nunc vero, quonjam geometrica corpora

que ideo, in quanlum numerus linearum ex ternario inchoans progreditur, iii tantum et figurarnm et sii- perficierum multiplex ordo variatur. Numerus itaquc spatiorum et linearum in geometricis corporibus quanlitati deputatur. Lalcrum vero angulorumquo ordo atque positio, superficierumquc hal)itudines, quaiiiatis propriuni est, ct dicilur forma geomeirica, scu proprie figura ‘. Dum vero in naiuraiibus cor- poribus numcrus membrorum, atque distinclio, sivo naturalibus discretionibus segregentur, sive natura- liter sibi invicem conjuncta sinl, perspicitur, quan- titatis proprium esse nemo denegat” , ordinem vero atque posilionera naturalium partium seu membro- rum ad qualitatem referrri, formamque proprie vo- solo animo consideramus , in nuilaque oyaia sub- ‘^ cari.Dicimusenim ‘ formam hominis sursum versus

sislunt, atque idco phantasiica jurc vocantur, natu- raliavero corpora propierea naturalia sunt, quoniam in naluraUbus suis ousiis, id est essentiis, subsistunt, ct sine qnibus esse non possunt, ideoqiie vera sunt; alioquin non in rebus naluralibus, scd sola ratione cogiiarentur : proiecto datur inteliigi , aliud essc

erectam, ceterorum vero animalium deorsum versus pronam. Unde deformes dicunlur, qui congrua membrorum harmonia carent, seu coloris pulchritu- dine privantur, quae ex qualilate ignca, quae csi calor " , corporibus innascilur. Nam color dicitur quasi calor mutatione unius lilterae. Et forma voca-

• D t$se.

om.

VARIAE LECTIONES.

A enim. » Sic ADE; C metiri. « Sic CDE ; A gramme. nccipiemus. * seperabili!er. ’ Sic AGE; D cum vidciur qtiis

» Sic CDE; A quidem. ‘” Sic CI>E; A sclo. . " D conicmplnnhir.

D. ‘■’ ««am — jormoe om. E; A formn. ‘” D corpv.R ^litnitast ciim. " Sic AD; C fignrae, E figuret.

‘* CDE iipntcnl», A cpiphania. iiiqnil. " Sic CDE ; A ovffta-.» ‘* Sic AE; CD qeneris. ‘^ suis

" Sic CDE; A deneyet. •« enin oui. D. " Sic A; {’.l^Kc.^or.

408 JOAMNIS SOOn 496

tar » formo, hoc est calido , conTersa mum syllaba A quailuor elementorum coitum materiam gignere, ali-

in ma. Antiqui siquidein formum dicebant calidum «. quando quantitaiis atque qualitatis ousiae conventnm

Unde et forcipes formum capientes appellantur. In causam materiae essc. Mec mirum, quoniam illoe

normes quoque eos, qui naturalem membrorum lalet, non aliunde mundi hujus elementn, nisi prae-

regulam excedunt, quasi sine norma, id est reguln, diclorumouiiaeaccidentiumconcursucomponi.Ignem

M)lemus nominare. Nonne vides, Iioc non in numero, siquidem cnliditas’ariditaii, aeracaliditasbumiditaU,

nec magnitudine membrorum, sed in positione aquambnmiditasfrigidilaii, terramfrigiditasaridilaii

partium corporis, luceque coloris consisiere? An tibi copulaln conficiunt. Et quoniam praedictae qualita-

•liter videtur? Disc. Non ut opinor. Sed quid ad tes sibimet coeuntes per se apparere non pos-

propositam quacstionem talis attineat * differentia, suni, quantitas subministrat eis quantum , in quo

iiOBse specto. Mac. Num praediclis rationibus intcr sensibililer eluceant. Quantitas siquidem veluti se-

nos est concessum, aliud esse corpus, aliud oiffiml cundum subjectum est post ouo-iav, ideoque ’ in or-

Disc. Saiis, plurimumque ‘. dine categoriarum prima post eam ponitur, quoniam

53. Mac. Si * itaque naturali discretione quantitas sine quaniitate qualiias nescit manifesta fieri. Si

corporis ab intellectu ousiae separatur, quamvis si- ilaque elenicnta quantitate qualilateque fiunt, et bimet adhaereant, ita ul owta subjecium quan- B corpora ex elementis , exquantitate igitur et quali-

tiiatis sit et quanti, ipsa vero quantitas seu quan- tate " corpora sunt. Mag. Quoniam igitur video, te

tum accidentia sinl ousiae : nonne luce clarius inlentionis nosirae finem acule perspexisse, dic, oro,

esl, aliam esse formam, quae in ipsa ou<Tf«, non ui num libi baec divisio formarum in duas specics

accidens, sed ui idipsum ‘• ei, prospicitur, aliam, diversi generis, ousiae videlicet atque qualitaiis, rata

quae ex qualitate quantitati adjuncta corpus efli- esse videtur, necne? Disc. Rala qoidem, verique

cit perfectum? Disc. Jam video, quo tendis. Mag. similis, licet non sine animi mei scrupulo hanc ra-

Pulasne , me velle formam essentialem maleriae tionabilem esse *’ concesserim. Etenim " facilius

adjunctam naturale corpus efficere? Disc. Nc id qui- mihrsuaderes, formam subslantialem materiae ad-

dem ; immo vero nolle te vidco. Mag. Dic, quaes.- jectam naturale corpus constituere, quam qualitati-

quomodo? Disc. Ex praedicta formarum differentia, «sm. Causam siquidem constitutionis corporis owritr»

ousiadum scilicet qualitativarumque, videris mihi esse, non qualitatem, probabilius crediderim. Prae-

non aliud suadere, nisi eam formam, quae species dictis namque rationibus collectum opinor, qualila-

qualitalis est, materiae superaddiiam corpus, cui tem non solum materiae, verum etiam " formao

•uffiee subsistit, perficere. Haec elenim iria in om- causam esse; excepto, quod materiam mixta quanti-

nibus naiuralibus inspiciunlur corporibus : oxxtLk, ^ lati efficiat, .formam vero per se sola materiae su-

quanlitas, qualitas. Sed oxxria solo semper inlellectu perfundat. Non quod nescierim, unam causammultos

cernitur; in nullo enim visibiliier apparet. Quantitas ex se effeclus producere, cum videam, cx uno igne

Tero etqualitas ita invisibiliter sunt in oOaia, ui in calorem simul et lucem erumpere, ipsamque lucem

quantum et quale visibililer erumpant, dum corpus causam splendoris et umbrarum esse. Quid dicam?

•ensibile inler se conjunctae componunt. Si enim Quanta diversa corporaunaeademque fluntmateria?

geomeiricura corpus, cui nulla subest ou(ri«, sola Una forma in quot multiplicatur numeros? et cetera

q-jantitate spatiorura, linearumque, qualiiatisque hujusmodi. Alquo ideo ou<jt«v ipsam formam matc-

forma, quae figura dicitur, rationabiliter constarc riae fieri putarim ‘*, non autein ejus accidentia.

probatur : quid impedimenti est, ut naturale • cor- Mag. Miror valde, cur lam cito, quae paulo ante

pu8, cui virtus ousiae ad permanendum substat , inter nos ad purum deducta suut, tua labuntur me-

fuantum manere valet, ea forma, quae ex quali- moria. Considera itaque diligentius, atque eadem

tate est, adjecta quantiiati, quaeex materia assumi- breviter repeiamus. Disc. Praesio sum ‘■; repete.

lur, perfici non • dicamus? Non enim aliudtesuadere Mag. Num inconcusse inter nos convenerat, «vffi»

•eilimo, quam ut cognoscamus, quattuor mundi |v incorpoream esse? Disc. Convenerat. Mag. Atqui

bujus elementorum in se invicem concursu contem- nondum oblivioni te dedisse aestimarim, quantitates

perantiaque maieriam corporum fieri , cui adjecta qualitatesque, quantum in seipsis cogitantur, in-

qualicunque ex qualitate forma perfecium corpus corporeas esse, et non in aliosubjeclo nisi in iOfffa,

•fficitur. Non enim mihiobsui^ quod multis. Vi- cui accidunt, subsistere, el inseparabiliter in ea

demurnamqueeiscontra nosmetagere.contrariaque manere. Disc. Hoc quoque firmiter obtineo. Mag.

•t nobi» »dversaniia firmare, dicenies, aliquando Num ilaque probabiliter dicendum est, omne, quod

YAIUAE LECTIONES.

• Sic CDE. A ottinM/. «Dp/unmam. »AD S»cu<. * SicCE; A flrfipium; irfom. D. • Slc CE ; D wa/u- r«e. • Sic CDE ; non om. A. ’ Sic ACE ; D obslat mihi. • Sic AD ; CE calidiiaiis. » D tdeo. " D ex quan- tkate et (inalitaie igitur. " esse ora. D. " D ‘Et {enim om. \ ‘* A et ‘* Sic CDE; A putarem. " $im om. D.

• ioaiincs SeoUis recie observal. Cf. Fcsti;s v. foma et formucalei • VariK) apuu .ton. c t- n. os.

497 DE D1VISK)ME NATURAE. — LIBER PRIMUS. m

quanliiate el qualitate conftcitur, boc est quaniuin ^ bilia,quibusulimur;utsunt quaUuormundi hujus**

et quale, non aiiunde constilutionis suac causara accipere, nisi ab ipsa ovaia, cui naturaiiter ipsa quanlitas et qualilas veUiii prima accidentia maxi- maque probantur accidepe, et sinn qua non possunt’ esse? Quicquid enim ex his, quae in fonie sunt, progreditur, cur non ad ipsum fonlem referalur, non habeo; praesertim cum ipsa oOeria, in quantum ouo-ia est, nullo roodo visibilitcr tractabililerque ac spa> tiose valeat apparere. Goncursus vero accidentium, quae ei insunt *, vel circa eara intelliguntur, sen- sibile quoddain spatiosumque per generationem po’ test creare. Quanlita« siquidem et qualitas quantum etquale inter se conjungunt. Quae duo sibi invicem conjuncta, modo quodam temporeque generalionem

elementa, corporaque ex eis composita. Non eiiim mortalia iiostra corpora sine his possunt permanere. Terra siquidem pascuntur, huinore potantur, aer« inspirantur, igne caleficantur. Duobus crescunt " et nutriuniur, terra et aqua : duobus ut vivanl admi- nistrantur, aere et igne : duo paliuntur in corpus transeuntia, terra et aqua ; duo operantur otBcinaro corporis conflantia , aer et ignis. Ignea siquidem virtus, cujus sedcs in corde est, cibi polusque sub- tilem per occultos poros in diversas corporis partes vaporem distribuit, faeculentum ia secessum discer- nit. Sed ipse ignis, nisi aerio spirilu insufiletur, ci- boque ac potu ‘* veluti quibusdam fomentisnutriatur, cito extinguitur, ac sine rnora totum corporis aedi-

accipientia, corpus integrum ostendunt. Celera enim 0 ficium solulum collapsuroque rigescit, frigore viinca-

accidentia his superaddila esse vtdenlur. Haec enim quattuor in corporibus nostris ceterorumque ani- malium ioanimaliumque principaliter inquirimus, quantum sit, quibus parlibus conslct, num spatiis loiigiiudinis proienditur ‘, laiitudinisque, altitudi- nisque, quale sit, rectaene formae atque humanae, pronaeve atque bestialis, quo teropore genitum , quove modo definitur *. Itaque in se locatur, ne in- finitum sit, sed unum aliquid in suo genere termi- natum. Haec, ut diximus, in corporibus nostris pri- mordialiter inspiciunlur. Extra vero haec altiori consideraiione ouiriecv, quae est formarum substantia- lium origo, coniemplamur. Dicimus enim, hoc corpus vel hoc, cujus ousiadis, id est, substanlialis formae

loris superante. Sed de his alius disserendi lociis eat. 55. Disc. Haec probabiliter accipio *’. Sed mecum iractare non desino, qualiter haec sibimet possunt convenire, quomodo incorporales res per se atquo invisibiles suo concursu inter se invicem visibilia corpora efliciunt, ita nt nihil aliud sit inateria, nul- laraque aliam causam conslitutionis habeat, nisi eo- rum, quae solo sapienliae contnitu considerantur, inter se ipsa, in seipsis, et non in aiiquo contempera- tum contuitum ‘^; praesertim magniflco Boeiliio, summo utriusque linguae philosopho, in libris suis de Arilhraetica taiia asserente : Sapieniia etl rerum quae sunt, suique immutabilem substanliam sorliun^ tur, comprehensio veritatis. Ette autem illa dieimut,

est? Utrum humanae, an equinae, alicujusve \m- C quaenecintentionecrescunt,nec retraciione^* minuun’

tlonabilis animalis intra ouffiav compreliensi ? His enim norainibus non animalium corpora, sed sub- stantiales eorum formae appellantur.

54. Tria siquidem discreie debemus cogiioscere, sive de nobismetipsis cogitantes’, sive de aliis ani- malibus : Quid sumus? Quid nostrum est? Quid circa nos? Nos suraus substautia noslra, quae vitalis atqnc inielligibiiis est, supra corpus omnesque ejus Bcnsus visibilemque formam. Nostrum est, non au- tem nos, corpus, quod nobis adhaeret, quanto, et quali, ceterisque * accidentibus compositum, atque «ensibile, mutabile, solubile, corruptibile; nihilque aiiud esse verissimum est dicere, quam sensuum infitrumenta vel sedes, quae a Graecis vocantur^

tur, nec variationibus permutantur, ted in propria semper vi suae te ‘* naturae subsidiit nixa cmtodiunt. Haec autem sunt qualitates, quantitates, formae, mo’ gnitudines, parviiates, aequalitales, habiludines, actus, dispositiones, loca, lempora “, el quicquid adunatum quodam modo corporibus invenitur; quae ipsa qr»dem natura incorporea sunt, et immutabilis substantias ratione vigentia, participatione vero corporis permu’ tantur, et tactu variabilis rei in vertibilem inconstan- tiam iranseunt. Haec igitur, quoniam, utdictum tst, natura immutabilem substantiam vimque sortita sunt^ vere proprieque esse dicuntur.

56. Num ex hac senlentia aperte " oatur intelligi, aliud esse materiam corpusque ex ea factum, aliud

iMrrnpM, id est " tciaUtrtav -zrtpia, sensuum custo- ^ quantitatcm et qualitatem, ceteraqoe, quae sola con”

diae*. Dum enim anima incorporea sit, suasque ope- raliones per seipsam sine sensibus aperire non possit, sensusque ipsi non nisi in sedibus quibusdam custodiri valeaiit , naturae conditor corpus ad usus animae condidit, in quo sua quasi quaedam vehicula, id08t,sen8us custodiret. Girca nos sunt omnia sensi-

templantur sapientia , immuiabilemque naturae suaa virtutem semper custodiunt? Materia vero corpusque, quibus accidunt , variabili permiitatione diversa in- constantiaque sunt. Quid enim? Numquid Terisimile videtur, si ex quaniitate et qualiiate ceterisque nalu- ralibus accidentibus sibi invicem copulatis maleri*

VARIAE LECTIONES.

• A possU. * Sic ACE; D quae in eis sunt. * Sic GDE; A proUndatur. niatur. • eogitantes om. D. • Sic ADE; C celeris^^que om. ). * A’vocatur.

^ Sic GDE; Kdefi.

• Sic CDE; A vW* • Sic GDE; ‘A id est sensuum custodin. “» Sic CDE;” A hujus mundi. ^^ crescuut el om. D. " Sic ACE; D ae potu ciboque. " Sic CDE; K Probabiliter accipio haec. «’* Sic BCDE; k contemperato eontuitu, “SicD; C rerrac/adone (punct. a. m. subj.), E relraclatione. •* SicAC, se om. DE. " A

oorpora •• A a parle.

m JOANNIS SCOTl m

subsislerct, necessano ct ipsa iinmulabilis esset ? A siniiliter inforniis infiniia “; aliunde eniin Yor-

mari indiget finirique, dum pcr sc non forma ‘•, scd

Nam quod * dc causis inlelligitur, cur non etiam de effeciibus * earum intelligatur, ut, quemadmodum qiiantilaies et qualiiotes ceteraque similia solo aniroi conluita aspiciuntur, ita et materia et corpus non Bensibus corporeis, scd inteliectui succumbanl? Nunc Tero forroaiam nrateriaro, qua • corpus elTicitur — nam informisomninointelligibilis cst — sensti corporeopcr- cipimus; qnantiiatem vero et qualitatem solo intel- iectu videmus. Quomodo igitur quantilas et qualilas materiam longe ab eisdisiantempossunt* conficere? Uag. Acute admodum falso argumento falleris, aut alios fallere vis. Sed ulrum tu ipse de bis dubilas, an aliorum dc Iiisdubitantiura pe’rsonasarripis,adbuc ignoro. Disc. Ulrumque in meipso perspicio. Nam et

formabilis sit. Et bacc similitudo causae omnium, ex qua, et in qua, et per quam, et ad quam omnia sunl , et ipsius causac informis , dico autem maie- riae, quae ad lioc creata est, ui ea, quae per se sensibus attingi non possent “, quodaro modo in ea sensibililer appareant ‘, c contrario intelligitur. Nam sumroa omnium causa per excellcntiam omninm formarum finiumque informis est atque infinila. Non cnim solummodo iorma omnium est piincipalis, sed plusqnam forma,omnem formam superans, omnequo formabile et informabile formans. Nam §t eoriim, quae forniari possunt’,forma cst,quoniam eam.aut ‘appetunt, aut ad eam converluntur. Et eorum, f|uae

€ alioruin persona , qui non immerilo de lalibus B formari nequeunt , propler suae excellenliam natu» anl iiaesiianl, aut penitos ignorant , haec proponere rae, proximamquc ei, videlicet causae, similitudinem

cnravi ; et meipsuiu non adluic tantae puritatis in his csse video , ul jam nil ’ amplins de eis inquiram. Mag. Utendum igitur est •, ul opinor, ralione et au- clor!tate,ut baec adpnrum dignoscerc valeas. His eniin duobus tola virlus inveniendae rerum verita- tis constituiiur. Disc. Utendum mne. llaec cnim a inuliis quaesiia sunt, paucis ’ vero * reperta. Mag. Dic itaqne, quid tibi videtur de ipsa materia, ex qna formata corpora fiunt , num • per se, dum sil infor- mis, sensu an ratione consideratur? Disc. Ratione ** profecto ; non enim audeo dicere sensu. Nam niale- ria forma carens nullo sensu corporeo potcst alLingi. Mag. Recte respondisli. Sed vide, ne diuiius de his.

informitas est. Siquidem ipsa informilas eorum, qnae informabilia sunt , non ideo dicitur informitas, ut omni forma careat], sed quia omnem formam sensi- bilcm intelligibilemque superascendat. Alque ideo ipsa omnium causa et firmari et negari solct , uti de ea sic dicaiur, forma est, forma non est, infonnilas est, informitas non est. Quicquid cnim de ipsa prae- dicaiur, el firmari et negari potest, quia super omne, quod dicitur et intelligitur el non intelligitur, cst. Materia vero informis vocatur per privaiionein ** omnium formarum. Ab ea siquidem nibil formatur, fecd diversas innuinerabilesque recipit forma&. Mag. Non longe dislas a vero. Nurn igilur maieria infor-

quae nunc assumpseris, ilerum nos mlerroges. Nain ^ mis,quoniain solo meniisoculo, ratione dico, perspi-

m tallbus nimtnra moiamur “, cuin allioia ad consi- deraiionem sui nos inviient. Disc. De bis, quae nunc irttfer nos puro menlis intuilu fuciini definita, non, ut arbilror , ulterius sollicilura te faciam. De eo Autem quod dixisli, altiora ad consi.derandum nos inViont, mirari non desino. Quid enlm altius sit ra- lionc considerandnm post Deum, quani " inforrais nialeria, non video, dum quacritur,quid sit materia, qnid forma , quid ex maleria formaquc conficilur, unde matcria, num inlcr primordiales causas, quae primitusaDeo” condiiae sunt, connumeranda sit, an eiiam •* inler scqnentes causas , quae ex primordia- libiis nasciinlur; num in bis, quae scnsibus incum- bunl *’, an in bis, quae inlellectui ‘’, computanda ; et utrnm dcfiniri possit, dum adbuc infinita est; an etiam irifinila definiri potest ; quod rationi videlur resistere, cum a sanctis Palribus ad purum dedu- ctuni sii , duo solummodo esse , quae nullo modo possint dcOniri , Deum videlicet alque maieriam. Dcus siquidem infinilus informisque , quoniam a nullo forraatur, d«m sit forma oinnium. Maleria

D

cilur, necessario cam ineorpoream esse sequc- tur? Disc. Ne hoc quidem negare ausim. Mag. Igilur incorporea csl. Disc. Est quidcm; meo- quc jndicio conclusura mc csse video. Mag. Yisne, hoc auctoriiate roborari? Disc. \alde; et, ^ul fiat, posco.

57. Mag. Multos de materia disputasse reperimus et mundanae, ct divinae sophiae perilovum; sed paucoruin tcsiimonio uli sat esl. Sanctus Angusiinus in libris Confessionum informem materiem ^ esse assmt mutabitilatem ‘ rerum mutabilium, omnium formarum capacem. Cui assentil Plato in Tiineo, similiter informem materiam esse dicens formarum capacitalem. His ambobus sibimet consentieniibus pole sic dici et definiri : Mutabilitas rerum muta- bilium capax omnium formarum informis materia est. Sanctus Dionysius Areopagita in libro " dc di- vinis Nominibus materiam dicit esse ornaius et for- mae et speciei participationem, quibus sine •” pcr se informis est *’ materia, et in nullo itUelligi potest. Ac sic secundum Dionysium potest col/igi. Si materia

VARIAE LECTIONES.

, ^ . , A effectu. ^ Sic DE; A qiiac, C quam

liE; A H» /am, C jam nihil. * A esse. “> Si<^ r.nr.- \ n nnnoia

’ Pro quod k si. » Sic CDE

jam nihil. ^ Aesse. “^ Sic CDE; A’a paucis. * verc

“C qitoninm formatn. ‘■ t)arerent. " Sic CDE; A forniari el formare possunl. •* r* praevaricatiotiem I); CE mnlubilem. «» A libris. ** Sic CE ; A sine quibus; D quim per se s

‘• Sic ACDE. uppar materiam. *’’ Sic A formis. •’ esi cm. A.

**Aadeo.

. - , Sic CDE; Aa paucis.

C Ralto. " Sic CE; A ne i. t. n. moremnr. D nam. i. t. n ‘•• A eL ‘• Sic ACDE. ‘« A inlellectibuH. “>” A cf infinila. ‘« Sic CDE; A forrnatn. ‘» Sic CDE; A poisunt. ‘» A apparerent. ’ Sic CDE: A fomiari et tonnc.re nossnni. «^ ‘^ maevaricalionetn. ’ A

. * Sic CDE : A possil. • Sic

• vero om. D. • num om. A. morettiur.

$ine i«-

501 DE DIVISIONE NATURAE. - LIBER PRIMUS. 509

eit ornalus el formae et speciei pariicipaiio, quod A Patris Verbo, omnis forma, sivc subslanlialis, siv«

oriiaUis et forniae ei speciei pariicipaiione carel,

niateria non csi, sed quaedani informitas. Sive iia-

que inforinis motcria mutabili(as sit formarum ca-

pax scciiudum Auguslimun atque Plalonem , sive

informiias quaedam, speeici , formae, ornalusque

p;iriicipaiione careus secundum Dionysium , non

ncgabis, ul arbilror, si quodam modo inldligi potest,

non ’ nisi solo intelloctu pcreipi. Disc. Jam dudum

Jioc inconcusse dedi. Mag. Quid? Ipsam speciem,

formamque, ornalumque, quorum parlicipatione in-

formilas illa praedicta seu mulabiblas in materiam

vertilur, pulasne aiiler nisi menlis conluitu conside-

rarr? Disc. Nullo niodo ; nam de fornia ct specie,

sine quibus uullus ornatus fieri poiest , omnino in-

quae ex qualitate assumitur, maleriaeque adjuncii corpus generat, crcata csi. Ab ipsa qiioque omnis informitas. fJec mirum, ex informi forma per excel- lentiam informitatera, quae est formanim omnium privatio, conditam fieri , quando quidem non soliim nionogena , sed etiam ’ lieterogena , hoc est , non solura quae sunt unius« scd eiiam ^ quae sunt di- versi generis, et non soliira quae per excellcniiam, sed etiam ^ quae per privalionem dicunlur cssc vel non esse, ab eodem fonie omnium manant. Qui<l igi- tur? Num jara tibi clare lucet, non sine * rationc u nobis dictura esse, ex accidcntium concursu corpora fieri , auctorilatem sancti Gregorii Nyssaei scquen- libus *, cuni videas alios, sive graecos, sive lati-

corporea esse praediclis raiionibus, salis est acium. B nos auctores, ex incorporalibus asserere corpora

Mag. Nunc itaque vides , ex incorporeis , mutabili videlicet informilale formarnm (luidem capaci, ex ipsaque forma quoddani corporeum, maleriam dico corpusque, creari. Disc. Plane video. Mag. Conccdis itijque, ex incorporalium coitu corpora possc lieri. Disc. Concedo raiione coactus.

58. Mac. Aiqui dum Iiaec ila sint, necessario faieberis, corpora in • incorporea posse resolvi, ita ut corporea ’ non sinf, sed penilus soluta. Incorpo- re.a vero naturali suo concursu mirabilique harmonia ila corpora conliciunt , ut naturalem suum slatum immobilemque vigorera nullo modo desinanl habere; quemadmodum , ut quadam similitudine utamur, ex luce et corpore umbra nascitur, neque lamen lux

fieri? Ideoque praedicli palris Gregorii scntentiam disputationi nostrae placuit inseri. Ait enim i:i libro de Iraagine, adversus eos, qui dicunt, materiara Dco esse coaetcrnam, agens : Neque exlra ea, quae con- $equenter inventa stint, de materia susceptio illa fer- tur, quae ex ititeUectuali el immateriali eam subsistr.re profert. Omnem siquidem materiam ex quibusdam qra- litatibus consistere invenimus; quibus si nudata fuC’ rit, perseipsam nulln ralione comprehendetur. Atqui unaquaeque qualitatis species ‘” ratione subjecto " sepa- ratur. Ratio atitem intcllectualis est quaedam el inror- poralis iheoria ; utputa proposito quopiam animali teu ligno in tlieoria, seti aliquo alio materialium conslitu- tionem habentium, mulla circa subjectum secundum

• . –, -._^ — — „.. .„^ _

nequc corpus in umbram raoveiur; umbra vero dum inlelliijenliam divisione intelligimus, quorum uniuscn” soiviiur, in causas suas, corpus videlicet atque lu- ceiH, iiitelligitur redire. Urabrarufli siquidem causam corpus lucemque esse vera ralio edocet, in quibus iialuraliier sllenl, dum in nullo looo apparere valeant propter undique circa corpora circumfusam luminis clarilatera. Errant enira, qui puunt, umbram perire, dura sensibus non apparel ‘*. Non enim umbra nihil est, sed aliquid. Alioquin non diceret Scriplura : Et vocavit Deus lucem diem , el tenebras noclem. Deus namque non norainal, nisi quod ex ipso est; neque eo loci aliitudo theoriae aufert vcritaiem bisloriae. Ibi siquidem secundum rcrura factaruin considera- tionera non aliud tenebras noctemque accipimus, irsi umbram lerrae solariura radiorum circumfu- i sione factam instar coni , seraperque globo luminis opposilam. Eademque ralio esl in minoribus umbris, qualicunque lumine corporibusque projcclis , seu fiiiilae seu infinilae sint , et qualiscunque formae sint. Non raireris itaquc , ex incorporalibus causis corpora creari , inque easdem iierum resolvi , ipsas vero causas ab una eademque rerum oranium crca- trice creatas procedere. 59. Ex forma enira omniuro , unigenilo videlicet

jusque ad id, quod consideralur, inconfusejiabelur ra- tio. Alia siquidem coloris, et alia gravitatis ratio ; alia kertim quantilalis , et alia inleUigentiae , quae est $e- cundum tactum proprietatis. MoUilies enim et bicubi- tale ‘, cetera etiam eorum, quaedicta sunl,neque sibi invicem, neque eorpori secundum rationem commis- centur. Nam l.i unoquoque horum specialis, juxta quam est inlerpretata, inteUigitur causa; nuUaque earum, quae circa subjectum theorizantur, alteriqua- Utali permiscetur. Si ergo inteUigibiUs color, inteUi- gibilis etiam soliditas ct quantitas, el cetera talium specialitatum. Horum autem unumquodque si siibla- tum fuerit subjeeto, omnis ratio corporis simul sotve- tur. Consequens erit, quorutn absentiatn solutionis corporis causam invenimus, horum concursum tnate- rialetti naluram creare assumere ‘. Ut enim non est corpus, cui res , id est ovaiu, et figura, et soUditas, et distanlia, el gravitas, ceteraque speciaUtatum ttoii ad- sunt, horum autem uuumquodque corpus non est, sed aUerum quid praeter corpus seorsum invenittir : sic conversim, ubicuttqtie, quae dicta suht, coticurrerint, eorporalem substantiam perficiunt. At si inteUigibiUs esl specialitatum inleUigentia, inteUigibiUs quoque na-

• Sic AD; non om. CE. om. A. • Sic CDE; A et. " Sic CDE; A species quaiitalis. creare et as8umer<i.

VARIAE LECTIONES.

in om. C. * D corpora. "” Sic CE ; AD appareal. ’ Sic CE; etiam

Sic CDE; A et. « Sic ACE ; D non nisi, • Sic A ; CDE scquentes.

" Sic CDE; A a sub-eclo, " Sic CE; D el cubiiaU. " Sic CDE; ei

MS

JOAWNB SCOTl

tura Deui dieitur*, nU ineonsequens, ex incorporali A haesilel, rudibus tamen.elex ‘* iiilierioribus ad scpc-

tuUura hat inteUectuales occasiones ad corporum ge- nerationem * substitulas esse ab inteUectuali quidem natura inteUigibites substituente virtules, harum vero ttd se invieeni concursu materialem naturam in gene- rationem adducenle.

60. Num ilaque vides, raaximum forlissimumque ^raedicli magislri argumenium sulTicere? Si enim aliud esset-corpus praeler accidentium ou(ri«f con- oursum, subtraclis eisdem in seipsopcr seipsum sub- •isieret. Siquidem omne subjeclum per se subsis- tens accidentium non indiget, ut sit, sicut ipsa cuffia. Sive enim accidant ei, sive non accidant; sive in ea sinl, quae sineea esse non possunl, siveabea recedant, quae ab ea segregari possuni, seu sola

liora rationis iier ctrpcnlibus, utilia essc non am- bigo. Disc. Nullo modoambigendum, et hoc in mcipso perspicio; perge ^* ad cetera.

62. Mag. Duae caiegoriaeconlemplalionirestanl, ni falior : ageiidi videlicet elpaiiendi. Nam disputanles de loco, quaedam de lemppre, quantum praescntis disputaiionisnecessitasexigebat, discussimus. Disc. Nil nunc amplius de tempore deque loco ate quaero. Sufficiunt enim, quae de bis dicla sunt. Nam si de singulis omnia, quae ralio considerari appetit, quis dixeril, autvix, aut nullum finemdisputalioiiabebit. Mag. Considerailaque,numactiopassioqueproprie de Deo praedicaniur, an, sicut celerae categoriae, per meiaphoram dici aeslimandum esl. Disc. Per meta-

cogitaiione, seu actu et opere : suis naluralibus B phoramsane. Quid enim?Nunquid arbitrandum esl,

subsidiis semper immutabiliterque subsistit. Corpus autem subtractis accidentibus nuUo modo per se subsislere pole, quoniam nulla substaniia fulcilur. Nam si quaniitateni a corpore subtraxeris, corpus non erit; spatiisenim membrorum numeroque con- tinetur. Simililersi qualitalem ab eo dempseris, de- forme * remanebit, et niliil. Eadem ratio in ceteris ac- cidentibus, quibus corpus contineri videlur, coniem- planda est. Quod igitur sine accidcnlibus per se non potest subsistere, nihil aliud intelligendum est prae- ter eorundem * accidenlium concursum esse.

61. Quid ergo mirum, aut rationi conlrarium, si limiiiter accipiamus, magnificum Boethium non aliud aliquid ’ variabilem rem intellexisse, nisi corpus mate-

has duas aliarum regulas excedere, cum minoris virtutis videaniuresse? Mag.DIc, quaeso,quidtibivi- deiur, movere et moveri, nonne agere est el pati? Disc. Aliteresse non ‘* video. Mag. Simililer.ut opinor, amare etamari. Disc. Eadem regula colligunlur. Haec enim verba, suique similia, acliva et passiva esse, nemo ariiumhberalium peritusignorat. Mag. Si igiiur haec” verba,sive aclivae, sivepassivae signilicatio- nis sint, non jam proprie, sed translate de Deo praedicaniur, ei omnia, quae translatepraedicantur, non revera, sed quodammodo de eo dicuntur, revera nequeDeus agit, nequepatiiur, neque movet, neque movetur, neque amat, neque amatur.Disc.Haecpos- trema conclusio non parvae indiget consideraiionis.

riale, quod ex concursu earum rerum, quae vere sunl, C Nam huic, ul opinor, totius sacrae Scripturae san-

ut ait ipse, constituitur ? El dum in ipso consideran- tur, mutabilitatcm quandam pati necesse est. Nec hoc • mirum, si^ ah’ler resperse immuiabiles puro mentis contuilu perspicieniur’ in sua simplicilate , aliter sensu corporeo in aliqua materia ex concursu earum facta composilae, cum videamus ea, quae per se simplicia sunt et incorrupilbilia , composiium quoddam atque corruptibile inter se coeuntia perpe- Irare. Cui • enim incognilum sil, hanc molcmter- reni globi ex quattuor siroplicibus elementis esse compactam, quae quidem corruptibilis solubilisque dum sit, ea’* tamen elementa, ex quibus conficitur, in sua simplicilate insolubili permanenl? Et haec in omnibus fere corporibus communiler speculatur ra-

ciorumque Patrum reluctari videtur auctoritas. Quo- tiesenim, ut nosti, sacra Scripiura Deum manifesie pronuntiat agere et pati, amare et aroari, diligere et diligi, videre et videri, movere et moveri, cetera- que id genus? Quorumexempla quoniam innumera- bilia sunt, passimque quaerenti occurrunt, ne nunc prolixitatera gignerent “, placuit praeierire. Saiitque hoc uno evangelico utendum est exemplo : Qui (/t/t- git me, diligetur a Patre meo, el ego diligam eutn, el manifeslabo meipsum i7/t ‘. Sanctus ilem *‘Augusti- nus in Exemero suo de divino motu disserens, haec verba prolulil : Spirilus quidem creator movet seipsum sine tempore et loco, movet conditum spiri» tum per iempus sine loco, movet corpus per tempus et

tio.Acdehissatisdicturaaesiimo.Disc. Saiisprofecto; D locum. Si itaque agere et pali de Deo, ut praedixi-

t jara ad reliquarum categoriarum theoriam re- deundura esse video. Nam de his diutius dubiiare , ininus considerantium rerum naturas esse, dubium non est. Ac per " hoc meae tardilaiis in muUis me pudeietpoenitet. Mag.Nou te pudeat, nec poeniteat. Quamvis enim haec ‘, de quibus dispulamus, tam praeclara sapientibus sint, ut eorum nullus in eis

mus” , non revera, id est, non proprie praedicantur, sequitur, nec movere, nec moveri. Movere enim agere cst, nioveri vero paii. Item si nec agii nec pa- titur, quomodo dicitur amare omnia *’, el amari ab omnibus, quae ab eo facta sunt? Amare enim motut quidam ** agentis est, amari vero patientis; et causa et finis est ** motus. Sed hoc dico usum publicum

VARME LECTIONES.

’ Sic D; diciturom. CE; natura Deus om. D. * Sic CDE; a generationes. * Sic CDE; A deformts. • eorundum om. D. » Sic ADE ; C aliquid aliud « hoc om. D. ’ Sic CDE ; A sed. ’ Sic CDE ; A pertpiciun- lur. *CDCum. ‘<» Sic ADE ; C W " Sic CDE ; A pro/)<er. " haec om. A. " Sic CE; pro el exkat- f««; el om. D. ♦♦ Sic ADE; A sed perge. ‘» Sic AD ; AE uon esse. ‘• haec om. A. " Sic EDE; C fle««- rent. " Sic CDE ; A manijesto Uli meipsum. ‘» AD iterum ; E igitur. *• Sic CDE ; A priut diximut. ’ Sie ADE; oniitia om. C ** Sic CDE; quidam om. A. • esl oni. D.

505 DK mVlSIOISE iNATlJIUE. - LIBER PRIMUS. 806

sequens. Nam si qiiis diligcntius reruni inspexeril A namquticondiiorisimaginemoblivlonltradere.stuUl»»

naiuram, repericl, quo:I multa verba, quae cum sola vocis snperficie aciiva csse Tideantar, intelleclu lamen passivam liabcnt signilicaiionem , et e con- trnrio passiva supcrficics ncluiu sigiiincat. Nam qui amat vel diligil, ipsc p.ililur; qui vcro amatur vel (liligilur, agit. At si amal Doiis qune fecit, profecto videlur moveri; suo eniin ninoic inovctur. Et si am&> tur ab his, quae aniare possunt, sivc sciant, quid amant, sivenesciant, nonnc upertum est, quia inovel? Amor siquidem pulchriludinis ipsius ca movet. Quo- modo ergo dicitur neque movere, neque moveri, ne videatur agerc et pati , pcr meipsum considerare ne- queo. Ac per hoc hiijus quaestionjs nodum solvas , obnixius poslulo. Mac. Pulasnc, in his, qui agunt,

simum csi ntque miserrinuim.Sedquorsumistba«c% iiondum video, nisi forle, quia iria quaedam a so invicem discrcpnniia, dum a le interrogatus respon« derim, unum quidem secundum subjectnm, diio vero secunduin accidens esse, quae tria priorihus iribus longe videntur abesse. Ac per hoc aut • iila Iria, quae dixinius unius ejusdemquc substantiac esse, sola vereque ’ sunt, id esl essenlia, virtus, et ope- ratio; quae vero nunc a me addita sunt, id eslsub- slantia cum accidentibus, possibilitaie videUcet ngendi , ipsiusquc possibiliuiis eflectu , quod cst agere, superflua esse ’ iiullaquc raiione reperta ar- biirandum; aut e conirario ; autetiam, quod rc- ctius dicendum mihi videtur, et Iiaec ei illa ’ * ia

alMid esse agenlcm, aliud posse agere, ahud agere, B natura reruin sunt, suisque » naturaiibus differeniiis

anunum idemque? Disc. Non unum esse opinor, sed tria quaedara a se differenlia. Amans enini, lioce&t, qui amat, substnntia quaedam ccriae ac deliniiae est personae ‘, cui accidit quaedam poienlia, per quam potest agere, sive agat, sive non. Si vero ipsa Bubstantia per ipsam poteniiam se moverit, ui * ali- quid agat, agere diciiur. Ac per hoc tria quaedam videntur esse, substantia videlicet, cui inest agere posse : cujus possibililatis vcluli cujusdam causae effeclus est in aliqua re agere, sivc ipsa actio reci- proca sit, id est, in eandem redeat, seu in alteram iranseat personam.

Mag. Recte discernis. Quid libi videtur? Nonne ea- dem discreiio esl obseivanda in eo qui palitur, iit

discernuniur. Sed utrum ita ’ concedendum, necnc, tuo judiciodecernendum commillo.MAG.Quod novis- simeposuisti, reclae " rationi videturconvenire. Quis- quis enim dixerit, essenlialeai irinilatem, esseniiara scilicet, virlutem, operalionem, inconcussain incor- rupiibilemque omnibus inesse, et " maxime ratio- nabilibus inlellectualibusque naturis, a verilale, ut opinor, non recedit. Quae trinitas in omnibus, qui- bu3 inest, nec augeri nec minui potest. Sequens vero Iriniias veluii praecedentis trinitatis effecius quidain intelligitur esse. Non enini veritati obstrepal “, ut aeslimo, si dicanius, ex ipsa esseniia, quae una et universalis in omnibus creata esi, omnibusque com- munis, atque ideo, quia omnium se pariicipantium

aliud sit patiens, aliud posse pati, aliud ipsum paii, ^ est, nullius propria dicitur esse, singulorura se par

sive a seipso quis patiatur, sive ab alio? Disc. Eadem profecto.M&G. Haecigitur tria et inhis qui amant, et in hi3quiamantur,ejusdem nnluraenon sunt. Disc. Non sunt, ut opinor. Alia siquidem naiura esl sub- slantiarum, alia accideniium. Nam qui agii vel pati- lur, substantia est. Posse autem agere vel pali, et ipsumagereefpali accidentia sunt. MA.G.Miror,quo- modo eorum, quae in praedictis ratiocinationibus et quaesiia et invenia, ut arbitror, ei definila sunt, ob- liius cs. Disc. Admone, precor, et, quae sunt iHa, in inemoriam revoca. Nam me vitio mcmoriae, quod est oblivio, negligenteni obliviosuinque esse non denego. MAG.Recordarisne, collectum conclusuuique a nobis

ticipantium quandara propriam subslantiam, quae nullius alicujus est, nisi ipsius solummodo, cujus est, naturali progressioneemanare. Cui etiamsubstanliae propria possibilitas incsi, quae aliunde non assumi- tur, nisi ex ipsa universali virtute ipsiiis praediciao uiiiversalis et essentiae et virtutis. Similiter de pro- pria operatione specialissimae et substaniiae et pu- lestatis dicendum, non aliunde descendere, nisi ab ipsa universaii operaiioiie ejusdem universalis el es- sentiae et virtutis. Nec mirum, si haec tria, quae in singulis considerantur, quasi ** quaedam accidentia prnedictae universalis Irinitatis dicantur esse, pri- maeque apparitiones ; quandoquidem ipsa per i6

fuisse, ou(Tia», Jwva/itv, ivipytien, id est, cssentiam , ^ unum sil ‘*, et in omnibus, quae ex ea et in ea exi

ut saepe diximus, virtulem et operationem, trinila- tem quandam inseparabilem incorruptibileroque no- strae naturae esse, quae sibi invicem mirabiii natu- rae harmonia conjuncta sunl, ut et tria unum sint, et unum tria, neque veluti diversae nalurae sunt, sed unius atque ejusdem, non ut substantia ejusque accidentia, sed quaedam essentialis unitas substan- tialisque diffcreniia trium in uno7Disc. Recordor, ac deinceps nunquain oblivioni iradam. Aperlissimam

stunt *’, incommulabiliter permanet, nec augeri nec minui, nec corrumpi, nec perire potest, Haec vero, quae specialissime in singuiis considerantur, augeri possunt et minui, multipliciterquc variari. Non eniin omnes similiter participes suni universalis essentiae et virtulis el operationis. Alii enim plns, alii minus. Nullus tameii participatione ipsius penitus privatur. Ipsa quoque in omnibus participanlibus se una aique eadem permanet, nullique ad participandura se pius

VARIAE LECTIONES.

• CE penonae esl ; ett oni •SicCDE;A«/. •SicCDE; in. D ct illaquc in. * Sic CK . CbE; A obiirepii, ** Sic CE; quasi om. AD

I. D. «Sic CD; AE flut. »SicAD; CE )el. *Corr.; ACE isthae; D ittic

; A vere, quae. ’ Sic CDE; A superllua non esse. * * Sic CE; Aet illa, quae

E ; AD suis. * A ilaque. ‘» Sic C ; ADE recte. > ’ Sic CDE ; et ora. A. » Sic

“^ ‘• SicCE; AD*j«^ " Sic CE; ADcon<f«’««^

^07 JOANNIS SCOTI 308

aut mimis adcst. Sicul lux oculis. Tola cnim in A namquc loci tcmporisque auxilio, ut subsistat, iion

singiilis est, ci in seipsa. Augcri autem, vcl minui, quidara defeclus scu profeclus esl parlicipalio- nis; ideoque non irralionabiliter accidens cssc judi- catur.

63. Nam qnod semper id ipsum est, vora substan- tia recte dicitur; quod vero variatur, aut ex niuta- bilitate instabilis subsianiiae, aul ex participntione accidentium, sive naiuralium sive non naturaiium, procedit. Et ne mireris, quaedamaccideniia subsian- tias dici, quoniam aliis accidenlibus subsislunt, dum vides,quantilati,quaesinedubio accidens substantiae est, alia accidenlia accidere, ui est color, qui circa quantitaiem apparet, et lempora, quae in morosis reroin moiibus inielligunlur. Est enim tempus mu-

egel, dum pcr seipsam anie supraque lempus et locum conditionis snae dignilale existat. Sed novem genera, quae soiis accidentil)us atlribuuhtur, ita ab aucloribus divisa sunt, nt ipsa accidenlia, quae pri- mordialiter in esscntiis conspiciunlur, mox vertau- tur in substantias, quoniam aliis accidentibus sub- sistunt. Prima siquidem rerum omnium divisio est in esscntias ct accidcntia , sccunda accidenliuin in subslantias. Quae fere in innnitum proicnditur, dum, quod nunc accidens cst prioris se, moxsequcn- tis se substantia efncilur. Sed de his alibi dispuian- dum ; nunc vero si tibi videlur, quod nobis propo- situm est, aequaraur. Mag. Quid igiiur? Putasno accidentia non nisi cujuspiam essentiae aut acciden-

tabilium reruui nioraemolusque certarationabilisque B tis esse? Disc. Nullus arlium peritus aliier dixerit.

dimensio. Disc. In hoc nostrae inienlionis non dis- crepat flnis, ui arbitror. Sed breviicr lucideque de bac rcrura poslrcma consideratione definias vellem. MAC.Trinam reruraintelligentiam, hoc esl essenliae, Tirlulis,operationis iramuiabilem subsistentiam • fir- Biumque fundameotum rerum a conditore omiMum CODStilulura ponamus, si placet. Disc. Ponendum arbitror. Mac. Deinde illa irinitas, quae in singulis considerari potest, et a ‘prima irinitate essenliali procedens, veluii praecedeniisicausae eflectus, ejus- que primordiales motus, quaedamque primordialia accideniia pensanda est, ut video. Disc. Hoc * quo- que fatendura. M\c. Quicquid auiem illis tribus se- quenlibuB, sive interius sive exterius, sive nalura-

Non enim aliam ob ‘* causam accidens vocari me- ruit, nisi quia aut esseniiae, aul subiitauliae, aut alicui accidenii contingit. Mag. Agere el paii acci- denlium numero conlincntur? Disc. Eiiam. Mag. Gujuspiam igitur subslantiae suni? Ilaec elcnini propriis accidunt subslanliis; nara generalibus cs- senliis oihil accidil. Disc. Nec hoc negarim. Mag. Dic, quacso, num summae ac simplici divijiaequo nalurae aliquid accidit “? Disc. Absit. Mag. Num ipsa acciditalicui? Disc. Nec hoc quidem dixerim ; alioquin passibilis, mutabilisque, alieriusque naturae capax esse videretur. Mag. Nullum ergo accidens recipit, nuUique accidil. Disc. Nulluin profecio , nullique. Mag. Agere et paii ac«identia sunt? Disc.

liler, sive quibusdara evenientibns * acciderit, vel- C Et hoc datyra est. Mag. Sumraa igiiur omniomcausa uti accidens accidenlium fieri videiur. Disc. Huic summumque principium, quod Deus est, agere et eliain conclusioni non resisto. Nam cum sint secun- patinoniecipit.Disc.Hujusraliocinalionis"violentia dum Aristotelem decem genera reruin, quae cate- nimiura coarlor. Nara si dixero, falsum esse ‘, for- goriae, id est, praedicamenta dicuntur, et huic divi- lassis ipsa raiio me ‘ dcridebit, omneque, quod hac- sioni rerura ingenera nulIuraGraecorumvePLatino- tenus dedi, vacillare non sinet ‘. Si verum, neces-

rura obstare reperitnus ‘, sed * sub uno genere om- nes prinias essentias, quas Gracci oOcriaj appellant raerito, quia per se sunt, et nullius indigent ut sint , sic enim a conditore oraniura veluti quaedara iminu- labilia fundamenla stabilitae sunt % conclusas csse videmus : ct ad siinilitudinem principalis omniura causae mirabili incommuiabilique sua trinilate sub- sietuiit, hoc est, ut saepe jara dictura, essentia, vir- tute , operaiione, cetera vero novera genera acci

sario sequetur, ut, quod.de agere et paii concesso- rini, id ipsum etiam de ceteris activis passivisquo verbis, cujuscunque generis verborura sint, conce- dam, hoc est, neque Deus amare, nequeamari,neque movere , neque moveri , sirailiaque mille ; eoque iiiagis ueque esse, neque subsisLere. At ‘* si hoc, vi- desiie, quot et quanlis frequentibus Scripturae sa- crae obruar telis? Undiqueeuira videntur obslrepere, aique hoc falsum esse conclamare. Nec le latet, ul

denlia esse dicuntur. Nec sine ratione. Non enim ^ opinor, qnam arduuni diflicilcque simplicibus animis

pcr se, sed in praedicta esseniiali trinitate subsislunt. Nara quod a Graecis locus et tcmpus appcllantur, wy Snitxt, hoc est, sine quibus ceiera esse non pos- suDl, non ita ntelligendum, ut inter ea, quaesine loco el tempore ,non valent subsistere ‘, substantia- lis illa irioilas praedicia rerum computetur. Ea

talia suadere; quandoquidem eorum, qui videntur csse sapientes, dura haec audiunt, aures horrescunt. Mag. Noli " expavescere. Nunc eniin " nobis ratio sequcnda est, quae “< reruin verilatera investigat, nullaquc auctoritale opprimilur, nullo ** modo iin- pcdiiur, ncea, quae ci sludiose ratiocinantiuin ain-

VARIAE LECTIONES.

’ Sic BOE; C $ubstanliam , sed corr. subsistentiam. A substaniiam. ’ Sic CDE,

• Sic C ; D eventibus , E euntibus, * Sic CDE ; A et. " Sit CDE ; A rcperiamus

A Ei lioc. « Sic AD ; •ed om. CE. “^ Sic CDE; k stabiliter, ^SicADE; Q,ilaque. D consislere. ‘” Sic CDE; A ub alitim. " D. Nec hoc negarim — accidit om. D. ‘ Sic CDE; A rationis. ‘^ D est. »* Sic CDE ; me om. A. " Sic CDE ; non om. A; C ad marg. adscr. lileris minialis haecce : Dedi enim, nullam cutagoriam propric el sccun-

praedicari, quod nonsinit ralio vacillnre. ‘^ At om, D. ‘^’ Sic CDE; A Noli nunc.

dum accidens posse de se “SicCDE; enim oin. A

" Sic CDE ; A quac eisi, **Sic CDE ; A nuilo lamen.

500 PE DIVISIONE MTIJRAE. — LIBER PRIMUS. SIO

bilus inqnlrit, ct laboriosc invenil, Dublicc aperiat A ^"^^ «””” «« (igmenlo ct iimUilndine simpla, et simi”

litudine carentia, et secundtim corpormi pguras for-

nlque pronunlict.

I 64. Sacrae siquiuein Scriplurac in omnibus se-

quenda cst aucioritas, qnoniajn in ea vciuti qnibus-

clam suissecreiis scdibus veritas possidct *. Non t.v

incn iia crcdendani est, ut ipsa scm^cr propriis ver-

borum seu nominum signis fruaiur *, divinam nobis

naluram insinuans; scd quibusdam similitudinibus,

variisque translatorum verborum seu noniinum mo-

disutitur,inrirmilali nostraecondesccndens, nostros-

qjuc adbuc rudes infanlilcsque sensus simplici do-

cirinaerigcus. Audi Apostolum dicentem : Lac vobis

polum dedi, non escam. In hoc enim divina sludent

cloquia, ul de re ineffabili, iucomprebensibili, iuvisi-

bilique aliquid nobisadnulriendam nostnun fidem ^

malis incorporalium intacta, el [non figurata informi- las ; juxia eandem veritatis rationem superai essen- iias superessciiliatis magniludo, et animos super ani’ mum unitas. Et omnibus virtutibns imposiibile esl, quod super sensum est , arcanumque ralioni omni superrationabile bonum, unitas unifica " omnis unila- tis, el superessenlialis essentia, cl intelleclus invisibi- lis, et verbnm arcunum, irralionabilitas, el invisibili- tas, et itinominabilitas, secundum nullum eortimquae siinl existens. Et causale quidem essendi otnnibtts, ipsutn aulem non 6v *% quippe omnis essenliae ««»«- mitas, ei uiciniqtie ipsa de seipsa proprie et scienter manifestal. De hac igptir, ut dictum est, stiperessen-

cogitandum tradant atque suadeant. Siquidem dc Q liali et occuUa Divinitalenonaudendum dicere, neque

Dco nil aliud caste pieque vivenlibus, sludioseque vcritatcm quaerenlibus diccndum vel cogitandum, «ibi quae in sacra Scriplura reperiuntur, neque aliis nisi ipsius signilicalionibus translalionibusquc uteridum * bis, qui de Deo sive quid crcdant, sive dispuicnt. Quis enim de nalura iueffabili quippiam a seipso reperiura dicere praesumat, praeter quod illaipsa’ descipsainsuis sanctis organis, Thcologis^ (lico, medulaia est? Sed ut hoc firmius et credas el le- iicas, sancii Dionysii Theologi testimonium huic Joco inserendum, si libi videlur, arbitror. Disc. Vi- dctur p’.me, ei nil libenlius accipia, quam ralioncm firmissi.na aucioriiate roboratam. Mag. Gapiiulo primo de divinis Noininibusaucioriiatem sacrae Scri-

inlclligere quid praeler divinilm nobis expressa. El- enim sic ipsa de semetipsa in eloquiis optime tradidil. Ejiis quidem, quatisest, scienlin et contemplalio om- tiibiis, quae sunl, invia esl, lanquam omnibus ^’ essen- lialiler separata. Haec de sequenda auctorilate so- lumraodo sacrae Scriplurae iii divinis luaxime di- spulalionibus sulliciunt.

66. Raiio vero in hoc Dniversaliter studet, utsua- deat, cerlisque veritalis investigationibus " appro- bet, nil de Deo proprie " posse dici, quoniam superal omnem intellectura, omnesque sensibiies intelligibi- lesque significationes; qui melius nescieQdo scitur; ciijus ignoranlia vera est sapientia; qui verius fide- liusque negatur in omnibus, quam afBrmatur **. Quod-

piurae praedictus Theologus magnis laudibus coin- C cunquc enim de ipso negaveris, vere negabis : non

niendat. Ast’ quia more suo perplexe hyperbalice- que dispulat, idcoque valde abstrusus, difllcilisque ad intclligendun. aiuliis videlur, piacuit mihi de hac re septenliara ipsius facilioii verborura ordiiio ad iiiielhgeudunj, quara * suo loco scripla est, dci>ro- roercT Vniversaliter, inquit, non audendum dicerCy neque inlelligere quid de supercssenliali Divinitate, praeler divinilus tiobis ex sacm eioquiis expressa. Iptius enim super raiionem et itilellectum et essentiam superessentialitaiis scienlia referenfla est ad superio- res clarilates, circa divnia temperantia et sanclilatc " coariatas, in tantum sursum respicietites, quanlum se inferl divinortim eloquiorum radius. 65. Videsne, queraadmodum univcrsaliter prohi-

auiem oinne, quodcunque firmaveris, vere firmabis. Siquidem si approbaveris, fcoc vel hoc illum ‘* esse, falsitaiis rcdargueris, quia oinnium, quae sunt, quae dici vel inlelligi possuut, nihil esi”. Si vero pronun- tiavciis, nec hoc, nec illud, nec uilum ille est, verax esse videberis, quia iiihil hcrum, quae sunlet quaa non sunt, esl ; ad quem nerao polcst acccdere, nisi prius corroboralo raentis iiinere sensus omnes dese- rat, et inlellecluales operalionds, et sensibilia, el omne, quod cst et quod non est, et ad unitatem, ut possibile esl, inscius reslitualur ipsius, qui cst su- per omnem essentiam et intelligenliam; ciijiis ne- que ralio est, neque inlelligenlia, nequc dicitur, neque inielligilur, nequcnomen ejus esl, neqiie ver-

bet, ne quis de occuUa Divinitale, praeter quae iu ‘^ bum. Non autem irralionabiUler, ut saepe diximus,

sacris eloquiis dicia sunt “, dicere audcal? Qcue videlicct eloquia gloriosissimo verissimoque noininc appellat superiores cbritales, in sanclitale” el tein- peraniia circa divina coartalas.] Idera iu eodem paulo post : Sicut enim incomprehetisibilia eliticon- tcmplabilia sunt sensibilibus itivisibilia, el his “,

omnia, quae a suinmo usque deorsum sunt, de co dici possunt quadam simililudine, aut dissimiUlu- dine, aut conlrariclaie, aut opposilione, quoniain ab ipso oraniasunt Squae dc eo praedicari possuni. Non aulein similia sibi soluminodo condidit, sed ct jam dissimilia, quoniara ipse similisesl* et dissi-

VAKIAE LECTIONES.

’ Sic CDE; A possidetur. * Sic ACDE. ’ Sic CDE ; A fidem noslram. * Sic CDE ; A utendum est. ’ D ivsa illa. « Sic CDE; A Iheologicis. ’ Sic CE ; AD El. « Sic CE; D quo. » Sic CDE ; A simplkilate. “* Sic CDE ; A sint. " Sic CDE ; A sitnplicitale. " Sic CDE ; A in Iiis. »” Sic Ct: ; AD unifica uniKis. ‘• CEov, DEnon. ‘» Sic CDE ; A omnibus tanquam. " Sic CE ; AD indagulionibvs. " Sic CDt; ; \propriede Deo. ‘* SicA; C firmalur, D formatur ; E qtii verius fidcliusque cum negalur in omnibtis, ln>ir finnalur. " Sic CE; A i>SHm, D j//«f/, •» Sic CDE; A qnae dici posstnit ei imeUiif! ‘’/’’/ /‘OiHfU eu. » SicCDE; A/Ji(n/. ‘’est oin.D.

JOANtNlb SCOTI

m

railis. Conlrarioniin quoquc caiisa est. Viriiiic siijui- A luinba, piscis.xiiTfl *’, celeraque innumerabilia, qiiae

(leiu coruD), quae vere ab co condiia suni, ea *■ ctiam, quae coniraria videnlur csse, el per privn- lionein * esse/Uiae non sunt, vera rutio * contineri approbat. Nullum enim viiiuin invenilur, quod non tit aliciijus virlulis umbra, aut quadam fallaci simi- iitudine, aut aperta conlrarielalc. Simiiiludine qui- dein, ui superbia verae poientiae unibrain gerit , luxuria quielis, furor foriiludinis , ira correctionis juslitiaeque, et ^ siroilia. Contrarieiaie vero, ut ma- litia bonitatis. Quemadmodum enim bonitas cx non exisientibus exislentia ducit, ut sint; ita malilia appetit corrumpere omnia quae sunt, et peniius sol- vere, ut non ’ sint. £t si hoc esset, id est, si omnia perirent, simul et ipsa periret. Nam si periret na-

ex natura condita ad naluram condilricem transfor- malione quadam figurataque signiHcatione transfe- runtur. Coquc mirabiliiis non solum ex creatura ad Creatorem artificiosa Scriptura translaiiones fecit, verum etiam ex naturae contrariis, ex insania vide- licet, ebrietate, crapula, oblivione, ira, furore, odio, concupiscentia, ceterisque similibus, quibus minus simplicium animi falluntur , quam superioribus transfiguraiionibus, quae ex natura fiuni. Rationa- btlis siquidem anima, quamvis admodum simplex, naiuralium rerum nomina de Deo praedicari audiens, proprieijiie de ipso dici aestimans, failalur, non ta- men omnino decipitur, ut eorum, quae contra natu- ram sunt, nomina de conditore rerum praedicari

tura, periret simul et vitium. Sed virtute bonitatis q ausculians, aut omnino falsa esse judicet et respuat.

omnis natura coniinelur, ne pereat. Adhuc tainen malitia permiltitur in ea, videlicet natura, ad lau- dem bonitatis ex coiitrario* coroparatione ei exer- citalione ’ * virtutura rationabili operaiione, el purga- lionera ipsius naturae, quando absorbebitur nu^rs in Yicloria, et sola bonitas in omnibusef apparebit, et regnabit, et universaliter est ’ peritura malitia. Sed de his in quinlo latius * disputabilur ^*. Nulia itaque auclorilas te tcrreat ab bis, quae rectae con-

aut figuraie dicta et concedat et credat. Disc. Noa iia sum lerritus auctoriiate, aut minus capacium animorum expavesco impetura, ut ea, quae vera ra- lio clare coUigit, indubitanterque definit, aperla fronte pronunliare confundar; praesertira cum do talibus non nisi inter sapientes tractandum sit, qui- bus nil suavius est ad audiendura vera ralione, nil dt^Ieclabilius ad invesligandum, quando quaeritur, nil pulcbrius ad coniemplandum, quando inveniiur.

templationis rationabilis suasio edocet.Vera enim Sed quid praedicta ratiocinatione rooliris, nosse

auctoritas rectae raiioni noo obsistit, neque recla expeto.

ratio verae auctoritati. Ambo siquidem ex uno 68. M. Quid libi vMerer bis arguraentalionibus

fonte, divina videlicet sapientia, raanare dubiura machinari , nisi ut intclligas , quemadmodura signi-

oon est. ficativa reruin vocabula , sive substantiarum sint ,

67. Una quidera " de nalura incomprehensibili G sive accidentium, sive essentiarum, transiaiive,

ineiTabilique pie quaerentibus niulta concessit ac non autem proprie , ila eliam significativa natura-

tradidit et cogiiare et diccre, ne verae religionis lium seu non naturalium naturae condilae raotuura

Sludiura iii oninibus silcat, ut et rudes adhuc in fidci verba de natura conditrice translative, non auiera

Bimpliciiaie docirina ‘* nulriat, et catholicae fidei proprie possepraedicari? Sienira**es8enliarum vo-

aemulis insirucia armatuque, divinis propugnaculis cabula, seu ftubsiantiarum , seu accideniiura , non

muniia respondeal. Allei-a vero, ut simplicesadhuc, iu cunabulis Ecclesiae nulrilos “, pie casteque corri- gai, ne quid indigiium ‘* dc Oeo vel credant, vei aestiment, nec oirinia, qiiae sacrae Scripturae auctq- ritas de causa omniuin praedicat, proprie praedi- cari examinent ‘* , sivc gloriosisslma et luniina omnium sint, ui vita, virtus, ceterarumque virtu- tum nomina; sivc incdia, ut sol, lux, stella, cuncta- que **, qiiae ex pariibus sublimioribus " hujus

revera , sed quadam necessiiaie inelTabilis naturae significandae iff Deo ponunlur , num necessario sequilur, ut et verba , quae essentiarum, substan- tiaruin , accidentium significant motus, proprie de Deo dici non possint, qui ** omnera esseaiiam, substantiara , oraneque accidens , oranemque mo- lum, actioneraque et passionem, et quodcunque de talibus dicitur ci inlelligilur, et quodcunque nec dicilur nec intelligitur, ct tanien eis inest, incom-

niuiidi visibilis ‘* de Dco praedicantur ; sive ex in- ^ prehensibili ineffabilique suae naturae excellenlia

ferioribus visibilis creaturae motlbus, ut spiritus, oubis splendor, ortus, tonilrus, ros, imber, pluvia ; ilem aqua, flumen, terra, petra, lignum, vinea, oliva, cedrus, ysopum ‘*, liliura, borao, leo, bos, equua, ursus, pardulis **, vermis; item aquila, co-

superascendit ? Quid enim ? Si Deus per meiapho- ram amor dicilur, dura sit plusquam amor, omnem- quc superat amorem, cur non eodem modo amare diceretur, dum omnem *^ raotum amoris exsupcrat, quia nihii praeter seipsum appelit, dura soius ora-

VARIAE LECTIONES.

• Sic CDE ; A pfivatione» ( per ora. ).

•• Sic AD; pro ttt «on CE ne. * Sic CE; kD coulraria.

• Sic CDE ; A raiio vera.

• Sic CDE ; ea ora. A.

• Sic CDE; A utque {juttiliaeque om. A)

• • Sic ACD; E exliortntione. * Sic CE; et om. AD. * ’est om. CDE. * D tutiui in quinlo. " Sic AE; CD dispulatur A addit Ubro. •« D siquidem. •• Sic C; Ai>E doctrinae. " Corr., ACE nutrili; D nttlri. »* SicACE; D indigne. «• SicCDE; A aettimenl; f. exittiment? " CDE; A et cuncla. " Sic CDE ; A fuperioribui. ‘* Sic ADE ; vitibilii om. C ‘» Sic CDE ; A hystopus. »* Sic CD ; A pardui, E parduiui. »» Sie CDE ; k utt. •» Sic ACE ; D tmtem, ** Sic ApE ; C quia. *’ omnm oin 0.

olo

DE DIYISIONE NATURVE. — LinKR PRIMUS.

nia in omnibiis sit? Similiier si ’ agens ci aclor, A Jam per*spicio; ei meipsum nimiac lariiitaiis ac-

faciens el faclor, non jam proprie, sed modo quo- dam translalionis nominatiir : ciir non et agerc el facere, vel agi vel paii eodem iocniionis generc praedicarelur ? De ceteris item * verbis, qiiae om- nes tolius muiabilis creaturae motus, seu naturales, seu non naturales, seu inlellectuales, seu raliona- biles, seu irrationabiies, seu corporales, seu incor- porcos, seu locales, scu temporales, rectos, obli- quos, angulares, circulares, sphaericos significant, similiterintelligendumcsse arbilror. Disc. Admodum urges , me talia ralionabiliter fateri ; sed auclori- ta(c sanclorum Patrum aliquod munimen ad iiacc roboranda vellem * inseras.

69. Mag. Non ignoras,ut opinor, majoris dignitaiis esse, quod prius est natura, quam quod prius est B facientis ‘^moliis, quamvis ex variis causis, sivc

cuso, qui non videbam , omiie, quod patjlur, moliis suos, seu alienos, seu ulrosquc.pati. Mag. Facicns igitur et faclum motus suos patiuntur. Nam quod facit, suum molum ad faciendum palitur. Quod vero fil, suum motum ^ et alicnum suslinet. Suum qui- dem, ex eo, qnod non erat, in id, qiiod est , irans- eundo, alienum vero, quia nou cst sui moliis causa per seipsum, sed facienlis sc aut naturalis rootus , aut libera voluntas, aut quaedam necessitas. Quod ergo ‘ fil, ut diximus, et motum propriuni cl alic- num , quod vero facil, proprium solummodo pali- tur. Quamvis saepc contingat, ut ab alia causa nio- veatur ad faciendum, qui facit, ut et faciens ct patiens unus atque idem videatur esse. Sed ipsc

lempore. Disc. Hoc paene omnibus nolum est. Mag. Ralionem priorera esse nalura, auctorilalem vero tempore didicimus *. Quamvis enim ualura simul cuni tempore creata sit , non tamen ab initio lem- poris aique naturae coepit esse aucloritas. Ratio vero cum natura ac ter.ipore cx principio reru;a " orta est. Disc. Et Iioc ipsa raiio edocet. Auctoriias siquidem ex vera ratione processit , ratio vero ne- quaquam ex auctorilate. Omnis enim * auctoritas, quae vera ralione non approbalur, infirma videlur esse. Vera autein ratio, quoniam suis virlulibus ’ rata atque immutabilis munitur, nullius auciorilalis astipulalione roborari indiget. Nil eniin aliud mibi videtur * esse vcra aiicloritas, nisi ralionis virtute

naluralibus, sive libenlibus, sive non libeniibii.s nascatur, proplerea proprius dicilur, quoniam nou extra ipsum, sed in ipso intelligitur. Disc. Istucmilii a te suasnin esse non denego. Ideoque quae restani expeclo. Mag. Nullummotumprincipioac fiiie carere posse arbiiror. Non enim aliler ralio sinit, nisi iit omnis molus ex quodam principio inchoet, et ad quendam ‘flnem tendat, in quo, dum pervenerit , quiescat. Quod apertissime venerabilis Maximus in terlio capilulo de Ambiguis asserit dicens : Si Deua itnmulabUis “esf, ulputa omnium pleniludo, omne autem , quod ex ‘* non exislenlibus esse accipit , mo- vetur , merilo ad quandam omnino fertur causam. Nam , ut alibi docel idem Maximus, causa omnium

rcperta » veritas, el a sanclis Patribus ad poslc- C eadem et " fmis omnium est. Deus enim principiuni.

ritatis utilitatcm lileris cominendata. Sed forte tibi aliter videtur.MiG. Nullo modo. Ideoqife prius ralione uiendum est in his, quae nunc instant, ac deinde auctorilale.

70. Disc. lngredere,quovis”,ordine; tuieteniin” pedisequus sum. M\G.NunUibi videlurfaceie et pati sine aliquo raolu facieniis vel patientis posse esse? Disc. De facienle non dubito. Facere enim facientem sine aliquo suo raotu posse non video. Quod vero patitur, quomodo moveatur in seipso , non iam " clare” cognosco. Mag. Nonne vides, quia omne, quod facit, ad hoc se movet aul movetur, ut id, quod appeiit faccre, ab eo quod non erat, in id qiiod est, moveat “? Nil eniin ab co, quod non erat, iii

id est ““causa, omnium creaturarum est " et finis , quoniara ab ipso et accipiunl, et incipiunt esse, et ad eura moventur, ut in eo quiescant. Idem in eodem Capitulo paulo post : Eorum, quae facta sunt, esl molus , sive intelligibilium intelligibilis , sive sensibi- lium sensibilis. NuHum enim *’ eorum, quae facta sunl , omnino est immobile. Et paulo post ; Talent antem molum virtutem vocanl naluralem , ad suum (inem festinantem , qui sacram divinorum nobis " my- sieriorum scienliam sacre inlroduxerunl ; aut passio- nem , id est , motum ex altero venientem ad allerum , cujus ftnis est impassibilitas ; aut operationem acii’ vam, cujus (inis esl per se ipsam *’ perfeclio. JSullum vcro eorum, quae faclu sunt , suimet fmis est , qno-

id, quod est, sine suo et alicno molu potest trans- D niam neque sui causa est ; alioquin et ingenitum, el

ire, sive illos motus sciat sive nesciat. Noii jam dico molum illum generalem communeraquc natura- liter omnibus crcaturis , quo omnia de iiihilo in esse moventur, sed usitatum temporibus motum, quo quotidie mutabilis materia , sive natura movente , sivc arte, formas quasdaraqualitativas accipit. Disc.

curens principio , el *’ incommulabilc essct , mcrito ad nullum quoquomodo liabens moveri; transcendevel enim eorum , quae sunt , naturam , ulpote pro nullo esset, siquidem vera de ipso definilio est, quamvis aliena , quae dicit, (inis est, pro quo omnia, Hpse vero pro nuUo: neaue per se perfectio ; alioquin non efft-

VARIAE LECTIONES.

’ si om. D. » Sic CE ; AD aulem. ’ Sic CDE; A veiim. * Sic ADE ; C dicimus. » Sic CDE ; A revum principio. «Sic CE ; AD aulem. ’ Sic CUE; A virlulibus suis. * Sic CDE; A videtur mihi. Sic BCDE ; Acoojierta; cod. Galci coperla, ‘» ACDE qnovis. ‘» Sic CDE ; A enim. ‘ A tnm.

moveatur. C mHlabilis. *’ cnini om.

‘* Sic CDE ; A

" Sic ADE;

’ • Sic CDE ; moinm oni. A. ‘* Sic CDE ; ergo om. A. ‘* Sic ADE; C faciens.

‘3 cx 0111. CDE.” Sic CDE ; el om. A. ‘» Sic CDE ; pro id est A et. ’ Sic CDE ; esl om. A.” D. " Sic CK ; r.nbis oui. AD. ‘* Sic CDE ; A ipsa. " Sic CDli ; A atque.

l’ATKOI.. CXXil, 17

JOANNIS SCOTI

5i6

.•erciur jurc })lenuin,el simitUer et a nuUo esse habe- XqnG quasi allerum et aUcnnn ipsi duo inlcllociit?

ret; per se enim perfectum , iiuemodmodum el incaus- sale : neque impassibililas; alioquin et manens , et iufinilum, et incircumscriplum csset. JSon cnim pati naluraiiter iuest, quod naturaliler ’ imjuissibile esl , qnod neque amalur ab alio, aut movelur ad aliud quid per amorem. Solius enim Dei est ^ finis esse el per- feclio el impassibilitas , merito incommutabilis , el pleni, el impassibilis : eorum vero, quae facla sunt, ad finem principio carentem moveri. Omnia enim, quae- cunque facta sunt , patiunlur moveri, sicut ea, quae uon stmt, per se ipsum molus, aul per se ipsam ’ virlus $unt. Si ergo ea , quae genita sunt , raiionabilia sub- sislunt , omnino etiam moventur, utpote ex principio fecundum tiaturam per esse ad finem , secundum co-

dicunlur, dum circa unum omnium principium et linem vcrsantur, verbi gralia, velull si quis dixcrit ab inlcllectu principii ad inlellecluu) finis in Deo.

71. Deinde considera, quia omne, quod principio carel et fine, omni quoque motu carere necesse est. Deus aulem v.vapxoi, hoc cst, sine principio esl, quia’ iiil eum praecedii, nec eum efficit, ut sil. Nec Onem habet, quoniam infinitus cst. Nii enim post eum intelligitur, dum terminus omnium sit , ullra quem nihil progreditur. Nullum igitur motum recipil. Non enim habet , quo " se moveat , dum plenitudo , et locus , et perfectio , et siatio , et tolum omnium sit: immo etiam " plusquam ple- nitudo et perfectio , plusquam locus et stalio ,

(jnilionem per bene esse mota. Finis enim eorum , B plusquam lolum omnium HSt. PIus enim est

quae moventur, motus ipsum in eo, qnod semper est, bene esse esl. Sicut et principium est ipsum esse, quod quidem est Deus, qui et esse dat, et bene esse donat, jure principium et finis. Ex ipso enim et ab- solute moveri nos, ul a principio, et quoquo modo moven ad se , ul ad finem , esl. Si autem movetur conralionabililer sibimet intelleclualilet * intelleclua- le, omnino etiam inleliiyit. Si aulem inteUigit , om- nino amat , quod inlelligit. Si amal , patilur omnino ad ipsum , ul amabile , excessum. Si aulem patitur, profecto etiam feslinat. Si feslinat , omnino inlendit validum motum. Si autem inlendit validum molum , non stat , quousque fial totim in toto amalo, et a toto comprehendatur, libenter totum secundum volunta-

quam quod de se dicitur et inlelligitur , quovis modo el dicatur quiti de eo et iiitelligatur. Disc. Haec mihi clare lucescunt, ut opinor. Mag. Si igitur omnem motum creaturae distribuis, Deum vero li- berum oinni molu facis, tantaene tarditatis es, ut ei, a quo omnem motum abstrahis, facere vel pati tribuas, cum ista duo indubitanter non nisi in his, quibus niolus inest, fieri posse prioribus rationabili- bus conclusionibus, ut arbitror, non incaute dede- ris?Disc. De pali nullo mododubitarim, impassibilcra namque Deum esse omnino et credo et intelligo : passionem dico, quae opponitur facere, id est fieri. Quis enim dixerit aut crediderit, quanto magis in- tellexerit, Deum pali fieri, dum Creator sit, non

tem, salutarem accipiens circumscriptionem , ut lotum C creatura? Dum enira, ut jaradudura inler nos confe-

toto afficiatur circumscribente, ut niliil oninino restet velte ex seipso seipsum totnm cognoscere valendo cir- cumscriptum , sed ex circumscribente , sicul aer per totum illuminatur lumine , et igne ferrum tolum tolo liquefactum. Yidesne , quomodo praedictus venera- \ bilis magisier omnem molum ’ non nisi his , quae i a principio inchoant, et per naluralem molum ad linera suum teuduut, edocel inesse, ipsumque na- luralem motum tripUciter dcfiniat sic : Moius esi virtus naiuralis ad suum finem feslinans ^ , vel sic : Motus est passio ex aUero vcniens ad alterum , cujus finis est impassibililas , aut sic : Motus est operalio activa , cujus finis esl per seipsam perfectio ? Quod \ autem dixil , motus est passio ab altero veniens ad

ctum est, fieri Deus dicitur, figurata quadam locu- tione dici manifestum est. Fieri siquidem aestimatur in creaturis suis universaliter, dum in eis non so- lum intelligitur esse, siiie quo esse non possunt, sed etiain " eorum essentia sit. Esse enim omnitim

,est, superesse Divinilas ‘*, ut sancius ait Dionysius. Dicitur etiam “^ in animabus fideUum tieri, dum aut per fidem et viriutem in eis concipitur, aut per fidem quodam modo inchoat intelligi. Nil enim aliud est fides, ut opinor, nisi pnncipium quoddam, ex quo cognilio Creatoris in natura rationabili fieri inclpit. De facere vero ** nondum clare video, to-

■ tam sacram Scripturam , catholicamque fidem factorem omnium Deum lateri audiens. Mag. Facerc

nltertm , dum de ’ naturali molu inlelligitur, non D sine molu faciontis csse nonpossejam dedisti.Disc.

ila est intelligendum , ul aliud sit principium , ex quo passibilis motus, id est, nK)lum suum paliens iucboat, et aliud finis, quem appetit, dum oranium, quae naluraliter raoventur *, principiura et finis unum sil ; est enim Deus , a quo , et per quem , et ad quem moveniur omnia : sed quia alius intelle- Ctus est * principii , et alius intellectus finis , ideo-

Dedi. MAG.Aut igitur molumDeo dabis, sine quofacerc non intelligitur, aut simul et motura et facere ab eo auferes.

72. Haec enim duo inter ea, quae siniul sunt, computantur , simulque oriunlur et occidunt. Disc. Motum Deo dare non possum, qui solus iinmutabilis est, nec habet, quo, vel ad quid se moveat, cum in

VARIAE LECTIONES.

Slc CDE ; A universaliter. * Sic ADE ; est om. C. ’ Sic ACDE. “• Sic CDE ; A intellectua- biliter, » Sie ADE; C i« «o«uni. * SicCDE ; k festinans fmem ; {est om. M.) ’ Sic ADE ; deom. C. " Sic CDE ; A movent. ’ Sic CDE ; est om. A. ‘” Sic CE ; A qtia ; D quod. • Sic CDE ; A et. ‘” Sic ADE ; C Plus est enim ; (eit oni. D.) " A et ‘ Sic CE ; A superesse autem Divinilalts; D semper esie Divinitas ; »’ D enirti; C cliam et. ‘* U enim.

517 DE DIVISIONE NATURAE, — LIBER PRIMUS. M8

ipso omnia sint •, inimo cum sitipse omnia. Facere A etcoesseniiale. DiscItacredoetintelligo.MAG.Duone

vero ab eo auferre non possum, cuin sit factor ora- quaedam sunt Deus et suum faccre, lioc esi siu

niHni.MAG.Segregabisergoinolumelfacere.Disc.Ne actio, an unum simplex atque individuum ? Disc.

id qiiidem, dum inseparabilia esse a se invicem vi- Unum esse video. Deus enim numerum iii se non

deo. MAG.Quidergofacluruseris?Disc.Nescio;atque recipit, quoiiiam solus innumerabilis est, el numO’

ideo viam * quandam mibi aperias, summaque hac rus sine numero, el supra oinnem numerum causa

diflicullate me libeies, obnixe supplico. Mag. Accipe omnium numerorum. Mag. Non ergo aliud est Dco

igiiur hunc raliocinandi progressuni. Quid libi vi- esse, el aliud facere, sed ei esse id ipsuin est ‘• et

detur ? Nuin Deus erat, priusquam omnia fa- facere. Disc. Huic conclusioni resislere iion audeo.

cerei? Disc. Videtur mihi fuisse. Mag. Accidens ergo Mag. Cum ergoaudimus,Deumomniafacere, nil alind

ei ’ erat facere. Nam quod ei coaelernum noii debemus inlelligere, quam Deum ih oinnibus esse,

est atque coesseniialc , aut aiiud exlra eum est, hoc est, essentiam omnium subsisterc. Ipse enini

aut ei accidens. Disc. Aiiud praeler eum et extra solus per sc vere cst, et omne, quod vere in liis,

cuin esse non credidcrim ; in ipso enim omnia quae sunt, dicitur esse, ipse solus esi. iSihil eniiti

sunt , et * exlra ipsum nihil est , iiullumque ’ ei eorum, quae sunt, per se ipsum vere csl. Quodc-iii- accidens tcmere dedcrim. Alioquin simplex non B que auiem in eo vere intelligitur, parlicipalione

est, sed ex essentia et accideniibus quaedam cem- ipsius, unius qui solus per seipsum vcre " est, ac<;i-

positio. Nam si aliud cum ipso intelligitur, quod pii. Disc. Nec hoc negare velim. Mag. Videsne ergo,

ipse non esl, aut si quippiam ei dccidit, profecto queinadinodum vera ratio categoriam faciendi « ex

neque infini^us est, neque siinplex ; quod fides ca- naiura divina penitus segregat, mutabilibusque ac

ibolica, veraque ralio firmissime denegal. Fatetur lemporalibus, principioque ac line carere non va-

enlm Deum infinitum esse, plusquequam * infini- lentibusdistribuit?Disc. Hocquoqueclareperspiclo;

tum ; inflnitas enim infinitorum est : et simplicem, ct jam ‘^ nunc nuUam calegoriam in Deum caderc,

et plusquam simplicem ; omnium eniin “simpii- incunctanier intelligo. cium simplicitas est. Et cum ipso ^ nihil esse

credit vel intelligit, quoniam ipse est ambitus ^5. Quid igiiur?Num eadem ratione deberaus iii-

omnium, quae sunt, et quae non sunt , ei quae spicere omnium verborum , quae sacra Scripiura

esse possunt, el quae esse non possunt, et quae ei ^e divina natura praedicai, virtulem, ut nil aliud

seu * contraria seu opposita videntur esse, ut non per ^ea aestimemus significari, praeler ipsam sim-

dicam similia et dissimilia. Est enim ipse similium plicem, incommulabilem , incdmprehensibilemque simililudo.et dissimiIitudodissiinilium,opposilorn!H* C omnl intellectu ac significatione divinam essenliam

opposilio, et contrariorum conlrariclas. Haec ct plusquam essentiam? Verbi graiia, dum audimiis

cnim omniapulchra ineflfabilique harmonia in unam Deum velle, et amare, a«t diligere, vldere, audiie,

concordiam ‘” coUigit atque componit. Nam quae in celeraque verba, quae dc eo praedicari possunt,

parlibus universitatis opposita sibimel videnltir at- nil aliud oportet nos cogitare, nisi ineffabilem ip-

que coniraria el a se invicem dissona, dum " in sius essenliam atque virtuteni connaturalibus nobi»

generalissima ipsius universitatis harmonia consi- significationibus suaderi, ne in lantum vera ac pia

derantur “, convenientia consonaque sunt. Mag. Clmsliana religio de Creatore oranium sileat, ui nil

Recte intelligis, et vide, ne quid de his, quae nuiic *^^ ^o fari audeat, ad simpliciuin animorum inslrr.-

dederis, de celero te dedisse poeniteat. Disc. Iiigre- ctionem, baereticoruraque semper vcriiati insidian-

dere.quo vis,ordine ; tescquar, et quodcunque jam tiam, ^amque eruere laborantium, minusque in ea

concessero, non repeiam. Mag. Dous ergo non erat, erudilos fallere appetentium, refellendas aslutias.

piiusquamomniafaceret. Disc.Non erat. Si enim es- Non aliud ilaque Deo esse, et vclle, el facere et

set, facere omnia ei ‘* accideret. Et si ei acciiteret amare, ct diligerc, et videre, cetcraque hujusmodi,

oinuia facere, motus et tempus in eo inielligcren- qnae de eo, ut diximus, possunt praedicari , sed lur ‘. Moveretenim se ad ea facieiida, quae jain D haec ooiiua inipsounum idipsumquc’ accipiendum

non " fecerat, lemporeque praecederet actionem suamque ineffabilem essentlam ee modo , quo se si-

suam, quae nec .sibi coessentialis erat, nec coae- gnificari sinit, insinuant. Disc.Non aliudquidem.Ubi

tcnia. AIag. Coaeternum igitur est Deosuum facere enim est vera etaelerna et insolubilis per se ipsain

VARIAE LECTIONES.

•Sic CE; AD sinl omnia. » Sic CDE; Aideo, tit viam cet. ‘SicADE; ei om. C. *~SicCDE- S’c^™’-n7v” ^ic CDE ; A «u//Mm. ’ Sic CD ; A el plusquam ; E plusquatn. ’ S\c AC;D sine inso;E cum illo rv!r } ’ ^” ‘^’”’ ^^ ’ ’ ^’<^ ^^^ > ^ opposilorumcjue. " Sic CDE; A in una concordia. " Sic y)h.;dnm om. A. ‘SicCDE;Ae/ consideranlur. ’ Sic CDE ; A ei omnia. » Sic CDE • X inlel- ligereiur. ‘» Sic ACE ; D non jam. ‘» est om. D. »t Sic BCDE ; vere om. A. ‘» A etiam. ‘» A id ipsumque. . «. •»

" Vcrbis cafagfonam faci- textus codicis E prae- sianliarum venerabilcm.macjUlrum, Maximum dito fi.lilur fol. 22^, b, et desideratur usque ad verba : (lib. II, c. 13 siih fin.). lis eiiim lolium 223, a codi* Uactenus de divisionibus deque adunalionibus sub- ci-j iiK’i;>il.

m JOANNIS SCOTI m

simplicilas, ibi aliud , el ’ multuni, diversuinaue A gressu revolvitur, totinsque creaturae auia(orios

lieri impossibile est.

7-4. Vellem lamen apcrlius mihi suadeas, ut clare videani, dum audio Dcum amare vel amari, nil aliud nisi ipsius naluram sine ullo motu amanlis vel amali inteiligam. Gum enim hoc mihi fueril sua- sum, nullo modo hacsitabo, ubicunquc legero scu audiero, ipsum velle, vel dcsiderare et desiderari, diligere el diligi, videre et videri, appeiere et appeii, luovere similiier el moveri. Haec euim * omnia uno eodemque accipienda sunt intelleciu. Ut enim voluuias, ct amor , et dilectio, visio, desiderium quoque et motus, dum de eo praedicantur, unum idipsumque nobis insinuant; ita verba, seu aciiva, seu passiva, seu neuiralia sint, ei cujuscunquc

molus in seipso terminat. Ipsa quoquc divinac na- turae iu omnia, quae in ea et ab ea sunt, dlffusio omnia amare dicituj’, non quia ullo " modo dilllm- dalur, quod omni motu carel, omniaque simul im- plet, sed quia raiiouabilis mentis contuitum per om- nia diffundii et niovet, dum diffusionis et motus animi causa sil, ad eum inquirendum et invenien- dum et, quanlum possibile est, intelligendum, quia omnia implel, ut sint, et universalis veluti amoris pacifica copulatione in uniialem inseparabilem , quae esi, quod ipse est, universa coUigit et insepa- rabililer " comprehenditi. Amari itcmdicitur ab om- nibus, quae ab eo sunt, non quod ab eis aiiquid patiatur, qui solus impassibilis est, sed quia eum modi signiUcalione proferantur, nuUa inielligentiae B orania appelunt, ipsiusque pulchritudo omnia ad se

diflerentia intellignutur discrepare, ut opinor. Mag. Necin lalibus deceptum le reor; iia enim sunt’, ul arbitraris. Primum igitur hanc amoris defmitio- nem dccipe : Amor est connexio ac ^ vinculum, quo omnium rerum universitas " meffabili amicitia insolubilique unitate copulatur. Polest et * sic defi- niri : Amor esl naluralis motus omnium rerum, quae. iu motu sunt, Anis quietaque slatio, ultra quam nullus creaiuraeprogrediturmotus. His defmitionibusaperte sanctus Dionysius aslipulalur in amatoriis hymnis, sicdicens •.Amoremsivedivinum,,sive angelicum, sive inlellectualem , sive animalem ‘^ , sive naturalem dica- mus, unitivam quandam el continuativam inteUigamus virtutem, superiora quidem movenlem in providentiam

aitrahit ‘^ Ipse enim solus vere nmabilis esl, quia solus surama ac " vera bonilas el pulcbriludo est : omne siquidem, quodcunque in creaturis vcrebonum, vereque pulchrumamabil’eque**intelligitur, ipseest. Sicut enim nullum bonum essenliale est, ita nullum pulchrum seu amabile esseniiale, praeler ipsum solum. 75. Sicut ergo lapis ille, qui dicitur magnes ‘”, quamvis naturali sua virtute ferrum sibimel " pro- pinquans ad se attrahal, nuilo modo tanien, ut hoc facial, se ipsum movet, aut a ferro aliquid patilur, quod ad se atlrahit :• iia rerum omnium causa omnia, quae ex sc sunt, ad seipsam reducit, sine ullo sui raotu, sedsola suae pulchritudinis virluie. Hinc idem sanclus Dionysius inler ceiera ait : Quare autem

in[eriorum, et aequiformia ilerum in sociabilem vicis- ^ Theologi Deum aliquando quidem amorem, aliquando

siludinem, et novissima subjecta ad meliorum et su- perpositorum conversionem. Idem ineisdem : Quoniam exuno mullosamores ordinavimus, nuncilerum omnes in unum ei complicilum amorem, el omnium ipsorum palrem convolvamus simul et congregemus ^ ex viultis, primo in duas comprehendentes eum amato- rias universaliter virtutes, quarum potentatur et prin- cipaiur omnino ex omnium summitate omnis amoris immensurabtlis causa, el ad quum exienditur conna- turaliter unicuique existentium et existentibus omni- bus ufkiversalis amor. Idem » in eisdem : Age nunc, et has ilerum, hoc est, amoris virtutes in unum con- greganles dicamus, quia una quaedam est simplex virtus, seipsam movens ad uniiivam quandam tempe- rantiam ex optimo usque exislentium novissimum, el ub itlo iterum consequenter per omnia usque ad opti- mum; ex se ipsa, et per se ipsam, et ad seipsam se- ipsem reducens, el in seipsam semner eodem modo revoluia. Merito ergo amor Deus diciiur, quia om- nis amoris causa esl, et per omnia diffunditur, et in unum colligit omnia, et ad seipsum ineffabili re-

D

vero dilectionem, aliquando amabile et dilectabile vocanl " ? Conclusit sermonem sic dicens : quia eo qiiidem movelur, eo vero movet. Quam conclusionera apertius’* venerabilis Maximusexponens ait : utomor quidem subsistens Deus et dileclio movetur ‘, ut verq amabile et dileclurn movet ad seipsum omnia amoris et delectationis^^ accepliva. Et planius iterum proferen- dum : Movetur quidem, quasi conjunctionem ingerens inseparabilem amoris et dileclionis eorum acceptivis ; movet autem, quasi altrahens per naturam eorum, quae in ipsum *’ moventur, desiderium, et iterum movet et movetur *’ , quasi sitiens sitiri, et amans amari, et diligens dtVt^t.lNam cl lux isla sensibilis, quae tolum visibilem mundum implet *% dum sit semper immo- bilis, quamvis vcbiculum ejus, quod solare corpus dicimus,per niedia aeiheris spatia circa terram aeler- no motu volvaiur, ipsa vero lux ab ipso vehicuio, ve- luii quodam fonte inexhausto, .manans, ita totuni mundum radiorum suorum immensurabili diffusione perfundit, ut nullum locum relinquat, quo se moveai", manelque semper immobilis. Ubique enim in **

VARIAE LECTiONES.

• Sic CD ; p( om. A. » Sic CD; enim om. A. Sic CD;pro sunt A possunt. ^ Sic CD; A aul.
• Sic CD; A.universalitas. * Sic C; A etiam, D ac. ’ D animulinm. * 1) congerimus. ’ Sic CD ; A Ilem. “><:nuUo;I)iuUo. ^* Sic C) ; Mnseparabiliterque " SicCD; A <ra/»f. “SicCD;A(?/. ‘^SicCD;

A et amabile. " Sic A; CD magnetes. ‘* Sic CO; Xsibi. " Sic AD ; C evocant. ‘* A aptius. " eo

vero movel — movetur oni. I). •*’ Sic C ; D dileclionis.

Sic CD; A iuse ipsum. *’ Sic CD ; A move-

turque. -^ Sic C; A implel mundum {imptet om. D.) " Sic CO;\movet ’’ Sic CD; t» on». A.

$21

nE DIVISIONE NATURAE. — LmER PRFMUS.

.S-2-2

mundo esl plena seniper et inlegra, nullum locum A amatur a seipso, in nobis et in scipso, sed plus qnani

descrensvel appetens praeler porliunculam qnan-

dam inferioris luijiis aeris circa lerram, qiiam ad ca-

piendani umbram teihiris, quae iiox dicilur, relinquil ;

omnium lamen.animalium luiiien senlirc valentiura

obtntus movet, et ad seipsam altraliit, ut per eam

aspiciant, quanlum aspicere ’ possunt ‘, quod as-

picere possunt ‘, ideoque moveri pulalur, qiiia ra-

dios oculorum, ut ad se moveantur, permovet *, lioc

est, oculorum molionis ad videndum causa esl. Et

iie mireris audiens, naturam hicis, quae est ignis,

lotiim mundum sensibilem implere, immulabililer-

que ’ ubiqiie esse ; nam et saiictus Dionysins lioc

docet in libro de caelesti • lerarcliia: sanciiis ilem

Basiliiis in Exemero eadem affirniat : substantiam

araat el araalur in nobis et in seipso. Videt seipsum cl videtur a seipso, in seipso et in nobis : nec la- men videl seipsum, iiec videtur a seipso, in seips« et in nobis, sed ‘” plus quam videt, et videlur in seipso, et in nobis. Movet seipsum et movetur a seipso , in scipsoei in nobis: non " tamen movet seipsum, ncc moveturaseipso, in seipso, et innobis, quiaplusquara movet et nioveiur in seipso et in nobis.

70. El haec est cauta et salutaris et calholica de Deo praedicanda professio, ut prius de eo juxla calafalicain, id est afQrraalionem -”, omnia sive nominaliler**, sive verbalilerpraedicemus, non ** tamen pioprie, sed Iranslalive ; deiiide ut oin- nia, quae de eo " praedicantur per catafaticarn,

quidem luminis ubiqueesse, in vero mundi ‘’luminari- B eum esse negeinus per :»pofaticam, id est negatio-

bus, sive magnis, sive parvis, naturali quadam opera- tione prorumpere, non ut solum illumi/iet, sed ut mo- libus caelestium corporum omne * lempus distinguat. Quid dicam de artibus, quas sapientes liberales ap- pellantdisciplinas, quae,dura in seraetipsisper semel- ipsas plenae, integrae, immutabilesque permanent, mo- veri tamen dicunlur, quando ’ rationabilis animi coiilui- tum ad se qnaerendas inveniendasquepermovent “.et ad se considerandas atlrahunt, iia utet ‘ipsae,dum per se, ut diximus, imraulabiles suiit “, moveri ta- meii in mentibus sapienium videantur, cura eas mo- veant? Et mulla alia, in quibus divinae virtutis ob- scura conspicilur sirailitudo. Ipsaenim estsuperom- nem similitudinera, oraneque excellit exemplura.

nein, non ‘* tanien translative, sed proprie “. Verius enim negatur Deus quid ** eorum, quae de eo prae- dicantur esse, quara alTirmaiur esse: deinde su- per omne, quod de eo " praedicatur, superesseniialis natura, quae omnia creat et non creatur, super- essentialiter superlaudanda est. Quod ergo Deus verbum caro factura suis dicipulis ait : Non vos »slis, qui loquimim,sed spiriius Patris vestri, qui loquitur in vobis, vera ralio cogit nos de ^ aliis siinilibus sinii- liier credere, dicere •’, inielligere. Non vos eslis, qui amalis , qui videlis, qui movelis, sed spiritus Patris vestri *”, qui loquitur in vobis veritalem de me et Patre meo et seipso, ipse amal et videt me, et Pa- trem raeum et seipsura in vobis, et movet seipsuni

Quae dum per se.et in se imrauiabiliter aelemali- C in vobis “, ut diligalis me et Patrera meura. Si ergo

lerque stat, movere tamen omnia dicitur, quoniam per eam et in ea omnia subsistnnt, et ex non esse in esse adducta sunl. Essendoenim est “:.omnia vero •* de nihilo ad esse procedunt *’. Et ad se om- nla attrahit : moveri quoque dicitur, quoniam seip- sam ad seipsam movet, ac per hoc seipsam raovet, ac veluti a seipsa movetur. Deus.itaqueper seipsum amor est, per seipsum visio, per seipsura raotus : et tamen neque motus est, neque visio, neque ainor, sed plus quam amor, plus quam visio, plus quara moiiis. Et est per seipsum araare, videre, raovere : nec tainenestperseipsum amare, videre, movere”,qnia est " plus quam amare, videre, movere. Item per seipsura araari est, viderique, moverique : non ta-

seipsara sancta Trinilas in nobis et in seipsa amat, seipsara " et videi et movet : pro certo a seipsa amaiur, videlur, movetur, secundum excellentissi- mum modum, nulli creaturae cognitum, quo seipsani et amal et videt et raovet, et a seipsa, in seipsa, et in crealuris suis amatur, videtur, movetur, cum sit super omnia, quae de se dicunlur. De ineffabili enim quis et quid potest fari, cujus nec nomen pro- prium, nec verbum, nec ulla vox propria invenitur, nec est, iiec fieri potest, qui solus habet immorlali- tatem et lucem habitat inaccessibilem? Quis enim co- gnovtt inlellectum Domini ? Sed priusquara praesen- tcm disputaiionera terrainemus, sancti Dionysii de divino siatn motuque capitulura " visuin est raihi

men per seipsum raoveri est, nec videri, nequeamari, l»"‘c loco inserendum ‘*, si tibi videtur.

quoniara plus est, quam nt possit amari,et videri, et ^’^* Disc. Videtur plane, alque hac novissima ratio-

rooveri. Amat igitur seipsura et amatur a seipso, in cinatione ab orani arabiguitaie purgatum me esse "

nobis et in seipso : nec tamen amat seipsum nec video. Mau. In libro de divinis noininibus : fieliquum

YARIAE LECTIONES.

» aspicere om. D. »— » Sic CD ; A possint. * SicCD ; A promovel. » Sic AC; D immulabilemque • D ecclt- siatiica ■• ])mundtvero. « SicCD; A omniMm. «SicCD; A ^uomrtm. " SicCD; A promoDent » Sic CD-

^’ T’ Ic^’^ ^^’ ^ ’"’• ‘^’<^ ^’ P’’<>^«’ CD eam. ‘ Sic A; vero o\u. CD. ‘» Sic C;D

producunt. Sic AD; C movere, videre, amare. ‘^ Pro quia est D sed. ‘» Sic C; pro sed AD quia. " A aec (noMom.U.) " Sic C;AD H/fn-ma/tt)rtm. " Sic CD; A nomJ»a/>j7i/er. " Dnec. " Sic CD ; A de /)eo. ‘D tH% rn “^” ‘’’"^” proprie sed translntive. " Sic CD; pro Dens quid A aliquid. " Sic CD ; A en. ■ ^ „’ ^f ^l?- ■*• " S’C AD; C et dicere.. " Sic AD; vestri om. C. »• Sic CD; A in vobis se-

tpsum. bic CD iXseipsum. " Sic A ; capiiu/«m om. CD. ‘” Corr.; ACD inferendtm. “SicCD;

tSo9 001 • iV»

523 JOANNIS

tttuem, inquit, u(’ de dmno stnln sive sede * dicamus. A Quid autem aliud praeler manere ipsum in seipso Deum , et immobili naturali immutabililate animo de- (ixum * esse , el supercoUocari secundum eadem et circa idipsum, et simililer operari, etsecundum stabi- lissimum ipsum ex seipso ‘* omni modo subsislere, et tecundum idipsum intratismutabilem et umversnliler immuiabilem , et haec superessentialiler ? Etenim ipse est omnium stationis el aedificationi» cavsalis, qui est tuper omnem aediflcationem et stationem, el in seipso omnia conslituitf et pi’opriorum bonorum statione immobilia * et custodita. Quid autem f El cum iterum Theologi et in omnia provenientem et mutnbilem di- cunt immulabilem, nonne divinilus el hoc intelligen- dum ? Moveri enim ipsum pie arbilrandum , non tecundum delationem, aut alienalionem , aut alterna- B tionem , aut conversionem , aul tocalem molum , nbn rectum , non circulariler ferentem , non et ambobus, non inteUigibilem, non amabilem, non naluralem, sed tn essentiam ducere Deum et continere omnia, ei universaliter omnibus providere • , et adesse omnibus omnium immensurabili circumslantia, el in existentia omnia providis processionibus et operalionibus. Sed et motum Dei immutabili divinitus ratione conceden- dum laudare, et reclus quidem inflexibilis infeltigen- dus, et irrevocabilis processio operationum, et ex ipso omnium generatio : elicoeides vero, id est, obliquus ttateralis’^ processio, el fertilis status: quod aulem tecundum cyclum, id ipsum, et media, et extrema

SCOTl 524

continens et conlinenda continere, et ui ipsum nb ipso provenientium conversio. Disc. Ordo exigil, ut video, brevem • complexionetn de eo, qiiod agerG ei pati, seu facere et fieri de Deo proprie praedicare nenio valeat, coiligas, ac sic ’ lerminiim libello imponas. Mao. Jamdudum dedisii , ni fallor, non aliiid Deo esse et ogerc seu facere, sed onum alque idipsum ei est et esse, et agere, et facerc. Non enim reei- pit simplex natura intellecluin substantiae el acci- dentium.

78. Disc. Inconcusse quidcm * dedi. Mag. Utigitui dc eo praedicatur esse, dum non sit proprie esse, qiioniam plus esi quani esse, et causa omnis esse et csseniiae et substantiae *, ita eiiam de eo dicilur agere et facere, dura sit plus quam agere et facere, et causa omnium faciendi et agendi, sine ullo motu, qui secundum nccidens possit intelligi, superomnem moium. Omnium namque moluum , omniumque accidentium , sicut et omnium essentiarum, causa est atque principium» Disc. Et hoc indubilanter concesserim. Mag. Quid igitur aliud restat, nisi ut iiilelligas, omnino necesse esse, ut, quemadmodum ab ipso el esse, et agcre, et facere proprie aufcrtur, ita ci pati et fieri auferatur. tiuod enim agerc el facere non recipil, quoniodo pati el ficri rccipcre possit, non viiieo. Disc. Fige limilem libri. Sat enim est in eo coniplexum. Explicit liber primus DBPI T?.EilN ‘.

mCIPlT UBER SECUNDUS”.

i, Ma€. Quoniam in superiori libro de universalis Naturaie universali divisione, non quasi generis in formas, seu tolius in parles — non enim Deus genus est crealurae, nec creatura spccies Dei, sicut crea- lura non est genus Dei , neque Deus species creatu- rae " : eadera ralio est in toio ct partibus : Deus siquidein non est totiim crealurae, . neque crealura pars Dei, quoinodo nec creatura est loium Dei, ne- que Deus pars creaturae :J quamvis ahiori iheoria juxla Gregorium Theologum pars Dcisimus, qui hu- irianam pariicipamus naturam, quoniam in ipso vi- vimus, et movemur, et sumut. metaphoriceque Deus

D dicalur et genus, el lotuna, ^t species, etpars; omne enira, quod in ipso et ex ipsoest, pie ac rationabiliter de eo praedicari potest — sed intelligibili quadamuni- versilalis conlemplalione — universitatem dico Deum et creaturam — breviter diximos , nunc eandem nalurae divisionem latius, si videlur, repetamus. Disc. Videiur quidem, ac " valde necessarium. Natn si laliori ratioms inquisitione non aperiatur, lacta solummodo, non aulera .’ discussa resedisse vide- ‘bitur. Mag. Talis iiaque erat, ut opinor, supradicia universaljs naturae quadriformis divisio in eam, sciTicet formain vel ‘ speciem, si rile forma vel

VARIAE LECTIONES.

. o. ^‘f^ ^’^9^ ^^’ ’ ’ .^’^ ^^J P ‘^^ “^’^^- ’ ^’^ ^^’ ^ ‘”’”"’^ (i-fixmn. »* C ex ipso. * Slc AC ; D immulabilia. •SicA; CD praevtdere. * Sic CD; A m< brevem. ^Ae<».>; CD ac si. " D inconcusse cwm. « Sic

CD; el substanliae om. A. ‘• explicit - — ^ “"• — ■ -

" Sic CD; A e< non. " Sic AC; D et.

yu«wv om. C. " bic CD ; A crealurae est. ‘» Sic CD ; A ei.

» Cad marg. adscr. i. e.ponderalis, etad marg. in- fra ndscr. : Glosa. slntheralem ac ferlilem processionem dicit obliquum molum , quia partim rectis lineis, pnrlim cifi;/s , quns ferliles vocat, componitur. Curva

autem linea propterea fe.tilh dicitur, quoninm in se ipsam ferlur, nec in infiniluhi progreditnr.

^C litleris miniatis : Jnciyu secundui^ vef.: yj- <r$«v, in quo muUa de reditu dispuiauiur. D liluluni ot.i.

S25 DE DIVISIONK NATUKAE. — LIRER SECIJNDUS, 526

species dicenda esl prima omiiiuin causa , quae su- A tleque ‘* iliffercntiis esl dicCuin, de earundem reditu

perat omnem formara et speciem, dum sil formarum et specierum omnium informe principium, quae crcat el non crealur. Informe autem principium pro- pterea Ueum dicimus, ne quis eum formarum nu- mero aestimet censeri , .dum sit formarum omnium causa ; ipsnm etenim omne formatum appetit , cum sit per se ipsum infinitus et plus qnam infinilus ; est enim inflnitas omnium infinitalum. Quod igitur nnlla forma coariatur vel definitur, quia nullo iiitel- leciu cognoscitur, raiionabiiius dicitur infoime qtiam forina •, quia, ut saepe dictum est , verius per ne- galionem de Deo aliquid praedicare possumus, quam per aflirmaiionem. Secunda in eam, quae et • crea- tur et creat. Seqnitur lertia , quae creatur cl non cieai. Dehinc quarta, quae nec * creat nec creaiur. Disc. Ila sane divisum est. Mag. Quoniam igitur de opposilionibus praedictarum naturae formarum bre- viter in priori disputalione jam dictum est — con- sidoravimus cnim, quomodo resultal tertia : primae •nmbae siquiilem veluti quodam diametro ad se invi- ccm e regiong opposila respiciunt; creala eniin, ut diximus, et non creans opponitur crennii et non crealae: similiter secunda forma e diverso respicit qiiartam; opponitur enim creata et creans neque creatae neque creanii : universalem vero naturara formas habere propierea dicimus, quoniam ex ea nostra inlelligentia quodammodo formalur ^” , dum de hac ipsa » iractare nititur; nara per se ipsam

atque " coUeclione ca disciplina , qtiam ivaXuTDoW " Philosophi vocant, breviter dicendum video. Disc. Hoc quOque ordo poscit. Nnlla eiiim ralionabilis divisio est,‘sive essentiae in genera, sive generis in formas’et numeros, sive toiius in paries, quaepro- piie partilio nominatur, sive nniversitatis in ea, quac vera ratio in ipsa contemplatur, quae non ite- rum possit rcdigi per eosdem gradus, per quos divl- sio prius fuerat multiplicala , donec perveniatur ad illiid ’’ uniim inseparabiliter in selpso manens, ex quo ipsa divisio primordium ‘^ gumpsit. Sed prius de ‘" elymologia ipsius nominis, qiiod esi ecvaVuremi pauca edisseras, non cnira mihi plane patet, neccssarium esse video. Mag. ‘Av«).yTtx»5 a verbo " «va).uw ‘* derivalur, id cst resolvo vel redeo; «vi " cnim re, >uw" vero «o/wo interpretatur. Inde eilam" nomen nascitur Av«>u(rif , quod in resoUitionem vel reditura similiter vertitur. Sed avaluo-ef proprie deso- lulione *" propositarum quaestionum dicitur; «»a>w- ztxrt yero " de reditu divisionis formarum ad prin- cipium cjusdem divisionis. Omnis enim divisio, qnae a Giaecis fis/jur/^df dicitur, quasi deorsum de- scendens ab nno quodam definilo ad infinilos nu- meros videiur, boc est generalissimo usque ad specialissimum. Oninis vero recollectio veluti qui- dam reditus iierum a specialissinio inclioans, et us- que ad generalissimum ascendens, «va)>uTtx:^ vocalur. Est igilur redilus et resoluiiu individuorum in

universa natura non ubique formas recipit; eam /i ‘ormas, formarum in genera, generum In ou<7i«?,

siquidem Deo et creatura conlineri non incongrue dicimus, ac per hoc, in quantura creatiix est, nul- lam formam accipit in seipsa , forraatae vero a se naturae raultiformiiatem praestat — jara nunc de similitudine earura deque diflerenlia considerandum esse arbitror. Disc Non aliter ordo rerum exi- gil.

Mag. Secunda forma primae similis est * in eo quod creat, ab ea vero distat in eo quod creatur. Nam prima creat et non creatur, secunda vero^ et creat et crealur. Teriia secundae similitudinem at-

ousiarum in sapientiara et prudenliam , ex quibus oinnis divisio orilur, in easderaque " finitur. Disc. Satis diclum esl *" de «vaAurixq etyraologia ; perge aii cetera.

2. Mag. Quaternarum itaque praedictarum form«^ rum binis in unum coeuntibus fial analylica, id est, rediiiva colleclio. Priraa namque et quarta unum sunt, quoniam de Deo solummodo intelligun- tur ; esl enim principiura omnium,quae a se condita sunt, et finis omniura, quae eum appetunt, ut *^ in eo aeternaliter immutabiliierque quiescant. Causa

trahit eo quoclcrealur, ab ea tamen » differt eo quod siquidera oranium propterea dicitur creare, quoniam

nil creat. Nam secunda et crealur et creat, leriia ab ea universitas eorum, quae post eam ao ea

vero creatur et non creat. Tertia quartae similis est creata sunt, in genera et species et iiumeros, dif- in eo quod non creat, dissimilis vero in eo (juod J) ferentias quoque, ceteraque, quae in nalura condita

crealur. Teriia enim creatur et non creat , quarta considerantur, mirabili quadani divinaque muliipli-

vero neque creatur neque creat «. Iiem quarta caiione procedit. Quonlam vero ad eandem causara

similis est primae, quia non«creaiur, ab ea vero omnia, quae ab ea proceduni, dum ad finem pervc-

distare videtur, quia non creat. Prima siquidem nient, reversura sunt, propterea finis oranium dici-

creat et non creatur, qiiarta vero neque creat neque lnr, et neque creare neque creari perhibetur. Naro

crealur. Et quia de oppositionibus et siraililudinibus postquara in eam reversura »» suot omnia, nil ulte-

VARIAE LECTIONES.

SicCD;A forrratum. ‘SicC^efora. AD. » D «on. * Sic CD; A informatur. «Sic D;Ad» ipjo, C de seipsa. « Sic CD; est ora. A. ’ Sic CD; vero om A. " Sic CD; A vero. » Sic CD; A creal neque creatur. ‘> Pro deque D neque. «> Sic CD; A et. ’ SicCD; A analyticam. ‘ D i//tim. ‘* Sic CD ; A pWmorrfia. •» Sic CD;Au( de. ‘A annlyo. ’ A ana. ‘« A lyo. »»SicCD; A «. *’ Sic C ; A pro di&silutione ; D dissolutionem. ** Sic CD ; vero om. A. ** Sic CD ; A in easdem. " Sic D ; «I om. AC. ** Sic AD ; C et. «» Sic CD ; A reversa.

527 JOANNIS SCOTl ^i^

rius ab ca per geiieraiioneiu loco et lempore genc- A creai, quas iterum in unam formam llieoriae videiur

rcdigere, dHm de simplici divinae naturae unilalc incipit iractare. Principium enim et finis divinae

ribiis el formis procedet, quoniam in ea omnia qniefaerunt, et imum individuum atque immuiabile ;‘Ui»cbunt. Nam qnae in processionibus nalurarum iiiuiiiplicitcr divisa atque partita esse videntur, in primordialibus causis iinita alque unum sunt. Ad quam unilalem reversura, in ea aeternaliler atque imniulabiliter manetmnt. Sed de hac quarta univer- silaiis consideralione, quae in solo Deo intelligiiur, quemadmoditm ei prima, suo loco latius dispuiabi- lur, quanlum lux meniium donaverit. Quod autem de prima et de quarla dicitur, hoc cst, nec illa nec isla crcatur, cum cl * illa et isla unum sint*, utraeque enim de Deo praedicaniur, iiulli recie

naturae propria nomina non snnl, sed habiludinis ejus ad ea, quae condila sunt. Ab ipsa enim iiici- piunt, alque ideo principium dicitur, et quoniam jn eam * terminantur, ut in «a » desinant, linis vocabuio meruit appellari ; aliae vero duae formae, secundam dico et teriiam, non solum in nostra con- lemplalione gignuntur, sed etiam in ipsa rerum creatarum nalura reperiunlur, in qua causae ab cffectibus separantur, et effecius causis adunanlur, quoniam in iino genere, in creatura dico, uniim sunt. Mac. De quatluor igilur finnt duae. Disc. Noii resisto. Mag. Quid,si crcaluramCreatori adjunxeris,

intelligentium obscurum esse arbitior; a nullo enim B itautnil aliudin ea inlelligas, nisi ipsum, qui solus

creatur, qnod causa superiori se vel sibi coaequali caret «. Est enim prima omnium causa Deus, quem niliil praecedit; nil ei coinlelligilur, quod sibi coes- senliale non sit.‘Videsne itaque, priniam et quarlam nalurae formam in unum * esse revocatas? Disc. Salis video, pureque inielligo. Non enim in Deo prima forma a qiiarta (iiscernilur. In ipso siquideni non duo quaedam, sedunum sun-l, in nostravero theoria dum aliam rationem de Deo concipimus secundum considerationem principii, aliam vero juxtst finis contemplationem, duae veluti quaedam formae ej^n videntur, ex una eademque simplicitate divinae naturae propter duplicem noslrae conlemplationis intentionem formaiae.

Mag. Reclevides. Quidigitur? Num et secundahi el lertiam in unum similiter debemus redigere ? Non enim te latet,utaestimo, quod, sicut prima et quarta in Creatore, ita secunda et terlia in creatura ratio- nabiliter cognoseuntur. Secunda enim, ut praedi- ctum est, el creatur et creat, et in primordialibus causis conditarum rerum inlelligiiur; tertia vero forraa creaiur et non creat, atque in effectibus pri- mordialium causarum reperitur. Secunda itaque et lertiauno eodemque genere, creatae videlicet natn- rae, conlinentur, atque in ea unum sunt. Formac siquidem in genere unum sunt. Num itaquc vides, quattuor formarum praedictarum duas quidem, pri- mam videlicet et quartam, in Creatorem, duas, secundam dico et tertiam, in crealuram recotlectas?

vere esl ; nil enim extra ipsum vere essenliale diciiur, quia omnia, quae ab eo sunt, nil aliud suiil, iii quantum sunt, nisi participatio ipsius, qni a seipso solus per seipsumsubsistit : num negabis, Crealorein et creaturam unom esse? Disc. Non facile negarim; huic enim coilectioni resislere videtur mihi ridiculo- suin esse.

Mag. Universitasitaque, quae Deo et creatura con- tinetur, prius in quaUuor veluti formas divisa, ilerum ad unum individuuin, principium quippe cau- eamque finemque, revocatur. Disc. De universali iini- “voipalis naturae divisione el adunatione interiin satis dictum video. Nam de subdivisionibus singulariim formarum suis locis considerabimus, secundae dico ettertiae; primam quippe et quartam subdivisiones rccipere non facile dixerim. Ideoque ad alia, quae jam dicenda sunt, Iranseundum arbitror. Mag. Quid libi videlur? Num alia tenenda est semitaad inves- tigationem propositarum quaestionum, quam nt nunc secundam nalurae formam quaeramus, quoniam dc prima in priori libro, quanium facultas suppetebat, consideravimus, in quo magis de decem rerum om- nium generibus, quod proprie de creatrice omnium causa dici non possunt % dispulatum est, quani de ipsa omnium causa?Nam quae de ea dicenda sunt, ad quartae formae considerationem rescrvan- da esse judicavimus, non quod et ibi de divlna natura proprie quid aut digne nos dicLuros esse pr&- miitamus, sed quod de reditu omnium in cain per

Disc. Plane video, admodurhque admiror rerum sub- ^ primordiales causas, quanium ipsa dederit, dicturi

lilitatetn. Nam duae praedictae formae non iii Deo, sed in nostra contemplatione discernuntur, ct non Dei, sed rationis nostrae formae sunt, propler dupli- cem principii atque finis consideratiouem ; neque in Deo in unam formam rediguntur, sed in noslra theoria, quae dum principium et linem considerat.

sumus. Sicut ^ in hac sccunda inquisitione” maxi- me inteiilionis nostrae propoiilum, Deo largiente, conslitutum est, quacdam dicere de processione crealurarum ab una ci ® prima omnium causa ** per primoidialesessentias", anteomnia ab ea,in ca, per eam conditas, in diversa rerum genera divcr-

duas quasdam formas contemplalionis in seipsa ’ humanus nnimus ad Deum perveniet, tum divinam

YARIAE LECTIONES.

• Sic C ; et om. AD. » Sie CD ; A sunt. ’ Sic CD ; A unam. * Sic C et corr. A ; D in eo. » Sic AD ; C’\n eam. • Sic CD , A posiini. ‘SicCD;Ased. « Sic CD; \ quaestione. ‘D ac. " SicCD ;ca«s« om. A. " iSic CD; A primordiales causarum esscnlias.

» C ad marg. adscr. Glosa. Hoc diclum esl. propler diviuae boriHahs ires cocssenliales substan- tiai.

T

^^ 5b^33

DE mVISlOrsE NATURAE. — LIBER SECUNDUS.

55i>

sasque fornias numcrosque in infiniuim. El ne nii- A ‘’<"»» per successionem per eos, qui anle se erant, in se

rciis, si (lurtctlam in Iioc libro ’ tle rctliln crealu- rarnm ail principium sui finemqne tlicia vitieris. Processio Mamque crealurarum carumtlemque retli- lus ita * simul ralioni occurrnnt eas inquirenli, ut a se invicem inseparabiles esse videaniur, cl nemo dc una absoluie sine alierius inseriionc, lioc esi, de processione sine redilu et colieclione, ei conversim, (lignumquid ralumque potesl explanare. Disc.Dispu- iHiionisseries nil aliuil exigil, quam nl posl primae quaeslionis considerationem ad secundam Iransea- nms. Mag. Uuiversalis ilaque nalurae, uljahi diclum esl, ea forma secunda enilel, quae crealur et creat, el non nisi in primordialibus causis rerum, nt aeslimo, inielligenda est. Ipsae antem ’ primordiales rerum causae a Graecis rr/jeaTOTUTra, lioc esi pri- mordialia exempla, vel npoopi<ru.Kr(K, hoc est , prac- dt^slinaliones vel definitiones vocantur ; ilem ab cisdeui Oeta esXnuara , lioc cst, divinae volunlates dicuntur ; iSiat qnoque, id est, species vel formae, in quibus omuium rerum * faciendarum , prius- quam essent , incommutabiles ’ raliones condilae simt, soleut vocari. De quibus latius in processu * operis dicemus, lestimoniisque sanctorum Pairum roborabimus. Et nec immerilo sic appelianlur, quo- jiiam Paler, hoc est principium omnium, in Verbo sno, unigenilo videlicet Filio, omnium rerum raiio- nes, quas faciendas esse voluit, prius quam in genera et specics numerosque aique diflereniias, ceieraque, quae in condita crealura aul considerari

ipsos distributam accipiunt, dicunt omnium, quae facta sunt, quinque divisionibus segregari subslan- tiam. Viilesnc, quanta autorilale divisionis uac originem commendal? Ab ipso enim verbo, hoc esi, Dei Filio, qiii est fons lolius perfeetae doctrinae — meriio, quia ipse est sapientia, quam onmes sapien- tes par ticipant per pedisequos suos, lioc est, disci- pulos, qui eum et " in cariie viveniem viderunt, et docentem audierunl — inchoassc commemorat, et per apostolorum successores in doclrina ei sapientia immediate, hoc est, nulla alia autoritate inicrposita, usque ad sua lempora iradilam fuisse. Quarum pri- vwm, inquit, esse aiunt eam, quae a non creala na- lura creaiam’^* universaliter naluram, etper yenera- B tionem csse accipieniem dividit " ; dicunt namque, Denm per bonilatem fecisse exislenlium simul omnium clarani dispositionem. El pauio posl : Secundam vero, per quam ipsa simul otnnis nalura, a Deo ptr crea- tionem esse accipiens, dividitur tn inleliigibilia et sensibiiia; tertiam deinceps, per ijuani ipsa sensibilis nalura dividilur in cAelum ac terram; quariam itidcm, per quam terra dividilur in Paradisum et orbem terrarum; et quinlam , per quam ipse in omnibus veliiti quaedam cunctorum conlinuatissima of^cina, omnibttsque per omnem differentiam exlrcmilatibus per seipsum natUraliler medietatem faciens bene ac ‘* pulcfire secundum generationem. His, quae sunl, superaddiius homo in masculum feminamque dividitur, omnem habens profecto naluraliler extremorum om-

possunt et considerantur, aut consiAetAri mn ^ nium medietalibus per ipsam ad extrema omnia copu

possunt prae sui altitudine, et non consideranlur ei tamen sunl, praeformavit.

5. Sed prinsquam ad priraordialium causarum theoriam perveniamus, visum est mihi, senieniiam venerabilis Maximi de divisione omnium, quae facta sunt, liuic dispulationi nostrae, si tibi placet ‘, inserere. Si enim multiplex rerum omnium divisio, iterumque adunatio, mullipliciler demonslratafuerit, ad cognilionem principuiium causarum, quae princi- paliter a Deo condilae sunt, patefacta via facilius apparebil ; praeserlim cum ipsius divisio a nostra praedicla ’ divisiune in nuilo discrepare videatur, cxcepto quod ille sensibilem ereaturam, quam leriiam formam naturae posuimus, quoniam in ea maxime causarum efleclus apparent, in tres spe- cies subdividit, quarlamque nostran» a prima non discernit, sicut sequeniia demonstrabunt. Quam» subdivisionem sensibilis creaturae ad raaierieni.no- strae quaestionis lertiae, prout Deus dederit, reser- vabimus. Tricesimo ei septimo capitulo de Ambi

D

lalivam propriarum partium proprietalem adunationis virtulem. Partem siquidetn sut, ut idem raagister alihi ait, cum sensibilibus possidet, in quantum cor- pus est ; partem cum intelligibililus, in quantum ani- ma : ideoque universam creaturam in se conlinel. Et paulo.post : Hujus rei gratia novissimus introducitur in his, quae sunt, liomo, veluti conjunctio quaedam naturalis universatiter per proprias partes medielatem faciens extremitalibus, et in unum ducens in seipso, muito secundum naturam a seinvicem distantia spatio. Extremitates hic vocat invisibilem sensibilemque creaturam, quae a se invicem veluti longissimospatio naturali differenlia discrepant. Sunt enim nalura- rura conditarum duo extremi termini sibimet oppo- sili, sed huinana natura medielatem eispraestat; in ea enim sibi invicem copulanlur, el de imiliis unum iiunt.

4. iVw//a enim creaturaest, a summo usque deor- strni, quae in homine non reperiatur. Ideoque offtcinu omnium jure nominatur; in ea siquidem omnia

guis : Sancli, inquit, qui multa divinorum mystC’ confluunt, quae aDeo condila suut, unamque harmo- riorum ex his, qui pedisequi e4 ministri fuerunt Verbi, niam ex diversis naturis, veluti quibusdam distanti- et inde " immediate eorum, quae sunl, eruditi sciet- bus sonis, componunt. Vt ad Deum, ulpole causalem

VARIAE LECTIONES.

• Sic CD; A loco. * ita om. A. » Sic C; aittem om. AD. * Sic CD ; A rerum ommum. * Sic CD ; A immulubiles. " Sic CD; A pot/rmw. ‘> SicCl); si libiplacel on^.k. ‘SicCD; pwdJc/rt tmi. A. ’ Sic CU; A quoniam. ‘» SicCD ; A unde. " Sic CD ; el om. A. ‘* Sic CD; A in crcalam. " Sic CD; A di- viditur. »* Sic CD ; A el.

531 JOANNIS SCOTl 554

otunia untlate congreganteti^es propria priu$ diviiione A principiuDi , lotiiisque adunationis finis , praedicli

inclioans, ac deindeper media connexione ordineque })rogrediens, in Deum acciperet finem ipsius ex omni- bus factae per uniiatem ascensionis excelsae, in quo non est divisio. Hucusque praedicli venerabilis ma- gistri non continuaiim *, sed quibusdam inieriiiissis, verba introduximus , incipientis quidem eorum, quae facia sunt, substantiae divisionem a suninia omnium causa, et in homine, qui ad imagineiu et siiiiiiiludinem Dei faclus est, universalis subslanliae differentias lerminanlis. Homo siquidem, lU diximus, ilerumque saepissime repetemus ‘, in lanla naiurae conditae dignitate creatus est, ui nuUa crealura, sive visibilis sive invisibilis * sit, quae in eo repe- riri noii possil '

pairis Maximi verba considcrantes videamus.

6. Non enim, ut praediximus, recta ratio de divi- sione permiltit absoliite traclare, et analyticam in- termiltere, sed de " ambobns connexim veriiatcm jubel consulcre. Ait ergo ex propria div.i&lonaJu.- clioans, ac si aperte diceret: quoniam substantiarum divisio, quae a Deo sumpsit exordium, el gradaiim descendens, in divisione hominis in masculum ct feminam finem consliiuit; iierum earundem suhstan- tiarum adunatio ab homine debuit inchoare, ei per eosdem gradus usque ad ipsum Deum ascenderc ; in qno, ut ipse ait, non est divisio, quoniam in oo omnia unum sunt. Incipiei crgo ab homine naiura- rum adunaiio, per Salvaloris gratiam, in quo, tit

7. Esienim ex duabus conditae nalurae universa- B ait Apostolus “, non est masculus neque feminn,

libus partibus mirabili quadnm aduiialione compo- situs, ex sensibili nainque et intelligibiii, hoc est, ex totius crcalurae extremilaiibus conjunctus. Nil quidem inferius est in nalura rerum, quam corpus, cl nil superius, quam intellectus, leste sancio Au- guslino in libro de Vera religione, sicdicente •: Inter mentem noslram,quaip$um intelligimus Pairem, et verilatem, per quam ipsum inlelligimus, nuUa in- lerposita creatura est. Quibus verbis sanctissimi Pa- liis datur intelligi, humanam naturam etiam post praevaricationem dignitatem suam non penitus per- didissc, sed adhuc obtinere. Non enim dixit magis- tcr, nulla interposita crealura erat , sed nulla inter- posita est. Non ergo etiam in languoribus nostris

quando humana natura in pristinum resiaurabiiur •’ statum. Nam si primushomo non poccaret, natnrac suae parlilionem in duplicem sexum non paiereliir, sed in primordialibus suis rationibus, in quibus od imaginem Dei conditus est, immutabiliter perma- nerei ». Quod his verbis praediclus Magister apc- ril; dicit enim : Hujus rei gratia novissimus in- troduciturinhis,quaesunt,homo,veluliconjunclioquac- dam naluratis universaliler perpropriaspartes medicla- tem faciens exlreniitatibus, etinunumducens in seipso, tnulto secundum naturam a se invicem dislanlia spatio i ut ad Deurn, utpote causalem omnia unitatem congregante, ex propria prius divisione inchoans, ac deinde per media connexione ordineque progrediens in

Deum penilus. deserimus ‘, nec ab ipso deserti su- ^ Deum acciperet finem ipsius ex omnibus factae per mus, dum inter mentem nosiram et illum nulla in- unitatem ascensionis excelsae , in quo non est divisio ‘. terposita nalura est. Lepra siquidem animae vel Ipsam nullo modo pendentem videlicet ‘ adversus coi-poris non aufert aciem mentis, qua illum intelligi- primordialem ralionem ipsius circa generationem ho-

iiius, et in qua niaxime imago Creatoris condita est. Yidesne igitur, quomodo omnium subslantiarura divisio in humana natura terminaiur? Disc. Piane video, multumque nostrae naturae inter omnia, quac facta sunt, dignilatem admiror, dum in ea veluti quandam oinnium creatarum substantiarum • mi- rabilera composilionem, praedictis rationibus sua- sus, perspicio. Mag. Itaque quoniara clare vides divisionem naturalem omnium, a Creatore et creaiu- ra inchoantem, et in homine, qui in suramitale divinae operationis veluti in senaria quadam per-

minis divini proposili secundum masculum feminamque proprietatem. In ipsa circa divinam virtutem impassi- bilissima copula ubique naturae extenlurus, ita ut ostenderet *”, fulurum hominem secundum divinum propositum solummodo secundum masculum et femi- nam ^^ appellationem" non dividendum ; per quam ra- tionem primilus etiam factus est ; in ipsis nune existenlibus circa eum sectionibus non divisus propter ipsam perfectam adunationem ad propriam rationem, per quam subsislit. In his verbis aperlissirae insinuat divini consilii proposilum erga hominis conditionem.

fectione conditus est% desinenlem ; jam nunc ^ si eum peccaturum nonpraenoscerei. Homonamque substantiarum omniura adunatam colleclionera ab solummodo esset in simpliciiate suae naturae crea- homine inchoantem, el per hominera ascendentem lus, eoque niodo , quo sancti Angeli raultiplicali usque ad ipsum Deum, qui est totius divisionis sunt, intellectualibus numeris muUiplicatus “. Sed

VARIAE LECTIONES. » Sic CD ; A congreganlem. * Sic CD ; A continuitatem. » Sic AC ; D repetarnus. Sic AD ; C sive visibilis sive iruelligibilis.

’ Sic CD ; A deseruimus. 9 Sic CD ; A est conditus

’ Sic CD ; A posset. • Sic A ; CD dicens. • Sic C ; A creaturarum substantialium ; I) creaturarum substantiarum.

«• Sic CD ; de om. A. ‘• Sic CD ; A ut ait amplius. " Sic CD; A reslanratur. ‘» Velutt conjutidto— divisio om. ABGD ; addidi ex Joannis Scoti versione Ambiguorum S. Maximi. *’^ Pro pendentem vtdehcet C petidel quippe, D pendil quippe. ‘” Sic CD; A corr. ostenderelur. ‘• Sic D ; et versio C feminam masctt- lumque. " Sic D; C appellatione. " Sic CD; A multiplicaretur.

a Ea, quae jam de divisione sexuutn cet., Maximo monuimus. Cf. deJoanne Scoto commenlalio supra (iuce, dispuianiur, a veriiale recedere, jam supra col. lypis excus. § 50 col. 75. 509 sqq., ubi J. Scolus eandem doclriitam exposuit,

DE DIVISIONE NATUUAE

realu suae praevaricaiionis obrulus, nalurac suae A (livisionem in masculum et fcininam est passus. Et ’ quoniam iliedivinum modum mnliiplicalionis suae observare noluit, in pecorinam corniptibilemque ex masciilo et femina numerosiiatem jnsto judicio re- dacius est. Quae divisio in Christo Jesu ’ adunalio- nis sumpsit exordium, qui in se ipso bumanae na- lurae restauraiionis exemplum veraciter ostendit, etfuturae resurrectionis similitudinem praestitit.

7. In ipsis, inquit, quae nunc circa eum, sectioni’ bus non divisus. Sectioiies dicit circa hominem post peccatiim non solum divisionem in masculum et feniinam verum etiam in multiplices varietales qua- litatum et quanlitatum difierentiarumque unius formae. Siquidem diversitas hominum a seipsis, qiia uiiiuscujusque species ab aliis discernitiir, et sla- U lurae niodus variatur, non ex natura provenit •, sed ex vitio, et diversilale loconim el temporum terrarum, aquarum, aerum, escarum, ceterarumque similium, in quibus nascuntur et nutriuntur. De di- versitate morura cogitationumque superfluum est dicere, cum omnibus manifeslum sit, ex divisione Naturac posl peccatum inilium sumpsisse. Propter ipsam, inquit, perfectam adunationem ad propriam rationem, per quamsubsistil. Ac sidiceret: ideohomo naturae suae divisionem non patereiur, si non peccarct, quia perfeclis ’ ralionibus suis, in «juibus secundum imaginem Dei ‘condiius est, primordiali- bus videlicet caiisis S in quibus subsistit, insepa- rabiliter adhaererei, si sponte sua ab eis se ipsum non welleret. Non enim in his, in quibus nunc vi- C delur esse homo,subsistit, sed in occultis naturae causis, secundum qnas primilus condilus est, et ad quas reversurus est, conlinetur, in quantum est.

8. Et quoniam post adunalionem hominis, hoc est, duplicis sexus in pristinam naturae unitatem, in qua neque masculusnequefemina, sedsimpliciler lioino erat, confestim orbis terrarum adunalio ad Paradisum sequelur * : deinde, inquit, Paradisum orbemque terrarum per propriam sanctam conversa- tionem adjungens, iinam faccret terram non divisam in eo secundum partium ejus differentiam, sed magis congregatam, ut nultn partium ejus ullam patialur subdiictionem. Quae senleniia vaKle obsciira videtur. Nen enim facile paiet, quid suadere velit, utrum orbis terrarum, dum omnes substantiae adunabun- ^ tur, paradiso copulabitur, ut aulla diversltaspartium

, — LIBER SECDNDUS S34

ineis fiat, sed toius paradisuseriio — naiu Ui rationo adunalionis hoc semper obsexvari necessarlum est, utquod inferius esse videtur, In id, quod superius, hoc est, melius moveaiur, non auiem qued melius cst, in deterius transire, hoc est, redire in renova- tione naturarum, alioquin adunaiio non erit sed di- visio , vera sinit ralio , sicut • humanae naturae adunatio duplicis sexus dtvisionem in simplicitalem hominis revocat, quia homo meliorest quam sexus; masculus siquidem ei femina non snnt nomina na- tiirae, scd partitionis ejus per praevaricaiionem ; homo veio specialis ipsius naturae appellalio est — an sic orbis lerrarum et paradisus in unam illam terram, quae aliera species est sensibilis crealurae, in caelum et terram divisae, applicabuntur, ut ipsa lerra non solum varietate partium careai, sed etiam in simplicitatem quandam naturae revocabitur, ut plus spiritualis qnam corporalis esse credatur, qualis fulura esset, si homo non peccaret? Et intelligamus quod dixit : non segregatam in eo, id est, homine. Nam in homiiie omnia adunanlur secundum parlium suarum, t^rrae videlicei *, differentiam; ut *, quem- adniodum nuUa pariium diversitas in homine erit, quoniam nulla composilio in eo permanebit, ita etium terrena natura sibi copulabilur, ut unum in eo el cum eo esse videalur. Ailenim : sed magis eon- gregatam , quatenus nuUam ulla • partium ejus. subduciionem, boc esl, separationem patiatur. Ubi’ quippe vera est simpliciias, ibi nullius subduclionis, id esl ‘" segregationis, reperitur varielas. Cui sen- sui sequentia favere apertissime " videntur ; sequi- tur enim : indecaelum et terram adjungens per ipsam angetis vitae omnino secundum " virtutem **, quan’ tum hominibus possibile est, similitudinem, unam facerel *’’ inseparabitem ubique " a seipsa sensibilem creaturam, non separatam in eo, viilelicet homine ; localiter omnino in spatiis, levi facto spiritu el nulla gravilate corporati detenlo, neque ad caetos ascensione prohibito *•, per ipsam ad haec perfeclam animi MpK<Ti«.v ^, hoc est , exorbilatem vel caecitatem , sincere ad Deum pervenienlis sapienler ad eum inten- tione. Ubidalurintelligi, quod homo, quando rcvo- cabitur in pristinam naturae suae gValiam, quam praevaricando deseruil, omnem sensibilem inferio- rem se " creaturam in unitatem sibi recolliget, mirabili quadam divinae virlutis potenlia, in resii- tulione *^ hominis. Dum enim sincere, ut ipse ait,

VARIAE LECTIONES.

• Sic CD ; Jesu om. A. * Sic AD ; C pervenit. * Sic CD ; A perfecte. * A eausis videticet ; eausis om.. D. “Sic CD; k sequitur. « Sic CD; A sic enim. ‘^ A videlicel terrae. « Sic ACCu » uUa om. A. " Pro Jd est A videlicet. " Sic CD; A aplissime. ‘* Sic CD ; pro secundum A et. ‘* A virlutum, »* Sic CD; A facere et. " Sic CD ; A corr. et quae. ‘• Sic CD ; A prohibila. " Sic CD; A et se inferiorem. ‘” Sic AC ; D resurrectione.

» C ad marg. adscr. Glosa. Hic ambiguum ponil, adunabunlur,earatione,quasibimetsimitiacoaptantur.

utrum mulabhur orbis lerrarum omnino in paradi- sum, sicul sexus in hominem, ea ralione, qua infe- riora melioribus absorbenlur, an orbis terrarum et paradisus ineandamvelulispiriluatis terrae qualitalem

b C ad marg. adscr. aorosia interprelatur caecitas, sed non itla quaeque privatio visionis dicitur, sed illa caiigo, quae rebus visibitibus circufnvolviltir ul in- lueniibus se apparere non possint.

535 JOAMNIS SCOTl • • 53G

«ooccctKv, lioc est, otnnium crealurarum, quas omni- A biiror. Et /ims, inquit, in ommhus his creatam naiu-

no superascendet, ignoranliam palietur, ad ipsum Deum perveniens, ipsumque iii omnibus conlem- plans. Tolus namque homo, ut ait ipse, Icvis spiri- tiis fiiturus est, ei nuila gravitaie corporali in terra deiinebilur, neque ad caelos ascensione prohibe- bitur. Deinde , inquit , intelligibilia et setisibiUa cum his copulans, hoc est, cum praedictis natura- ruiu adunationibus, per ipsam ad angelos scien- liae aequalitatem unificabit creaturam , simul omnem creaturam non separatam in eo se- cundum scientium et ignoranliam, aequali sibi ad an- getos indifferenter futura, rationum in his, quae siint, gnoslica scienlia , per quam ipsa verae sophiae infinita donorum effusio superveniens, quantum fas est, pure

de cetero ipsam circa Deum et immediate dignis prae- B causas liomo ad imaginem Dei factus est, ut

stat ineognitam et ininterpretabilem ’ notitiam. Hujus

sententiae altitudo incomprehensibilis mihi videtw,

et inaxime ubi ail, secundum scientiam et ignoran-

tiam aequalisibi ad angelos gnoslica scientia. Et me

rito. In p.rioribus enim nil aiiud vidcbatur suasisse,

liisi omnium rerum sensibilium el inlelligibilium in

uniiatem quandam adunationem, ita ut nil separa-

bile, nil corporeum, nil varium in eisreraaneat, sed

ut mirabili quadam regressione inferiora semper iii

superiora transeant. Nunc vero dicere videtur, aduna-

tionem naturalium subslaniiarum ’ in iniellectu so-

lummodo, non autem in ipsis rebus * esse, lioc est,

non eas res, quae per generationera in diversa ge-

nera, diversasque formas, infiniiosqne numeros juxta

ram non creatae per dilectionem unilicans. 0 mira- culum erga nos divinae clementiae ; unum id ipsum- que «slendet ^ secundum- habitum graliae tolus homo toto universaliter ambilus Deo, et factus. Omne siqui’ dem Deus *, praeter simililudinem sectnidum essen- liani,eitotum ipsum accipiens ; ab tpso^.videlicet Deo, Deum veluti ascensionis praemium ipsiim singularis- timum possessurus Deum, utpole finem eorum, quae mQvenltir, motionis , el statum firmum immutabilem- que eorum, quae ferunlur in ipsum , et omnis finis, et statuti, et legis, rationisque intelleclusquc, et nalurae finem ac lerminum inftnilum etinterminalum existenlem.

9. Ad hoc igilur, quantum ex praedicti magislri serinonibus datur inlelligi, inter primordiales renim

in om- nis creatura et inlelligibilis et seiisibilis, ex quibus veluli diversis ‘* exiremilatibus compositus unum inseparabile fieret, et ut esset medieias atque " adunaiio omnium creaturarum. Non enim ulla crea- tura est, quae in bomine inlelligi non possil ; unde eliam in sacris Scripturis omnis creatura nominari solet. In Evangelio siquidem scriptum esl .- Prae- dicate Evangelium omni creaturae; item in Aposlolo : Omnis creatura congemiscit el dolet ‘* usque adhuc. Ei si non peccaret, non esset in eo divisio sexuuin, sed solummodo homo esset ; non separaretur in eo orbis terrarum a Paradiso, sed omnis terrena na- lura in eo esset paradisus, hoc est , spirilualis lerra aique ‘* conversalio; caelum et terra in eo non se-

Crealoris providentiam , iiiieliigibitem sensibilemve ^ giegarentur, lotus enim caelestis esset, el nil terre

acccperunt varielatem. Non enim aliier adunationem creatarum substaniiarum in angelis esse inlelligi- mus, nisi sola gnostica scientia, non autem ipsarum rerum colleclione in unum. Naturarum qiiippe omnium conditarum raiiones in semetipsis sub uno quodam intelligeniiae tenore cognoscunt, quemadmodum in quadam hiimana sapienlissima * anima diversarum artium una eademque et * inseparabilis cognitio est, iia ut ignorantia’, sive in angelis — nara et eonmi quosdam nondum omni purgalos ignorantia legimus — sive in hominibus, nullam segregationem rerura faciat, scientia vero gnostica adunationis causa fiat. Intellectus enira rerura veraciter ipsae res sunt, di- cente sanclo Dionysio : Cognitio eorum, quae sunt, ea t\ nem, in quo ipsa natura, quae in veleri homine dis-

g’’

Duin , nil grave , nil corporeum in eo appareret ; es-

seienira et muUipIicarelur in numerum, a condilore

sui praefiuitum, sicut angeli et sunt, et multiplicaii

suni; sensibilis nalura ab inteHrgibili in eo non dis-

creparet, tolus enim esset intellectus, Crealori suo

semper et immutabiliter adhaerens, et nullo modo a

primordialibns suis causis, in quibus conditus esl,

recederel; omnis creatura, quae in eo condita est,

nullam divisionem in eo paterelur. Sed quoniam

primus honio in lali felicilate permanere neglexerat,

etabca superbiendo cecidit, et in infiuitas parii-

liones varietatesque naturae humanae unitas dis-

persa est, divina clementia assumpsit*^novum homi-

quae sunt, esl ; sed ipsas primordiales suas causas ralionesque in adunationem quandam actione inlel^ ligentiae, non autem re ipsa colligi. Yerum prius- quam ad hujus quaestionis theoriam perveniamus, si de ea quid dicendum , praedictae adunaiionis re- rum secuoduffl Maximum residua dicenda esse ar-

pertita est , ad prislinara uniiatem revocaretur: in mundo de mundo, hoc est, homo ex hominibus pro- pter homines nasci constituit. Hinc idem Maxi- mus : Quoniam itaque, inquit, naluraliter, ut creatus est, circa immutabile proprium principium, dico autem Deum, homo non est motus; circa vero ea, quae sub

YARIAE LECTIONES.

» D interpretabilemque ; D et interpretabilem. * Sic CD ; A «( secundura. * Sic CD; A naturarum sub- stanlialium. * Sic CD ; A rebus ipsis. ’ SicCD; A sapienlissima humana. ’ et om. D. ’ Sic CD; A ostendeiur. « Sic CD, pro Deus A dicitur. . • Sic CD ; A corr. a seipso. " Sic CD ; A divtsts. ‘» Sic CD;A et. ‘SicAC;D ingemiscit et parturit. ’ Sic CO;terra atque om. A. **Sic A; «jsHm/w/r

om. CD.

• A. aa marg. adscr. Uic approbare adunalionem omnitm non solutn intelligentia, $ea ei reipsn futuram

incipit.

557 DE DIYISIONE NATliUAE. — LIBER SECUNDUS. . , 538

ipso suni. (juorum ipse divlniius principari ordinatus \ nec masculus nec feiniiia est, qiiamvis in ipso sexu

est, coniru naturam votens insipienter est molus; ea in adunalionem separatarum dala sibi naturali poientia, per generationem in ipsam adunandorum magis abU’ sus est separationem, Novanlur nalurae, et Deus homo fit, ut hominem perdilum satvet; et in toto universa- liter naturae per seipsum, quae conira naturam sun!, fissuras adjungens, el universaliter eorum, quae par- tita sunt, praemonslralas rationes, quibus ipsa segrc- galorum ficri consuevit adunatio , ostendens magnum consilium imptere Dei, et Patris in seipsum recapitu- lans omnia, id est, recotliyens, quae incaelo sunt, et quaein terra; in quo etiam creata sunt. Ipsa itaque ’ UHiversaliter omnium ad seipsum adunatione, ex no- stra inchoans divisione * , fit perfectus homo, ex no-

virili, in«(iuo naliis esl ex virgine, el iii qno passiis esl, apparuil discipuiis suis post rcsurrcclioncm, ad confirmandam resurreciionis suae fidem. ISon enim aliier eum cognoscerent, si iiolam cis for- mam non viderenl; nondiim siqnidem ^ Spinlum san- ctum pleniter ’ acceperuni ^, qui eos docnit om- niarDeinde post resurreclionem noslrumorbem (cr- rarum paradiso in seipso Copulavil “. Nam ex mor- tuis ifi paradisum rediens, in Iioc orbe ciim discipu- lis suis conversalus est, osiendens eis.manilcsle, nou aliud esse paradisum praetcr resurreclionis gloriam, quae primum in eoappa^l-uit, et quam omnibus fideli- hus suis dalurus est, docensque , nostruni orbeni terrarum differenliam a " paradiso juxla rationem

bis, propter nos, secundum nos omnia nosira perfecta jj naturae non babere a; non enim natura separanlur,

habens ; noti ex nuptiali consequentia ; per- hoc osten- dens, ut arbitror, quomodo eral et alius modus pro- pagationis hominum in mullitudinem Deo praecogni- tus, si mandatum primus homo custodiret, inque pe- cudalitatem seipsum eo modo, qui est per abusionem, propriis potenliis non dejiceret, in ipsam secundum * masculum el feminani differentiam et divisionem * naturae retrusus. Cujus ut fieret , sicni dixi, homo non omnino indigebat , sine qutbus autem esse for- tassis eslpossibile, haec in perpeluum non necessema- nere; in Christo enim Jesu, inquit divinus Apostolus, neque masculus est neque femina,

10. Yidesne, quanium divisionis bumanae nalu- rae causam ad peccatum primi bominis referendam

sedqua1itatibuset’*quantitalibus, ceterisquevarieta- tibus, quae propter peccaium geiierale generalis liu- manae naturae ad poenam ejus, immo eliam ^ ad correctionem et exercitaiionem buic terrae Iiabita- bili superaddit»’ sunt : et quoniam una terra , dum ad seipsam consiitiiitur, inseparabiiis est, ipsam naturae rationem, in qua est, liberam divisione ‘’• secundum differentiam salvans ; non enim mole " vel spatiis discerniiur paradisus ab islo habitabili orbe terrarum, sed diversitate conversationis, rtifte- rentiaque beatiludinis. Nam et prirous homo, si non peccaret, felicitcr in orbe terrarum vivere possei, quoniam una eademque ralio est in principalibtis causis orbis terrarum et paradisi ‘. Quod aperiissi-

esse inculcat ? Si«e quibus enim, inquit, esse for- C me " in seipso Dominus ‘« noster post resurrectio

lussis est possibile *, haec in perpeluum non ne- cesse manere. Ac si aperle diceret, quoniain, si ho- mo non peccaret, absque divisione suae naturae pcrmancre poierat. Non enim hoc ei ex natura accessit, sed ex delicto contigil. Quac igitur ne- cessiias cogil, ut post adiinationeni naturae in pri- sliiiam sui dignitatem illa divisio permaneat ? Ut cnim anie peccatum potuit ea carere, iia poterit post ejus redinlegrationem aeternaliter permanere. Sed ne per singula ipsius persequar * sermones, in quibus apertissime edocet adunationem lotius creatu- rae, quae in primo homine fieret, si non peccaret, in Cbrisio resurgente ante omnes per omnia factam, pauca de pluribus praesentis disputationis gralia in-

nem manifestavit ; simul enirn et in paradiso erat, et in hac terra et cum discipulis suis ‘* moratus est.

H. Non enim credendum est, aliunde venisse lo- calitor, ut suis discipulis appareret, et aliorsum re- cessisse, quando " non apparebat, qui post resur- rectionem naturam locorum ac ** temporum non solum divinilaie, verum etiam humanilaie fuerat supergressus. Spiriiualiasiqiiidem corpora loco tem- poreve ** coartari non facile crediderim, quemad- modum neque qualitaiibus , quantitatihusve , scu aliciijus formae descriptionibus variaii ; simplicissi- mae enim natnrae sunt, Qiiod maxime argumenlo puri ignis colligitur, qni, dum pev omnia sensibilis

Ifoducam. Primo igilur Dominum Jesum divisionem D mundi corpora diffundilur, lantae subtililatis est, ut naturae, id est, masculum et feminam in seipso nuHo loco detineatur, et tamen in omnibus operalio- adunasse edocet ; non enim in sexu corporeo, sed in nem suam manifesiare dignosciiur. Sed uno eodem- homine lantum surrexit ex mortuis, in ipso enim que tempore, uno eodemque loco ad tempus eis *’

VARIAE LECTIONES.

» Sic CD; A namque. * Sic CD; A diversione. • A ipsam et secuiidum. * Sic CD; A divi- sione. ’ Sic CD ; A fortassis est posaibile esse. * Sic CD ; A persequamur. ’ Sic C ; A noiidiim enim ; D nondum en/m siquidem. " S\c CD ; X plenum. » Sic ACD. »” Sic CD ; A colligant. “SicAD;o oin. C. " Sic AD; el om. A. ‘» Sic AD ; eliam om. A. “> Sic C; AD divisionem. ‘« Sic CD; A vel nioie vel. «* Sic CD; A paradiso. " Sic CD ; A apiissime. ‘” Sic CD ; A Dens. ‘« suis oni. AD. " Sic C; \qHum,D quoniam. *‘SicCD;Ae<. " Sic CD ; A /empoiw/i/e. " SicC ; m om. AD.

n Cad marg. adscr. : Jlic dntur intelligi, alind esse el condtgnam sibi sensibilem, si non pcccaret, crcati:- varadisHm vraeier humanam nalurum untc veccutum ram.

559 JOANNIS

apparebat m ea forrna, in qua passus fuerat, ut ii- A dem illorum nulriret, donec verae cognitionis vir- tulem *, (|ua postroodum perfusi * sunt, illumina- reniur. El peracto momentaneae apparitionis spatio, niox in * iniellertualem invisibilemque spiritualis rorporis Mpaviav , id est iiivisibiliiaiem, quae om- nc tempus, ui praedixinius, omnemque locum su- perat, redibat : vel qiioii creilibilius esse videlur, nuilo modo ex resurrcciionis gloria loco, vel tem- pore, vel quantilate, qualiiatcverccedens, bis siqui- dem oronibus spiritualia corpora carere, nemo qui diri)itat\ in ea forma, qua mundoapparuitin mundo vivcns, pro mundi salute post resurreclionem disci- pulis snis seipsum roanifeslabat. Non enim liumana raiiocinaiio praevalet, ubi divina potentia solum- nioclo poUet. Nam quod ipse ait : Ecce ego vobis- B cum sum omnibus diebus usque ad consummationem sccuU, satis ac plane indicat, ipsum non soluni secun- dum verbum, quo orania implet, et supcr.oninia est, verum eiiam secundum carnem, quaro in unitatero suac substaniiae vel personae accepit, et ex moriuis suscitavit, et in Deuro transmutavil, semper el ubique esse, non tamen localiler seu teroporaliter, nec uUo roodo circumscripturo. Mirabili siquidero el ineifabili modo et super omnes caelestes essenlias, et curo Palre esi secundura humanitatera, quae VerboPatris adunata est, et Deus est, et ubique regit roundura, ei diligentibus se, sive invisibiliter, sive visibiliter apparet, caelura non deserit et mundura regit, ad dextraro Palris sedet, in suramis omnia gubernans, imnianae uaturae salutem iii irois minislrans. Noli C crgo in loco fuigere Ghrisii humanilalem, qiiae post rcsurrectionera translala est in divinitatem. Divini- las Chrisli in loco non esl; igitur neque ejus huma- nitasT)Eodero modo sane inlellige " de tempore, de qualilale, de quanlitale ^ dc forma circumscripla. His enira oranibus lota Christi humanilas, hoc est, corpus et anima et intellectus carere piissime credi- ur purissiincque intelligilur post resurreclionis palniam; et ad eamdem gloriaro electos suos post catliohcam resurrectionem tluclurus, qui ’ unum in eo ct cumeo fiUuri sunt. Chrislus igitur et in par”- diso erat sin.ui et in roundo, osiendens et mundi et puradisi unam raiioneni naiuralem esse, in seipso mundum et paradisum adunans. Non eniro in mundo moles coiporeas, spatiisquedistentas, multiplicesque ‘^ diversaruni pariiuin ejus varietr.les vera ratio con- sideratet honorilical, sed nalurales et priraordiales illius causas, in seipsisuniias atque pulcherrimas, in quas dum fluis suus venerit, reversurus erit, et in els aelernaliier mansurus. Non autein alium finero nuindi hujus sensibiUs • credimus esse fulurum, nisi

SCOTI 540

in Deum et in priroordiales causas suas *, in quibus naturaliter subsistit, redilum.

12. Eienira, ut ratio edocct *", raundus iste iii va- rias sensibilesque species, diversasque pariiuin sua- rura raulliplicitates non erumperet, si Deus casum et inleritum prirai hominis, uniiatem suae naiurae deserentis, non praeviderel, ut saliem post ruinani suam de spiritualibus ad corporalia, dc aeternis ad temporalia, de incorruplibilibus ad caduca, dc suni- mis ad iroa, a spirituaU horaine in aniroalcin, asini- plici natura ad sexaum divisionem, cx angelica dignitaie et muUipIicatione ad peoorinam conlumc- liosamque corruplibilemque secundum corpus genc- rationem, suura miserabilem interitnm tali poena admonitus cognosceret, el ad suae dignitalis pristi- nuro staturn poenitendo, superbiamque suam depo- nendo, divinasque leges, quas iransgressus fuerat, implendo redire posiularet. Non enim credendum est, divinissimam conditoris clementiam peccantemhomi- nero in hunc mundum retrusisse quasi quadaro indi- gnalione commotam ’, autquodam vindicandi motu cupidam ** ; his eniin accidentibus divinain bonita- tem carere vera ratio indicat : sed modo quodaro ineffabilis doctrinae incomprehensibilisque roiseri- cordiae, ut horoo, qui liberae voluntalis arbitrio in suae naturae digni.tale se cuslodire noluerat, condi- toris sui gratiaro suis poenis eruditus quacreret, ct per earo divinis praeceptis obediens, quae prlus su- perbiendo neglexerat, ad suum pristinum statum cautus providusque ’’ prisiinae suae negligentiae superbiqiie casus humilis alque memor redircl, undc iterum gratia ac libero suae volunlaiis arbitrio cus- toditus ‘^ non caderet, nec cadere vellet , nec possct. Sed redeainus in adunalionem naturarum in Chrislo. Deindc, inquil praedictus magister, per assumplio- neni in caelum, profecto caelum unificavit’’ et ler- ram, el cum terreno hoc corpore nobis connaturali, in spiritualem subslantiam videlicei mutato, rediens in caelum, unam existenlem omnem sensibilem naturam manifestavit ; deinde sensibilia et intellifjibilia conse- quenter *^ per omnes caelestes, divinosque, inleUectuu- les ordines transiens, cum amma et corpore, hoc est, perfecta nostra natura adu,iavit totius creaturac st- cundum principalissimam ejus rationem con"^‘rsum iu se ipso perfecle inseparabilem alque immoblijm osteu’ dens; et finis in omnibus his sectmdum inijlligentiam humanilulis, hoc est, secundum ipsurn humanitalem, apud ipsum fil " Deum, apparens pro nobis , sicut scriptum est, vullui Dei el Patris, quantum homo, qui numquam ulto modo a Palre, quanlum v-‘rbum, potesl recedere. Ac primum adunavit nos ‘" nobismei in seipso per ablalionem secundum musculum cl femiuam

VARIAE LECTIONES.

« Sic CD; A virtule. * Sic CD; A profusi. ’ in om. A. * Sic ACD. » Sic C; A sane in- lctligilur; D inlellige sane. ’ Sic CD; A de quantitate, de qualitate. “^ Sic A; qui oni. CD. ’ Sic CD; A huius sensibilis mundi. » Sio AD; C suas causas. , ‘» A docet. " Sic A ; CD commolus. " SicA; CD cupidus. ‘* Sic CD ; A et providus. ‘”* Sic BC ; A per graliam lib. s. voi. arb. cuslodilo ; D gratiam {per om.) /. s. v. a. cuslodito. “> Sic CD; A vivificavit. ‘* S’c ‘D ^ iiilcllitji biUa c(;M«<jtMi7,coiiscqueiiter cel. ’ Sic Cl) ; A si7. " Sic CD ; A nos a(/u«rti;/7.

DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER SECUNDUS.

S4-1

differcnliae, cl pro viris et pro ’ mtilieribus, quibus Atinent, sihiquc irtvicem cognaia sunl; sursum vcro

aivisionis maxime inspicilur modus, Itomines solum-

modo proprieque vereque ostendit, mundam ferentes

imagiucm, quam 7iullo modo corruptionis nolamina

tangunt. Videsne, quantum aperle denunliat, homi-

nem ad imaginem et simililudinom Dei condilum

sexus differenlia omnino caruisse, el adhuc, quan-

lum in co imago et similitudo conditoris permanet,

carere, ipsamque divisionem propler peccatum sc-

cundum corpus solummodo accidisse. Quamquam

onim in anima splrilales sexus intelligantur ‘, vouf

siquidem intelleclus veluti quidam masculus in anima

est, aiaBrxjie vero, id est sensus, veluii quaedam fe-

niina, non lamen ibi cognoscimus naturae divorlium,

scd Chrisli et ecclesiae mysterium, uniusque intel-

leclus ad Crealorem el ad creaturam contuilum.

Et nobiscum, inquit, et propter nos simul omnem

creaturam per medietates veluti propriarum partium

exlrema compreliendens, et circa se ipsum imolubiliter

paradisum orbemque terrarum conjunxit, caelum et

terram, sensibilia et intelligibilia ; corpus quippe, el

sensum, ei animam secundum nos habens et intel-

lectum, quibus quasi partibus per singula uuicuiquc

universaliter cognatnm associans exlremum , juxta

prius redditum modum divinitus omnia in se ipsum ^

recapitutavit.

13. Viraverborum intenlus * perspice; non eniui vacant virtule. Corpus quippe, inquit, et ’ sensnm ei p.nimam secundum nos habens, Christus videlicet, et intelleclum. His enim veluli qualtuor partibus

versus alteram crealurae ohtinent exlremitatem oinncs intellectualcs esseniiac, quae inter so invicein similiter cognatac sunt. Slngulis ergo parlibus hu- manae naturae cognata exirema, hoc esl, connatii- rales naturae in Christo sociaiae sunt. Corpus siqtii- dera accipiens , quartam veluti hominis partem, omuem corporalera crealuram sibi adjunxit. Sonsiim vero assumens , universam " sensibilein sensuquo utentem sibiraet copulavit. Quid dc anima dicendum ? Nonne in ea, quam accepit, non solum ralionabilcin animara, verura etiain • oranem vitam iiutritivara ct auctivam " in se ipsoassociavit?De intcllectu nemo sapientura >’ dubilat ; humano enim intelleclui, quera Christiisassumpsit, omnes intellcciuales essen- B tiac inscparabililer adhaerent. Nonne planc vides, omnera crealuram , intelligibiies dico sensibilesqiic raediasque iialuras , in Cbristo adunatam? Quod breviter conclusit " magister dicens : Vnam sub- sistentem simul nmnem creaturam, quasi atiquem ho- minem, partium suarum ad se invicem coitu compte- tam ‘* ostendens , et ad seipsam inluentem per uni- versitalis subsistenliam •*; juxta unam et simplam »” et indefinibitem ex eo “, quod non est deduclionis, et indifferentem netiliam; per quam unam eandemque omnis creatura recipere potest causam penilus indi- screiam. Haclenus « de divisionibus , deque aduna- tionibus substantiarura venerabilem uiagislrum, Maximura dico, secuti, quantum ad praesenlis quae- slionis ailinet negotium, dixiraus. Et jam ad propo-

buraana nalura consliiuilur *. Quas partes verut. G silum,idest,adeam formara universalisnaturae,quac

quippe homo Chrislus et assumpsil , et in seipso

adunavii; homo siquidem perfeclus faclus esf. Nil

enim hominis reliquit praeter peccatura , quod in

unilalem substantiae suae non acciperet, inque se-

metipso non adunaret , hoc est , unum non faceret.

Non enira in illo post resurrectionem qualtuor sunt,

scd unum ; et non compositum unura, sed simpliciler

unum corpus et sensus anima et intellectus. Qui-

bus, inquit, quasi partibus, per singula unicuique vni-

versatiter cognalum associatis extremum. Ac si aperte

dicerel : quoniam Christus quattuor humanae natu-

rae partes accepit ei in seipso adunavit, universara

creaturam, hoc est, intellectualem et sensibilem as-

sumpsisse , et in seipso adunasse manifcstum est.

etcreaturetcreat,et in primordiaiibus causis consti- liila est, discutiendara, de hac enim in hoc " libro dicere proposuimus , si tibi videlur, ledeundura, Disc. Videretur plane , si de quibusdam , quae in praedictis rationibus dicta sunt, quoniam multum lue niovenl , clarius explanares. M\G. Dic niihi , quae sunt illa, quae inter ca, quae a me dicla sunt, vaUIe te movent, quorumque exolanaiionem luculeiiiioreui poscere videris.

14. Disc. In divisionibus crealarum subslanliarum secundum Maximum nihil me movcl , vel ‘” val !c mihi obscurum videiur seu ainbignum, praeter ho- minis divisionem iii ** inasculiini ci feminam, eain- que noii ex priiiia hominis coiidilioue ad imagincm

Eienim in homine, quein totum accepit, universa D Dei, sed ex poena peccati processisse, iierumque crealura condila est. Singulis enim partibus, ut ipse post catholicam omnium corporum resurreclio- ii\t, cognatum associans extremum; cognata vocans nem", quae in finemundi futura est, ipsam divisio- cxtrema corpora omniaque visibilia. Haec enira ex- nem non ampUus permansuram, sed in unitaiem pri- Iremitaiera universae creaturae deorsuoi versus ob- mordialis conditionis *" naturae *" reversuram. Quis

YAlilAE LECTIONES.

‘SicADj;proom.C. * Sic C ; XD inteliiguntur. « Sic CD; Aipse. "" SicC; M) intenlius. •SicC;e<om. A;DetsmMs. ^ Sic kl) ; C constituitur natura. ’ Sic CD; /flctus es( om. A. ^* D universatem. «SicCD; Ae<. “> Coni., XCD aciivam. " Sic AC; D sapientium. " SicCD; A conctusii breviter. ‘»SicCD elAmbig. Maximi; AB complexam. ‘* Sic C et Ambig. Maximi ; ABD «u<;s<an«iam. ‘» Sic CD et Ambig. Max. ; AB simpltcem. »» Sic BCD et Ambigua Maximi ; A et indillinibilera subslantiam ex eo cet. " Pro hoc X. vrimo. ‘«SicCDE; k nec. " Sic CDE; k inter. *” Sic ChE; k resurreclianem omnium corvormu. *" conditionis om. A. »" Sic. ADE; C terrae.

«UTAE

• Veibis tlactenui dc divisionibus ccl. tcvtiis oodicis E dcnuo incipit.

Ui

JOANiNlS SCOTI

m

enim (alia a.iKlicns non expavescal, confeslimquc in A ‘^’’"•i^ subslaniiarnm praediclarum redilus in uiuini

liaec verba Don erumpat diciurus ’ : Non crgo post murrectionem masculi feminaequo * fulunis cst sexus ‘, si uterque ab liumana "" penilus auferelur natura ! Aul " qualis rorma in honiine apparebit, si nemo masculi, seu feminae formam habuerit? Aut qualis poteril fieri cognitio, si ulriusque sexus fu- lura sit exlerminalio, inque simplicem indiscretam- que formaruin diiTerentiis " adunationem omnium hoiTiinum coagulaiio, sive spirilualis incorporeaque, sivc visibilis “^ et corporea , loco ac " lempore ’ circumscripta? Et hoc in ambiguo a te praelermis- sum est , atque indiscus^uni , quamvis videaris iii corporibus resurrectionls spirituales qualitatcs quaniitalesque *” niagis quam corporales suadere

atque adunalio fulura sil ? Ulrum rcipsa, hoc osi, iransitu omnium sensibilium in inlellcctualia, ila v.l peraclo immdi nujus sensibilis curriculo omnia sint spirilualia, niliilque ** corporeuin scu sensibile ro- maiieal; an solu conluitu animi naluralem uiiitalcm omninin rerum in suis rationibus primordialibusque causis conlemplaiitis ? Ea namquc, qnae extriusecus corporeo sensiii varia niultipliciaque locis, tempori- hus, qualitatibus, quanlitatibus, celerisque sensibilis naturae difrerentiis apparenl , in suis rationibus, secuD’ dum quasaCrealoreomniumcondila sunt, aeternaU- lerque immulabili ‘^ suaenalurae stalu, cerlisque di- vinaoprovidentiaeregulis subsislunt, puro intellectni, rerum oranium verilaiem inquirenti, invenienli,

esse futuras. Ul non dicam , quanlum haec do- B consideranti, unum individuum essevidentur *^, et

ctrina omnium aiit paenc omniuni lalialis lin- guae san^lorum magislrorum autoritati resislat, qui unanimiler post resurrectionem oranium utrius- que sexus inlcgritatem futuram esse asserunl, ila ul vir ii) forniam viri, lemina in formam feminac, cuiu omnibus " corporalium partium indiciis,quibus niaxime uterque sexus discernitur , redeat, ac sic sive in gloria, sivem poena aeternaliter permaneai, si lamen aeterna poena corporaliier fulura sit, siciit aelerna gloria, de qua ‘* quaeslione in quinto tracia- biinus. Mullis eiiim videtur incongruum, coacier- nam bealiiudini miseriain forecredere; quibusevan- gelicus serrao videlur resistere, qui ait : Ite, maledi- cti, iii ignem aeternum. liaec, ut dixi, iit praedictis

stint. ISam quantum exteriores naturae, sensibiles (iico atque corporeas *’, locis temporibusque celeris- que accideniibus variari appeiunt, inhis eniiueurutu pulcbritudo maxime arridel, ideoque a carnahbus aiiimis, longe a verilate et unitate distantibus, inque temporaliuin rerum numerositatem difTiisis, iiiicni- perate luxurioscque amanlur, tantum interiores, hoc est, inleliigibilcs essentiae simplicem sul indivi- diiamque uniiaiem in seipsls et inter seipsas iiisepa- rabiliter “’ ostenduiit, ac " per lioc sapientum ani- mos pulchritiidinem harmoniae socielalisque earuni coniemplantesdelectanl. Quibus ex inslabili diversa- que locorum ac temporum varielale redeuniibus, so- lius uiiilatis ** iminutabilisque veritalis contemplalio

substanliarum factarum a Deo divisionibus maxinie ^ pracmium promitlitur. JNon enim caelestes virtuies,

mihi scrupuluin ingeruut. De redilu autera ac aiiuna-

tionequicquid-jam a le dictum est, durum mihialque

obscururauniversaliteresse fateor.Non eniui clare vi-

deo, quomodoutriusquesexus humanaenaluraeadu-

natio in Christo, primum ex «^ morluis resurgente,

facta esl, et inonmibus hominibus rinitomundorutura

sit. In eodem enim sexu,quoincarnevixit,Christum

eredimus resurrexisse, semperquepermauereet per-

raansurum esse.Quisautemnegabit, virilem sexum **

ipsum fuisse indulum *’, priusquam pateretur el

resurgeret ? Simililer eliam credimus, onines honii-

ncs ineodeni sexu,inquo cadunt, resurrecluros esse.

Quomodo orbis " terrarum paradiso, leiraque uiiila

caelo,oinnis*’ sensibilis creaturainlclhgibili, el hacc

quasvariis iiominalionibus Scriptura sacra nominat, liunc *” mundum visibilem exlrinsecus corporeisque sensibus iniueri credendas esse aesiimo. Nec tamen eas omnino ignorare est ** pulandum, quando per eas regi ac minisirari liaec omnia visibilia sacra edocet historia *’.Leges siquidemdivinaeperangclos administralae sunl, bonoruin«*hominuni reores cor- recti, ordinati, a pravis viis reducli muliiplicibus diviiiae provideniiae dociriiiis exercitali, ad prisli- num iiaturae modum revocantur; sed in aelernis *" causis, quas ipsae aeieinaliter considerant, hiinc munduni , qiiem gubcinant, quanlum els sini- lur , pcrspiciunt , non locorum spatiis divisum,

.. non variis lemporuiu moliiius dislincUim, non nu •

omnia Deo copulabuntur, ita ut unum sint, nullaque merosilale partium suarum dispersum, non qualila-

m eis diversiias appareal?El raaxime iilud, quod lum quantilaiumve muUiplicibus diflcrentiis dissinii-

promisisti a te expJananduni, hocesl, quomodo om- lem, non niolis magniludine luiuidum, non diversis

VARIAE LECTIOKES

» <i-^‘Anp ’ ^^^ “**” erumpat dicturus A prorumpal; D non crumpat dictls. ’ Sic CDE; A el femiiiac.

bic ADE ; sexus om. C. *SicCE; A penilus ab linmana a. n.; D ah liumana nalura peiiilus

auferetur. Sic CDE ; A At. « Sic CDE ; A dilfereiUiiim. ’ Sic AD; C sensibilis. « Sic

CD; A et. » sive visibilis — tempore oiii. E. "" Sic Ci)E; A quanlitafes qualilalesque. >" Sic

,8 c’ ^- ^"^^^""^- " Sic CDE; A Sed de liac. ‘^ Sic CDE; A a. ‘* Sic CDE; A virili sexu.

?.’^/’’^’’’’’ ^ i»ditiHruin. ‘« Sic CDE ; A ijuoniodo , quueso , orbis cet. " Sic CDE; A ovinisiiuc.

j SicCp; A nihil, l\ niltilque. «“Sic ACE; D iinmulabiUs. ‘> Sic CDE; A videnlur esse. ^Uovpora-

les. »»Sic ACE; D imeparabilem. " Sic CDE; A atqite. ’ Sic A; CDE nnilale. " Sic CDE; A per

uinc. Sic CDE; Mgnorare oiiimno {est oin. A). " Sic CDE; A Scriptura. " gi^. CDJi; A quibus

‘ionorum. »« Sic CE; aclernis om. AD.

545 DE DIVISIONE NATURAE.

longitudinis, laliludinis, aUitiidinisqne ’ spaliis dis- A tcntum, sed loluin siniul simplicilerquc in suis ra- tionibus HHinutabiUler subsistenlem. De bis igitur obscuris qiiaestionibus, quac per meipsuin ad liqui- dum intueri nequeo, luculcnlius a te diseernendum esse * acstimarim. Tuo tumen arbilrio, quo ordine aperiendae sint, lantum ut aperianlur, sive nunc sivepostea, mihi visuin esl tribuere.

Mag. De bis omnibus , quae, ut dicis, liin non clare * patescunt, alium disserendi locum ordo re- rum ^ expctii. Sed bic brcviler praelibandum, quo- iHam haec omnia, quae dilTicilia tibi videntur , uno argumento possunt concludi. Si enim Cbrislus, qui omnia intelligit, immo esl omnium. inlcUectus, re- ipsa oxnnia, quae assumpsit, adunavit : quis dubilel, quod praecessit in capite et ’ principali exemplo B lotius bumanae naturae, in tola fore subsccuturum, sicut in quinlo libro traclabimus ? Siquidem biijus praesentis libri textus nil aliud flagitat, quam ul pro viribus nostris, quicquid lux aniinurum largiia fue- rit, de primordialibus causis disptiietnus.

15. Disc: Ingredere quo vis ordine. Eo enira rno- do, quo prae&entes quaesiiones de quadripertiia uni- versalis naturae divisione proposiiae sunt, non in- congrue explanandas esse opiiior. Mag. Ratiocinatio- nis exordium ex divinis eloquiis assumendum esse aestimo. Disc. Nil convenientrus ; ex ea enim omnein veritatis inqnisitionem initium sumere necessarium est. Mag. Divinissimus propbeta, Moisen < dico, in prima fronle libri ^ Geneseos : In prindpio, inquit, fecit Deus caelum el lerram. Quo in loco oinnes su- C crae Scripiurae exposilores ingenii sui acumen exer- cuerunt, diversisque inlelligenliae modis, quid caeli iremine, quid terrae, propbeta, immo etiam ^ Spiri- lus sanctus per prophetam, vohiit significari, expo- suerunt. Alji siquidem brevem quandam comprehen- sionem totiiis perfecUie crealurae his verbis insi- nuari aestimant. Cacli qiiidem * nomine totam spi- rilualem iDleilcciualemque creaiuraxn conditam alque formalam, terrae vcro omnem corpoream sensibilemque suis perfectissimis definitionibus con- stitulam intimari arbitrantur. Alii informitalem atriusquecreaturae, spiritualis quideiri nomine caeli, terrae vero appellatione mundi hujus corporalis inchoalionem suadere conantur . Alii lotias sensibilis creaturae, quae veluliduabus principalibus-partibus, " caelo dico ac ‘* terra , perficiiur , creaiionem his verbisindicari affirmant, ita ut nihil de spiritualis creaturae conditione hoc in loco ’ signilicetur, sed solummodo pienitudinem corporeae crealurae pro- pbela volucrit describere. Inter bus enim diias par-

— LIBER SECUNDUS. S4fl

lcs, caeltim dico ct terrnin •’, vcluti iiiter qitosilam exlrcmos " tcrmiiios, a scso invicem discrelos, suls mcdielaiibus connexos, hiijus niundi sensibilis uni- versitatcm harmonia qitadam naturali coniposilaiii coadunatamque essc certis rationibus edocent. Scd longum esl, et praesentis operis proposito inconvc- niens, per diversas diversorum opinioncs multas ac varias sermonem exlendere, siiperfluumque videbi- tur, aliorum intelleclus de hujusmodi negotio, nisi ubi summa neressitas exigit, introducere. Mihi au- tein nutliorum sensns consideranti nilprobabilius, n.l verisimilius occurril, quam ut in ‘^ praedictis sa- crae Scripturae veibis , significatione videlicet caoli et lerrae, primordiales totius creatiirae causas, quas Puler in unigenito suo Filio, qui principii appclla- tione nominatur, ante omnia, quae condita sunl, creaverat, inteUigaraus, et caeli noniine rerum iit- lelligibilium caelesiiumque essenliuruin, lcrrae vero appcllalione sensibilium rerum, quibus univcrsitas htijus muudi corporalis complelur, principalcs cau- sas significatas csse accipiamus ‘^. Disc. Siinililei’ etiam hunc intellectum prae ceteris elftgerim ‘”, si me paululum non moveret illa amhiguiias, quae in praedictis inlelligentiae discretionibus videtur oriri. Nara, utmihi videtur, aul parva aul nulla diflereniia e^t iiiter eorum intellectum, qui dicunt, informitatctii utriusque naturae, intelligibilis dico atqite sensibilis, el eorum,qui primordiales causas intelKgibilium et sen- sibilium praedictis Scripturae verbis descriptas esse judicant. Nam informem maleriam ejusque infonni- tatem caiisam quandam rerum esse dicimas. In ea siquidem inchoant , qtiamvis informiter , id cst ‘^, adhuc rmperfecte ac prope nihil " esse ; non lameii penitus nihil esse intelliguntur, scd incboamentum quodammodo esse, formamque e( perfeclioaem ap- pelere.

Mag- Esto igitur intentior, et rcrum differciitins acute perspice, nebulasqtie ambiguitatis ex acie in- teniioiiis tuae penitus depelle. Nonenim, utarbitror, te pole latere, alias esse rerum informitates , et alias rerum causas perfectaque principia. Nam si esse et non esse sibi invicem e contrario opponun- lur “, et ** nil proplnquius esi ad vere esse, qiiaiii causae creat^e creatarum rerum, nibilque viciniits ad non vereesse, quam informis materia ; estenim, ut ait Augustinus, informe prope nihil : i)um tibi vi- detur parva distanlia iDler id, quod verae essentiae est propinquum, et id, quod veraeessentiae privationi, quae nihil omnino *” dicitur, proximum *" ? Nec rerum informiiatem caiisam essentiae formaeqne ac per- fectionis rerum esse diximus, eed magis privatio-

VARIAE LECTIONES.

• Sic AE ; C longitudinis, altitudinis tatitttdinisque ; D longitudinis altitudinisque (altitudinis om. D). * on. A. * Sic D; CE quae tibi, ui dicis, non clare; A quae, ul dicis, tibi clare non. * Sic CDE; A re

etse

i quae tibi, ui dicis, non clare; A quae, ul dicis, tibi ctare non. ^ Sic CDE; A reruni 01 io. » Sic CDE ; S. ex. *C Moyse,liV. l^oysea. ‘^ SicCDE; kinprincipio libro. * Sic CDE; A ei.

• t\c ADE; C siquidem. “• Sic CDE; A et. »” Sic CDE; A lioc in toco. " Sic ACE; D caelum el terrnm dic. " Sic CDE; A quosdaiii dms cxliemos. ^ Sic AC; in om. DE. " Sic CDE; A. intelUgamm. ‘• Sic CDE ; A eligerem. ‘^ Sic COE ; A Itoc esl. • A nit. " Sic CDE ; A opponunlur e coHlrariu. ** Sii CDE; et oin. A. " Sic CDE- .. niliitominus. " Sic CDE; A dicitur ««e est proximuin

Patrol. CXXII. 18

JOAKiMS SCOTi

)48

ncm csscnliac, foriuac pcrfccUotiisquc ’ rcrum. A sub ipsis sunt, crcant; nani primordiales causas ei

Causa siquidem, si vcre causa est*, omnia perfc- ciissimc, quorum causa est, in seipsa praeambil ^, enectusqnc suos, priusquam in aliquo appareant, in seipsa perficit ; et dum in genera formasque visibi- lcs per gcncraiiuncm erumpunt, pcrfcctioncm suam in ca non descrunt, sed plene "" et immutabiiilcr pcrmanent, nulliusque alterius oerfectionis indigent, nisi ipsius unius, in qua semel et ’ simul et sempcr subsistunl. Disc. Non parva quidem * mihi videtur esse talis diHercniia ; longe siquidem a scipsis di- stant primordiales causab, quae ab uno summoquc omnium priiicipio, quod a nullo est, perfeclissime in suis immulabiiibus raiionibus conditae sunt, et informitates omnium renim , quae non solum ad

creari ct creare praediximus " : quid mirum, si qucm- admodum in numero corum , quae post , et per ‘• primordiales causas condiia sunt, informem niaie- riam esse crcdimus, cerlisque raiionibus firmamus, eam quoque a primordialibus causis creari fa- leamur?

IG.Mag. Aliusigiturintellectus esl “primordialium causarum, alius iiiformium materiarum. Disc. Prae- dictis raiioiiibus ita concedere cogimur; cetera con- sidera. Mag. Similiter et, quod sequitur, varic iradunt. Terra autem eral inanis et vacua , vel , juxla LXX , invisibilis et incomposita , et tenebrae ‘* super faciem abijssi. Alii namque terrae inanis ct vacuae, scu ia- visibilis et incomposiiae nominalione visibilis crea-

perfeclionera formae nondum perveniunt , sedjjiurae, abyssi vero tencbrosae vocabulo invisibilis

vix jam esse incipiunt, nec longe ex non esse rece- dunt. Quamvis enim videantur rerum informitalcs ntedielaiis locum obiinere inter esse et non esse, incipienlcs ex non-csse csse “^ — siquidem ex non csse processionem quandam nd essc inchoant, nondura taraen ad perfectionera forraae atque essen- tiac inielliguntur pervenisse — plus appropinquare judicaniur ^ ad non esse . quara ad esse ^. Nil enim est aliud ** rerura iiiforinitas nisi motus qui~ (iant, non esse omnino descrens, et slatum suum in eo, quod vcre cst, appeiens. Primordiales vero causac iia in principio, hoc est, Dei Verbo, quod vere dicitur cssc et est, conditae sunt, utnulio raoiu perfc- ciionem suam in aliquo appetanl, nisi in eo, in qiio sunt

cssentiae informilatem figurate significari *’ volunt. Omnis siquidcni corporalis sensibilisque creatura ex materia et forma constituitur, alque ideo maieria carens forraa,iiiformis dicitur, hocesl, carens forma, et invisibilis el incomposita, seu iiianis et vacua; accedcnie vero forma visibilis dicilur ct composila, solidaquc atque perfecla, naturae suac certis finibus circumscripia. Invisibilis vero crcaiura, id esi iii- tellectualis et ralionalis, inforinis dicilur,. prius- quam ad formam suam, Creaiorein vidclicei suum , convcrlatur. Non enim ci " sufficii ad porfeciioneni ex essenlia esseniialique dilTerentia siibsistcre, his enim duobus omnis inlcUeclualis crcalura compo- nitur, nisi a J Ycibum uiiigeniium, Dei Filium dico ‘,

iinmutabiliter, perfectcque forraatae sunt. Semper C <I<’’ cst forma oniiiis iiilcllectualis vitae, convcrsa

etiim ad unam rcrum oraniura formam, quam omnia ap- pciunt, Verbum Patris dico, conversae formantur, et forraationem suara nusquara ’ • nunquam deserunt.Cau- sae quippe locorum ct temporum in eis sunt ; quae vero sub ipsis sunt in " inferioribus reruni ordinibus, ita ab eis creanlur, ut ad seipsas ea attrahant, oranium- que rerum unum principium " appetant; ipsae vero nullo modo ad ea, quac sub eis sunt, respiciunt, sed suam formam superiorem se semper iiituentur, ut scmper ab ea formari non desinant. Nam per seipsas iiiformcs sunt , et in ca universali sua forraa, in Verbo dico, semetipsas perfecte conditas cognoscunt. Quis auiem rectac inlelligenliae haec, quae de pri- mordialibuscausis dici possunt, de inforraitatc rerura dicere audebit, praesertim cum et informis rerum ^ ctus Augtistinus refragari vidcaiur, non omnino

pcrficialur; alioqiiin iiiipcrfecla informisque remanet. Alii icriam inanem vacuamque, seu invisibilem in- composiiamque, diclam arbiirantur molem hanc ter- rcni corporis prinio condilam, vacuam quidcm alque ** inanem, ut illis vitleuir, quia nondum diver- sis generibus formisque germiuum, fruticum, anima- liumque ornala erat ; invisibilis vcro, aut quiahumi- dae nnturae nbuudantia undique superfusa erat , aut quia liomo, qui eam aspicere posset, nondum ex pri- mordiatibus causis per generaiioncm eruperat ; tenebras autem *” super abysium fuisse *• aiunt, quia *” aer, qui abysso undique ** circumfusus fueral, adltuc luci- dus non erat , ideoque constilulam inter se abijssum nondum illuminarepolerat. Cui sensui quamvis san-

inateria non aliunde credatur raanare, nisi ex pri- inordialibus causis ‘* ? Si cnim primordiales causae ideo »’ primordiales appellanlur, quia " primitus ab una crcatrice omniuin causa creantur, et ea, quae

tamen, quoniam sancU Basilii esl, a nobis refellitur. Non eiiira nostrum est, de intellectibus sanciorura Palrura dijudicarc *’, sed eos pie ac venerabilitcr suscipere ; non tamen prohibemur eligcre, quod ma-

VARL\E LECTIONES.

•SicCE; k formaeqne et perfeclionis ; D formae ac perfectionisque. * Sic CDE; A sj7. " Sic CE; AD perambit. * Sic ACE; D plane. » Sic ADE; et om. C. " S:c CE; Al) siquidem. ’ Sic CDE; A incipientes esse ex non esse. * Sic AC; D videanlur. ■ plus apvropimiuare — ad esse om. E. " Sic DE; A aliud esl; est om. C. " Sic CE; nusquam om. AD. ‘« Sic COE; m om. A. " Sic CDE; A principium uttum. ‘* Sic CDE; A ex cuusis primordtalibus. ‘> Sic CDE; A ideae. ‘* Sic CDE; A quae. «’ Sic CDE ; Admmus. ‘• Sic DE ; et per om. A; per oiii. C. ’ Sic Ci)E; A esl iiiletleclus. »" Sic CDE ; A tenelirae erant super oct ^’ Sic CDE ; A inleHiqi. »* Sic CE ; ci Oiii. AD. " Sic CDE ; A dico Dei /iliinn. *" SicCDE; A et. " Sic ACE; uniem om. D. " Sic CDE ; /«isse o:n. A. *‘SicCDE; A r/HcW. " Sic CDE; A uiidique alysio. " CDE ; A iiulicc.re.

DE DIVISIONE NATLnAE. — LIBER SECUNDUS.

gis videlur divinis cloqiiiis raJionis consideralione A Cracci iTpiSac vocant, humidaeque aLyssi vicinitate

convenire. Sed si quis dixerit, praedicta propliclae verba non aliud , quam primordiales rerum causas innuere, non videbilur ’ ex veritate deviare. Qnid enim? Nura incredibile est, npoizoxvnov, boc est principale excniplar corporalis naturae, quod sigiii- ficatur lerrae nouiine , quodque anle bunc mundum sensibilem perpeluo perfeclissimeque Deus in prin- cipio, boc est Paler in Filio condiderat, vaciium alque inane posse vocari? Vacuum quidem, quoiiiam omnJf» ensibili in suis effeciibus vacabat, priusquam in *gtUiera formasque sensibilis nalurae per ge- nerauonem locis lemporibusque prodiret. Inane vero , quia nullam qnanlitalem , nil corporali mole densum, nil locis dispersum, nil temporibus mobilc

accidunl “. Hujus quoquecorpulcnlioris aeris inferjo- risque nebulositas ci obscuritas non ex scipso, scd ex aquarum lcrrarumque propinquitale advenii. Unde cnim nascilur lunae buniidius, inde eiiam aerii nebulosilas, lonilrua quoquc ‘” fnlminaquc , imbres, pluviae, nix, gclu, varii venlornm flalus ‘* : non aliunde nisi cx terrenis aquaticisquc vaporibus occ?«ionem accipiunt.

i7 Quid ergo inirum, si primordiales visibilium rerum " causae terrae inanis et vacuae vocabulo figu- rate insinuenlur,prae ninu’a*‘sui"sublilitateineffa- bilique inlellectuaiissuae naturae simpliciiate, prius- qnam in genera ei fornias sensibilesque numeros, in quibus veluti qnibusdam nebulis corporeis sensi-

adhuc in eo • intellectus prophelicus , qui in divina B bus apparent , per generalionem profluerenl

mysleria est inlroduclus , aspexerat. Haec eniin vocabula, inane dico et vacuum , plus primordialis naturae ante omnia in Verbo condiiae plenissimam immulabilemque signiCcant perfeclionem , quam mulabilera imperfectamque hujus mundi sensibilis informem adhuc processienera , locis temporibusque dispersam , perque generalionem esse.inchoantem, diversisque sensibilis crealurae numeris formari appetentem. Saepe siquidem ^ inane et vacuum etiam * in laudibus corporalium rerum ’ solent poni. Totum namque 6patium, quod inler globum lcrrae chorosque siderum extremiimqne mundi am- bitum in medic est conslitutum, in duas paries a ^ sapientibus mundi divinaeque Scripturae divisum.

qtiando " praedicta visibilis mifndi *• spalia, proplcr siii sublililalem ac paene incorporalilalem, inania spn vacua non incongrue appellantur, sicul ** ail quidam poelaium :

Aera per vacuum sallu jaculabere corpus. Iiera Virgilius in duodecimcr:

Tum lapis ipse viri vacuum per inane volulus. Eadem ralio esl alterius inlerpreiaiionis, quae dicil, terram invisibilem incomposiiamque fuisse. Quid enim aliud ralionabilius isla invisibilitas myslicao terrae signilicaret , quam primordialium causarum corporalis crcalurae obscurilatem, nullo coloris lur mine, nulla formarujn discretione adhuc declaraiam, insuper eiiam purissimos intelleclus supcrantem.

Inferiorenim pars a lerra usque ^ ad lunam aer C jyi^rito quoqne causae priinordiales incomposiiae

dicitur, hoc esi spiritus : superior vero a luna usque ad sidera extreinae sphaerae aeiher, id est purus spirilus; ambae auiem mipoi ^ a Graecis, vacuum seu inane a Lalinis vocaniur. Sed pnrissimum cia- rissimumque illud superius spalium conslat semper esse ’ serenissimum, aeiernoque sileniio quieium, exceplis harmonicis consonanliis " planetarum, oinnem mortalera lerrenumque ’ sensum tonoriim semitonoruraque ‘ acuraine superans , subiilissi- raique ignis raolibus labens, diulurni ‘^ luminis ple- num, praeier poriiunciilam , quam nmbra terrae obtinet,quae nox appdlatiir.ideoque diciiur vacuum. Nec imraerito, quoniam omni terrena ** crassaque mole vacat, nulioque corporeo pondere implelur

praedicanlur; sunt enim simplices oranique compO’ sitione omnino carenies. Nam in eis esl ineff^bili» unitas, inseparabilisque inconqiositaque harmonia, universaliler differenlium seu similium pariiuin copulalionem supergrediens. Quid dicara de causi» principalibus inleilectualis essenliae? Nonne con- grueniissime tenebrosae abyssi vocabulo a Spirilu sancto appellaiae sunl? Abyssus enira dicunlur pro- pter £arura incomprehensibilem altitudinem, infini- lamque sui per omnia diffusionem, quae nulio perci« pitur sensn , nullo comprehendiUir inlellectu, prae- que ineffahilis suae purilalis excellentia tenebrarum noinine appellari meruemnt. Siquidera et sol islo sensibilis inluentibus eum saepe ingerit lenebrasi

Wanetarum etenim globi levissimi " el spiriluales ^ non valentibus eximiura sui inlueri fulgorera. Tene

sunt, nulla ‘* lerrena qualitate gravanlur, nullain obscuritalem efficiunt. Lunae siquidem humiditas, sordesque, quae in ea apparenl, non ex suae nalurae purilaie, sed ex terrenac molis vaporibus, qiios

brae ilaque eranl snper causarum primordialiura abyssura. Nam priusquara in spiriiualinm essenlia- rura numerositalem procederent , nullus intellectus con.liiiis »’ cognoscere eas " poluit, qiiid essent. Et

VARIAE LECTIONES.

» Sic ACE; D videtur.. » Sic ACE; D in ea. » Sic CE; AD quidem. * Sic CDE; A et. » Sic CDE; A rerum corporalium. » Sic CDE; A esl a. ’ Sic kDE\ usque oin. C. * Sic CDE; A xoviya. ? Sic CDE; pro semper esse A superioris esse nalurae. " Sic CDE; A cantilenis consonarUiisque. " Sic CDE; A terrenum et mortalem. ‘* Sic A; CDE emitonoriumque. ‘* SicCE; A diurni; D divini. ** Sic CE; AD terra. •» Sic CDE; A levissimi globt. *» Sic CDE; A et quia nulla. " Sic CE; AD acciJii. " Sic DE; AC tonitruaque. “» Sic CDE; A flatus veniorum. " Sic CDE; A rerum visibiHum. ” Sic ADE; pro prae mmia C pracmiVi. ** Sic CE; smi om. AD. " S\c CDE; k defluerent. » Sic CDE; A </tto- niam. " Sic CDE ; A visibilis mundi praedicta. ‘« Sic CDE ; A sic. ’ Sic CDE ; A conditas. *" Sic CDE; A eas cogrmcer?.

^51

JOANNIS SCOTI

«52

adliuc lencbrae snnt super haiic abyssum, quia nuUo A animorum " noliliam naiuralibus arlificialibusque ‘*

percipiUir iiilelleclu, eo exceplo, qui eam in princi- pio formavit. Ex effecUbus aulem , hoc esl , proces- siooibus ojiis in intelligibiics formas cognoscitur solummodo, quia est, non autem inlelligiiur, quidest. iS. Sed utrum mystica illa terra invisibilis, ipsaque lenebrosa abyssus et intellectualis primarum cau- sarum perpetuo invlsibilis ’ erit, abyssusqiie tene- brosa aeternaliter permanebit, an quandoque , hoc esl, post finem bujus mundi * visibilis in notitiam inlellectualium rationaliumque essentiarum perveii- turae sunt, non parva indiget indagine. Disc. Immo maxima, el ne boc inlactum praetermitlas, obnixe peto. Mag. Dic, qiiaeso , quid tibi videtur ? Num ^ primordiales rerum causae ^, quas terrae atqiic

progressionibus proferre non reiardat “.

Mag. Principalcs iiaque causae el in ea, qiiorum causae sunt, proveniunt, et principium, id osl, sapientiam Patris **, in qiia factae sunt, non. reliii- quunt, et, ut sic *• dicam, In " se ipsis permanetiics invisil)?les, lenebris *’ suae excellentiae semper ais- condilae, in effeclibus suisveluti in quandam lucein *^ cogniiirtnis prolaiae, non cessant apparere. I)»sc. Haec probabiliter suaderi possunt. Sed nosse veliiii» utrum principia rerum, quae primordi.ilium caus - riim nominibiis appellantur, seipsa inlclligunt, prius- quam in ipsas res, qnarum causae sunt *’, pro’fluaiit, necne? Mag. Ad hoc breviier respondendum. Si Detis in sapientia sua fecit omnia quae fecit, teste

aliyssi vocabulis signiiicatas esse, praeque incom- B Scriptura, qiiae dicit, omnia in sapienda fecisli, ciri

prehensibili atqtieexcellenti altitudineinvisibiles tenc- brosasqiiediciasarbitramur, dum’ p^ generationein rn gcnera formasque , in numeros differenliasqtie rcrum seu sensu seu intellectu comprehensibilium proccdunt, iiivisibilcs iiicomprehensibilesque esse «lcsinunt ? An sempcr in excellentia suae naturae, in qiia ante omnia in principio conditae sunt , perma- ticnt, et sub nullum scnsum intellectuHiTe cadunt, ita ut et in rebus, quarum causae ^unt, sensibus «eu inlelleciibus quodammodo appareant, et excelsi- tudinem suac incomprehensibilitatis non deserant, :ic veluli in lencbris quibusdara, in secretissimis tticu divinae sapientiae sinibus, semper sedeant? Disc. Eas perpeluo invisibiles tenebrosasque *

dubitare permitiitur , oninia , quae in sapientia facta sunt , sicut ipsa sapientia seipsam co- gnoscil, et quae in rpsa facta stint, non soltim seipsa cognoscere, sed et rerum, qaarum principia sunt, noiitia non carere? Non enim credendum esi, iii divina sapientia aliquid insipiens et seipstim ignorans conditum fuisse. Sed de bis diligenliiis alibi considerandum. Disc. Ita lial. Nam non brevem transitoriamqtie quaerit indagationem, si primor- diales causae seipsas sapiunt, quoniam in sapientia creatae sunt, aeternaliterque in ea subsistunt, qiiae nullum insipiens in se recipit*’, quomodo ex sa- pientibus causis multa insipientia procedunt. Non eniin omnia, quae ex iis proAuunt, sapienlia sunt.

esse credideriin. Si eniin ipsa sapientia Dei ^ Duas siquidem naturas sapientiae participes esse

Pairis, in qua ^ omnia facia sunl vereque subsistunt,

ct exlra quam niliil esse inlelligitur “, in seipsa in-

comprebensibilis invisibilisque permanet; lux enim

est inaccessibilis , omnem intellectum supcrans :

quid iniruin, si causae omiiiunL, quae in ea, et per

e:iiR, ei adeam factae sunt, invisibiles incompreben-

Bibilesqtte aciernaliter credaniur esse, et incominu-

tabiliier permaneie? Et exemplo " nostrae naturae ‘*

iliud possumus conjicere *’. Nam quod inleUectus

iiosier in seipso primum rationabiliter concipit, et

ad habilum purae perfectaeque intelligentiae perdu-

cit, semper et in se obtinet, et qiiibusdam signis

extrinsecus profert. Verbi gratia, si veram cogni-

lioncm de aliquo sensibiii vel intelligibili sapiens

crediiniis, intelleciualeminangelis,et*’’ in bominibus raiionaleni : cetera vero, qnae a sensibus seu iniel- lectu " comprehendi possunt , sapientiae expertia existimamus " esse. Qtiamvis breviter quis respoii- dere valeat, non esse mirum, in sapientibus cxem- plaribus insipientium causas subsistere, dum vide- mus, in solaribus radiis tenebrarum occasiones nalti- raliter inesse, dumque in se ipsis nuUas tenebras esse sinunt, eas tamen de causis Ut se insitis veluli sibi opposiias gignunt.

49. Disc. Quid ergo vult quod sequilur : El Spi- rilus Dei superferebalur super aquas ? An forle hoc additum, ne aesiimareniur primordiales causae non solum inlelleciualis raiionalisque creaiurae virtutem.

animus peroeperit ^, ipsa cogiiiiio el in eo “, fixa ‘^ verum ctiam ** Crealoris earum iiiieUigibilem cogiii- permanei ‘S et phantasias priino in ‘” cognitionem, tionem prae nimia suae nalurae excellentia supe- deiiide ‘• in sensus, deinde " in vocum signa, alios- rare? El Spiritus, inquit, Dei ferebalur super aquat. qne nutus, quibus animus secreta sua molimina gra- Ac si dicerel : primordialium causarum inflnila in- datim desccndentia solct apcrire, inque aliorum comprehensibilisque abyssus , ac per hoc invisibiUs

VARIAE LECTIONES.

« Sic CDE; A invisibilis lerra perpeluo er\l. * Sic CDE; A mundi huius. * Sic ADE: C non. * Sic COE; A causae rerurh. • Sic CDE; A cum. * Sic CDE; A lenebrnsque. ‘^ Sic CD; AE quo. • Sic CDE; Mnlelligitur esse. • Sic CE; ADMag. Exemplo. “SicA; CDE nnturae noslrae. " SicCDE; A concipere. ‘* Sic CDE ; A percepit. " Sic CDE ; A ipso. ‘* Sic A ; CDE permaneai. ‘” Sic CDE ; A primo miltil in. " Sic CDE; A demum. " Sic CDE; A animorum aliqnorum. " Sic CD5., A. arti/i- rialibiisve. ‘» Sic CDE ; A tardat. *» Sic CDE; A patris sapientiam. *’ Sic ADE; C ita. *’ Si”, ADE ; Csicutin. ** SilcCbE; A lenebri-^ique. *” S\c CbE; . lucem quandam. *" Sic ADE; C quibus clausae snnt. " Sic ADE; C recepil. *’ SicCDE; el om. A. ** Sic CDE; A seu «ft. inlelleclu. *» SicCDE; A ar:dimuH. ‘• SicCDE; A et.

553 DE DIVISIONE NAT13RAE. — LIHER SECUNDUS. 554

loncbnsaqiic inerilo appellala, non ila omnem inlel- A vcllc cl Paircm facerc; ipsiiis enim aclio stium velle

lcclum ralionemquc aUiludiiie obscurilalis suae cfTugil, ul eliam a Spirilu Dei coniprebciidi ct supe- rari non possil. Deus nainqiie ipsas vtluli quaedam riindameiila principiaque nalurarum omniiim, qiine al eo siinl, in priiicipio fecil, siipcrcmineniiqiie i.itiiiila ’ sua gnostica virtule eas comprehendil, sprilusque ejiis non locali vcbiniiiic, sed cogniiionis finincnlia cis sunerfertiir. Potesl et sic dici : Spirilus Dei suyerferebalnr shper aquas. Noii enim priinor- «lulcs omnium cnusas lantae oxcellcntiac esse cre- dere dtbemus, M tiU\.\ siiperior ’ eas causa prae- ceJai ‘, quae cms supcial. Esl enim una eadcmqiie omniiim causa, ex qua, et per qiiam, in qua *, et ad qnam reriim oniniuni caiisac atque praecedenles

cst. Nam ct dcFilio et Spirilu sanclo siraililer inlei- Irgcnduin ‘. Eorum siquidem opcralio nil aliud est, quam eorum voiiintas. Nec alia voluntas est Patris, alia ‘ Filii, alia " Spirilus sancli,scd una cademqiie volunlas, unus amor Iriuni substanliariim iinius cs’ senlialis bonltalis, quo se movct Palcr facere oni- nia"inFilio,perficere’* inSpirilu sancto. Etquod ‘* facilFilius, et"Spirilus sanclus perficil",totumre- fertur ad Patrcm facientem et perficienlem, quia ex ipso suntomnia. Ex ipso cnim esl Filius per genc- raiionem, qui facit omnia; ex ipso est Spiritus ** sanclus per processionem, qui perfieilomnia : sum- ma Trinilas, quac intelligitur esse ex his qnae sunt, et sapiens esse cognosGiiurex bis quae sapiunt, et vi-

occasiones primilus faclae^ sunt. Ideoque oranibus B ^before ex his, quae moventur, manifestissime approba-

tur “. Esl igitur, ei sapit.el vivi». Si auiem, sicutqui- dam Syrus Iranslulisse fertur, qui, ut ait sanclus Basiliiis, lantum a mundana sapientia recessit,q\iaii- lum verorum doctrinae appropinqnavit , sic le- gatur : El Spiritus Dei *’ fovebat a^uas, facilior in- lcllectusoccurrij^. Spiritus enim Sanctus causas pri- mordiales, quaA Pater in principio, in Fiiio vide-

snperferri iion immeiito Soripliira teslatur, quia niiivcisac crcalurae a se inclioa.nlis csse ordinem pracceilit, el in eam desinit. Noii quod in ea hoc prius ct boc posterius ratione lemporum’ creatum sil, simul enim et semel " omnia aeternaliter iai ipsa sunt ‘, et ab ipsa facia suni, sed quod ordine incfTabili incomprehensibilique omni inlellectui di-

ina providcnlia uiiiversilaiem condilae naturae ex non-.cxistenlibus in existentia produxit , quadam essenliali dignitaie alia aliis ‘^ praeferuntur, ila ul ea, qiiae circa universalem omninm causam, ip- siim Deum dico, proxime aique immediaie , boc est’, nulla superiori creatura ’ interposita cre- dunlur el InteUigunlur esse , principalissima con-

licel suo feceral, iii** in ea, quorum causae " siint, procedcrenl, fovebat, boc est, divini amoris fotii niitriebat. Ad hoc namqiie ova ab alilibns, ex qiiibii» haec metaphora assumpla cst, fovcnlur, nt inlima invi&ibilisque vis seminum, quae in eis lalei. per numeros locorum lcmporumqiie in formas visibiles corporalesque pulGhritudines igne aereqne in hiinM)-

ditae universitatis priiicipia jiire praedicenlur, C ^.^^^ seminura terrenaque maleria operaniibu9 ac deinde alla ex aliis a summo usque deor

sum, hoc esl, ab initio intellectualis creaturae usque ad omnium infimum , quod est corpus , dcscendimt. Spiriius ergo Dei super tenebrosam abyssum causarum omnium primordialiter factarum superfertiir, quia sobis condilor spiritus condilas cau- sas cogniiionis excellentia supererainet, omniuraque causaruin, quas " creaverat, unaac sola praecedens et superexcellens causa est, et principalissirau» fons omnium, quae a se in infinilum profluunt, et in se recurrunt, et a nuUo alio, si de Spiriiu san- clo proprie intelligilur, nisi a Paire maiiat. Ab ipso enim est Filius pcr inefTabilem generationem, in quo ul in principio fecil omnia ; ab ipso est Spiri

erumpat.

2OD1SC. Nec hoc sano inteUectui repugn.nl, seif brevem luculentamque «vay.eya>,ai6o«’tv, hoc est, re- capiltilationem veUm a le fieri, qnatenus clarius distincliusque valeam intelligere, qiiae verba spe- cialiter praediclae sacrae Scripiurae primiiivas re- rumcausas,quaeeausarum»‘omnium causam volunt significare. Mac Adeslo igilur ad haec diligentius intuenda. Disc. Praesto sum. Mag. Primitivas cau- sas, quas sanctus Diony ,ius principia rerum omnium vocat, simpnciler generaliterque significalas esse bis verbis inlellige : /h principio fecit Dens caelum et terram, hoc esl, Deus in verbo suo intelligibilium

tus sanclus per " processionem, qui feriur super om- D essentiarum sensibiliumqueuniversaliter causascon

nia. Pater siquldem vull^Filiusfacii, Spirilus sanclus perficit. Ncc boc theologiau videtur obsistere, quae di- cit, Palrem in Filio omnia fecisse. Non enim aliud est Palrem velle omnia ficri, et aliitd Patrem in Filioom- nia facere^sed unum atque idipsum cst " Palrem

didit. Sed propheta qnae generaUler pronnnliavil, speciaUter dividere voiuii. Causas itaque sensibilium rerum, quibus raundus iste conflcitur, pracque iii- niia suae nalurae sublililate mcnlisocuUs incontem- plabiles, cxiraiaque sui puritaleomni corporca cias-

VARIAE LECTIONES.

’ Sic DE ; infinita om. AC. » Sic CDE ; A superior nulla. « Sic CDE ; A praecedat causa. * Sic CDE : A et in qua. » Sic CE; A cum simul ei semel; D- simul ei semel {emm om.) Sic CDL ; A sjnr. ’ SicCDE; .. quorum alia aliis quadam essenliati dignitnte. * Sic CE; lioc esl om. AD. Sic LUt.; Acrealura superiori. ‘« Sic ADE; C quae. " SicADE; per om. C. " Sic CDE; A essc. bio

CDE; A inlclUjjendiim est. ‘* Sic CDE; pro alia A et. ‘» Sic CDE; A aliave. ‘« A Sic CDK; A m fUio oiuma. " SicCDE; Ae/ pcrficere. ‘» Sic CDE; A quidquid. ‘» Sic CDE; et om. A. ‘»Sic CDE; A perticn Siiiriius sanclus. ’ Sic CDE; A est ei Spirilus; »’ Sic CDE ; A comprobatur. " Dei oui. t. ’ S>KS Cl>E^ A et ul. " Sic CDE; A aiusa. " Sic CDE; A causns causaiumque.

555 JOANMS SCOTI 556

siludiiie carcnlcs. Iiis verbis insinualas cssc cogno- A verbis apcrlc liisrmcteqiic, ni fallor,, declaralas.

sce : Terra uuietn eral invisibili& el incomposita ; sic enim iransiulerunt Sepluaginla ’ ; seu sccun- dum heiiraicim veritatem : Terra aulem erat inanis et vacHa *. Dcinde cacleslium invisibiliumque * esscnliarum primiliva principia, tanta alliludine lanlaq^ie subtilitale obscurilatequesuae condilionis onuiein intellecluin supcranlia, his vcrbis noveris esse inlroducla ulriusque inierpretalionis consonan- tia : Et tenebrae erant super abyssum *. Quoniam • vcro causarum omnium causa, omniumqne princi- piorum principium singularisque fons, ex qiio om- nia, qiige in caelo el in terra sunl •, profluunt, inac- cessibili incomprehensibilique lucis suae exccllen- lia oninia, quae in primordialibus causis condidit,

Disc. Habeo plane, libenlerquc accipio, Dei nomine Patrem, principii Filium *’ , Spiritus Dei Spirituni sanclum significatos , lerrae vero vocabulo visibi- lium causas , abyssi inienigibilium indicalas , di- vinac vero naluraesuperemineniiam, hoc cst, aliitu- dinem causae causarum supcrlalionis scu folus scu ‘fecimdilalis symbolo csse suasam. Mag. Prins ita- que quam ad senariae quanlilalis priinordialium causarum in sex inlelligibiles primas dies a iheolo- gia distinctarum veniaraus considerationem, pauca de prima summaqiie omnium causa, de sancta dico Trinitate, diccnda arbilror, si libi videlur.

Disc. Nil avidius quaesicriin, nil lubenlius audle- rim *’, nil salubrius crediderim, nil allius inlellexe-

sjiperexaltat , el snpercognoscit , snperessentiali- B rim , quam quod de universali omnium inefl^abili

iat«m superexcellentiamque ’ ipsius his verbis in- spice esse intimaaam : Et Spiritus Dei superfere- batur^stiper n^a«- Nam quodspecialiter tbeologia de Spiriiu sancto prolulit, hoc communiler de suin- ina sanclaque Trinitaie sana fideset credit»ei iulel- ligit. Sancla clenim " el inseparabilis Trinitas " in- finiie abysso a se conditae excelleniia suae essentiae sapientiacque superferlur. Si vero illum Syrum, qiiem sanclus Basilius in Exemero suo magnis lau- dibus pracdical, qui pro eo, quod alii Jnierpreies po- suere, hocesl ‘* : Et SpiritusDei superferebatur ^^super fl^uos, inlerprelatus esie syra lingiia, quae hebraicae vicina est : Et Spifilus Dei fovebat aquas, vel : Et Spiritus Dei feciindabai aqnas, sequi volueris, di-

fonte veris probabilibnsque diciturinvcstigalionibus. Non enim alia fidelium animarum salus est, quam de uno omnium piincipio, quae vere praedicantur, crederc, el quae verc creduntur, intelligere. Mac. Dic ilaque , quaeso , quid inlelligis, quando theolo- giam dicenlem audis : /n principio fecit Deus ? Disc. Nil aliud nisl " quod inler nos convencrat, Patrem in Verbo suo omnia fecisse. Dum enim De.um audio, Deum Patrem cogilo , dum principium , inlelligo Deum Yerbum. Mag. Quid cst **, quod Theologus ail : Jn principio fecit Deus ? Utrum inlelligis, Palrcin Verbuni suum priino genuisse , ac deiiide caeluin el •’ terram in eo fecisse? An forle suum verbiin» *• aetcrnaliler genuii , et in ipso aelernalilcr ofnnia

vinam pielaicm, altiiudine suae clemeiiliae lcnebro- ^ fecii, ita ul nuilo modo processio Verbi a Paire per

sam primordiaTmin causarum abyssum superanlem, camque foveniem el fecundantem, ulex occultis ignotisque suae naiurae ‘^ finibus in cogniiionis fa- cultalem [>er generalionem, perque in »“genera ac " formas speciesqiie proprias sensibilium intelligibi- liumque subsianiiarum muliiplicem processionem,in suos varios innumerabilesque prodirent effeclus, his verbis insinuatum reperies : Et Spiritus Dei fovebat aqnas, ac per hoc summara ac " singularem oin- nium causam , sanctam dico Trinitatem , aperie de- claralam his verbis inteliige : /« pfincipio fecit Deus caetum et terram, Palrem videlicet Dei ncmine ‘•, Verbumqueejus prinoipii appellalioiie, et paulo post Spiriium sanctum ubi ait : Spiriius Dei superfere-

gonerationem praecedal *’ processionem omnium de nihilo in Verbo per crealionem **? El ul manireslius dicam, utrum primordiales causae in Verbo Dei, in quo faclae sunt, non semper fuerunt, eteralVerbiim, quando non eranl causae? An coaciernae ei sunt, et nunquam eral Verbum sine causis in se condilis, el nullo alio modo inteUigilur Verbum causas in se con<lilas praeccdere, nisi quod Verbum creat cau- sas *’, cansae vero creanlur a Verbo et in Verbo? Disc. Illud primum non omnino concesserim. Non eiiim video **, quomodo possit leraporaliler praece- dere generalio Verbi ex Patre creationem omniiim a Palre in Vevbo et per Verbum , sed haec coaeterna sibi esse " arbiiror, generalioncm dico Verbi, el

batur “. Non cnim de aliospiritu hunc locum sacra crcaiionem omnium in Vcrbo; nullum qiiippe in Dco Scripiura prolulit. Ecce habes el ** causas primor- accidens aul lemporales molus aui lemporales pro- diales, cl causarum causam praediciis ihcologiac cessiones rccle quis exlstimat ‘. lloc aulem, quod

VARIAE LECTIONES.

• Sic CD; k septuaginta intcrpretes * sic enim — vacua om. C. ^ Sic C el corr. .; DE intelligi- biliumquc. * Sic CDE. A superrt^ufls. » Sic CDE; A quomodo * Sic AC; sunl oni. D; E quae in caelo <?njuac in terra sunl. ’ Sic CDE ; A superque cxcellentiam. * Sic CD; AE ferebatur. » Sic CDE ; A et credit sana fides " Sic CDE ; A enim. »’ Sic CDE ; A unitas. ‘* Sic CDE ; hoc est, et om A. " Sic CDE; A /“mfra/wr. ‘^SicCDE; A naturae suae. ‘» Sic CDE; in om. A ‘SicCDE; pro ac A in. ’ Sic CDE ; A et. ‘« Sic DE ; A in Dei nominc ; C ct Dei nomine. " Sic CDE ; A ferebnlur super aquas (super aqvas om. CDE). »"> Sic CDE; el om. A. " SicCDE; A filium Dei. " Sic CDE; nit lubentius ttudierim om. A. *^ SicCDE; \ quam. ** Sic CDE; pro est A de hoc. ** Sic CDE; A cc. *” Sic CE; kb verbum snum. *” Sic CDE ; A praeccdct. *” Sic ADE; pro pcr creutionem C pro- crenlionem. " Sic CDE , A caKsas creat. ‘• Sic CDE; A dico. " Sic CDE; A cs&e sibi. " Sic CDE; A 71(1« existimat rccte.

K57 DE DIVISIONE T^ATURAE. — L1BEI\ SECUNDUS. 558

posterius propositum • est, iion incongnic conccs- A consequensesfdiccrc, ncmonoviiFiliuninisiPatcr,

serim , lioc csl, gencraiionem Verbi a P.-^ire nuUo modo crealionem omnium iii Verbo a Patrc tempo- raliler pr.nccedere, sed coaeiernam sibi esse. Nam ci Propheta dicit Patrem alioqnons : Omnia in sa- pientia fecisti. Simul enim Palcr el sapientiam suam genuit, et in ipsa * oninia fecit. Et alibi idem Prophela ex persona Patris ait : Eruclavit cor nteum verbum bonum, dico ’ ego opera mea regi. Ac si aperle diceret, ex secreto subsiantiae meae Verbo in eo nascenle opera mea in eo facio ,. quae ego ipsi ’ regnanti do. Ilem ilerum ad Patrem : Tecum principium in dievirtutis tuae. Ac sidixisset : Tecum semper est, et in le principium omnium, hoc est, Verbum tuum. Si ergo semper principium est « in Palre et cura Palre, minquam crat et principium non eral, sed semper principium. Et quia ^ non ac- cidit ci principium essc, nunquam sine his, qiiorum principinm est, eral«. In die virlutis tuae. In die, hoc esl , in noiiiia intelleciualis et raiionalis creaturae generaiioiiis a te ». Yirtutis luae, hoc est, sapieniiae luae. Dies enim virluiis Patris in hoc loco non in- congrue inleWgitur cognitio ineffabilis nativilatis Dei Verbi ex Deo Patre, quanlum dalur crealurae ‘ jntelligere quod superat omnem iniellectum , et ad lucem inaccessibilem conceditur accessus per theo- phanias, hoc est, divinas appariliones, quas iheolo- gia puris intelleclibus jngeril , el ineffabili modo, nullique cognito infigit, ut de •’ omnino per seipsum incognito habitum quendam verae cognitionis in se- melipsis possideant. Virtus enim Palris est sapienlia Palris, in qua omnia fecit. Sed iila cognilio divinae genoralionis adhuc in me est per fidem, in angelo est " per speciem ; immo eiiam »’ nec in me est per speciem, nec in angelo **. Generalionem enim ejus quis enarrabit? Nullus quippe hominum, nulla caele- siium virtulum generalionem Verbi a Palre potest cognoscere, quoraodo, vel qualis est; sicut »” nemo novit hominum vel angelorum, qiiid est vel quis, qui " genuit, et ‘^ quis est vel quid est, quod geni- lum est ; sed solus novit quid genuit, qui gennii, et quomodo " genitum est, quod " genitum est ‘, et» qui genuit, novit seipsum, quid ’ est , el quomodo, et qualiler genuit, quod " de se genuil; similiter

el cui vult Paler rcvelarc? Ila ut inlcir.gamus, reve- lare ^’^ per theophanias; nam cssentiain Patris et Filii el Spiriius ^ncti, atque siibslantias corum pcr seipsas immediaie *’ creaturae revelari impossibile est. Similiter de modo el qualilate divinae generaiio- nis inlelligendum, si lamen proprie dicilur de divina natura quis eiquid. Plus enim est quam persona, el" plus est quam substantia, similiter, si proprie mo- dus ei qualiias de ea natura pracdicanda suni ‘, quae superat omncm modum omncmque qualitatem, ce- teraque, quae secundum accidens dicunlur. De qui- bus in priori *’ libro intcr nos convenit.|Sequitur : /n splendoribus sanctorum ex utero ante luciftrum gcnui te “. Ordo verborum : ex utero genui te in

" splendoribus sanctorum ante luciferum. Uterum ** hic intcUigc secrctos paternae substantiae sinus , cx quibusunigenitus Filius’’. qui est Verbum Palris, natus est, ct de quibus semper nascitur, et in qui- bus, dum semper nascitur, seinper manet. Dc qiiibus in Evangelio dictum cst : Deum nemo vidit unquam. Unigenitus auiem Filius ^‘‘‘qui est in sinibus ^” Patris, ipse narrabil. Noii cnim separatur a Palre, quia ‘* acternaliier et ^ncommutabiliier est in Pairc, sicut ipse ait : Ego in Patre el Pater in me. Pater igilur ex utero suo genuit Filium suum in splcndoribut sanctorum. Nascente enim Filio ex Patre splendores liunt sanctorum, hoc est, cognitioncs clectorum, et praedestinationes substantiales in Verbo Dei , qui nos, apostolo icste, anle tempora secularia prae-

^ tlestinavit in regnum. Non dixit ante tempora acterna; lempora enim acterna sunt " P..tris et Filii et Spiritus sancti coessenlialis aeternilas , ia qua substaniialcs splendores sanctorum, omniumqu» reriim primordialcs causae aeternaliler conditao siint, ipsarumque causarum effectus et *** praesciti et pr/aedeslinaii fucrunl; sed ante tempora secularia, in quibus causae seinci ac ^* simul aelernaliter in printipio faciaa, ordine quodam seculorum simi- liler praedefiniio aique praecognito, in effeclus suo» sive visibiles sive invisibiles , divina providentia adminislrante , procedunt. Praedestinaliones siqui dem et praecogniiiones sanetorum, quas Psalmisia fulgores nominat , rerumque omnium visibilium et

qiiod " genilum est, novil seipsum, quid ** est, et n invisibiliiim raliones Palri el Filio coaelernas essft qiiomodo, et qualiter genilum est, et novit eum, qui credimus. /n Verbi ciiim Dei dispensatione, ait Au- segenuit, quis *", el quid est. Si enim nemo novit gustiiuis , non fucla , sed aeterna sunl. Non facla Palrem nisi Filius, ei cui vuk Filius revcbre, nonne dicil , adliuc teniporibus et locis per gcneralionem,

VARIAE LECTIONES.

• Sic CDE; A posilum. » Sic AC; DE in qno. » Slc CDE; A dedko. ‘^ Sic CDE; k facio in eo. » Sic CD; A illi; E ipse. « Sic CDE; est om. A. » Sic CDfi: ; A qnare. * Sic CDE; A nmiquain ernt sine his, quorum priticipium est. » Sic DK; A n te qenermiouis ; C generationis ait. " Sic CE; AD naturae. " Sic ADE; C unde. " Sic CDE; est om.’ A. ‘» Sic CDE; A cl. ‘» Sic CE ; A nec in me, nec m angelo esl per speciem; D nec in me est per spcciem nec in angclo. ‘■ Sic CDE; A nam nemo cct. ’ Sic CE; «/M! om. AD. ‘^ Sic CDE; A ue/. ‘» Sic DE; A ««/«. ‘* S\cDV,; kquidquid. " mi solus — genilum est om. C. »» Sic CDE ; A et qnid. " Sic CDi: ; A quHquid. ‘^ Sic CDE; A quid ^l"^’ n*’ ^’^ -^^^’ ^ ‘’"’"^- *’ ^’^^ ^^^’’ ^ n"’s est. »" Sic CDE ; A eril. « Sic CDE; A revelari. “SicC; Xwimedial/ie; DE inmedielale. " Sic CDE- et om. A. " Sic CDE; A sit. *’ Sic ACE ; p in primo. " A ex V. A. L. G. le. " Sic CE ; A l^t iierum ; D Vernm. »’ — ’’’ Sic CDE ; Fi/J«s om. A » Sic CDE; A sinu. »« Sic CDE; A qui. «’ Sic CDE; A 5««/ cuim tcmpora ac.erua Patris ct. ‘«-Sifi CDE ; et om. A. ‘» Sic CE ; AD ei.

559 JOANNIS SCOTI m

facia vero acJcrnnliicr in Verbo jiixla primordia- A versivs horizonlem , €hrisliis sectindiim carncm ex

liiim caiisaruin coiulilionem Jn principio enim feeit J>eu$ caelttm el terram ». Idera alibi : Verbnm Dei, inqiiil *, per quod facla sunt omnia, ubi incommuta- biliter viTunt omnia, non solum quae fiierunt *, sed r|iiae futura sunt ; nec tamen in illo fuerunt, nec fiilura snnl, sed innlummodo sunt, ct omnia sunt, et ooinia nnuin sunt , et magis unum est \ Ilem Joannes Tbeologus in Evangelio : Quod factum est in ipso, vila eral. In splendoribus ilaque sanctorum Pater ex ulero suo • suum genuit Filium, hoc est, iii Filio suo * unigenilo cognitionem fulurorum snn- ciorum genuii, immo eliam ’ eos creavit. Sancto- nim quippe iii sapientia Pairis cognitio, eorum est «reatio. Intellectus enim omnium in Dco essentia

Virgihe n^tus traditur, siciit •» sanclus pater Augu- stinus in Decadibus suis scribit. Sed quoniam sacrae Scripturae interpretalio infinita est, quod praesenti disputaiioni magis convenire videtur, quia non saiis video, dic ** , quaeso, at(jue edissere.

21. Mac. Mihi quidem in hoc loco mea sufficit " simplicilas, quia non convcnit ‘* aliorum sagacius. Lucifer isie mysticus alque proplielicns, anle cnju» OPtum splendores sanctorum in Verbo Dei unigenito intelligunlur esse, istiim munduin visibilom signifi- care videiur verisimile, ea forma lociitionis, qiiac graece dicitur tfuvsxSoxn , el inlerpretalur conce- ptio, qua forma pars a toto, (otumqne a parte signi- ficalur. Prius igitur quam *’ nnindus iste visibilis in «mnium esl. Siquidem id ipsum esl Deo cognoscere, B genera et species oinnesque numeros sensibilcs per

priusquam fiant, quae facit, el facere quae cogno scil : cognoscere enim * el facere Dei unum est. Nam cognoscendo facit, el faciendo cognoscil . Cogniiio non praccedil faclum, nec faclum praecedil cognilionem , quia ‘” semel et simul sunt omnia <oaeterna praeler " rationem creantis ct crCali. Non cnim Dcus cognovit omnia , poslquam facla stint, scd anleqiiam facia essent , cognovit omnia , quae faoienda crant. Ct qiiod cst mirabilius , propierea oinniasunl, quia praecognita sunt. Nibil enim est .nliud omnitim essenlia , nisi omnium in divina sa- pienlia cognitio. In ipso enim vivimus, el ‘ movemur, et sumtis. Cocjnitio enim , ut ait sanclus Dionysius, eorum quae sunl, ea, quae sunt, est. Splendores igitnr

generationem procederet, anle tempora secularia, Deus paler Verbuin siiiimgcnuil,iii quoetper qiioii** oinnium naluraruin • primordiales causas perfe- clissiinas creavit, quae divina providentia admini- slr^nle mirubili quadam harmonia processionibus ^s pcr gcncralionem, numeris locorum et tempo- rumO, gcncrnm quoque ac specierum miiltiplicibus (lifferenliis hunc mundum visibilem ab initio, quo coepit, usque ad finem, quo desinel esse, non’ab«li- tione esscnliae, sed quaiilalum el quanlitatum mi*» lalione naturali ciirsu perliciunt. Ct ne mireris, tolum hunc mundiim parle sua significari ’’, qiiae esl Iticifer, cum videas, peripsum solem, cni semper Iiicifer adhaerei ‘, non enim longe ab co recedit,

…. „ _

snnclorum sunt eorum in sapientia divina , et in ^ sed aut paulo ante ipsum orienlem orilur, aiit paulo

piimordialibus suis " causis c’ . cognitaeque Dco .siibslilutiones. El hoc lolum anie luciferum, hocest, cl nativiias Verbi ex Patie, et splendor cogniiionis &anctorum , immo etinm omnium nalurarum ‘\ in principnlibus suis causis praecedit luciferum, Sed quis est isie lucifor, anle ciijus ortum praedicta omnia intelligunlur esse , multis variisque modis n sapientibus tractatur, quornm senlentias longum est inodo introducere. Nani *’ quod per Isniam propRe- tam dicilur : Quomodo cecidit de caelo lucifer mane oriens ? de diabolo apcrie inlelligitur, deque ejus corpore, quod mnxiroe in impiis et apostalis el bae- rcticis " dignoscilur conslilulum “. Psnlmislne au- tem lucifer quibusdam videtur iii signincatione ‘^ ipsiiis clarissimac slellae , qiiae solcl orlum solis pracccdcrc anlc ciijus stcllae appariiioncm sursum

D

post occideniem occidit, hnnc eundem mundiini sensibilem mystice significari , dicente Saloinone : Quid est quod ftiil 1 ipsum quod futurum est. Quid est quod futurum est ? ipsum quod faciendum est. Nihil sub sole novum. Solem ’ siquidem non incongrue hic inlelligimus omnem visihilem creatiiram. Non enim solummodo de ea pnrle iiiundi Inijus ^”, quae inlra solnrem circiilum comprehe:idiliir ‘, terram ‘ dico aquarumqiie nnturam, .icra qiioqiie cum infe- riore ’ aelheris parte, qua lunaris glolnis .volviiiir, bis verbis iheologi significanlur, vernm eliam *^ siipra mnndi spntia a solnri linea usque ad eritremiim cae- leslis sphaerae ambiliini. In liis eiiim omnibiis siib sole, hoc est, sub mundo non " est noviim, sive quis iiilolHgat, nil novum esse in praesentis vilae curri- cuIo,qiiod prius in nalurali reruin ordine"non appa-

VAUIAE LECTIONES. » A fecit D. C. et T. ’ SIc rDE; inquil om. A. » Sic rDE; A fuere. * Sic CDE. » Qiiae posl verba

nposi

“♦ Sic CD; A sic. " SicCD; A viiieliir, “rfuenrfMm arbitror. Disc. Dic, quaeso cet. »” Sic CD; A sufficiat. » Sic AD; C cognovit. " Sic CD; A priusfiuam igilur. »’ CD per queni. ■ Sic CD; A nalumrHm nnnium. ‘ Sic AD ; C corporum. " Sic A; signiftcnri om. CDE. ** Sic CDE; A adliaeret lucifer. »’ Sic CDE; A Per soleni. ‘” Sic CDE; A eae partes hujus mundi ; C de ea aperte mundi tiujus. " Sic Cm, A comprehendunlnr. ‘* S\c CDE; A terrarum. " SicCDE; A JH/“mons. »’• Sic CDE ; A ef. " Sic l DE; A nihil. " Sic CDE; A non apparcrct in nulurali rerum ordine.

561 DE DIVISIONE NATURAE

rercl; nil enim aliud in lemporibus praeter enrun- A dcm reruin revolutionem seniitur ei inteliigitur : ■sive, ut Maximns hunc Scripiurae inlelligit locum *, quod ante hunc mundiim fuit, id iptum futurum e»t post mundum *, id est, ea sola, quae acterna sunt, ante hunc munduni fuerunt, et post eum * futura sunt. Et nihil sub sole novum, hoc est \ qnicquid novum sub lioc mundo est, nibil est; mundus enim iste totus novus diciiur, quia aeternus non est, et in tempore orlus est; ideoque nihil est; peribit enim cum oninibus, quae in eo sunt, leste Psalmisia, qui ait : Opera manuum tuarum iunt caeli , ipsi peri- bunt. Si autem maxima pars mundi, quae caelum esse perhibeiur atquepulcberrima, ceterasque partes undiqueanibire non ignoralur, peritura sit, pulasne : quod in ceteris suis partibus interioribus * viiiori- B busqne permanere praevalebit * ? In omni enim corpure compaclo, dum ea, quae continent, pereunl, q(iae continentur, remanere ’ non possunt. Sed quia ad nihilum penitus redire non poterit “, quo- iiiam ex * Deo factus est, et omne, qtiod ex Deo factum est, sempcr manet : quid in eo peribit et qiiid ** non peribit,‘diiigenli indagine quaerendum, et in aliud lempus reservundum. Nunc aulem, <[uod in- Slat, sequere. Disc. Caule ac vigilanter dispiitas. Mag. Coaeiernae igilur sunt ’ principales " rerumomnium causae Deo, et principio, in quo factae sunt. Nam si Deus nullo modo praecedit principium, id est Verbum a se ac de se genitum, ipsuraque Verbum nullo modo praecedit ractas in se rerum causas, ^ sequitur, haec omiiia, Deum Patrem dico, et " Verbum, rerumque • causas in eo faclas coaeterna esse. Disc. Non omnino coaeterna sunl. Nam Filium Palri coaelernum esse •’ omnino crediinus, ea vero, quae facit PaterinFiiio.coaeterna^esseFilio dicimus, iion< autem omnino coaeterna : coaeterna quidem, quia nuiiquam fuit Filius •’ sine primordialibus nalu- rarum causis " in se faclis. Quae tanacn causae iion omnioo ei, in quo factae sunt, coaelernae sunt; non enim factori facta coaeterna esse possuni ; praccedit eniin factor ea quae facitr Nam quae omiiino coaeterna sunt, iia sibi invicem coadunantur, ut nullum sine altero possit manere, quia coessen- tialia sunt. Factoraulein et factum, quoniam coes- senlialia non sunl, non coguntur esse coaeterna, co- p. guntur aulem semper esse relativa et simul esse, qnia faaor sine facto non est faclor, et faclura sine factore non est factum. Hinc conficitur, quod ideo primordialcs rerum caiisas Deo coaelernas esse " dicimus, quia sempcr in Deo sioe ullo temporall

— LfDER SECllNDDS. 862

principio subsislunt, non omnino lamen Deo esse coaeteruas, quia ‘* non a seipsis, sed a suo Creatore incipiiiut esse; ipse vero Creafor niillo niodo incipil esse 0; solus enim ipse est vera aeternttas, oniiil principio omnique fine carens, qnia ipse est princi- pium omnium et finis. Non enim \era est aetemiias, quae quodammodo incipil esse, sed vere aelerniia- tis, quae «vapx» ^s’» ^^ *st, omni caret principio, participalio est. Omnis aulem crealnra incipit esse, quia erat, quando non erat : eral in causis, ({uando non eral in effectibus. Non omnino igilur vere aeternilati coaeierna est. Si autem in ipsa causa causarum omnium, in Trinitate dico, quaedam iutel- ligitur praecessio •’ ; Deitas enim gignens et miitens praecedit Deitaiem genilam et Deilalem proceden- tcm ex gignente et genita, dum sit una et insepara- bilis Deitas : num ** mirum aut incredibile, causa- rum causam ** omnium omnia, quorum causa esl, praecedere, et in ea commulabililer aetemaliierque sine temporali initio fiiisse? Si ergo Paler occasiones rerum, quas fecil in Filio eo modo, qiio factor facta sua, et Verbura ea, quae Paier in se ** fecit eo modo, quo ars artificis eas rationes, quue in ea ab artifice conduntur, praecedit : quid obstat, si sanctua Spiritns “, qni super alyssum primordialium cau- sarum, qiias Pater in Verho creavit, superferlur, his, quibus superferliir, praeesse intelligatur ? Spirilus ergo sanctus mysticas aquas, quas fovet et feciindat , in seipso aeiernaliter aeterniiatis suae virlule et superal el praecedit. Sed si haec ratioiia- bililer responsa sunt de condilione principioram, quid veluli specialiler Patri, quid Verbo, quid sanclo Spiriiui atiribuendum videtur, plane edisseras fla- gilo.

22. Quanquam eitim Irium substantiaram divinae bonitatis una aliiue eadem conimunisqne credatur et inlelligalur esse operatio, nulla lamen differentia ac proprietale dicendum est carere ; sunl enim, quae singuHs personis veluli qiiadam proprietate a sancta theologia distribuuntur, quorum exempla nola tibi esse non dubito. Sed ut paucis utarour exemplis, proprium Patris audiamus divino ore loquente : Dum venit plenitudo temporum **, misit Deus Filium suum faclum ex muliere, faclum ex tege •’, proprium Filii : Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbi’ iratus est, esse se aequalem Deo,sed semetipsum exina- nivit, formam servi accipiens *’, et reliqua. Proprium Spirilus sancti in adininistratione incarnatibnis Ver- bi *’ Evangelium manifestat, diccnleangelo de sancta Dei geiiilrice : Quod in ea nalum est, de Spiritu sancto

VARIAE LECTIONES.

•SicCDE;A bunc locnm Seripturae intelligit. • Sic CE ; A post eum {mundum om. D). SrcCDE, posl eum nm. A.. ^‘Sic CDE;At<iest. • Sic CDE; A inferioribus. * Sic CDE ; A peimancbit. ’ Sic CDE; A relinere permanenliam. • Sic CDE; A poluit. • Sic CDE; A a. • Sic ADE; A mid ; C quod. " Sic CDE; A sunt igitur. » Sic CDE; A primordiales. ‘ Sic CDE ; el om. A. * Sic CDE ; A rcrum. " Sic CDE ; esse oni. A. ‘• Sic CDE ; (ilius^ om. A. " Sic CDE ; A s\ne primordialibus cnusis Filius naturatibus et in se faclis cet. • ‘* Sic CDE ; esse om. A. " Sic CDE ; A quae. ‘* ipie vero Crealor — tnciptt esse om. C. *’ Sic CDE ; A processio. ** Sic CDE ; A non. " Sic CDE ; A causarutn otnnitim causam. *” Sic CDE ; A in Ft/io. ** Sic CE; AD Spiritus satictus. *« Sic CDR; A teinpoiis. ” Sic CDE; A factum ex leije f. e. m. ‘ Sic CDE; A a est esse s. u. d. s. s. e. f. $.a. " Sic CDE; A vcrbi Dei.

JOANMS SCOTl

esl. Mag. Ualiociiialionis luac invesligalio rala luilii A nemo sane crecleniiiim recleqiie inlelligenlium liac-

vidctur ’ ; uon eniin a vcrilaie o^iinor * eam * deviare. Idooquc, quod * a ine poslulas, conalior iiiquirerc, co duce, qui ad scipsum inquirendum iios illuminal el iiivilal. Videlur ilaqiie " milii condiiio- nis nalurarum causaliier proprieiaicra Deo Pairi ‘^ llicologiam Irihuere : Inprincipio, iiiquil, fecil Deus caelum et- lcrram ; iiem alibi : Omnia in sapieniin fecisii; ilera : Qui fecisti mundum de maleria informi; cl alibi : Omnia, quaecunque voluit Dominus ‘’, fecit iu caelo et in terra, in tnari el in omnibus abyssis *, et cciera niillo. lu Ycrbo auteni rationcs ’ omniuu\ rcruin subslanlivas *’ condilas esse " perhibcl, praediclis cisdem auestantibus lestimoniis ’’ : In principio fccil Deus caelum et terram; et : Omnia in sapienlia fecisli. Non enim aliud est principium , li circa Deum, causam videlicet donalionum omnium.

siial aflirmare , spiritualia dona , quae prophcta Isaias supcr caput Ecclesiae, quod est Chrislus, re- quietura propliciavil, non per alium nisi per Spiri- tum snncium Dco verbo incarnalo distribuia csse, quid mirum, si Ecclesiae, quae est corpus ejus, non solum doiia gratiae per Christum, scd etiam ** dona nalurac per eundcm Christiim idem " Spiritus divi- datetdet? Insuper etiam ‘^ omni creaturae visibili et invisibili donum cssentiac tribuit, ut sint *” quac solummodo sunl; donum vitae viventibus, quo vi- vunl “; scnlientibus donum sensus, quo sentiunt; rationalibus rationis doiiuin, quo " naturas reriini ratiocinandi actu vcre ac diligcnler ** perquiruiit et inveniunt; inlclleclualibus intelligcndi donum, qiio

aliud sapientia, aliud Verbum, scd his omnibus no- niinatioiiibus unigenilus Filius Dci, in quo et per qiiein omnia a Palie facta sunl, proprie signi/icalur. Apostoius ilcm : In quo vivimus, inquit, et " movemur et sumus, id esl, ipsc est imago Dei invisibilis, primo- genitus oninis creaturae, in quo crcata sunt omnia in caelestibus ct ip lerra, sive visibilia sivc invisibi- lia, sivc sedes, sive dominationcs, sive principatus, ct poteslates, omiiia •‘peripsum et in ipso creala sunt. Omnium vero causarum, quas Patcr in Verbo suo univcrsalitcret essentialiicr crcavit, dlslributio- !iem Spirilui sancto eandem tlieologinm reperimus applicare. Sienim ipsi divinarum doiialionuui parli.io distributioque, leste Aposlolo, datiir, cur non ctiam

incognilc ac super omncm crcaturam volvuntur iiiefTabili motu niirabiliquc rcditu. Nam myslicutn Zachariae prophetac candeiabrum, ut de Mosaico silcam, dum ad ipsiim pcrlinct niysterium, Ecclesiam significat. Lampas " vcro cjus " dcsupcr posila pa- leinum est lumen ac verum, quod illuminat omhem Itominem venienlem in mundum ‘’. Dominus noster Jcsus ** Christus, qui, quoniam pro nobis, ex nobis, iii nosirae carnis natura, et coneeptus ** et na- tus est, el appaniit numdo, super candelabrum Ec- clesiac lainpas dicitur, dum sit secundum naturain ipsa Dei et Patris subslaiitialis’‘‘sapientia et Verbum, super ‘” qucm primo ‘* secunduni inielligenliam humanitalis, caput quippc " universi corporis Eccle-

primordialium causarum subc,iantialiter in Verbo C siaccst.donationcs sancii Spiritus.qiiae seplenario

<8

Dei " coiidilarum divisio dar.feiiir? Alii ‘* enim, iu- quit, perSpiriium datur sermf, sapientiae,aliisermo ’ scieiiiiae secundum enndem Spirilum , alii (ides in eodem Spiritu, alii atiiem is donaliones sanitatum in eodem Spiritu , alii tutem operatio virlulHm , alii prophetiae, alii discirelio spirituum, alii aulem genera linguarum, alii htlerpretalio " sermonum : omuia autem haec opernur unus atque idem Spirilus , dividens propria uniciiique^prout vult. IIoc cliam cx J:,-“ripltir2 Gcneseof^ossumusargumentari, ubi scri- plura est : Et Sfj.Citut Dei fovebat aquas. Ad quid eiiim aliud acstimaiidus est *” Spirilus Dei primor- dialium causarum aquas fovL-sej feiundasse, nu- tiissc, nlsi ut ca, quae uniforraitcr *’ unitimque ac

nuiiiero significari solent, requiescunt. Divina siqui- dem dona, quae (icr Spiritura sanclum distribiiuntur Ecclesiac, quoniam ab uno spirilu distribuuntur, ab ipsius capite, Christo dico, inchoantia,nomine ipsius Spiritus solent significari.Non enim ipse " secundum naluram donum dici potest, sed distributor donorum. Idcoquc seplirormis dicitur , quia ‘"" plenitudineoi divinorum donoruni , quae septcnario insinuatiir numero, universalitcr Ecclcsiae dividit ac proprie ^’. Ipse enim Spiritus coessentialis esl Palri ct Filio se- cundum divinitatem. Super quem, Filium dico, divi- nas donationes, quas* dislribuit, requiescere facit sccundum humanitatem : Et requiescet *’, inqui» Propliela, super eum Spiritus Dei ; ac si aperte dice-

siinpliciter in Yerbo facta sunt, per diffcrentias ge- D ret, ei rcqaicscent supcr eum *’ dona, quae dividit nerum, formarum, toloruniqu6 ac partium, numero- Spirilus Dei : spiritus sapienliae et intelleclus, spt- rujnquc omnium dislribueret atque ordinaret?Et, si ritus consilii et fortitudinis , spiritus scientiae et

VARIAE LECTIONES.

’ SicCDE; Amihlesscvidctur. " Sic ACD; Dm/ opinor. » Sic A; cnm om.‘CDE; ^ Sic CDE ; A «/MJrf^JiW. » Sic CDE ; A ergo. « Sic A ; CDE Deo et Patri. ’ Sic CE; AD Deus. » Sic CDE ; A iii omni abysso. * Sic CDE ; A ralionis. ‘» Sic DE ; AC substantias. " Sic CDE ; A esse coiidilas. " Sic CDE ; A teslimoniis attes- tantibus. " Sic CDE ; el oin. A. •* Sic CE ; AD et omnia. ‘» Sic CDE; Dei om. A. ‘« Sic CDE; A aliis ; A 6ic ubiqucinhacperiodeflH/s. " Sic CDE; sermoom. A. " SicCDE;rt)(<m om. A. " Sic ADE; C j«/firpre- lationes. »* Sic CDE; es« om. A. " Sic CD; AE Jn[ojmi/L’r. “SicCDE;Aer, " Sic A ; CDE jd e«<. »* Sic CDE ; \et. " Sic CDE; A sunl. « Sic CDE ; C viveiil, ’’ Sic ADE ; C quae. «« Sic DE; A uctu ac vera dili- genlia A acuiuere ac diligenler. ’ Sic CDE ; C Lampades. ** Sic CDE ; C eornm. " Sic CDE ; A in hunc m.undum. " Sic CDE ; pi-o Jesvs A id esi. " Sic CDE ; A conccplus est. ^* Sic CDE; A supernaturalis. »’ Sic ADE ; C supra. »« Sic Cr>E ; A primo quod. " Sic CDE ; qnippe om. A. »” C supernario. " Sic CDE; A Spiritus ipse. *" Sic CDE ; A qui. *’ Sic CDE : A universaliter proprieque dividit ecclesiae. ** Sic CD ; AE requiescit. *’ Sic CDE ; A siipcr ipsiitn.

563 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER SECUNDUS. 505

pietalis et ’ imptebil ‘* eum spirilns limoris Doinini * A donorum anlcm dislribiilioncm (jn:>si qnalulain ‘•

quos omnes spiritus, boc * est, quas omncs dona- lioues Spiritus, caput Ecclesiae, quod esl Cbrislus, primo secunduni humaniiatem accipiens, corpori suo, Ecciesiae suae, per Spirilum sanclum parliiur. Ipse auiem Spiriius sanclus, sicut in natura sccundum essentiain subsislil Dci el Palris, sic ct in Filii na- tura est secundum essentiam ^, quia ei. Palre subsianiialiier per FiHum natum ineffabiliter proce- dit. Ac per boc dona, quae distribuit.non sua solum- moJo sunt, sed et Pairis, ex quo procedit, et Filii, a quo et perquem procedit. Et ne aeslimes, mul- tiformes donationes Spirilus, quibus muliiforinia peccali genimiiia expclluntur ab Ecclesia penilusque cxtinguuntur, solas per Spirilum dislributas. Facit

proprielalcm " Spiiilui sanclo ibeologia dedicat. Omnla igitur,quae Paleriii Filio facil, Spirilus san- ctus dislribuit, et tinicuique propria, prout vuR, dividit. Videsne igilur, quomodo ibeologia singr.Iis divinae bonitaiis substanliis seu personis suns vclutt proprielaies dare inielligitur ? Pairi ciiim dat om- nia facerc, Verbo dat omnes in ipso universalilcr, essenlialiter, siinpliciler, primordiales rcrum causas aeternaliter fieri ; Spirilui ‘* dat ipsas primordialcs causas, in Verbo faclas, in effectus suos fecundaias ‘* distribuere, hoc cst, in geiiera et spccies, numeros diOerentiasque , sive caelcslium cl spiritualium cs- senliarum corporibus omnino carentiun», seu puris- sirois spiritualibusque corporibus cx catbolicoruni

ciiim sapicnlia interemplioiiem insipienliae, intel- D elemenlorum simplicitale faclis adbaerenlium, scti

lcctus slultiliae ablalionem , consilium indiscre- lionis deslruclionem, fortiiudo infirmitatis solu- lionem , scienlia ignorantiae abolitionem , pietas itnpietatis clin ipsa operumpravitatisperseculionem, limor coiitcmptus abigit caecilatcm. Sed et praeter baec dona graiiae, quibus et purgatur, et aedificatur, ci illuminaiiir, et perficitur Ecclesia, bonorum om- nium donationes, quae et secundum essentiam sunt, el secundum naturalia accidenlia, non aliunde venire nemo fidclium dnbilat °, nisi ex causa omnium bono- rum, ex Palre dico, ex quo omnia, per Filium , in qiio sunt omnia, nec eorum • per alium nisi per f piritum sanctum esse dislribulionem , qui dividit omnia oinnibus prout vult. Omne, inquit tbeologus.

seiisibilinm hujus mundi visibiiis ‘*" universaliutn vei particularium separalarum locis, lemporibus mobi- lium, qualitate et " quantilale difrereiilium. Prinior- diales siquidem causas , sive visibili sive invisibiii corpore, qualitale quoqne et quanlitate in seipsis omnino carere non irralionabiiiler quis approbarii ; invisibile autem corpus dicimus simplicem ac pcr se intellectam singulorum biijus mundi eleraentorum subsislentiam. Caelestes vero essenlias , id est , ang^^licas virtutes, quamvis ultra bunc munduni sensibilem suae nalurae inielleciualis excellentia noh incongrue exislimenlur esse, non omnino tamen consultis sanctorum Patrum sententiis spiritualiLus corporibus judicandi sunt privari. Non enim in ‘•

dalum oplimum et omne dontim perfectum desursum C exlraneis, scd suis adhaerentibus slbi semper spiri-

est descendens a Patre luminum *. Quid apertius ? Quid clarius ? Non aliunde, ait, nisi a Palre /«ntj- mim, hoc est, a Paire omnium bonorum, quae sunt secundum naturam, et quae suntsecundum gratiam. Pulchre siquidem lumina dicuntur omnia dona, quae ex ingenito lumine per genitum lumen descendunt, ei per [irocedens lumcn, prout est capaciias naturae et largitas graliae, in uniuscujusque * sive generalis sive specialis essentiae individuam substantiam divi- dunlur. Nam quod aposlolus veluti soli homini vide- tur dicere : 0 homo, quid habes, quod non accepisti ? universalileromnicreaturaevisibilielinvisibilipolest dici.NuIla enira nalura est creaia, quae habeat quid, praeler quod a creatrice acceperit. Si enim est, ut

tualibus corporibus,sensibushumanis, quibus saepe apparent, credendi •’’ sunt succumbere ; non quia operatio inseparabilis unitatis divinarum substan- tiarum sil segregaia ; quod eiiim Pater facil, hoc et Filius facit, hoc " el Spiritus sanctus faci t; sed quia di- viiia iheologia singulisearum proprielalesquasdam «» videlur distribuere.veracilerque intelligitur**babere. In sancla siquidem Trinitate et comraunis operalionis cognoscilur unilas, et discretarum operalionum non excludilur proprietas. Si enim in ea est essenliae unitas el subslantiarum differenlia , cur non et communis operatio atque difforens in ea crederclur et inielligeretur, non vidco, ut communi cssenliae coramunis attribualur operatio, et substantiali Tri-

praedixunus.inde accepit esse ; si vivil, inde vivere; " nitati trina non auferalur aclio.

si scnsit, inde sentire ; si ratione fruitur, inde raiio;

si intelligit, inde iniellectus, ceteraque id genus

mille. Si igiiur nil in naiura rerum creaiarum esse

cognoscilur «, praeter quod a Creatore donatur ,

sequitur, nil aliud essc crcaiuram, sive essentialiter,

sive secundura accidens, nisi Creatoris data et dona ;

23. Disc.Video plaiie, et milii videtur esse verlsi- mile, ac divinis eloquiis convcnire. Sed utinam quadam similitudiue e.\ nostra naiura assumpia , quoniam Deo similis esse perhibetur, quae dicta sunt de proprietatibus divinae adminisirationis ,- suadercs. Mag. Triniiatem nosirae naiurae le latere

VARIAE LECTIONES.

n?^PI /A^’^ ^^^ ■• ^ ‘■^’«’^- ’ Sic CDE: A Dei. ’ SicCDE; A id est. ‘subsistit Dei—essenliam n^^Jr^: ‘SicCE; A venire <7«i$ dubitet ^rfe/JMm, D nu//u« fidelium dubitat. . • SicADE; Cii.ec cnim. " Sic

proprielales. »» Sic CDE ; A mtetti(junlu>

JOANNIS SCOTI

itoii facile crediileriai. Disc. Dic, qnacso , qiiae sil. A gendnm. Convenientius dico. Quamvis enim convc-

Mag. Recordarisne, quid in prioris libri disputalione inle,r nos conveneral ? Num ’ nobis visum cst ,. nuliani naturam essc, quae non in liis Iribus lernii- nis iuleliigalur * subsistere, qui a Graecis, ut saepe diximus , oiaiu, Suvecpc, ii/ipytM, appellanlur , hoc osl, essenlia, virlus, operalio? Disc. Recordor sauc, flrniissinieque leneo. Mag. Noslra itaque natura, quae liumana diciiur, eo quod eain omncs homines parlicipant , esseniia , virlute , operationeque ’ subsislit. Disc. Neiniiiem peritorum divinae phiioso- pbiae de hoc dubilarc aesliniarim. Mag. Quid tibi videlur ? Num noslra naliira, teste sacra Scriplura, ad imaginem el siinilitudinem Dei condila est? Disc. Liberaliter agis ; qui de boc dubitat, Iiomo non esi.

nicitter nosirae iiaturae Trinitas tola tolius diviuae Trinitaiis ‘* imago est, totaenim Palris, toia FiUi,. toia> Spirilus sancti imaginem geril; in ea lamen esi, quod. veluli spccialibus ^ingulis personis acconimodari posse videtur ^, ut arbiiror. Nam el ia se ipsa nostra Trinitas tota in singuUs suis esi :.sua enim essenliu^ et virtus, et operatio cst ; sua virlus , et essenlia,. et opcratio ; sua operatio, et essenlia est ‘ cl virlus : sicui el Pater in Filio et in *’ Spiritu sancio , el Filius in Patre el in Spiritu sancto, el Spiritus sancius in Paire et Filio " est.

Disc. Nil mihi probabilius occurrit , qiiam ut Palris imagineni,, essenlia ; Filii, virtus, Spiriius sancli, operalio nostrae naturae " accommodet. Pa-

Mag. Pulasne, ipsum Deum,qui ad imaginem suam B leina siquidem sjjdiSUmJia «, quae de se substanliani

nostram creavit naiuram, corpus esse, an spirilum ? Disc. Hinc quoque haesitare ridiculum est. Deus eniin spiritus est ^, et qui adorant eum, inspiritu et veritate adoraiu ‘. Mag. Non ergo secundum corpus, sed se- cunduni animapnimagoDei nosirae naiurae impressa cst. Disc. Hoc quoqne verissimum esi fateri. Mag. Deus estTriniias et Uniias, hoc est, tres substaniiae in una essentia, et una essentia in tribus suljsJianliis vel personis. Sicut enira GraeCi [da.v ovdioct , rptlt vno(T-z6c(Teif vel rpioi irpovuna dicuul , id cst unam ess^niiam, tres subslantias vel tres ’ personas : ita Roaiani unara essentiam, tres substantias vel per- sonas. In hoc tamen videntur differre, quod Graecos fxuKv uTTooTao-tv, id est, unam substantiaro dicers noii

flliatam genuil,et procedentem" ^ subsiantiam ex se emisit, non immerito principalisdicitur snbstantia*", non quod una essentia sit sanctae Trinitalis " scparabilis, est eniin una atque individua, sed quodf subsiaiilialibus differentiis, dum sit una, non careat. Est enim Deilas genitrix, et genita Deilas **, et pro- cedens Deitas ; et dum sit una Deitas individua, non lamen substantialibus differentiis indiscrela. Virtus quoque non incongrue Deo Filio adjungilur, quoniam SAcpe virtus Patris a theologia nominalur. Sed ut unum a pluribus lesiimoniis accipiamus , audi Apostolum :lnvisibilia enim ejus perea, qnae facla sunt, iniellecta conspiciunlilr, sempiterna quoque ejus. virlus e< aeternitas. In hoc enim loco virtutein

reperimus, Latini vero unam subslantiam, tres pcr- G Patris sapientiam Patris , Filium dico , inielligi-

sonas frequentissime solent dicere. Graeci dicunt ’ o/itoouo-tov •, oftoayaSov ’ o/xo'9mv ‘", hoc est, uniis essenliae, unius bonitalis , unius Deilatis : vel una esseniia, una bonitas, una Deitas. Haec autem nomina, quae apud Graecos inseparabilitatem divinae nalurae insinuant, in roraanum " sermonera non facile ver- tiintur, et nullo modo ad purum, ut arbilror; ideoque solus eornm rirtell3ct»s se^raratis vefbirperTM/stypafftv transferlur, ut eorum solummodo virtus intelligaiur, quorum inlcrpreialio de verbo ad verbum non expri- niitur. Disc. Hoc totum lides caiholica universalis ficclesiae falelur, et, qHanium dallir, intelligit, sed quorsum tendunl islaec " ? Mag. Non aliorsum, nisi ut quaeramus pro viribiis, qitomodo Trinitas nostrae

mus, aeternilatem vero Spiriturn sanctum , tcste Maximo, venerabiii magislro. Nam quod Spirilus sanctus virtulis nomine in Scripturis solet appcllari,. teslalur Evangelium, Doraino dicente, muliereni tv.itoppovaoN, hoc est, fluxum sariguinis palienleia sanaiis*^: Sensi a me exisse virtutem^ hoc est, Spiri- tum sanclum, qui dividil dona sanilaluni. Quid dicaiu de operatione essenliali nosirae naturae? Nonne aplissime sanclo Spirilui copulaiur, cui veluii pro- prie operatio virlulura divinarumquc donalionum , et universaliter et proprie unicuique divisio tribui- tur? in naturae igilur nostrae essentia paternae substantiae, in virtuie vero subsiantiae lilii, in ope- ratione substanliae Spirilus sancti proprietas digno-

naturae Trinilaiis crealricis imaginem el similitu- D scilur. Mag. Responsionem tuam a veritale non di- dinem in seipsa exprimat , hoc est, quid in ea conve- screpare arbitror. Sed vide, quid tibi vidctur de nientiusPatri,quidFilio,quidSpiriiui sanclo adjun- famosissima noslrae nalurae trinitale, quae inlel-

VARIAE LECTIONES. Sic CDE;A nonne; * Sic CDE ; A intelligitur. ’ Sic CDE; A et operatione. * Sift CDE ; A est spiritus. ’ C adorare. • Slc CDE ; tres om. A. ’ Sic CDE ; A Graeci vero dicunt. " Corr., A o/nowfftov. • Corr., A o)ita7«eov. ‘SieCE; ofioesovom. AD. “SicCDE;A/Jomanor«m. ‘* Corr., DE /s<oc; Cquorsuiu condunt istac; A quorsum tcndunt ista. " Sic CDE ; A Trinitalis divinae. ‘* Sic CDE ; A videlur possc. ‘■ Sic CE ; est om. \ ; D ei essenlia et virlus est. ‘* Sic CDE ; in om. A. ’ Sic CDE; A in fllio. ‘• Sic CDE ; A naturae nostrae. " Sic CDE ; A processionis. *• Sic AE ; A iicitur principalis substanlia " Sic C£ ; A sacrae Trinilatis sit. ** Sic CE ; A Deitas genHa. *• Sic .\CE.

Yerbis : Paterna siquidem subslantia quae de ^ Ad veroura procedenlem Thomas Gale aniniad- [se om.] substaniiam (ilintam genuii et procedentem verlit hacc : Hic deficit cvdex, qui olim fuit Thuni. tubstanlinm iiuitur cod. D.

S69

DE DIVISIONE NATURAE. — LIIiER SECUNDUS.

K70

lecUi, el ratione, cl sensu inlelligilnr : num dissonat A veliili ostiarins * quidain intcrnniiciusqnc ca, quae

ab ca, quam pracdiximus, aniinn, an una eadcmque ethaec et ’ ipsa, etnon diiae qnaedam unius ejus- demque nostrae naturae? Sensum autem dico non exlcriorem sed interiorem. Nam interior coessenlia- lis est rationi atque inlellectui,exterior vero,qnam- vis pius »d animam pertinere, quam ad corpus \ideaiur, non tainen essentiam animae conslituit, sed, nt aiunt Graeci,conjunctio quaedam estanimae et corporis : soluto enim corpore et recedente vita penitus interimitur. Nam si in anima maneret, et ad siibstanliam ejus pertinerel,eo profecto etiam extra corpus utcretur. At vero, quia sine corpore eo nec utitur, nec uli potest, relinqnitur, nec in corpore soluto mancre, nec animae regimen corporis dese-

exlrinsecus introducil, praesidenti intcriori sensui annunciet «’. Disc. Neque me movet, sensuum nomi- nibuseorum " instrumenla signiHcari ; neque duonim sensuuni ‘* dATerentia, qnam ad purum discrevisii, nie latct, ut opinor. Et qnid de praedictn trinilnle natnrae noslrae sciitio, pro ingenioli mei captu edis- seram. Duae triniialcs videniur esse, quibus nosira natura, qnantum ad imaginem Dei racla esi, pruba- tur subsistere. Sed consulia vcritale non rc ipsa, sed solis noininibus a se invicem discreparc rcpe- riuntur. Nam voOr et ovaia, hoc est, intelleclus ct essentiaexcelsissiniam nostrae naturae partem sigiii- Qcant, immo excelsissimum motum. Siquidem, ut tii ipse inlelligis, non aliud est nostrae naturae essc,

renti adliaerere. Nara et ipsa definilio, qua sanctus B etaliud moveri ; essenlia eniin ejus est molus circa

Augustinus e\leriorem sensum voluit definire, intra substantiales animae partes non videtur connume^ rari : Sensus esl, inquit, passio corporis, per se ipsam * non latens animam. Item alia, quae dicit : Sensus est sensibilium rerum phanlasia per insirumenla corporis assumpia. Similiter naiurae aniniae non videlur eum «’.onjungere , sed Velut internuncium corporis et iinimae eonsiituere, et .m quis intentius graecae lin- guae prdprielatem perspexerii, duorum sensuum in liomine proprietatem reperiei. In ea enim voO; intel- lectus dicitur, X670; ratio , Scovota sensus, non ille exterior, sed inlerior; el in Iiis tribus essentialis trinitas auimae ad Imaginem Dei constitutae subsi- stit. Est enim iniellectus, et ratio,et sensus, qiii

Deum et creaturam stabilis, et mobilis siatus. Sed dum moveturcirca Deum, qui superat orania, sniiir rous ‘* motusejus datur ‘*; dum veco circa primor- diales causas vfersatur, quae proximae immediaie post Deum sunt,veluti medio quodam nioderamine intelli- gitur moveri;qi}andoautem primordialium causarutu cfleclussive vii^ibiles, siveinvisibUes perspicere cona- lur, extremum sui motum pati dignoscitur, non quia idem motus substantialis augeri vel minui in sc^pso possit, sed quod secundum digniiatem rerujii, circa quas volvitur, et minimus , et roedius, et maximus esse judicatar " Essentiia ilaque animae noslrae est intelleclus, qui univorsitati humanae naturae prae- sidet, qdia ^’ circa Deum supra omnem naiuram in-

dicllur interior et essentialis; exlerior vero, qiieni ^ cognilecircumvehitur.Aoyoc verovelSuvaftif, hocest.

«orporis et animae copulam diximus, affe»j(r<c voca- Uir; insirumenta auleni, in quibus possidei, «hQvrn- fM, quasi ai(Td>j<Tfu; Tij/sca, hoc est, sensus cltsto diae ^. In eis enim sensus custoditur et operatiir; €t sunt numero quinque, visus, auditus ‘, olfactus, ^(ustus, tactus. Nec te movere debct, quod nominibus quinqueperliti sensus quinquepertilum ejus instru- roentum appellarim ; nam frequentissimus et com- niunis locutionis et sacrae Scripturae usus est, sedes sensuum ipsorum sensuum nominibus appellare. Visiis enim vocatur oculus, et auris auditus, ceteri- que similiter sensus suis instrumenlis significalio- jicin praestant. Non auiem proptereaquinquepertitus sensus dicitur, quod in scipso quinario numero

ratio vel " virtus secaridam veluti partem insinuat ; non irrationabiIiter,quia circapriHcipiarerum,qaae primo post Deum sunt, circumfertur. Tertia vero pars, Stuvoias et iinpysiat^id cst, seiisus et operationis vocabulis denorainatur, et veluti extremum bumanae animae oblinet locum ; nec immerito, quoniam circa effectus causarum primordialium, sive visibiles, sive invisibiles sint, circumvolvitur. A.c per boc uon duas suhstantiales trinitates, sed unam eandemque ad si- militndinemCreatorissui,conditamoportetnosinteIIir gere. Sed miror, qua de causa vitam ipsam, quae a Graecis BpiiTrixo et aOgioTtxn vocatur ‘*, a nostris vero nutritiva et auctiva — nutritenim corpora, et incre- menia " eis praestat — nec veiuti quartain substan-

dividatur; est enim simplex et uniformis,et in corde " lialem humanae naturae nartem, nec intra substan veluii principali sede* possidet : sed quod ^ per tialem trinitatem conuumeratam " a te video, ac

veluti penitus praelermissam, et nullo modo ad na- turae nostrae constitutioncmpertinentcm. Mag. Ne*’ mireris; non enim sine causa hoc fecimus. Siqui- dem nunc non de universa humana natura sermo est, quae veluti quinqiie partibus, boc est, corpore

VARIAE LECTfONES.

• Sic CE ; et om. A. * CE per se ipsum. * Sic AIC ; pro eum conjungere C connumerari. * Sic CE ; A cuslodia. • Sic CE ; A fl«di7us, vfjas. • Sic CE; A veluti in loco principalem sedem. * Sic E; quoa oni. A ; C s&Aperquod quinqueperliluin. « Sic CE; A recipil. » CE hosliarius. " Sic CE; A annunhnt, " Sic E ; eorum oni. A. ‘» nominibus — sensuum om. C. " Sic CE ; A maximus. ‘* Sic CE; A dicitur. ‘Sic CE; Pl indicaiur. ‘« Sic CE; A ^«i. “SicCE;Ae/. ««SicCE; A au^wxn, a tto«<rt» vero n. ei. a. vocatur. ‘• Sic A ; CE incrmt!n/«m. ** Sk E; X enumeraiam, C el conDumeratam. •‘SicCE.A rlan.

qiiinqiiepertituin corporis instrumentum, veluti per quasdam cujusdam civilalis quinque porlas, sensibi- iiiim rerum similitudines ex qualitalibus et quanti< taiibusexiorioris mundi venienles, ceterisque, qui- biis scnsus exierior formatur, Interius reciplat *, ct

JOANNIS SCOTl

vilaliquc molu, sonsii, cl nilione constare videiur, A aibitror, non ut cl illud superaddilum perea,, sed

et inlclleciu; scd de ea solummodo parle, in qna imago et simiiiludo conditoris pcrspicilur, hoc esl, dc iiiiclicclu cl ralione et sensu inleriori, vcl, ut ita dicam, esscnlia, virlule, opcralione ‘. In lioc enim lertiario summac ac sanctae* Trinitatis imago ex- pressa cognoscitur. Nam devitali molu, quo anima corpus el nutrit, ct in unura colligil, el vivificat, et minislrat, eique incremenlum dai, deque ipso cor- pore, quod toiius creaturae extremum obtinet lo- cum, alius disserendi iocus erit, dum in quarto li- Lro * de naluris sensibilibus, Deo duce, disputabi- lur. Quae pars, quoniam exlra proprielatera inlelii- gibilis noslrae essenliac , qua ad imaginem Dei conditi sumus, dignoscitur, propierca a nobis prae-

ut in illud, quod primo cst conditum, transeat, et \inum cum iilo fiat, noii quasi duo, sed unum incor- ruptvbiie et spirituale per gratiam Dei Verbi, qui non soluin in nostra naluralia, verum etiam in su- peraddiia nobis descenderat, ut omnia nostra in seipso restauraret, el desuper adjeciis naturaliier insita faceret , qui fecil utraque unum. Disc. Plane non incongruum ; sed ratae subtilique investigationi et inveniioni rationabilis nalurae convenientissiiuum. Quorsum vero haec, nondum video.

MiG. Patiens esto. Non enim res parva inter nds quaeritur, nec nisi muliis diligentissime ratiocina- lionis ambagibus et invcstigari ei inveniri potest, si

sentialiter inlennlssa est, duin sit motus quidam B «amen ad purum invenirl potest. Nulli eiiim mortali

exlra nataram primordialiter conditam, substan- tiali noslrae operationi, quae scnsus interior, ut diximus, vocitatur, subjectus, inque pocnam pcc- cali addiius; quo videlicel motu ea, quae post pec- catum bumanae naturae superaddilasunt; admini- strat : corpus boc corruptibiie dico, alque mortiil&, locis temporibusque varium, pariium suarum nu- mero discretum , spatiis distentum, incrementis decremeniisque snbditum, qualitatibus quanlitati- busque dtversis subjectum, ad oinnes irrationabiles motus pronum, carnalis adliuc animae, merilo suae ioobedientiae superbiacque diversis calamitatibus Involulae hospitium, ceteraque, quae de infelici- tale in hanc vitam bumanae naturae cx felicitate

sensui, quamvis videatur acuie inquirere, licet hoc promiitere,, ne incautus redarguatur * esse, quod suas vires superat invenire per se ipsum promittens. Nam si invenilur, non ipse, qui quaerllj sed ipse, qui qnaeriiur, el qui est lux mentium, invenit •. Quaerimus naroque, ni fallor, quomodo ex argu- mento substantialis trinitatis nostrae naiurae ad imaginem Dei ‘* creatae, summara illam Trinitatem, quae Deus est, ejusqne veluti proprias in natura condita operationes singulis personis distribulas possumus investigare. Disc. Id ipsum nunc “, non aliud quaerimus. Et ordo rerum exigit, ut sic veri- taiem quaeramus; argumenlo siquidem imaginis ipsa verilas, ciqus iraago est, quaerenda est, quaa

paradisi expulsae et dici et experimenlo cognosci C quanto studiosius laboriosiusque inquiritur, tanto

possunt. Motus itaque humanae nalurae ad ea ad-

Kiinistranda, quae sibi ad vindictam praevaricatio-

nis divini praeccpti adjuncUt sunl ; vindictam au-

tem dico, non irascentis Dei ultionero, sed mise-

rentis excrcitationera ; non irfaiionabiliter exlra

tcrminos essenlialis nbstrac trihitatis relinquiiur.

Et ne aestiraes, nos his veAis docere velle, praedi-

ciam bumaiuie oaturae irinitatem ad imaginem Dei

in paradiso conditam, priusquam peccaret, omnino

corpore caruisse : absit , absit ^ a nobis lioc di-

cere”, aut quodammodo putare; semel enim ei

siraul aniroas nostras ct corpora in paradiso condi-

lor creavit, corpora dico caelestia, spiritualia, qua-

lia post resurreciionem fuiura sunt. Tumida namqiie

ardentius diligitur, et aperiius invenitur. Quid enhn prodest illa velocitas, quam pura veritatis conlem- plaiio effugit, aut quid nocet ipsa larditas, cui desiderata facies occurrit ?

Mag. Itaque raiiocinationis nostrac exordium ex verbis venerabilis Maximi sumamus, non eisdem sermonibus connexim, sed eodem sensu utenies. Disc. Ingredcre , quoquo modo vis , ratiocinandi viam. Mag. Tres universales molus animae sunt. Quorum primus est secundum animum, secundiis secundum rationem, tertius secundum sensum. Et’* primus quidem simplex ** est, et siipra ipsius. ani- mae naiuram, et interpretaiione caret, hoc est, cognHione ipsius circa quod movelur; per quem

corpora, mortalia, corruptibilia, quibns nunc oppri- ^ circa Deum incognilum raota, nuUo modo ex ullo

mimur, non ex natura, sed ex delicto occssionem ducere non est dubitandum. Quod ergo naturae ex peccato adolevit, eo profecto renovata in Christo, et in pristinum statum resiituta carebit. Non enim potest naturae esse coaelernum, quod eiadbaeret propier peccaturo ; et intra substantiales ejus con- stilutiones non computari *, non incongruum, ut “^

eorum, quae sunt, ipsum proptcr sui excellentiam coghosci4 secundum quod ‘’’, quid sit, lioc est, iii nulla essentia seu subsiantia, vel in aliqiio, quod dici vcl intelligi valeat , eum reperire ‘” potest. Superat enim omne, quod est ct quod non esi, et nullo modo definiri potcst, quid sit. Secuitdus vero moius est, quo incognitum Deum

VARIAE LECTIONES.

• Sir CE ; A «/ openlione. * Sic CE; ket sacrae. ’ Sic CE; »n qttarto libro om. A. * Sic CE; absH om. A. ’ Sic CE ; A cre</before. * S\c CE; \ connumerari. ’ Sic CE;- ?/< oni. A. * Sic AE; C.ncc incautus redargHitur. » Sic CE; A invenilur. ^” Dei om. CE. »• Sic CE; nM«c om. A. >« Sic CE; Et om. A. •*Sic CE ; A quidem molus siinplex. *’*Sic AC ; E sccundum id. ‘*CE reperiri.

W5

DE DIVISIONE NATURAE. — LinEU SECUNDIJS.

m

(lerui.t * scciinditm qnoil causa oinnium sil. DcCi- \ pil, per scipsum Immediale incognilo quidein quid

,111 vero * Deum causam omnium esse, ei esi mo- tns isle inlra animae naluram, per quem ipsa nalu- raliler mola omnes nalurales raliones omnium for- malrices, quae in ipso cognilo solummodo per cau- sam — cognoscilur enim, qiiia causa esl — aeier- naiiter faclac subsislunt, operalione scieniiae sibi ipsi imponit, hoc est, in se ipsa per earum cogni- tionem exprimit, ipsaqiie cognilio a primo molu ^ nascitiir in secundo.

Tertius molus est compositns, per qncm, quae exira sunt, aninia taiigens, veluti ex qiiibusdam si- gnis apud seipsam visibiiium rationes reformnt, qiii compositus dicitur, non qnod in seipso simplex non sii, quemadmodum priinus et secundus simplices

esi , cognito • vero, quod causa omnium est, principiisque omnium rerum, boc esl, principaiibus causis, ab eo et in eo faclis, ei a se distribuiis rc,- fert, hoc est, a Deo per ipsas in omnia, quae post se snnt, proccderc, et ileium per ipsas in ipsum intelligil recurrere. Aniinae igitur purgatae per aclionem, ilhiminatae per scienliam, perfeclae per ilieologiam niolus, qiio semper circa Deum inco- gnilnm aeternaliler volvitur , ultra et suam et omnium rerum naturam ipsum Deum omnino abso- lutnm ab omnibus, quae et dici el intelligi possunt, nccnon omnibus, quae nec dici nec intcUigi pos- sunt, el tamen quodammodo sunt, intelligens, euin- que esse aliquid eorum,quaesunt etquae” non sunt,

Ruiii, sed quod non per seipsas sensil)ilium rerum B denegans, et omnia, qiiae de co " praedicantur, non

proprie sed translative de eo praedicari approbans, vouf a Graecis, a nostris intcliectus, vel animus, vel mens dicitur, et substantialiter est, et principa- lis pars animae esse intelligitur. Non enim aliud est aniinae efiscnlialiter esse, et subslantialiter moveri. Ipsa siquidem in motibus suis subsistit, suique mo- tus in ipsa subsislunt; est enim simplex natura et individua, motuumqne suorum subsluntialibus dilTe- rentiis solummodo discreta. Nam si caelcstes essen- lias, quas etiam ‘* caelesles virtules angelicasquc diviiia nominant cloquia, nil aliud esse substantia- liter a sanctis tradiiur Palribus ‘^, nisi inlelligibiies, aetcriios, inccssabilesquc motus circa principium omiiiiim, a quo, et per quein ‘S ei iu quo, et ad

raliones incipit cognoscere. Primo siqnidcm phan- lasias ipsaruin reriim per exleriorem sensum qiiin- o.iicperlitiim socnndum niimenim instrumenloruin corporalium ^, in quibus et per quae operalur, ac- cipicns, casqne secum colligens, dividens, ordinans (iisponit; dciiide per ipsas ad rationes cariim, qna- rum phantnsiae siiiit, perveniens, intra seipsameas, raiioncs dico, tractat alque conformat. El nec te movcat, qtiod paulo anle exteriorem scnsum phan- tasiam rerum sensibilium esse definivimus, nunc vcro pcr eum pliaiitasias earuntlem rerum scnsibi- lium ad inlcriorcm scnsum " pervenire doceiniis. Pracdictus qiiippe * tertius molus ex phantusiis icriim extcriorum per exteriorem scnsum sibi nun-

ciatis moveri incipit. Phantasiarum cnim duae spe- C quem, ct movenlur et subsfstunt — est enim iste

cies suiit, qiiarum prima est, quae ex sensibili na- tiira primo in instrumentis sensnum nascitur, et iiiiago in sensibus expressa proprie vocatur, aKcra voro cst ipsa, quae consequenii ordiiie ex praedicta iniagiiie fbrmatur, ei est ipsa phantasia, quae pro- pric sciisus cxierior coiisucvit nominari. Et illa prior corpori seinper adliaerel, posierior vero ani- mac; et prior qiiamvis in seiisu sil, seipsam non scnlit; posterior vero et seipsara sentit, et priorem suscipit. Dum vero tcrlius iile motus phanlasias reruin visibilium dcseritj nudasquc omni imngina- lione corporea rationes ac per se simpliccs pnre inttlligit, ipse quoqiie simplex sinipliciter, hoc est, nniversalcs univcrsalitcr raliones visihilium, omni

circularis motus caeleslium virtulum circa suum principium, ab ed vidclicet incipiens ut a princi- pio; pcr ipsnm per causas creatas currens “; in jpso, ul in legibus naluralibus *^, quae in ipso sunt, cxiraque quas egredi nec vult, tiec potest, nec posse vuli " ; in ipsum “, ut in finem Buum rediens •» : et in sola inleliigeniia lalis motus est ; intel- iignni eniin se ab ipso esse , et per ipsum , et in ipso intellectum suum moveri ***, et nulium alinin finem praeter illum *’ se habere non igno- raiit — quid obstat , ne similiter inlelligaraus , biimanos inleltectus indesinenter circa Deum volvi, qiioniam ab ipso , et per ipsum , et in ipso , et ad ipsum sunl? Eodem namque tntelligibili cir-

phaiitasia absolHlas, inqiie scmclipsis purissimc ac *^ culo volvuntur, praesertixn cum divina eloquia ho- verissiine perspectas, per mediiim motum primo miiiein ad imaginem Doi faclum perhibeani, quod motui renunciat. Ipse vero primus moius, quodcim- de angelis dixisse aperte nonreperitur, subiniel- que cx tcrtio pcr mediuin, et ex ipso medio imme- ligendum lamen propier inlelleclualem naluram re- diaiein moderationibus rcrum creatarum ’ perci- linquiiur “. Aslanieseliam et minislranles Deo cae-

\ARIAE LECTIONES.

«Sic CE; A cognoscimiis. »Conj., A Definil enim; C de(iniiii;E definit {vero om. E). “SicCE; A ■nolus. *Sic AE; C corporaliier. »Sic CE; A per ciim ad phantasias earnndem tensibilium rerum pcr- vciiirc docemus (ad mieriorem sensum oin..A). ^ Sic CE; A enim. ’ Sic A ; C cunclarum, E crenlurarum. »SicCE;f/Hi(/f$/om. A. ’ Sic AE ; C tHfojwJ^o. «» SicCE; (yHne om. A. " Slc CE ; A de ipso. “SicCE; eliiim om.A. ‘SicCE; \palribus traditur. ‘‘‘SicACE. “Sic CE; A per ipsum per raliones suas per ipsum conditas. ‘« Sic CE; A legibus suis iiatuialib«. " Sic CE; A nec volunt nec posse volunl. ’ Sic C ; A in ipsnm quippe ut ‘^ Sic C ; A redeunl. E iii ipsum el in fincm suum redigens. *’ S:c CE ; A exerceri. " Sic CE; illum. om. A. ** Sic CE; subinlellige^Klum — rc/in^Hilur oin. A.

JOANNIS SCOTI

S76

lchiics virluics l(^inius, liuinanam vcro nutiiniin iii \ Disc. Non soUim concedo, vcrum eliam intcUigo,

\crbo Uei Deuin ractain, el seiiere ad doxlrani Dei, et rcgnare, fldcs testalur cailiolica. Quod aulem ’ posl resurreetioneiii omniuni generaliier omnibus * tioiniiiibus Domiuus proiiii lit * : Ertint sicul angeli Dai in caeto, dc condignitate nalurae, dequc * 1m- ntorlaliiatis aequalilate, et quod omni sexu corpo- roo omnique corpuptibili generatione carebunl, iii- tclligendum arbitror. Priinam namque hominis con- ditionem anie |>cccatuni iii paradiso, hoc est, in caelesli beatitudiiie ac(|ualcin angelts , ac veluti connaturalcm fuisse, iion incongruiim ’ credere. De kis nainque ambabus naluris , angclica dico alqiie humann, thcologia pronuntiat, dicens : Qtii fecisii caetos in inieileclu, hoc est, ut essenlialiler ct

exccllentissimum animae motum circa incoguiluiti Deum ultra omnem creaturamverissiine vocari ct subsistere intelleclum. Sed quo modo, vel qua ra- tione intellecius, duiu intra tcrminos humanae > naturae concluditur, supra seipsum omnemque crea- turam potest ascendcre, ul circa incognitum Deuin, qui longii ab omni creata natura remoius est, suos substaniialcs motus valeat perficere, quaerenduuii puto “.

M\G. In hac parte theoriae, quae de intellectuali- bus rationalibusque siibsiantiisdisputal, dum perve- nitur ad considerandum, quomodo nalura creala exlra seipsam polesl ascendere, ut creatrici nulurae valeat adhaerere, omnis de potentia nalurae ratioci-

subslantialiter intellectus essenl. Quoniam vero B nantium " iiiquisilio delicit. Non eniin ibi naturae

hovio, cum in honore esset, non intettexit, et compa- ralus est jumenlis insipienlibus, et similis factus est eis, longe ex angclica dignitaie recessit, inqiie mor- lalis * hujus vilae calamilatem cecldit. Poslquam autem Verbuin caro faclum est, hoc esl,‘Dcus homo factus est, implelur, qiiod in psaimo scripium est : Quid esl liomo, quod memor esejus, autfilius hominis, quia visilas eum ? Adrairans videlicet priniae condi- tioiiis bumanae naluraeallitudinem : Minorastieum ^, inquit, pauto minus ab angelis, hoc est n^iinorari

ratio,- sed divinae gratiae inelTabilis et incompre- hengibilis allitudo conspicilur. Nulli siquidem con- ditae substantiae naiuraliter inest virtus, per quam possil et lerminos naiurae suae superare, ipsumqiie Deuin immediate per seipsum attingere; hoc enim solius est graliae, nullius vero virtutis naturae. ilinc apostolus fatetur se ignorasse, quomodo rapiiis est in paradisum, dicens : Scio hominem raplum, sed ne- tcioquomodo ‘*,fn corpore, an exlra corpus; acsi di- cerel ‘S non enim in naturalibus animae moiibuS,

6um merito suae superbiae perniisisli, ei in turp.Hu- in corpore vel extra corpus, video ullam virtutem, dinem irrationabilis vitae cadcre sua propria vo- pcrquam rapi possim in terlium caelum; Deus au- luntaie reHquisii. Deus enim facore, quod fieri sinit, lem " solus scit, cujus gratia sola raptum me fiiis- modo quodaiQ loquendidicilur :C/onae^ /ionore co- se non ignoro. NuUa siquidem natura per seipsam ronasti eum, el constituisli eum siiper opera manuutn C potest ascendere in illum locuiii, de quo Doniinus luarutu, omnia subjecisti sub pedibus ejus. Videsne, ait : Ubi ego sum, itlic et minisler meus erit ‘. Ut

<}4]anlum liumana natura in primo homine post pec- catiim humiliata, ei quanlum in secundo homiiie, in Christo dico, per gratiam exaltata? Siquidera non solum adpristinum iiaturae suae’ slalum, de quo ce- cidil homo, resti tulus,verum etiara in capiie suo, quod esi Christus, super omnes caelesies viriutes exalia- lus. Lbi enim abundavit peccatbm, superabundavit gratia. Si igitur humana iialura non solum ad digni- lalem angelicara in Christo reuQvata pervenit, ve- rum etiam ultra omnem creaturam in Deum assuinp- la est, ei qiiod factum esl in capite, in membris fu- lunira esse impium esi ncgarc : quid mirum, si bumani intellcctus nil aliud sint, nisi inelfabiles in-

ergo superat omnem intellectum, quomodo Dci Ver- bum descendit in hominem ; ita superat omnedi ra- lionem, quomodo homo asceiidit in Deum.

Disc. Quanquam breviter. sat tamen et " clare est responsum ; ideoque, quod instat, ad secunduni animae molum considerandum mentis aciem di- rige.

Mag. Motus animae secundus est, utdiximus, qiii el intra terminos naturae continelur, ipsumque Deum secundum causam deflnil ; boc est, illud so- lummodo de Deo incognito quidem ‘^ cogiioscit, quod omnium, quae sunt, causa sit, et quod pri- niordiales oinnium causae ab eo et in eo aeternali-

cessabilesque motiis?ln his dico, qui digni suntcir- ^ ler condilae sint, earunique causarum, quantum da- ca Deum, i« quo vivunt, et moventur, et sunt. Sunt lur e!,-antellectarum ipsi animae, cujus motus esi, quidem per raliones, quibus existunt; moventur pcr cognitioiiem imprimit. Ut cnim ex inferiorihus sen- raliones virtutum, quilms bene exisiere possunt; sibilium rerum imagines, quas Graeci phantasias vo- vivunl pcr ralioiies, quibus seinper exisUint. Sunt canl, aniraa recipit; ita ex superioribus, boc est, itaque », ct bene sunt, et sempcr sunt, in Deo ‘<>. primordialibus causis cogniliones, quae a Graecis

VARIAE LECTIONES.

quidem C qutd est.

" Verbis ted quomodo vet qua ratione inleltectus dum tntra terminos humanae, coJ. E folio 235, b mc- ilio finitur.

S77

DE DIVISIOINE NATUUAK. — LlCEll SLCUNDIS.

67S

theophaniae, a Lalinis diviiiae appariliotics solenl A lioiiis noniine appeilaUim, m propiias ralioncssia

appeliaii, sibi ipsi inligit, cl per ipsas qtianiiani iJe ’ • - -. .

Deo noliliam pcrcipit ; pcr prinias caiisas dico, non ut inielligat, quid sulislanlialilcr siiiil ; hoc enitn sii- peral omnen» anitnae inoutin ; sed ul universaliier cognoscaU q”‘i» suiil, iiique suos effcclus ineffabili processione piofluunl. Et hic estmelus, qui a Grae- cis Xovof vel ouvaai,-, a uoslris vcro ralio seu virUis vocalur, et ex priino moui nascilur, qtii esl inlcl- lectus. Sicut ettiin quidain sapiens arlifcx artein snatn do seipso in scipso efficii, et in ipsa, quae sibi facienda sunl, pracnoscit ‘, eoruniqHC causas vi et polcslale, priusquain appareant aclu eloperc, uni- versaiiler aiqiie causaliler creat; sic inteilcctus de &e et in se suani ralionein genuit, in qua omnia.

guiaruni rcrum, quae priinordialiler in causis uni- ver^alilcrquc crealac suiil, dividit. Cuiictae quidem csscniiac in lalione unum sunt. scnsu vcro in esscn- lias diffcrcnles disccrnunlur. Oinniuin ilaque essen- tiarum cx suoruin principiorum simplicissima uni- tate pcr intelleclum dcscendenlctn sitnpiicissiinain " cognitionein ratio percipil ; sed seiisus ipsam simpii- citaiem per differcittias segrcgal. Siiuiliicr reruni geiiera uniformiler el simpiicitcr in s«is universali- l)us causis, ci * in seipsis per iHleliectum ralio co- gnoscil, illam verogcueralissimainsimplicitaiem, iu *■ se ipsa individuam nutlisquo, differenliis obnoxiain, nullis accideiilibus subjcctam, nutlis spatiis distau- tctn, nullis pariibus coinpoaitani , nullo locali rel

^uae vult faccre, praecognoscit, causalileique prae- B lcniporali ‘> motu variam, in diversa gcnera diffe

creat. Nam noti aliud diciiuus esse * consilium, pracler ariiliciosae menUs conceptuni. Secutulus ilaque motus animae est ralio, quae veluli quidam obtulus substantialis in animo ialelligilur, ac veluti ars ab ipso dc seipso ’ iu seipso .geiiila, in qua ea, <iuae vull fjcere, praenoscil * el praecondit. Ideo- Que noii imincrilo fortna ejus nominalur; siquidera ipse per se ipsum incognilus est, sed in sua forma, quae est ratio, el sibi ipsi ct aliis apparere incipit. Kam quemadinodum causa oinnium per seipsam, nec a scipsa, nec ab aliquo iiivcniri poicsl, quid sil ; ia suisvero llieopbaniis quodammodo cognoscitur : ita intclleclus, qui semper circa eum volvilur, el ad ejus imaginem oniniiio simiiein condilus est, ncc a

renliasquc praediclas, aliasquc niillc “, sensuspar- litur. Id ipsuni cst in differentibus ruriiiis, quae consulta ruiione " in generibus suis unuin sunt, scn- su taiuen operante pcr raiioiialcs dislinctiones u se invicem discernuntur : hoc est, quo niodo nalurali- busmolibus, divina providenlia regcnie, jubenle, ad- minislrante, ia discrctas rerum muUifurmiUtlcs di- vidunlur ‘S ipse intcUeclus medianle ratioiie pct* consubstaniialem sibl sensuin sine criore inve- siigal el perscquilur, certisque regulis comprehen- dit. Quid dicam dd infinilis nuincris, qui, quanto interioris scnsus actione sive iuseipso, sive in rerum nalura ntullipliccs flunt, To ratione considerata in suis formis universaliler el simplitiler unuin

VJUJ ■■ll>lf,I<i<‘l>I ^I1…..1V> ^…,..^^… V.V..V..VV.U x,v^., ..^ ~ ,,..»..v^. „.,„,..

se ipso, nec ab aliquo inielligi polesl, quid sit, in sunt? Et ui brcviler colligamus, tiuodctinque aivima

raiione aulem, quae de ipso " nascilur, iiicipil ap- parere. Qiiod vero dixi, catt.sam otnnium el intcllc- ctuin a scipsis non inlelligi, qiiid siiit, qita ralione polcsl csse, paulo post considerabitur. De secundo uiotu, quid sil,et unde origincm ducal % salis di- cluin. u( opinor. Disc. Sat plane.

Mac. Terlius ilaque reslat inolus, qui circa singu- ias singularuiii ^ rerum raliones, quae siinpliciler, lioc est, univcrsaliler in priiuordialibus causis con- dilae sunt, versalur, et, cuin ex sensibilium rerum phanlasiis pcr exterioremsensum sibi nunciatis nio- lus sui substanlialissumat exordium, ad purissimam rerum omiiium discrelioncm per raliones pioprias

per prinuim suum molum, qui est inlelkctus, de Dco ci *° primoidialibus causis uniformitcr el univcrsa- liler cogiioscit, sccundo suo moiui, qui est i-aiio, eo- deminodouniforiniter univcrsaliterque infigit. Quod aulem a superioribtis pcr inlellectum in ratione for- Hiatum accipit, hoe tolum iii discrcias essentias, in discrela genera, in diversas formas, In mulliplice» uumeros per sensum infcrioribus cffectibus dislri- buil. El ul aperlius dicain, quodcunque aniina hu- mana per intellecutm suum in raiione sua de Deo deque rerum principiis uniformiler cognoscit, sem- per unifornuter custodit; quodcunque vero pcr ra- tioncm in causis unum el uniformiter subsistero

in essentias generalissimas, inque gcnera generalio- «erspicit “, lioc lotum persensum in causariim effe ra, dcinde iii formas speciesque specialissiinas, hoc clibui multipliciter " ct uuiformiler “* inlelligil; e

et

iierumlolum, quod per sensum muhipliciter spar- sum in effeclibus inlelligit, per ralioncm iii causis unuin uniformiler subsistere perspicit. Omnia vero ex una omnium causa elmultiprtcalionis momentum incipere, et unitalis simplicitalcm, qua in ea aeler- naliter el incommutabilitcr subsislunl, nullo modo desercrc, totiusque sui motus finem iii eani et in ea lerminare, per inlellectum purissime cognoscit. De tribus animae motibus, hoc cst, dc iiiteliectu, VAiUAE LECTIONES

• C praetidet. * Vro dicimus esse C est. Cdo ipso. ^” \ praecognoscit. • C de «eipso. ‘A ducit. ‘A tingularumque. " C simplicis simplicissimam. ^ et om. C. • fn oin. C. *’ A corpor»j/«.. “• C differen- tiusqueai(/uea/ta niille (prnefliclason.C). ‘procoHSH//a raiioueCconsiderntione. ‘^(^ <iJi>i(/uH/Mr. ‘‘Cea;. ** semper miformiier cvsiodit — persincil om. A. " C multiplex. " et mi^^ormiler om. A.

Pathol CXXIl. 19

est, in numcros innumcrabiles infinitosquc, iinmula- bilibnstamcn nalurae suae anaiugiis Qttilos pervenit. El ille molus est, qiti graece St«voia vel hipyBtx, la- linevero scnsus vel operatio vocalur; ipsum dico sensum, qui substanlialis cst, el iiitcrior, qui simili- ler ab iiitelleclu procedit per ralionem. Omne siqui- dein, <|uod iniellectus cx printordialium causaruin giioslico conlnilu arti suae, lioc esl, ralioni imprimil pcrsensum suum cx se procedeulem, cjusque opera-

S79

JOANNIS SCOTI

(jiiieiiam csscnlia; dc ’ ralione , quae virliis; el de A trium Divinitalis pcrsonanim cognosce iiilellccinm

sensn, qiii operalio diciuir, sunicienler suasum, iit noslrnmomnia, qnaerunqne de Deo cansisqne rernm

opinor. Disc. Lncidissime ac mullipiiciler. polesl inleHigere, univeisaliier in ralione percogni-

24. Mag. Inluere ioqiie, acieqne ineiiiis, tota am- lionem aclu scienliae cieare, lioc esl formare, el per

Idguilalis caligine depulsa , cognosce, qiiam clare , sensum consubslanliaiein sibi parliculariler in sin-

qunm exprcsse divinae bonilalis subslanlialis trinitas gnlas rerum deriniliones, qnas in ralionc colligit,

in molibus liumanae nalurae • recle cos intiicnlihus conlemplationis virtute inconfusae dividere; lioc est,

arridel, seque ’ ipsam pie quaeienlibus se, vcluli in quodam proprio speciilo ad iinagincm suam faclo, Kmpidissiine manifestai , el cuni sil ab ©mni crca- lura rtHnola, omniqiie inlellectui incognila , pcr imaginem snam et simililudineni veluti cogiiitam et comprehcnsibilem inlellecliialibus oculis, ac veliili praesentein seipsam depromit, uiiroquc speciHam, in qua rebicel, purificat, ut in ca clarissime resplcii-

suanicogniiionemunicuiqiiecau(issimae’discretioni9 contniiu accnmmodare. Disc. Haec quodammodo inibi splendescniil. Sed quid dislal inter operationem ciea- Iricis irinitalis el non creatae, et aclum triniialis crcal.ie et • creanlis, nondum perspicio. Creai-lis dico; non enim dubilamiis, irinilaiem iiostrae na- lurac, quae non iinago Dei est, sed ad imaginem Dei condita, sola quippe’ vera iinago iiivisibilisDei est.

dcscat * una esscnlialis bonilas in tribus siibstantiis, B et iii nullo dissiiiiilis, unigenituni Dei Verbuin, Palri

qnae unitas cl trinilas in seipsa per seipsam non apparerel, quia omncm inlellectum cffiigit eximia suac claritatis inllnitate, nisi in sna imagine vesligia cogiiitionis suae imprimercl : Palris siquidem in ani- mo, Filii in ratione, sancti Spipiliis in sensn apertis- sima luccscil similitudo. Nam qtiemadmodiim Fi!i>;m artem omnipotenlis arlificis vocitamiis, nec immeri- lo, qiioniam in ipso, suaqnippe sapieiitia,arlifex om- nipolcns Paler ipse omnia, quaecnnqiie voliiil, fecit, aeternalilerqiie el ir.commutabiiiler ciistodit : ila 6tiam humanus intdieclus , quodcimqite de Dco, deque oinnium rernm principiis pnrissime incnncian- lerquepercipit, veliili in qua;!am arte sua, iii ralioire dico, mirabili quadam operatione scientiiic creal pCr

cl Spirilui Coesseniiale, non solum de nibilo esse crealam, verumcliam subse adhaerentcs sibi sensns sensuuniqiie oflicinas, lotiimquc hoc corpds suum, mortaie dico, creare; ex Deo siqnidem ad i.maginem Doi de’” nibilofaclaeci; corpiis verosiiumipsa crcat, nnn lamen de nibilo , sed de aliquo. Aiiima namqiie incorporalcs qualitates In iinuin congliitinanle, et quasi quoddam subjcctum Ipsis qiialitatibus ex quanlitale sumcnteet supponente, corpiis sibi cri.>at, iii quo occulias suas aclioiies per se invislbiles ma- «ifcsleaperiat, inque sensibilein nolioneni prodiicat, ut jam in prioii libro dispulalum est , ct adhuc, dum ad consideralionein aclionisprimordialiuin cau- saruin pcrventum fueiil, diligeniius invesligabilur.

cognilionem, in(|ue secretissimis sinibus ipsiiis " rc- ^ Nunc autein, quod inslat, aperhis flagiio.

condit per memoriam. Ul auteni Pater opifex om-^ nium omnipotens, quaecunqiie in arte sua, qnae csl ipsius sapienlia et virtiii), in Verbo siio, in uiiigenito Filio, simul et semel, primordialiter, causaliler, uni- formiler, universaliler condidit per Spirilum san- ctum ex se Filioque procedeniem , in primordialiuin causarum iiinumerabihs eflectus dividit , sive in esscnlias inteiligibiles differenliasqiic oinncm sensuin coiporcum superantes manaiinl, sivein hiijus mutiiti sensibilis varium multipliccinqne ornatum locoriim lcmporumque discielionibus variabilein profluxc- rint: ila intellectus, hoc cst, priiicipalis animae nio- tus, exinteiligibiliiim rerumrgiioslica conlemplalione formalus • , onvve , quodcnnque in arte ralioiiis creal, el reponil pcr scnsum animae interiorcm , in singularum reruiii sive intelligibilium sivc sensibi- lium discretam inconfusam(]ue dividil cognilionem. Omnia enim, qiiae inlellectus in ratione universalitcr considerat , parliculariter per sensum in rerum oiii- nium discretas cognitiones dcfinilionesque parlitur. Vides itaque, Palrem in Filio sno omnia, quaecnnque «oluil , univcisaliier condidisse, ct per Spiritiim sancium suum particulariler distribiiisse , et dislri- buere, el distributurum esse • *” ’ i rtnilitudinem

D

MAG.HujnsqiiaestionissoIiiiiofacilllmaacpenesine ullo labore milii videtur. Summa siquidem Triniias, omnium rerum creatrix, el a nullo creata, omnla, qiiae fecit, de nihilo fecit. Proprium eniin divinae bonitatis est, ex non-cxistentibus in exisienlia " , quae vult fieri, vocare. Nam ct hoc nomen, quod est boniias, non aliunde originem ducit , nisi a vcibo graeco, quod csl /3ow, hoc est, clamo ; )3ow aulem ci xa).w, id esl **, clamo et voco, iinuin sensuin pos- sident; etenim qni vocat , saepissime in clamorem erumpil. Deus ergo noii inconvenienter bonus dici- tur el bonilas, quia omnia de nihilo in cssentiain venire intelligibili claniore clamat, ideoque graece dicitur Deus xa).of, id est, bouus, 3t« TonuvrK x«).ffv £1,- oic-iav, Iioc est , eo quod omnia vocat in csseii- tiam.Ciinciasiquidem, qiiaenaluralitersubsislHiit, de niliilo iii cssenliamaconditore vocata sunt per quiii- quc()crliium universalis creaturaeniotum.Qiiaedain iiaii.que voeata siinl , ut soliiinmodo cssentialiier siibsislaiit ‘; quaedam, iil subsistanlel vivant; in quibusdam siiljsiaiitiali vitae senstis cstaddilus; in qiiibiisdam vitali scnsui ratio cifmulalur; In qiiibiis- dam ad pracdiclonim naturalium motuum perfe- clionem iiilelleclus supcrponilur. Et csl primus mo-

•A el de. *’ ei oin. A.

Y.\UIAE LECTIONES.

• A iinunae » C siiepe. * C ra-plendcscit. " A ipsius sinibus. ’ C formalur. ^ C caulissimo. » \ enim. " A ea;.. " A exislenliam. " A hoc esl. " A subsistuni ensendaliler.

gSi DE DIYISIONE NATUUAE

Uis iii corporibus naluralibus; secundus in ea vila, A qua ligna berhacque ’ el vivunl el crescunl; lerlius M) ’ irralionabilibus animanlibus; quarlus proprie in buinana; quinlus in ’ angelica conspicilur na- tura. Et ^ bis quinqiie gradibus in condendis de nibilo rebiis sumniae ac snnclae Trinilalis bonilas pcrspi- cilur *, iiieflabiiisque operalio inanires(alur. Ea vero Irinilas, quae in nosira iiatura ad imaginem Creatoris condila *, nibil creat de nibilo. Illud enim solius Dei est, ct nullius crealurae. Duplex vcro ejus aclio videliir : aul enim ea, quae de nibilo suus Creaiur cuiididil, ratiunai)iiibus inlcllectualibusque suis niolibus invesligat, el qiiae in nalura rcrum puro iiiieuigCJUiae conluitu cognoscit, in inlimis ra- tioiiis suae sedujtl5 (Jisponil, omiiiumque reruni, quvis ,tolcst coguoscere , COL!li4iones aul in niiuiia B colligit, veibi graliagenera in essenlia, furnias in ge- nere, nunieros individuorum in forma scienliaO, itlH uniim facil, aul iiuiltipliciier dividit, singulas cogiii- lioiies singnlis rebus, quarum cogniliones sunt, disliibuens, boc est, ul codem exeniplo ulainur, essentiam in getiora , genus iii formas, forniam in jndividua gnosiica operalione disceriiens ‘. Et haec est piincipalis sumiiiaque ralionalis ualurae opera- lio. Secunda vero cst, quae, ul diximus, in creatione 6ui corporis cognoscilur, inqiie ejus sollicilo regi- mine aperilur. Primo siijuidem maieriam ejus ex qualitalibus rerum seusibilium accipil, eiqiie niillo lemporali spatio interposilo formam vilalemque mo- lum * accominodat , qilo ipsam maleriam et vivifical et nulrit, inque augmenta perfeclae staturae per nu- meros locortini ci temporum provehit, sensum qito- que exleriorem ei praestat, per qucm omnium rc- rum, quas extrinsecus altingit, pbantasias recipii-, et cetera, quae de soHiciludine assidua conlineiilique aclione animae circa corpus suum resque corporeas, sive seiisibits praesens vigilando, sive ab eis reinola dorniiendo , iinaginesque rerum , quas per sensus bauscrat, secuin iraciando, aut imagines imaginuin fingendo, aiit alimenla corporalia, quae exliinsecus in aediliciiim corporis accipit, per occuUos veiiarum nervorumque ineatus, quos Graeci poros vel arlerias appellanl, dislribuendo, et cogitari el inlelligi pos- sunt. Ul cnim summa Trinilas universitatem loiius crealurae, quam de nibilo condidit, providentiae _ suae regulis movet , regil, ordinat, et niliil pcrire , hoc est, penilus ad niliilum redire, ex his, quae conchdil, sinit; ila ’ nosirae nalurae trinitas univcr- silali corporis siii oinniunique seiistium ejus incolu- mitati " providei, ipsumoue vivificat et movet, et

, — LIBER SECUNDUS. 58f

conlinet, quantum morialisfragilitas ipsiuspermittit. 25. Sed vide, neex " liis ralionibtis incipias con- jicerc, animae •’ crealioncm lemporali quodani spa- lio conditioncjn corporisspirilualis ante peccaluin «», praecedcre. Sola siquidem dignilaie excellenliaque nalurae praecedit anima corpus, non autem loco vel tempore; simul enim ac semel iii illo uno homine, qui ad imaginem Dei factus cst, omiiium hominuin rationes secunduni corpiis cl ‘* aniinam creatae sunt. Nullo eiiim •’ modo jiixla moras lemporum esscntia animae corporis esseniiam, sicul nec corporis es- sentia animaeessenliam praecedit. Et ne me exisli- mcs •’, primitm illiid csscnliale corpus in paradiso condilum , sola tanten raiione adbuc factiim , sicut et ipsa aiiima — iii ipsoquippe gcnerali et uiiiversali botuine ad imaginem Dei faclo omnes homincs sc- cundtim corpus el animam simul el sciucl iii soJa possibiliiaie condita suiit ‘, et iii ipso otuues pec- cuN^irmU, priusquam in proprias snbstantias spirilua- liler, sicula;}g:c)i, prodirenl, hoc est,aniequain uuus- quisquc secundum afigdjcam mulliplicalionemin sua discreta differenlia iii aninia Tl>.!}9iiali el spirituali corpore apparerei ; quod videlicet cfTipu'3 incor- ritpiibile aeiernaliler el coaelernalileranimae adbae- rerel, si non peccaret, in qiio omnes homines resur- recluri sunl — ab anima creari dixisse. Illud enim ab niio omiiiumCrealore immediale simul cum ralio- nali anima in caelesli beatiludine, immo ad caelesiem bealiludinem subslantialiter conditum esl; substan- lialiieraulem dico, quia uniuscujusque creaiurae vera est substanlia siia in primordialibus causis praecognita, praeconditaque " ralio, qua Deus de- finivit, sic el non aliter erit. Ad caeleslem ‘• bealitu- dinem quoque dixi ; non enim video, quomodohomo bealitudinem perderet, si eani re ipsa plene perfecte- qwe giislaret. Priiis enim, ul arbitror, ad se ipsum, quaiii ad Deum conversus cst, alque " ideo lapsus. Hoc vero corpus corrupiibile ac materiale , quod ex limo terrae assumptum est, ut superius diximus *, post peccalum merilo peccali ad exercitandain in eo negligentem animam erga mandatorum cuslu- diam, suasque occultas operaliones revelandas , veliiti quadam propria aclioiie " aniinae et creatum fuisse et quotidie creari, afljrraare noii haesilo. Quod euim Scripiiira sacra Deum lulum de lerra sunipsisse , dcque eo corpus bomini for- niasse perhibcai, uon le movere debet. Nam et aciio creaturae ad eum , ex quo omnis naturalis aclio incipit , non immerilo referlur. Siquiden. et in caelesiibus essentiis aprimo ordine, qui “im-

YARIAE LECTIONES.

^Chetbaque. * Jn om. C. ’ C quintus rtrf/iuc in. * A £x. “XaspicHur. • Acs< condila. ^ A colligif, Iwc esl ui eodem exemplo ulumur, essenliam in genera, genus in formas, formam in individua gnoslica ojiera- lione discernens , aul multiplicller dividit, singulas cognitiones singulis rebus, quarum cogniliones sunt , dis- tribuens, ve/bi graiia, genera in essenlia, (ormas in genere, numeros individuorum in forma scientiae aclu unum (acil. * A vitalem modum {formam om.). ’ Pro iia C hoc est. ‘* C incolumitaie. ’ ex om. A. •* A ad aniniae. " spirituulis anle peccatum om. A. ^’* et om. C. ‘” enim. om. C. ‘” A aesiimes. " condita sunt om. C. " A condilaque. ‘• caelestem om. A. " A ac. ‘» tU superius diximu» oci. A. A operalione. ‘* A quod.

8S3 JOANMS SCOTI 584

tuediaic posi Penni iiuipil, Hsqirc ad cxircmum A lem legunlnr, apcriissime refcrri, amti ean-.^eiT!!

gnidalint desccndenlihus, qiiodcunque ordo supcrior In infeiiori se ordine propria quadam aclione admi- nislraverit alque pcrfeccril, lioc lolum ad eiim, a quo omnis nainndis mohis inclmat, naliiralisqne nclio a summo usque deorsum desccndit, referlar. Ipsa tsnmi causa omnium, quamvis non per soipsam, quoniam immiiiahilis esl, sed per subdilam sibi creaturam universilalem totius naturae a se conditae rreet, moveat, gnbernel ; toia tamcn divinae pro- videntiae dispensalio in cam refunditiir, quia causa omnium esi. Quid dicam de ordinibus Ecclesiae in liac adliuc mortali vita constitutae, quibus episco- porumofdo praefertur? Nunquid omne, quod ceterae dispositiones, quae posteriores sunt, in distributis

Scriptuiam dicenlem : Fefit qmque Dominus Deits Adiie et uxori suae lunicas peUiceaH, et indnil eos. Ubi non incongrue inlclligimus, non aliiid pcr lii* nicas pclliceas sigiiificari, praeter * r-spfbW^aTK, morialia videlioel * corpora, qiiae silii justo condi- lorisjudicio “* permitlenteprimi liominespost trans- giessionein fecere. Et num libi videlur credibilins diiceniluin ‘, morlalem Iwminem morlalem sibi cariiem fccisse, quam “ipsum Dcumper se creasse» setT^lanium permisisse ci admonuisse? Deus enim rmmorlalis est, el quodcnnqne per se ipsum facit, iininorialcesl. Omnc siquidem morlale, qiiodciinque in lioc sensibili mumlo esse videlnr, ct fragile, el traiisitorium, aut nos ipsi faciinus nosiris irratioiia

eibi ofliciis peregerint, ad eum ’ reducitur, quoniam I^ bilibus molibus errantes, aul piopler deliclum no-

ab eo posteri ordines, quae sibi peragenda sunl, accipiunl? Ab eo siquidem singula singulis symbo- )ica minisleria distribuunlur , lotiusque ecclesiae spiritualis operatio pcr ipsum referlur in ipsam cansam, Deum dico, omnium bonarum mysticarum- que actionum. Cur ergo miruin, si primus homo ad imaginem Dei conditus, divinumqiie praeceptum transgressus, ac per hoc de beatitudine paradisi expulsus, fragile atque morlale de luto lerrae sibi- niet habilaculum crearel, divina providenlia adnio- nitus, ut, quia caelesie corpus ac spirituale a’b ipso Deo conditum possidere el custodire superbus ne- glexeral, congruum sibi suae inohedicnliae merito inortale liospitium, ex terrena materia sumplum,

slrum ad iisum mortalis. vitae nostrae et excmplnm iierisinilnr, sive bonis virtulibus adminisiranlibus et perricienlibus “, sive malis naturali cursui, ne ad suum finem perveniat, cerlis spatiis conslilutum im- pedienlibiis. Vitalem namque inotum in seminibus agere, ut per generalionem in formas visibilcs pro- cedant, nullus recle philosophanlium ‘^ dubiiul; sed ipse vilalis motus nun semper aequaliter in singiilis generibus aciionis suae virlutem manifestat, sive piopter quaedam accidentia, quae scminibus non coiivcniuiit, el ex contrariis qiialilalibus nascimtur, sive propter adversas, ul diximus, virtules, quae na- tiirali molui repugnant. De quibus nunc disserere et longiim eslel supeiduum, quia multis disputalum •*

humiliatus facerel, in quo punitus poeniteret, et C Sed forlassis quis dicet, illud primum corpus incor excrcitalus ad pristinain dignitalem naturae su»e redire seipsum rocognoscendo et humiliando peie- rel? Nec de hoc Scriplura tacel.

23. Nam post pracvaricaiionem conlinuo de sim- plici bumana natura anle peccalum, in * duplicem sexumdivisapostcasum,ait:£(co»$uerun{ foliaftcus, et fecertint sibi Trefi^wjaaTa, aperte insinuans foliorum symlolo fragilcin atque cadiicam mortalis hujus corpoiis conditionem, quam sibi liomo post sui rui- nam texeral. Nostra siquidem morlalia corpora latis fici foliis sifnillima sunt. Nam quemadmodum folia illa umbram faciunl, radios solis recludunt ’ ; sic nostra corpora et tenebras ignoraniiae animabus nostris * ingerunt , et veritatis cognitioncm repel- lunt. Quae tamen folia noslra, terrena corpora dico, terrenarum mortiferarumque deliciarum dulcedincm quasi quendam fructum ’ undique vallare et obura- brare, inque eis nos aliicere ac fallere * consuescunt. Etui coguoscas, mortalis nostri corporis creationem ad eum, cujiis consilio acta sunt, quaecunque erga nostram everciiationem et revocaiionem ’ el salu-

D

ruplibile, quod animae, si noii peccaret, adhaere- rel, ubi nunc est? Perire enim incorruplibile non pole. Huic breviler respondendum, in secrelis hu- manae naturae sinibus ‘^ adhuc latet, infuluroan- tem seculo apparebit, qtiando tnortale hoc in illudmu- iabitur, el corruptibile hoc itiduelur incorruptionem. Audi Aposlolum : Seminntur corpus aniniale, surgel corpus spiriiuale; seminatur in infirmitate, surgel in virtute; seminatur in contumelia, surget in gloria, iramortalilatis videlicel, et incorruplibilitalis, siye in bonis, sive in malis. Hoc autem " generalitcr de onini humano corpore dictum esse arbitror; in om- nibus enim aeternae immortalilatis, non autem bea- titudinis aequalis eril gloria. Tota siquidem nalura primordialis cum sibi supejaddiiis in unum repara- bitur.

27. Disc. De hac interim " quaeslione satis di- ctum.ut opinor,’et ad considerationem illius irini- lalis, in qua ad imaginem et similitudinem Dei condiii sumus, redeundum, diligenterque conside- lamlum, utrum per omnia imago illa similitudinem

’ Sic BC: A eum episcoptim rediicitur aueniam fructum om. «A

VARIAE LECTIONES.

in om. C. * A exc.uduht.

^ nostris om. A.

qiiasi

Conj , C in quieiis nos allicert n(}‘aUare{s\c) consiiescunl; atlicere ac om. A.

• \ r&mvdtionem. C praeicr quod ftepi^wfyar». ^videlicet om. A. “> Cotti\ C coitditionis judtcto; A iwiiicio condiioris. ‘ Sic C; dueeiidim oin. A. (f. dicctidum?). ‘» C nam ipsuin. el perftaen-

ttbus om. A. “^ niillus recie pl”:lpsophus pliilosopltantium. ‘* A de quihus alitis disserendi locus esl. A m secrelib nalurae suae fiuibvn. ^” A enim, ‘” C ileruni.

DE niVISIONE NATURAE. — LIBER SECUNDUS.

m

iliiis, cujiis imago esl ’ , imitaliir, a» in aliqiiO A ex priiicipaii " forma videliir dividere. M\o. Dic,

dissiinilis deficil, ad peiTeclamqiie imaginem non omniiio perveiiil. Nant iii quanluiii imilalur, in lan- tuni imago recle dicilur. Si enim * in aliquo vacilla- verit, ex perfeciae imaginis raiione recedit, Mag- lioniiiicni ad imagiucni el similitudinem Dei perfe- ctissiine ractiim, el in uullo defecissein paradisoanle peccalum crediraus, cxcepla ralionc subiecti. Deus enim per se ipsum subsistens, el ’ a nullo praece- Oenie se ^ siibsistere accipicns, lioiuinem ad imagiDem el simililiidinem snamde nibiloin essenliam adduxil. Eo ilaquc nolalo ‘, quoJ Deus per se ipsum Siwpxo:, id est, sine principio cs.seuliam suam possidel ; bumo vero, de jiibilo creatus, babel * coudilionis “^ suae inilium, non soliim in primordialihus causis, in qui-

poslulo, quac sit illa. Disc. Num «* tibi videtur parva dillerentia inler illam n;itnrai», qiiac cogiioscil seip- sani el esse, el quidsit; et iMam, quae lanluni cognoscil se esse, non autem inielligit, quidsilf Siquidein non negabis, ui aestimo, ipsum Deum scipsum inlelligeie, quid sil; eeteras vero creatas essenlias el siibstanlias se ipsas non neganius iiitelligere non posse, qiiid siiil ‘*, ne videamur Nazianzeno Grcgorio Tlieologo Nyssaeoquepraedicto " impudenter lefragari, qui unanimiler certis ap- probant *’ ralionibus, nuHain crealam essenliam a se ipsa, vel ab alia, quamvis ratione vel inteirectu praedita, posse definiri, quid sit. Videsne ergo dis- simililudinem imaginis principalisquc suae formae.

biis omnia simul creaLi sunt, verura eiiam in pro- B boc est, bumani inlellecius et conditoris Dei, noii

cessionibus in diversas essentias formasque sive in- tellectualcs sItc sensibiles : ceiera oinnia, quae de l)eo diciinturet intelligiintur per esscntialem excel- tcnliam , onmiuo in imngine * ejiis peispiciinUur per naluram el ’ gratiam. Conditor qiiippe invisibi- fis, incompreliensibnis, omnem LnteUigenliain essu- perans, imaginem siiam in bis oinnibiis sibi ^"^simi- lem creavit. Nam et " nosier intellcclus nec a seipso cognoscitur, quid sil secundiim essentiam, nec ab alio praeler Deum, qiii solus novii, quau fecil;.sed finemadmodum de condiiore suo hoc lantum cogno- scit, quia est, non aulem percipit, qiiid sit:‘ita de seipsosolummodo dennil, quia crcatus est; quomodo vero vel i» qua subslaiitia substitutus est, intelligere

solum in rationc subjecti, verum etiam in eo, quod ipsa principalis " foinia-cognoscit, quid sit, imago vero " ncc sc ipsam , quid sit, nec suam for- mam, quain imitalur, sxibslantialiier definire iniet^ ligil?

28. Mag. Similitudine vcrae raliocinationis ‘* de» ceptiim te esse video. Nec immerito. Nisi enim.quis ca, in qiiibus falli videris, acute ac diligenter cir- cumspexerit, non solum verisimilia, sed etiam vera esse piitabuiiiur. Disc. Explices, posco, ubi fallon Mag. Num tibi videtiir diviua ess«ntia infinila esse, an finita? Disc. Hinc dubitare etimpium et stuUis- simum est, praesertim cnm non cssenlia, sed plus-

iion potest. Si enim, qiiid sit, aliquo modo inlelligeret, C ‘1"""™ essentia ^ et essenliarum omnium infinii^a

iiccessario a .simililudine ‘• Crealoris deviarei : n/>w-

xirJTrov quippe, boc est, principate exemplum Deus

est per naturara, imago Deiis est per gratiam ; n/wo-

Toryiro» diffundilur per oinnia, dislribucns eis essen-

tiam ; imago tuce gratiae purgata ‘^, illuminaia, perfe-

cia per omnia discurrit, eorum in seipsa confirmans

** notiliam. HfwTOTUTTov omnia, quae fecit, peiietrat.

siia " singulis secundum propriam uniuscujusque analogiam divideus; iinago omnia lustrat, boiioruin largilorem ex douis suis innumerabilibus omnibus dislributis laudans. Alia siquidem siint dona sub- siantialia, quae proprie data dicunlur, alia substaii- tiae adjecta. El quemadmodum Tr/jmoroTrov iinagi- nem siiam creavit, in qua nolitiaiu quaiidam de se

causa el credi debeal el intelligiv et non solum infi- iiila,sed omnium essentiarum infinilarum infinitas, et plusquam infinitas. M\g.. Recte ilaque *’ at,quo calbolice; omnino igilur infiiiita est. Disc. HocdedJ^ nec me poenilet dedisse, sed firmissime approbo, oninino aliter non esso. Mag. Vide, ne te relralias. Disc. Nil inde suspicandum. Mag. Itaque, quan- do interrogarous., qiiid est boc vel illud , nuin tibi videmur aliud quaerere, nisi aut jam de- finitam substanliam, aut definiri valentem? Disc. Non aiiud. Hoc enim nomen, qnid , dum sit iuterrogalivum, non quaerit , nisi ut illa siib- slantia , quam quaerit, quodammodo defuuatup. Mag. Si ergo iieino sapienlum generaliler de omni

«stenderet; ila imago imagiaem sibi fecit, in qua D cssentia inquirit, quid sit.quoniam dettniri uou

poiest, sed ex circumstantiis suis, inira quas velutl terminos circumscribitur , loco dico et tempore. quanto el aual’» relatione» copulalione “, statu, molu, habitu, ceterisqne accidentibus, quibus ipsa ralioue subjecli subslantia " per seipsam inco- gnita indefinibilisque subsistens , essc tantum , uon auicm quld sit, manifestatur : quis Theok)-

motus SHOS pcr se occultos manifestaret. Anima namque imago Dei est, corpus vero imago animae, ceteraque, quae de similitudine imaginis intelligenda et pronuncianda sunt. De qitibus quisquis plenius scire " voliierit, legal libruin sancti Gregorii Nyssaei de ‘maginc, Disc. Haec libenteraccipio; sed videoaliam

\

iilereiiiiam praeter subslaniialem uuae iningLncin

VARI.\E LECTIONES.

’ C ciijiis iiniiginem. * A vero. ’ S et in. ^nttionis. *Cimaginem. ^nuturam efo\n..

pHrgnret. ‘* C con/“o»man$. ♦» A </oh« sua -r- - • ,• ■ \

sini om. A.. ^^ !Sijssaeoque praedielo ow. C. " C npprvbat. " pnnctyalts oiu. A twnit. " /«rt^ne om. A. »» Sic C. ^^ \ ditinnlia.

• C t)£r se. * A ISolato ilaqne , quod. * A lial)uit. “^ C co- ‘«siftjom A. ’eiom.A. ‘*Cnccessaiio.smi//i<«rfiH«;OT. “C ‘« A scire plenius. " C ex principibus. •« C lSon._ ^[(fmd

»’ vero om. C. *^ ro/»

587 30ANN1S SCOTI 588

giae disciplinis * eniditus interrogare praesuinat de A id est, verilatem pie ac sludiose quacrenlibiis inte-

divina subslantia, quid sit,cumpurissimeintelligat, de Ipsa ncc deflniri posse, ncc ullum eornm,quacsunt, esse, omniaquc, quae definiri possunt, superare? Audi Naziaiizenum : Si nihil omnino est, inquit,ea:t- stentium secundttm ipsnm esse ipsa cumulalio, quae est », et dicilur eorum, quae a nobis circa illud, quod quacritur, et inleUi,juntur et dicuntur, sed atterum quid praeler illud, circa quod liaec sunt ; continet namque ea, ipsum vero ab his nullo modo conlinetur; quiescat omnis anima ab omni ratione eomm, quae circa Deum sunt, lemere in definitionem ejus insilire, sed silentio colat * tanlum ineffabilem ef super inlel- leclum, omnisque summum scienliae, divinae essentiae teritatem. Si ergo nemo sapicnlissimorum poiest

niendi (aeultas desit. Disc. Non perturbor, sed ma- gis et merito de obscuritate praesenlis quaestionis moveor, ejnsiiue solulionera facilem fieri non opinor. Mag. Redcamus ilaque ad ea, qnae in priori libro inter nos discnssa, et ad purum, ni fallor, deducla sunt. Disc. Quae sunt illa, admoneas, quacso. Mag. Recordarisne, inter nos ad liquiduin consedisse, nullam calegoriarum denario numero conclusarum de divina nalura ullo modo proprie praedicari posse? Disc. llliid inconcusse et concessum esl ei stabili- lum ‘*. Mag. Non igilur tam laboriose , ut aesll- mes “, in bujus quaeslionis difficultate solvenda su- dabimus , si prioris libri ralas conclusiones acuto perspiciamus. lllarum siquidem subtilis ac perspicax

cognoscere exislenliiim substanliae rationes, secun- B utilitas in boc loco pnlcberrimum fruclum ulilissi-

dum quas fundatac sunt, quis audeat Deum in aliqiio definire? Diso. Nec boc quaerere praesumpserim , cognoscens ipsamomninoinfiniiam esse*. Mag. Iiaque si Deus cognoscit seipsum, quid sit, nonne se ipsuni definit? Omne siquidem, quod intelligilur, quid sif, definiri a se ipso vel ab alio potesl ‘. Ac per boc non universaliter infinitus est, sed particulariler, si cx creatura soluinmodo definiri non pole, a se vero ipso pole. “Vel ut ila dicam, sibi ’ ipsi finiliis, creaturae infiniliis subsislit. Et si boc daliim fuerit, Mecessario sequelur, iil aul non universaliier Deus infinitus sit, si a sola creatura, non autem a seipso, non recipit definiri; aut omnino nec a creatiira, nec a seipso, ul ’ universaliter inrinilus sit, ullo modo

mumque ferre manifestabitur. Disc. Valde erit " ne- cessarium, si sic fuerit. Mag. Erit plane. Ipsas ita- qiie calegorias breviter in memoriam revocare ralio- cinationis series videlur exposcere. Disc. Alia inqui- silionis non arridet via ‘. Allamen interrogalive eas recopitules vdirn. Mag. Intcnliis ilaque bunc inter- rogandi ordinem inluere : Quid? quantum? quale? ad quid?quo situ? quohabilu? locine? temporisne? agilne “*? anpoliliir? Item si vis graece : Tt; ttoo-ov; TToiov; TTpofTt; y.sIfrQui; «paexJorQoK ‘” ;-«pa TTOt; ttoti ;

rinpuzxH; Kf>u ^ TriuTx^f, Horuni itaque nuUum de Deo *’ proprie iiilerrogalur, quia nullum horum m jpso, nec a se ipso, nec ab alio intelligitur. Haec etenim in bis, quae sub intetiectuin seu sensum ca- definilionem percipit. Disc. Praesenlis Iiiijus ratio- C dere probanlur, proprie considerari possunt. Quid

cinaiionis caliginem inaccessibilem csse aestimo : et nisi ipse, qui quaeritur, dextram suam quaeren- libus se praeiendat, niillum in eam iniroiium facile crediderim. Si enim Deus seipsum non definit, aut se definire non possil, quis ignoranliam et impoien- tjam in eum cadere negaril? Ignorantiam scilicet, si se ^ non intelligit, quid sil; impolentiam vero, si non potest definire, quid subsislit. Impotensenim vi- debilur esse, quando seipsum in aliquo non potest deflnire.-Si vero et inlelligit eldefinit.quid ipse sit, non omnino infinitus esse probabilur, dunl a sola creatura definiri iion potest, qiiia nullo modo ab ea intelligilur, a se vero ipso cl definitur et cognosci- tur, quid sit. Mag. Ne turbere, sed magis bonoanimo esto. Haec enim consideraiio nos ad nos ipsos intel- ligendos attrahit, gt ad ea, quae pie de Deo nostro cogitanda el intelligenda et pronuncianda sunt, ipso praeeunle perducit. Quanto nainqiie in introitu in- quisitionis caliginosa et laboriosa pulabitur, lanto pcrspicua et fructuosa reperietur. Fieri euim non potest, ut ait sanclus Aiigiislinus,<7«rtrfrtfn divina pro- videntia *, ut religiosis animis seipsos et Denm suum.

D

eniin?Si inieriogaveris de Deo , quid sit, nonne quandani piopriani subslantiamdefinilamquaeres “? Eisiquis responderit, boc vel illud, nonne cerlam quandam circumscriptamque videbilur definire sub- stantiam ? Qiiod si quis veraciter de ipso pronuncia- verit, vel ipse de se ipso inlelligit, primum catego- riarum locum jure oblinebit , qui certis definilisque tribuitur subjeclis, in quibus, el circa quae omnla versantur el coiiiinentur accideniia. Ac per hoc non iranslaiive , sed proprie prima de eo praedicabitur categoria. Sive enim abinlellectualicreatiira, sivea ‘* seipsa in aliqua definila essentia intelligatiir divina natura.nonomninoest iufinita et incircumscripta •*, omnique accidenli carens. Ideoque non ullra omne, quod dicitur et inielligiiur, veiaciter remoia esse creditur, qiioniam intra quosdam lerminos definitae naturae iiilelligilur. Omne enim, de quo potest prae- dicaii vel inlelHgi, quid sit, eorum, qiiae siint, numerum non pole excedere, sed veluli pars in tolo , vel totum in partibus , vel forma in genepc , vel genus in formis , vel individui nu- meri in specie, vel species in individuis, vel prae-

VAlllAE LECTIONES.

« k discipulus. *C\p5n cnmulalioreaquaeesl. ^Ccelat. *SicC; verba D Dtsc.n^cAoc — tn/?nifflfflesse A supra posi verba : qune definiri possunl,superare posuit. ’ C a seipso vel ab alio definiri a seipso vel ab alio poiest. * .\ siculi. ’ Ht oiii. C. “scoin. A. * k providenlia divina. ^"^ C stabililalum. *” \ aestinuis. ** C est. " A via non nrridct. «’ A agit. •» Dei sx«CTe«t oin. C. " A de Deo nullum. •” A quaeris *• a om. C. " C tirfMH/st)/;,<a.

589 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER SECIJNDUS. 590

dictoriim oraiiium quaedam iii * quandain unilalem A nia corpora coiUinentur, inferiiis nalurac suae iiien-

ex nuiliis colleciio jure aestimabiiur esse. Quod longe distat ex divinae naturae simplici infiiiitaqud verilate, quae niliil horum, quae sunt, subsislit. Non er.im lolum est , neque pars : totum tamen et pars dicitur, quoniam ab ea omne totum el omnis pars, Cl omnia lola et omnes partes condita sunt. Siiiiili- ler neque geiius esl , neque forma, ncque species, neque numerus, neque oOffia, sive generalissima, sive specialissima subsislil : et tainen baec omnia de ea praedicanlur, quoniain ab ea subsistendi facuUa- tem accipinnl. Ncc non universilas borum omnium dicilur, diini toiius creaturac nniversitalem inniiilnte siiae excellenliae snperat, qnoniam ab ea universalis universilas creala est. Quomodo igilur divina natura

sur:im non potest extcndcre, qiiia niliil inferjusest, noc superiiis potest ascendere. Finitiir cnini in ij)SO vilali inotu , (pio nulrilur et augelur, aiqiie ideo iiltra ipsam non provebitiir. Si vero in sublimitale uiiiversae crealiirae siibsistil, ui inlellcctualis cogno- scalur, suis finibus coarlari nccesse est. Non eniin potcst ascendeie in alliorem se creaturain, qiiia alliiis illo in rcbus crealis nil esse vidctur. Infcriiis ilem non polcst remitli propler sequcntes se subsi* slentias. Si vero in medio libraminc locum obtine- ret, nec ad inferiora sc relaxarel ^, nec ad snpcriora se cxtenderet ^, sed naturalem suum inediuntqiiu oblinerel statum ‘. Ac per Iioc nulla crealura est, sive visibilis sive invisibilis, quae iioii inlra tcrminos

seipsani pole intelligere, quid sit, cum nihil sit? B propriae naturae in aliiiuocoartelar ‘• in mensurael

Siiperat en.ini omne, quod est, quando ncc ipsa cst esse, scd ab ipsa cst omne essc, quae oinnem essen- liam et siibstantiam’virlute siiae exccllenliae snp r- eminet. Aiit qiiomodo innniliiin potest in aliquo de- Oinri a se ipso, vel inaliqiio intelligi, cum sc cogno- scal sup<>ir omne (inilum et inflnitum, et finilalem et inGuitalem? Dcus itaquenescit se, quid esl, qiiia non est quid; incomprebensibilis qiiippe in aliquo et sibi ipsi et omni inlelleclui. Et ciiin * ipsa veritas intelligibili voce in puris intellcclibus haec de Deo verissime * dici proclamal, ncmo pie cognoscenlium, inqiie divina niysteria inlroductonim, audiens de Doo, seipsum inlclligere non posse, qiiid sil, aliud de!;eiexislimare, nisi ipsum Deuin, qui non est quid.

niimcro elpondere. Deiis antcm innullocorum inlel- ligii seesse, sed cognosoit, se supra omncs essena- liiiae ordines ’ suaesapieiiliaecxccllentia.cl iiif.-a’ omnia. suae “virtuiis aliitudine, el intra oir.nia suae proyidenliae ininvestigabili dispensalione, c( omniii anibire, quia in ipsosunt oninia,etexlra ipsum nibil esi. Solus enim ipse est mensu-a sine niensura, nii- ineiiis sine numero, pondus sine ponderc. El nierilo, quia a nullo, ncc a seipso nicnsnratur, numcralur, ordinatur, ncc in nlla mensiira , in ul!o nuniero, in ullo ordine inlelligil se esse, qiioniam in nullo eorii:» subslantialiter conlinelur, cuni solus vcre in omni- bi!s siipra omiiia inriiiilns cxistal. Et ne mihi oppo- nas, quare dixerim, ordinem corporum in altiores sfr

’ ’ ^ ■ n — ‘^ ’ " « — " — ^.v->i.»

oinnlno ignorare in se ipso, quod ipse non est, seip ^ naturas exlendi " iion valore, cum credainus, om

Buni autem non cognoscit aliquid esse. Ncscil igilur, quid ipse cst, hoc est , nescil se qiiid esse, quoniam cognoscit, se nullum eorum , quae in aliquo cogao- scuntur, ct de quibus potesl dici vel intelligi , quij sniit, oiiMiino esse. Nam si in aliquo seipsum cogno- scerel, non omnino inGnitum et inconinrehensibilem innoiiiiiiabileinque seipsum indicaret. lll qiiid inter- rogas, iiiqiiit, nomen meum? Et hoc fst genus * uiirabile. Aut iionne hoc vere est niirabile noinen, quod est siiper oinne nomen, quod -innoniinabile , quod onini supercollalum nomiiii nominalo, sive in seculo hoc, sive in futuro? Si ergo increpal noinen syum qiiaerere, quia super onine nomen est, iiino-

nia corpdra in incorporeas qualitales alquesubsian- tias esse Iransitura. Quaiido enim lioc erit, corpora esse cessahunt. Adhiic aiilem diim corpora sunt^ nec ‘* inferius neque superius suae naturac lenninos possunl iransgredi. De qna parle plulosophiae, duiii de reditu rerum in causas considerabiinus, diUgea- tiiis tractabitur. Nunc aulein de eo, qiiod inslal, hoc est, quod Deus, qiiid sit, iion inlelligit, iiiliicamur. El " de hoc quod coiiamur sua;’eie, qiiid libi vide- tur ‘•, non le pudeat fateri. Disc. Dc Uac mirabili divinaignoranlia, qua Deusnoninlelligit, quid " ipse sit, quaeaie dicta sunt,quamviscaIiginosa, non taineii falsa, sed vera, verique similia mihi videri faleor. Noii

niinabiic, quid, si q.iiis quaeral ejiis siibstanliam, n enitn siiades, Deumseipsum ignorare, sedsolutnmodo

quae, si iit aliquo fiiiilo cssel, Gniio nomiiie iion careret? Quoniam vero in nuUo substituitur, quia inGnitns omni nominatione caret, innominabilis ’ est. Omne siquidem, quod in aliqiio substantialitcr inleliigitur, ila ut proprie de eo praedicelur quid sit, neque modurn neqiie mensurant excedil : aliqiio namque modo, quo flnitur, concluditiir;ali(]ua mon- sura, quam superare non potesl, lineatur ^. Si eniin inGmuin in natura rerum obtinueril locum, (pio om-

ignorare, quid sil. El merito, quia non es( qiiid ; inGiiitiis quippe esl ct sibi ipsi ^ et omnibus , qiiae abeo sunt. Ac per hoc in hac specie ignoran- tiae aperlissime pulcherrimeqiie summa et ineffa- bilis arridet sapienlia. Slullum enim Dei sapientius est hominibus. Mag. Qitid itaque?Siquis deDeo iitler- rogaverit, quantus vel qiialis sit, nuni liid reclc vi- debitur responderi , taittus ct talis? i\on illam dico quantilaiem et qualitateni, de qiia Propheta dicit :

VARIAB LECTIONES.

‘Pr0’nCira. * A «i. A verissime de Deo. * getius om. C. » Conj., AC quia innominabihs. • C liitent. “^ A relaxarelur. * A extenderetur. ’ sed nalurakm — slatum om. C. " C coarcet. •’ Sic C; A naturae ordines esse. " Sic AC. " C extendere. ’’ C non. ^ quod Ueus — Et oin..C. »• Sic C, A Eiuirum tibi probabile videtur, quod conamur de Itoc 6uadere, mn te pudeat ccl. “C quod.

tXl JOAiNMS SCOTl 592

Magnus Dominus el laudabilis nimis, ’el magnitudinis A nullum silum habilumve, nullum locum seu tempiiSt ejusnon est finis. Yide, quam alle .Tiieologiis loqui- nullum agere vel pali omnino ei accidere, ac pcr

tur : Slaynus, iriquil, Dominus. Sed ne quis flnila quitnlilaie eum finiri pularel, coiilinuo addil : et magniludinis ejus non est (inis. Item, ne quis qiiali- taiem liniiam in eoessc opinareiur, non dixif sim- {.liciler et laudabilis, sed subjunxit : nimis ; nimis nulcni dicilur, quod omnem modum excedit. Non illam itaque, ut dixi, quantilatem inlinilam nomino, ncc illam qualitatem, quae estnimis; haec namqiie non’ incongruede Deo cogiiantur ; sed qualitalemet quantilaiem, quae secundum accidensin subjecio di- cuntur. Disc. iNon recte quidem. Ubi enim non inveni- tur definita substantia, vel, ut ita dicam , dcnnitura subjectum, ibi quaniiiatem * et qualiialem quaerere

.hoc nuUum eorum nec a seipso, nec ab anoinseipso " inlelligi posse? Siquidem definiia subslantiain eo non reperla, neque inlelleela, niiUum aecidentiuni defiiiitae subsianliae ei accidere rectum esl dubi- tare. Ubi enim dcficit definitum subjeclum , ibi nullum accldens inlelligilur adjunctura vel sepa- ralum, vel ullo modo natura subjecti discretum. Sccf ut breviiet de singulis dicamus, de quibus in supe- riori libro copiose ‘^ iractavimus : Quis divinae natu rae situm dederit , dum et ipsa in seipsa nulhim si- tum cognoscil? Silus enhn aul parlium in toto ‘^ est; verbi gratia, siius humani corporis esl ordO’ membrorum, quo ’ omne membrum in suo ordine

et firmare siulium valde risuque dignura mihi vide- B sinitur *’. Situs quoque dicitur toiius corporis po-

tur. Ac per boc, dum in Deo nec ipse, nec alius in- teilectus ulfnm definiiam substantiain, vel, ul ila di- cam, definiium subjectum, secundura quod dici vel jntelligi valeat quid sit, reperire non poiest, nonne liinpidissime claret, nullam finitam vel iniinilam quanlilatem, nullam qiiaiitalem finitam vel infini- tam in ipso cognosci a se ipso, vel ab alio valere? Si enim oinnem finilam et infinitam subsianiiam in- iinita et plusquam infinita propriae virtutis exccl- lentia superexallat, quis non continuo ac sine ulia Giibitalione erumpat, ut aperte fateatur alque exclamet , nutlam linitam vel infinitain qnantitatcra vel qualilatem in eum cadere, aut ullo modo quid omnino esse? Nam ubi invenitur quid, ibi conlestim,

silio, verbi gratia, stat, sedet, jacet, quibus omni- bus omnino divinae essentiae viriulem carere nemo recle philosophanliiim ignorat. Non enim lotum est, neque pars, neque sedet veluli fatigata, neque jacet ut proslrata,nequeposluIlum " motum slat.^^Ad dex- Iram Palris sedereFiliusdicitur ‘, totus Fihus.Ver- bum etcaro. Dextra Patris est potentiaPatris, forti- tudo Palris. Ipse ilaque Filius dextra Patris est. Ubi igflur ‘ sedet, in seipso sedet, consubstantialis ‘^.Ui i manens, judicans omnia quietus. Slat ** Sie- phano militibus compugnans suib, dans eis virtuleni, ut vincant in lerris, dextra Domini fecit virtutem , largiens eis coronam confessionis sibi ’ in caelis. Vide quomodo sedet, quomodo siat. Silus ** iste my^

quantum et quale. Uhi vero non est quid, ibi quan- C sticus est, non corporeus, non localis, sed spiritua-

lum et quale impossibife est reperiri. Si ergo in re- rum generibus neque quid, neque qiiantum, neque quale, neque uUum accidens inteUigitur, quoniam simplicia sunt, haec vero in individuis solummodo quaeruntur, quis, nisi stuUiis, in Deo quld vel quan- lumvel quale audeat quaerere?

Mag. Qnid igitur? Num in eo aestimasesserelatio- nem, quaea Graecis dicitur 7rp6j n. Disc.Nehoc qui- dem dixerim. Ubi enira ’ definita substaniia non po- test intelligi, ibi .nullara relaiioncm fieri posse non arabigo. Non enhn est * secundnm substantiam ‘, ted secundiim qnandam copulam habitudinemque * duorum seu phuium’^ subjecioriim. Nam quodin di- \inae bonitalis Trinitaie, sub relativa * forma, Pater

lis “. Talem •* silum divinae naturae cognosce. Quis ei habitum adjunxerit, dum in seipsa nullum perci- pil habilum? Tpsa siquidera sibi ipsi ad habendum stiOicit, nec ulla virtus ei accidit, quoniam in seipsa simplicissima virtus, et plusqiiam virlus subsislit, et fons omnium virlutum , a quaecunque substaniia virtutera possidet, non aliunde habet, nisi ex parlici- patione generaUiim virtutum, quas omniuin causalis virtus in primordianhiis suis condidit principiis^ Oinni loco cai-et " divina natura, quamvis intra se- ipsam omnia, quae ab ea sunt, coUocet; ideoque ora- niiim locus ditilur, seipsam tamen nescil ** locare » qiiia infinita esl elincircumscripla, et a nullo intel- lectu, neque a seipsa " locari, id est, definiri ei cir-

Filii dicitur », et Filius Patris, plus mihi possessionis ^ ciimscribi perniUtil. Ab ipsa siquidem infinita et

babitum, qiiain relationis vicissitudinem videtur si- gnificare. Non autem accidens cst *• Patri possidere Filium, nec " Fiho’ possidere Palrem. Mag. De ce- teris caiegoriis per singuta superfluum videlur di- cere, ut aeslimo. Nam si Deus ipse scipsum in nuila dcfinita substantia, seu quantitate, seu qualitale, seu relaiioiie inlcUieit, cui hice clarius non apparebit.

plusquam infinila omnia finita el iiifinita procedunt, iisque ipsam ** infiiiitam et ptusquam infinitam re- deunt. Tempore " caret ea nalura, quae se ignoral principinm hahere vel finem, et omnem motum,quo movetur ornne, quod a principio ad finem et in fiiiem movetur. Nescit in se incrementa, quae fiunlper numeros locorum et temporum, vel detrimenla, quo-

VARIAE LECTIONES.

^ non om. C. ’ SicC;A quanlilatem et quahtatem. ^ enim om. A. * Sic C; A e«/ «um. “A naturam. • habiludiuemque om. A. ‘^ Cplurinium. ^ A relationis. ^’ Pradicitur A Dcus. ’ A est ttccidens. ** C vel. ‘» A in ipso. ^ C copiosa. • A in /oco. ‘^ k quod. ’ Sic C; A ^m/ur. ‘M^no- rnt—ullum om. C. " Pro dicilur C Dei. " A itaque. " Slat om. C. »’ sibi om. A. " C sicut. " C specialis. ** A tamen. *’ C caret el divina. ** C laraen non nescit. " C neque se ipti. • ipsam ora. A. • C Temporum.

593 DE DIYISIONE NATURAE. — LIBER SECUNDUS. 594

ninni in scipsa plena al(iiie perfecia est. O’-”’*’ ••e A »ct’fleiili!» recipimil ; liaec enlm, in effeclihns suis,

agereei pali dicen(Ium?Num ineplnm incongnmm- que esl, si quis puiaveril, agere vel pali ipsi naliirae acciiJcrc, (]me in seipsa nullum motum ad ageridiim, iiiilium liabiie ad palienduni percipil? Non enim, sic- tit in nobis aliud est substaiilia , aliud ’ accidens substanliae, hoc cst aclio ct passio, ita ipsa in se ipsa cognoscil compositionem * quaiidam substan- liae et acciilenlium. His enim In seipsacaret, nec ioesse sibi cognoscil; estenim simplicissima onini(|ne coDiposilione alicna. Yoiiinlas si(|uidem sua , quae ets ipsa subslanlialiler, et pliisquam substantialilcr, el pbisquam voluntas, aclio ot passio ejus est. Agere eniin dicilur, (|iiia vultomnia flcri quacsunt, pati autein, quia vuit ab omnibus amari, el seipsam amat

non anlem in se ipsis patiuntiir : quid " de ipsius ineffabili nalura iiicomprehensil)i!iqucexislimandiMn? Oiiisin eo^atiquod fliiitumtermino, distentum spaiio, parlibus discretum , substanliis accidentibusqiie pomposilum cogilarit? Ipsa itaqiie ignorantia summa ac vera est sapienlia. Tale autem est, quod dicimus, veluli si quis nostrnm de seipso dicat lapidem mc csse iiiscnsalum, oinni vitali molu carenlecn, omnl- iio non inlelligo, Iioc tsl, me lapidem inscnsatiim, vitali molu carentem omnino menon esseintclligo”. Ilem ul!um hominem viviim in carne, sensu ao rationecarere non inlelligo, quia omnemhominem *• vivenlem in cariie sensu ac ralione non carere cognosco. llem ullum irralionabilcm molum natiira-

inomnibus. Ipsaenimeslsubslaniialis etverusamor, Bliierin anima inea subslsiere non intelligo, id csl.

et plusquam substantialis amor; el eum ainanl , quaecunque amant, sive scianl quia amant, sive ncsciant; hocesl, sivemolu iiilclligibili raliouabilive amanl *, ducente gralia, sive simplici appetitii ualu- rae. Nihil enim ab ea est creatum, quod non ejus habeat desiderium. Yidesne igitur, quod omnia, qiiae intra decem calegorlarum teririnos aniplexan- lur, non immerito Deus diciiur in sua natiira subsis- tere ignorare, quando omnino ea altiludine virtulis suae et infinitate probalur excellere? Quod cnim In- fiuilum est omni raiione et niodo, infiiiilum cst per es3entiam,pervirlulem, per operalionem, per ulros- qiie lines, sursum dico et deorsum, hoc esi, secun- diim prlncipium ct finem ; incomprehensiblie

niillMm irrationabilem molum naluraliter animae meae inesse cerlissime sapio. Et hoc a sacra Scri- pltwra possumns approbare. Nam el in Evangelio le- gimus, Dominum in futuro judicio reprobis respon- sunim ; Non novt vos, hoc est, non novl vos iii ra- tionibusomnium reriim, quasPaler in mc condidit, quoniam inielligo, noii esse vos •* in meis “, non in (Iiianlum naturaliter siibstiliii vos, sed quanluin ex legibiis naturae veslrae ‘* cccidistis : novi enim quod in vobis feci ; non novi vero quod non feci : ideoque non punio, nec recedere a me jubeo, qiiod in me novi; sed qiiod in me non novi illud puiiio, ela me recedere praecipio. Ignoral ilaqiie Deiis in impils peccatoribusque, quod non fecil, illorum videlicel

cnim secundum cssentiam , et inintelligibile * C maIi|rnos irrationabilesquc moius. Est cliam alia secundum viriutem, el secundum operatiouem Ih- circumscriplum, el sine principio de sursum, et

sine fine dcorsum, el * infinilum, et simplicitcr dicendum ac veriiis, per omnia infinitum. Disc. Plane video, verumque esse, ac verae raiiocina- tionis conclusioiiibus nuinilum perspicio. Sed valde me movct, qua ratione ignoranlia in Deum cadat, quem nihil latfit aut in seipso, aut in his quae a se sunt. Mag. Esio itaque inientus, et ea, quae dicla sunt, diligenier inspice. Si enim puro menlis contiiltu virtulem rerum atque verborum consitlera- veris, apertissime leperies, nulla obstante caligine, niillam in Deum ignorantiam cadere. Ipsius enim ignoranlia InefTabilis esl |inlelligentia. El ul ex prae-

species ignorantiae InDeo, qiiando ea,quac prae- scivit et praedestinavit, ignorare dicilur, dum adliuc in rernm factarum cursibiis experimento non appa- renl *’. Inde ipse in Evangelio : De die aulem illa , inquit, el liora ilta nemo scit, neque angeti in caelo, neque Filius liominis, nisi Pnler sottis. In quibus ver- bis *’ non est mirum, si futuri judicii scienlia huma- nosanlmosadhucmortali carne depressos lateat. Ne- qiie etiamomninode angellsnegandum"adhuclgno- ranliae esse capaces,cums3craScripturaeossemper disccreperhibeal, lestesanctoDionysio Areopagila in septimocapitulodecaeIcsliIerarchia,(Jicens:T/»eo/o(/i aperle dectarant, supposilas quidem caetestium essen- liarum disposiliones ex superformalis ‘” ornate eritdiri

diclis hoc conemiir approbare, verborum virtutem D dei/icas scientias, oinnium vero alliores ab ipsa Divi-

intuere. Num tibi videmur’ali;id suadere,dum dicimus, Deum seipsum, quid sit, ignorare, qiiam in nullo eorum, quae siini, se esse intelligere? Quoinodo cuim in seipso polesl cognoscere, quod non polesl in seipso esse? Si enim rationes rerum, quas ipse in seipso, hoc est, Paler In Filio creavit, in ipso unum individuum sunt, nullainqiie • definitioncm propriae substantiae per ’ proprias diflcrentias scu

VARIAE LECTIONES.

nilate, quanlum fas, doctrinas " illuminari , et eas ipsum Jesum immediate docentem, praetargient ‘* eis manifestam suam Itumanam benignilatem. Ego enim, iuquil, disputo justiliam et judicium sulutaris. Jlem : Miror, inquil, quia et caelestium essentiarum primne, el simnl omnes supereminent divinas ordines angelicos illuminuliones,et, nt mediaiae, qnaestiones reverenler pelunt. Nonne inde inlerrogant, quare tua

• A aliud est. * et positionem. ’ amant om. A. * Corr., AC inletligihile. ’ Pro el A est. * C nan- que. ’ per om. A. ^ kquod. ° A \n ea. ‘” lioc est, me Inpidem — inlelligo om, C. " hominctn om. C. ** Sic C ; \ vos non esse. " C in c/s. ‘* A leslrae naturae. ‘SlcC; A nppnrucril ; Galc corr. appa- rarent. ’ twrfcjg om, A. " .\negamus. ^^* \ superfirmatis. ‘* sic C; \ doclrinis. *” Sic AC

595 aOAWMS SCOii 596

rubra veslimenla ? apud seipsas ’ vero deliberanl, aiile \ ojus lein operalionibus exlra corpns raplHs smr. iii

inlerrogare, ostendentes quidem , quia discunl, et deifi- cam scienliam appeiunt. Si crgo, lesie praedicio aofu»*, caelesles \irUiles tliscunl, nccessario non omnis ignoraiiliae experle&siinl. El si ila est, non niiran- tluin, fiilnrijudicii inysleria a.ihuceas ignorarepossc. Quoil vero dc seipsoPoininus dicit : nequ^Filius lio- tninis, nisi Pater sotus, oltsciirissiinain edicil ([uac- slioncin. Qiiomodx) eniin Filius ignorat, qiiod Paler scit, pracsertiin de dic jiidicii, cum judiciiim spe- cialiler ad Filiuin perlincal? Pa’er enim, iit ipse ait, tion juiticat quenquam, scd omne indicinm dedil Filio. Caliginem lamcn hnjus quaesiionis sanctus Epiplia- nius, Constanliae Cypri episcopus, in liliro, quein de fi le scripsil, clegaiitissinie aciilissimcquc ’ iipcniit,

tcrliuincaelum.sedoperalione divinaegraliae ahsque nllius creaturae administraliono snper omnem crea^ liiram raplum me fiiisse aperlissime scio. Nescio er- go iii corporean " cxtra corpiis, quia scio, qiiod ncc in corporc, nec exlra corpus rapius sum. Et iie diii- liiis i(i eadcm re immoieimir, prius eniin deficiet lenipus , quam diviiiac ignoranliae, sive in Scri- pluia, sive iii rerum natiira, excmpla : hoc sohimmodo nosse arhilior siifllcere, divi<»ac igiiorantiae Ires principalcs species esse. Primain qiiidcm , per quam nialuiii non cognoscit, qiiia ojus cognilio " simplet csl, et a solo suhsianliali boiio, hoc est, a scipso formalur ‘». Sohis enim ipse est siibslanliale honuin per se ipsum ; cetera vero bona ipsius parlicipa-

diceiis: Patrem solummodo nosse fulurum judicium, ^ l'0"e bona siinl. Dciis ilaque nialuiu nescit. Nam si

non solum per praescieniiam, sed eliam per experi-

tnenlum. Paler siquidem per euperimenlum * cogno-

scil fudicium, jant enini re ipsa omne judicium dedil

filio ; omnino enim Paler peregit judicium ‘, ditm

omne illn l dedil Filio. Filiusvero et scil, el nesctl ju-

dicium. Praescienlia namquescil, nondum lamen expe-

rimenlo, ei ideo experimenio nescit, quia nondnm re

fpsa facttm est judicium, hoc est, segregalLo repro-

‘iM)rHm ab electis, siqiiidem adhuc messis Ecclesiae

frumeiUo etziianiis mixlacst. Nonignoramustamen,

Bancium AiigHSlinum Iropice hunclocumexplanare,

nl Fjlius liominis nescire dicatiir diein jiidicii, quia

nos nescirc sinit. Aiidi quoque aposlolici\m igncran^

tiam, de qiia scripliim esL in Aciibus apostolorum, ^

Paiilo maledicenle siunmQ sacerdoti Ananiae , et

“tliccnle : Nesciebam, fratres, quia princeps sacer-

dotum est; scriptum esl entin : Principem populi tui

nonmaledices:1ium li)\ videiur sapieiitissimus apo-

sloliis el in legepcrilissimus, Ananiam summnmsa-

cerdolem fuisse, siciit ceteri Judaei, ftoncognovisse?

Qiiod niillo modo esi aestimandumi Svd idco ipsnm

ignorasse dkit *, quoniam a Dco fuisse ordinalum

non vidit. Ignorabum, fratres, inqiiit, quia priiiceps

sacerdotum esl, quia cognosco, quod nec cx Deo, nec

secundum legem, sed secundum Judaicam super-

slitionein constiliitiis est’; ideoque ignoro euin

piincipein sacerdotiim esse, qHoniam vere cognosco,

eiim non sic CKse. Si enim principcm populi vcrum

malun» sciret, nccessario in nalura rerum malum essel. Divina siquidem scientia omniuni, <|uac sunt, caiisa est. Non eiiLin ideo Deus scit ea, quae sunt, qiii4 subsislunt ; sed iileo subsisliint, qiiia Deusea ♦* scit. Eorum enim esseniiaecausa esldivina scien- tia, acper hoc, si Deiis malum sciret, in aliqiio siib- stantialiler intelligerelur, et parliceps boni maluiu essel, el cx virtute el bonitale viiium et maljtia pro- ceiferent, quod impossibile esse vera edocet ralio.^ Secunda speeies est, pcr quam diciJnr Deus " igno- rare alia praeler ea, quorum raliones in seipso ae- ternaliter et fecil et cognoscit. Quoriiin enim na- tuialiter habet virliilein, corum essentialitcr possii- del scienliam. Terlia est, per qiiam dicilur Deus ‘*^ igiiorare, ul praediximus, ea, qiiae nonduin expcri- niento aciionis et operalionis in effociibus manifeste appnrenl ; qiiorum tamen invisibilcs rationes in selpso a scipso crcatas et sihi ipsi cognilas possidel. His praedictis quarla species additur, de qua nunc tra- clare ordo dispiilalionis poscehal, qua Dens dicitur ignorare, seesse in numero rerum, qnae ab eo fa- ciac sunl, quas intra denariamquanlilalem praedica- nientoriim Philosophi con;intur concludere. Ac per boc " universaliter dicendiim, qiio.l in nulloeorum» qiiae iiitra dccem gcnera rerum a philosopbis com- prchendunlur, neque eonim, quae extra ilia dili- gentior inquisilio invenii, sive secui\dum substan- liain,sive secundumaccidenssint, nequceorum,quae

ac legitimum esse cognoscerem ‘, profecto ei non r. innulIasubslantiavelaccidcntepoSsunt inveniri, sive

n>ola.i:/^o..orv, A..^. .:,.„. : _ • • ^t ,!.!i i.:. ..:..:.. :i.:i:.„.:i,..„ _:..»:..

maledicerem. Quoniam vero ignoro, eum principem esse in veriiaic, proplerea non me pocnitet ei ’ m.i- lediccre. Aliaincjnsdeni rognosce J2iiqijuj.liam. Scio, inqiiil, hominem raptum usque ad lerlium caeluin, nescig in corpore, ati exlra corpus nescio ‘”, Deus $cil. Nescio. aii, in corpore, qnoniam scio noii in corpore, ai4^t>\tra corpiis nescio, <iiioniam extra corpus n e rapluin non fiiisse cognosco. Non cnim opcraiionibus.anlmae per corporeos sensus, neque

in rationibus occullis, sive in possibilitatibus, sive iu iinpossibilitatibiis sint “, Deus seintelligil"subsistc- re,qiioniam secognoscit niilliim eoruin esse dum oinnia incfTabili essentiali sua virliite etplusqiiam virtutc ct incnmprehensibili sua iiifinitale iiitclligit se excellere. 29. Propterea autem dixi, diligentiorem inqiiisi- tionein posse qiiaedam rnvcnire in rerum natnra praeter ea, quae decem pracdicameniis comprehen- duniitr. Nam el illa a philosopbis reperia sunt, ne

YARIAE LECTIONES.

• .Kseipsos. *SicC praedicto sopho, A Pa<repra(;‘iJcio. * C accuratisstmeque. ^ Pater siquidem per ex- perimentum om. C. * jnm enim — perefiil jndicium oin. C. * A dicitur. ’ tsl om C. * A si eniin cogno-

’ jnm enim — pere(jil jndicium oin. C. * A dicitur. ’ cerem principem p. v. a. e., profeclo cct. ’ ei o;n. C. ‘* nescio om. A. " A ant. " A cogailio ejvis. oimavil. !^ C e.i Deits. " A Deus dicitur. «* A haec. " A lunt. ‘* A intelligil se.

‘»C

597 DE DIVISIONE NATUIUE. — IJBER SECIJNDUS. 593

quis niinus cnptclum exisUmet, rerum diligenlem A inleliigere possuni, sed supra omnia snblinialum co-

iiulagalionem uilra praediclam calegorianim quan- gnoscuiil , ac per Iioc eonmi ign(»ranlia vera esl

tlialem non posse progreiii ‘. Generaliora euim ge- sapieniia, et nesciendo euin in liis quae sunt, me-

nera eorum coniprehendil iralio; siciuidem in molu lius eum sciiint snper omnia, quae sunl el quae non

el in slalu sunl. Iiem slalus el molus universall sunt : ita eliam de seipso nonirrationabiliterdicitur,

essenlia colligunlur, qnac in infiuiium divisionem in qnanlum seipsum in bis, qnae feoit, non intelligit

6ui palilur. Ea nanique subslanlia, qnae primum in subsistere, in lantnm inlelligit se snper omnia esse ,

calegoriis oblinel locum, finila est, et accidenlibus ac per hoc ipsius ignoranlia vera est intelligentia.

subjecla ; ea vero universalis essenlia nullnm in se El in quantum se nescit in liis, qiiae sunt, comprc-

nccidens recipil ; in suis quippe subdivisionibus usque hendi, iii lanlum se scil ultra omnia exallari ; alque

ad individua perveuienlibus accideiUiiiin capax est, ideo nesciendo seipsum, a seipso meliiis scitiir; me-

ipsa vcro inseipsasimplexesl,nullique*accidcnlinm lius estenim, se scirc ab omnibus rcniolum esse,

sulijecla. Cui molus ille generalissimus nullique * qnam si sciret, in niimeio omniiim se conslitiii.

catagoriae obnoxius, quo * omnia de nihilo in esse Mag. Recte inlelligis; el*quod de talibusraliosuadet,

procedunt, slalus quoque, in quem omuia moluiim pure ac indubilanter te perspicere sentio. Nec jain

sui termiiium constiluenl, qui etiam nulli calegoriae ** ccrnis, ut opinor, ullam differentiam " imaginis et

succumbit, subdividunlur. Qiiod aulem addidi, in priincipalis-formae, piaeler ralionem siibjecli.

iiatura reriim esse quaedam, quae nec in subslanlia, Summa siquidem Trinilas subslaniialiier perscip»

nec in accidenlibus cognoscunlur, iiocesi, qiiae nec sain’*,subsistil, el ex nulla caiisa creata csl ; trinitas

substanliae nec accidenlia sunt, de ralionibus adhuc vcro noslrae naturae de nibiio facla est ab ipsa,quae

iu nulla re apparenlibus sive substanlialiler, sive pcr scipsam aelorna est, ad imagiuem et simililudi-

Becundura accidons, sensui velintellecluidiclumesse nein suam; el si aliqua dissiinilitudo praeier hoc

intellige. Possibilia quoque el impossibiliainnumero imaginis el principalis exeinpli reperia fuerit, noii

reriim compulari nemo recle phllosophanlium con- ex natiira hoc pptTcessit, sed exdeliclOaciidil, neque

Iradicet. Quae nuUa alia ralione esse dicunlur, nisi ex creatricis Tilnitatis invidia, sed cx creatae inia-

quia possibilia possunl lii aliqua re fieri , elsi non ginis culpa. Tolum naniqiie, quod de Deo vel inlel-

sini ‘: impossihilia vero sola virlutc impossibililatis ligilur secundiim essenliae virlulem, de ejus imagf-

conlinenlur; eorum enim esse est impossibililas ’ ne in Iiis, qiiibus “purgalur, illuminatur, perficilur,

in aliqua re intcllecluali sen sensibili apparere. Et el dici, et inlelligi potesl s^cundum crealionis gra-

possibilium qiiidem exemplum fiat : quidam homo ^ liain eo, ut praedixinius;, exceplo, qiiod divina na-

potest prolem gignere, sed ainore virginilalis deten- luia Deiis esl excellentia essenliae, humana vero

lus speriiit proleiu habere. Impossibilium vero, ratio- Deus esl divinae graliae largilate; et qnod ilia crea-

nabile aiiimal iinpossibile esl irralionabile esse, aut Irix sil, et a nullo creala, ista vero abiilacreata est,

conversim ‘’. De qnibiis quisqiiis plene voluerit per- el ea, quae suae n^lurae infra se adhaerent, creat,

cipere, legat Tre-pt E’of/«v£i«f, hoc esi, de interpreta- corpushocmorialedico,postpeccaiumanimaeadjun-

lione Aristotelem ; in qua aul de his solis, hoc est ctiim, qiiod etiam imago imaginis vocatur, ut saepe

possibilibos et impossibilibus, aul maxiine a Philo- diximus»*.NamqHemadinodumanimamadimaginem

goplio dispulalum est. Nune ilaque ad ea, quae rc- snam Deu^ creavit; ila anima corpus veluti instni-

slanl, consideranda iranseamus, si tibi*despeciebus menluinquoddara quodaTnmodo sui siiuile efficlt “’.

divinae ignoranliae, qnibus diciliir Deus ignorare, Sedaddivinaetrinitalls,quaecausaomnium est,tUeo-

salisvidetur discussum.Disc. Sallsquidemsiiperque, riaiu redeimdum, si tibi, quae de lalibus dicla sunt,

ac diuiiiis in eis imniorari non necessarium video. sudiciunt. Disc. Suniciunl sane. Mag. lu summa ita-

Solari namque radio liicidius palefactum , diviiia que ac singulari universorum causa, ex qua et in

ignoranlia iiil aliud inlelligendum esse, nisi incoin- qua et sunl et condila sunt tolius^ creaturae princi-

prehciisibileni infiiiilaiiiqiie divinam scienliam. Nam jy pia, hoc est, primordiales causae, considerandum

qaod saiicli Pulres, Xugiislinum dico et Dionysium, arbilror, ulrum ipsa, dum sit unitasettrinilas — di’*

de Deo verissime prouunliaut, Aiignsrnius quidem : vina siquidem bonjlas est una essentia in tribussub-

Qui metius \n(\u\l nesciendo sciiur, Diouysius autein: slunliis, el Ires substanliae in una eisse^itia ‘*, vel "

Cujusiynoraniia vera est sapieniia, non sglum de in- secundum usum Ronianae linguae diceudum , una

tellcclibus, quienni pic sludiose(|ue qtiacrunt, veninv subslantia in tribns personis, et Ires personae iii

etiam de seipso ’ intelligcndiim opinor. Sicul enim, una siibslanlia — in seipsa causas quodamraodo dif-

qui reclo " raliocinandi ilinere invesiigant, in nullo fereuies sicut subslantias " a se invicera habcat ;

eorum, quae iu ualura rerum conlinculur, ipsuiu hoc est, uiri^m sicul de ipsa praedicaiur una esscu-

VARIAE LECTIONES

• C prnegredi. * Sic ARC. * SicC;B i7//^He. * Corr ; 00 <7«ae. ’ S sttnt. • Pro esl impossihilita» A impossihiliias vere. ’ SicC. ’ Pro «i tibi A sicul. » C de se { ipso om.) •• C recte. " A dissimililu- dinem. ^* A. per seipsnm subnlantiaUter. ‘C in qiiihus. ^^’ ut saepe diximusout. A. ^* kejfccil. ‘• wi irxbus — cssentia oiii. C. " C vel si secundum. ‘» siciu substaniias om. A.

syy jOANiMS

iia in Irlbiis snbstanliU, ila ctiam una esseniialis A caiisa iii iribns subsisteiilibus causis, el tres subsi- siciucs causne in una cssentiali causa credenda ei<t, el intelligenda ‘. Et quid de bHJusniodi iheoriis sana fide cogilandum sil el praedicandum, non in- congniiim orthodoxae fulei contemplalionibusexpla- nare. 6isc. Immo congruenlissimum, el (idelium ani- iiiarum saluli necessariiim. Mag. Quid igitur?Num (lebcmiis lioc de caiisa oinnium ei crcdere, el quan- lum dalur, intelligere et praedicare , et esseniialem cjiisam unam in Iribus subslanlialibus causis, et tres subslaiiliales causas in ima essentiali causa? Disc. Qiiid hoc ’ probibcl inlelligi el praedicari, iion miiii occurrit. Si cnim Deus causa omnium est, nonne se<|uilur, iit . el causa omnium Dcus cognoscaiur? At ’ si Deus causa, el causa Deus, B nonne conseqiiens est *, ut el omne, quod de Deo credere dcbemus, similller siiie ulla discrepanlia de causa non dubitemus inlclligerc? Nam si unum Deum per se existenlem in iribus siibslanliis per se subsi- slentibus (ides faletur calliolica, quid obstat, ne si- militcr dicanius, unam causam pcr s^ existenlem in iribus causis per se snbsisleniibus? Mag. Pie et or- ibodoxe. Esl ^ igitur uiia caiisa in iribus causis, el tres in iina. Disc. Jam el concessum esl ei- daium. 30. Mag. Nunc itaque ad iheologiam redeamus, quae pars prima esl el summa sopbiae; nec imme- rito, qiiia aulsola aut maxime circa divinne nal4irae versatur speculalionem; eldividilur in duas partes, in aflirmalionem, dico, et negalionem, quae graece .nppellantur * x«T«y«Tix>j et «TroyaTtx/j. Quarum una ^ in ^ primo libro usi sumus , ubi certis rationibus decem caiegorias oinniaque rerum genera et formas mimerosque el accidenlia de Deo proprie praedicari negavimus; et iierum in praesenli tibro eandem, uTTo^etTtxiQv dico, serie quaestionum exigente, repeii- vimus, dum ipsum ‘” Deum nullum eorum, quae sunt, et quae non sunt, in sua essenlia iiiteiligei;fi diximus, quia omnem siiperat esscntiam , ipsumque, quidipsesit,quoniam nulio modo detinitur, et quan- tus et qualis sit, quia nihil ei accidit, el in nullo inlelligitur, omnino ignorare, ac per hoc seipsum in his quae sunt, el qiiae non sunt, comprehendi peni- tiis negare, qiiae species ignorantiae omiiem scien- tiam superat et iiitellectum. Jam vero alieram, x-xTa?aTixnv dico, coiiamur inspicere, eo duce, qiii D quaeritur, el qiii quaerit se quaeri, el se quaerenli- biis occurrit, et inveniri desideral; et ea pars est, qiiae contemplalur, quid de divina nalura velulipro- prie profercndum, cauieqite et rationabiliter intelli- gendum. Disc. De parle negativa in prioribiis salis mihi esl suasuin ; nunc vero de afDrmaliva qiiid ex- plices, ardens exspecto. Mag. Jam iiiler nos non te- mere, ut censeo , ad puruin est deduclum, omne,

SCOTI 000

quod dc Dco catholica (Ide approbante datur intulli»‘i, de causa omnium similitcrpie pliilosophantes opor- lere fateri. Disc. Hoc inconcusse stabililumest. Mag. Num igitur diviiiitatem ingcnitam et gignentem, et deitatem genilam, et deitatcm procedentcm credi- mus, et dum sil una et inseparabili&divinitas, dilTe- reiitias tamen subsiantiales rccipit? b\ Palre eniin deitatem ingenitam, in Filio deitatem genitam, ia Spirilu sanclo deitalem procedenlem accipimus el rcligiose credimus, et sancti Dionysii Areopagitae aliorumque Patrum sanissima auctoritate ulentes. approbamiis. Disc Quisqiiis in lioc haesilat, longe a veritaie distat. Mag. Esl igitiir siibstantiaiis causa ingeniia ei gignens ; et est subslantiahs causa ge- nita et non gignens; item substanlialJs esl causa procedens efnoii ingenita, iiec geiiila, necgignens; el tres causae substanliales unuin sunt, et una causa essenlialis. Disc. Ex praedictis rationibushoc nccessario conri<:ilur. M.\g. In causa ila<[ue omniuni esl causa praecedens, et suntcausae seqiienles. Pater siquidem praecedil •’ Filiiim et Spiritum sanclum; ab eo eniin Filius esl gcnilus, et Spiritiis sanctus est procedens; ac per hoc causa eausarum Pater noa incoiigrue crcdilur.-Est eniin causa nascentis causae et procedentis causae. Paternitas ** praecedit (ilioli- latem , filiolilatem veio " paternitatem praecedere iiemo recte sapieuliiim dixeril ^. Ilinc et ipse de so ipso Filius ail : Puler major me est i niajor quippe Pater est Filio, non secunduin naturam, sed secun- dum causam. Pater namqiie causa est Filii, non au- lem Filius causa esl Patris, ne<[ue hic reciprocam nominum relationem, vel ‘ substantiarum virtuten» consideramus. Alitcr enim inspicinius in substantiis vel personis relaiiomim " habitudinem, aliter ex, ingenilo " generationem vel processionein ; illic quidem quomodo a se invicem denominenlur’”; hic vero qiiomodo inter se invicem dilTerunt “. Filius ilaque ex Patre est, non autem Pater ex Filio ; ia Deo etenim non humanarum gencralionum conside- rantur relationes , sed incfiTabilium substaniiarum s< bstantiales habitudines. Major qnidem esi Pater Filio secundum causam. Priiis elenim sacra theolo- gia habitudinem Pulris ad Filiuin considerat, ac deinde Filii ad Patrem. Et ut hoc certius et ** intelli- gas et credas, ad Grcgorii Theologi aucioritaten» recurre, qui in primo sermone de Filio contra Aria- nos disputans, majorem esse Palrem Filio jtixla causam sapienter edocel, qiiippe ex Palre exisUre Fidum, el non ex Filio subsiste)’e Patrem deliniens. Nec tamen hoc dicimus illorum sensum respuenles, qui Dominum iiostrum de seipso secundum humani- talcm dixisse assenint : Paler major me est. Utert[ue siqiiideiii iiitellccius saiia lide recipiendus est. Disc. Etiam ; quainvis eniin non ejusdem sint subtiiilatis

VARIAE LECTIONES.

• A. credendnm est el inleUigendum. Trfilur est. * A appeUalur. ’ in om. A ^ C praeccdil (ilietaiem, (ilietus veio. " A dixil " Sic AC. • Sic C ; A aubsistunl. " et ou». A.

’ C praedicere. ^ A hic. * A et «/. * A anl. * esl om. A. ‘^ A “* ipsum oni. A. .” A praecedet. ‘* Sic C ; A Patoniiias eninu

1»

A sed. " relaiionum oiu. A. " ex inyenilo om. A.

€0)

DE DIVISIOJ^E NATLRAE. — LIDER SECUNDUS.

6(12

«iquc altiliuVmis, nciiler lamen a calliolica profcs- a expavescere; non enim ille, qui qnacrilur, qnaercn-

sione receJil. Mag. Non id ipsnm igilur Piuii esl ’ naluraiiler subsisienc, el Filii sui caiisam esse. Non eniin nalura Palris causa est Filii; una siquidem eademque esl Palris et Filii natura, quia «na ea- deniqne * est amborum essenlia. Ac per hoc id ipsiim est Palri Pairem e.sse et causam Filii; nam secundum naliiram, qnac nna aiqiie eadem est in Palre et Filio. Non eniin juxia naturam haec omnia de Palre pr.-^edicaninr ct Filio *, sed seciin- dum liabiium gignentis ad geniiuin, etcausae praece- dentis ad causain consequentem ; quemadinoduin non secundum naluram de Filio dicilur Filiiis, ant caiisa gciiila , sed secundum I>abiiura Filii ad Pairem , et causae genitae ad causam gi-

tes se deserit, nec invenicndi se possibililatcm pie ac humililcr investigantibus denegat. Ipse siqnidein ait : PeoVe, el accipielis ‘* ; quaeriis, et invetiielis; pulsate, et aperieiur tobis. Omnis enim, qui pelil, ac- cipit , et qni qnaerit, invenit , et pulsunti nperielur. Mag. Primo igilur de his, qnac in hac quaestionc sibimet videnlur contradic^re, dicendum arbilron Disc. Nec alia via quacreiidi est ; ncmoenim concor- danlia coptilabit, nisi priiis discdrdaiilia dividi ca- verit “. Mag. Non " tibi videlur reclae fidei conve- nire, ut credainiis, Filium ex una causa, Patre videlicet, nasci, sancUim vcro Spirilum ex diiabiis, Patre scilicet ac Fiiio procedere ? Ex diiabiis namqiie causis nnatn causam confluere, ralioni non racile

gnciilem. Disc. Haec jain etiam in priori iibro ^ occurrit, praeserlim in simplici natiira, et pliisqiiain

suasa sunl, et nunc ilenim noii irrationabililer Tepelita. Wag. Caiisa ilaqiie Filii Paler esi, et Spi- rilus sancli; Filins vero causa est condilioiiis prin- cipaliter causarum ; earundem aulem causarum distribuiionis Spiriius sanclus causa est. Disc. iliud eliam fateri, a veritate non abliorrere perspicio.

31. Sed mihi lalia cogilanti atque credeiili de Irina omnium causa alia caligo occnrrit. Non enim clare coiisidero, uirum solus Patcr causa est Spiri- lussancti,anPaierelFirius,ntS qucmadmodum fides faleiur catholica, a Palre et Filio eum procedere, ila eliam credamus, duas suae processionis* causas possidere. Si enim cx duubus personis, seu, ut Graeci dKJunl, ex duabus subslanliis Spiritus sanctns pro

simplici, et ut verius dicatur, in ipsa siniplicitnle omni divisione et nuinerositate carcnle ; ab una aii- tem causa multas causas erumperc, ninltis exemplis potest approbari. Omnibus namqiie recle philoso- phantibus perspicue palet , ex uno gencre miiltas furnias nasci; ex monade multosnumeros; ex piin- clo " mulias lineas. Formae iierum ^ diversac, qiiae ex uno genere nascunlur, causac ‘ fiunt spe- cierum individuarum, ex quibus et in quibas muiti- tudines, qnantitatesque, qualiiates ‘*, diirerentiaeque nascuntur. Ntimeri ex monadc procedentes diversa- rum proportionum " causae siiiit; proportiones vero proportionalilalum , proporlionalilates harmonia- rnm**.Lineae ex cenlro " procedentes anguiornm et

cedit, quid mirum, aiil verae religioiii contrarium, Iaternm,laliludinis et alliludiniscausaedigno&cun

ex duabus causis ipsnm procedere fateri? Et hanc caliginem mibl rcseias, flagilo. Mag. Vere vere «. Densissima caiigo est, et non solura te, sed ei’ me ipsum involvit. El nisi ipsa lux menlium nobis reve- laverit, noslrae raliocinationis sludium ad eam re- velandam nil proficiet. Ad cumuliim qnoque obscn- ritatis aiigelur, quod syn-d)olum caiholicae * fidei se- cundum Graecos.a Nicaena s) nodo iraditum, a Palre Solummodo Spiriium s((nctum procedere profiteatnr, tesle Epiphanio Cypri episcopo in libro suo de Ftde, iuxla vero Latinos, a Patre et Filio ; quamvis in quibusdam Graeconim expositionibus euiidem Spiri- tum a Patre per Filium piocedere reperianius. Ideo-

tur,*

qnae iterum geomelricorum corporum occasiones liunl. Quid dicam de igneo eicmenio? Quod cum sit unum alque simplex, in seipso et per seipsum considera- lum, caloris simul eilucis causa est; calor Jiutem ar dentibus ardendi caiisa est”; Iiixsimilitersplendenti buscausasplendendi*‘conslituilur;spiendor diversos gignit colores. Aeris elemenlum diversarum vocum occasio ; diversae voces diversoriim tonorum origi- nes fiimt, Aquae elcmenium , cuin sit in se simplex et unum, humorum diversorum causa est, qui iteruui es se diversas qualitates odorum, saporiim , viridila- liim emitlunt. Ex una materia " diversorum corportim diveisae quanlilales nascuntur : qnantilatem nunc

que praesentis qiiaestionis difiicullate reperciilsus n ^i^<) “^” ipsain incorpoream , sed ipsam molem.

contrarris cogilalionum fliiclibus allidor. Delibero enim, qiiid mihi de hac sil agendum , ulrum silentio cam honorificemus, duin vires inteiilionis nostrae sui>erat, an quodammodo, prout divinus radius in animo refulserit, conabimur quippiam inter nos de ipsa * non temere definitum intueri? Disc. Noli

quam diversaniin parliiim compositionem esse nemo ainbigit, et cetera id geniis. Eadem ratione in nalura rerum sive visibilium sivc invisibiliuin exempla re- periri esl facillimum. Disc. Fiiitim ex una causa, id est ex Patre suo “, nasci nnlliis lidelium dubitat; Spiritum vero sanctum utrum ex uiia causa, Patie

VARIAE LECTIONES.

’ esl om. C. ’ esl palris et ftlir — eademque oni. C. ’ Sic C ; A cnusam FHii. Non enim secundum nnlu- ram, quae una alqne eadem est in palre et filio haec nonttne praedicanlur. * A ila u(. ’ A ila <‘l cain duas suae processionis credamus causas cel. * vere oiii. A. ’ «/ om. A. ’ cniholicne oni. ,V.

• de ipsa om. A. “* Peliie et dubitur vobis.» ‘■ nemo enim — cn«eri/ om. BC. ’ Sic C ; A «hhi.” ‘* {) ex ceutro. ‘^ Sic C ; A rerum. ‘* A causa. " A qualilatesqxe. " Sic C ; A eorr. proporiiona- Hum. " proporiionalitnte harmoniarum om. C. " Sic C ; A Lmcnti ex uno ptiHcto proccdentes. " Cest cuHSd. " A splemlendi catisa. ‘* A lerra. " suo om. A.

JOAMNIS SCOTI

G04

viJcliccl, an ex diialxis, l)OC csl, ex Palre cl Filio A Immanac naliirae siipeiTicie rcniiunl. Merilo ergo

proccdal ‘, necaflrirmare, iiec iicgare lemere ausim. Ac per lioc reclae fiilei professionibiis non convenire non salis video, ciiin Spiritiini sanclum Palris ct Filii Spiiilum dici frcqiienlissime invenerim. Est cnim Spirilns aniboniin , qiioniam ex Palre per Fi- liiim procedil, el * esl doniim ulriusqiie, qnoiiiam ex Palre per FHiiim donaliir , el esl amor iilrinsque, Palrcm cl Filium jiingens*, ul sanclns edocet * Anguslinus in libfis, qiios de summa ac sancla ’edi- dit Triiiilale “, ipsius imaginem iii liiimana natnra* inirabili iiidagatioiic qiiaercns , lucnlenlissiinaque inveniioiie oslendens , inlerioris noslrae natnrae, lioc esl rationabilis animae, trinilalem ad imagincm. Dei condiiam approbans esse mentein , principalem

Spiritiis sanclus seu a Patre solo, seu a Pairc et Fiiio flucre dicilur, quia fons et origo est oiuniuui virtututn, el iii ipsum incfTabili ineatn perocxiiltos nalurae nostrae poros redeunt. M\g. Rectc inlelligis de spirinialibiis flnentis. SeJ dicas , quaeso, quid tibi obstat, iie pcrspicue intelligas, quod a nobis diotiiin esl, boc est “, unain causam ex duabus cau- sis fluere ralioni non facile occurrit, Disc. Mulla exempla inilii obslare video. Nam et exeinpla, quae ex qiiaituor mundi elomentis introduxisli , satis, ut arbitror, edocenl ‘*, unam caugam ex duabus caiisis fieri posse. Ignis siquidem dum sit caloris et iuniiiiis fons, ex duabus caiisis nasci videlur. Igneiim namquc elemcnUim ex calidilale el siccilate conficilur, quae

sciliccl animae partem,el notiliam sui, qiia seipsam B diiae qualitates , veluli duae caiisae, unam ex se fognoscil, ct amoreni, quo scipsam suiqiie noliiiam gigjuiiit. Sjmililer et de ccleris elemcntis est diccn-

coiijiingil. Ilumana siquidem inens noliliam suani, qiia seipsam cogr.oscil, vcluti quaiid.a)n prolem sui dc seipsa gignil. El est sni noiilia aequalis silii,. i|iiia ^ seipsain tolam iiovil ad siinilitudir.em Dei el* Patris, qiii de scipso Filiiim suiiin, qui est sapienlia sua, gignii, qiia seipsum snpii; ct aeqiialis ei est, qiiia seipstim lolum intelligit, et coessenli:dis ei cst, qnia de seipso gignil, qiicm gignit ‘<*. Ex bumaiia wenle procedit appelilus quidam, quo sdipsain qiiae- lil, iit siiam notitiam pariat. Qni appeliliis vcl inqui- sitio, ilum ad inventioncm noiiliae perfectain perve- nit, amor efficilur, qui nienlem noliliamqiie sui con- juiig.t. El est ae(|iialis meiili, menlisque notitiae,

i.C

duin. Nam dum sint suorum cffectiiiim causae , ox siiperioribus se causis diiplicibiis iiasci sapientcs niiindi dixerunt. Sicut enim, ut praediximiis, ignis cx calido ei sicco ; i(a aer ex calido et buinido, aqiia ex btimido et frigido, lerra quoqiie ex frigido et sicco componilur. Quid igitiir? Non ‘* negandiim est, nnam causam cx diiabtis causis confluere, dum prae- dicla exempla, nt de ceteris sileam, ad boc appro- bandum sufliciunt? " Mag. Salis iniror, et admira- tione dignum, ctir, ciim celera " aciite el probabHi- ter vidcas, in bis falleris exemplis. Disc. Dic , de- precor, in qiio el qiiomodo decipior. Mag. Num tibi qtioniam lolain sc amat , lolamque noiiliam suam. u a pbilosophis suasum esl , mundum isluin visibi-

Et esl coessenlialis inenti aique notitiae, quoniam ipse amor, qtii meiilem nolitiamque ejus " copulat, i!on aliunde, nisi de ipsa menle ‘» proceditad iuiagi- iiein sancli Spiriliis, qtii, de Patre procedens, Palrein cl Filiiim ineflabili caritatis vinculo conjiingil. Qiiod aiileni dixisti, ex duabus causis unam causain fliiere vel procedere ralioni non facile occurrit, non jain plane video. Verbum aiilem quod esl flnere, (jiiare posuisli pro eo, quod est procedere, pure, ni fallor, pcrspicio. Nam et Spirilus saiicliis flumen in sacris appellaltir Scripluris ‘, el aqiia. Undc et ipse Doini- uus ait : Qui credil in me , sicul dicit Scriplura, flu- viina de veiitre ejus (luent uquae vivae, de qua si quis biberii ‘, non sitiel in aeternum , sicut Sainaritanae

lem " gualluor universalibiis alque siinplicibus constare elemenlis, igne videlicet, aere, aqua, et lerra, qnorum unumqnodqiie propriamet singiilarein sui qiialil.itein possidel? Est eniin igiiis calidilas, aeris biimiditas, aqiiae frigidilas, terrae siccitas. Disc. Ilaec inibi fcre ab infanlia nolissima suiit. Mag. Dic ilaqne, quis est ille ‘* ignis, ut uno ula- mur exeniplo, qui veluii tina causa ex duabus caiisis manat, ul ais? Illcne , qiii siinplex et invisibilis, et per seipstim inconiprebensibilis, omnia visibilia pe- nelrat atqiie movet , an ille visibilis el corporalis, tnngibilisque, et matcrialiter nulrilus? Disc. llliiin siiiipliccin el incomprebensibiloni , omnia corpora ‘* implcnlcm el eflicienlem, non dixerim. Nam et "

iiiulieri dicliim esl. Ipse quoqiie fons Paradisi , qiii " primordialis esl scnsibilium, el qiiarta omnium cor-

in qiialliior principalia fliimina dividitur, duin typice consideialiir, Spiritum sancliim sigiiificare nemo sapiciiliim dcnegat. Ex quo vcluli principali et iinico et " inexbausto fonie qualtuor principalcs virtiues in Paradiso ralionabilis aiiimae manaiit, prudeiiiiara dico, leiiipcranliain, forliliuliiiein, et jiistitiam. Ex quibiis ilenini omiiia omnium virtiitiiin flucnta profluuiil ‘, el in eis irrigata el fecundata

porum cjusa ; ist6 vero sensibilis et materialis ex cr.liditale el siccitaie procedere, vcluli ex duabus causis, niibi vidclur. Mag. Num in prioribus dedisti, caliditatem non altcrius cleinenti propriam qtialitatein esse, nisi soliiis ignis , siccilatem vero nullius, nisi terrac soliiis? Siiigiib enim siiigulis dantur, id est propriae qiialitales suis singiilis substanlialibus elc- menlis. Disc. Jam dedi ; aliler nanique “’ pbilosopbi me

VARIAE LECTIONES. ’ C procedit. * A ul. ’ Sic C ; A conjungens. ’ C docet. " C ac vera. * A Trinitate edidit. ’ A nuiurae. * C qua. ’ et oin. A. ‘* C gignit el quein gignil. ’ A ei. ‘* C de se ipsa niciitc. ‘* A Scripluris appelUiiur. ‘^ A bibil. " el oiii. A. " A et pioniiiint ‘^ lioc est om. C. ‘” A doceul. "” Sic C; A num. " A 5u(ftciunl. " A in ce:cris. "” A sensibilem. " A isie. ‘’♦ corpora om. A. *• et oni. A. " A enim.

603 DE DIVISIONE NATURAE

non srinml inlelligcre. M.vG. Dic ilaqiie, nlriim aliud A esl ignis, et alind c;ilidilas, an nnuin alquo ideni ? Disc. Duo qnaedam * esse miiii vitlenliir. Ignis si- quidem snbstanlia est, caliditas vcro ipsiiis substan- liae qualitas, el propria qualilas. Mag. Quid ergo *? Nuni substantia cansa esl qualitalis, an qiiulilas caiisa substantiac, an nequc qualilas causa esl snb- slantiae, ncque substantia qualilalis, quoniain ex mtem gcnere non sunt? Disc. Quod ultiiniim po- siiisti approbo. Qiiamvis cnim qnalilas in subslantia contincatur, nuila siquidem qiialitas perse subsislit, non lamen causam qualitatis substantiam esse dixe- lim . Etenim oinnis specics sunm genus seqiiitnr, quotnodoa suo gencre nascitur,et in eo immiilabi^ liler ciisloditur. Ac per lioc oninis subslanlia cx gc- iicrali esscntia defluit, omnis aiitem qnaliias ex ge- B nerali qualitatc. Mag. Ignis itaqiie , qiiia siibsl:inlia cst, non ab alia causa descendit nisi a geiicralissima essenlia. Similiter caliditas, quia qualiliis cst “, non ab alia caiisa procedil, nisi a generalissima qualita- le. Disc. Quicunqne liuic concinsioni contcndit, ra- tionibusphilosopliiae^ideUir rcsisleie. Mag. Cur igi- tur ignem, sive simplicem sive materialcm, vcliiti unam causain cx dual)us caiisis, id cst calidilate cl siccitate, coiiflucrc ausus espronuntiare, cuin videas, ignis • substantiam iion soliim ab aiiena qualitatp, quae esl siccitas ct lerrenae subslantiae propria, vcrum eliam a sua , qiiae esl caliditas, nasci iion posse? Disc. Nuiic video mc deceplum in eo, quod di.xi, calidilalem et siccitaleni veliiti duas cansas unius caiisae, id cst ignis, subsistere. Miillos tainen ^-’ eodem ‘^ errore scductos cognovi , qiialilalum et substanliaruni difTcrentias naturasque non satis dis- cernentes. El jam nuliuin locum fugiendi .viilco. Nam si dixero, ignem cl caliditatem unum et id ipsum csse, continuo me redargues, dicluriis, qiiare ergo candcm rein suinict esse causam aesliinas? Dixi siquidem, igncm ex caliditate et siccilate com- poni. Si dixero inundiim istiitn visibilein non ex qualtuor siibslantinlibus elemenlis, sed ex qiialiuor solummodo siniplicibiis qualitalibiis constare, calidi- laie videliccl , Iiuiiiiditate, frigiditate et siccitate, quoniam cl hoc nniliis visum est , fortassis a me quaeras : si ergo quattiior quidilalibus tolus hic miindus ciim snis corporibus a suuimo usque deor- sum constat, ipsae qualitalcs qtiibus substantiis con- lincntur? Si enim qualitutes sunt “, per se subsi- stere non posse vera edocol ratio. Et non polero invenire, quid respondeam, hoc est, qiiibus siibsian- liis ipsae priinordiales ei generales qualilatcs, qul- Lus mundus conslituitur, fulciiintur; et veris ralio- nibus constiictus falerl compellar ’ , quattuor siib- slantialia mundi ciemcnla subsistcre, in quibus qiiat- tuor priiicipalcs qualit;itcs consistunt, quarum coitu

D

— UliE[\ SECUNDUS. 60G

omnia cnrpora composila cflidiindir. Scd uniiiu adhuc leslat, qno iii cndcm nica sentcnlia, qita dixi, unani caiisani ex inultis flnere , inilii vidcor posso permanere. Mag. Qiiid csi illtid uniiin, vclim dctcgas. Disc. Num omncs philosophi dc miiiido isto “> trac- laiilcs unaiiimiler snadent, ct ad purum deduccre " Vidciitur, omnia corpora composita cx qualluor sim- plicibus cleniciilis coruinquc prupriis quuliliitibus qnalluor co.iipoiii? Et si ila est, non solum ex iliia- bus, vcrum ctiam ex miiliis causis singiilorum cor- poruin ciricilnr coinposiiio. Mac. IIuiic ‘• locum fiigiendi furlassis habcrc poliiisses, si moles has cor- porum coinpnsitas el cotntptibiles el soliilioni habi- lcs aiioniin effcctunm infra se seqiienlium causas esse vcia raiionc asscrcies. Jain veio , quoitiaiu nihil inferiiis est corpore coniposito, niiliius scqucn- lis se, nequc aequalis sibi natnrae, causa esse po- lest. Et nunc de causis agiinus sive principalibiis, sive seiiuentibus et coMcatonaiis. Ei omiiis causa ncc vere ^nec recte causa dici potcst , quoniani vere ca^isa non cst, qiiae iii circclus snns eriiia- pere nescilf. Omnino cnim elTectibus propriis carpt, qiiorum ca^isa nierilo posset»’ vocari.Corpora autem corriiplibiria nnllius etlcctiis causa sunl, qnoniam nullam naturam de ie gignunt, cum omnium na- tiirarum extremum atque inrimum ac prope niUii ebtineant lociim. Spiritualia autem corpora sim- plicia ‘^ siiiil , ac per hoc insoiubilia el ” ma- nentia , donec totiis iste muiidns cuin partibus siiis, dum ad stium ‘ finem pcivenerit, solvalur. Et haec corporaadhiic” incorruptibilfa el insolubilia non nibi in (iiiatiiior catliolicis principalibiis -” purissimisqiie in seipsis el siniplicibus et dicuntur el inlelligiinlur elenientis ; cetCra vcro corpora, quae videnlur ex coruin qiKililalibus ‘* composita, quoniam el com- poni cl solvi possiiiil, non inter caiisas, *ed iiiter exlrcinos eOcclus, qiii de se nibil efliciiinl » sapicn- tibtis coiiipuianlnr. Simplicissima eliam ^^t piiris- siiiia et scnsuin corporciim fugienlia qnatluor luijiis mundi clemenia ad unam siinplicein el indivi-.liiain causani solique intcllectui pcifectissimorum sapicn- tum cognilam referuiitiir, lioc esl, ad generalissi- inam, et in seipsa seinper nianentem substantiarnin omniiiui ad visibiles cffectus " procedentium essen- tiam. Simililer et de quatluoreorum primordialihus ac propriis qualitatibiis non incongrue inteUigilur. Cum eniin ipsae sibimel contrariae videanliir, nam caliditas frigidilati opponilur, humiditali siccit:>s, ad unain lamen secrelissimam ac soliimmodorationi subjeclam redeunt causam, ad gcneralissimam dico omnium qiialitalum qiialitatcm , ex qua niirabili natiirne opere " ad eflicienda hacc corpora corrii- ptibilia nc solittioni obnoxia proccdtint, et in qiia ineflabili universalis nalurac pacilica concordia sibi

YARIAE LECTIONES.

’ A quaennm. » A igitur. * A dixerim esse. * C om., A qutim, qno. • A csl qnnlitns. « ifinit oni. C. ’’ C eorum. * A sint. » A competlor. ‘» A illo. " C ducere. " A lHr. " A possit. " C corpora adhuc sitnplicia. ‘* el om. C. **. suum om. A. " adhuc om. C. " A priucipahhi» el callioliitt. " A ex eis {eori,m qualiialibus om.). ‘” qni dese uihi! ."(ficiunt — cffeclui om. U C. *” A ope.

JOANNLS SCOTl

()()8

iiivicem, reinota omnl conlrarieialc, conseniiuiti. A “«’“s esseniiae, qnnnium mihi conceiliiur, inicllitio.

Disc. Hac uilima conclnsionc undiqnc septum me video, nullamqne viam cvadendi rcinancre, ac pcr hocpriori ex lcprolatae seiitenliae consenlire cogor, ul ei ego dicam, unam caiisam es diiabns cansis fliiere non facile rationi occurrit. Mag. Qnid \£\wr *■ dicemus ? >um Spiriluinsanctum, quem dislrilmlio- nis donorum divinae bonitalis, sive eoriiin, qnae se- cuiidum substanliani snnt *, sive quae secundum graliam, infinilam et inexLaustam largissimamiiuc el plusquam largissiinam catisam esse callioJicc con- filcmnr *. ex niia causa, lioc est, ex Palra, an ex duaiuis caiisis, Palre et filio, procedeie profiteri de- benuis? Disc. Illa exempla, quae ex nalura renim protulimns, lioc dicere omniiio proliibeiit, lioc est,

Siquidein impossihile est, iit el gigiiens et genitiisel piocedeiis una snbsianlia sit. Tres aiitem esse natu- ralis adiiionet ralio secuinluin siibslaitlias, dum sunt ** unnm secundum cssenliam. Nani etAbrabam ct Isaac et Ja( ob unum sunt jiixla ‘” natiiralem essenlialita- lem, tres veto secundum subst:intialeni dilTeren. liam. Et boc exemplum in omnibiis generibus et ‘” formis et uidividiiis faciUiine verilatis inqiiisilor inveiiiet. Disc. Qtiid itaqiie de bac praesenti qtiae- stione miillumquc didicili conceptii in aiiinio bal;eas, detcge, si placet, ne lam diu in eisdem locis deinore- mur, duin adcetera, qiiae reslant, exponcnda debea- mus accelerare. 32. Mag. Dicas, pcto. Niim tibi videtur ex igne

non ex diiabus, sed ex una procedere, nisi forle qjiis p radium nasci, el ex radio splendorem procedere?

dicat, rationem stimmae atque ineffabilis ^ diviiiae Triiiitatis iiaturae conditae excmpla superare. Mag. Si quis boc dixerii, cotifestim interrogandiis erit, unde ergo divinae boiiitalis * Trinilalem in unitaie, el unilaiein in Trinitale quaerere et iiivestigare pos- siimus, ul aliqnid de ca, qno eam landenuis, verisi- M)ile credamus, et quantum datur, inlelligamns, si flon * priiis qiiasi qiiibusilam gradibus ’ exemplis »alnrae ab ea condilae ad eam asccndamus, ea diice alque praecipiente : Qunerite et tnvenietis ? Prae- sertim Diviiio Paulo teslanie : Invisibilia enimejus, inquil, id esl Patris, a creatura miindi per ea qune facia snnl inletlecta conspiciiintur, sempilerna quoque ejus virtus, boc esl Filius, el aeternitas, boc est Spi-

Disc. Quisquis boc dixeril, ex naturae reriim diii- genti consideratione noii discrepat, ut arbilior. Ignis enim, cum sit per se invisibilis, visibilem " de se radium gigiiit, qiii etiam per se invisibilis esset na- lurae suae simplicitate siibsistens, si corpulenlis ciassisqiie naluris non immisccretur. Alunl " enim pliilosopbi, radium Solis animalitim sensibtis incom- preliensibilein esse, naturae ipsius subtililatem non valentium ‘• sentire ; duin aute|n gradatim a solari corpore ad inferiora clemenla descendil, paulatim incipit apparere. Primiim quidem in aelbere pnris- simo vix lucere incboat, quoniam ipsius aetberis natura ipsi simillima est ; progrediens vero longius ad stiperioris lnijus acris partes, paulatim clarescit ; ac

riliis sanctns. Ita eniin bunc locum sacrae Scriplu- C deinde, iii quantum cra&siores naluras penetrat deor-

rae beatns Maximtis exponit. Disc. Quid, si quis dixeril, Paliem et Filium non duas cansasesse, sed cnam et iiiseparabilem causam, ipso Filio dicente : £yo el Pnlerunum nunms? Mag. Iluic qtioquerespon- (Jeiiduiii est. Trescaiisae divinae boniialis, de quibus nunc agiinus, non in ipsa essenlia, quae uiia aiqiie eadem est, sed in ipsa ipsius essenliae siibslantia- ruin vel * personarum Trinitale quacruntur, ISon enim confiinditdualitaiem • personarnm, dum dicit : Ego el Puter unum sumus. INam non ail : Ego el Pater ttnum ^um, sed smnus^ ostetidens el es.sentiae iinita- lem et substanliarum differeiiliam ‘*. Et siquidem diceret :E.90 ei Paleret SiAritus sunctus**^unum sumus, Mon aliter intelligeremus, nisi trium subsiantiariim

sum vcrsus, in lantum lucidius eliicet, sensibusque corporeis comprebensibilem se pracstat. Yerum ex ipso radio splendor luculeiilissimus lotiim munditm impleits, et exomnium corporum superricie rosilietis, divcrsasque colorum species detogenseinitiitur. Ipse quoque naturali sua tenuitale coiporales scnsus effu- geret, si non se corporalibtis ** elementis tempera- ret. Mag. Ita est, el nalur^rum inquisilio non aliter fieri posse perdocet. Numquid ergo cogemur “, nt ipsum splendorem, qui per nascentem radium ab igne procedit, duas cansas habere dicamus ? Quamvis eniin ab igne per radium procedat ‘, iguis ia:nen solummodocausaipsiusest, non radius. Siciil*’ eni:n ipse radius per se non subsisteret, si de causa siia,

Irinitalein in ejusdem essentiae unitate subsisten- Dquaeesl ignis, non nasceretur, ila splendor per ra-

lem. Ei quamvis sic dictum esse non reperiamus, ve- rissimc tainen ita esse intelligamus “. Paler enim ct Filius et Spiritiis saiictus unumsunt el tres unum. A Patre siquidem Filius est genilus, et ab eodem Patre ‘* Spiritus est procedens. Ac per hoc dum sacra Scri- ptura praedicante et suadenle audio gignentcm el ge- nitum el procedentem, tres substantias seu personas

dium non essel, nisi prius ex ipsius radii causa pro- cederet. Vides itaque, nuilam rationem exigere, nl sptendor ex duabus causis procedat, quamvis ex igne per radium manare inteiligalur, verum ex una ea- demqiie causa ct radinm nasci, et splendorcm pro- cedere, ac per hcc et splendorem ex igne radioque procedere *\ naiura ipsa " magislra non lacel. £t

VARIAE LECTIONES.

‘A ergo. * s’int om. A. ’ A confttemur. *C alqne confeslim iiieffabilis. « Pro ergo divinae bomtaln A divtmm. « Sic C ; A nisi. ’ A grandibus. * A aul. * C qtuilitatem. ‘» C di/Terentiae.

”!"^’” ^"^- ^- ‘* ^ inteUigimus. ‘» A el ab eo {Patre om.) ‘* A sint. ‘» A secundmn. ‘• et om. A. bic C; A tnvtsibilem. "” \ Dicunt. “> C valente.s. " Sic C; A corporulioribus. »” A coqimur. " dutts cattsas luibere — procedit oni. C " A Sic. ‘* «c per lioc — procedere om. A. »» C isla. '

609 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER SECUNDUS. 610

adlniQ virlnlein ejiisdein cxempli inleiiUis {wrspice. A sicnl ego iii Paire, cl Pater in nie * ; ila el ego ei

Itadiiis ipso cx igne iiasceiis iioii ila nascilur, ul ^i- giieiilem se igiicin deseralaul aiiquo niodo rcliiiqiial; scd ila gignilur, ul virlus igiiea, quac euin gignit, Bcniper el ubique inseparabililer el iinmulabililer in eo permaneal, lola in loio, el lolus in lola, et nnum duo, ci duo uimm. Et qiiamvis videalur splendor de radio exirc, non laineii ex ipso radio, in quanliim ladius esl, sed ex » ipsa virlule procedil, ex qua ra- diiis nasciliir, et quae lola ct loliiin radium cl toluin spiendorem pencli.at alqtie iinplct. Ac pcr boc natii- lalc cxeinplum ad causain oinnium, quae trina ct iiiia csl, qiioniain trinilas iii unitale et credilur et iiilelligiinr osse, possumus asccndere, ut cogiiosca- iiiiis 1’airein el Filiuinet Spiritiiin sanctiiin tres cau-

Paler in Spiritn sancto siimns, et Spiritus sanctns iii nobis est, qiiia nobis cocsscntialis, el coacqiulis. ct Ircs iiiiuin suinns, Ires videiicct subsUiiilialilcr, esscnlialitcr unum. Etvidc, <|nomodo ipsc Filius Spi- riuiin sanctuin ad soluin Paliein, unicain quippe sui caiisam refert, duni dicil : Paracletus autetn, Spiri- tus sanctus, quem mittet Pater in nomine meo. Non eiiim dixil, quein initlo in noniine tnco, sed queni niitlit Paler in nomine ineo,qiianiqiiain et alibi seip- sum miltere Spiritum dicat, dum ait: Siego abiero *, 7nittam eum ad vos. Missio ejiis processio ejus cst; processio autein ojns a Paire * soluminodo est sub- stantialitcr, iion locaIiter,non tcmporaliter”; verum- lainen " iii noniine Filii, qnoniani SpiritusPatris et

sas et unam causam; tres enim uniiin sunt: Patrem ^ Fllii est. Ilem alibl ad discipnlos ail : Nonvos estis.

aiitein causain gignenlcin nascentis de se Filii siii unigeniii, qiii causa est omniiim priinordialiuin caii- sariiin in seipso a Patie condilaKuin ; eundein vero Piiliein causam procedentis a se per Filium * sancti Spirilus, quiSpirilus causa csl divisioiiis et mdllipli- cationi» distribnlionisque causarum omniiiin, quae iii Fiiio a Paire faciae sunt, in effectiis suos ei gene- raies et spcciales et proprios secundiim natiirain et gratiani. El qiiamvissanctum Spiritnin ’ a Palre per Kiliiiiii credainiisetinlelligamtis proccdcre, non lanien duascansaseundom Spirituin babere debemus acci- I)erc, sed unain candemqiic causain *, Palrem scili- oet, et nascentis de se Filii, et procedentis ex sa per Filiuin ’ Spiritiis sancli. Uteniin proplerea splendo-

qui loquimini, sed Spiritus Patris, qui loquilur in lo- bis. Ilein Psalniisla Spirilum sanctum a Palrepetit, dicens : El Spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Ilis et liujiismodi lestimoniis sacra Scriptura rcferta est. Disc. Haec oninia plane” ei pleniter perspicio, fideliterque accipio, qifoniam •* omnino verilati coii- veniant. Valdcque miror, quomodo illa quaestio, quae prininm veluti insoiiibilis nobis videbatiir . taiidem apertissiinis ralionibus excn)pIoruiT| et lesli- iiioniorum argumenlatioiie inlroducla, sohila esl, ct ad puiuin , qiiod non liicile sperabainiis ‘, revclata. Et, ul mibi vidctur, iQlerioris nostrae naUirac trini- lalis siinilitiidine boc ipsum possumus approbarc. Mcns eteniin et notiliam sni gignit, et a seipsa aiiior

reiii ex igne per radiiim procedere dicinius, quoniain C sui et notiliae suae procedil , qiio et ipsa et nolitia

igiiis ipse totus iii tolo radio siibsislit, ex qiio pcr radiuin splendor einittilur; ila et Spiriluin sanclum a Patre per Filium procedere catbolica lides praedi- cat, quoniain ipsc Paler, qiii principalis cansa est et iola processionis sancti Spirilits, toliis in toio Filio cst, sicut cl lotiis-Filitis in lolo Palre, cx qiio * per Fiiiuni Spiritus sanctus proccdit. Et qtieniadmoduiii lola virlus ignea in loto radio dc se geniio periiia- iicl, et ipse radiiis loliis ct lola virUis ignoa, de qiia g.giiiuir, in tolo splendore, el tolus splendorex vir- lute ignea per radinin prncedens iii tnto ipso radio tolaqtie ipsa virlute, cx qua procedil, exislit : ila UtUisPalergigneiis in lotoFilio gcnilo, et totusFilius geniltis in U)loPalre gigncnlc, elUiUis Patcr gignens

siii conjiingunttir, ct qnanivis ipse ainor ex mcuii; pcr notitiam sui procedat, non tamen ipsa notilia caiisa aiiioris est, sed ipsa mens, ex qua amor iii- cboat esso, ct anteqnani ad perfectam notiliam sui mens ipsa pervenial. Nam et mens ainat seipsam co- gnoscere, priiisquain cognilionein stiain de seipsa ‘^ pariat, vcluli prolcm stiain. Non qnod niens hiiinana nnqtiain se vel non nosset vel non ainaret, dum haoc iria nniiin sniit sccitndum naturam vel essentiain. ct nntim tria sccundum rationis consideralionem; tria siqiiidein ralio considerat in iina et simplici nattira animae : esse, nosse, amare. Etenim mens el seipsa:ii novit, cl amal soipsnm , et siii noliliain ; sed qttii merito praevaricationis naturac iininanae in prinio

ct toUis Filius genilus in loto SpiriUi sanclo a Paire D liominc accidil, iit meiis nesciat seipsam nosse, dtini

per Filittin procedeiite, et lotus Spiriuis saiiclus a Palre per Filiiim proccdens in Patre,a qiio procedit, el Filio, per qttem procedil, et tres unuin sunt per inlelleclain irinitatein in unitate. Et boc totuin ipse Filiiis hoino faclus et incarnatus apertissime insi- Diiat dicens : F.go in Palre, et Pater in me. Ubi subioielligendun) reliquit, ac si aperte diceret : Et

naltiraliler seipsam novil, et nesciat seipsam amaro, dnm natnraliter"seipsam et notitiatn stti ainat”, ac perhoc ratioiiis viribns nilalitiOappelit, nisi ttl cogno- scal, qiialiler et quanlnm seipsam novit, ct seipsani et notiliam sni amal “. Eldiim hoc lolum ad cogni- lionein et atnorcin Crealoiis sui convertit ‘, per- fectissima iinago ojus elTicilur. Et liic • maximus el

VARIAE LECTIONES.

• ex om. C. * Per Filinm om. A * A Spirilum sanctum. * A esxe causam. • per Filium, om. A.

ex qtio patre. " Ubi subintelligendnm — Piiter in me oin. <”.. * C exiero. • a Palre oin. C. tempornliler om. .A. ^^ Cverum autem. ‘* Corr. , A r/M««i. ^* C spectnhamus. ‘* A de ipsfl. ‘• nuvii — n«(«i-i/i/er om. C. ‘* A rtHic/. *^ A «me<. ^’^ i\ convcrliltir. " C /jihc «sf.

Patrol. CXXII. 20

nott

seivsiitn

Cll

JOANMS SCOTl

peite Kolus giailus esi * ad cogniiioiieiu veriiaiis, id A ii*” &oliicilus sacrae ilieologiae Spirilum sanctuin

a Paiie per Fiiiuin atidicns procedere, mox diviiio sliidio adiiioniius , qnacrit cl dicil : Si crgo Spiritus sanetus a PalreperFilium procedit, cur non^simililer Filius a Palre per Spirilum sanctum ‘* iiascilur? Si anicin Filius a Palre per Spirilum sanclum non n;»- sciiiir, cur Spiritus sanctus a Palre per Filiuin proce- dere dlcerelur? Nani quod de Spiritu sancto catholice credilur, cur non eiiain de Filio, siinililer credereturl Nisi furle quis dixerit, praediclarum naluraiium si- iniIiiudinuinvirliUeincoiisiderans,abigne perradiuni splendorcm procedere vidcinns , non aulem ab igne per splciidorein radium nasci. Similiter ab aniino pcr raiioncin sensuni inlcriorem milti, non autein pcr ipsuin sensuin ralionem ab aniino gigni, nalura-

esl buinanaiii naliirain, seipsain prius cognoscera ot atiiaie, ac dcinde lolain cogiiitionem suaiii, loluin- qtie ainoicm ad laiidein CiealOiis et cognilionein et dileciioiieiii referie *. Si ciiiiiv, quod in scipsa agi- lur, nescit, quomodo ea, qwae siipra se siinl , nosse ilesideral? Scd dum de liac quacsiione iractamus, alia milii non spernenda , nl opiiior, iii menle su- pervciiit. Mag. Qiiae esl illa?

33. Disc. Utrnm, qneniadmodum Spiritiim sanclnm a Patre per Filium procedcrc credimus, symboliim llomanac liiiguae scqiienles , ila Filiuin ex Patre iiasci per Spirilum proliieri valeamus, qnamvis lioc iii ipso symbolo nec seciinduin Graccos, iiec * se- cuiidum Laiinos scriplum reperiamus, iiec in diviiia

Scriptura aperie promulgnluni, ul aesiimo? M\G. Iii B lis ibeoriae edocet " ordo. Sed de divinanim sub-

ipsa incCTabili ac ^ stipenialurali divinae boniialis rccunditaie, qua ex corde, lioc est , ex secrelis sini- biis Dci cl” PalrisFilius nascilurelSpiritus sancius proccdil, cuiidem Spiritum sanclum^cx Palre el Filio, vcl ex Palre per Filium procedere lidcs calbo- lica nos praecipit confileri ; Filium vero a Palre per Spiriluni nasci,nec in illo symbolo ulriiisquelinguae, iiec in alia scriplura reperi. Etcurhoc, nec per nie- psiim adliuc qtiaesivi, nec ab alio ^ quaesilum et^ in- vciilum legi. Dum auleiu de inbumaiialioneFiliiDci, boc est, de iiicarnalione Verbi, et Scriplura sacra ei syiiibolum a sacra Niceae uibis Bilhyiiiae synodo tra- diium,cl conlra omnesbaerescsniunilum consiililur, uianifeslissime nobis aperitur, ac sine ulla ambigui-

sianliarum gencralione et proccssione suadenda seu airirmanda fortassisexeinpla iialuraenonsunt idonea. Ac per hoc, qiiod in sanclo symbolo ** secundnni Graecos canilur, hac quaeslioiie liberum oinnino est al<|ue absobituin. Dicit enim Fiiium ex toO ica-zphs VcvvjjQsvTK, lioc est, ox Palre genitum, Spirilum vero Eit ToO iT«7/>of Troceuofxivov, id esl, cx Palre proceden- lein. Scd si quis sancios Palrcs, qui in lalino sym- bolo addiderunt de Spirilu : i qui e» Palre Filioque f»rocedili,coiisulerel,iationabililer,utcredo,respoii- dereiit, et causam ipsius addiiionis non tacerent. Et foriassis consulti suiil el responderunt ; sed quid cis " visuni csl de Iiac re, nondum iii manus nostras pervenil. At(|iic ideo de iiujusmodi quaeslione nil

tale doceuir, quia Verbuni de Spirilti saiiclo est con- t* icmere conaniur derinire , nisi forle qnisdicat, iiou

cepluni. Angelus quoque ad Mariain : Spiriius san-

clus, iiiquil ‘, superveniet in le, el virlns Allissimi

cbumbrabil libi. Idein ad Josepli : Josepli, fili David,

noli diniillere conjuyemluam ; quod enim inea nalum

esl , de Spiritu sunclo esl. Ex liis alque similibus

icslimoniis noiiiie ciedeieelintelligere datur, Filium

seiunduni carneni de Spiritu sancto ftiisse conce-

plum el naluni? llaque ‘” seciinduin feciiiiditalein di-

vinam Spirilum sanclum a Palie per Filium proce-

dere, secundum vero carnis assuniplionem Filiuin de

Spiiitu sancto coiicepluin fuisseel naluiit, non diibi-

tamus. Quod enim in ea nalum est , de Spirilu sanclo

nalum est *’. Sed et juxla aliam llieoriain Filium de

Spiritu sanclo el pcr Spirilum sanciiim coiicipi et

iiasci invenies “. Dum eiiim uiius luisque fidelium baplismalis subit sacrameiilum , qiiid aliud ibi per- agittir, nisi Dei Verbi iii eoriiin cordilius de Spiritu .saiiclo et per Spirilum saiiciuni coiicepiio alque na- «ivitas. Quolidie igiltirClirislus " in tilcio fidei veluli caslissiinae niatiis visceribus et concipitur et nasci- lur et nutrilur. El foriassis ideo a Nicena syiiodo &piriltis sanclus ex Palro soluinmodo procedere ira- ditur, ne talis quaeslio ventilarelur. Inqnisitor sitini-

D

iiiimerilo lioc addiluin est, quoniam inuitis sacrae Scripturae locis approbalur. Nam el ipse Dominus*’ dicit : Quem Paler niillit in nomine meo. Vidctur enini Filius initterc Spiriliiin, quemPaler mittil in nominc ejus; ipse quoque Filius Spirilttm veritalis Spiii- tuni ‘^ sanclutn vocat; Filius aulem verilas est, ipso teslanlc : Eijo sum via , et veritas, el vila. Si ergo Spirilus veritatis est, profeclo Spirilus sanctus spi- riliis Filii esU Mulierem qiioque ui/*opfovam, hocest fluxnm sangiiinis paiienlem , sanaiis : Sensi, inquil, exisse de me " virtutem. Et quod paulo ante dixinnis: Si e(jo ahiero, millam eum ad vos. llem Aposlolus : Misil Deus Spirilum Filii sui in corda nostra, in quo clamamus, Abba pater. Ilem Psalniisla : Verbo Do- mini caeli firmali sunl, et spiritu orii ejus omnit vir- lus eorum. Ilis ilaque alque btijiismodi testinionirs qiiis calliolicoriiiii non possit approbare, Spiriluin saiiclum a Palrc el Fdio proccdcre?

3-4. Disc. De hac quaestione non nimitini haesilo. Quoquo eniin modo qtiis ecclesiaslicum symboliiin proiiunciaveril, sine iiaufiagio saiiae fidei nxipio, hoc est, sive Spiriltim sanclum a Palre sohimniodo procedcre dixcril, sive a Palrc cl Fiiio, salva illa

VAUIAE LECTIONES. «gjtom. C. Creferret. * C non. * nc om. A. ’ e( om, A. * snn ctum on. S. ^A nliqm. ’ et om. C. • inqnit oin. A. “ Sic C. " Sic BC. Iix his niqne similibtts — nntum est om. A. " Sic ir, A inveniet. " Coiij., A n pijs, C C/jmO’. “^ sa»ic/Mni oin. (”. " Sic C; A doc*;/. ** C synodo. " C f/. " A Dcus. " veritiilis spintum o:ii. A. *” A dc mc exisse

6IS

DE DIVISIONE NATUUAE. — UBER SECUNDUS.

ralioae, quaetcrediniusetintelligimus, eundem Spi- A ti.t Pairis vel persotia. Esscnlia siquideni diviua«

rilum ex una causa, id est, ex Palre subsianlialiler proccdere. Esl enim Paler caiisa nasceniis de se Filii , el procedenlis ex se Spirilus. Sed adhiic ve- lim a te quaerere, ex essenliaiie * Palris , an siib- stantia • et Filins nauis et Spiritus sanclus proce- dens est^? Mag. De iiocaniitiguo racile purgalieris, si prius piirc.cognoscas, qiiid sii iiuer essenliain et subslaiitiam divinae bonilalis. Disc. De dilTerenlia divinae essenliae al^iue subslanliae dociiil me theo- logia exsanctis Palribus uiriiis(|ue linguac, graecae videlicei atque latinae, tiadita. Siquidem sancliis^ Dionysius Areopagita, et Gregorius Theoiogus, eo- nimque eleganiissimus exposilor Maximus, differen- liam esse dicimt inler oOaiav, id cst essenliam , et

l)onitalis iieque propria substaiilia est Palris, neqiio Filii, ncque Spiriliis saiicti , sed iina al(|ue ciiminU’ nis substanliaruni trium nalura ; Paier aiilein siiaiii propriain habct snbstantiam, siiniliter et Filius, si- militer et Spiritiis sancius siias possident substan- tias. Si igilur divina essentia, qiiia una est atqud eadem, neqiie Pater esl, neque Filius, neque Spiri- tnssanctus, sed communis eorum natura, seqiiilnr, non ab ca nasci Filiuin, neque Spiriluin sancttini piocedcre. Nani si ex ca Fil;tis nascitur, iion ex Pa- ire nascilnr; ipsa eniin, ut diximtis, Paler iioii cst : siiniliier si ex eadeni Spirilus sanclus procedit, uon cx Patie procedit. Si aulcin calbolica fides Drmis- siine aiqtie saiiissime el ciedil ct docet Filiuni ex

ujr6(7T«o-tv, id est subsianliaiii ; oOeriav qiiidem iiitel- n Paiie naluni, Spirilum veio sancliim ex eodem Pa-

ligenles unicam illam ac sinipiicem divinae bonitatis naluram , vit6<r-cuavj vero singularnm personariim propriam et individuam subslanliam. Dicuiit ’ enim jjden ovOMV sv rpiaa &gt;iro(TTav£(rit), IlOC est, unaii) essentiam in tribus suhstanliis. Sanctus quoqt.eAu- gusliniis, reteriqiie sancii Patres latialiter scriben- tes, fidein sanctae Trinilatis exprimunl, dicentes unam suhstanliam in iribus personis, sigiiificanles unitatem divinae nalurae eo nomine, qiiod esl siib- slanlia, trinain vero subslaniiarum proprielaieiii Irinm personarum vocabulis”. Quod eiiam moderni Graecoriim recipiunt; dicunt euiin pav uTroairaTw *, id est unam subslanliaiii, ct zpioi Tvpoaanu, id est ires personas. Una eadeuiqiic lides esl in oinnibiis.

tre procedciitem , noiiiie consequeiis est , ut creda- miis et inlelligamus, ex subsluntia Palris et iiasci Filiuni, et procedere Spiriiiim sancluiii? Non igitur ex esseiiiia, sed ex subslanlia Palris el ’ Filiiis iia- sciiiir, ct Spirilus sanctiis procedil. Nam et apud hoiiiines non diciinus ex coinnuini nulura, sed ex propria naliira nasci fiiios ‘” ; propriaiii aiitem iiatii- ram (lico iiniiisciijitsqnc persoiiae individnain sub- slaiiliani. Nam si exconiiiiuni nalitra hoiuines nasce- reiitiir, niilius pa>r propriiiin filiuin, sic nullus liiius propriiiiit palr.in posi^ideiet.

55. Sed haec aliius ac veriiis cogilantiir, qiiaiw serinoiie proferiiiiltir, et aliius ac veiiits ititclligiiii- tiir “, qiiaiii cogilaiilur, alliusaulem acvcrius siiut.

quainvis sigiiificalioniim diversilas videaliir. Ilaqiie ^ qiiam iittelligitiitur^ oniiiem siqttideiii inielieclum su-

se(‘unduin Graecos di.ciinus, iina eadcnique est ovo-ix Calris et Filii etSpirilus saticli, sed non iina eadeiii- que esl vnoaTo.aii. Haiiel enim Paler suain |)ropriain Ojro^j-Taariv, quae neqiie Filii nequc Spirilus sancli est, sed soliiis Palris; simililer Filiiis suam propriain vTToffTafftv , quae iieqiie Patris neqiie Spiriliis san- cti est, sed solius Filii. Eodem inodo de Spirilu sanclo dicendum, propriam uTroo-Taffw liabere, qnae iieque Patris est, neqtte Filii , sed solius Spiriius iancli. Neque aliud praeter Iioc lalina vox edocet, ires personas in una subslantia pronuntians. Sub- Elal * ergo Paier per se • , substat Filius/ sub- stat Spiriius sanctus, et tres substanliae in una es- sentia 8ubstanl,quoniam ires unum sunt. MAG.Iiiler ortbodoxae fidei participes hanc fidem computandain arbitror. Jam igitur luculenter potes dignoscere pro- posilam qiiacstionem. Dixisli eiiini , le .dtiiiitate, ex essentiane an ex subslaniia Patris el natiis Filitis et procedens Spiritus sanctiis. Ac si apcrte diceres, utrum ex una atipie communi essenlia vel naliira Irium subsLiniiarum vel personariiin iiasciliirFilitis, «l procedit Spirilus sanctus, an ex propria substan-

VARIAE LECTIONES.

D

pcranl. Nam quacciinqiie de siinplicissimac bouitatis Iritiitale diciinlur, seu cogilaiUnr, seii inlelliguntur, vestigia (|uaedaiii siint atque theophaniae veritatis. noii auleiii ipsa veritas, quac superal omnem llieo- riam noii solum rationalis, veruai eliain intellectualii crealurae. Ncqiie enim lalis unilasesl seu trinilas “, qualis ab ulla crealura polcst excogitari seu inlelligi, seii aliqua piiantasia, quamvis lucidissiiiia et verisi ■ ntilliina, forinari. Haec eniin omnia falhiiil, duni iii eis fiiiiscoiilemplationisponitiir. Siquidem plusqnam unilas esl, el plusquam trinitas, haheiis ‘? tamen ali- qiiid deea dicore etcogitare et inlelligere, quantum inlcllectiis eam attingit, sacra theologia duce atqiitt magisira, utquodam modo materiam habeainus lau- dandi eam aiqiie benedicendi. Nam et sumnios ange- los proximasqiie ei virtutes velult pedes et facies ali» suis velare, sacra confirmat •* theologia, nohis.insi- niians " caelesles virlutes, siiinmae trinitaii atqiie unitati semper el immutabiliter adhaerenles, limere ea, qtiae siipra se sunt. ac rcverenter contemplari. Alae siquidem earuin " tlieoriae suni, qiiibus pedcs siios velare aOirinaiilur ‘, et facies tiiiientes iiilueri.

• Sic C ; A an ex essentia. * A an ex substaniia. ^ est om. C. * C Snnetus quidem. ■ A dictt. • Sic C ; A oOoiav. ’ Sic C; k SHbsislit. " Sic C; Ajp.se. * nnsci filium et procedere — et om. C. ‘” rnilurn filios nnsci, sed eipropria naiurn. ‘^ et allius ac verius iiileiliguntnr — t)i/e//ij(Htt/Mr otn. C. " ProseM (ri/i»/rti \ sacraeiriniluiis. ‘* A lubel. ‘* A conlorme. ‘• Sic^^C; A inaiuuunt. »« eurum om. C. " C (or- muutur.

JOANNIS SCOTI

CtC

qtiomoJo sancii Iriiiilas el inseparabilis unilas a A visibilis el iiivisihilis miindiis formauir el rcgitiir.

summo usque (leorsiun pcr omnia (lifTimdilur ‘, et qao modo oinnem siipci’:il intelleclum, cl ab oiniii itil *creatura visibili el invisibili iii inriiiilam ’ na- liirae suac aUiludineni rcmol». Verumiumen el bo- inines puri el angeli seniper cl incessanter eam conspiecre appeluni, quod * contcmplari pcr se- ipsmn • ncqiieiinl, el boc pcr mediarum alanim volalum significalur. llinc Scriplura dicil : In quem concupiscuitl ’ aiigeli prospicere. Esl enim infinilum, quodquacrunl^.elincomprebensibile, qiiodappetunt”, et snper omnem iiitcllcclum, quod concupiscunl ‘<, elaboinnicrcaluraexaUaium.Altamenad Iiocsumma :itque divina unitas movet seipsam in <^ inlcllecti(}us nngelicis scii bumanis, ut de ea materiam laudis

I lcoqiie a Giaecoriim sapicnlibus itpuroTvnu appcl- iari mcrncrmil, boc esl, principalia cxeiiipla , quuc Palcr in Filio fccit, et.por Spiriluin sancium ici efTc’ clus suos dividit aique multiplicat. Upoopia^imot. quo- que vocantur *^ id csl praedeslinaiiones; in ipsis •’ enim, quaecunqiie divina prudentia ei fiunt el facta siiiit el futura sunt, simul elsemelel *^ incommula- bilitcr praedcslinata sunl “. Nil enim naturabter iit crealuravisibilietiiivisibilioritur, praeter qiiod iireis antc oninia tempora et loca pracdcfiniliim ct praeor- dinatum esl. Ilem a pbilosopliis Btia, OvHftura, id est, divinae voluntates nominari 3olenl,quoiiiam om- nia, quaecunque voluit Dcus facere, in ipsis primor- dialiier ct causaliter fecit, et qaae fiitiira sunt, iii

huae et intclligeniiae suae, quanlum creaturae con- B eis antesaecula facta sunt. Ac per lioc principia oin-

cediliir, iiiveiiiant, trinilatem in unitaie percipientes. Sicul ait sanctus tbeologus Giegorius in priiiio scr- iiionc de Filio : Proplerea, inqiiil, monas a principio in dyoda mola usqne in triade ** stat. Qiiam scntcn- liam beatus Maximus expoiiil, dicciis : Movetur " uamque in acceptivo stii inteUectu sivc ^’^ angelico sive humano, per ipsam, et in ipsa inquisitiones Je ipsa fa- cioite. Et clarius diceudum : docet ipsam in prima acie impartire de monade rationetn, ul non separatio iti pi iitta ‘* causali introducatur ; promovel " vero ipsam raiionem etiam divinam el ineffabilem ipsitis causalis fecunditatem accipere, dicens mtjstice atque ccculle ipsi intellectui, non oportereinfecuudum esse, uttquam sapere” illud optimum Verbi ac sapientiae vel sanctifi-

niuin dicuntur essc, qitoniam oniiiia , qiiaecunque in crcatura sive visibili sive invisibili senliuntur vel in- telliguntur, eorum paiHicipationc subsistiint. Ipsa vcro unitis iiniversoriim causae, summae videlicel ac sanctae Trinilalis, participationes sunt, atque ideo per se dicuntur esse, quia milia crealura iiiler ipsa et uiiain omnium causam inlerposila esl. Et in ipsa dum immutabiliter subsistunt, primordiales causao aliarum causarum sequenliuin se sunt *^ usqiie :\d cxlreiisos totius nalurae condilae et in infinilinii muU tiplicntae lerininos, in ** iiilinUum dico, non CreaiorT, seJ creaturae; riiiis eniin mulliplicalionis ciealura- riim soli Crealori cogiiiliis esl, quia ipse et noii allus cst. Sunt igitur primordiales causae, quas rerum

cativae ” virtutis coessentiaeque ‘ in substantiis, non C omnium principia divini sapientes appeUanl, per se-

ut compositum ex liis suscipiatur divinttm, qnasi acei- denlibus et non in eis stibnistens credalur. Moveri ita- que Divinilas diciitir , causa qutppe est, perquemmo- dum subsistit iitquisiiionis ; nam sine illuininatione tnlueri Divinitatem impossibilium est. Ilem dicilur nioveri per manifestationein parliculariter perfectioris de ipsa ralionis secunduin sacram Scripturam ab in- choante Patrem con^tm et promovente ad ** confiten- Jum ciim Patre Filitim, et cum Patre el Filio Spirttum tanctum accipienduin, et coadorare eruditos puisante, trinitalem perfectam in unitate perfecta, id est, unam essenliam et deitaleiii et polentiam et operationem in tribus subsiantiis. His iiaque de surama omniuin causa causaruin secundum parvilatem noslrae inten-

ipsam bonitas, per seipsam essentia, per seipsaui vila, per seipsam sapieiitia, per seipsum verilas, piw scipsam iiitelleclus , per seipsam ratio , pcr seipsaiii virtus, per seipsam juslitia , per seipsam sabis, per seipsam magniliido, per seipsam omnipolentia, per scipsam acteinitas, per seipsam pax, etomnes virtii- tes ct rationes, quas seinel et simul Paicr fecil in Fi- lio, et secundum quas ordo omnium reriim a suniiiH) usque deorsum texilur, boc est, ab inicilectuuli crcatura, (|uae Deo posl Deum proximu esl, usque ad extremum rerum omnium ordinem , quo corpora conlinentur. Quaeciinquc enim liona suiit, participa- lione per se lioni^bona sunt; et quaecunque essen- lialiter et subslantialitcr gubsistunt, participatioiie

tionis, quoqiio modo sint**, investigatis, non aulem ^ ipsius per seipsant esseiitiae subsislunt; quaecunqiie

temere definitis, ad primordiales causas, circa quas nostra disputatio versatur, redeundam. Disc. Re- deundnm sane ; satis eiiim ‘* de bis est actum.

36. Mac. Causae ilaque primordiales >unl, quod Cl in praecedenlibus dixerani, quas Graeci idcas vocant, hoc cst, species vel forinas aeteinas ** et in- commutabilcs ruliones, secuiidum quas, ctin qiiibus

vivunl, parlicipatione per seipsam vitae vilam pos- sident. Similiter quaecunque sapiuntct intelligunl et ralioiiabUia sunl, participaUone per seipsam sapien- tiae, et per seipsam intclligenUae, et per seipsain ralionisparUcipatione sapiuut, et iiitelligunl, et ra- tiocinanliir. J£o(lem iiiodo de celeris diceiidnm. Nulia siquidein virtus, sive generalis, sive specialis,

VAIUAE LECTIONES.

^ C defftinditur. »sif om.C. * Mnfinilae. *A «/«um. ’ \ per seipsam. ’ A concupiscent. ‘^ kqune- rilur. « A appetitur. » A stipra. ‘» A conrupiscilur. " A in oni. C. " A iisque triada si?i. »» Sic AmoveinT, “siDeom.A. *^ A primo. *” Aperinovet. [’^ A sapere unqnam. ‘» A significativae. “A coessenlnittimqne. ‘CiM. ’ Asic. ** Sic A; C s«/ ««»», ‘’^ A aelernae. " A iw«/i/. " *»SicA; Ctn /m. *«e;om, A. *‘s«H/ om.A. ” »un/ om. A. ^"(h oiii. A. ‘’ Xboiii, ver se.

DE DIVISIONE NATURAE. — LlBER SECUiNDUS.

GIS

in naUira rerum invciiilur, quae a primordlalibus A unitatem, el onlinalornm ut ordinntorum per se ipsam

causis inelTabili parlicipatione non procedat. Seil ne quis exisiimet, tpiae de priniordialibus causis dixi- inus, nullius aucloritatis muniinine fulciri, qnaedain ex libro sancli palris * Dionysii de divinis Nomini- bus buic operi inserere non incongruum duximus. Disc. Nil aplius, nil veris rationibus convenientius 6ubjungilur,quamsanctorum Patrum inconcussapro- babilisque auctoritas. Mag. Ail crgo In undecimo praedicli sui libri capilulo : Quid aulem omuino, in- quiSf quod per seipsum esse dictum est, aul * per neipsum vita, aut quaecunque absolute et principaliler tsse exposuimus. lloc dicimus non est pravum , sed rectum, et simplirem declarationem liabet. Non enim essenliiim quandam divinam vel angelicam esse

ordinalionem, et uliorum, quaecunque " liujus sive liujus sive •’ ainborum multorumve ‘* pariicipanlia, lioc aut lioc aut ambo aut multa suntyper se tpsa par- ticipantia invenies, ipsius esse primum ea participan- tia, et ab eo esse primum quidem exislenlia ; deinde httjus aut hujus principia exislenlia, et parlicipanda eo *’ esse existenlin participnta. Si autem haec parti- cipntione esse sunl, muilo -maqis eorum pnrlicipantia. El patilo posl : Etenim in monade omnis uumeru$ nnle subsislit , et luibet omnem numernm moiins in ss ipsa singulariler , et omnis numerus uititur quidemin monnde. Qunnlum nutem n " monade provenit, tan- lum discernilur et mulliplicalur. Etin cenlro omne» ‘• circttli lineae secundum primam unitatem consubsti-

dicimus * per seipsam exisleudo existendi, quae sunt, H ‘«’"« «””’ ’ «’ <’"’««» ‘’«’’^’ signum in semelipso simplas

causom. Solttmmodoenimexistendi omnia, quaesunt, et subsislendi * ipsum esse superessentiale principium et essenliae ’ causale, neque vitae pareiitem aliam deitatem praeter superdivinam omnium, quaecunque vimnt et editae vilae causam vilain. Sed per seipsum esse et pnr seipsnm vilam et per seipsnm deilalem dicimus principaliter quidem et deiformiler el causa- tiier unuin omnium supcrprincipale el superessentiale Tjrincipium et causam, parlicipaliter autem edilas ex Deo non participante providas virtules, per seipsam deificationem, quas existentia proprie sibimei parlici- *ianl, et exisleniia, elviventia, et divina sunt, et dicun- lur, el alia simililer. Proinde * et primarum ipsnrum optimus substilulor dicilur esse , deindeparticularium

liiieas uniformiter unitas ad se invicem el ad unum principium, ex quo procedunt, ct in ipso quidem cen- tro universaliter adunantur. Paulisper " aulem eo di- slanles paulisper ^^* discernunlur, magis auiem receden- les magis et simpliciter, quuntum cenlro proximiore* sunt, lantnm el ivsi et slbi invicem adunantur, el quanluin eo, tc^tum el a se invicem dislant. Sed et in tola omniuni^ natura omnes secundum singiUas nn- turae raliones convolulae sunt per unam incoufusam viiitalem, et in anima *^ uniformiler secundum partes omnium providae totius corporis virtnles. Nil ergo in- consequens, ex obscnrisjmaginibus in omnium cau- sale ascendentes, super ntundanis oculis contemplari omnia in omnium causali, et sibi invicem apposiia uni-

ipsarum, deinde tolarum ipsas participantium, deiiide C formiter et unila ‘* ; principium enim est existentium.

particulariler eas parlicipanlium./Kt quid oporlet de liis dicere, quando quidain divinorum nostrorum sa- crorum luagisirorum per seipsam boniialis et deilatis aubstitutricem ’ aiuiit plusquam optimam et plus- quam diviuam per seipsam bonitatem el divinitatem, dicentes esse beneftcam et deificnm ex Deo proccden- tem donationem , et per se ipsnm formam per se, ip- sam formificam fusionem, et totam formnm,etparlicu- iarem formom, et universnliter boiia, et quaecunque aiia secundum eundem dicta suiitet diceiilur modum, declaraniin provideitliam el bonitalem pnrticipatas ab exislenlibus, ex Deo nou pariidpante provenieiites, et • copiosa fitsioiie et superscalentes, ul diligens om- nium causalis summitas omiiiutn et superessenliale el

ex quo et ipsum esse, et oinnia utcunque •’ exislenliai omne principium, oinnis finis, ac " omnis vitn, omnis immortalitas, omnis sapieniia, omnis ordo, oinnis har» monia, omnisvirtus, omnis custodin, omnis colloca- lio **, omnis distributio , omnis inlellectus, omnis ra- tio, omnis sensus, omnis habilus, omnis status, omnis motus, omnis unitas, omne judicium, omnis amicitin, omnls compaciio, omnis discretio, omnis terminus, et nlia nominatim **, quaecuiique ab esse exislenlia om- nia characlerizant. Et posl aliquanta : Si enimjuxta nos sol sensibilium essenlias el qualitates, el quidem multas et discrelasexistentes, tamenipseunus existens et uniformis illurninans lux renovat, et nutrit,et custodil, el perficit, et discernit, et unit, et refovet, et fecunda

supernnturale omnino superexcellit en, qune sunl se- D esse fncil, et auget, et mutat, et collocat, etplantat •»,

cundum qualemcuiique essenliam et naluram. Ilem ex codem libro capilulo qujnlo : Principia exislenlium omnia • ipsius esse pnrticipantia, et sunt, et principia sunt, et primosunt, deinde principia sunt. Ei st quis “*^ vutt vivenlium ut vivenlium principiuni dicere per se ipsam vilnm, et simitium ut similium per se ipsnm timiiiludinem, et unitorum ut unitorum per se ipsam

et renovnt •* , et vivificnt omnia , et omnium unum’ quodque proprie sibi eundem et unum solem parlici- pat, et miiltorum participanlium uims sol causns in seipsouniformilerprneambit”,multomagissuperterrae et ipsiiis et omnin ’ cnusalispraetexisse ‘ ipse •• om- nium existentium paradigmata secundum vnam super- tsseiilialem unitatem concedendum. Deinde et essen’

VARfAE LECTIONES.

^ pntris om. A. * k nlqne. ^ C dicamu». ‘^ subsistendtom. A. ’ \ esseniiam. * \ Perinde. ’ C »i stanC^am. •f/om.A. ^komnium. ^” C que. ‘^ h (inicnnque. ‘* sire linjusom. , ^* k mullorum. *^ o-n. A. ‘•rtoni.C. ‘• A owihcs. ^"^ k Breviier. ^^ X breviier. “» A nlin. *” C unitnie. *” Sio C; uiTimque. »’ «c om. A. *^ k collntio. »^ nominnlim om. A *^ ct pinnlul oni. A. •” G riniaic/ " penmbit. " A omniuin. »’ A praelerisse. ^” A iu i>e.

’ C sub- e»

A

619 joann:s SCOTI 620

linn adilucit juula ab esseiuia eijresstonem . Paradi- ,\ cundum quas ipsn supcrcssentialis exislenlia omnia et gvtota aulem dicimus esse ip^as in Deo exhlenlium praedestinavil el adduiit. El jam • liuic libro lermi- tubslanlificas et uuiformiler praetexlas rationes, quas niis esl iinponendus ut aibilror* Disc. lla fiat. Ei- liteologia praedestinaiiones vocal et divinas et opt:- plicit liber secunilus nEPI *T2EilN. inas voiuntates existentium discretivas et factivas, se-

INCIPIT LIBER TERTIUS’.

Mag. Ii» secnndo libro loia fere noslrae ratiocina- tioiiis inieniio est constilula de seciinda nniversaiis iiaturae consideralione, el, nt ila dicam, forntasive specie, qnaecunqiie verisimilia nobis visa sunt, et a.l liqiiidum, ul arbilror, dcducta, veraeque rationis ronclnsionibns inconcusse niunita, literts mandare. Universalis anlem naturac secunda ‘consideratioest

turae consideralione, hoc csl, de ea parte crtaturae, qiiae creaturetnon creat, qnicquid nobis in mente’* lux aelerna patefccerit, texi. Disc. Non aliler dispu- landi viain ingredi oporlel , ul aeslinio. Nam si piiinus liber de iialura " ctiiicta creanleel a niillo’* cieala, tieqne solo Deo inlcilccta, secundus vero de ca, (|uac el crealur et creat,-et in primordiis rerum

iii ea ipsius parle, qnae et crealnr el creat, el in " cognosciliir, ralionabili traciat progressione : num

qua rcrum omnium principia, hoc est, primordiales causae, seu, nt saepe diclum est, praedestinatioiies rrrnm creandaruin, seu divinae volunlates, el * san- clorum Patruni auctorilas, et ipsa recta ratione con- snlia verilas cdocet esse consideranda. Ubi eliam ipsa ’ dispulalioiiis nccessilas cxigebat, quaedain de iiicidcnlibus qiiaostionibiis principalis qiiaestionis rcvclandae giaiia introduceie. Nulia siquidem priu- ripalis quaestio esl, ul opinor, quae non incidentes quaestiones, duin diijgenli inentis conluitu invesli- galur, recipiat. Enodnri enim aliler impossibile est, praeserlim cum necessariinn aique * inevitabile fieret, dum (’e principiis rerum dispiilabamiis, hoc est, de

seqiieiis " esl, ut ct tertiiis de terlia, qiiae crealiir el non crcat, conslitulionis suae materiam siisci- pial? Sed priusquam ad enodandam banc nalurae partein tianseamus, nosse velim, qua ratione eain naturam, qiiae ab omnium nalurarum universitale per excellentiam sui alqiie iiifiiiilatem removetnr, velnli priinani parlem ipsius universilatis ponere voluisli. Universilas siquidem forinanim snaruni partiunique nuineris impletur, ac pcr hoc in inlini- tiini iion progreditur ; snis cniiii finibus siirsuni versus alque deorsnm terniinaiur. Ab intellectuali siquidein creatura, quae iii angelis esl constituta, et ut altius ascendamus, a primordialibus causis, snpra

priniordialibus cansis, de uno cliain omnium priiici- ^ quas vera ralio nil superius praeier solum Deuiii

pio, Deo videlicet, qui solus esl solu ac priina cau sarnm omniuin causa, et supercausalis causa, et superessentiali^ bonilas, cujus participatione ofnnia priiicipia, el onines caus.uoinniuni reruni subsistunt, fpse vcro niilUim pai licipai, quia omtii principio sii- pcriori se vel sccum exisicnli, noii tamen ’ coes- sentiali sibi, omnino caret, quod animo occurrebal, inseri ^. Quis^nim de creatis causis recte quid di- cet, nisi prius unicani omiiium causam per se, sub- sistentem, el a nulla praecedcnti se crealam pure pcrspiciat, in quanlum de iiicffabili dalur fari, deque iDcomprehensibili comprehendi, de superante oni- oem intellectum iiilelligi? Cum his etiam quaedam

reperit , inchuans , per nalnrales ordines inlelli- gibilium caelesliumqiie essenliaruin et visibiiium mundum isliini consliluenlium, usqiie ad extrcmum totius creaturac ordinein, qui corporibus corporum- que incremenlis ac delriinenlis ‘* implelur, variis quoque decessionibus ct successionibus " per calho- licorum elementorum in propria coitum, eorumqiie iterum *” in catholica s«)Iulionem peragilur, descendil. Creatrix vero " lolius universitalis natura, qiioiiiam infiiiila est, nullis finibus sursum vcl deorsuni coii- cludilur; ipsa siquidem ambit omnia, et a uuUo ambilur. Nec niirum, dum nec a seipsa anibiri sinilur ‘, quia universaliier nescit ainbiri; qiiem- a;iinoduni universaliier a seipsa, qiianio inagis ab

de redilu rerum mutabilium alque segregatarum per

diversas naturae divisiones et partes, quibus niun- _. alio, comprehendi, seu in aliquo definilo vcl definibili

dus iste • perficitur , ileriim in principia siia , ex siipernaluraliler efi"ugit inlelligi. Nisi forte quis

quibus procedunl, el in quibus iinniulabiliter sub- sistnnt, dum finis oinnium venerit, eorninqiie, quae iii nioiu sunt, staliis apparncrit, post “* quem nihil movebilur , breviler praolibavimns ‘. His iiaquo aliisqiie» nt diximus, sccuiidi serinonis ordo texilnr. Deinde conseqiienlia quaestionuin, ni falior, exigil, tertium librum, Deo duce, de lerlia universalis na-

dical, in hoc solo se ambit, duin se sapil anibiri non posse ; iii hoc se comprehendit, dum se sapit comprehcnsibilcin " non esse; in hoc se inlelligit, dum sapit, in ullo se intclligi impossibile esse, qiiia onme quod esl, et polesl esse, superal. El cum ua sit, nuliusque rccte philosophantium bis rationibus teniere resistat, cur intra universilatis divisiones a

VARIAE LECTIONES.

• C Iiem lniic. * C lilteris mlnialis : Jncipit tertius liber Tctpi (fv<Tf.or>. Av«xc(p«W»(Ttff secundi ‘ibri. * A. secnndae. ’’ A sicut el. ’ ipsa om. C. * A. el. ^ Pio tion lampn C et non. ‘A inferri. •A isie mundus. ‘• A per. “A perlibavimus. " Sic C ; A iii men/m. " A deen.nalura. •* A nw//fl. " A iinnc cousrqiiens. ** A dclrimeniis que. " ei succcssionibus oni. A. " i<cram om. A. ‘* «ero om. A. •• A noii iiuilur. " A ccmprelwmibtle.

eSI DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER TERTIIS. 022

le conslUualur “, non plane video. Mag. In divi- A cnusam « nniversilalis condilac croalnccni s;iperii:<” sionibus «niversitalis conoilae nullo niodo eam Uiraleni csse, el siiperessenlialeni,.cl supra oiuncn» posuerim. In divisionihus aulem ipsius universilalis, vilam, el sapienliani, el virlulem, cl stipra omiiia-^ qiiae uno nalurae universalis vocabnlo comprehen- quae dicnntur, el inlftlligiinlur, ei omiii sensn perrir ditiir, non uno, sed mulliplici ralionis intuilu ponen- piiinlur, duin sil horum (.uiiiium p.riiicipiinn caiisale, dam jndicavi. Eo namque nomine, qiiod esl nalura, el mediiim implens esseulialc, ei finis consiimmans, i»on snhiin creata universilas.verum cliam ipsius onincmqiie nioiiim siabililaiis, quieluinqiio » faciens, cre.Urix solel significari. Prima siqiiidein el maxim;» cl ainbilus, oinnia, qiiac suiil cl qii.‘ie iion siinl, cir-

divisioesl universalis naliirae increatricem univeisi- lalis condilae,el crcatam in ipsa condila iiiiiversiliilo, iHiuiruHt cum naturalis ista divisio in omiiihiis iini- versilatihus in infinilum nniforiniler scrvctiir. Nam nniversalis honi prima seclio esl in illud uniiiu :ic ’ siimmuin incommulabile per se el snhslanliale l>OHum,ex qiioomne honum uinnnl,ciiii ilhidboiunn,

cnniscriheiis. Disc. Ilis allae caiilacqiie raliocin:ilionis cjillaiiouibiis " lihenlcr cedo , ac vcrisimiles. ca* approho. Sed priiisquam ad considcrandos effeclii» primordialium causarum,-CX (|iiihiis niaxime primn omniiim cl una *’ crcalrix caiisn solel deiiomiii:iii, accedas, ordinem naliiialcm carum iiosse convc- iiil : adhiic enini inixlim indislincleqtie inlrodiiclas

quod parlicipatione summi el inconiniiilahilis honi B esse arhilior. Nam, iii fyllor, nd earum ellc-

liouuiu esl. Simililer univcrsalis esscniiac, tinivcr- salis vilae.universalis sapienlinCr univci’-salis virlulis eadem prineipalis divisio cst. Iii his eiiiiii cclciiMinc similihus primo discernilur ea nniura , qiiac por seipsam,. a seipsa,. in scipsa vcre el imniiilnhiiilcr essenlia est, et vila, el sa|Henlia, el virlns, ah ca nalura, quae ’ parlicipnlione siimmi honi nul laiiluin esl; aul el est, el vivii ; aul el esl, cl vivil, el seiiiil ei raiiocinalur *; aiit ei ’ est, et vivil, et scniil el raiiocHialur et sapit ‘. Yidesne, queinadmodunuoiius universitalis condilor priiimm in divisionihiis ohli-’ iiet locum ? Nec iiumerito, dum sit principiuiii om- nium, el inseparahilis ah omiii divcrsil:tte, qunm condidit^etsine quo subsislere coiidilor’’ nonpotesl.

cliiunique suoruni perfeclain iioiili;im noii niediocre auxilium qiiaercnlihus praestaltil, si priiis natiir ralis ordo, quo a crealotc toudilnc suni, luculcnloi- p:ilefactus fuerit. Mag. Primordialiniii causarum se- riem divinae provideniiae solcrsiiivcsligalor sajictiis Dionysiiis Aicopngila in lihro dc divinis Nomiiiihiis apertissime ‘* disposiiit. Suiniii.-icsiqtrulcin honilniis, qiiae nulluis particeps, quonium per se ips:ini hoiii- lascst.primamdonalionemel parlicipalionem “asse- rit esse perseipsam boiiiinleiii,.ciijuspariicipalione, qiiaecunque, hona’^suiil. ldeo(|ue per scipsain hoiiilui« dicilur, quia pcr seipsani siimuuim bontim participat. Gelcraenim bona non per seipsa siimnium et siihsl:in- liale boniim parlicipanl, sed peteain, (|iiae eslper sc-

In ipso eniin immutabilitet. et, essenti:iUler suiil G jpsam gummi boni prima participnlio. Et “» hacc rc

omnia, et ipse est divisio el colleciio iinivcrsnlis crealurae, el genus, et species, et totuin, et pars, diim niillius sit vel geiiiis, vel species, scu tuliiin, seu paTS, sed baec omnia ex ipso, et in ipso,.ct ad ipsiim sunt. Nain el monas principiuin niimerorum est, priroaque progressio, et ab ea omniiim numero<- rum pUiralitas iiichoai , corundemque rediius atqiie colleetio in ea consuinmalur. Siqiiideni onines lUHnerniniversaliter et incomfnntabihler in raonade Euhsislunl, et in umnihuseis totuin el pais esl, et tolius divisionis primordium,- dum sil ipsa in seipsa neque numerus neque pars ejus. Eadein ralio est cenlri iBcirculo seu^sphaera, signi in figura, puncti in linea. Cum igiluMotiHs.umversilalis dlvMsio ab ipsius caiisa et crealrice incipiat, non eam vcluli prtmain pariem vel speciera dehemus iiileliigcrc, sed ab ea omneni divisioncm et partilionem inchoarc, quoniam omois, univcrsitatis principium est , et niediiim, ct linis. Et dum haec de ea et praedicanlur ct inlelligunlur, hoc est, dum iu divisionibus uiii^ ver8italum.prLmiini locum oblincat, neflia4aiiieii cst pie crcdenlium et verilalcm inlclligenliiim, qiii noa

D

gula in {imnihus primordialibii^ cnusis uiiiforniiler ol>> servaiur, hoc est, quod per so ipsas. parlicipationes priiicipalessunt unius omnium causae, quae Doiis-cst. Quoninm verosummae ac-verae nalurae priina coii- sideralio csl, (]ua inleliigilur summa ac vcra bonitas, seciinda vero, qiia iutelligiliir siimma ac vera essentia, nec •• immerilo priiiiordiaiiiim causarum secun» diimlociimobtinelper!seipsnm(;sscntia,qiiaecunisui»- mae ac verae essenline prima participatio sit, omnin, qiiae post se sunt, sua parlicipalrone accipiunt esse, ac per hoc non solum hona, verum etiam existenlia siint, lertin divinae naturae inlenlio est, qua inlellii» gilur siimma veraque vila, ideoipie lerlla in pri* mordialihus caiisis per seipsam vila comiumeratur, quae summae ac verae vilae prima per se parlici- paliosiihsistens, ulomnia posl cam vivenlia parlici’- pntione^jus viverenl, creala- cst : hinc conficituret houa, ct " exislenlin, el vtvenlia esse. Ejiisdem nalii- rdcqiiarta lhcoria,qiia sunimaac veraraliocognosci- tur. Ilincperspicilurquarlam ‘^inler primordialesper se ipsant ralio sessionem, primamque sumina&ao verae. ralionis parlicipalioncm, omrJumque post se

continuo, absque ulla cuiiclatione exclainei,..iotii«i ratk>nahiliuiu , hoc esi » rationis rarticipanliuw

YAKIAE LECTIO^ES

• C consliluatur. * A el. * C qua. * priysentU e. r. A sapil. ’ et om. A. • Pro tnlit et rationnatnr

et sapit A sapil et viriulem participnt. ’ coudilor oin. A. * A caitsnm loiius. » Xqr rumqur. ‘” A coc

localionibus. " et una om. A. ‘* A aptissime. ‘* A pnnilioMm. ‘* varia. ‘” / om. A. ‘” C iVc»» ijuuicrilo. " el oni. C. " C llinc csl’qi’od qnai am [\ quarla).

JOANNIS SCOTl G24

• primorJia. Divinne naturae ^uiou A Crcaioris 8ui voluiitatem. Et notandum, quod ordo

possidere

iheoria in summa ac vcra inielligenlia versalur; intellectus eniin cst intelligens omnia, priusquam fiaiil. Ac per lioc quinta in ordine primordialium cognosciliir per seipsam inleliigentia *, cnjiis * par- ticipatione inlelligunl, quaecunque intelliguiit *, et intellectus sunt; ipsa vero prima participatio sum- mae nc verae intelligenliac condita est. Sexla con> tcmplalio divinae nalurae in vcra sumiiiaque sapien- tia conslituilur. ilinc non immcrito inter primordia- les caiisas sexio loco per seipsam sapienlia coltoca- tiir, qnae prima participatio est summae ac verac sapieniiae, parlicipatione vero sui omnibus post se sapienlibussopiendicausa creata esi. Verae ac sum- Tn.ie naiurae * septima conlemplaiioest,quaeconsi-

isle primordialiuin causarum, qiiem a’mc exigis, ad certuin progrediendi modum incoiiftise discerni non in ipsis, sed in theoria, hoc esl, in aniinae ** coii- tiiitu qiiaerentis eas " , eariimque, quantum datur, noliliam in seipso concipientis,eamque quodammodo ordinanlis constilulus sit, nt de eis certiim aliqtiid puraque inlclligentia derinitum pronuiitiurc possit. Jpsac siquidein priinae causae in seipsis uiiuin sunt, et siinpliccs, iiuilique cognito ordiiie definilae, aul a 6C inviccm segregatae; hoc enim ineffcctibus suis paliunliir **. £t sicut in monade, dum omnes numeri sola ralione subsistunt, nullus tamen iiumerus ab alio nuraero disceriiitur ; unum enim sunt, et sim- plex unum, et non ex rauliis coinposiium unum, derat summam ipsiusac vcram virluiem. Ac per B siquidem ex monade omnis numerorum muliiplicatio

Iioc per seipsam virtus inier primordiales scptimam sedem occupat, et est prima parlicipaiio summae ac verae viriutis; ceterae vero post eam virtutum species pariicipaiiones ipsius ’ sunt. Octavus theo- riae gradus est, in quo mens pura summa veraque ® divinae naturae beatitudincm intuetur. Ciijus prima p.Mriicipaiio est • per se beaiitudo, quam veluii octa- vam primordialium parlicipant, beaiaque sunt “, quaeciinque post se beala suiit, omnia. Mona in or- dine thcoria divinac ac summac verilatis, cujns prima participatio est ‘* per seipsam veritas, post quam et per quam quasi primordialium nonam *’ vera suiit, quaecunque vera sunt, omnia. Decinia ponilur per seipsam aeiernilas, quae prima partici-

progreditur in intinilum, non.autem monasex muU tiplicibus et a se progredientibus numeris veluti in unum collectis conficitur : similiter primordiales causae, dum in principio omnium, in Yerbo videli- cet Dei unigenilo •*, substitutae intelligiinlur, ununi simplex atque individuum sunt, dum vero in effectus suos in iiifiiiilum multipticatos procedunl, nuraero^ sain ordinalamque sui pluralilatem recipiunt, non quia causa omiiium ordo non sil vel ordinatio, vel *• per seipsam ordinalio in principiis rerum non nu- inerelur, ciim omne ordinatuni participatione ipsius sit ordinalum; sed quia oninis ordo in summa om- nium causa, cl in ipsius prima participatione unus ac simplcx est, nutlisque differeniiis discerniinr, ubi

patioest suminae ac veracaeternitatis,etpostqnam C omnes ordines a seipsis non discrepant, quoniaiil

et per quam aelerna siint, quaecunque aeterna sunt **, oinnia. Eadem ralio est dc inagnitudine, de amore et pacc, de unilaie el perfeclione; per has enim primordialcs ciusas a summa omnium causa descendunt, quaeciinqiie magnitudinis, ainoris, pa- cis, unitatis, perfeclionis participanlia sunt. Siiin- ciunl haec, ut arbilror, ad ea, quae volumiis, mani- festanda. Praedicta siquidem thcoria uniformitcr in o::inibu$ rerum omnium principiis , in innnitum progredieniibus, menlis ohtutibus deiformiler arridet ubique, sive in his, quae et ‘^ inleiligi et nominari possunt, sive in his, quae solo inietlectu percipiun- tur, significationibus tamen denciunl, sive in his, quae nec iiilelteclu comprehendunlur, nec nomina-

unum inseparabile sunt, unde rerum omiiiuui mut- tiplex ordo descendii. Ordo ilaque primordiatium causarum juxta coniemptantis animi arbitrium con- stiluilur, in qiianlum earum cognitio de divinis causis dispulanlibus datur. Licetenim pie ac pure philosophantibus ab unaqiiaque earum, proiil viilt, inchoare, et per ceteras mentis oculiim, qui esl vera ralio, ordine qiiodam contemplationis convolvere, omnes, quascunque potesl, percipiens, et in quati- cunque eariim terminum suae theoriae conslitiiere. Sicut nunc inlcnlionis noslrac huniilis capacilas ex boiiitale primordialium caiisarum , veluli quodam ordinc constitutarum, numerum coepit compulare, ct in ea, quae diciiur per seipsam perfectio, veiuii

tionibus exprimnntur; fugiunt ciiiin omnem sensum D qiilulo decimo toco consliluta finem exeniplo dcdit.

omnenique nientis conluitum ; nimia siqiiidem alti- tudinis suae " clarilate obscuraiitur. Iii ipso enim fiunl, dc qiio Aposlolus dixil : Qni solns liabal itiimor- tatitalem, et lucem liabilat inaccessibilem. Nec ininim, si causae primordiates in infinilum proteiidantur. Utenim prima oinninm causa, ex qiia, et in qiia, el pcr qiiam, cl ad quam condilae sunl, iiifinila est, ita el ipsae fincm nesciunl, quo claiidanliir, praeti-r

quDiiiam exempli gratia hns principales caiisas pro viribus intenlionis suae etegil, et, ut ei visuin esl, ordinavil; non quod ila nnliira sua*’ sint conslilulae, iibi omiiia iinum sunt, ct simiil el simpliciler siiiit, sed quod qitnerenlibus eas, deqne eis qitiddam exem- pii gratia profcrre volenlibus, sic vel sic, et mtilli- Iilicilcr, el iitfiniie, divino radio illiimiiinnie, in iheo-

piianiis stiis solent " apparere. Ei ui Iioc exem| io

VARIAE LECTIONES.

• C possidel. » versatnr — intclligetitin om. C. ’ C unins. * quaecnnqne iiHeliujunl oin. C. ’ .\ cditn.
• A naturae oiii. A. ’ ipsJMs otn. A. * A veraiiique. * est oin. C. " Pro bealaqiie .snnt C bealn [qne sniit om.C). ‘«;oni. A. ’ nonffm oni A. ‘^ qnaeninque aelerna snnl om.C. ‘^f/om.A. *” atiiludine sivc. “*Canimi. " eas om. A. *” C parciuntur. ^^ \ iHjeiiito. *” C \ct non per. *’ «ua om. A. " A «o teatit.

6i3

DE DIVISIONE NATUUAE. — LIDER TERTHJS.

renim scnsibilium clarius clucescai ‘, cenlrum et A non fiilleris, iil opinor; non enim alilcr vera edoccl

circumscriplum ci circuliun diligenier iiilucre, re- ctasque iineas a cenlro inclioaias, el ad circulum porrcclas * , ibiqne larminnias. Disc. Saepe lioc aspexi, seu in uuimo per pliaiilasiam inlcrius, seu in figura visibili corporraque exierius seiisui ’ siib- jecla. Mag. Non inluitus es, quomoJo oniiies lineae in centro adunantur, ul * nulla illarum ab aliis dis- cerni possit, nimirum, quia omnes in co uiium siml, et iiulloinodo a seipsis discrepanl, itaul ralio- nabililer non junctura linearum in unum, sed fons niquc principiiim simplex et imlividuum, ex quo sive nnliiraliler, sive arle, inulliplex linearum nu- meriis procedil, cenlrum deruiiaiur; esl cnim cen- truin ’ univeisalc linearum inilium, iii qiio omnes

raiio. Num ilaqiie cernis, qiind niilla lex ligiiraruin libi obstal “, vel tecohibel ‘, ut ’ ab omni spalio seu linca incipias tolam liguram et ordinarc ‘^ el nu» merare? Sicenim imperat ratio. Ac per hoc quol spa- tia lineacquc stint, tol principia fincsque numerandi et ordiiiandi fieri possiint. Disc. Iliiic eliain conclu- sioni non resislo; sed, quorsuin tcndal ‘, cxpeclo nosse. Mag. Non uiiorsum, iiisi ul liice clarins cogno* scamus, siimmos ihcologos eorunique pcdisequos om- nino posse, nulla raiioneobslanle, etaboinnibuspri- niordialibus caiisis conleinplalioniscorum inilium gu- inere, et in omnibns, proui cuiquc visum fueril, ipsius contemplalionis finem constituere, ita ut, quot pri- mordiales causae sint, el, ut caulius eloquar, qnol in

nnum siinl. Disc. Hoc quoque in geomctricis ratio- H conlemplanlium intellectibus qiioqiio niodo formaii-

nibus niihi apertissime suasum. Sed haec omnia pliis animo quam sensu percipiunviir, sive inlerius per phanlasiain ‘, sive exleiius per sonsum ’ de ta libus velit quis dispuiare *. Mag. Uecte dicis ; liaec enim et hujiismodi piira nienlis acie dijudicanlur. Vides, ni fallor, in prima lineariim progressione ab ipsa iiHilale, qiiac in cenlro cst, qiiaiilum sibi invi- cem lineae conjuiiguntur, ut vix di!»cerni a se invi- cem possint. Diiin veio longius a centro protendun- tiir, laliiis pnuliilum spaiia , quibiis a se invicem seRreganliir, crcscere incipiunt, donec ad extremum circulum, qiio finiunlur, pervenianl; ubi latissima siia diasiemata meiisuranitir, hoc esl, spalia inler lineas consliliiia, qiiae sibi invicem aequalia siiiit.

tur, seu formari possunt, tot eanim ordincs nume- rosaque pluralilas reclc philosopiianlibus juxta ca- pacilatem singiilorum theoriae,prout quisqiie voluc- rit, niirabili divinae providenliae dispositione iiliro sese ofreniiit ‘*; et (liiiii hacc in menlibus theori- zanlium divinae disciplinae divinarumiiue Iheopha- niarum niodis dtvcrsis " mirahilibusque *” peragun- lur, ipsae per seipsns omniiiin , quae sunl , primor- diales rationes uniformiter et iiicommutabiliter iii Verbo Dei, in qno faciae siint, nnum el jd ipsuni iillra omnes ordines omnemque numerum aclernali- ter subsistunl “. Disc. Claie jam video luae inien- tionis raliocinalionisqiie fincm, siquidem, ul arbi- tror, nil aliud suadere conlendis, nisi ul in ipsis **

ul nulla eorum latiora aut angusliora aliis reperian- C principiis rerinn niilliis ordo naluraliler specialis

lur. Qucmadmodum el in ipsis lineis una eademqne longitiido csl in laniiim, ul earum nullae longiores aliis aut hreviures siiil , iiaiiirali rationabilique aeqiialilaie in utrisque servala, in laliludine spittio- rum dico et in longiiudine ‘inearum. Disc. Ila est, cl * plane inlclligo. Mac. Quid, si velis spalioruni et linearum numerum dignoscere, ei in ordinem quendam redigere? Num poies speciale spaliiim, lineamve specialiler invenire, ex quo, vel ex " qua naluraliter ac proprie incipias? Disc. Milii qiiaerenti iion occurril. Tanla siquidein aeqiialilas iu bis prae- valel, iil nulluin spalium ab alio, iiuUa liiiea ab alia per differentiam quandam seu propriclatein possit discerni. Nam et ille circulus, iiilra ciijus ambitum oinriia colligiintur, ila siliimel in seipso similis esl, ntnulla pars ejiis ab alia discernaliir, seii natura, seu arte. Conliiina namque qiiantilaie pollet, ac per !ioc niillo cerlo piinCipio inclioat, niillo conslilulo fine concliidiliir, sed lolus sibiinel in tolo el princi- pium est, el finis subsislit. Hiiic esl, quod circiilaris molus uvocpxoc a Graecis, lioc esl, principio carens recte iiniiiinalur, aliorumqiie nioluum, id est, recii el obliqiii, obiinet principatum. Mag. In hisomnibus

qnaeralur. El inerito. Quis eiiiin in *’ liis, qiiae siipra oinnom iinmerum omneinque ordinem exeel- siliidine suae naturae a condilorc omniuui croaia sunl, ordinem vel numerum raiionabiliter qiiaesie- rii, dum sinl omnis iinmeri omnisque ordinis iiiiliii in semelipsis sibi invicem unila, et a iiiillo inferioris nalnrae contuilu discrela? Sola siquidem gnostica condiloris eariiin virliis eas niunerarc, discernere, mulliplicaie, ordinare, dividcre non incongnie. cre- ditur posse. Quoniam vcro niodo quodam incognilo, nliraque natiiram repcrto, m llieopbaniis siiis mcn- tibiis conleinplanliiim conlbrmanlnr, in cis eli;im. et inulliplicari,et dividi, el numerari posse digiioscun- lur “, in iiuclleciibus dico, proiit datur eis conlein- planliuin ‘. Ac per hoc coiificitur, eas, id estpri- mordiules causas, nuiliini ordincm’ inlelieclui, vel sensui cognilum in semelipsis recipere; in earuiui vcio thoDrico, hoc esl, conieniplalivc animo quos- dam ordines diversos ‘• aique inullipliccs coiico- plione quac|am inlclligenliae procedenie in raliflue per quasdam imaginaliones verisiniiles nasci. Steii ciim haec ila se habeant, non le credidcrim siu^ aliqua speciaii ralione principalium causarum coii-

VARIAE LECTIONES.

D

^ C lucescanl. * A porlalas. * A sensibiis exlerins. * A el. » cenlrum om. A. per pfianlasinm on». A. per sensim om. A. ^ C dispiUnri. » A «/. »° A cx oin. A. ’’ \obsislat. ^* \ cohibeat. ‘» A h<».

pro et ordmnre A exnrdinare. ‘» C tendil. ‘» A nfferunt. ’ " A divisis. =» A mirabilibus. ‘» A snbiittit.

\ hts. " A ex. *^ dignoscuniur oia. A.. ‘’” Sic C; A conlemplanlibus. *” k divisos.

JOANNIS SCOTI

m

iKiiiierationem ab ipsa per seipsam boniiaie in- A pronunliat, qiiafc dicil : F.t vidil Detn omnia, ei eece

clmasse. Non eniin cst rile tlispiiluiilium, otiosum qiiki, caiisa care:is (licere. Mag. Hoc Tortassis non lemere diceres, si de numero pie ac perfecie dispii- tnniiiim , et nullo inodo de verae ratiocinationis semita deciinanlium, unum me esse cognosceres. Qitoniam vero inler magnoruin pliilosopliorum ex- tremos pedisequos vix locum invenio b:ibcre ‘, non incaulc de proc6ssionibus nieis per aliissimos tlieo- riae ascensus promiltendum, Saepe namque mehoris iiigenii puriorisqiie sine comparatione in ipsis ascensionibus inclioantes ingredi, anlerrantes * de- viaveninl, aut aliius ascendere non valenles, ad inferiora reversisunt.aut eassilentio hoiiorilicanles, alliora se atlingere caute ac rationabiliier non

bona valde " Non enim dicit : et vidil. Deus onini:^ et ecce valde sunt. Quid eniin valerel sQlummodo esse, adempto bene esse? Oinnia siquidem, quae sunl, in tantum sunt, in quantum bona siint ; in quanlHUi auteni bona non sunt, aut, ut ila di- cam, in quanlum minus bona suiil, in taHtum non siint. Ac per hoc adeinpta peiiitus bonilatc, niilla rcmanel esseiilia. Simpliciter enim csse, vel aeler- naliter esse, sublato bene essc, el bene aelerna- liler •* esse, abusive dicitur et esse et aetemalrler csse. Sublracla ilaque bonitale proprie non diciiiir essentia, aut aeierna esseiitia. Ac ne forteadliaec dicas, nunquid simililer possumus pronuntiore, siib>- tracta penilus essentia ^ nullu bunilas remanebil.

praesumenles sihierunt. Perfectissimornm namque B pereunle vero ••exisienlia nuHum bonum subsistel.

est ’ divinique radii splendoribus illuininatorum, ac perbocad sacralissiraa caelestiuin mysierioruin ab- dita manu duclorum , altissima divinae ^ llicoriae PnftdTK ’ , lioc est * gradus ^ superare, ac sine ullb ciTore aperiissiinae veritalis speciem nulla caligine obslanle • intueri. Quae quoniam ultra vires inleii- tionis nosTae conslitula suiit, nec adluic possumus ailingerc carnaiium sensuum pondere oppiessi, ne pigri videamur in divinis negoiiis, talenlum Domini- ciwn in terra fodientes, ac sine nlla usura • peeu- niam domint negllgenles , nialique servi senlen- liara promerentes, de bis, quae nnnc inler nosoon- ferimits.quantum fnliina lux capacilali quaerenlium ■e donaverit, quicquid verisimilius visnm fuerit di-

accipe majoris virtulis argumentum. Non solum, quae sunt, boiia suiit; verum eliam, quae noii sunt, bona dicunlur. Eoqueampliiis meliora dicnntnr quae non sunt, quuni quae sunt; nani ** in qnanlutiv per excellenliam superant essentiam, in tantum sii- peressenliaii bono, Deo videlicel, appropinquant; in quuntum aiilem " «ssenliam parlicipanl, in tanliim a superessenliali bono elongantur. Non esse aulem, ut arbhtroi, dicnnlur, qnae nec sensu> nec intel- lectu, prae nimia sui excellcntia, inseparabilique unitate, ac simplicitalc percipi possunt; esse vero aestimantur, quac inlellcctibns sensibusve succuin- bunt, et iii qHadani cerla definitaqne substanlia dif- ferenliis ‘” pcoprielatibusqtie circumscribunlur, ac-

cemus, humilitalis regula ubique observala, iie nos- C cidentibusque “subjecta, locis lemporibusque vari.t

met esse aestimemus, quod nos non suiiuis. Sciiptura est enim : Noli allum sapere, sed lime.

2. Hac igitur ratiohe speciuliter principia rerum ab ipsa per seipsam bonitale inci^before inlroductus 6um. Perspexi siquidem, nec absqne sancloriim P.n- trum auctorilate, et maxime Areopagitae Dionysii, generalissimam divinaruin donationum esse per se- ipdam bonilatem, aliasque quodammodo praecedere. Causa namque omnium creatrix boiiitas, quae Deus esl, ad boc ipsam causam, quae per seipsain boniias dicitur, primo omniuni creavtt, ut per eara oranra, quae sunt, in essentias ex non exisientibiis adduce- rel. Divinae siquidem bonilalis pioprium est, quae non erant,in essenliaravocare.Universiiatis elenJra”’

a^tqtie dispersa semel et simulesse non valciitia. Vi- desne igitnr, qiiunluin generalior est bonitas, quani essentiu? Bonoruin siqnidem una species bonitalis * esl iii bis quac sunt, ullera !n his quae non sunt. Ac per hoc a " generalioribus divinae largitalis doiia’- lionibus inchoans, ct per specialiores progrcdlena, ordinem qiieiidain primordialitim causarum ihcolo- gia duce consliliii.

5. Disc. Juin inlelligo, iion irralionabililer te in- choasse principiorum consideralionem. Quicunque ciiim recte dividil, a generalissiniis debel incipere^ ei per generuliora progredi, ac sic, proiil Tirluscun- teiiiplalionis succurrit, ad specialissiina pervenirfti Quod etiant iii ipsis rerum principiis, quae primo’

conditae in essenliainque adduclae di\ina bonitas el D posuisti, iiitcrius perspiciens, ni fallor, inielligo. l!t

plusquara bonilas et esseniialis et superessenlialis cansa est. Si igilur Crealor per siiain bonitalem nMinia de nibilo, ul essent, derivavit, necessario intellectus per seipsum bonitatis, intellectum per seipsam " essentiae praecedit. Non eiiiiii per esseii- tiam introducla est bonitas, sed per bonitatcin iiitro- ducu est essentia. Nam et hoc apertissirac Scriptura

cnim bonita& veluli quoddam geiius cst esscnliae, cssentia vero species quaedam boiiitatis csse credi- tur; itu esscnlia genus est vitae. Siquidcm omiiiu, quae sunl, dividnntur in eA, qnuc per se " vivunl, et ca”, qtuie per scnon vivunt. Non enimomnise8- sentiu per se vivit, aiit vila est. Ac per hoc eoriim, qn:ie suiii, luia species est in his, quae per se **

VAUIAE LECTIONES.

• hahere om. A. • C errando. * est om. A. * divinae oin. A. • Corr., A climnta, B bimata. * hoc e$t •m. A. ^ X gradu. “Cdislenta. * C s\t\e nllo usufrHCttt. »Acni»n. ** X p. seipsum. ‘ C ifl/de frona. *’ K essenlialHer. ‘^ C exislenti *» ecro om. C. ’ • pro nam C Non. ’ anlem um. k. ‘• \ om. dif- ferentiitqiie. ‘• A accidentibut quoqiie. • bonilali» om. A • a om. C. ‘ per se oiii. A. ** ea oni. A. • per se om.A. " oninit oiu. C. " per se m. A.

m DE DIVISIONE NATURAE. - LIBEU TFRTIUS. 6M

vivunt vel vita sunt, altcra in his, qnae nec per se ’ A dem summa esl aequalilas ac nulla (liversiuis, in liis

vilam parlicipanl, nec vila sunl. Jloc quoque iii se- qiienlibus pole inspici. Nani vita quoddam genus raiionis est. Omnia siquidem, quae vivunt, aut ra- tionabilia sunt, aiil irralionabilia. Ac per lioc una species vilae ei-t raiionalis, altera irralioiialis *. Ra- tionis item duplex species arridet, una sapieniia, aliora scientia. Sapientia namque proprie dicilur virlus illa, qua coiilemplalivus animus, sive huma- niis, sive angelicus, divina, aclerna et incommulabi- lia consideral; sive circa primam oninium causam verselur, sive circa priinordiules rerum causas, quas Paier iii Verbo suo seinel siiniilque condidil, quae species rationis a sapieniibus ilieologia vocilatur. Scienlia vero esl virtus, qua theoieticus animiis,

vero mulliplex el inlinita diflerenliarum varietas. Sed quid sit participalio, nondum intelligo, sine cujus inlelli{;enlia nemo pole praedicla ad purum dignoscere, ularbitror. Ma«. Omne qiiod est, aut participans, aut participaium, aut participatio est, aut parlicipatum simul el " participans. Participalum soluromodo est, quod nulluni supcrius se parlicipat, quod de summo ac solo omnium principio.quod Deus cst, recte inleiligilur. Ipsum siquidem omnia, quae ab eo siiiit, participant, quaedam quidem immediale per seipsa, quaedam vcro per inedielales interposi- las. Participaiis vero soluininodo est, quod siipra se naluraliter consliluluni parlicipat, a nullo vero infra se posito participatur, quoniam infra se nullus ordo

fiive liumanus, sive angelicus, de natura rerum, ex K naiuralis invenilur; sicut sunt corpora, quorum

priinordialibus tausis procedentium per geiieratio- nem, inqiie geneia ac species divisaruiii , per dilTe- rentias, ei proprieiales trjclat, sive accidenlibus succumbat, sive eis caieat, sive corporibus adjiiii- cla, sive pcnilus ab eis libera, sive locis et lenipo- ribus disiributa, sive ullra loca el leiiipora sui sini- pliciiatc. uiiila atque inseparabilis. Quae species ralionis Phy:>ica dicitur. Est enim Pbysica natura- rum sensibus intellectibusque succuinbenliuni nalu- raiis scienlia, quain semper sequiiur morum disci- plina. Et siquis inteiilus luerit, eaniiem reguiam aut in pmnibus, aut iii niultis primordialibus causis re- pcriet; noii quod, ul arbilror, priinordialium causa- riiin quaedain qnidein generaliora sinl, quaedam

parlicipalioiie nulla rerum subsislil; non eniin iim- bras iiiler siibsislenies res connumeramus. Cor- pora iiunc " dico, non illa siniplicia, invisibifia, et universalia, sed illa, qiiac ex ipsis sunt composita, scnsibusque et corruplioni, boc est, solulioni ob- noxia : cetera vero, quaecunque ab uno omniura principio per nalurales descensiones giadusque di- vina sapientia ordinatos, usque ad exlremitatem tolius naturae, qua corpora coutinenlnr, in mcdio sunl coiislilula, el participantia, et parlicipata suiit Ct vocanlur. Excellentissima namque, inler quac el summiim bonum superius nulla creatiira interpo- sita est, iinmediate Deum participant, el sunl prin- cipia omiiium rerum, hoc est, primordiales causae.

vero * specialioia ; lalis eniin inaeqiialitas * in his, C circa el posl unuin principium universale constitu-

in quibus summa unitas, el summa aequalitas pollet, impossibilis ‘, ut arbilror, est*; sed quia iii elTecti- busearuin plures participaliones uliarum, aliarum vero pauciores contemplanlis aiiimiis, reruiiiquemul- tiplex divisio invenit. Mullipliciores siquidem sunt participationes per seipsain bonilatis, quam per seipsam e.ssentiae : unam quidein participant quac sunt, et quae non sunt; allcram vero solumn>odo qiiae sunt. Eodem modo de ceteris principiis intel- iigere non alienum est a veritate. Essentiam quo- qiie * participant quae vivunt,el quae non vivunt; vitain vero solummodo quae vivunt. Vitam partici- pant ratioiiabilia et irrationabilia; ratioiiem vero sola rationabilia. Kationem parlicipant sapientia ct.

lae, posl quas sequentes essenliae earum parlicipa- tione subsistuiu. Videsne, quemadmodum primu» ordo universilalis coudilae et parliceps est unius omiilum principii, ei pariicipaius ex subsequentibus se creaturis?SimiIi ratione.de ceteris ordinibus in- telligendum. Oinnis eniin ordo a summo usque deor- sum in medio conslilutus, hoc esl, a Deo usquc ad corpora visibilia, el superiorem se ordinem parlici- pat, et ab inferiori se parlicipatiir, ac per hoc et parlicipansest, el parlicipalus; participalio vero \n omnibus inlelligilur. Ul eniin iiiter numerorum ter- niinos, hocest, inter ipsos numeros, sub una ratione consiiluios, similes proi>orliones ; ita inler omnes ordines naiurales, a summo usque deorsum, particl-

scientia; sapientiam vero soli ilii intelleclus, qui *^ paiiones similes sunl, quibus junguntur. Et quemad- cirea Deum uilra omnem naiuram visibiiium et invi- sibiliilm, et extra seipsas aeterno et ineffabili molii, el circa rerum principia volvuntur *. Ac per hoc

niodum in proporlionibus numerorum proportiona- iiaies sunt, iioc est, proportionum similes rationes.

iion in ipsis rerura principiis genera vel species, pluralitas paucitasqiie * inluenda sunt, sed iion ‘• in eorum participationibus, hecest, non in ipsis caii- Sts in verlio Dei uniforraiter et iftcommtitabiliter et aequaliier factis, verum in eartim effeclibas, quibus mundus visibilis el invisibilis impletur. In ipsis qui-

eodein modoinnaUiralium “ordinalionumparticipa- tionibus mirabiles atque ineffabiles hannomas con- slituit crealrix omnium sapienlia, qurbus omnia in unam quandam concordiam, seu amicitiam, seu pa- cem, seu amorem, seu quocunque modo rerum om- nrum adunatiosignHicari possil, conveniunt Sicut »* ciiim numcroruw concordia, proporlionis; propor-

VARIAE LECnONES

per ne oni. A. * C irrniiomhilis. * eero om. A. * A aerptarnns. ‘C impossibiU. • Corr., AC

\ paiiciKisre. *” hoii ou». A. " siiHul et om. A. “A enim.

utte. ^ A uainque

** Huluralium uiii. .\

*‘A revotvuHlur.

651 JOANiMS SCOTI 632

tioiinm Tero collatio, proportionnlilatls : sic ordiniim A ^““n (/estirsum cst, descendeus’ a Palre luminum.

iKiiiiruiiiim distribulio, pnrticipationis nomeii, dis-’ tributionum vero copubtio, ainoris generalis acce- pil, qui omnia inelTabili quadain amicitia in nniiin colligit. Est igitur parlicipatior non ciijusdam pariis ussuinplio, sed divinarum dalionum el donationuni a summo usque deorsum per supcriores ordines iii- ferioribns distributio. Prinium siquidem primo or-< dini immediate a suinmo omnium bono et datur, et donatur; verbi graiia, dalnr esse, donalur ’ bene esse : ipse vero primus ordo seqiienti se distribuit csse et beiie esse; ac sic disirilHitio essendi, et bene essendi, a suinmo omnium bonorum dalorum vet donationuin fonle grailalim per snperiores in in- feriores usqiic ad exlreinos ordines defliiil. Ubi no-

Saepc tameii sacra Scripiiira et datum pro dono, cl donum pro dalo solel ponerc. Sciendiim quoque, virliilein iiipliciter intelligendam. Est enim virtus siibsrantialis ; omne iiainqne quod subsistit naturali qiiadam trinilate subsistit, essenlia, virtute, ct ope- ratione, de quibus in priino libro satis dispulalum cst. Sccunda species virlntis csl ‘, qiiac piignat ad- versus corruplionein natiirae, ut saiiitas advcrsus acgriludinem , scienlia ct sapienlia adversus ^igno- rnntiam et slultitiain. Teriia est, quae opponitur maliliae, ut buniilitas superbiae, castitas libidini. Qiiae spccies in lanlum patct, in quanluin libcrac voliinlalis irrationabilis motiis intellccliiaU ^ naiu- rne porrigiUir. In quantum eiiim malitia vilionnn

tandiim, diiobiis modis bene esse inleliigi, uno, quo l{ spccics muttiplicat, in lantuin bonilus virtulum oppii-

oinnia, quae sunt, bona dicunlur esse, quoniam a suinmo bono facta sunt, et in tanlum sunt, in quan- tuin participant bonitatem*; altero aiitem *, qiio omnia, qnae nalnraliter boiia subsislunl, virliiliim donationibtis, ut eorum naluralis bonilas plus appa- reat, exornantur. Quamvis eiiim maxime .ic princi- paliler ralionati et inteUecluali creaturae dona gra- tiae, quae virlulis vocabulo solonl signiHcari, distri- buanlur, nulla lainen naturarum etiam extremarnm secundum suam proportionem divinae gratiae participaiionis expers esse arbitranda est. Ul enim oiniiia parlicipant bonilalem, ita parlicipanl ct gra- tiam ^; boiiitaiem quiJem iit sint, gratiam vcro iil et ’ bona et pulclira sint. Siiniliter de vita, de

gnnculaopponit. Etnotandum, quod participatio si- gnincanliiis expressiusqiie, ei ad iiiteHigendum fa- cilius a Graecis dicatur^in qnoriim lingiia f/ETOx^v) vet />iET0V(ria parlicipalioncm siguilicat, inroxn aii- tem quasi fUTuixo^otru, boc est, post iiabens vel secundo babens, ucTovaioc quoquc qiiasi’ fisrM)aic<, lioc esl, post-esscntia vel secunda essentia. lliiic facitlime datur inlclligi, nibil aliud esse participatio- nem, nisi cx superiori essentia secundae pust eam essentiae dcrivationem, cl ab ca, quaeprimum babet csse, secundae, ut sit, dislribulio. Et lioc exempiis natiirae possumus argumentari.

■4. Siipiidem ex fonte lotum flumen principaliler manal, et per cjus atvcum aqua, quae prinio surgil

seiisu, de ralione, de sapienlia, ceterisqiie divinis C in funte, in quantamcunqne longitiidinem protenda-

dalionibus et donalionibus accipiendum; eodem enim modoper siiperiora inferioribus dislribuiinlur, in qaantinn perveniunt. Non eniin omnes dationes nsqiie adextrema descendiinl; csse siqnidem el benc cs^e secunduni naluram usquc ad exlreiiiiini univer- sitatis conditae dislribiiitur, vila vero exlremum or- dinem iion aliingit. Non eniin corpora per seipsa viviint, vet vila snnt, sed per superioreiri se ordi e n vivere recipiunt; quiordo in nntritiva ct activa vila consliiutuscst, inqiie seminilius viget. Quid dicam de sensii, cl ralione, et intclleclu? Nempe omnibiis patet, qnia sensususqiie ad irralionabilia descendit animaiitia, ralio et iiilelleciiis ralionabilia ct inlcl- lectiiali:! iion exccdiir.l. Iiiler daliones autem el do- iiationes talis <lifl°erentia csl : daliones quidem sunt et dicuntur propriiie dislrihuliones, quibus omnis natura subsislil; donaliones vcro gratiae distribu- tiones, qiiibus omnis natura sulisistens ornatur. llaque nalura datiir, donntur grutia ‘^; siqnidem omnis creatiira perfccla ex naUiraconstatet gratia^. llinc coiificitur , oinnem c§scntiaiu datum, om- nem virlulem donum propric vocari. Ilinc liieologia dicil : Omne daium oplimum, et omne dmum perfe’

D

tur , semper ac sine uila intcrmissione dcfun- ditur. Sic divina bonilas, et essentia, et vita, et sapieiitia, et omnia, quue in fontc oiiinium siiiit, priino in primordiates causas denuiinl, cl eas csse faciunt, deinde per primordiates causas •• in earuiu efTeclHS inefl^abili modoper convenienles siljiuniver- sitalis ordlnes decurrunl, j>er siiperioia scmper ad inferiora defluetiiia “, iterumfpie per sccretissimos naturae poros occullissimo mealu ad foiitem suuiu redeunt. Inde enim ‘* esl omne bonuiii, oninis essentia, omnis vila, omnis sensus, omiiis ralio, omiiis sapientia, omne genus, oinnis spccies, oinni» pulcbritudo ‘^, omnis ordo, omiiis uiiitas, oinnis aeqiialitas, omnis diflerentia, omnis lociis, oiiine lempus, et omne quod est, el oiiine quod noii est, et omnc quod intelligitur, et oinne quod sentiliir, et omiie quod superat sensum et inlellectum. Sniii- mac siqnidem ac irinae soliiisque verae bonitatis in seipsa immntabilis molus el siinplex mulliplicalio et incxbatu»ta a seipsa, in seipsa, ad seipsam diiTii- sio caiisa omniuin, imino oinnia esl. Si enim iiv- telleclus omniiim esl omnia, et ipsa sola inlcliigtt onmia; ipsu igilur sola esl omnia, quoniam sobi

VARIAE LECTIONES.

A e( datiir csse^( donatur. *Xbena, * \ vero. * ei graliam om. C “«/om. A. • .A naliira rfrtrt/r, isratia donulur, R mlura dat, gratia donat, C naturu dnt, donatgralia. ’ A siquidem ouuiis — (jratia niii. A. *eitom.C. *CinieHeclualis. *■” defluunt — cntisas om. C. ^Lprvfliienlia. ‘ enimoiu. S. ‘^^ A pleniiudo.

DE DIVISIONE NATURAE. — LlBER TERTIUS.

C54

gnostica virdis csl ipsa, qiiae, pi’itis(|iiani essenl A noc est, per nniversilaiem ab ipsa conditnm, qnae

onuiia, cognovil oninia, et cxlra se non cognovil einnia, quia extra eain nihil esl, sed inlra sc liubcl umnia. Ainbit enim omnia, et nibil intra se csl, in quanlum vere est, nisi ipsa, quia sola vere est. Gelera *, quae dicunlur esse, ipsius tbcopbaniae snnt, qnacetiam in ipsa vere subsistnnl. Dens ilaque esl^oinne, quod verc est, quoniani ipsc (acitoiniiia, et lil in omnibns, ut ait sanctus Dionysius Areopa- gita. Omne nanique *, quod inlelligitur et sentiiur, nibil aliud est, nisi non .tpparentis apparitio, occnlti inanirestatio, negati aflirinalio, incoinprebensibilis comprebensio, ineffabiiis faliis , inaccessibilis ac- ccssus, ininlelligibilis inlcilectus, incorporalis cor- pus, superessenlialis essenlia, informis forma, im-

iiioirabilis diffusio ’ et facit oninia, et fil in omnibus, et oinnia est. Disc. SulDciunl sane , el copiose affluunt, in quanium rcs inefiabilis qnibiisdain simi- litudinibns fari polcst , dum omni «* similitudine reinota sit. Praedicta siquidcm similitudo, quam exempli giaiia ab intellectu nosiro " suscepisti, in hoc dencil, ut opinor, ab ea, cnjus similitudo est, qiiod inlellectus, nl dicis, vehicnla illa, in quibus ad aliorum sensns invebitiir, de inalcria exlra sc crealu ct facil, el snscipit; divina vero bonilas, exlra qiiam niliil est, non de aliquo apparitionis siiae inateriain sumpsit, scd de niliilo.

5. Sed cum audio, vel dico, divinam bonitalem ontiiia do nibilo creasse, non iiilelligo, quid eo iio-

niensurabilis mensura , innumerabilis numerus , B nuiic, quod cst niliil de iiibilo ‘*, sigiiincatiir, utruiit

carenlis pondere pondns , spirilualis incrassatio , invisibilis visibililas , illocalis localitas , carentis tempore lemporaliias, iufiniti deiinilio, incircum- scripii circuniscriplio, ct ceiera, quae puro inlel- lcclu et cogitantur, et perspiciuntur, et quae me- inoriae finibuscapi ncsciunl, ei inenlisaciem fugiunt. El hoc cxcmplis noslrae naturae possumus confi- cere. Nam et nosler intelleclus, cum per se sit in- \isibilis et incomprebensibilis, sigiiis tainen qaibus- dam et manifesialur et comprehenditiir, dum voci- bus vel lileris vel aliis nulibus, vcliiti qiiibusdain corporibus incrassaiur, et duin sic exlrinsecus ap- paret ^, seniper inlriiisecus invisibilis permanel, dnmqiic in varias fignras sensibus comprebensibiles

privatiu totius essentiae, vel subsianliae, vel acci- denlis, an divinac supcressentialilatis exccllenlia. Mag. Non facile concesseriin , divinam superessen- tialiialem niliil es6e *% vcl tali noinine privationis posse vocaci. Quainvis enim a tbeologis dicalur nmi esse, non eam taiiien nihil es^e suadent, sed plus- quam esse. Quomodo enim causa omnium , <]uae sunt, nulla essentia intelligereiur esse, cum omnia, qnae suni, eam vere csse doceanl, nulto vero argii- meiito eorum, quae siint, inlelligitnr, quid sil? Si igilur propter iiiefTabilem excellenliam ct incompre- heusibilcm infinitatem diviha natura dicilur noii esse, nunquid *’ sequilnr, omnino niliil esse, diini non aliam ob causam’ praedicelur non esse, sed sii-

prosilil, semper statum suae nalurae inconiprelien- ‘-’ peressenlialis ‘”, nisi qnod in numero eortim, qtiae

sibilein non deserit , et priusquam exterius pate- factus fiat, inlra ‘seipsum seipsum inovet. Ac per hoc el silet, et clamal; el dum silet, clamal ; et dunft clamat, silel; ct invisibilis videtur, el dum \idelur, invisibilis esl; et incircuniscripius circimiscribilur, el dum circuinscribilur, incircumscriptus perseve- ral; et duin vull, vocibus et literis incorporatur; el duin incorporalur, incorporeus in seipso subsisiit; el diimsibi veluii quaedam vebicula, quibus ad aiio- ruiii seiisus pojsil provebi *, de aeris inaieria, vel sensibilibiis ligiiris efilcil, mox, nl ad sensiis exie- riores eortini perveneiii, ipsa vebicula desereiis, soliis per seipsiiiii absolutiis, iiilima corda penetrat, aliisqiie inielicclibus sc niiscei, el fil unuin cum his, quibiis copiilalur. El cum hoc “^ pcragat, sein- per in seipso iiianet; et dtim movetur, stat; ct diim stat, movelur; esl eniiii sialiis niol>nis, cl molus stabilis; et dum aliis adjiiiigiliir, siiam simplicita’ tem iioii reliiiqiril; el mulla alia, qiiae inirabililer ct incfTabililer de natiira, qiiac ad ini^ginem Dei facta esl, excogitari possunl ^. Sed lij-.ec escmpkL- siinieiuiil adiiisiiiuandain divinao bonitalis ineffabi- lein diflusionem pcr omuia a sumino usque deorstim.

D

snnt, uumerari eam »* vera non sinit ratio, diiin super omnia, quae &unt et quae non sunt, esse iii- lelligatHr. Disc. Qiiid ergo intelligam, qiiaeso, te audiens, Deuin de nibilo omnia, qiiae sunt, fecisse? Mag. Intellige ex iioir existcntibus existeniia per virlutem " bonilalis divinae facta fuisse. Ea eniin, qiiae non erant, acceperunl esse de iiihilo. Namipie facla suiit, quia non eranl, pritisquam fierent. I<iu nainque vocabulo, quod est nibilura, noii aliqiia maieries exislimatur ‘*, non causa quaedam exis- tenlium, non ulla processio seu occasio, qti»iii se- querclur eoruiii, qtiae siint, conditio, non aliqnitl Deo coessentiale el coaelernnm, iieqtie exlra Deunt per se subsistens, seii ab alitpio, niide Deus veluli niateiiem qiiandam fabricalionis mundi susceperit, sigiiificari; sed omiiiiio totius essentiae privationis iioineii crai, et, ul verius dicain, vocabulnm est absentia lotius essentiae ‘. Privalio enim habiiudi- nis est abiatio. Quomodo anlem, foriassis quis dixe- rit •’, poteral fieri ’ privatio, piiusquam fieiet habitus? NuIIus enim habilus eral, antequara-omnia, quae sunt, habiliidiiieni subsisleniiac accipereiiU Disc. Eo igilur uomiiie, quod esl nihiiuiii, negalio

YAIIIAE LECTIONES » A reiera «nini • A est itaque. « A emm. * apparet om. A. » Sic C ; A exlra. « .\ pervehi. »A./inec. « Sic AC. • C divisio. “> A ah onmi. " tiostro om. A. «* de niliilo oin. C. «* nihil es$e oin. C. ’’ pro numquid C niliil. " Corr.; ABC snperior essenlialis. per virivtem C virlnte. " exislimatur om. A. " noiiien cral

‘* eum oiu. \i " Pro esseuiiue om. C. " forlassis tjuis

{iixerit oiii. A. " .\ p.eri poteral.

655 JOANNIS SCOTI 636

«ique Absenlia lolius esseiuiae vel subslanliae, imirto A praecedii omnia , quae In ea , ei pcr eain , et ab ea

eliam cniicloruiu, quae in nalura rerum creaia sunl, insinuanlur ‘. Mag. Ila est, ut arbilror. Nain paene » omnes sacrae Scripiurae exposiiores in. hoc coiisenliunl, quod condiior universae creaturae non de aliquo, sed de omniiio niiiilo, qnaecunque voluit fieri, fecit. Disc. Ncbulis valde tenebrosis cogitationum niearum undique cinclum me esse sentio. In lalibus * equidein nil mihi remanet, nisi sola fides, qnam sanclorum Palrum tradil aucloritas. Dum vero de his, quae sola lide relineo, aliquid conor ad purum inielligenliae habitum perspicere, fugientium me subliiissimarum ralionuin nimia ob- scuritate, immo eliam nimia clarilate, aciein mentis reperculsus ^ repellor. Mxg. Dicas, quaeso, ubi

subsistunt ; eorum namqne causa est. Ilinc «onfici- lur, in Patris sapientia omnia aeterna esse , non ta- men ei coaeterna. Mag. Haec” jamdudum inter nos discussa, et ad inconcussum mentis liabilum deducta sunt " vera ratione , sacrorumque Pairum testimo- niis in hoc consentieiiUbus. Disc. *” Num ilaque vi- des, qiiod iion immerito moveor, et adversantibus sibi invicem diversarum cogilalionum fluclibus allidor? Nam quomodo Iiaec sibi invicem coiivenire possunl? Si omnia, quae sunl, in sapieiitia crealrtce aeteriia sunt, quomodo de iiihilo sunt ficla ? Quoinodo enim poiest aeiernum esse , quod priusquam fieret , non erai? Et»‘quod incipit esse in tempore et cuin tempore, quomodo poiestesse in aeieniitate? Omne

nunc haesilas, et qiiid le taniiim perlurbat, ul ad B siquidem aeiernitaiis parliceps nec incipit esse, nec

iiullum purae intelligentiae habiluin valcas, ut,ais, pervcnire, aut ubi uoslra raiiocinalio vacillal, quando te ad nullam cerlam dermiiionem rerumque cognilionein pole adducere. Disc. Magnaniiniim le esse, meaeque tardilatis ‘morulus palienler suslinere postulo. Grediderim namque, has rerum tenuissi- nias inquisiliones etiam peifectiorum ine interiori- bus oculis iion tam facile lucescere , ut confestim ad firniuni aiiimi habitum possint adhaererc, praeser- tim diim ex his, qiiae hactenus inter nos " jam du- dum ’ veluli ad liquidum perducta ’ siint, haec irrihi iiunc obscura videntur ingeri. Confeclum est enim iiiter nos dc priinordialibus leruin oinnium causis, quod * a Patre in verbo siio ingenilo, hoc

desinit. Quod aulem non erai, et incipit esse , iie- cessario desinet esse, qiiod est. Omne naraque, quod initio non carei , fine carere noii poiest. Non invenio itaque, quomodo haec sibi invicem non oppugnant, qua ralione et omnia in sapienlia Uei aeierna sunt, el de nihilo facla , iioc est , piiusqiiain flerent, non erant. Nisi fortequisdical, piimordiales rerura omnium causas in sapientia Patris semper esse aeternas , inlormem vero materiein , in qiia et per (riiiam in eflectos suos per generationem prove- iiiunt in genera et species , quibus mundus iinple- tur, aelernam non esse. Sed quisquis lioc dixerit, cogelur faleri, inateriam de nihilo faclam causaliter inlra aelernas reriim causas non connumeiandam.

est, in suasapientiael»siniiul et senielsftniaeierna- ^- *’■’ ^’ ‘’^c concesserit, necessario concludetur et

cogetur dare, non omnia, sed quaedam iii sapientia Paliia aeterna esse. Materiem aulem infurmem in numero omnium , quae a Deo facla sunt in sapientia sua, coTmuineiari , nemo recie philosopiianiium ab- negarit. Quomodo enim rerum omniiiin causas in VerUo Dei aelernaliter conditas esse, informera vero nialericin sua caiisa carere quis polcst dicere «», omnino non reperio. Proiiide “, si in numero uni- versitalis condilae maleria concluditur, nccessario sequilur, ut ipsius caiisa ex nirmero caus.«irum aeter- naliler in sapientia Dei creatanim non excludatur. Mag. De informi maieria, qtiam Graeci vlw vocant, iiullus in sacra Scripiura exercitalorum, naliiraruin condilionem recta raiione’considerans,ambigit,qHod a condilore omninm ei causaliler iiiler causales, et inlcrcausanim eflectus secuiidum suas proportiones condila sit. Qui cnim fecil mnndum de maleiia in- formi , ipse fecil informem niatcriem de omnino ni- liilo, siqiiidcm non alius est aucior mundi de infoi- ini maleria facti , et alius ipsius maleriae de omiiiuo niliilo priiis creatae , sed uniis atque idem utrius- que est condilor, qiioniam ab iino principio omnia quae sunl, siVe informia, sive formaia, procedunt.

VARIAE LECTIONES.

In tnlibtis om. A. * C percnlfus. • inler no$ om. C. * jam dudum oin. A. A. • et om. A. " G esnenlia esl. ** A ila. » A iii eo. »’ esl om. G. ‘ ei

«* pio Mag. Iiaec A ISec.

liter- facta, ita ut, quemadmodum ipsa sapientia Palris aeterna " est, suoque Patri coaelerna, sic " etiam cuncta, qiiae in ea ‘■* facta sunt, aeterna sint, eo excepto, quod in ipso oninia facta sunl; quae iion esl facta, sed genita, ei faclrix. Siquideiii in condenda univeisali creatura sicut iina eadeniquc esl ‘* Palris el Filii voluntas, ita una /eadcmqne est operatio. In primordialibus ilaque suis causis oninia in sapicntia Patris aeterna sunl, non tamen ei "” coaeterna. Praecedit eiiiin causa efieclus siios. Ut enim intellectus artificis artis inlellectum praecedJt, intellectus autem artis praecedit iiilelleciuin eorum, quae in ea et per cam fiunt ‘, ila inlelleclus Palris artificis intellectum suae artis, iioc esl, suae sapien- tiae, in qua condidit omiiia, anlecedit. Deinde iii- tellectmn ipsius arlis oinnium, quae in ea et per eara facta sunt, sequiliir cognitio ‘. Omnc si<|ui- dem, qiiod v£ra ralio qiioquo modo praccessionis praecedere " iiiveiiit, juxla naliiralem consequen- liam praecedere neccsse est. Ac per iioc ariifex oinuiura Deus Pater secundum causam artem guam praecedit; artifex siquidem causa suae artis est, ars autem sur artificis non est causa ; ipsa vero ars

D

• A intinuatnr. * k it.
• A prodttcla. • qttod oin.

om. C. ‘* A fiant. ‘• sequitur cognilio oin. C. " A processiones procedete. •• tunl om. A. »* Disc. oiih A «• A aut. ** A dicere potat. «^ A Perinde.

DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER TERTIUS. «38

Ab uiiu ciiim iiniversilas creaia esl , siciit a inonade A riisqiie formis , diflerenlibus qnoqiie siibsiantiariiiii

omues niimeii , cl a cenlro omnes liiieae ernnipnnt. ^am el in lioc maxiine secularium philosophorum , qui de mundi liujiis faclura Iraciare aiisi sunt, enor coiivincilur, quoniain iiiforinem materiem coaeler- nan» Deo esse dixerunl, de qua Deus veliiri exlra se siibsislenie cl coaeierna sibi suoruin operum sum- psii > auspiciuin. Indigniim nainque eis visum est, inatericm informeni a Deo fieri creatam. Quomodo eniin , iiiqiiiunt, ex fornia omnium informe fierei, nb ininiobili et in iiullo in seipso variabili varium ac iniilabilc, ab co, cui niiiil accidil, \ariis acciden- tibus siibjectum , a non * distento per spalia loco- riiin et lemporum , qiiod recipil locorum temporuin- qiie inlcrvalla, et quantitalum ? Siiniliter ab eo ,

et accidenlium ordinibus, iii iinitalem quaiidain ineflabilcm compacta. Ut enim organicum inelos ex diversis vocuin qualitalibus ei quanlitatibus " con- ficitur, diim viritim separaHmqiie sentiuntiir, loiige a se discrepanlibus intenlionis et remissionis pro- portionibus segregalae, dum vero sibi invicem coap- tantur secundum certas ralionabilesque arlis mitsi- cae regiilas per singiilos iropos, naturalem quaiii- dani dulcedinem reddenlibus : ila universitatis con- cordia, ex diversis iiaturae uniiis subdivisionibus a se invicem ,.duin singulariter inspiciunlur, disso- iianlibus, juxta conditoris nniforinem volunlalein coadunala est. His itaqiie definilis non iminerilo, ut inquis, diversis cogilationuni fliictibus sibi invi-

qiiod iiulli quaiiinli siibdiium, diversarum qualita- Q cem adversaniibus allideris ‘*. Gonfectum est eniin

tiiin figuraruinque receptivum , ab incorruptibili corruptibile, a simplici composilum el ceiera id ge- iiiis, siiae falsac ratiocinalionis nebulis obcaecaii? Kos autein sacrae Scriplurae verilalein inspicienles, divinoriimqtie ipsius interpretiim vesligia sequenles, ei informilatem rerum omniuin, et formas, et oin- ne, qiiod in eis, sive secundum essenliam, sive se- ctindum accidensest, ab una omnium caiisa con- dila esse, et per fidein credimus, el quanlum datur pcr iniellecliim consideramus.

G. Non eiiim unjveisitaiis condilor omnipotens, el in nullo deficiens, et in iiifinitum tendens,‘similia sibi solummodo, veruin eliam dissiniilia creare po- luil * ct creavit. Nam si solummodo sui similia ,

el inconcusse definitum , omnia , quae sunt et qiiae non sunl, ab iino omnium principio confliiere, sive in primordialibus causis^seinel cl siinul in Verbo Dei unigenilo aeiernaliter factis, sive in inateria iiiformi , ex qua primordiales causae visibilis crea- tnrae apparilioivis suae »” per generationem occa- siones ‘^ accepefunt, sive in efleclibus earum, qui- bus mundiis iste ab initio usqiie ad finem nalurali ordiiie diviiia providenlia ‘* ministranle peragiiur. Sieiil »* ailDominus : Pater tneus nsque in ine »’ ope- ralur el ego operor. Sed quemadmodum baec veliiii sibitiiet adversanlia in unam qiiandam inlclligenliae coptilam conveniunt, hoc esl, quomodo omnia si- mul et aeierna el facta siint, noii solum tibi, veiiim

lioc est vere exislentia , aeterna, incommutabilia , (] eliam et mihi diligenlissijiia rulionis iiiquisilione siniplicia, inseparabililer unila, incorruptibilia , iin- dignum esse videiur.

inorlalia , rationalia, inlellectualia, scienlia, sapien- lla , ceterasque virlutes coiididerit, in dissimilitim et opposilorum crealione defecisse viderelur, et non omnino cunclorum , quae ralio posse fieri doccl *, opifex judicaretur. Dissimilia aulem sni et oppo- sila dicuntur esse • et sunl omnia, quae praediclis \irtutibus opponunlur, non ut negaliva seu priva- lira, sed nalurac dissimililudine ct oppositione. Si- qiiidem perfectaeessenliaesiniiliierin genera fonnas- qiie per diflerentias cl proprielales, unilormilerqtie onlinalaf per singtilas species, omni confusione sub- iracta, imperfeciio • informis adhuc maieriae ’ et inobilitas opponilur *, aelernis temporalia , immuta-

7. Disc. Dignuin qiiidem. Hac enim quaestione nullam altiorom inqtiisiloribus verilatis qnaerendani esse arbitror. Elenim, ut praediximus, facta aeier- nis opponuntur. Ac per hoc, si facla, non sunt aelerna ; si aeterna, iioii sunl ‘* fucla. Nam ul eadem et ** aeterna simul et facla siiit, qua ralione dooeri valeal, non mihi occtirril. Pioinde ** nil aliud re- stat, m aeslimo, nisi ut atit ista penitus prae nimia sui alliludine silenlio honorificeiur, aut, si quid libi de ea videtur invesligandum, invesligare intipias. Mag. Utrumque mihivideiur, ut el »» eandem, quan- tum acies contemplalionis nostrae Deo illumiiianie ex niinio siibtilitalis stiae ftilgore non repellitur, in-

bilibiis mutabilia, siinplicibus composita, el ce- D vesligare non pigeal, ne desidiae seu inertiae ciil-

lera », quae veluti ex diamelro sibi iiivicem e con trario respondenl. Honiin itaque omiiium, similium dico et dissimilium , uiius alqiie idem arlifex est , ctijas oinnipolentia in nullius nalurae deficit opera- lione. Proinde” pulchriludo totius universitalis con- ditae, similium et dissimilium, mirabiii quadam hannonia conslilula esl, ex diversis generibiis va-

pam incurramus; nbi vero intenlionis nostrae vir- lutein exsuperat, etnoii patiliir mentibus adhuc ler- rena habitatione depressis perspici, et ad piirum dignosci, silentio cordis et oris bonorificanda est, ne quid temere de ea definiamus. Disc. lla fial, ac sine mora hiijiis inquisitionis viam arripe. 8. Mag. De eo, quod omuia in Veibo Dei unige-

VARIAE LECTIONES.

« Sic AC ; f. sumpsoril ? « Pro n nou (. nn. » L polerit. * A invenil posse fieri. kesse dicunlur. ’ A fninerleclo. C malene. • C oppoiiit. » A aelerwi. i» A Perinde. »» el (iHanjiuitibnfi oiii. C. " A til- hdens. A sive. « C por geiieraiiones occiisioiiem. ‘» A prudctUia. ‘« A Sric. ‘^ Pro in me C modo. ‘•s»(Mf omA. «’ e< oin C. »* A /Vri«(ie. »« C ul arf.

C59 JOANNIS SCOTI 640

ntlo aetcrna snnt ‘, priino diccndtim juJico. Disc. A <lesinunt. Mag. Simillimo verissimoquc usns cs

Nec aliler volo. Ab oo enim, quod pnecedit, va- liocinalio esl inchoanda. Praecedit aulen» * aetorni- las faclnrain. Ab ea * igilur est inchoanduni. Mag. Esto igitnr * iulentus, ct vide, ne quid incaule concedas, ne ileruin te concessisse poenileat. Disc. Ingredere; inlentus sum, ne <|uid lemcie concedani. Mag. Qiiid libi videtur? Num Deus accideiiliuni capax est? Disc. Altsitab liis, qui de veritaie sanum scntiunt , lioc dicere vel cogilare. Natura cniin ipsius simplex esl, el plusqnain simplex, omnibus- que accidenlibus absoluta, et pliisquani absoliila. Mac. Nihil ergo Deo accidit? Disc. Oninino nihil. Mac. llaque non est ei accidens, universitatem con- dere. Eam tamen condidisse Scripiura sacra non

exemplo. Teslimonia qiioque et sacrae Scriplurae ct sanctorum Patruin oinnia in Deo esse actern:i perbibent ‘. Aposloliis : In qno vivimui, inqnit, ct • movemur, et sumus. Fn Dco cniin suiiuis per cxccllcnteui ct anle exi^lenlcni in ipso nostrae es- scnliae rationem; niovennir aulein in Dco secun- diim praeccdenleni in ipso benc cssendi ralionein pcr virtutes bonae actionis. Porro iii Dco viviinus secundum praecedentem in ipso •• semper vi- vendi et exisleiidi rationcm. £t iie quis aesliina- let , alind nos esse, ct aliiid noslras ratio- ncs, non dixit, in qiio noslrae raliones vivuot,, et moventur, et suni, scd dixit, in quo vivimit>,et movcmur, et sninus. Nihil cnini aliud nossiinius.in

lacei, sed 4iperte clamal, dicens : ]n principio fecil B qnanlnm sunius, nisi ipsae raliones nostrae aeterna-

Deus caelum, el lerram, et cetcra , qnae de operiiius primorum sex dierum leguntur. Disc. Deus " ct nniversitatcm crealurariiin condidit, eainque condi- (iisse iion cst ei accidens. Mag. Non crgo eiat suh- sisteiis, antequam universitalem conderct. Nain si csset, condilio sibi rerum acciderei. Pisc. Denm jiraeccdere universilatem credimus , non lempore, sed ea sola ratione, qua causa omnium ipse intelli- giiiir. Si eniin tempore pracccderel, accidens ei sccundum lenipiis lacere universitatem forct. Qno- niam vero ea sola ralionc, qua causa esi, nniversi- tatem ab eo conditam praecedit, sequitur, nniversi- tatis conditionem non esse Deo sccundum accidcns, sed secuiidum quandam ineffabilem ralionein , qiia

liler in Dco sulistilutae. Sancliis itcm Angnstiiins iii cpnsculis suis operationis divinae qnadriformeni rationem exponens, secunda in Vcrbi Dei dispcnsa- tione iion incia, sed aelerna csse adirinal; iibi non soluiii secnla, vernm ctiain oinnia, uibus qsecnla ci peragnntnr et iinplentiir, voluit intelligi. Operalio , inquit, divina, quae secula creavit et gubernat , qua- driformi ratione dislinguilur. Primo, quod in Verbi Dei dispensalione non facta, sed aeterna sunt, qui nos Apostolo lesle anle tempora secularin praedesti- navit in reijnum. Itein alibi de Trinitale scribcns : Verbum Dci, iiiquit, per quod facla sunt omnia, ubi incommulabililer vivunl omnia, non solum, quae fue- runt, verum etiani,quae fulura sunt ; nectum in ipso

causaliva in causa siia scinper siibsistuiil. Mag. Si ^ fueruni, nec fntura sunt *•, sed tanlummodo sunt; et

igitur nnlia alia ralione Deus universiiatem a sc condilam praecedit, praeier illain soiam, qna ipse causa esi; ea vero causativa, ei omne causaiivum scinper in causa subsistil , aliicr enini nec causa cansa est, iiec cansalivuin causativuin ; Deoquc non accidit causalis esse, scmper enini causa et ° est, el erat, et erit; seinper igilur causaliva in sna causa snbsislunl, et subsiitcrunl, et substitura sunl : proinde uiiivorsitas in sua causa, quoniani causativa est, hoc est, suae causac particeps, aelerna est. Totius ergo ’ creaturae universitatem actcrnani esse in Verbo Dei manifesluni est. Disc. Hnic coii- clusioni contradicere von vateo, diiin siiie iilla anibi- guilale considero, onines nuineros in nionadc’, cl

omnia unum snnt, ei macjis ununi esl. Ilcm in Exc- inoio de Dco Ycrbo: Alitcr, inqiiil, sub ipso sunt ea, quac per ipsum fucla sunt, aliter in ipso sunl ea, qune ipse esl. Tanquaiii aperle dicerel : Aliter siib ilio snnt, diini per generalionem iacta in generibus, et forniis, locis qnoqiie, lcmporibusqiie " visibiliter pcr inalcriciii apparonl; alilcr in ip^jo sunl, dnin in pri- niordialibus rernm causis, (|nac non solum in Dco. vernin etiain Dciis snnt, aclernalitcr inlcllignntur. I’]t ideo ait " : ea, quae ipse csl; non qiiod alia sint, quae in Deo suiit, cl Deus csse discnnlnr proplcr nniialein rialiirae, el alia, qiiae per goneratiouem iii niniKlnni veniuiit, sed qiiia nnu eadeiiiqiie reruni naliira aliler consiileralur in aelcrnilate Vorbi Dci,

omnes lineas in cenlro aeternaliler et uniformiter ^ aliler in leniporalilaie constiuila ‘” nmndi. San

subsistere. Et quamvis actu el opere numeranlis et lineanlis in varias iininerorum species figurasque formcntur, seinper tainen in principiis suis, in nio- iiade dico ct centro, unifurmiier perniaiient , nec unqusin sine cis principia intelliguntur luissc, ncc in ipsis principiis fieri inchoasse, et dum ab eis n:ullipliciler profluuni, unifornii tamen ralione aelerno alqnc inconimulabili sialu in eis esse non

ctus " qiioqiie Dionysins Aeiopagiia in capilnlo de perfecto et uno Deo loquens: Vnum, inqiiil, dicitur, quia omnia umversaliicr esi ; nuUum enim exislenlium est noii pnrlicipans unius. Et pnnlo post : Ilaq:ie et hoc cognoscendum, quin secundum nnum uniuscujus- que praecogiluta " esf spccies, unire dicitur utiiia ; et onmium esl unum exemplnr, el si imerimas unnni, neque universilas, neque atiud aliqnod " existenlium

VARIAE LECTIONES

» C sinl. « A enim. * k eo. * A itnque. " A Dominns. « A ct causa. ’ A igitur. » aeler- na pertiibent oin C. * el oni. A. »• bene csscndi — in ipso oni. C. «« nec tum in ipso — sunl om. C. »»

A et lemporibus. ** Pto el ideo ail C Qui deus nisi ca. ^’’ Coiii., A constiluta C constiluT. «» A sicMi. ** A percogitula. " A uliquod.

g41 DE DIVISIONE ISATURAE. — LIBER TERTIUS. 642

trit ‘; omuia enim inseipso unumuniformiter praeam- \sl\one, si quid dicendnni , el inquireje cl aoe- bit, et circuniprendit. His alqne hujusuiodi exem- plls alque > leslimoniis in unum coHeclis , aperlis- sime dalur inieiligi, onuiia in Verbo Dei non solum aelerna, verum eliam* ipsum Verbuni esse. Quo-

niam vero et facla simul omnia, et aelerna esse * in Verbo Dei sacrae Scripturae lestimoniis planissime declaraliir, Joannes Evangelisla : Omnia, inquil, per ipsum facta sunl, et sine ipso faclum est nihil. Ecce, aperlissime facta esseomnia inVerbo dicit. Sed, ne quis exisiiniaret *, facla esse solummodo, et non aelerna, sequilur : Quod factum est in ipso, vila erat, Ac si dixisset, quod factum est, sive in j)rinci- palibus causis, sive in earum eflectibus, in ipso Verbo, in quo raliones omnium aeternae sunt, viia

rire.

9. Mag. Raliones omniuin rerum , dum in ipsa natura Verbi, quae superessentiaiis est, inleliigun- lur, aeternas esse arbitror. Quicqiiid enim in Deo Verbo substantiaiiter cst, quoniam non aliud praeter ipsuin Verbum est, aelerniim esse necesse esl. Ac per hoc conficitur, et ipsum Verbum, el multiplicein totius universiiatis conditae principalissimamque ra- tionein id ipsum esse. Possumus etiam sic diccre : Simplex et niulliplex reruin oinnium principaiissima ratio Deus Verbuin esl. Kam a Graecis X670; voca- tur, lioc esl, verbum, vel raiio, vel causa. Inde, quou in graeco Evangelio scribitur " : ‘Ev af>x.V vv 0 Xiyoc potest interpretari : In principio erat Verbum, vel in

erat. Item " Apostolus : In quo creaia siint omnia, „ principio erat ratio, vel in principio erat causa.

isibilia sive Quodcunque enim " horuin quis dixerit, a " veri-

quae sunt in cnelis et quae in terra, sive vi invisibilia, sive Throni,sive Dominaliones, sive Princi- patus, sive Potestates ; omnia ex ipso el per ipsum et in ipso crealasunt. Causas enim, iit ait bealus Maxi- nius, eorum, quae facta sunt, habens* anle secula praesubstilutas voluntate bona, secundum eas visi- bilem et invisibilera ex non existente ^ substiiuit creaturam ; ratione et sapientia secundum opportu- Mum tempus et fecit, et facit, et quae universaliier sunt, et quae per singula — causam quidem angelo- rum creans produxisse credimus causam uniuscu- jusque comptentiiim mundum, qui super nos est, essenliarum et virlutum, ralionem liominum, ra- tionem * uniuscujusque ex Deo esse accipienlium —

tate non deviabit. Nam unigenilus Dei Filius et Vei- bum est, et ratio, et causa. Verhuin quidum, quia per ipsum Deus Paier dixit Geri omnia, imino eliain ipse est ** Patris dicere, et dictio, ct sermo *’ ; si- cut ipse ait in Evangelio : Et sermo, quem locu- tus sum vobis, non est meus, sed ipsius, qui misil me. Tanquam diceret aperie : Ego, qui sum sermo Pa- iris, qui locutus sum vobis, non suin meus, seJ lo- quentis in me Pairis, et ex " secretis subslantiae suae sinibus nie gignentis, et omnia per me, hoc csJ, gignendo me facientis. Ratio vero, qiioniam ipse est omnium visibilium et invisibilium principale exeni- plar, ideoque a Graecis £§e«, id est species vel forma

in se ipsum omnia recapitulans , lioc est consum- p dicitur. In ipso enim Paier omnia, quae voluit fieri

raans, per quem et esse, et permanere, et ’ ex quo, quae genita sunt, quantura genila sunt, etad quem genita sunt, manenlia et nioia participant Deum. Oiiinia enim parlicipant, quod ** ex Deo facta sunt, proporiionahter Domioum, sive per Lnieliectum, sive raiionem, sive sensum, sive motum vitalem, sive essenlialem et habilam opportunilatem, ut raagnoet diviiio manifestatori jDionysio videlur Areopagitae. Neminem itaque fideliura pieque sacraih Scripturam investigantium dubiiare oportet de eo ‘S quod om- nia in Deo Verbo et " aeterna simul et facta sunt. Nam ct vera ratio et sacrae Scripturae auctoritasin hoc unanimiier consentiunt, et non alia esse, quae aeterna sunt, et alia, quae facta, sed eadem sunt "

priusquam lierent, vidit facienda. Causa quoque est, quoniam occasiones omnium aeternnliter ei incom- muiabililer in ipso subsisiunt. Quoniam igiiar Dei Filius et verbum, et ratio, et causa est, non incon- gruum dicere, simplex et in se infinite niultipiex crea- IriX universilatis conditae ralioetcausaDei Verbuin *• esl. Ac sic recurreret, Dei verbum est simplex, et in seinfinitemultiplex creatrix universitalis conditae, etratio, et causa **. Simplexquidem, quia rerum om- nium univcrsitas in ipso unum individuum et inse- parabile est; vel cerle individua el inseparabilis uni- tas omnium Dei Verbura est, quoniara ipsuin omnia est. Muitiplex vero non iraraerito intelligiinr esse, quoniara per orania in infinitum diffunditur " , et

siraul et aeterna et facta. Qua vero »* raiione aeterna j) ips^ diffusio subsistentia omniura est. Attingit enim

sunl " facta, et facta aeterna " possimus »^ intelli- gtire, exigis a me non immerito explanare. Siqui- dem id ipsum aeternum et factum subsistere, vi- detur tibi ‘* verae rationi non convenire, et for- lassis nondum ego ipse, quomodo hoc conveniat, ad porum dignosco. Disc. Incipe itaque de hac quae-

a fine usque ** ad finem foriiter, et disponit om- hia suaviter. Item in Psalmo : Velociter curril sermo ejus. Sernwnem dicit*” Prophela verbum Patris, quod velociter currit per orania, ut omnia sint. Ipsiug enim cursus per omnia niuliiplex et infinita omnitun subsistcntia est. Hinc sancius Dionysius in capilub

VARIAE LECTIONES.

» A ac. ettam om. A. * C sunt. * A aeslimaret. ’ C Et apostolus. * Pro habens A hominis, ^ A et non subsistenlcm. * Pro ralioneni A et. ’ et om A. »" A eo quod. " de eo om. A ‘^ et .om. A. »* jun! oai. A. *^ A «era. ‘• prositnlAef. ‘• A et factaef aeterna. f^’’ C possumus. «*Asi6i. “As^r/»- plnm csl. ‘^ cHim om. C. ** C ex. *’• cst oin. .A. *” A serino est. “^ejcoin.A. ^” Dei verbum oia. C» -’ “:c ii rccurrerel — et causa om. C. " A defmilur, ” usqne om. A. ‘ A dixit.

Patrol. CXXil. 21

JOANNIS SCOTi

QU

(le perfeclo ei mio : Perfecium quulem est, inquit, A superaiil, quorum esse est omnl conipreliensibili

uon solum, ul per se ipsuin perfectum secundum seip- sum a seipso uniformiter segregatum, ei totum per lotum el * perfectissimum, seii el plusquam perfectum , sccundnm omnium excellenliam, el omnem ijuidtm viulliiudinem terminans * ; omni vero summitali super- expansum, et a nullo localum aut compreliensum, sed extenlum in omnia simul, et super omnia non defi- cientibus augmentis et injinilis operationibus. Perfe- clum ilerum dicilur et velut non ouctum et semper perfectum et ut indiminutum , ut omnia in se ipso su- pcrans et supermunans secundum unam el incessabi- lcm per se superplenam el non minoratam lurgilatem. Manfit ergo in se ipso universaliler et siniplioiter, (jnoniam in ipso unum sunt omnia. Allingit autem ^

csseniia ’ carere, nihil aliudsubsislcre,praeler unius solius omnium causaeparlicipationem. Oninc autem, quod participalur, et » parlicipalionem sui el parti- cipaniia se praecedit. Deus igitur praccedit omnia, qiiaccunque se participanl, et quorum essenlfa par- ticipatio ejus esl. ilinc magnusDionysius Areopagila in libro de caelesli lerarcbia, hoc cst, episcopatu, quarto capitulo : Primum, inquil, omnitm illud di- cere verum esl, ut bonilate universali superessentialis divinilas eorum, quae stint, essenlias substituens ad esse adduxit. Esl enim lioc omnium causae etsttper omnia bonitalis propritm, ad communionem suam ea, quae sunt, vocare, ut unicttique eorum, quae sunl, ex pro- pria de/initur anatogia. Omniaigitur participanl pro-

a line usque ad rmem,et velociter currit per omnia, B videnliam ex stiperessentiali et causalissima divitiitatc

’ boc est, sine mora facil * omnia, el fit ’ in omnibus onmia , et dum in seipso unum perfeclum et plus- qiiam perfectum et al) omnibus segregatum subsistit, exiendit se in omnia, ct ipia exteiisio cst omuia. FIoc oliam nontinc ipsiuscaelestis esseniiae.quodest Che- rubim, significari videlur. SiquidemCherubim fusio sapienliue interprelatur,ul sapientes Ilebraeorum tra- diderunt. Ubi subtiiissiine intelligenduin, quod lusio sjipienliae, velextensio, vel cursus, velquoquo alio modo infinita verbi mulliplicatio dicalur, non quasi i,i ea, quae prius eraiit, quam funderelur vel exlen- derelur vel curreret verbum Patris et sapientia, sed ipsius fusio, vel exiensio, vel cursus praecedit om- nia, et causa exisienliae onmiuin est, et oinnia. Qiiis

manunlem. Nonenimfortassis essent, nisi eorum, qtiae sunt, essentiae el principii assumptione. Exislenlia iyilur otnnia esse participant. Esse enim. omnium est, stiperessedivinitas ‘’. Viventia aulem eandcm stipcr omnem vitam vivificam virlulem, rationabilia ‘* el in- lellectualia eandem super omnem et rationem el inld- leclumper seperfcctam etanie perfeclam sapienliam. Audisti summi Iheologi Areopagilae Dionysii, prac- clarissimi Athenaruin episcopi, dc parlicipalionc tlivi- iiae essenliaesenlenliam, qua.aperlissimc maiiifestat, omiiiaquaesunlelquaenonsunt,iiihi!aliudinltliigen- da,praetcr divinae esseiitiae parlicipaliouem ; ipsani vero participationein iiiliilaliiidcsse,praeter ejnsdem essenliaeassunipiiionein “.Non cnim, inquil.forlassis

cnim veritatein consulcns crediderit vel cogitaverit, C cssent, nisicoriim^quae sunt, essciitiaeetprinoipiias

sumptionc.Estigilurparlicipaliodiviiiae essenliaeas- suniptio. Assuniplio vero ejus’»sapientiae di vinae ftisiy, quaecsloinniumBubslantiaetessenlia,etquaeciiiu|ue in eis natiiralitcr inlelliguntur. Audieliam ejusilcm do processione Dei pcr omnia, cl mansione in scipso, in epislola, qiiani rescripsit Tilo pontifici inteno- ganti, quac sapicnliae doiiuis, quis craler, et qui cibi cjus et polus : Duplicetn, inqiiit, escam divina supicn- tiaproponit : tinam quidetn soHdam et matiducubilem, alleram vero liumidam el profusam. El in cratcre porrigit providens suas bonilates. Ipse «« igilur craler rolundus dutn sit et repundus, sijtnbolum est expansae simul el in omnia circumeunlis sine principio el in/i- nH(ie liorum ^« omnimn providenli-ae. Verunlanieu

Dcum pracparasse sibi locos, per quos sese diniin- derct, qui nullo loco coiiliiietur, dum locus omnium coinmunis sit? Ac per hoc locus iocoruin nullo loco cnpitur. Aut sibi pracparasse spatia localia scu lem- poralia, per quae sese exlciideret, cursuvc suocurre- rcl, qiii * omni spaiio carct, et oniiiia tempora sua aeteriiitalc superat? Aut quis dixerit, quod incre- dibiiius ’ est, ipsi, Deo dico, ab aliovehiti principio pracparala fuisse locoriiin leinporuinquc spatia, scu qualiumcunque quantilatum intervalla, quac sun dif- fusione iinpleret, vel sno cursu perageret, vel sua extensioiic soUdaret? Nec eniin de iiaiur.i ineflabili ei ’ superesscntiali non soluin dicere, verum etiam cogitare.falsisqueimagiriationibitsfmgere, ctridJculo-

Bissimum est ct perniciosissimum’. Non enim *” alia quoniam

moi’srationahsaniniaelurpiorpejorqiieesl,quam talia monstra abominandaque idola de Creatore omnium cogitare, cum veritas ipsa in intelleclibus pie qiiae- rentium ac ‘* diligentium Crealorcm suum inlelligi- biii voceproclamet generaliter de omnibus, quae sunt et quae non sunt, hocest, quae sensu aut ‘^ iniellectu comprehendi possunt,’el quae sensum vel intellectum

tn omnta proveniens manet in se ipsa, et slat itnmulabili nalurae simiiiludine, et perfeclissimn inremeabiliier se ipsa collocata uniforinilei el fixe, sic " craler slal. Aedificans atitem sapienlia domum sii-i dicitur, et in ipsa solidas escas et polus et crale>u proponens : sic esse divinadiviiiilus symbola facienlibus clarum, quia el providentiaperfeclissimaest ipse essen- di el bene essendi omnia causalis, et in omnia vrocedit,

VARIAE LECTIONES.

» et om. A. ’ A delerminans. ^ A ergo. ^ C fecit. ’ C fecit. « A quia. ^ A .a credibitius. A atque. * A. periculosissimum *" cnim om. A. »iAc/. ‘? A i-e/. ^^ kessenlia comptehensibili. i" par ticipationem — el om. C. “» Sic C; A divinilalis. *” C ralionalia. *’ ipsain vero participalionem — assum- ptionem oia. A. " es< sapicntiae. " A //«(‘ms. ‘" ‘^ ^ «. ^- .

‘" horum om. C. " C ut.

645 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER TERTIUS. 64«

el iu omni fil el conlinel omnia : et iterum • ipse in A in laiUuin valet, ul uullo alio inodo consulla ralio-

sese per excellenliam nullim in nulto per nullurn est, sed exultalur omnibus ipse in se ipso similiter et aelernaliter existens et slans el manens, et sem- per sccutidnm eademet sic se habens, et nidlo niodo exira se ipsum faclus, neque propria gravitale el in- commutabili mgnsione et bonitate reliclus *, sed el in se ipso lolaset perfectissimas providentias optime ope- raus, et proveniens in omnia, et manens in se ipso, et slans semper motus. Animadverte , quod ait, in om- nia procedit, el in onini fit. Quod etiam alibi declarat dicens: Audendum vero et Itoc de veritate dicere, quia et ipse omnium causalis bono et optimo omnium amore per excelientiam amatoriae bonilalis exlra se ipsum fit in omnia, quae sunt, providenliis, etveluli in boni-

nis virtule poesil solvi, ul aibilror. Si eiiim ipse, qui causalisest essendi »’ et benc essendi omnia, et in omnia procedit, ct in omni creaiura fil , et con- linetoinnia : quid aliud restat, nisi ul iniclligamus, sapientiam Dei Patris , de qua talia pracilicaiitup, el causara creatricem omniura esse, et in omnibus, quae creat, creari elfieri, et omnia, in quibus crea- tur et fit, continere? In oranibus enim, quodcunque vere intelligitur esse, nil aliua est iiisi sapienliae crealricismultiplex virtus, quaeinomnibus subsislil. Si enim inlellectu creatricem sapienliani ab omni- bus, quae creat, substraxeris, in nihilum omnino redigcnlur, nuUaqueessentia, nulla vita, iiuUus sen- sus, nulla ratio, nullus intelleclus, et omnino nulluiu

late, et dileclioue, et amore fovet et exuperai omnia, B bonum remanebit. Quodeliam sanctus paler *’ Augu-

ab omnibus remoltts ‘, ad lioc * in omnibus deducitur " iecundum menle excedentem superessenlialent poten- tiam inconversibilemque suam. His eliam favet ejus- demDionysii sentenlia, quam ex ibeologicis com- nienlariis * sanctissimi’ Jerolbei sunipsit : Omhium, inquit, causa et repletiva Jesu deitas partes universi- tati coytsonas salvans ; et * neque pars neque tolum est, et tolum el pars, ut omne el partem et lotum in semet ipsa coambiens et supereminens et excellens. Per- fecta quidem est in imperfectis ut perfectio principatis : iniperfecta vero in perfeclis tanquam superperfecta ‘, et anleperfecla forma formificans in informibus tan- quam forma principatis. Informis in ipsis formis tanquam superformis, essenlia totius essenliae in-

stinusin libris i’’ Confessionum suariim videlur ia- telligere, sermoncm dirigens ad ipsarti verilritoiu, divinara videlicet •* sapienliam : Fa inspexi , inquit, celera inlra te, et vidi, nec omnino esse, nec omnino non esse “. Nec omnino esse, quia non sunt, quod tu es, nec omnino non esse, quia a le sunt. Quibus ver- bis insinuat, omnem crealurani omnino per se coa- sideratam nihil esse. Quicquid auteis in ea inielli- gitur subsistere, ex participatione Crealricis verita- lis subsisiit. Si enim omne verum ex verilate verum *”, et sola veriias permanet , cetera autem raoventur, sola igilur veritas in omnibus veris sub- sislit. Movenlur autem, dixi, quia per se ipsa non subsistunt, sed ad nihiluin vergunt; virlule vero

conlaminata supergrediens, et superesseniialiter om- C verilatis providae, quae in iis subsistit, ne ad nibi-

ni essenlia remota, lota principia et ordines destinans, et omni principio et ordini supercottocata »*, et man- sura est eorum , quae sunt, et secuiorum, ^t super se- cnta, et ante secula plena in ittdigenlibus, superptena in muliitudinibus, arcana, ineffabitis super animum, super vitam, super essenliam , supernaturaliter Itabel sxtpernaturate, superessentialiter superessentiale. Suf- ficiunl haec, ut arbiiror, bene intelligentibus ad co- gnoscenduin,quod divinae bonitatis in se ipsa " per- mansio causa oranium incommutabilis sit. Processio vero ejus et ineffabilis motus effectus omnium *^ pcragit ; porroejus participalio et assumplio nil aliud esl nisi omnium essenlia. Et intentus perspice, quod 5il , quia et providenlia perfeclissima est omnium '’

luin ruant, prohibenlur et stant **. Si ergo ipsam Yerbum Dei et oinnia facit, et in omnibus flt, ct hoc ex verbis praedicti patris Dioitysii .■aliorumqae po- test approbari : quid mirum, si cuncta, quae in ipso Veibo intelliguntur subsistere, aeterna simul et facta credantur et cognoscanlur esse? Quod enim de causa praedicatur, qua ratione non etiam de causa- tivis praedicari possunt “, non invenio. Omnia igilur, quae sunt, et aeterna siraul el facta non incongrue dicunlur, dum in eis fit ipsa sapientia, quae ea fa- cit, et causa, in qua et per quam et aeterna et facta sunt, in eis acterna et facla est. Disc Valde miror, et stnpelactus veluti exanimis baereo. His eiiimra- tionibus attrahor, quoniam verisimiles sunl, et sau-

essciuli et bene essendi omnia causalis. Non ergo D clorum Patrum testimoniis sacraeque Scripturae

alia est providenlia omnium *% et alia causa om- nii:m, sed unus atque idein Deus el providentia per- fectissima csl oninium, et essendi et bene essendi o::iiiia causalis. Quod autem sequitur, et in omnia procedit, et in omni fit, hoc est, in universitate quam facit, et continet omnia, ad solvendam prae- seniis quaestiouis, de qua nunc agitur, nodosilatcm

corroboratae. Sed iterura nulniis retralior, ac mox in tenebras densissimas cogitationum " mcaruni relabor. Non est *’’ enim acies menlis meae ad pracsea- tis quaestionis altitudinem intuendam penitubq;ie penelrandam idonea. Audiens quippe " illud : Qui fecisti mundum de materia informi, non aliler cogi- tabam, nisi quia raundus visibilis ct invisibilis de

VARIAE LECTIONES

• Pro el iterum C erit euim. * A restrictus: ^ A rcmoto. ’ A adhuc. * deducitur om. A • C cotn- menlis. ’ A scientissimi . " elam. A. ’ supcr om.-A. ‘” C supercoltata. " in se ipsa oui. A. ** A om- uium efftctus. ** Pio oninium A ipse est. ’’ omnittm om. C. ’ ‘" A et cssendi. ** pater oni. A. " A /t- bro. ‘* A scilicet. " nec omnino non es$e om. A. *" verum om. A. " et stant om. A. • Sic C ; A possit. ^ A cognilionum. “ est om. C. *” Pro quippc C inquit.

647 JOANNIS SCOTI 648

maieria informi , quam Deus de omnino nihilo veluii A numrcrumcondiloremproclamante’*: Opemmanuum

auspicium quoddam suac operalionis crcavil, faclus narralur, ot erat, quando tolius mundi universitas nou erat. Ac pcr hoc iii primordiis condilionis suae de omnino niiiilo iu informem processil maiericm, el consequenier per genera ei formas ceterosque numeros nalurales ad perfcctionem quandam Crcalo- ri soli cognitam pervenit ‘. Nec hoc per morulas temporum faclum fuisse a sancto palre Augustino in Exemero suo suasum est. Non enim in tempore, praecedil informilas formam, sed naturali ordine, quo causa praevenit effecium. Nempe vox ei ver- bum simul ex ore loquenlis prodeunl ; ei lamen an- levenii vox verbum, non quidem tempore ‘, sed causa. De voce enim elBcilur verbum, de verbo au-

tuarum nunt caeli ; ipsi peribunt, tu autem permane-’ bis ; et omnes sicut vestimentum veterascent, el sicvt opertdriorum mulabis eos, et mutabunlur, tu aulem idem ipse es,el anni tui non deficienl. Ipsc eliam con- ditor omninm : Caelum, inquil",e( lerratransibunt, verba autem mea non transient. Si autem maxima spatio, pulcherrimaqiie sublimilale siderum, et ** purissima subtililale naturae,statu asirorum consila, cursu planetarum harmonica >’’, luminis semper plena pars mundi peritura sil, leste Scriplura, nunquid putandum, interiorespartes, ac multo inferiores per- raansuras? Melioribus enim inlereuniibus inferiora non interire impossibiie est, et dum aufertur, quod conlinet, quod contineiur, manere vera non sinit

lem nullo modo vox. lia rerum omnium informitas g raiio. lioc autem dicimus ad differenliam eorma,

cl formalio alque * perfcctio nalurali quadam prae- cessione ^" et sequenlia, non aulem lemporum " in- lervallis, disiincie simul et semel de nihilo in es- senliam voiuniate Crealoris adductae sunt. Et haec eral mea fides, raeaquequaniulacunqueinielligenlia. At nuuc aliler a te audio, quae niultum me movent, el ah his, quae hactciius teuebam, nrmiler, uti railii visum esl, invitum revocanl. Praesens enim ratioci- nalio, ut reor, nil aliud videlur velle suadere, nrsi ea, quae de nihilo pulabam esse facla, el nuU» modo aeterna — erat enim , quando non erant, nt arbilrabar, ac per hoc acceperant, quod non ha- buerant — aeterna sinml et facia esse. Quod valde coiilrarium opinor. Et merito; narn haec * sibimet

quae aelerna sunt, ab his, quae sunt facia **. Non enim parva disiantia est interea,quae nec incipiuut esse, nec desinunt, ct ea, quae inchoant esse, et non possunt semper raanere ’’. Non igilur sine causa acies raentis rainus lalia intelligentiura repercutitur, quando ei aeterna esse facta, el facta aeierna suade- tur. Nam non facile crediderim, te conseniire his, qui volunt inteiligere, raulia ex his, quae facla sunt, imo paene omnia semper raansura •, ac per hoc futura esse aelerna. Verbi gralia, universitas ist!), quae constat ex caelo et terra, quatuor elementis in speciem orbis absoluti conglobala, mundique nomine vocitata, et.,de nihilo facta est,ut aiunt, et aeterna- liler mansura, praeter quasdam suas particulas, hoc videnlur opponi, aeterna faclis, et facta aelernis. C esl, corruptibilia corpora, generalioni et corruptioui

Quae enira aeierna sunt, nunquam incipiunt csse ‘, nunquam desinunt subsisiere, el non erat, quando non erant, quia semper eranl; quae autem " facla sunt, principium facturae suae acceperunt. Inchoa- Terunt enim esse, quia erat, quando non erant; el dcsinent esse, quia • inchoaverunt habere. Vera siquidera ratione consuita omne,quod incipit tempo- raliter esse, non sinilur semper permanere. Necessc quidem est 4d finem vergere, in quo cogitur, quod lempore incipit esse, perire. El nemo aeslimet, me velle suadere reditum ad nihilum eorum, quae tem- poraliter ex materia per generalionem in raundo fiunt; hoc euim summum fieret malum. Solulionem vero eorum in ea, cx quibus componuntur, et in

subjecta, quae negare ** non possunt periiura; cae- lum vero cum suis sideribus semper fore, sive vo- lubile sil, sive moveri desinat. In hoc namque sensus eorum varialur, quibusdam affirmanlibus statum mutabilium futurum , quibusdam vero naturalem molura elementorum semper non cessaturum. Illi quidem sequentes quod scriptum est : Erunt omnia quieta, et hoc dc slalu mulabilium inleiligcntes; ‘iili vero : Concenlum caeli quis dormire faciet ? de aeterno mutabilium motu dicium esse accipienles. Harnionia siquidem caelestissinemotu aelhereae sphaerae om- niumque siderum quomodo poterit concinere, cum musica semper in motu sit, quemadmodum geomc- iriainstatu? Terrenam quoque raolem suam pro-

quibus subsistunt, dico. Nam et humana corpora ^ priam quaniitalem semper habituram indubitanlcr

afiQrmant, sequcntes quod scriptura est : Generatio venit, generalio vadit , terra vero in aeternum stat, eo excepto “, quod superficies ejus undique plana- bitur, ut pulchrior, quam nunc est, efficialur, ac veluti uova quadam partium aequalitale renovala, non ui intereat, quod nunc esl, sed ut mulala ia meiius quaniitas ejus et aequalilas permaneal. Quod etiam de caelo volunt intelligi, hoc esl, quod ejus

celerorumque animalium , dum solvuntur , perire dicuntur; non lamen ad nihilum rediguntur, sed in calliolica elemenia reverlunlur ‘*, Et hoc generali- ter de universitate hujus mundi visibilis inielligitur. Nec incougrue. Nam quoniam principium cssendi accepit, essentiae suae lerminum inevitabiliter acce- pturus est. Sicut enim " erat, quando non erat, ita orit, quando. non crit, Psalmista testanle aetcr-

VARIAE LECTIONES.

’ G pervenire. ‘Mro. * C quod ditore proclamante ; C aeternum rerum conditorem proclamans

• C temporum. * A. et. ‘^ A processione. ’ A tempore et. • C liaec nam. ’ A <?<. * A *• A revertuntur etementa. " eitim om. C. ’’ Corr., A aeternoque rerum con-

" inquit om. C. *’’ ei om. C. *” A harmo-

tuci. " A /‘ocia s«nt. ^’^ k vermanere. ’’ A u6rmansura. " Sic AG. *" A.exempl),

m

DE DIVISIONE NATUIUE. — I.IBER TEUTIUS.

pulchriludo, in qua nunc sensibus corporeis arridet, \ sanctoruni Palruni vesiigia seqnens, divini luminis

in line niundi cumulabilur ’ absque ullo globalae suae figurae stellalaeque piclurae interiln , quoniam scriplum esl, ut aiunt : Erit caelum iiovum et terra nova. Caelos autem perituros non de superioribus mundi partibus, vernm de spaliis hujus aeris infra lunam intelligunt, ut quemadmodum in diluvio versa sunt in aquam, ita in * mundi fine vertantur ^ in flam- mam ; omnium vero animalium et frulicum arbo- rumque generationem * et incrementa eldecrementa cunclorum, qnae intra circulum lunae conlinentur, vicissiludinem cessaluram non solum non denegant, veriim eliam afnrmant. Spalia iiem aeris et aetheris dislribuenda fore arbilranlur : aelheris quidem in aeternam possessionem bcalorum angelorum homi-

radio ab erroribns meis cl aliorum me revocantc, inqiifi viam reclam ducenle, panhtlnni pedem retra- ho. Divina siquidem clcmenlia veritaiem pie atque humiliter quaereiiles in tenebris ignoranliae non sinil errare, inque foveas faisarum opinionum ca- dere, et in eis perire. Nulla enim pcjor mors est, quam vcritalis ignoranlia, nulla vorago profundior, quain falsa pro veris approbare, quod proprium est erroris. Es his cnim lurpissima et abominabilia moiistra in humanis cogilalionibus solenl fingi ‘j, quae • dum carnalis anima veluti vera et aniat et seqnilur, dorsum converlens vero ’ luminj, um- brasquc fugaces coinprehendere volens, et non va- lens, in barathrum miseriae consuevit ruere. Hinc

numque sibi simiiiiim, aeris vero inferioris circa B assicjue debemus orare ac " dicere : Deus, nostra

terram undique dtfTusi in aeiernum carcerem aetcr- nasque flammas, localiler visibiliterque arsuras, torquendo diabolo cum membris suis , hoc est , apostatis angelis , similibusqne sibi hominibus impiis. Ac per hoc quoniani ’ omnem creatu- ram localem et temporalem et esse et fuluram esse cogitant, loca et tempora, hoc est, mundi spaiia motumque ejus morularum inlervallis di- siinctum semper esse mansura non dubitant. His aiqiie hujusmodi faisis opinionibus conanturasserere, ea, quae non erani, et inchcaverunt esse, et facta simul et aeterna dici posse, qnia semper in eodeni statu, in quo lemporaliter creala sunt, manebunt, et quae principio non carent, fine carere arbitran

salus atque redempiio, qui dedisli naluram, largire ct graiiam, praeiende lumen luum in umbris igno- rantiae palpitantibus. »’ quaerenlibusque te ; revoca nos ab erroribus ; porrige dexteram luam infirmis, non valenlibussine le" pervenire adte; ostende te ipsum his, qui nil petunt praeterte ; rumpe nubes vanarum phantasiarnm , quae mentis aciem non sinunl intueri te eo modo, quo te invisibilem videri permittis desiderantibus videre faciem luam, quiele:n suam, finem suum, ullra quem nil appetnnt, quiA ullra nihil est summum bonum|superessenliale!)Sed ad residuiim sententiae tuae gressus dirige. Disc, Quid reslat, nisi quod me valde movet profenii; hoc est, quomodo omnia aeterna et facta sunt, quo-

tur, ita ut el facla sint, quia esse inchoavere, et ^ modo principio ac fine carentia principio ac fina

aeterna, quia non desinent subsistere. Verunlamen nsque lalibus opinionibns, quas vera deridet ralio, le assentire aestimarim, neque talem aeternitatem, vel ut verius dicam.semiaeternitatem praedictis tuis ralionibussiiasisse, nequesicetfacta simul el aeierna docuisse ; sed altiori naturarum contuitu ultra huma- nas opinioues, modo quodam adhuc nobis incognilo, divinorum arcanorum adytapenetrare te sentio, vesti- gia Patrum, qui talia scrutali sunt, allius sequendo. 10. Aiunt enim, naturam hujus mundi semper mansuram, quia incorporea est et incorrupiibilis, celera vero, quibus constat, periiura, hoc est, omne, quod in eo esl coinposilum. Et qiiia in eo nulluin corpus est, quod non sit •compositum, ei omne

circiimscribuniur. Haec enim inter se invicem Iiiclanlur, el quomodo sibi conveniant, nisi a le mihi fiierit suasum, ignoro. Siquidem solnra ** Deuni «v«|5xov, hoc est, carcntem principio aeslimabam esse ; ipse enim principium omnium et finis est, nullo priiicipio inchoans, nuUo fine conclusus ; ceie- ra vero inchoare “^, et ad finem suum proprium unumquodque tendere, ac per hoc non esse " aeler- na, setl facla. Ethis omnibus incomparabiliter allius et mirabilius mihi videtur, quod sancti Dionysii Areopagitae «^ aiictoritale utens asseris, ipsum vi- delicet Deum et omnium faciorem esse, et in oinni- bus factum ; hoc ehim adhuc inauditum et incogni- lum non solum mihi, sed et multis acpaene omni-

coinpositum solvetur in ea, ex quibus componitur ; bus. Nam si sic est, quis non confeslim erumpal in

loliis igitur mundus Jsle visibilis corporeus composi- tus solvetur, sola simplici nalura manenle. M,vg. Falsis raliocinationibus humanarum opinionum longe a veritate distantium quondam me decepluin esse negare non possum, quia deceplus sum. Ilis cnim omnibus, aut pene omnibus rudis jam assensum praebui, quadam similitudine veri, carnalibusque sensibus, ut muliis evenit, seductus. Nunc vero.

hanc vocem ei proclamet : Deus itaque omnia est, et. omnia Deus ! Quod monstrosum aeslimabitur etiam his, qui putantur esse sapientes, multiplici rerum visibilium et icvisibilium varietate considerata ; Deus auiem unum esl. Et nisi haec exemplis rerum anifno comprehensibilium suaseris, nil aliud relin- quitur, nisi ut vel mota solummodo, non aulem discussa praetermiltantur *’, quod sine mentis meac

VARIAE LECTIONES.

’ C mundi «( cumulabitur. mom. A. ^ kvertemur. ^ omniumvero — gensrationem om. . ’ gno- tiiam oin. C. ’ compositum. Et — sit oni. C. ‘^ A fingi solent. « A quas, ’ A vero convertens. " C ct. ^* Apalpantibus. " C te «iHe. " so/wm om. A. ^^” A inchoari. " me om. AC , add. ex conj. ** Areo- pagitae oia, A. " A praelermulantur.

JOANNIS SCOTI 052

non poierit. Qui eniin in lenebris A merorum, quas ‘• arllhmeiica corilemplaUir, subslaQ*

«1

dolore fieri

spississimis consliluli orlum lucis futurae *■ spcraiit, non oniuino trisliiia opprimuntur; sin auiem lux, quam sperant, ab eis ’ auferalur, non soium in te- Qebris, verum eliaui in mulla poena residcnt, ablalo ab eis bono, quoil spcraverant, vel ul oinnia, quae a le do talibus dic(a sunt, ab his, qui minus intelli- gunt, omiiiuo fulsa essc judicenlur, et in prislinas opiiiiones, quas nec adhuc volunt deserere, veluti verashis contemplis relabanlur. Proinde naturalibus excmplis, quibus iiisi nimia stultitia excaecatus ne- mo rcsislit, primo raliocinulionis via incipienda est. 11. Mag. Num peritus es artis arilhmeticae ? Disc’ Periius, iii fallorj; eam namque ab infanlia mea ’ didici. Mag. Defini Jgilur eam aperle ac breviler.

tiam accipit, lestc primo ipsius arlis reperiore Py thago- ra, summophilosopho,qui intellectuales numerossub- stantias reruin omnium visibilium cl invisibilium esse certis rationibus aflirmat. Nec hoc Scriplura sacra denegat, quae ait, omnia in mensurn, el numero, et ponderc ’ facta csse. Mac. Ilaque si naluralia quaeris exempla praediclae artis, immo eliam nu- merorum, quos ipsa comprchendit, naturam regu- lasque diligenter inspice, ut ad eorum, quac tibi lucianlia inter se, sibiquc oppugnanlia puiantur », notitiam Deo duce pervenias. Disc. Exempla arilhme- ticae libenter accipio. Ea namque nec fallit nec falli- tur. Quamvis enim saepe minus intelligeiiies in ipsa fallantur »*, non arlis culpa, sed incaute de ea

Disc. Ariihmetica est numerorum scieniia, non quos, B iractantium judicanda est hebetudo. Numerorum

sed secundum quos numeramus. Mag. Caute ac vi- gilaiiter arithmeticam ^ deQnisli. Nara si simplici- ier definires arilhmeticam numerorum scieiiliam, omnes numeros generaliter comprehenderes, acper hoc definilio non slarel. Non enim disputat ars illa de omni genere numerorum, sed eos tantum nyme- ros considerat, quos in sola scientia et intellectu novit esse, et secundum quos ceiera numerorum genera numeranlur. Nam non " numcros anima- lium, fruiicum •, herbarum, aliorumque corporum seu rerum ad scientiam arithmeticae artispertinere sapieiites dicunt ; sed solos iniellectualcs, invisibiles, incorporales, in sola scientia conslitutos, in nullo vero subjeclo praeterea ’ substantialiter positos, arithmctioae atlribuunt. Siqiiidem ^ non iia in

scientia vel intellectu, vel ratione, vel inemoria, vel

sensibus, vel figuris perspiciunlur, ut substantiali-

ter unum sint ipsi cum his, in quibus videntur.

Propriam namque substaniiam posbident seipsos ‘.

Nam si ejusdem substantiae essent, non secundum

eos, sed de eis scientia et intellectus el ratio judica-

rent. Ars aulem etjudex id ipsum esse non possunt.

Hoc enira de solo Deo Yerbo recte diciiur, qui et

judexestet arssui Palris. Vigilanter itaque, ut dixi,

a te additum est, non quos, sed sccundiim quos nu-

meramus. Eos siquidem in nullo subjecto corporco

vel incorporeo inspicimus; sed ultra omne sub-

jectum solo intelleclU in sapientia et scicntia cer-

nuntur, suae divinae naturae excellentia ab omiii-

bus, quae secundura eos numeranlur, absoluti. Disc.

Haec saepe cogitavl, et ad ‘punim, ut arbiiror, per-

gpexi. Mag. Estne igilur ars illa naluralis? Disc.

Etiam, et nulla naturalior, siqiiidem non soium alia-

rum triiim matheseos sequeniium se purtium, hoc

est , geonietriae , musicae , astrologiae imniobilc

•ubsislit fundanientum, primonlialisque causa alque

principium, verum etium omnium rerum visibilium

et iiivisibilium infinila multitudo juxla regulas iiu-

itaque, quorum scientia arithmetica esl, mouada esse principium non dubitas, ut opinor. Diisc. Quis- quis in hoc haesilal, arithmeticus non est. Est enim principium, et medium, el finis omnium numerorum raonas, id est unitas, omniumque terminorum to- tum, et pars, el omiiis quantitas. Mag. Dic ilaque. Num omnes nuraeri, quos ratio, quantura vuit, mul- tiplicare potest, causaliter in monade sunt et aeter- naliler? Disc Non aliter vera docet raiio ; in ea enim causa, in ea enim causaliter sunl, quia omiiium numerorum subsislil principium , el ibi oinnes unum ‘* sunt individuum simpliciler, hoc est, uni- versaliler, et mullipliciter sola ralione, non auleui aclu et operatione, neque unum ex mullis cumula- C tum, sed uiiium sua simplici ‘" et multiplici singii-

laritate praediium, ita ut e( omnes numeri in ea sint simul et simpliciler secundum causam, et ipsa in omnibus raultipliciter incfliibili distribulione inlelli- gatur. secundum subslantiam. Ipsa est enim omniuai numerorum causa et substantia, et dura staiuni immutabilem suae naturae non deseril, se ipsam in omnes multipliciter diffundit ; aeternaliier vero iu ea subsistunl, quoniam in ea esse teniporaliter non ** incipiunt. Nam non erat unitas mulliplicibus oni uium nunierorum ralionibus, in quibus subsistunt, carens “. Quis autein pure intelligentium monada dixerit incboasse, cognoscens eam in infinilum len- dere? Qiiomodo cnim poiest fieri infinita progiessio a finilo priucipio? Infinilum enim ab infinito proce- dit, a fitiilo vero nil infinilum. Et si quis dixerit, quomodo hoc stare potest, cum eliam iu ipsis nu- mcris miilla infinila a finilis iiichoanlia videamus? e\ biiiario siquidem, qui finilus numerus esl, omncs dnpliccs nascnnlur, el iii infinilum protcnduiitur; siiiiililer a " ternario finilo onmes triplices inilium suuiunt, et finem mulliplicationis suae ncsciuut ; et ut breviter dicam, nullus numerus est suis quantita- tibus finilus, seu solis monadibus, a quo multipiex

YARIAE LECTIONKS.

» futnrae om. A. * X ab eis, quam sperant. » rnfrt om. A. * Sic C ; A arilhmeticam Humerorum deflnisti. " A Non enim. ‘^ C frucitnim. ^’ practerea ou). A. ‘^ \ Nam. » seipsos om. A. ^"^ k quos. i^ k et pondere. el numero. " Sit: AC; f. vidohauHiri’ ^^ Xfallunlnr. •’’ HHwm oui. A. ‘» A sua e/ sim- piici. " non oin. A. " A careim, iii iniibus fHbsbiliinl. ’ " A f.r

D

i

DE DIYISIONE NATURAE. — LIBER TERTlUS.

quidam in iiiflnituin non profiuat : huic responden- A ab ea veniunt, et in eam redeani secundum regulas

dum est ‘, omnes * isti numen parlibus suis finili, ex quibTis mullipiices procedunl in iniinitum, in ipsa monade, ubi omnes unum sunt, inflnili sunt. Proinde aut in monade esse negabit omnes numeros, et in snis multipticationibus extra eam Gnitos esse aflirmabit ; aut si hoc affirmare non poterit, vera ratione resistente, necessario fatebilur, omnes nu- meros partibos suis finitos, in monade infinitos subsistere et • uniformiier aeternos. Siquidem non ubi fdns apparet, ibi ^ aqua incipit esse, sed aiiunde per occultos poros sensibusqtie inflni tos longe ante manal, priusquam in fonte appa- reat. Ac per hoc , quemadmodum abusive dici- tur fons , ubi primo visibiiiler surgit ; longe

disciplinae, quae eorum rationes intuetur. At si ita est, nemo nisi impudens contradicet, aeternos ia unitate numeros suis rationibus snbsistere ; et sl quis intentus inspexerit », ipsas rationes sempl- lernasesse non dubitabit. Mag. Arithmeticae disci- plinne non ignarum te esseperspicio. Hactenusenim quicquid a le de ipsa prolatum est, vera ratio prae- dicat, ac sic, et non altier esse conflrmat. Sed nt firmius de numerorum aeternitate in monade perdo- ceas, eorum rationes, quas aeternas atque iinmuta- biles “ asseris esse, breviter edissere alque aperte. Disc. Prima progressio numerorum est a monade, etmultipIicationisauspiciumSuac, idesl ‘«, binarius, secunda rpiis, ternarius, teriia Tkpas **, qnalerna-

enim anle erat in secretis lerrae, sive oceaiii, sive B rius, deinde omnes termini suis sedibus consiituti.

alibi ■ , ubi invisribiliter latebat ; laiex enim a latendo in venis (errae dicilur : ita et numeri, quorum mul- tiplicatio sicQt * aliae proportiones in inflnitum profluunt, non ab ipsis finitis numeris , qui primum contemplanli animo apparent, sed ab ipsis rationi- bus aeiernis et infinilis, in quibus causnliter subsi- stunt, originem ducnnt. In monade antem sunt; in monade ergo inflniti sunt ; ex qua infinitus omnis numerorum cursus procedil, et in quam desinit. Et ut majori argumenio utamur, unftatem nunquam inchoasse affirmantes , diKgenter animadverte ‘. Si unitas, quae ^ a Graecis dicitur monas, omnium numerorum principium est, et raediHtn et finis; ab ipsa siqoidem procedunt, peripsam moventur, ipsam

Et est quidem binarius omnis paritatis origo sub in- telleclum cadentis, ternarius vero imparitaiis. Ex quibus , paritate dico et imparitate, omnes species numerorum procreantur, sive simplices sint, sive composili. SimpHcee sunt par, et impar; compo- sitae, quae ab his duobus constiiuuntur, pariter par, pariier impar, impariter impar “. Videsne, quanium impossibile est, hunc nuraerornm pro- gressionis ordinem aliter fleri, aut ia alium moduin moveri? Nullus enira alius numerus, naturali or- dine constitutus, primae processionis ab unitate oblinet locum, nisi binarius; nec secundae, nisi ter- Rarius; nec tertiae, nisi quaternarius ; et unusquis- quenumerus suam sedem naturalem possidet, quam

petunt, in ipsam desimint ; et nerao sapientom ambi- C nullus numerus praeter ipsum, cujus locus est.

git, quod ita sit : non alia erit nnitas, ex qua nuraeri profluunt, et per quam inoventur •, et alfa, quanrpe- tunt, et In qtiam finiontur, sed una atque eadem, qilia est et ‘• prlflcipium, medium, et finis. Proinde numerr a sno progredientes principlo, non aliunde nisi a suo fine progfediuntur. Non enim " aliud est eo- rnmprincipiam et” aliud finis.sed una atqoe eadera uniias. Ac per hoc neeessario conflcitar, ut, si in iofinitum protendantur ** fifiem, ab Jnftnrto princi- pio pratehdi Incipiant; finis autefn infiniius est om- nium numerorura onitas eadem ; igitur est omniura numerorum infinitum ptincipium. Et si omnes nu- meri aetcrnaliter et incoraraunicabiliter in ‘* princi- pio suo snbsistunt, in fine suo aeternaliter et in

occupare siniiur. In ipsa vero unitaie simul omnes numeri sunt, el nullus alium praecedit vel sequitnr, quoniam omnes unum sunt. Neque lamen naturaiem guum ordinem, quo in suis BHillipIicationibus ootiti- nentur, immutabiliter haberent, si non ipsorum a«- ternaliter immutabilis causa in ur^rlale praecederet. Similiter de duplis, quorum prrnceps est binarins, et triplis, quos praecedit ternarins, et quadruplis, qui ex quaternario incipiunt, omnibusque moltipliciuin speciebus inielligendum, quod unaquaeque earum a proprro suo principio inchoat, et in infinitutn tendit. Duplex aulem proportio, seu iriplex, seu quadruplex, seu alia talium proportionom in unitate specialrter aique distincle non inlelligllor, siquidera

communicabiliter subsistere necessarium est “. Et D jn eaomnes mulliplices et srmulsuntet onum sunt**,

quemadniodum non erit finis sine desinentibtls in eum, ita non erat *’ principium sine inclroanlibHS ab eo actu et operaiione inlelligentiae >’. Aetema- liler ergo in monade omnes numeri subsisiunt, et dumabea profluunt, in ea esse non desinunt, quo- Diam slatum suum naturalem deserere non pos- sunt. NatD sive multiplicenlur ** sive resolvantur.

et unum multiplex et simplex ; simplex qitidem na- tura, multiplex vero rationibus, secundum quas ordinem suum in multiplicalionibus immutabilein accipiunt. Quid dicam de mirabili atque divina su- perparticulnrium, et superpartientium, et maftipli- cium superparticularlum et multipliciura soper- Darlientium consiilulione et proportione, quas sin-

VARIAE LECTIONES.

» eit om. C. * omnes om. A. • et om. A. A Siquidem ubi fons apparet^ non ibi aqua. * sive alibi. om. C • A sive. ’ C aulem adverle. * A unilasque. » el per quem movenlur om. A. " et ora. A. • enim om. A. »» et om. A. »’ C prolenduniur. «"^ in om. A. *” es< om. C. ‘Aerjt. «^ A inlelligenliae proficisci aeternaliler. *« A multiplicnnlur. “» A perspexerit. " A innumerabiles. •’ Corr. ; A idem. • Pro «Tfatf A post. • C impariler par. *^ A el unum sun( et simulsunt.

SNfJ JOANiNIS SCOTI 65f»

giilaliiii spccios al) imiialc accipiiinl? Qiiid dt*, pro- A n”^‘’l”’"> dii»’<lia ct lcrlia, quae sunl Iria et diio,

l’.orlii»iialiuilibiis , qiias iii pio|)orlioinlMis , iiiiiiic tiiireieiiliis toriniiioriim coiilciiiplamnr, in qniltiis incfrabilis aiqnc tlivinac virliilis osi consianlia, iit t:;illns sapiciiliacsecreia pcncirans cas iion ’ acicriias cssc conteiitiai? Si aiiiein ’ rccia tlefiniuo csi vcri, qiiae dicit, veriiin cssc qiioil scinpcr Mianci;quotl auioni sempor niaiici , acicrinim cst: rationcs nn- incrornni vcrae siinl.qiiia scmper inimnialiiliicrqiic’ iiiriiioiil, ;ic per lioc acleriian siinl. I>c (inilxis iiiiis- qiiis (liiigciiicr scire dcbidorai, mngnilici noelliii dc Matiicsi liliros inlentiis lt’i;;il. Iicm dc riiimc- rornm acicriiilate iii priii(i|>!0 siio,‘id cst, ii» inoiiade, brevissimiini accipo argnmcntum. Si-iinitas iiiimeroriim est nnitas, nuiiqnam erat uniias siiic

qiiininm ; parles cjiis omnes simul conjunctae, tpiac siinl iiniini, duo, iria, sextum, scipsum videlicet, complent; loins cum sua sexta, hoc cst, sex et iinnm sepiimiim, toius cum siia tertia, hoc est, sex ci diio octavum, tolus ciim sua dimidia nonum, lioc esl”,scx 01 tria, quibus si unum addatur, in qiio omiiium numerornin nnis constiluilur, dena- ria qiianiiias perficielur. Si ergo perfectus iste inimonis, senarins videlicct, in unitate numerorum consiiliiiiur •’, videal, qui dicit, eum aetermim noii cssc, ciim in ipso omnium conditor opera siia per- reccril. Ubi noiandum, quod non ideo senarius nnmcrus perrectus esl, qnoiiiain in eo Deiis cuncta, quaecrearevoluil, consummavit, sed ideo " omnia **

iiumeris, quorum esi uiiitas. Iiem si nnmeri cx B opera sna condidit, ut perfeciione numeri opernm

iuonade velnii cx qiiodam fontc incxliansto pro- fluunt, et in oam, qiiantumcunque mnltipliceiitiir, desinuni, noti ab ea qiiidem profluerent, si anle eorum nnxum in ea causaliter lion ’ subsiiicrcnt ‘, nec in eam dcsinere appeiereni, si non iii ca suas r;\iisas aetcrnaliicr pprm;Miere nalurali nioiii rogno- scereiit, ad (|iias scmper redire noii ccssaiil pcr i:osilcm gradus, qulbus ad eadem proniixerniit, analyiicis regiilis, per quas oninis inaeq-.ialiias ad ;irqnalilatcm revocatnr. Analyticas auiem regiii.fj in ffonte secundi traclatus Maiheseos magnifici bootliK sliidiosus quistjiie (aliitm mirabili iialurarnm inda- gatioiie repcrici. Si auiem quis dixerii, et niiitaiom Duincrorum, ct ipsos nunicros simiil esse insepara-

siiorum perfectionem significaret. Hoc igilur maxi- mnm ac divinissimum exemplar, in quo fecit Deus opera sua, nujuquid credibile aut verisimile est tcmporalitcr inchoasse, dum in eo non solum, quae in lomporibus sunt, verum et ipsa lempora, et quae ultra lempora subsistunt, ab opifice omnium consli- tnta suni? Proindc nemo sanum sapiens de .leterni- taic niimerorum dubitabit, solius senarii numeri argitmemo utens. Nam quod de aeternilate illius intclligitur, de aliorum similiter perennilaie intelli- ^ftndum cst “. Siquidem non de solo senario, de utiivcrsiiaie vero generaliler omnium numeroruni diclum csl : Omnia in mensura, el numero, et pondere fcctt Deus. At si loca et tempora inlra omnia, quac

liiliicr, qiioiiiam intcr ea, quae simul ct inseparabi- Deus fecit, connumeranlur, necessario inlellectuales

liicr sunt, non incongrue contiumeraniur, iion ne- gaiidum, imo etiam fatendum ; sed non ideo aetcrna esse, principioque carere credendum vel iiitclligen- diim. Miilia enim snnt, quae simul incipiiint csse, noii lamen ideo simul ’ aeternaliicr coguntur sub- sisiere. Nam et materies et forma, el vox ei vcrbum simul incipiunt, simul dcsinuni, nec tamen aeterna siint. Si enim aelerna essent,ncc inciperent,ncc desi- i«erent esse, ei muliaid genus. Respondcndum,sena^ rius numerus ab unitate et muliiplicatione aliorum numerorum noii secluditur, praesertim cum solns in cardinalibus, hoc cst, in prime versu numerorum ab iino usque ad decem, perfeclus sit; si’is namqiie partibus perficiiur, sexta videlicet, et leriia, et dimi-

iiumeri, in sola scientia substituti, loca et tempora iiaturae suae perpeiuitate praecedunt, et intra ea, quae simul ei aeterna el facta sunt, compulanlur ; aeierna quidem sunt in monade, in multiplicationi- biis vero sui ‘* facta. Mag. De aetcrnitatenumerorum in monade saiis est disputatum. Quomodo aulein fiunt “, et ubi, el unde, valde necessarium est inve- siigare. Eoruni natnque argumcnlo conamur asscrcre, omtiia, qnac a ** Deo sunt, aeterna simui ei facta csse. Disc. Aeternitalcm monadis, omniiimquc nu- nicrorum in ca, quantum valeo, cxposui. Quomodo auicin intellcciuales numeri, sccundum qiios omnia, quac numerari possunt, numcrantur, fiunt, ct ubi, ci uiide, tuum csi explanare. lloc aulcin dico

dia, Sexta quidem unum est, teriia duo, dimidia sciens, facilius eorum aetcrnitaiem, quam facturam

ina, quae simul compactae senariam conficiunt • quantiiatem. Unum siquidem, et duo, et tria sex sunt *•. Esl et alia ralio, quae miro modo senarii nu- ineri perfectionem insinuat, quae priinum versiim numerorum suis pariibns ordinate constiiutis per- ficit. Sexta pars ejiis uiium primum numerortim oblinet Tocum, lertia duo secundum, dimidia tria lerlium, dimidia et sexta ouae sunt tria et unum,

et quaeri posse, et iiivcniri, et suaderi. Mag. De mc bcne, ul video, aestimas, qitando mihi difTiciliora quaerciida, iiivenienda, suadotida committis. Veriin- tamen mciim cst <niaererc, invcnirc vcro iHiiis solius est, qui illnniinat abscondita tenebrarum ; sua- derc quoque ejusdem cst, qui potest solus aperire scnsum et inicllectum. Quid ciivm protlcst cxierior suasio. si non adsil " intcrior ilitimiuatio? Itaquc

VARIAE LEGTIONES.

• non om. A.

Uter.

non om

’ A enini. • quod auteni semper manet om. C * A ractonaliones. ’ . A. “^ A substilerant, * simnl oi». A.. * C perpciunt. *” .\ (iunt. "

A immutabi- lioc est otil.

C. " dennria quanlitas — consiituiiur om. C. ‘• quod non ideo — sed ideo om. C. ‘* lro omnia A in eo. •• e$l oiii. A. • C tuis. " A (intuni. " « om. A. «’ C sii.

DE DIYISIONE NATURAE. — LIBER TERilUS.

65S

qiiod paulo aiUe a te « dictum est, aelerna quidem A eos orclinantis, eorumque raiiones facilius iraclan

in monaiie, in inulliplicationibus vero suis facla, liujus quaestionis praelibamen esse arbitror. Et si intellexisli, quod dixisti, superflue quaeds, quod in- lelligis; siu vero, quaerendum est.

42. Pisc. Omnino video, numeros non nisi in miilliplicalionibiis suis^posse fieri; nam in monade aeierni ’ sunt. Quomodo auiem, vel ubi, vel unde ’ fiunt, adhuc non video, ideoque horum cognilionem 16 aperire posiulo. Mag. Omnes numeros causaliter, hoc esl, vi et polcslaie in monade semper esse non dubiianuis. Disc. Hinc dubilare minusest intelligen- linm. Mag. Mon:ida autem in * sapientia et scientia aelernaliler subsistere inlelligis, ut arbilror. Disc. Si aliter senlio, ab ipsiiis monadis vera cognilione alienus sum. Mag. Non alios i^feris, ut opinor, numeros in monade vi et potestatc constitulos, et alios actu et opere in genera et species intelligibi- liuin numerorum, sed eosdem pFofluentes. Disd. Non alios, eosdem vero, sed alilcr. Mag. Dic, qiiaeso, quomodo aliter? I)isc. In monade qiiidem vi et potestaie, in generibus vero et formis actu et opere. Mag. Recie respondisli. Num ergo vides, nu- meros eosdem ibi aeiernos esse, ubi vi et poteslate causaliter sunt, hoc est, in monade; ubi vero actu et opere inielliguntur , ibi faclos esse " ? Disc. Ni- mium acceleras; pedelenlim raiiocinationis ingre- dienda est via, ne quid incaule teincreque slatua- mus. Prius itaque est quaerendum, quid sit vis, et quid potestas numerorum in monade, eorundemqnc quid sit actus, et quid operalio in generibus et foraiis. Mag. Yjs est, ut aesiimo, substaniialis eorum virtus, quae * aelernaliter el imniuiabiliter in monade subsislunt ‘; potesias vero estpossibili- tas eis insita*,qua in genera et species possunt multiplicari, ei intelleclibus manifesti fieri certis terminorum distinclionibus, quanlilatum diversi- tatibus, intervallis differentiarura, proportionum * proportionalitalumque inirabili aequalilate ct in- solubili consonantia. Acjus est motus animi, pro- cedeniium numerorum ex monade in, diversa ge- nera, inque species difierenles multiplicationem contemplaniis in seipso et in seipsis, priusquam in phantasiascogitationisproveniant”, hoc est, simpli-

tis, forasquc qiiibusdam signis corporalium sensuum significatos in aliorum noiitiam tradentis. Et ne me exislimes velle suadere, ipsos numeros ab intelleclu vel ratione multiplicari et creari, et nOn ab ipso oinnium coiulitore, mulliplicatore, ordiiialore. Si enim ab ullo creato intellectu roulliplicationem suam nunieri primum paterentur, non eis divina et ineffabilis immutabiiitas el harinonia ralionum ines- set. Proinde non ideo intcllectus intellectuaiesnume- ros creare pulandus est, quia in seipsos contempla- tiir. Ab uno auiem Crealore omnium in intellectibus, sive humanis, sive aiigelicis, fieri credendum est, a quo eliam in monade aelernaliter substituti sunt ; per iniellecium ab ca in notionem rationis descen-

B dunt. Nam quemadmodum, ut exemplo utamup, consilium quoddam, seu qualisciinque ars naLuralis, diiin in secrelissimis intelicclualis naturae sinibiis continetur, simiil est, et unum quoddam simplex, sine parlibus seu divisionilms, sine quanlitate seu qualitatc, sine loco, sine tempore, et omnino omni- bus accidentibus absolutum, ac vix soli intellectui cognitum ; non enim intellectus naluralium ariiiiin factor est, sed inventor, non tamen " exlra se, sed inlra *eas invenit;.dum vero ipsa ars ab aroanis suis, in quibus simul in animo, in quo est, in ralio- nem intelligibili progressione incipit descendero, mox paulatim suas ‘ occultas regulas aperlis divisio- nibus atque diflferenliis Jnchoat aperire, adhuc lamen purissimas,’ omniquo imaginalione alicnas; ei

^ haec processio prima artis ab ipsa scieniia, in qua primitus subsistit, per intelleclum in rationem ipsins inlelleclus actu perficitur ; omne siqnidem, quod ex secretis naiurae in rationem pervenit “, per intel- leclusaciionem accedil’’’ ; iierumautemvelutisecun- do descensu eadem ars ex ratione in memoriain descendens, paulatim aperlius in phantasiis, veliiti in quibusdam foiniis seipsam luculentius declarat ; tertio vero descensu ad corporales sensus diffundi- tur ‘, ubi sensibilibus signis virtulem suani per genera, et species, omnesque divisiones suas, et subdivisiones, et parliliones exerit : ita intellecluales numeri ex monade se defundunt ’ , ut in animo quo- dam modo splendescant ; deinde ex animo in ratio-

citer in " incorporea natura, oinni imagine carenle, _^ nem profluenies ‘* aperiius se patefaciunt; mox de

purissimo intellectus oculo ipsos numeros supra oinnein quantiiatem, et qnalitalem, el loca, et tem- pora considerantis. Et ut *’ breviler definiam, actus est motus aniroi, purissimos in sua naiura numcros absque ulla imaginalione intuentis. Opus vero est ejusdem animi motns, purissiinos numeros, qlios in seipso considerat, pbaniasiis veluti quibusdam cor- poribus incrassatos raemoriae cominendaniis, ibique

ratione in memoriam decurrenles phantasticas ex ipsius memoriae nalura accipiunt apparitiones, in quibus virtules mulliplicium suarum formarum •• inquisltoribus suis luculenter aperiunt, deinde in sensus, postremo in figuras. Num igitur vides trra illa, quae quaesieras, quomodo, et ubi, et unde? Unde quidem ? a monade ; ubi ? in •’ inteileeiu ; quomodo? diversis gradibus, priraum a semciipsis,

VARIAE LECTIONES.

‘‘a te om. C. * A aeterna. • A vel unde vel ubi. * in om. A. • esse om. C. • qnae om. A. ^ A subsistens in monade. * eis insita om. A. » A ef proporlionuin. ‘* A veniant. «» in om. A. " Pro El ut A Aut. ‘* A enim. •* sed intra om. C. ’ A in suas. ‘ A venil. " A perjicitur. >* C defundilur. ‘• A ex monade descewduni. *” kperfluenles, ^^ A [ormarum suarum. " ih om. C.

659 JOANNIS SCO C60

in iniellecluni, ab inlelleclu « in rationeni, ex ratio- A lelligenlia fiunt ptiri per se, omnique imaginatione

absolii apparcntes, aul in memoria sensu4|ne cor-

nc in mcmonaB), ex memona m sensus corporcos, el si necesse cst proptcr ulilitatera discentium, exircmo gradu a sensibus ad visibiles flguras de- scendunl. Disc. Plane clarissimeque video. Mag. lioque non te laiel, ut opinor, numeros ei * aeternos csse, el factos ; aeternos quidem in monade, faclos vero muIlipHciler in suis descensionibus. Prirao vide- .icet ii) iiiielleclu contemplantiura se * in semet- ipsis fiuni, Qui modus faciendi longe a sensibus re- moiusesi; fteri enim dicuntur in notitia se intelli- gentium. Nam in momtde dum stnt, ineffabili sua iiniiate ^ omitem sitperant intelleclum, eo solo, di- vino videlicei, intellectu excepto, quem nil ubique liiei. Ipse est enim inteltectus omnium, itnoomnia

poreo quibtisdam miaginationibus incrassati, ac ve- hiti ex quadam et in quadam maleria facii. Mag. Ila est. Sed qiiod addidisti, ex quadam et in quadam materia facti “>, non satis acule perspexi-sti. Phan- tasiae namque, quas de memoria in memoriH »’ vel sensu de sensibili accipiunt, ul in eis appareant, non ex quadam materia ftunt, sed ex iiicorporalibus iiicorporales nascunlur. Non enim cx materia cor- poralium rerum effichintur, sed ex specie, quae pro- cul diibio incorporea est, et ex coloribus, qni non corpora, sed circa corpora inieHiguntur. Ac per lioc nil esl convenienlius ac naluralius, quam ot intel- lecluales numeri in rebus incorporeis’, et ex incor-

NoH eaira de ipsa moiiade, quae est causa sola et B poralibus sumptis, virtutem suam ostendant, et creatrix omnium visibilium ei invisibilinm, nunc modo quodara ineffabili in generaiionera sensibilem

agiiur, 6ed de illa creata monade, in qua omnes riumeri causaliler, uniibrmiter, rationabiiiter * et seinpersubs1stunt,et ex qua multiformitererurapunt. Secundo vero in ratione ftunt, in qua fieri propterea dicunlur, quia in ea raanifesiius se ostendunt; ad- huc tamen per seipsos, absqne ullo phantastico co- lore. Deinde in memoria ac sensibus, in phanlasiis quibusdam efliciuntur. Ipsae autem phantasiae aut rie natura inemoriae, hoc est, de ea parte animae; quae formandis imaginifoos est attributa, aut ex- trinsecus ex superficie corponim pef sensiife exte- riores sHniuntur •. Sed quae extrinsecns Venlunt, phanlasiae proprie appellaniur, quae vero ex me

facli proccdanl. Perspeciisque " rerum rationrbos non lemere quis dixerit, ipsas phantasiats, in quibus numeri se inlerioribus numerantium oculis patefa- ciunt, non aliunde nisi ab ipsis intelligibilibus nu- mcris provenire. Nara si numerositas formarum sensibilium, in qiiibiis materia contiiielur, ut sensi- bus possil percipi ; siquidem per se ipsara invisibi- lis est, atque in forrais ab inlellectualilKis numeris originem ducit, et ex ipsa, formarum videlicel, nu- nierositate per corporeos sensus memoria phaiitasiis conformalur ; nil aUud restat, nisi nt *’ intelliga- mus, numeros inlellectnales ex monade duplici modo fluere, et in memoria factos acie menti» mullipli-

rooria, phaniasmata. Verbi gratia, pbanursia esl ^ cari, dividi, compararl, coHigi, nniri. Anl eniin, nt

imago, quam de cerlo corporc, seu colofe, seo spa- tio a me viso per sensum videndi assomptam meae Hie.moriae hifigo; phantasnift vero est imago illa, quam fingo de aliquo nunquam a me viso. ()uae falsa non immerito dicilur imago, quoniam illud, qiiod cogitOj aul penitus non est, aut si est, fion ita est, sicut imaginof ‘. Ubi noiandam, si sanctum «equimur Augusiinum, qnod phantasma non alinnde nisi ex phantasia nascilur. Est enim, ut tpse ait, imago imaginis, hoc est, imago ex alia imagin^ ri^- i0cens. Yerbi gratia, solis quotidie orientis pfaanta- siam habeo, qnanv dd disciformi * ipsius specie ac- cepi, et iterum ad simiUtudifiem ipsius phantasiae solares imagines mille in memoria fingo majores

praedixiimis, per intelleclum In rationem, ci ex ra- lione in memoriam descenduni, aut per species re- rimi visibilium in sensns corporeos, Iterumqire ox ipsis in eandem memoriam confluunt, in qua phan- tsisticas acciplenles formas flunt, iiiierioribusqoe senfelbus succumbunt. Ac per hoc, qiroquo modo numeri patiantnr perspicJ, non aHnnde nisi a se- meiipsis apparltionis suae occasibnem percipiunt. Proinde •* et ifJ monade aeterni sunt, et a seipsis in qtiacunque rtatnrae parte appatuerunt facti, hoc est, sive in intelleciu, sive in ralione absque nllis imaginatlonibitsj sive in memoria ex speciebus rc- rnm sensibilium formata phanlasias qnasAam, iij quibus appareant, veluti facti de seipsis faeienles.

vel minores, juita cogitationis meae arbllrium, ac ^ Disc. De numeris salis actum •». His enim argumeii-

ils confiellnr, clareque intelligitur, ubi aeterni sniif, et ubi et " qtiomodo patilinlur fieri, ut non imme- rito perspiciamus, eos et aeternos essCi et facios. Sed quorsum haec tendant, intentus expccto. Non enim propter se ipsa, sed bropter alitid quid sua- dendum introducta sunt. Mag. Miror, cur tam cito oblitus es ttti. Nani paulo anle postnlasti a me na-

per boc falsae sunt, qnia nit veri imitantnr. Nam (iraeci aliter, quid sit phantasma,inie)l}gunt; dicunt enim notitiam, qnae in animo est de sensibillbus naiuris, per phantasias earum susceptam, phart- tastna esse. Dtsc. Diipiiciter ergo factos trameros in monade aettfrnaliter substitotos * asseris, ni fallor; aot enim in animo, et ratione sola, ac slmplici in-

VARIAE LBGTIONES.

« C a semetlpsis in inteileeta in intillectum. * et om, A. * se om. C. * PrO sm nnilale A suavilate. ’ nniformiter, rnlionabililer om. A. • Ipsae autem phantosiae — sunmntnr om. C. ’ C slcoi imn(io. • A (itiam ui dedisli formae. ’ A subtlilulos aeteinaliter. “> Mag. ila est— facli ooi. C. •* A in wichio- riam. »» A Prospeciisifue. »» ut om. C. " A Perinitt, »» Ae«< actum, »« ubi et ora. A.

DE DIVISIONE NATURAe. — LIBER TEKTICS.

luralia exempb, quibiis possem te inlroclucere ad A aposlolis in spirilnalis visronis monlem, hoc esl, alll-

intelligenliiim eornm, de (|uibus dispulabamus, id est, quomodo omnia, quaeexDeo sunl.el.* aeterna iimul et facia sunl, el maxime, quomodo Deus ipse et factor omninm est, el in omnibus fit. Haec est cnim summa lotius nostrae praeseniis ratiocinalio- nis. Disc. Jam in rac ipsum redeo. Nam diljncultale praediclorum, et adbuc incognita milii rerum iheo- rla stupefaclus, sicut multis cveiiit, in extasi factiis sum. Quis enim rudium, et noiulum sublimissimum sophiae verticem ascendentium , talia cogiiaiis, menlis secessum non patiatur, aelernam nunieroruin a Ciealore omniuni in moiiade audicns condilionem, corundemqiie processiouein in genera el species, in quibus fieri dicuntiir, quoniam in eis ab inlel-

tudincin raplis apparuit visibililer , quando trans- formatio Domini facla est? Non enim audiendi sunl hi, qui pulanl, euin ad tempus in corpore resurre- xisse, ^ut simul cuin Elia in montc visibililer, non per se anima “, sed in suocorpore apparerel.et ile- rum ad sepulcrum rediisse. Quis ergo dicturus est, qua ratione anima incorporea el invisibilis invisibili- lius apostolorum spiritibus vcluli corporaliter visa esl, cum uec in suo corpore , nec in aliqua materia sensibiii, seu aliunde assumpta apparnerit, sed qua- dam ineffabili virtute, soli Deo cognita, invisibilis spirilus quasi " visibilis per se factus est? Quid " dicturus es” de anima prophetaeSamuelis., quouiodo invisibiiiler tanquam visibilis locula esl Saul? Naitt

leciibus patiunlur iiitelligi; deindeiniialuram ratio-^B et ipse, sicut aposloli, in spiritu raptus talia vidiU

nabileiii secuiiJam veluti ^ procrealionem , quoniam

in ea suas virlules inanifestius propaganl; deinde in

memoria sensibusque phantasias, imo etiam iheo-

phitnias accipicnles — omne euim, quod ex nalura

rerum in memoria formatur,.occasioues ex Deo

haberenoji est dubitandum — qiiodaiu modo fieri non

de alia nialeria, sed de semelipsis facli? Nuiic vero

veluti expergefactus in me ipsum rcdiens, inlerioris-

que luniinis radium luculenliusperspiciens, ea, quae

a le dicia sunt, coguoscere incipio. Conaris enim, ut

opinor, suadere, omnes numeros ex monade veliiti

cx quodam fonle mananles, instar duoruiu fliiminiim

exuna vena surgenlium profluere, inque duos alveos

segregalos, quorura uiius per inleriores poros iia-

lurae, boc est, per intellectum, et rationeiu, allcr (J Dic, quaeso, quae sunt illa.

vero per exterioies visibilium rerum species detur-

rii* ei per sensus, donec simul in memoriam con-

niiaul, in qua multipliciler formanlur.

13. Sed quomodo ^ res incorporeae, et non s^luin a sensibus, verum etiam ex memoria, omnique ima- ginalione prae nimia suae naturae excellenlia remotae, in memoria sensibusve, hoc cst, in imagini- bus visibilibusqiie liguris veluli quibiisdam corpori- bus possiut • ,npparere , non salis video. Mag. Hoc uno cxemplo lotuin te inlelligerc senlio. Ila eniro, ut dixisli, ex monade numeri manant, el in memo- rhm « coiifluiini. De eo autera, quod non satis vid€s, ac.cipe qiioil seniio. Spiritualiumrerum natura noii ^ ila conlemplationihus menlis succumbit, ut per

Siquidem crcdendi non sunt, qui dicunt, non ipsuiu» sed aliquod figmentiim in simililudine ipsius appa- ruisse, indignum judicantes animam sanctaiu “^ in- caiitationibus pythoiiissae ab " inferis revocari, noa aniinadvertentes divinam providentiara non ininus per immundos, quam per mundos spiritus naturam rerum adrainistrare. Constat aulera,.aniraam Sa- muelis " per se ipsam-quasi " visibiliter non " in corpore, nec in ali(|ua similitudine consulentis eara regis aniinae prophetasse ^^. El si forle alicui hoc videtur incredibile vel dubium *’, legat sanclum Au- gustiuum in libro de cura defunclorum. Nos autem ad manifestissima nalurae exempla recurramus, da quibus nemo recte philosaphantium coniendit. Djsc.

H. Mag, Formas rerum incorporeas esse sapientea dicunt. Eandem quoque sententiara dc coloribu3 proferunt; eos enimincorporeosesse vera ralionecon- sulta pronuntiant. Disc. Quisquis indeidubilal,i!iler ‘» philosophos locum non habet. Mag. Si ergo forma« atque colores in numero rerum incorporaliuin cora- putantur, qiia ralione sensibus corporeis succum- bunt, profer,6i potes. Omne enim, quod per oculos *• sentitur, non aliter nisi in forma colorala sentiri poiest. Disc. Formas et colores per se apparere noii posse aeslimo, in quadam vero materia sibi sulijecla apparent. Mag. Miror valde, cur tam longe a philo- sophia recedis. Disc. Nescio ubi. Mag. Noii te sentis

siiigula de his, quae de ea, vel in ea, vel pereara per- D errasse , quando dixisti , formas et colores per se

aguiitur, rationem reddamus. Multa enim in ea so- leiil apparere , quae non secundum cognitas vel incognilas ipsius leges, sed ullra omnem legem di- vina voluntate , quae nulla lege concludilur , est enira lex legum et ralio rationum, mirabili et ineffa- bili modo fiunl. Qiiis eniin rationem pole reddere, si inierrogalus fuerit, quomodo in spiritu * Moyses

non posse seiisibus succumbere, nisi in aliqua ina- teria, cura ipsa matcria ‘*, carens forma atque colore, omnino invisibilis sit et incorporea; ac per hoc ne- cesse est, rationem reddas, quomodo formae ** et colores, d«m incorporeae naturae sint, in materia er se ipsam ** considerala, hoc est, sine forma at- que colore incorporali Dossunl " sensibus succum-

el om. A

VARIAE LECTIONES.

• A ratioiiahilem secundam ; vduti secnndam ora.

quoniam. ‘Cpossunt. ^ Xmemonn. ‘^ non om. A. , * jnspiri/iiom. A.

• Sic C, A decurrere. *A . . -^. * visibiliter om. C. ** anima om.

C. " <j|Hrtst om. A. " A Qaod. ‘” A es«. ” A sacrosanclam. " pythonissaepo(uis.seab. " C Snmn/ie/. " quati oiii. A. ‘ non om. C. " A consulenli eam reyi proplianasse. •” A alicul incredibili vel dubihni hoc videlur. •> A inlra. »’ per oculos om. A. ««■■A cum materia ipsa. «^ A forma. " A se ioaa. " G tten possuut.

JOANNIS SCOTl

bere, proinde raliocinabilius iliceres, maicriain iu- A eis procedat, et in eis causaliter subsislat. M\€.

formein in coloribus ac lormis, quam formas atque coiores in materia , sensibiliter apparere. Disc. INunc me errasse noii denego , falsae raliocina- tionis consueludine deceplns, et jam , quid agam, penilus ignoro. Mag. Rccordarisne , quid de ipsa maieria in primo libro inter nos est confecium ‘, tibi * ex inielligibilium coitu ipsam fieri dispuia- vimus? Quanlitales siquidem et qualitales, dum per se incorporeae sint, in unum vero ’ coeuntes informem eniciuni matcriani , quae adjeclis for- mis coloribusque incorporeis jn diversa corpora movetur. Disc Recordor sane. M\g. Ex rebus itaque incorporalibus corpora nascuniur. Disc. Negare nonpossum; praedictis enim raiionibus collectum

Sane intelligis. Proinde, ni fallor, non negabis, om- nia corpora composita et solubilia, quae nalura rerum * omnium exlremum obiinent locum, de aliquo esse, non autem de nihilo. Disc. Non negabo. Ex qualitalibus enim el quantitalibus simplicium et invisibiliuin corpormn , sensibusque incomprehensi- bilium efiiciuntur, quae propierea elementa vocan- lur, quoniam ex illorum concursu omnia corpora componi naturaruni inquisitores aiunt, el in ea solvi, el in eis salvari. Caiholica quoque solent appellarl, id est, universalia; ex ipsis siquidem propria sin- gulorum corpora fiuni. Iierum elementa non de nihilo facta, sed ex primordialibus cansis procedere faleor. Quas primordiales causas simul et semel in

est. Mag. Corporaergo non de nihilo, sed de aliquo B Verbo Dei factas nullus fidelium dubitat, audiens

fiuni. Non enim quis dixerii, praedicias eorum oc- casiones nihil esse, hoc est quaniitales et qualitates, fornias vel species, colores , inlervalla longiiudinis, laiiiudinis, altiiudinis, et cum his loca et tempora. Qiiae si abslraxeris, corpora non erunt * ; si ea ’ conjwixeris, mox efQciuntur, sive catholica, ut sunt quaiiuor muiidi maxima corpora, sivepropria, spe- cialissimisque rebus distribula. Quae ciincta ex qualluor siniplicibus elementis componi non negabis, ut opinor, quoniam in ea resolvuntur. Disc. Non negabo, sed illa elementa per se simplicia, suaque composiiione omnium corporum efiFectiva , de nihilo esse facia dixerim. Ma.g. Quid ergo dicturus es de causis primordialibus ‘, de quibus multa diximus?

prophelam dicentem Deo : Omnia in sapienda fecisti, fronlemque sacrae Scripturae aspiciens, qua scri- pliim est : Jn principio fecit Deus caelum et terram, Mag. Reslat ergo, ul quaeramus dc ipsisprimordia’ libus causis, utrum in Verbo Dei de nihilo sunt fa- ctae, an semper in eo eranl? Et si semper in eo erant, non erat, quando nonerant, sicut illud Ver- bum , in quo erant, non erat, quando non erant. Et si semper in eo Verbo erant, quomodo in ipso de nihilo faclae sunt? Non enini rationi convenit, ea, quae semper erant, de nihilo fleri inchoasse. Et si quis dixerii, iliud Tiihil, de quo factae sunt " , sem- per erat, et semper de eo factae sunt, quaeretur ab illo, ubi semper erat illud nihil? Utrum in Vcibo

Qiiaerendum est enim , quare causae dicuntur, si in ^ I^^i, in quo omnia subsistunt, an per se extra Ver

bum? Si responderit, in Verbo semper erat, oppo- netur ei, non ergo nihil, sed magnum aliquid erat; omnia siquidem, quae in Verbo Dei subsistunl, vere et naluralitersubsistunt, et in ordine primordialium causarum connumeratur “, quod nihil putabatur, et de quo omnia facla creduntur. Si vero extra Ver- bnm per se putaverit nihil, duo principia sibi invi-^ cem adversa , sicut nnus Manichaeorum , aestima- bitur fingere. Mulii siquidem secularium philoso- phorum informem maleriam coaelernam Deo esse ‘. putaverunt, de qua omnia opera sua fecit; quam materiam propterea nihil dicebant, quia, priusquam formas et species a Deo acciperel, in nuUo *’ appare-

eflcctus suos non procedunt? Siquidem si omnia corpora ex elementis, elementa vero de niliilo , illo- ruin causa videbiiur esse nihil, non autem ipsae pri- raordiales cansae ’ , quas Deus Pater in Verbo suo fecit. Et si ita, non nibil erit nihil, sed erit causa. At si fuerit causa , melior erit his , quorum causa est :et necessario sequelur, ut aut Verbum Dei nihil sit, in quo Pater omnia fecit; quod per privationem impium dicere videbitur; negatio enim Verbi per excellentiam naturae, non aulem per privaiionera substantiae in theologia reperitur; aul exira Yer- bum causa quaedam ponetur, quae nihil dicitur,~de qua Deus omnia fecit, et in qua omnia, priusquam

flerent, conslituit. Aliier enim causa non est. Et si rv bat, ac veluti penitus nihil erat *^. Quidquid enim

ita est, qua ralione dicilur nihil, non video. Prius siquidem dixerim ^ eam omnia esse, quam nihil. In causa namque omnia, quorum causa est, causa- liter et primordialiter subsislunt. Disc. Cogor faleri, quattuor inundi bujus elementa in primordialibus causis subsistere. Non enim quorundam,sed univer- saliler omnium visibilium et invisibilium causae sunt, el nihii in ordine naturalium oranium sensii, seu ratioue, seu inlellectu percipitur, quod non ab

omnino caret- forma et specie, non immeri.to potest vocari nihil. Quas omnes delusiones lux veritatis expulit, ab uno principio omnia esse praedicans, et nil in nalura rerum visibilium et invisibium inveniri, quoquo modo generationis in speciem propriara erumpat, quod in Verbo Dei unigenito aeternaliter non constat ‘” subsiitui, in quo omnia unum sunt, ipsumque Deum pronuntians nuliam raateriam seu causam universitatis a se conditae in sua sapientis

VARIAE LECTIONES.

• A eonfectum sit. • Sic C; A nisi. ’ vero om. A.

t rntitnt) Ani. A..

’ Crt om. A. " A prtmordialibus causis.

. _, * C esse.

cautae om. A. • C dixerant. * Pro nutura rerum A iialurarum. ‘• Non enim rationi — factae sunt om. C. " A connumerabiiur. »« Pro esse C rem. » Pro i« nullo A non. ‘ erat oi». C. ‘• Sic AC.

665 DE DIVISIONE NATURAE. — UBER TERTiUS. 66G

exirinsecus accepisse, quia exira illutn oihil esi, vel A esse, et sunt, et veie ac semper luiura suiit, in

iiUia se non ’ coessentiale sibi reperisse » , de quo facerel in sapienlia sua, quae fieri ’ voluil.

15. Proinde non dalur locus nihilo, nec extra, nec inira Deum ; et tanien de nihilo omnia ledsse, DOn.in vanuin credilur. Ac per hoc nil aliud datur intefligi, dum auJimus, omnia de nihilo creari, nisi quia eral , quando non eranl. Ideoque non incon- grue dicimus, semper erani, semper non eranl, el noR erat qiiando non erant ^, et quando non erant, erat. Siquidem semper erant in Verbo Dei causa- liter, vi el poteslate ’ ultra omnia loca el lempora, ullra omnem generalioncm localiler ei lemporaliter factam •, ultra oninem formam ac ’ speciem sensu et intelleclu cognitam, ullra omnem quaiiiatein ct

quantum in suis causis subsistunt. Iii quanluni vero in accidentibus, quae eis extrinsecus conlinguot, dicuniur esse, nec tamen vere, nec semper sunt. Solvenlur " enini in ea, ex quibus assumpta sunt, in quibus vere et semper suni, quando omnis sub* stanlia ab omnibus corriiptibilibus accideiilibus pur- gabitur, el ab omnibus, quae ad slalum suae pro- priae naturae non allinenl, absolvetur, solis natu- ralibus virtutibus decora, insolubili simplicilale , ct in his, qui boni sunl, donis graliae ornata, aelernao bealiludinis contemplalionibus uitra oinnem natu- ram , el suam, gloriQcata, inque ipsum Dcum con-’ versa, Deusque non naiura, sed gralia facla. His itaque ralionihus consideralis , quis nisi nimiuni quanlilatem, celeraque accidenlia, per quae sub- B tardus aul nimium coiilentiosus non concedal, ora-

slanlia uniuscujusque creaturae inlelligilur esse, non ’ autem, quid sit. Et semper non erant; prius- quam enim per generationem in formas et species, loca et tempora , inque omnia accidentia , quae aelernae eorum substanliae in Verbo Dei incommu- nicabiliier subsiitulae accidunt , profluerent , non eraiil in generaiione, nec » erant localiier, nec lem- poraliter, nec in propriis formis speciebusque, qui- bus accidentia conlingunt. Ac per hoc non irralio- nabiliter de eis praedicalur, non erat, qnando iion eranl; temporaliter enim inchoaverunt per genera- lionem esse quod non erant , quia semper in Verbo Dei subsislunl, in quo nec esse incipiunt " ; iufinita est eniin aelernilas. Et erat quando non erant ;

nia, quae ex Deo sunt, el ^^ aeterna simul esse et facta?

16. Disc. Haec mibi perplane suasa sunt. Non tamen omnis an^biguilas ex me adhuc repulsa est. Quod enim *» dixisti, proplerea omiiia, quae ex Dco suni, et aeterna et facta sunt, quia in Verbo Dei aeierna sunl, et» ul ail sanclus Augustinus, non facla substanlialUer existenlia, temporaliter vero per generationem in forma et speciebus et accidentibus facta, sublata omni ambiguitate perspicio. Quoniam vero scriptum est : In principio fecit Deus caelum et lerram , et : Omnia sapienlia fecisti, cogor faleri, omnia iii Verbo Deiet «’ aeiernaet facta esse. Omnia dico visibilia el invisibilia , lemporalia et aeterna,

teniporaliler enim inchoaveruiit per generalionem G omnes primordiales causas eum omnibus effeclibus

esse quod non erant, hoc esl, in formis et speciebus apparere. Proinde si quis naturam reruin inleiilus perspexerit, nulla creatura " sensibus seu inlelle- clibus succumbens reperietur, de qua veraciler dici Don possii, seuiper eral, et est , ei erit, et sempcr non erat, nec est, nec erit. Siquidem inconimuta- biliter et erai, et est, et erit ipsa priina consiilutio in sapienlia Dei per primordiales causas ; sed quia ipsa consiiiutio soli Deo cognitaest, omnemque ‘« sensum et intelleclum tolius crealurae superat, a nulloque adliuc intelleciu creato cognosci potest quid sit, iiicipit per generalionem teniporaliier accipere quanlilates et qualitales, in quibus veluli quibusdain ▼estimentis operla ‘• polesl manifestare, quia esl •*,

suis, quibus ordo seculorum localiler et lemporaliter peragitur, el mundus iste visibilis impletur *’. Sed quomodo potest hoc raiioni convenire , ad purura non valeo perspicere. Mag. Putasne igitur , me do- cere voluisse, omnia, in quantuin aeterna sunt,4a Verbo Dei unigenilo aeterna esse ; in quamtum vero facta sunt, exira Verbum facla esse? Non enim aestimas, rationibus veritalis convenire, universi- latera conditae naturae in Verbo el aeternam simul et factam. Disc. Non putabam, te sic docuisse. Non enim aeslimo , ullum recte philosophaiilium putare, totius universiiatis pariem in Verbo Dei aelernam subsislere, partem extra Verbum temporaliter fa- clam, Nam neque sinit nos talia cogitare sacra

non auiem quid sit. Inchoal ergo quodammodo esse, D Scriplura, quae dicit in Psalmo : Omnia m sapientia

Don in quantum in causis primordialibus ‘” subsislit, sed in quanlum ex causis teinporalibiis ‘* incipit apparere. Causas autem lemporales dico qiialitates ei quantitaies el cetera, quae substantiis accidunt tempoialiter per generationem. Et ideo de iis dicilur, fcrat quando iion eraiit; non enim semper in acciden tllMis apparebaut. Eadem ralione ei nunc dicuntur

fecisti; in Genesi : In prinopio fecit Deus caelum et lerram , Aposlolus : /n quo, inquit, creata sunt omniaf quae sunt in caelis et quae in terra, sive visibilia sive invisibilia, sive Tlironi, sive Dominationes, sive Prin- cipatus, sive Potestales, omnia ex ipso et per ip$uni, et in ipsum creata sunl; in Evangelio : Omnia per ipsum facta sunt, et eine ipso factum est niliil : neque

VARIAE LECTIONES.

« non om. A. * Pro repcrisse C re subaudi a superioribus niliil pertsse. * A omnia, quae. * Ideoque — non erani om. C. ■ C polcsiale faclam uUra cet. ’ factam om. C. ’ C ef. * A novi. » C non. *’ temporaliler enim — incipiunt om. C. " A natura. *» A omnem vero. » C aperta. • Sic C ; A quia rum est. • A iii primordinlibus causis. » A ex temporalibus causi$. " A Solvunlur. ^^ cl om. C. *-^Cautem. " et om. A. " peragitur — im;Jetur om. C.

057 JOANNIS SCOTI 668

raiio; cxtra Verbum nil » valel perire subsian- A aul inlelleclum in liis, quae oninem superant intel-

tialiler , aut secundum accidens. Clamat enim : Oinnia, quae sunl et quae non sunt, non secundum privalionem dico , sed secundum excelienliam in Verbo comprehendtmtur, ct sunl in eo et non sunt. Sunt quidem, quae inlelleclu seu sensu colliguntur, non suni vero, quae omncm sensum et intellectum superant. Quod aulem oninia in Verl)0 Dei el acterna sinnil el fncta sunt, Joannes ihcologus, hauriens de pectore sapientiae aelernas inlclligenliae aquas * ac veridicas, lcstatur dicens : Quod factum est in ipso vita eral. Sive quis secundum Auguslinum sic dis- linguat : Qiiod factum est localiler el temporaliter, in ipso vita erat. Non enim credendum est, aut ullo modo aestimandum de solcriissimo verilaiis inqui-

lectum. Num * aeslimas, divinae sapientiae proix)- silum intelleclibus aut humanis , aut angelicis posse fieri manifestum, dum legis *°, mystica illa animalia alis suis ei vullus velare et pedes, hoc est altilu- dinem divinae virlutis intueri ; timentia super om- nem conditam naturam et profunditatem ipsius in his, quae pcr eam , el in ea , et " de ea facia sunl. Nec ‘• taraen desinunt volare sursum versus. Quae- runt enim semper, quantum possunt , divinae gra- tiae vehimine suaeque naturae subtilitate sublevala et, quae ** super se sunt, in infinitum appetentia. Ubi autem deficiunt , reverenter vultus suos, hoc est , contemplalionis aciem divino radio repercussos ahscondunt **, et ab introilu incomprehensibilium

siiore, proplerea Evangelium voluisse ’ sic * distin- B niysteriorum ‘• suos iheologicos pedes , hoc est , in-

gucrc, ul insinuaret, quod faclum est localiler et temporaliter, non iii Vcrbo, sed voluli exlra Verbum faclum fuisse, cum idem ipse, saiictus videlicet Au- gustinus, manifesiissime doceat , et loca el lempora cum his, quae in eis facla smit, in Vcrbo Dei aeler- naliter esse facta, intcUigens veraciter Apostolum dicentem de Vcrbo : In quo creala sunt omnia, quae suht in caelis , el quae in terra , sive visibilia , sive invisibilia. Ac per hoc si * loca et lempora cum om- nibus, quae in eis continentur, in nunieio visibilium sunt, id est, sensibilium ; omnia autem visibilia , teste Aposlolo , in Verbo sunt creata : loca igitur, et tempora, et omnia quae in eis sunt, in Veiljo creala sunt. Sive simpliciter praediclain Evange-

lellectuales ingressus relrahunt, ne quid incautevel temere de ineffabililnis omnemque iniellectum supe- ranlibus praesumanl. Si ergo purissimi inlelleclus, quorum symbola praedictis animalibus tiieologia praemisit, inter quos et Verbum nulla medietas est praeter omnium rerum causas prjmordiales , excel- situdinem divinae claritatis super omnia, fiisaeque iii omnia virlutis et sapientiae a summo usque deor- sum atiingentes ‘*, a fine usque ad finem , hoc est , ab iniiio intellectualis creaturae usque ad vermicu- lura pertimcscant inspicere, cognoscentes nalurae suae capacilatem ad haec consideranda non sufli- cere : quid nos adhuc carne gravali de divina pro- videnlia " et operatione rationem reddere cona-

listae sentenliam secundum alios quis pronuntiave- C mur ? Ubi sola divina voluntas cogitanda est, quae

rit , dicens : Quod factum est in ipso, ac si distin- xerit veluli ab alio conimate incipiens, vita erat. Sic enim multos * Graecorum codices invenimus dis- tinctos , ul inielliganius , quod faclum est in ipso temporaliler et localiter per gencrationem , vita erat aeternaliter pcr ralionem , hoc esl , per in pri- znordiali.bus causis omnium conditionem. M\g. Non ergo dubilas , omnes omnium causas, causarumque omues effeclus in Verbo aeierna esse, et facla, nec me aliier docere aestimas.

Disc.Deaeierniiateomniumdequeeorumcreatioue in Verbo nec dubito, neque aliter te docere pulo, sed solummodo quaero, quomodo in Verbo Patri coaelerno omnia aeterna suni simul , et facia. Non

operalui’ omnia prout vult, quia omnipotens est **, et naturales rationes occultas et investigabiles inserit omnibus, quia omnium supernaturalis ratio est , quia nihil secretius, nihil praesenlius, difficile ubi sil, difli- cilius ubi non sit, lux ineffabilis, omiiibus intello- cliialibus oculis semper praesens, et a nullo intelleciu cognoscitur, quid sil, per omnia diffusa in infinilum , et fit in omnibus omnia et in nuUo nullum. Quod aulem dixi, inier quos et Verbum nulia medielas est praeter omnium rerum causas , propterea addidi , ne quis aestimet, caelestes essentias iminediatas esse, hoc est, nullam medietatem inter se ei cau- sam omnium Iiabere. Quainvis enim •» dicantur an- geli quasi eggigi , hoc est , juxla ipsum Deum ‘•

enim, ut arbilror, rationi convciiit, ut facla " sint ^ conslitiiti; eggis *" « siquidem graecedicitur juxia ;

aeterna, el aelerna facia. Nulla siquidem differeniia videbituresseinter aeierniiatem universitaiis in Ver- bo, etcrealionem, si aelerniias esl creata, et creatio aeterna. Mag. Miror ac valde moveor, quare quaeris raiionem in his, in • quibus omnis ratio deficii.

non tamen ita credendi sunt facti , ut non eo- rum causae in Verbo sint " conditae. Niilla enim crcatura est, cujiis causa facta non piaocedat in Verbo , secunduin quam subsliliiiiur, ut sit, et ordinaiur, ut pulchre sii, el cusioditur, ut aeterna-

VARIAE LECTIONES.

Pro nil C quidquid. ’ A aquas intelligentiae. ^ Sic C ; A noluisse. * sic om. A. ■ Pro si A et.

• mullos om. . ’ A ut e< facta. “inom.A. " C iVflm. ^” legis om. A.. ’eiom. A. •* A iVo«. ‘^ Sic C;A divina gralia sublevata sive naturae sublilitate ea, quae. ‘* A repercussi defendunt. A ’ A mysleiicorutii. ^^ Coul. ; !. attmgealis, C alliHgrnl, ^"^ A. prudeiitia. ^" liqui omnipraesens est. *^\autem, " A Domt- num ivsum. •’ C essus. " sint om A.

‘By/Of, juxta; rl. glossar. Ab illa voce Joannes scolus forraasse videiur iyyMyoi, quijuxta sunt.

G69

DE DIVISIONE NATURAE. - LIBER TERTIUS.

liler sit, et manircslaiur seu sensibus, seu iniel- A I^g^ consiringitur ? Nam et saepe coDitra coosuetum

lectibus ad maleriam laudis ipsius unius causae, ex qua , et in qua , et per quam , et ad quam con- dila est. Crcdamus itaque et, quantum dalur, men* tis acie intueaoiur ‘, orania visibilia et invisibilia , aeterna et intemporalia, iiludque aeternum, et tem- pus, et loca , et spatia, et omnia , quae dicuntuT secundum subslantiaro et accidens , generaliierque dicemium, quaecunque universitas totius crcaiurae continet , in Verbo Dei unigenito et * aeterna simul et facta esse, et neque aeternitatem in eis praece- dere facluram, neque facturam praccedere aeterni- taiem. Siquidem eorum aeternitas condiia * est , et condilio aeierna in dispensaiione Vcrbi. Nam et cuncla , quae videntur in ordine seculorum lempo-

naturae cursum mulla solent iieri, ut nobis osten- datur, quod divina provideniia non uno, sed mulli- plici modo atque inlinito polesi omnia administrare. Si ilaque milli intellectui cognita esi universilatis in divinis legibus adminislraiio , cui r^ljionabilium vel intellecluaiium potest fleri perspicua eju.sdem uni- versitatis in Verbo Dei aeieriia condilio, in qno om- nia et aeterna simul ei facta esse nemo Qdelium de- beal ignorare ; quamvis non inlellig^t, qua ratione aeterna sunl facta , et facia sujii i^lesm ; hoc enim soliVerbo, inquoet facta sunt et aelerjoa, coguiium est. Disc. De conditione univcrsilalis in Veri)o, ei dc aeterniiate rationem non quaero. Nemp enira pole dicerc, quomodo aeterna, et facta sunl. Moduin

ribuset locls per generalionem oriri , siniul et semel B namque condilionis rerum in Verbo nulia crcalura

aclernaiiler in Verbo Domini facla sunt. Neque enini crcdendum est, lunc inclioasse ficri , quando in mnndo senliuniur oriri. Semper enim fuerunl in Verbo Domini subsianlialiier, oriusque eorum et occasus * in ordinc temporum atque locorum per geiierationem, lioc esi per accidenlium assumpiio- neni scmpcr in Vcrbo Dci erai, iii quo, quae fuiura suiil, jam facia sunt “. Siquidem divina sapicntia circuiuscribil tcmpora, et omnia, quae in natura rcrum temporaliier oriuniur, in ipsa praeccduni et subsisiuni aeicrnaliier. Ipsa csi enim mcnsiira om- niuiii sine mensura, et numenis sine numero.ci pOHdus, id est ordo, sine pondere, ci • ipsa est lcmpus ci seculum, ipsa esi praeierita, et ’ prae-

ralionabilis •’ seu intellectualis potesi cognoscere ; soli siquidem gnoslicae virtuti palel. Qua vero ra- lione compellimur fateri , aeterna esse facia in Verljo Dei , qiiaero, si potest inveniri. Non enim de priinordialium (^usaruin mulliplicibus effectibus in rebus visibilihus et invisibilibus nunc agilur, in qui- bus onmia facia esse nemo sapientum dubiiat. Eo namque modo praesens quaesiio solvi posse viderc- lur, si quis posset »* veris rationibus docere, omnia , in quantum in Verbo Dei siibsistunt in principiis suis, in tantum aeterna csse inteiligenda sunt ; in quantum vcro in effectus suos, sive inlelligibiles, sive sensibiles, in ordine temporum per generalio- ncm procedunt, in lantum facta sunt ; ila ut eorum

scniia , ct fuiiira. ideoque a Graccis inixti-ju * voca- ^ aelernitas in Verbo Dei praecederet " eortim condi-

tur, quia omnia lempora in se crcai et circumscri- Lii, diim super omnia lempora sit aeierniiaie sua cninia inicrvalla praecedcns, ambicns, concludens. ^ani et dc his, quae naiiirali cursu in ordiiie (em- poriim anniiiitim » (ieri seniimus, raiionem rcddere nenio poicsi. Quis cnim vim seminuin cogiiaiis, qiio- iiiodo pcr numcros loconim cl temponim et • va- ths spccies aniiiK^liinii, frulicum , herbarum crum- puiii , cur ct quoinodo diccrc pracsumat, aul corum occasioiics ad iiiiruin dignosccrc pracvaleal, ct iioii coniimio pionuiilicl, liaec omiiia divinis lcgibus om- iiciii scnsiim ct inlcllcclum supcranlibus allribuciida siini? iNiilliaqiic conjccluiis animi iiiqiiircndiim, cur sic vcl sic, cl quomoiio sic vcl sic, C. non alitcr dc-

tionem in ordine seculorum , siveiiivisibilem supra nos , sive visibilem secundum nos mundum implen- les. Jam vero, quoniam talia faieri vera nos non sinil ralio ; clamat enim , et verissime clamat , non soliim primordiales, causas, verum eiiam earum ef- fcclus , ct loca , et tempora , et " esseniias , et sub- slanlias, hoc est, genera generalissima, el generales formas , et species specialissimas per individiios nu- mcros cum omnibus accidenlibus sais naturaHbus, el ui ‘* simpliciier dicam, omne, quod est in uni- versitate rerum conditarum , sive sensu , sive iniel- lcclu huinano, vel angelico comprehendatur, sive omnem sensum, omnemque menlis aciem excedat, ci lamcn condilum est, in Verbo Dei et semel et

bcni oidincm icniponim iniplcrc, cl cx invisibilibus simul aciernum elfacium esse ; et minquam erant »

causis in vi scmiimm simiil conslilulis non simul, scd icmponim iiiiervallis ci locorum, in fornias scii- siltilcs iiioccdcrc, (|iiasi iion alilcr Ocri posscnt, si divinac voluniaii aliler fieri viderciur, quac iiulla

acterna et non facta , neque facta et non aelerna : iiil aliud rclinquilur “, nisi ul quacratur, non qud- modo sint " aelerna ct facta , sed qna raliono di- canlur ** et facia et aeterna. Mag. Facla dicunlur

VARIAE LECTIONES.

« A iitiuemur. « ei om. C. * A facta. ^* A • suui om. C. • el om. A. ’ et om. A. • A. an praecederit. ‘» el om. A. "” ul om. A. ‘» A ernnl

L quae vident.ur in ordine saeculorum — occasus om. C. iiurciatum. » A in. »” A ralionalis. »’ C possil. i» A • A relinquatur. " C iunt. «^ C docetur.

• Conj., A C ETrcxcwa. Vox jirixjtva i. c.julleriHs et fntura in ipso subststant , et tpse esl et in ipsvm

suprii occurril Dion. Arcopag. de div. Noin.’lV, id. leyminantur. Ideoque propter facilitatem intelligendi

in cod. C ad margincm liacc adscripfa siiiil : Glossa. saepe cirtxatva summitas omnium interprelatur quam-

Dius a Cracris i-nuMva. (sic!) nolatur, quia praeterita vis proprie praelerila el fulura.

JOANNIS SCOTl

jiixla sacrae Scripturae auciorilateni , pronuii- j^ uno grano lolo niajor est, quain in pariicula ipsius

cianlis , ut iisdem exemplis utannir : 7n principio fecit Deus caelum et lerram. Omnia in sapientia fe- cisli. Omnia per ipsum facla sutit. In quo creala sunl omnia , quae sunt in caelis et quae ’ in terra , sive visibilia , aive invisibilia , cl niuila hujusniodi. Modiim autein et ralioneni conditionis omniuni in Vcrbo Dei dicat «, qui potest; me nesciie ’ fa- teor. Nec * rue pudet ’ ncscire , audiens aposiolum dicentem : Qui solus habes immortalilatem, et lucem habilas inaccessibilem, praeserlim quasi * de longe praesentis negotii fiiiem considerans. Ad liot ’ enim praesens ratlocinatio, iinmo vero ipsa ratioperducet, ui inielligaraus, non solum in Dei Verbo * omnia ae- lerna et facia esse, verum eliam ipsum omiiia fa-

grani. Mulliplex eniin in uno esl, et una in mullipiio cibus. Si vero quis dixerit, viin seininuin noii per seipsam, sed in aliqua materia, lioc csl, in humora patefieri, ac per hoc ipsa fit, quod apparet, sed in uno quod apparere «» agit, ut sic appareat •% non de seipsa, sed de aliqua materia operaiiones suas peragcns, respondcndum, si in specie apparet et fit, eslne species materia, dum manifesla ratio clamat, quicquid niaiieat " in maieria, per speciem manere, dum per seipsam et ** instabilis et informis •" ac pene nihil sil? Si in coloribus, num color *« materia est, cum constet “, eos circa maieriem *«, immo eiiam circa speciem intelligi? Si in odoruni suavitatibus, num »» odor materia est, cum qualitas olfaciendi

cere, et in omnibus fieri siraplici ineulis acie. Ut ait B sensuin afllciens ab bis, qui talia tn-^ctant, esse di-

sauctus Maximus : Per rationes^,quae inexisientibus sunt, ad causale ‘• verbum videlicel, efferehtes iniel- leclum, el ipsi soli utpole congreganti omnia, quae ex ipso sunt, et attrahenti alliganies, rationibus per sin- guLa exislentium ordinate utendo, non jam confuse, sed praeclare credentes, solum Deum proprie esse relictum ex dUigenii, quae est ad ea, quae sunt, in- tentione , et essentiam exislenlium ‘^, et moium, et differentium discrclionem, el continenliam insolubiiem mixloruvi, et fundamenium immulabile posiiorum, et omnis simpliciter utcunque ‘^ inlellectae essentiae, el motionis et differenliae mixturaeque et positionis causalem. Ac per lioc si Dei Verbum soluminodo re- linquilur essenlia exislenlium ct motus el dilTeren-

calur, qualitas autem incorporea est? Similiter do ccteris qualilaiibus, in ‘” quibus virius seminum soiet apparere, dicendum. Si autem praedicta oinnia incorporalia sunt corporibus adhaerentia, et in se- metipsis extra corpora inlellecta, quis nisi insipiens dixerit, vim serainum incorporalem corporalis ma- leriae ad apparitionem suam indigere? Ablata si- quidein specie, omnique qualitate, el quanlitale, virtus seminalis in nuda nialeria nullo niodo potest seu ficri seu senllri. Quid ? Si ipsa raateries, in qua putalur apparere el agere, ex qualitalibus in corpo- ralibus originein ducere probatur^ nonne conftciiur, non aliunde vim seniinum accipeie illa, in quibus opeiatur, sed a se ipsa eiiii se ipsa, hoc est, iu naiu-

tium discrelio et contineniia insolubilis mixiuruni, C )’^libus suis virtutibus , ita uirairabili raodo fiat et

hoc est composiiorum, ct fundamentum immuiabile positorum, hoc est ad iramutabiiem habiiuui perve- uientium, et uicunque intelleclae esseutiae el ‘• motus ei ‘^ discretionis, et composilionis , et habiludiuis causa ", quid aliud restat intelligi, nisi ipsuniomnia in omnibus fieri? Quomodo aulem, ei » qua ratione Dei Verbum in omnibus, quae in eo ’ facla sunt, lit, meiuis nosirac aciem fugit. Necmirum,cum in lebus sensibilibus nemo poiest dicere, quoraodo vis se niinalis incorporea >^ in species visibiles foriuasque, in varios colores, in diversas odorum suavitaics

faciai et materia sua el operatio ei operalrix ?

17. Inconcussa iiaque auctoritas divinae Scripiu- rae nos compellit credere, totius creaiurae univer- sitalem in Verbo Dei conditam csse, ipsiusque " conditionis ralionein oinnes intellectus superare, solique Verbo, in quo condita sunt omnia *», cogui- tain esse. Si vero vis audire, quid de universitaiJs aeternitate in Verbo Dei seniio, ad haec, quae se- quuuiur, inlenius esto. Disc. Praeslo sum. Mag. Num arbiiraris, Verbuni Dei, in quo facta sunt om- nia, fecisse " orania, quae in eo facia sunl? Disc.

erumpens, fit sensibus manifesta, et in rebus facta, Arbitror sane. Quainvis enim divina operatio, in qua et dum fit raanifesta, non desiuai " esse occulta. condila sunt omnia, tripliciler sacra Scriptura per- Et sive manifesla sil, sive occulla, naturalihus suis hibente a iheologis consideieiur; Pater enim facit, virtutibus nunquam deseritur lota in lotis, lota iu ‘^ in Filio fiunt, Spiritu sanctu distribuuntur : una seipsa, nec crescit, dura videiur inulliplicari, nec lameu atque eadem sunimae ‘^ sanctaequeTrinitatis

ininuitur, dura pulatur in paucitaleni coiitiahi, sed in eodem staiu suae naturae iramulabiliter perma« net. Non enim minor *" esi in uno grano trilici, verbi graiia, quam in niullis messibus sub eodeni genere multiplicatis, et quod est rairabilius, nec iii

est operalio. Quod enim Paier facil,.et Filius facit, et Spirilus sanclus facit, et quod in Filio factuin est, in " Patre et Spiritu sancto facluin est. Siqtiidem si " Fi- lius in Patre*est, onine, quod in Fiho factuin esl, in Patre esse necesse est, Nam raiioui non convenit,

VAUIAE LEGTIONES.

^ quae om. A. C dicit. * Pro nie nescire A ego. * A hAec * pudel om. A * kquae. » C adhuc. ’ A verbo Dei. * A peraclioncs. »* A causae. " esseiiliaiii et exisientium. »» A ut cuique. " molionis el differenliae mixluraeque et posilionis — et oiii. A. ** et om. A. • A can- sae. ** A aul. " A in ilio. ‘ incorporea oin. A. *" Sic AC. " C minus. »i Conj. ; C appare. " sed in uno — appareat om. A. ** C manel. ’ et om. C. " A informisstf. " pro num color A non. " Sic C; li^curaconsiat. " A materiam. " C non. " in om. A. " A Ipsius vero. " omnia oin. A. ^ A vi- dissc. ‘^ A summaeque. " in oiu. A. ‘ si oiii. A.

DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER TERTIIS.

07*

ut inlelligaDiusFilium ipsumsolum in Paire, ea vcro, A siniplex divina visio, quac omnia videt unum, et

quaePaler in Filio facil, in Palre non esse. Simililer

quod SpiriUis saiiclus nulril el disiiibuit, a Patre et

Filio nulritur et dislribuilur. Mag. Si ilaque Filius

Tacit, qnae in eo facla sunl, nunquid credendum •

isl fecisse, quae non vidil? Disc. Viciisse * euni,

j(iae fecit, et in eo facta sunt, arbitror. Mag. Rcclo

arbilraris. Dic ilaque, quomodo vidit, ulrum sensu

corporeo, an intellectu ? Disc. Nec sensu dixerim»

nec iniellectu Deum vidisse quae fecit. Sensu

siquidem corporeo caret, qui incorporcus est.

Nec proprie intelleclus dicilur, qui exuperat omnem

inteliecium. Inlellectus tamen per metaphoram dici-

lur, sicut ei animus; a creatura vidclicct ad *

Creaiorem, quoniam toiius inlellectus et animi causa

unum omnia. Et si hoc datum fuerit , vereor, ne forte me compcllas unum e duobus fateri, aut vide- licet segrcgari " volunlatem Dei a Deo, et adjungi creaturac, ita utaliud sil Deus et aliud sua volunias, lioc est, utsitDeus’^ factor, voluntas autem ejus facia; aul si lioc non sinit vera raiio dicere, neces- sarlo faiebor , et Deum , et voluntales suas, et oinnia, quae fccit, unum el id ipsum esse. Ac sino mora ratiocinaiionis viriuie cogente concludelur ‘. Deus igilur seipsum fecit, si non extra ejus naturam suae voluntaies sunt, et non aliler videi suas vo- lunlates, et aliter quae fecit, sed ut suas voluniates videt, quae fecit. Et si ita est, quis de aeterniiate omnium, quae facta sunl, in Deo dubitarit “, quando

est et condiior. Non ergo per creaturam videt, sive B non solum facta et aelerna, vcrum eliam Deus esse

corpoream, sive incorporcam, qui nullius creaturae

instrumenli indigel ad ea videnda, quae vull faccre.

Non enim esse, ut ait Maximus, possibile est, sicut

ostendit ratio, eum, qui est super ea, quae sunl, ea,

quaesuiH,accipere’’. Sedsiculsuas volunlates^cogno-

scere eum dicimus ea, quae sunl, addenies eiiam ex

causa raiiocinationem. Si enim voluntale omnla fe-

cil, et nulla conlradicit ralio, cognoscere autcm

suam voluntalem Deum scmper pium dicere ot ju-

stum esi ; unumquodqiie vcro corum , quae facta

sunt, volens fecit : igiiur ui suas voluntates Deus

cogiioscil ea, quae sunl, quoniam et volcns ea, quae

sunt, fecit. Ma6. Qucmadmodum igilur Deus suas

voluntaies videt, ita etea, quae fecit *, videi? Disc.

Ita quidem, non ^ aliler. Non auiem, ut insipienies

autumant, per sensum sensibilia, neque per inielle-

ctum inlelligibilia videi, sed quemadmodum suas

voluulaies, Ua scnsibilia et inielligibilja videt. Mag.

Plane ’ ac pure intelligis. Sed dicas, Uagito, ulium

aliud sunt divinae voluntates, quas Deus videt, et

aliud facta, quae ut suas voluntates videl? Disc^

Non sum idoneus, qui huic proposiiioni saiis recle-

que respondeam. Coartor enim undique. Nain &i

dixero aliud, mox dicturus eris: non * ergo ul suas

voluntates Deus videt, quae fecii ; in diversis enim

naturnque diiTerenlibus una ac simplex visio fieri

non potesl. Ei concludes : divina aulem visio sim-

plex est et una et uniformis ; igiiur, si aliud est

Dei ‘* volunlas, et aliud quod fecit, non ut volunia-

tein siiam videt " quod fecit **. Si autcm dixcro

non aliud, necessario sequetur : volunlas igiiur Dei

factum ejus ‘^ esi, et volunlates suas fccit, el, quae

fecit, volunlates suae suut. Una enini eademqiie et

simplex divina visio cogit, unum el id ipsuni osse

omne, quod vidct. Videt aulem ui suas voluntates,

quae fecit. Unum igitur et id ipsum sunt divinae

voluntates, ei quae Deus fecit. Ea siquidem uniGcat

uD

Julelliguntur? Map. Caulissime ac vigilanlissime ra- lionis itcr ingrederis. Ac per hoc si pure inlellijiis, sine ambiguitaie nlla iia et non aliier esse, quae di- xisli i in suadenda aeiernilaie omnium , quae in Verbo Dei facta sunt, ainpUus laboFare oficessariuDi non e?8c video. Disc. Derides me, ut arbiiror, dum niecuiv. liberaliler agis, hoc est, dura libertali arbi- trii mei concedis eligere, qiiid ^’^ velit,et tenere,quod vult, et non veris ralionibus exigis me concliidcre, quid " de talibus remota omni falsitaie credenduin el inlclligendum esl. Si enim per me ipsuni pure iniel- ligerem ea, quae dixi, non fortassis vcreier, aper- tam senteniiam de divinis volunlatibus, el de bis, quae facta suni, proferre, num unum " et id ipsura sint ** necne. Veritus sum auiem, meipsum cogno- scens non satis idoneum ad haec discuiienda ince- dere. Mag. Gradatim ergo ingredere, ne in aliquo fallaris, et " quodcunque coucesseris, stabili mentis liabiiu obiineas. Disc. Praecede.sequar. Mag. Quani- vis, ut opiiior, de voluntate Dei ** dubites, seu de voluntaiibus, seu de ineffabili divinae unitutis mui^ lipliciiaie — Deus est •’* cnim unum muliiplex in sc- ipso " — utrum ad sumraae bonitatis simplicem na- turam pertineant, ut non aliud praeter ipsum sint, an non : Deum ‘* tamen suis voluntalibus caruisse non dubitas. Disc. Hinc dubitare insipientissimum cst. Onine siquidem, quod habet, semper et iminu- labiliter habet, quoniam nihil ei " accidit. Ideoque autnunquam habuit suas voluntates, aut, si habuit, semper eas liabuisse nullo roodo dubitandum. Mag. Deus iiaque semper voluniates suas babuit, easque semper vidit. Non enim latere eum potuit, quod ha- buit. Disc. El habuit el vidit. Deuin namque volun- tatibus suis caruisse, aut semper eas non habuisse, aut non vidisse, dementium est aesliraare. Mag. Di- vinae ergo volunlates aeternae sunt, quoniam ipse, ciijus voluntates sunt, aeternus est. Disc. Omniuo

YARIAE LECTIONES.

’ Sic AC. • A Yidisse ergo eum. ’ A et ad. * Sic C ; A qui est super ea quae sunt per ea quae siint ea quae tuni accipere. • A volunlates suns. * C facit. ’ A el noii aiiler. * A Hanc. * C nunc. " A divina.

•• C cideo. “• quod fecit oin. A. " A dixerim. «* Pro ftictuni cjus A facta. »” A segregarc. ‘* A Deus sil,

“A dubitaret. •* A quae. " A <jf«od. •* hhuwi om. A. *‘CsMn/. “A «^ ‘Adivina. ^^ est om. A, ’ A in scipso est. " Pro Deum A <hnn. " ci ora. A.

Patbol. CXXII. 22

JOANNIS SCOTI

hoc concesserim. Mag. Qnid igili\r?Num etea, qiiae A veliiii diiabus parlibus concludi.hoc est, Deo el

vol:iii, senipcr iiai)uil, el sempcrvidit? Ciare qui- dcm iiiielligis.iil rcor, Deo iiiliil csse lutui iiiii,diim o . - ni.i lempora inlraseipsum conciiidat, et onuiia, quae iii eis sunl. Omninm qnippe principinm el mcditiin cl finis esl, ct ambilus el cnrsus et reoursus. Disc. ^iiliil Deo ruiurnm esse non ambigo. Mag. Omnia itaqiie, quae faceic voluit, in suis voluntalibus sem- per habuil; noii enim in eo praecedil vellc id, quod vnlt fieri : ipsius enim volimlati coaeternum cst. Siqnidem non ex?^eclat fiori, quod vnll, quasi futu- rnm, cui omnia praesenlia siinl, cujus volimtas • cansa omninm est, e» visio et • elTectus el perfcctio. Fit eiiim, niilia mora inlerposita, quod videl facien- dum.Atsi volui)tasejiisvisiC/ejusesl,etv>?‘ovolnnlas,

cieatura, hactenns tenebain. Sed nunc iteriim fldes mea vidclur nnlare , praedictis ratiocinationibus infirmata. Mag. Fidein tuam stabililam esse, vera- qtie ’’ ratione munitam ‘* video , salteni in Iioc, extra Deuin iiihil csse credens. Disc. Ita, ut dieis ; iilnd enim pnrissime contemplor. Mag. Diligenlius itaque et perspicacins mentis aciem circa ea, quae intia Deum esse credis, circumfer. Disc. " Inlra Deiim nihil aliiid esse senlio praeter seipsiim et ab ipso ‘* condiiam crealuram. Mag. In Deo ergo vides, qiiod Deiis non esl. Disc. Video, ex Deo tamen crea- lum. Mag. Quid ilaque tibi videlur? Num Deus om- nia, quae fecit, anteqiiam lierenl, vKiii? Disc. Eiim vidisse omnia, quae voluit facere, prinsqitam fierenl,

omne, quod vult lieri *, suhtraclo omni intervallo fil. B exisiimarim. Mag. Ea ergo vidil, qiiae facere voliiit.

At ^* si omne, quod vult fieri, el fa^^cnduin videt, et iion extra se est, quod vult et videl, sed in se, nihilque in ipso est, quod ipse noii sit, sequilur, nt " omne, (juod videt et vult, coaeternum ei * hilcUigatiir , si voIubIds iilius el vis^o et essenlia iNinm est. Disc. Cogis jain nos fateri, omiiia, quae- cniiqiie aeterna el facta dicunlur, Deum esse. Si enim divina volunlas divinaque visio essentialis est et aelerna,etnonaliHd eslei’’ esse, aliud veile, aliud videre, sed unum ei id ipsuin supere.isentiale , et omne , qnodcniique intra voiuntatem et visioneiu suam * comprehendit, non alind practer ipsnm ralio iinit inlelligi; simplex siquidem natura intra sc non patilur esse, quod ipsa non sit : restal sine nlla con-

et non alia vidit, nisi ea, qiiae fccit, et ea,qiiae fecit, priiisqnam faceret, vidit. Disc. Ita teneo. Mag. Dic, quaeso, qnae siint illa, qiiae Dens, anteqnam " Cie- rent, vidit? Quomodo enim creaturam vidit , quae adhnc non erat facta ? Et si •” necaliud praeter crea- turam vidit , omne enim, quod est , aut Deus aut creatura est : qnid vidil “? Proinde aut " seipsum viilil, antcqiiam faceret omne, quod fecit, aul crea- turam vidit, quae adhnc non est creata. Qnomodo autem vidit, quod adhiic nonerat? Si vero *’ erat, et ‘.Mo visiim est, quia ciat, profecto crsrt anie crea- turam, quod creatiira non erat. Si aulem solns Deus elsibi coessentiale " anteomnem creaturam sinitur esse, non *’ aliud praecessit creaturani, quod Deus

troversia, uiium Deujn omnia in onanibus esse fa- ^ videret, antequam faceret creaturam, nisi ant ipse,

teri. I.t si ita est, de aeternitatc omiiidm, quae in Deo sunt, imo eliain quae Deus sunt, nemo pie philo- sopiiantium debet ignorare. Adhuc tamen iion satis video, quomodo divina iiatura, extra quam nihilest, et intra quam subsistunt omnia, nihil intra se reci- pit eise, quod sibi coessentiale non sit. Mag. De eo, quod nulla natura subsistat praeler Deum etcreatu- ram, non dubitare te crediderim, imo etiam saiis videre te * video. Nam quod dixisti de divina natnra, exira quam nihilesl, ita intelligis, ut arbilror, crea- tricem quidem naturam nihil extra se sinere, (jiiia extra eam ‘"^ nihil potesi esse ; lolum vero, quod crea.it, el creat, intra seipsam contiuere; iia tamen.

aut aeterna in se et coaeterna sibi natura •*. Con- fectum est autem *’ inler nos, Deum vidisse, quae facieftda erant; non enim ignorans fecit aut non praevidens , quod facere voluit. Disc Septum me undique video, nnllamque fngiendi viam remanere. Nam si dixero, Denm in seipso vidisse, qiiae fa- cienda erant, cogor fateri, seipsum vidisse, qnia ad- hiic non erat creatura, quam viduret, ncc aliud erat ante omnem creainram, quod praeter seipsuin videre posset *”. Ac per hoc si omnia, quae facienda erant, in seipso vidit, piinsquam fierent, necessario seip- snm vidisse vera docebit ratio, et ipse erit omnia, qnae fecit. Si ea, qiiae vidit, in seipso fecit, et erit

ut aliud sit ipsa, quia superessentialis est, et aliud, .^ f;icior et factnra. Si autein dixero, creatnram vidi

qiiod in se creat”. Nain seipsum creare iion tibi veri simile videtur. Disc. Tolain conceplionem cogiia- tionis meae de Deo et creatura perspexisti. Firmiter enim alque inconcusse teneo, nullam naturam vel creatam vel non creatam ‘* extra Deum subsistere, et nullo inodoesse ; omne vero,(iuod subsistit, sive creatum, sive noii creatnm, intra ipsum contincri. Ac per hoc totius universilatis plenitudinem Iiis

facieiidam,priusqnam fieret, dicturus eris: erat ergo creatiira,antequam ficret. Si enim Deus vidit eam ‘^, anteqnam fieret “, illud vere substantialiter erat, quod Deus iii ea vidit, priusquam fieret. Non enim Deus vidit *• falsa, dum sit incommutabilis veritas, et omne, quod in ea cst, verum el incommutabile est. Et si Deus in seipso vidit creaturam, priusquam fieret, semper vidil, qiiod vidit. Nou enim acciditei

VARL\E LECTIONES.

• Cvoluntatis. ’ « om. A. » ^erj om. A. * \ Ac. ’ k quod. ’ C «r. » ci om. C. «SMamom.A.
• A le videre. ‘• A eum. ‘•’ A creavit. " C naturam non creulam vel creatam. " vernque om. C. »* A muniiam esse video. “•infrn De«m — circumfer Disc. om. C. ‘“Aeo. “ApriMs^uftm. ‘«siom. A. ‘* quid vidit om. A " aut om. A. •’ A in eo. " Sic C ; A coesseniiali. " A nil, ’’ A creatura. »• A enim. •• A possit " Corr., A ea. » Si enim Deus — (ieret om. C »’ C vid^t.

677 DE DIVISIONE iNATtJRAf:. — WBER TERTIUS. 678

viderc. ouod videt, quando noo aliud est ei esse ei A bis “, ui arbitror, faiei-i omnia ct facta et aeierna

aliud videre. Ipsius * nuiMqiie’ simplcx naturn esl. Si auletn ^eniper vidit, quod vi<lit,sein|)er eral. quod vi.iit, ac per lioc aeteruuin e«se neccsse esl, quod vidit. £l si ereaturain vidil, quae adiiiic non erat, et erai, qnod vidit ; oniiie eniiii, qnorl Deus videl •, veruin et aeternum est : nii aliud relin(|uiiur, niai ut inteliigainiis, crealuram fiiisse in Deu , piidsquHm fieret in seipsa ; diipiexque de crealura dabiliir in- teil»*clus , unus quideiu * considerat aelernilatem ipsius in divina cogitiiioiie, in qua oinnia vcre ei suh- slaiiiialilerperinanenl, aiter ^ temporaiem condilio- nem ipsius, veliiii posiinodnin in se ipsa. Ei si * ila ebt, rationis co«iseqiientia compellit, uniiin e duobiis eli- gere, ulaiil eandem creaturam meliorein seipsa, aiit

esse, etoinne,qiiod in eis vere intelligitiirsubsistcrep nil aliiid praeter inefTabilem divinae bonilalis esse nalurain. psa cst enim " siibslaiiliale i>onum, et iiemo bonus nisi solus Deus. Restat igiiur ** da aeierna comlitione omnium in Deo tractare, quan* tum divinae veritatis ‘* radius aciem nostrae menlit in divina mystcria permiserii ascendere. Disc. Restat qiiidem,. et jam *^ ordo dispulalionis cKigit. Priua tiimen veiim le breviler colligere totum, quod da praesenii qiiaeslione liaclenus inler nus est con- fectum ‘. Mac Ad purum, ut opinQr, deduximus, divinam bonitaiem vidisse et semper vidisse ea, quae facienda erant. Disc. Hoc peraclum *’ est. Mag. El non alia vidit et alia fecit, sed ea, quae

infeiioiem dicamus : in.:liorem quidem,q.ianiiim in 8 semper vidit facienda. fecit. Di«c. Similiter dalum

Deoacternaiitersubsistii*; inferiorem vcro,qu;tiitum inseipsacreataest ; etcreaiio illius non in Deo,sedve- luti extra Deiim in seipsa aestiinabitur , el erit coii- trariiun Soriplurae, quae dicil : Omnia in sapieniia fecisli : aiit iion eaiidem iiauiram esse, qiiae aeter- naliler in cognilione Dei erat, et qnae velnli postino- duin in seipsa condita est. Ac pev lioc non ea, quae facla sunl, anleqiiain fierent, vidit, sed ea solura- modo, quae aeierna sunt, in seipso vidit. El si quis boc dederil, caiholicae fideliiim professioni videbitur resisiere. Sancla siquidem sophia non alia ’ profi- lelur Deum in seipso, priusquain lieient, vidisse, et alia postmodum in seipsis fecisse, sed eadem aeiernaliter visa, et aeiernaliter facta, et boc lolnm

est. Mag. Et omnia, quae semper vidit, semper fecit. Non enim in eo praecedit visio operationem, qiio- niam coaelerna esi visioni operatio, praesertim duq» non aliiid ei sit videre el aliud operare , sed ipsiuf visio ipsiiis esl operalio. Videt " enim operando, et videndo operatur. Disc. Hoc qnoqiie as»umplum est. Mag. De siniplicitate divinae nalurae discussiun, quod noii in ea vere ac proprie iniel|igiiur, quod ab ca aiienum sil et non ei coessentiale, et quoniam oinnia vere ac proprie inlia eam inlelliguntur esse. Nil ^^ enini extra eam subsistunt. Conciusum est, ipsam soiara vere ac proprie in omnibus esse ‘, ei nihil vere ac proprie esse, qiiod ipsa non sit. Disc Conclusura. Mag. Proinde non duo a seipsis di&lantja

in Deo, et nibil exira Deuiu. Si auiem aljud est * ^ debemus intelligere Deum et crealuram, sed unum

divinae bonitaiis nalura, et aliud, quod vidit f.icien-

dum et fecit, et in seipso vidit et fecit, divinae

nalurae siniplicitas interrunipeliir, quando aliud in

ipsa intelligiiur, quod ipsa non sil: quod omuino

impossibile est. Si vero iion aliud * esl divina bo-

niias, el aliud, quod in seipsa vidit fa<;iend»ini, sed

una atque eadeni est naiyni, ciijus inviolabiiis esl

siinplicitas et inseparabilis unilas, profeclo daliilnrj

omiiia nbiqiie Deiiin esse, et loliini iii tolo, et facto-

rem el factum, el vidfiilem et visum, ei lempus et

locum , et essenliain omninro et SHbstaniiam, et

acci.leiis, et, ut sinipiiciter dicani, omne, qiiod vere

est, ei non esl, siiperessentialis in essenliis, siiper-

subsl.inlialis in substaftiiis, superomnem creaturani

creator, et inira omneni creatiirain crealiis, et infra

omiiem crealnram .subsistens, a seipso esse incipiens,

el per seipsiuii seipstiin movens, et ad seipsiim ino-

tus, el iii seipso quiescens, per genera et species in

seipso iu infinitum inultiplicalus, sirnplicilalem suae

naiurae non desereiis, et inultiplicationis suae in-

floitatem in seipsiim revocans. In ipso eoiin oinnia

unum suut. Mag. Nunc video, te perpure inspiccre,

de quibus videbari» dubitare, et ullerius non lituba-

D

el id ipsum. Nam el creatura in Deo esl subsistens, el Deiis in ereatura niirabili et inefTabili moilo crea- tiir, seipsum manifestans, invisibilis visibilem se faciens, el incomprebensibllis comprehensibilem, et ocoiiltus apertuin, et incognilus cognitnm, et forma et specie caiens formosum ac • speciosum, et su peressentialis esscntialem, el supernaturalis natura- Iem,et siinplex composilum, et accidentibus libcr acoidentilius subjectum , et accidehs , et infiniiuf finiiuin, et incircuinscriptus circumscriptum, et su« perleniporalis leinporalem, et superlocalis localem, ei omnia creaiis in omnibus creatum , el factor oninium " lactus in omnibus, et aelernus coepit esse, et iiniiiobilis movetur in omnia, et fit in omnibuf oinnia. Neqiie hoc de incamalione Verbi el inhuma- natione dico, sed de siiinmae bonitatis, quae unitai est el triniuis, ineffabili conde.scensione in ea, quaf sunt, ut sint , imo ut ipsa in omnibus a summo usque deorsum sit, semper aeterna, semper iacla, a seipsa, in seipsa, aeterna a seipsa, in seipsa facta, ei dum sit aeterna, non desinit esse facta, et faoU non desinit esse aeterna *’, et de seipsa seipsam facit. Non enim indiget alterius materiae, quae ipsa

VARIAE LECTIONES.

• ** ^J^^i’ * ^ ’”’’’■ ’ ^ ^”’- * -^ ^"®’’ ‘’”’ ‘^”?’ ’ ^ ^’”- * ^ «»<*«’»’"■’• ’ C aliUr. • est om. A. k almnde. ‘«Ce/ ner ulterius liiubumus. " A enim esl. • A quidem. «» C virlutis. » etjamom. C.

i -^ ‘^^"‘f’^’”’" ‘’• ^’^paciHm. ’ A wrfir. >» A iVon. »» A ipsani solam e«»e Der«.a<; proprie in onini- b"s. A ei. •» A omnium faclor. " el facla non desinit esse aelerna om. A.

679 JOANNIS SGOTI 680

non sit, in qua seipsam facit ; alioquin impolens X borum intuere. Numquid ‘* quasi in aliquo loco, seu

spalio, quoddam aediricium fecil Deus in sua sapien-

tideretur, et in seipso imperfectus , si aliunde ac- ciperel apparitionis et perfectionis suae auxilium. A seipso igitur * Deus accipit theoplianiarum sua- rum, hoc est, divinarum apparitionum occasiones, quoniam tx tpso , e\ per ip$utn , et in ipso , et ad iptutn stttu otntiia. Ac* per hoc et ipsa ma’jries, de qua legitur mundum fecisse, ab ipso, et in ipso est, et ipse in ea est, quanium intelligitur ea esse. Nec hocmirum, cum boc’ exempla Scripiurae de talibus doceant. Si enimanimae Moysi et Samuelis S dum sint natura ’ invisibiles et incorporales, visi- biles ac ’ veluli corporales non in aliqua extrinse- otis assumpla materia, sed per seipsas, nulla me- <he(ate interposila, ad perpetranda mysleria non

tia, non ut ipsa substanlialiter fieret omnia, sed so« lummodo " coiilineret omnia, et quasi aliud in alio, in sapieniia (ierent omnia ? Non sic docet ratio , sed sic : Omma in sapienlia fecisU, hocest, sapientiam tuam omnia fecisti. Nam et sol iste visibilis, dum per seipsum simplex ignis sit, nullainque composiiio- nem ab his, quae sibi consubstantialia non sunt, re- cipiat, omnium tamen sensibilium naturam in se continet ct comprehendit, non ut aliud praeler se ipsura in se contineat, sed ipse substantialiter est omne, quod omnia in se continet*" ; omnium namque visibilium substantia in ipso est creata. Non eoim omnia corpora, in quibus flagrat, veluli in alimonia

pbantastice, sed veraciter aliorum mentibus, apo- B sua cousumeret, si non prius eorum subsistentiae

Stolorum dico et Saul, apparuerunt, quid nos prohi- bet tali miraculo manuduclos ^ ad altiora divinae virtutis ascendere, ut inlelligamus, eam ct super " omnia esse, et in omnibus fieri, non aliunde acci- pientem *, utdiximus, materiem, aut de nibilo fa- cientem ‘<>, in qua fit et manifestam se facil. Satis de virtute seminum disputatum est , qiiae dum per seipsam invisibilis et incomprcliensibilis sit, in infi- nitas formas ac *’ species seipsam multiplicai, sen- sibusque corporeis succumbit; quae omnem mentis aeiem, dum quaeritur, effugil. Proinde nuUus locus conceditur nibilo illi, hoc csl, privationi totius babi- tudinis atque essenliae, de quo omnia pulantur ab his, qui minus intelligunt, facta fuisse, nescientes, quid eo nomine sancta significat Theologia.

18. Disc. Miror, quomodo, quae nunc a te dicla sunt, quamvis mullis invia, et ab his, qui philoso- phari videntur, remola, verissima tamen esse vera proclamat ratio. Et auctoritas sacrae Scripturae id- ipsum, dum intentius consideralur, suadet’et praedi- cat ; dicit enim : Jn principio fecit Deus caelum et terram, hoc est, Deus Paier in Deo Filio universila- tem tolius creaturae visibilis et invisibilis condidit. Et quid " in principio de se geiiito ‘, in Verbo suo, in Filio suo ** sapieniia sua *’ Pater conderet , quod ipse Filius non essei? Alioquin non in ipso condiderit, sed cxtra ipsum, quod aliunde accepit, aut de nihilo fecit. Aut quomodo pateretur, fieri in se Verbuni, quod sibi consubstantiale non essel ? N<>n enim lux

occasioiies praestaret. Solcm nunc dico ipsara in- compreheusibiiem virltzte^n , qciae diffuudiiur per toiumhunc visibilem mundum, quae propierea ignis dicitur, quia inlus in omnibus agit, cujus fons ma- ximus est corpus illud aethereum, solis nomine ap- pellatum, in quo, et.per quod manifesiissimas ope- ralionis suae virtutes manifeslat, luceiii dico, et calorem. Celera vero omnia corpora, quae nascun- tur in mundo et nulriuntur, occullaiissimis *> suis operationibus adminislrat, et fit " ubique totus ‘, et de se ipso, in se ipso, in omnibus factus, erumpens in oninia visibiliter, consumen^ omnia in se ipsua invisibiiiter *^. Hinc non immerito dicit Scriptura : Gyrans gyrando vadit Spirilus, et in locum sutim re- C verlitur. Spiritus enim igneus eximia suae naturae subtiliiale lustrat omnia , et fit in omnibus omnia, et in se ipsum revertitur *, quoniam omnium visibi lium fons substantialis et origo est. Ideoque a Grae- cis (fonuv ’ appellatur, hoc est revertens ; lustratis siquidem omnibus et visibiliter ei invisibiliier raun- danis corporibus in se ipsum redit, et in se ipsum omnia revocat, quac ab ipso principium generationis suae accipiunt. Hinc " etiam sancii Theologi super- essenlialem divinam et informem esseniiam, ut ail S. Dionysius, in igne saepe describunt *’, tanquair habente mullas divinae, si fas dicere, proprielalis, quantum in visibilibus, imagines **.

19. Quid autem eo nomine, quod est *** niliilum, sancla significat Theologia, explanari alepelo. Mag.

sinit in se tenebras aliunde acceptas “, nec veritas D Ineffabilera et iiicomprehensibilem divinae boniiaiis

reci[Ht in se figmcntura “. Non aulem pole esse verum, quod non erat semper aeternum; aeternum auiem non est, quod ex privatione totius aeternitatis atque essentiae faclura est. Aut quid aliud faceret Pater in sua sapientia, nisi ipsam sapientiam? Ait enim Propheta : Omnia in sapienlia fecisti. Vim ver-

inaccessibilemque claritatem omnibus intellectibus sive humanis, sive angelicis incognitam — super- essentialis est enim et supernaturalis — eo nomine si- gnificaiam crediderim, quae dum per se ipsam cogi- lainr, neque est, neque erai, ne(|ue erit. In nullo enim inteUigitur exisienlium, quia superat omoia ;

VARIAE LECTIONES.

• H At. » A nos. * A Samuel , C Samuhelis. ’ A nalura sunt. ’ k et. ’ C manu-

• C accipiens. " C /‘acjens. " A et. ^* A. quod. ^^ Vro de se genito k $uo. ” A suo

• A iqitur ipso ducli. • A supra. - , .

nnigeiiilo. »* «apientio ««« om. A. ^^ aliunde acceplas om. A. " Pro figmenlumC nisi vevHin. •» A iinm quid. ‘* A solum. ’ sed ipse — contiuel C ad marg. adscr. •” Gale corr. occultatissimus. ** ConJ., Gfde corr. sit; C sit. ** C tolius. • ‘* C visibililer. *» Spirilus enim igneus — reverlitur om. C. " Conj., AC ^«jTov. ‘SicC;An«nc. *^ kdescribant. »• Conj., C 7’rtnl«m invisibilibus imaginibus, K corr. quan" tum invisibilibus imaqints. ** est ora. Q.

681 DE WVISIONE N\TURAE. — LIBER TERTIUS. m

dura * vero per condescensionem qnandani ineOabi- A oinni crcalura et circa omnein crealuram a (|‘jali<

bilem in ea, quae sunt, mentis * oblutibus inspici- tiir, ipsa sola in omnibus invenilur ’ esse, et est, et erat, et erit. Dum ergo incomprehensibilis intelligi- lur, per excellenliam nihilum non immerito vocita- tur. Al vero in suis Iheophaniis incipiens apparere, veluti ex nihilo in ^ aliquid dicilur procedere , et quae proprie supra omnem esseniiam existimaiur, proprie quoque in omni essenlia cognoscitur. ideo- que omnis visibilis et invisibilis creatura theopha- nia, id est, divina appavilio pole appellnri. Omnis siquidem ordo nalurarum a suinmo usque deorsum, hoc csl, e\ c^clesiibus essentiis usque ad extrema mundi hujus visibilis corpora “, in quantuin occul- lius ’ intelligitur, in tuntum divinae claritati appro-

cunque inlelle£lu potest intelligi. Et quisquis inien- tus sancti Dionysii verba inspexerit, haec ita se habere inveniet. Ex quibus nunc pauca inserere non incongruum videtur, et quae in prioribus no- strae sennocinationis processionibus ex ipso acce- pimus, iierum repetere ‘• necessarium judicamus . Age, inquit, optimtm ut vere, el existentium omnium suts/rtw/j/JcMm/ttMc/emus^ON, sicenimipseDionysius vocat Deum, totius esse secundum virtutem svper’ essentialcm est subsiiluens causn, et Creator exislenlis subsistentiae, substantiae, essentiae, naturae, princi’ pium et mensura seculorum el temporum, essentialilas ; et : aelernitas exislentium, tempus " faclorum , esse utcunque factis ex eo, quod ** est aeternum, et essentia.

pinquare videlur. Proinde a theologia cstdeslium B etov, et teinpus, et generalio, et factum, in exislenti

virlulum inaccessibilis clariias saepe nominatur te- nebrosilas. Nec mirum, cum ei ipsa sunima sapien- lia, a:i appropinquanl, saepissinie tenebrainm vo- cabulo sigiiilicetur. Audi Psalmislam : Quia sicut tencbrae ejns, ita el lumen ejus. Ac si aperle dicerel : Taiiius esi divinae boniiaiis splendor, ut non imine- rilo volenlibus euin conlemplari, el non valentibus verlalur in lenebras. Solus enim, ut ait Apostolus, inaccessibilem possidet lucem. In quanlum vero lon- gius orJo rerum deorsum descendit, in lantum con- lemplantium obluiibus manifcslius se aperit. Ideo- que ’ formae ac species rerum sensibilium manifc- Blissimarum theophaniarum ’ nomen accipiunt. Di- vina igilur bonitas, quae proptcrea nihilum dicilur,

essentialilas, et ulcunque subsisteniia et subslanlia. Elenim Deus non duvi est ov, sed simpliciler el tncir- cumftnile lotum in se ipso coambiens, proinde e. ■ rex dicitur seculorum “, Innquam in semetipso ‘•, el circa seipsum tolius esse el *’ exislenlis substitutor. Et wc- que erat, neque erit, neque factus esl, neque fit, neque fiet, magis auiem neque est, sed ipse est esse existsn’ tibus, et non exislentia solum, sed idipsum ’ esse exislenlium ex anle aeternaliler existente. Ipse enim est seculum seculorum, subsislens aute secula, qula omnibus existentibus et seculis esse ex providente est, et omne quidem seculum et lempus ex ipso tolius secu/t, el temporis, et omnis ulcunque exislentisf qui est ante omnia ‘ ov, principium el causa, et omnia ipsum parti’

quoniam ullra omnia, quae sunt et quae non sunt, C cipant, et a nullo existentium recedit, et ipse est ante

in nulla esseniia invenilur, ex negaiione omnium

essentiarum in aflirmationem lotius universilatis

essentiae a se ipsa in se ipsam descendit, veluti ex

Dihile in aliquid, ex iRessenlialitaie in esseniialitdlem,

ex informitaie in formas innumerabiles el species.

Prima ’ siquidem ipsius progressio in primordiales

causas “*, in quibus fit, veluli informis quaedara

materia a Scriplura dicilur; maleria quidem, quia

initium est " esseniiae rerum, informis vero, quia

inforniiiali divinae sapieniiae proxima esl. Divina

aulem sapieulia inforrais recie •’ dicitur, quia ad

iiullam formam «uperiorera se ad formationem suara

oonvertitur; est enim omnium formarum infmitum

exemplar; et dum dcscendit in diversas visibilium

omnia^ et omnia in se constiluit ; et simpliciter si quid ** ulcunque est in anle exislente, et est, et inteUi^ gilur, et salvatur. Et paulo posl primordialium cau- sarum explanalioncm addit , dicens : Esse aulem ipsum exislenttbus omnibus nunquam deseritur, ipsum vero esse ex ante existente, el ab ipso est esse, et prin- cipium, et mensura ante essenliam ‘ON, et non ipse esse, et cum liabel esse, el ov, et existentis, et seculi, et omnium substanlificum principium , et medietas, el consummatio. Et proplerea ab eloquiis ipse vere ante ov juxla omnem exislentium intelligenliam multipli- catur. El quod erat in ipso, et quod esl, el quod erit, el quod factum est, et fit, et fiet, proprie laudalur. Haec enim omnia divinitus inlelligenlibus secundum

et invisibilium formas, ad se ipsam veluti ad forma- *^ omnem ‘” excogilalionem ipsum superessentialiter esse

significant, et ubique exislenlium cauialem. Etenim neque quidem est hoc, lioc aulem non est, neque ibi quidem est, ibi autem non esl ; sed omnia est, et caHsc- lis omnium, etinipso omnia principia , omnes conclusio- nes, omnia existenlia coambiens, etperhibens ‘*, et su- per omniaest, ut ante omnia superessentialiter super ov. 20. Quisquis horura verborumjviriuleni perspexe-

tionem suam respicit. Proinde divina boniias.super omnia considerala dicitur non esse, et omnino niliil esse, in omnibus vero el est " et diciiur esse, quo- niam totius universilalis essenlia est, ci substantia, elgenus, ei species, et quatitas, et qtiantiias ‘S ct omnium copula, el situs, et habitus, et locus, et tempus, el actio, et passio, et omne, quodcunque in

VARIAE LECTIONES.

» A cum. * Pro meniis A mH//Js. ’ A invenitur in omnibus. * in om. A. • corpora om. A.. * A occul- tus. ^XIdeo. * X manifeslissimrim iheophaniam. Jn essentialitatem — Pri ma om. A. •• Pro pr/mor- diales causas A ea. ‘• A esl inilium. " recle om. A. " Pro el est A esse. ’ A et quantitas ct qunlita:. ‘• A recipere. >* ipse Dionysius oin. A. " A temporum. " C ^uj. ‘* A seculorum dicilur- " A se ipso. ** " nm. C. " A i;;.5Hm. ’’ omn;<i oin. A. ‘‘Xsiquis. ^^ C omnium. ** C vraehabens.

m JOANMS

rii, nil aliud reperiel suSdere, immo eiiam • pro- A

nunciare, nisi ipsum neum omnium facloreni esse,

ci iii oninibus faclum; et duni siiper oninio quacri-

tiir, in nulia essentia invenilur *; nondiim enim est

esse ; dum vero iu omnibus iiitelligitiir, nil in eis

nisi solus ipse siibsisiil. El neqiie est lioc, ui ait

ille, boc aulem non est, sed omiiia est. Proinde ex

superessentialitatc suae nalurae , in qiia dirjiur

non esse , primum descendcns , in primordiaiiiins

causis * a se ipso creatur, el fit principium oninis

essenliae, omnis viiae, omnis iiiteiligenliae, ct om-

nium, quae in priniordialibus causis gnoslica lon-

siderat ^ theoria. Deinde ex primordialibiis causis,

qiiac medietatcm quandain iiiler Deum el creiitiiram

obtinent, boc est, inter iliani iiieiTabileni siiperessen-

tialitalem siiper oinnem inlellectuiii , et manifcslam ^

substantialiter naturam puris animis conspicuam de-

scendens in effeclibus ipsarum fit , el nianifesle in

tlicopbaniis suis apcrilur. Deinde per mulliplices

effecluum formas, usque ad extremuni loliiis nalurae

ordinem, quo corpora conlinenlur, procedil. Ac sic

ordinale in onmia proveniens facit omnia , el fil in

omnibus omnia, et in se ipsum redil, revocans in se

omnia, et dum in omnibus fit, siiper omnia esse non

desinit. Ac sic* de nibilo facit omnia, dc sua vide-

licei ’ superesscniialitale producit esseniias, de su-

pervitalitate vitas, de siiperiniellectualilate inielle-

ctus, de negatione omiiium, quae sunt et quae non

siint, affirmaliones omnium, qiiae sunt ct quae non

sunl. Et boc manifestissiine docel omniuni rcdilus

r

in causain , ex qua processerunt, qiiando omnia re- vcrlenlur ^ in Deum, sicut aer in lucem, quando eril Deus omnia in omnibus; non quod eiiani nunc non sit Deus omnia in om/it6u8,‘sed quod post prae- varicaiionem bumanae naturae, et expulsioiieni de sede paradisi , hoc est, de altitiidine spiritualis vitae, el cx cognilione clarissiinae sapientiae, in profun- dissimas ignorantiae lenebras detrusae, nemo nisi diviiia gratia illuminatu^ * , el in divinorum myste- riorum alliludinem * cuni Paulo raplus, qnoniodo Deus omnia in omiiibus est, verae intelligeniiae con- luitu potest perspicere, nube carnalium cogilationum, vanarumque ‘” pbantasiariim caligine iiilerposila, mentisquc acie irrationalibus passionibus infirinala, et ex splendoribiis perspicuae ‘• veritatis reperciissa, jj coiisuelisquc coiporalibus umbris conteiita., Non eniiii crcdenduui est dc caeleslibus esscnliis, quae niinquain aeternae >‘eatiludiiiis staiuin dcseriiere, aliud aliquid in universa creatiira praeter " ipsum Deum cognoscere, siquidem in Deo, el in primordia- libus causis super omnem sensum et intelieclum om- nia perspiciunt, omnibus nalurae operibus ad cogiio- scendam veritaiem nun indigeutcs, sola autem inef-

scoTi m

fabili gratia aelerni luminis fruenles. Ad quam visionem huinanam nalinam rediiccre Dei Verbum incarnatum descendit, ipsani priiis lapsam, qnam ad prisiinuin slaluin revocaret, accipiens, debclorum vulnera sanans , falsaruin pbanlasiarum uinbras exlingiiens, oculos mentis aperiens, seipsum in om* nibus liis, qiii digni sunt taii visione, manifestans. Disc. Haec ardua valde sunt, et a sensibus corpora- lia et visibilia cogitanlium remota; his vero, qui super visibilia, et lemporaba *’ spiritualiter in cogni- tionem verilalis ascendunt, verissiine et dulcissime clarescunl. Quis enim rarnaliler viventium, claram- qiie ** sapientiae liicem cernere nolentium, lalia audicns, non continuo erumpat , cl clainet " : In- .saniunl, qui baec dicunt. Quomodo enim supra om- nia Deus invisibilis, incorporalis , inrorruplibilis, pole a seip«o descenderc, cl se ipsuni in oinnibus creare, ut sit omnia in omnibus, et usqiie ad exlre- inas biijiis muuili visibiles tiirpiludines et corruptio- nes, vilissimasque fornias et species procedere, ut ipse eliani in eis sil, si omnia in omnihus esl ! Igno- rans, qui liaec " dicit, nullain turpitudinem in uni- versitate tolius creaturae posse esse, nullam mali- liain ei nocere, niillo errore falli vcl seduci. Quod cnim parliin ’ conlingit, in toto fieri Deus non sinit, cujiis universilalis nec " turpitiido turpis est, nec nialitia nocet, nec error errat. Turpiier quidem et maligne ‘ viventibns, elaverilate errantibus liirpia honesla, mala boiia, erranlia recia, prava justa pu- taiitiir esse. Quorum tiirpitudine, et maliiia , el er- rorc sublalis, omnia pie inlelligenlibus pnra, perfecta, impolbita, valde bona , onini crrore carenlia rema- neut. Et non cogitans, quod sacra proiiuncial Scri- pliira : Omne datum optimum, et omne donum perfe- ctum de sumum est , descendens a Palre luminum, daii (|uidem vocabulo omnium rerum substantiales constituliones, doni vero virtutes, quibirs ornalur universa natiira, declarans El hoc tolum ’, sub- stanlia videlicet et virlus, de sursum descendit a Palre Iiiniiiium, boc cst, ex fonte oninium bonorum, Deo, qui in oinnia, quae sunt et quae non sunt, pro- fluciis, in omnibus fil, siiie quo nihil esse potesl. Sed, nl opinor, salis de nihilo, de quo omnia Deus " fecit. acliini esl. Mag. Sat profecto; sed cursiin repeiendo. Neque baec dicimus illorum sensuni refutantes, qui de niliilo, quo tolius babiludinis privatio significa lur , Deiim omnia " fecisse arbilrantiir, non aiilem dc nibilo, qiio superesseniialitas et siipernaturalitas divinae boiiitalis 9 Tlieologis iiinuitiir. In Theologicis siqiiidein regulis ad investigandam divinae nalurae subrniiitalein et incomprehensibilitatem pliis nega- tionis, qiiam affirinalionis virlus valet. Quani si quis inienius inspexerit, non nii^-abiiur , eo vocabulo»

VARIAE LECTIONES.

’ cnusis oni. A. “^

» eliatn om. A. ’ A invenitur essentia licet. ^ C convertentur. perspicue. •’ C propler.

partim , C parti ; f. parti ? ‘* A nec universilalis. i)6us or.ma " A onxniwn.

\ cotisJdernt gnoslicn, ’ sic om. A. * A $ci " Sic AC;I. illiiniinaliis? " A nllilvdinc. ‘” C vnrinrumqne. •« Eni., A -’ A corporalui. »* C dutnmque. ” A proclamet. ‘ hoec oni. A. " A

«’ el maliyne oiu. A. »• tolum oui. A. " 4

DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER TERTIUS.

quod est nihiluni , saepe in Scripluris ipsnin Deum A ‘^nt suarutn, alii de incarnalione Verbi, alii de nati^

vocari. Disc. Nec ego • miror, cogiioscens, plus ne- galiones, quam aflQrmaliones divinae cognilioni, lesie sancio Dionysio, coaplari posse. Mag. Non nfgabts*, ui opinor, cuncta, quae de niliilo facta esse Seriplura lefiialur, «nam quandam naturam commnnem omni- Jnis, cujus parlicipaiione subsistuni, secundum unius- cujusque proporlionem possidere. Disc. Hoc negare risu est dignum. Credimus namque el inlelligimHS, Deum siimTI et semel eommunem omnium reruni naturam creassc.ex cujus participatione fiunt * oin- nia. Mag. Putasne illam naluram de niliilo esse fa- clam ? Disc. Non solum puto, veium eiiain nrmiler leneo, non aliunde nisi de niliilo produclam. Mag. Defini illam naturani, quid sil. Disc Non possum.

vilale ejus ex Palre accipiunl, quonim sensus credi- bitior milii videtur.

22. Dc his autem, qui ae eo nihilo, quod tciiius esseiitiae negalionem .signiflcat vel habiuulinis ejus privalionem, mundnm faetam fuisse arbitrantur, qiiid dicam, igiioro. Non enim video, quare non con* siderant opposilorum naturaro. Siquidem prrvalrof non potest esse, ubi non es( haliitus essentrae ‘^. Privalio nainquc babitudinis est privatio; ac per hoc, ubi non pruecedit habitus, non sequitiir priva- tio. Quomodoergo “dicunt, de priv^tione mundum ‘* factam esse " ? Si enim boc verum esset, consiaret, ipsum niiindum habiludinem quandam habuisse, priusqiiam fieret. At si sic, quomodo habitudinis

Res euim adhuc infinila omniumqiie conimunis, nec g sn.te privationem palerclur, duni jam non eral, aot,

Cdrlis (brmis adkuc dlsiiDcla vel speciebus, quoinodo deQniri possit, non video

21. Mag. Quid? Si qiiis summae sanctaeque au- ctoritatis libi suuderet, illam naturam nunaliud esse praeter Dei Verbum,dixissesne eam de nibilo factam esse*? De illo nihilo dico, quod privalionem tolius esseiitiae et substantiae et qualilatis signillcat. Disc. Nequaquam. Quisenim dixerit, Dei Verhiiin de nibilo esse factuin, dum sit omniuin " dc nihilo fa- ciens? Sed * quis ille, qui Verbum Dei naturam omnium esse non liuuiil dicere? Mag. Audi sanctum Basilium inociava Homilia in Genesin : Neque enim, inquit, quando audivil terra : germinel herbam foeni, et Hgnum (rucliferum, occuUum habens foenum pro-

si erat, non de privatione sui erat ? Si vero nullo modo erat, priusquam fieret, omni habitudine ca- ruisse nemo ** sapientum dubitat. At si omni habi> tndine caruii, quomodo de privalione habitudinis suae fieri poliiit *’, quani nunquain habuil? Eadem est raiio de essentiae negalione. Est enim negatio rei exislentis vel lieri valentis perfecta abseniia. Abseniia namqne est rei ciijusdam praesentis, vel praesens fieri valentis, a sensibus ablalio *•. Si ergo Riundus de abseiitia factus est, praecessit aliqua na- lura, cujus habiiudinis privatio vel essenliae " ab- sentia condendi mundi occasio facta ei»(. Et ipsa nalura aiit Deus, aut creaiura erat. Et si Deus, cogeniur faieri, ex Divinae natiirae privatione liabi-

duxil,neque palmam, aut quercum, aut ci/pressum C uidinis vel essentiae absentiBmundum factum fuisse.

anle conspectum visceribus suis occulta eduxil in su- perli>bem, sed Divinum verbum nalura est eorum,quae faci^ *uni. Producat : non, quod habet, defiromat, sea quod non habet, creet ^, Deo donante opera- lionis virtutem. Intende, quam fiduciaiiter pronun- ciavit, naturam onmium, quae facla sunt, Dei Ver- buin esse. Ac * nulla libi suspicio snbrepal exisli- mandi, quod aliud sit Dei Verbum, aiiud ejus prae- ceptum. Id ipsum namque in eo et esse est *, et omnia essejubere; esseudoenim ipsum riuiil omnia, quoniam ipsum omnia est. Ei ut certius coguoscas Dei Verbum etnaturam omnium esse,et consuhstan» tialem Patri anie omnia et *” in omnibus, quae in eo facla sunt, creatum, audi Ecclesiasien : Sapienliam

Si vero creatura, necessario visibills, aut invisibilis eril. Si visibilis, alium raundum visibilem praeces- sisse debemus credere; si invisibilis, qua ralione cogimur concedere, de invisibilis naturae absentia mundum istum facium fuisse *, aot eam • penitus mundum praecessisse? Si vero univeysitatem totius visibilis et invisibilis naturae de nihilo factam esse vera docet raiio, nullamque naluram praeter ipsum Deum praecessisse *^, quomodo de absentia vel pri- vatione reruni, quae nunquam erant, mundns factus est, non inielligo. Si vero quis dixerit, neque priva- lionem habitudinis, neque absentiam alicujus essen- tiiie *• niiiil *• iiomine significari, sed universalem- totius habitudinis, et essenliae, vei snbstantine, vel

Dei, inquit, praecedentem »’ omnia quis investigavit ? " accidentis, et simplicKer ormlium, quae dici et in’*

telligi possunt , negationem , concludetm’ sic : eo igitur *’ vocabiilo Deum vocari necesse est, qui solus negatione omnium, quae sunt, proprie innuitur, quia super omne, quod dicitur et intelligitur, exai- tatur, qui nullum eorum, quae sunt et quae non

Ecce ‘* coaeternitatem Patri et coesseniialiiaiem “. El coniiuuo sequilur : Primo omnium creaia est sa- pientia. Ecce iii creaturis factum. Audi Evangeiium : Quod factum est in ipto, vtta erat. Nain quod alibi iii Salomoue ie^ilur : Z^ominut creavit me in initio via-

VARIAE LECTIONES.

Sic AC. • A Al.

• C Haec ergo miror. ’ C negaris * A sunt. * A esse faclam. ul. » COrr., A est et eR»e,C esse et est. " el om. A. " C sapienlia — praecedente cit«uentialem. ‘* <‘stentiue om. A. ** igitur. ^* A dicitnt mundum privatione. " esse ‘’^A nuUwi. •» C potueri ^ •• Absentia namque — ablalio om. C. ” habitudinis privatio vel esseiiliae a. »» Si verocrzatuiu — fnclvm fnisse om. C. ** Cetinm. • Si tiero unitersitatem — praecesmstc

IT

^ A creat: ‘\ •*C et. «».A Om. A.

oni

oiu. A. " A praes^n

ihilo. »’ A ergo.

687 J0ANM8 SCOTI G88

gunt, est, qui melius nesciendo scilur. Ac pei- hoc j^ crediiur fecissc mundum, significatur. Quisquis da

inter nos et illum, qui videbamur « dissentire, con- consiitutione mundi rationcm reddere desiderat, suis

▼eniel. Si aulemresponderil : neque illam negatio- sequacibus eligat, quidsuadeat; nos autem nostrae

nem dico niliilo significari, qua negatur Deus esso raiiocinaiionis iter teneamus, et quoniam propemo-

quid eorum, quae sunt, sed iliam, quae negat Deum . dura tinler nos est confectum ‘•, omnia ex Deo, ei

et crealuram; necessario fatebilur, quod negari co- Denm in omnibus esse, ct non aliunde nisi ex ipso

nabalur, hocest, de negationevel * privalione Dei ’ facia csse, quoniam ex ipso el per ipsum et in ipso

et creaturae mundum facium fuisse. Mundus siqui- facta sunt omnia, quomodo quadripertila toiius na-

dem demateria informi facius est; materia informis lurae discreiio Dco conveniat, plane ac brevitcr

de omnino nihilo; ac per hoc et mundus de omnino recapiiules, flagito.

Mihilo.Nonenim,utopinor, audebit diceie,omnequod 23. In dispntalionibus namque, et maxime de ob-

est, aut Deus *, aut creatura est, aut ’ nec Deus, scuris rcbus " mulium valet av«>:iipa>«iw(7f?, hoc est,

neccreaiura; nara si dixerit, inter eos, qui dicunt recapitulalio ; breviler enim aperteque praedicla

materiamDeocoaeternam esse, compulabitur, dequa omnia in mcmoriam revocat, meniisque obluiibus

Deus mundum fecisse ab iis putabalur. At si omne, cuncla, quae acla sunt, simul manifesla sunt. Mag. quod est, aul Deus, aut creatura est, ei nemo sa- jj De Dco, ut opinor, inter nos convenerat, quod lolius

num ’ sapiens aesiimarit ’ mundum de negaiione universitalis conditae principium sit, et medium, el

Dei el crealurae factum, relinquitur sola illa nega- finis, non quod aliud ei sil esse principium, aliud

tio ad causara mundi faciendi, quae ablaiione lolius niedium, aliud finis; liaec enim tria i.q ipso unum

creaturae, super omne, quod diciiur et intelligitur, suni; sed qnod Theologicae contemplationis iriplex

Deura exaltans, nihil eornra, quae sunt el qu«e non molus sit. Aliier enim movetur iniellecius sive hu-

sunt, eum esse pronuniiat, Est enim maxiraun» de manus, sive angelicus, considerans principium om-

hac ratione argumentum. Si duo quaedam suntDeus nium Deum esse; aliier cognoscens omnia in ipso, el

et creatura, aul ab uno principio sunt, ac per per ipsum esse, veluli in quadara medietate; aliter

hoc ejusdem naiurae — noneniraexprincipio unona- conlemplatur finem omnium in Deo esse, el Dcum,

scuDlur contraria secundum naiuram; sui namque quera onmiaappelunt.et in quo quiescunt, et vivunt.

principiinaluramaltrahunt — aulper seduoprincipia Cni sensui favet sanctus Augustinus inlibro»’ octavo

sunt sibimet * adversa. iNam sicut substantialia non deCivitale Dei, teriio capiiulo, doSocraiephilosopho

suntduo, sed unum. Siautera Deus et creaiura non dispulans : Nolebai, inquit, immundos tenenis cupi.

sunt duo, sed unum et unura ; aat aequalia sunt, et dilalibus animos sese extendere in divina conari,quan- nullum ex altero. Si enim duo, ex uno nasci necesse C doquidem ab iis causas rerum videbat inquiri , quat

est. Si autera Deus ex nullo, crealura vero ex Deo, primas alque summas non nisi in unius el *’ summi

erit unum ex altero et non sunt « aequalia ; unum Dei voluniate esse credebat. Vnde el »’ non eas pula-

namque ab aequali sibi uno non gignitur. At si crea- bcX, nisi mundata mente posse comprehendi. Et ideo

lura ex Deo erit, erit Deus causa, crealura autem •" purgandae bonis moribus vilae censebat insiandum,

effeclus. Si autem nil aliud " est efTeclus, nisi ** utdeprimentibuslibidinibjusexoneralusanimi(snalurali

causafacta, sequitur, Deum causam " in effectibus vigore in aeterna se allollerH,naturamque incorporei

suis fieri ; non enim ex causa in effectus suos proce- et incommutabilis luminis, ubi causae omnium facta-

dit, quod a sui r.atura alienum sit, siquidera in ca- rum naturarum slabiliter vivtmt, intelligeniiae puri^

lorem, et in " lucem nil aliud nisi ipsa vis ignea taie conspiceret. Disc. Perplane »’♦ convenerai, quia

erumpit, Si autem quis dixerit, unum aequale sibi ralio approbat. Mag. Dum ergo de divina naiura

unum gignit ; nam et Deus Pater, dum sit unum, pure percipimus , quod omnium principium sit

aequale sibiunum, Deum^Filium^gignit: cognoscat ei causa ; est enim Si^jKpxo; , ct «v«tTcof , jioc

se nimiura errare. Summa siquidem sanctaque Tri- est, sine prinoipio, cl sine causa, siquidem nihil

nilas non est unum et unum et unum, sed simplex praecedit, quod ei principii, vc! causae proporlio- el individuum unura in tribus inseparabiiibus sub- D nem obtineat, ipsa vero omnium, quorum causa el

staniiis, et illud unura multiplex virlule est, non principium est, naturam creat : non immerilo eam

numero, et non aliquod’* unum est, scd universaliter dicimns creatricem naturam, et non creatam ; creat

ct infinite unum, el snper omne unum, quod dici vel namque, et a nullo creari patitur. Eandem vero,

inlclligi potest, unus " ergo ab uno, non nnum ab divinam scilicct naluram,. finem omniiim esse, ultra

uiio, FiliusaPatre. Sed.contraeos", qui laliadogma- quem nihil, et in quo omnia aeternaiiter subsistunt,

lizant, nuncnobis sermo non est; hoc tantum pro- etuniversaliierDeussunt, cognoscentes, neque crea-

posuiinus, quantum vires suppetebant invesligare, tam, neque crealricem rite vocamus; non creatam

«juid eo noraine, quod est nihiUim, de quo Deus quidem,quia a nullocreatur, neque creatricem, quia

VARIAE LECTIONES.

*C videbanlur. ‘velom.k. ^ ?ro privatione Dei kprivaiiva. ‘^ADeusei^ *flM<om.C. * A sanut. • A aestimavil. * A sibimet sunt. * Pro cl uon sunt A non vero. »» A vero. »• Pro nil aliud A creor

tura. “* A non. " ca«s«m oin. A. «” ?» oin. C. ** HHwm De:;m o\n. C. ^^ \ aliquid. ’’ Conj.,G uno. »• A illos. ’ A confeclum est. " A rcbus obscuris. " libro om. C. " C ac. «» et om. A.

*•> \ Plntip..

689 DE DIVISIONE NATin.\E. — LIBER TERTIUS. 690

jaiii desinil creare, omnibus in suas aelernas raiio- A qnia in spiriiu aposloli Iransformaiionem Doniini

nes, in quibus aelerniter manebunt, ei manent, con- ■versis, appellatione quoque crealurae significari de- sistenlibus. Deus enim omnia in omtiibtis erit, et omnis creatura obumbrabilur, in Deum videlicet conversa, sicut aslra sole orienie. Viilesne ergo, qua raiione unani eandemque n;ituram, divinam videlicet ‘, juxta consideraiionemprincipii non crea- lam , sed crealricem , juxta vero finis speculaiio- nem nec crealam , nec crealricem possumus ap- pellare? Disc. Saiis video, quid \is. Dic, quod restat. M.vc. Rationem medielatis reslare solummodo arbilror, quae duplici modo conlemplaloribus suis arridel. Primo qnidera, quaiido et creari , el creare c^nspicitur divina natura. Creatur enim a seipsa in *

viderunt. Yestimenla enim ejus caudida, sicul nix, visibilem crcaturam , in qua , el per quam Dei Verbum , quod in omnibus subsisiit, intelligilur, significabant. Audi Apostolum dicentem : Jnvisi- bilia ejus a crealionc mundi per ea , quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque ejus virtus et ‘" aeternitas. Disc. Quadripertilam uaturac uni- versalis divisionem nunc clarissime video, et dc Dco, et in Deo esse indubilanler intclligendum cognosco. Proinde finita bac quaestione de nihilo, et ad purum, ut opinor, deducla, ad considerationem teriiae partis universae naturae, de qua praedicatur creari solum- modo, et non creare , redeundum esse censeo. Ita enim nosirum promiltit propositum. Quamvis enim "

primordialibus causis, ac pcr hoc seipsam creai, boc H quidem aliae quaeslioncs introdiictae’^siini, ipsa ta-

est, in suis theopbaniis incipitapparere, ex occullis- simis nalurae suae finibus volens emergere, in qui- bus et sibi ipsi incogiiila, hocest, in nuUo se cogno- scit, quia infinita est, et supcrnaluralis, et supcr- essenlialis ‘, ct super omne, quod potest inleUigi et non potest, descendens vero in principiis rerum, ac veluli seipsam creans in *" aliquo inchoat essc. Se- cundo vero, dum in extremis effectibus primoidia- lium causarum perspicitur, in quibus creari lantum- ECOdo, non aulem creare recte praedicalur. Crealur enim descenJens in extremos effectus, ultra qnos nil creat, ideoque dicitur creari solummodo, et ’ non creare. Non enim ultra exlremos effectus descendit, quo et creari, et creare viderelur. Creatur ergo et

men principalem materiam (eriio libro praestitil; ejus namque gratia diligentius investigandae incidens aliarum propositionum lijcoria inserta est.

24. Mag. Recie censes, lempusquc postuiat. Scd prins de senaria quanlilate dierum intelligibilium, iii qna Deus opera sua fecissc lcgiliir, si quid promi- simus, implcre debemus. Brcviler dicendum, parlim quidem sanclorum Patrum inlelleclus sequenlcs, partim quod in animo venit a!) eo, qui iiluminat no- slras tencbras ‘*, etquaerit in Scripluris suis quaeri et inveniri, non celantcs. Infinilus siquidem conditor sacrae Scriplnrae in mentibus prophetarum, Spi- rilussanclus, infinitos in ea constiluit intelleclus, ideoquc nnllius cxposiloris sensus sensum allerius

rrpal in priniordialibus causis ; in carum vero effe- C aufeil, dummodo ut sanae fidei calholicaeque pro-

clibuscreatur,ei " noncreat. Necimmcrilo, quoniam in ipsis finem descensionis suae, boc esl, apparitionis suae constituil. Atque ideo omnis creatura corpora- lis, atque ‘^ visibilis, sensibusque succumbens cxlre- mum divinae naturae vesligium non incongrue sotet in Scripturis appellari, quod omnis contemplativus animus, veluti quidam Moyses.ascendens in summi- talem tbeoriae, permittitur * inspicere, et quod adhuc vix a sapientibus animis potest ad purum di- gnosci, fumigaiionibus terrenarum pbanlasiarum • strepitibusque " mulabilium, nec non coruscalio- nibus subiio nascenlium , subiioque traiiseuntium irapedientibus. Paucissimorum namque, lerrenis " cogilationibus penitus remotorum, virtute ei scicntia

fcssioni conveniat, qiiod quisque dicat, sive aliunde accipicns, sive a seipso, a Deo tamen illuminatus “, inveniens. Disc. Praecede " quo vis ordine, meque at- Irahe. Te eiiim scquar, ut ’ sensum aliorum, seu luum in talibus cognoscam, et quod vera ralio, quae in omiiibus el " quaerit veritatem et invenit, edo- ceat, eligam; non quia jam veraces intellectus discer- ncre a fallacibus idoneus sim ‘, sed quod similiora veri’ dissimilioribus praeponere ‘• consuila veritaie non temereausira. Mag. Temere quoque el inconside- rate nil vclim approbare. Primordialium ilaque causarum visibilium et invisibilium simul et semei conditionem divinus prophela Moyses breviter scri- bcns, dicendo : In principio fecit Deus caelum et tet’

purgatorumest**, Deumin hisvisibilibuscrcaturisco- D ‘”""’ eorumque occullam in divino consilio, inconv gnoscere, sicut Abraham pairiarcha " exconversione

siderum cognovit, lege naturali duce, ceierique sancii Patresanle Icgem scriptam, et in lege, quem- admodum Moses in rubo et in montis cacumine. .\postoli dein posl legem sub gratia cum Chrislo in monte per invisibilia quasi visibilia *^ symbola in divina raysleria inlroducti sunl. Hoc aulem dico.

prcbensibilemque inagnificentiara, prius quam ic formas spcciesque profluerent, inanis terrae et **i’a- cuae, mi invisibilis et incompositae , lenebrarum quo- que super abyssum vocabulis significans, inchoatio- nem quoque procrcationispraeconditarum causarum in effccius suos appellatione Spirttus qui fovebat aquns, vel ferebatur stiper aquas, insinuans, ad myst’

VARIAE LECTIONES.

" C jn seipsa fl primord. " \ superaelernalis. ^ Cseipsamcre^nsseipsnmin. ^elom.k. ^ X et. ’ kperntittatur. ^ A pltanlasiarum lerrcnarum. " \ slrepitibus. " A lerrenisque.

» A scilicet divinam

*elom.\ ,,^ .„ , .,.„.„,„,. .. , „. .. ,.

" esf om. C. ^* palriarchn om. . ^’’ \pQr visibtliasymhoidi [invisibilia quasi om.) ‘" c/ om. C. ‘" entm om. C. " A inlroductae quaesiiones. “* A lenebras nosiras. ■” A illuminatus tamen a Deo. " A Proc^dt ‘Ave/. “e/om. A. " A «um. ‘* A rere. ^’^ \ vroponere. *^ \ aut.

JOANNIS SCOTI

m

cam senarii Humeri virtntem explicandam descendii, A poniliir obscuritali creaturae per se ipsaln cotiside-

inqiiiens : Et dixit Deus : Fiat lux, el facla esl lux. In his anlcin verliis niuliiplex sanclornm Pairiim iiitcl- lectos reperiinr. (hionini alii qnidem angclicae, et iiilellocliialis c.ielcslis ess"ntiae crealionem in lioc loco sacrae Scriplurae sii;ni6catam esse discer- nnnt; aiii Vero visibilis linjus lucis iiatnram, ,hoc esl, igneni incoinprehensibilein adhnc, el invisi- liilein crealnni ‘, quae * poslinodum veluti in Snis ’ ronlibus emergens, in corporibus aethe- rois refulsit, ac velnti spatia * irinni dicruin oc- ciilto meatu abyssum superilciei terrae undique, ut aiiint, siiperrtisani lustrandoperegit. Quod autem In- cis vocaliulo igiiea- natura, ailliuc invisibilis et oc- ciilta, appellata sit, nulli miruin debctvideri, cogiio-

ratae. Ideoqiie appellavit Deus lucciii diem^ splondo- rein \idelicet "” divinariim ralioluim, tenebias vero noctew, hoc est, oliscuriorem in se ipsa creaiaena- turae speciem. Quod antem sequitur, faclumque • est vespere el mane dies unus, finem peractae opera- tionis, el inchuationein sequenlis si^niiicare volunt. Mane enim, id esl, iiichoatio sequentis operalionis fi- nisesl praecedentis, eipraecedentistenninusinilium est sequentis. Ideoque dics unus vcl primus finilur vespere, cujits inane, hoc est, initium in lucis con- ditione praecesscrat. Haec kreviter dicia ‘ ab aiiig accepiinus.

25. Mos autem primordialium causarum condilio- nem, sive visibilium, sive invisibiliuni, in factura

sceiiti, sacram Scriplurain causaruio noniineene- B caeli et tcrrae in principio, earuinque in effectus

ctiis, et effectiium causas appellare solere. Effecius auicm igneae naiurae lux est. Ignea igitur natura, in priinordio rerum condita, nomine lucis postmo- (lum ab ea processurae, el adliuc in en latentis, non incongrue appellata esl, qnainvis quii!am ’ priiniti- vain iucein fiiisisse continuo arbilreiitur ; coiilra qnos satis a sancto Augiislino est actum ^. Qiiod aulcin sequitur : El vidit,’" Deus lucem, quodesset bO" Wn, et divisit lurem a tenebris, appelluvitque lucem diem et letiebras noctem , et (aclus est vespere et mane dies unus, de Mmplici laude corporeae lucis, deque teinporalibus inlervallis, quibus circa tellurem lux el unibra vicissitudiues suas peragiint, dictum esse existimant, qui naturam lucis corporeae condilain

suos processiones in his veibis sacrae Scripiurae : Fiat lux et reliqua, volentes intelligere , diciiniis, crealione lucis processionem primordialium causa- rum in suos effcctus significari. Nam si ipsaspri- mordiales causas , propter incomprehensitiilitatem naturae suae, incognilamque omiii inlellectui alti- tudinem, tenebrarum caligine, hoc est, profundae igiioraniiae densitate superfusas Scriptnra perliibet, cum* dicitur : Et tenebrae erant super abyssum , quld niiruin, si dcclaratio earuin »’ in effeclibus suis per formas et species lucis nominepraedicaretur perhoci Et dixil Deui : Fiat lux, et facta est lux. Veluli qiiis di- ce#et, priniordiales causas, in se ipsis ** inconspi- cuas, omnemque iiildlectum obumbrantes, jiissit

fuisse * arbilrantur, quaniro dictum esl : Et dixit C Deus in formas peispicuas, speciesque inlelligibilei

et sensibiles ‘* visibiliuni et invisibiliun prodire. Non enim solus Deus, verum etiam omiiium reriira principia tenebrartira vocabulo, teste S. Dionysio, solent ‘" in eloquiis appellari propler inconiRrehen- sibilem inliniialein : processio vero ejns per princi- pia iii crealuras visibiles et invisibiles, suas dico tlieophanias, clarilatis iiomine meruit significari: in ipsis eniin quodam modo patitur inlelligi, qui ora- nem snpetat intellectum. Fial ergo lux, inquit Deus, hoc est, procedant primordiales causae ex in- coroprehensibilibus naturae suae secretis in formai

Deus : Fiat lux, et facla est lux. Nam quia in aequi- noclio vernali priina raiindi condiiio creditur fuisse, In quo sol aequis spatiis et snpra lcirain el sub terra • moratnr, xn videlicet horis aequiiioctia- nbus, propterea putant dictum esse : Uivisit Deus " lucem a tenebris. Ac si aperte dic<>i’elur, toium unius diei spatium, quod xxiv lioris peragiittr, aequa par- tilione inter diem divisit et noclem. Qtii " vero con- ditionem angelicae natiirae creatione lucis signifi- catam rectius autumant, sancium Augustinum se- quentes, divisionem " lucls a tenebris aui discre- tionem inforinis materiae et formatae creaiiirae in- tclligunt, ul nomine lucis perfectio formae, teiiebra- rnin vero iiiforhiitatis coiifusio aocipialur, aul dttpli-

ac •’ species comprehensibiles, iniclleclibusqiie con- templantium se manifeStas, El facta est ,lux, Deo vi- delicel volenle, et dicenle, obscuritas primordialiutn

{•em caelesiium essemiarum thcoriani. Aliler nain- " causaruin in formns ac species processit aperlas *•

qne consideialiT creatura in ratiouibus suis aeier- nis in Deo, secundum. quas condita est, et alileriii ee ipsa sub Dco, in quanium creaiura est. Et prima <quidetn consideratio lucis vocabulo, secunda vero r,enebrarum significalur. Ut eniin Inx praecedit te- oebras ‘* dignitate, ila ciaritas aeiemarum raiio- num, secundum quas omnis crealura facta est, prae-

Et divisit Deus lucem " a tenebris, hoc esl, segregavit noliliam effectnum ab obscuriiate suarum principa- lium causarum. Divisio quippe lucis a tenebris est discreiio rerum per formas ac ** species apparen- tium a principiis suis, in quibns omnein superant inlelleclum. Ideoque praedixil: Et vidil Deus lucem, quia esset bona, hoc est, placuii Deo, originales cau-

VARIAE LECTIONES.

• C crealam. * SicC; A qui. * A his. ^ Sic AC; f. spatio? ’ A quidem. * A actum est. ^ A videU • A esse. • A aeqiiis spaliis supra et sublra lerram nioraltir . “* Deus oin. A. ’ A quia. • A S. Augu” iiini divisionem sequinies. " A lenebris. ‘* A scilicel. " C faclum est. " dicta ora. A. " C itlarutn: »» A «/>««*. " A nemibilesque, " Coiij ; AC $olet, » A et. " Sic C • A averta. " lucem om. A. ’ " A «f

DE DlViSIONE NATURAE. — LIBER TERTIUS.

G94

sas, anle omnem creaturam nlira omnem inlelle- A alii lolum spaiium ullra iunam, ubi planelanim cor-

clum condilas, iiiteileclibns sive hunianis, sive ange- iicis luce qiiadam iiuelligeiiiiae stipertiisas maiiife- stari. Appellaviiqne lucein diem, el lembrns noctem, boc esi, conieiiiplaniibiis aniinis praestilit niaiii- feslalionem visibiliiim el invisihiliiii^ pi-r formas et species diem app«Mlare , eorum vero in prin- oipiis suis incomprt-bensibilein alliludifiem om- niqiie con’lilo inlellectui ii.‘Cognitain vocare no- ctem. Faclumque eu vespere et tnane, dies vnus. Qiamvis enim inler ob^-curitsilein causarum, et cla- ritatem effecinuni divisio inlelligaliir ac ’ dillerentia, U,nus lamen iilenique dies est, boc esl, uniis eorum inlellcclus. Non eniin alia crealiira iiitellitjilur in causis facla, alia iii elTectibus causarum coiflita, sed

pora el ciirsiis esse creduntiir *, ciim ipso extremo amliiiii sideriim, alli totum inane, qnod circa lerram volvitur, Iioc esl aera, et aethera, «iiblimissimamqtie spbaeram iino vocabulo rirmamenii coniprebendi. aiitumani. Non enim alibi, nl aiunl, legiliir ‘" aerit et aetheris " condilio. Qmre autem tali nomlne vo- caliir, proul unicuiqiie visiim est, ita ex|>osuil; alil qiiidem propler ‘ sustentalionem superiornin aqiia- ruin ‘*, veluti supra ilbid con><>raIes aqnae sint; alH quia cboros siderum sustiiieat *•, veluti qiiaedam ponderosa corpora ; alii quia lotum visibilern mi’n- dum intra se contineal ac ririnpl **. Nec desunt, qul- spatiuin corpulentioris hujus aerls eo nomine proprie vocari voluni, eoquod hubes, pluvias, i’.ibres, nives,

una eademqne in rationibus aeternis, veluii n qui- B grandines, omneque, quod ex terrenis vaporibus in

busdam lenebris .secretissimae sapieiitiae, omnique intellectu remo ae facta’, et in proressionibus ra- tioniim * in effeclus Intollectibus succumbens, vcluti in quadam die perfedae nolitiae manifeslala. Maec * autem de opcrilius primi intilligibilis diei congrua, ul opinor, intelligentiarum pioporlionalitate addidi, non ui meuiii sensiim, veluti • cx mo ipso reperlum, alionim inlellcctihus veliiti praeferre, quod absil, sed considerans, veris contemplationilus iion admodum resistere, priinordialinmque causarum in effectus Btios* pmfusionibus, de quibus nunr agimus, con- venire. Disc. De operibus sex primoriim diernm quoniam multi et graere, et laline mnJta exposuere, breviter et succincte nunc dispulaiulMm est. Et

eo nascitiir, llrma qiiadam •’ siiae naturae corpulen- tia *’ sustineal, quanlum ^ustinere potest, ac velnli lotum ex purle cetera spalia levioris el siiperioris visibilis naturae ab eo denominari ^. Horum vero qiiis reclius inlelligat, legentium arbitrio di;iidicaii- dum committo. Mihi aulem graeci nominis, qnod cst axs(.i(apM, considerata virtute, lale vocabiilum vi- dclur meruisseeo, quod in eo totiiis corporalis crea- lurac silus stel ac terminelur. Ultra namqiie firma- menlnm nil sensibile, vel corporenm, vel locale, vel lemporale • inlelligitur esse. Oninium siquidem vlsi- bilium finis in ipso^ lirmatur. STEjoewfca eniin dicitHr quasi <7ts/»s« «fa “, boc esl, soHda siiniil ! in ipso qui- dem omnia solida, hoc est coipoialia feinuil lerini-

qnod de prima bice a le dictiim est, videtnr mibi ^ nanlnr, et stanl. De aqnis aulein , in qnarum " me-

stifficere. Sive enim^ conditionem b’ijns lucis cor- poreae substantialiier in igne, ut S. Basilio videiur, sive caelestinm virtuinin formationem “, iit S. Au- gustino, sive primordialinm causarum iii cffcctus suos geiieialem processioiiem sigiiificet * , qnalcm* cunque bornin iiitf-IIeclunin quis obtinuerit, non ‘"^nge a veritaie uislabit.

26. Mag. Transoanins igitur ‘« ad secunli diei con- wderaiionem ’ . Ac priiis <Jicendnm «*, qiiod de alle- goricis inlel!ectil»“8 moralium inlerprelalionnm nulla nunc nobis inlei>iio est, sed dc sola rerum faciarum creatione secuniinm historiam panca disserere Deo duceconamnr. Disc. Nec boc quaero; satis enim a sanctis Patiibns de talinm allegoria estaclum. Mag

dio firmainenlum fieri Deus dixil, non salis reperio quiii dic:un,non quod me laluerit,quid mnlti sanciorum Patrum de ipsis senseninl “. Sunctus siqnidcm Basi- lins in Exemero ^” sno v(lle videlur, (tquai illas abyssi nomine vocnlas, undique circa lerram uiffusas, rarissi- masque, ac " tenmssimus, super quas prius erant tene^ brae, ar. ** deinde Spirilus Dei stiperferebatur, et in quibus prmiliva lux, veluti trium dierum spntiis, gy- rans informem adhuc terrenam molem resplenduit, densatasqve ^ lertia die , et congregatas in loeum unum, ul apparerel arida in hoc loco sign ficari, et in earum medio Deum dixisse firmamenium fieri. Cui omiiino sensui S. Augustinus ‘ refragaiur, nec ta- men ’ de ipsis aqiiis, inira qiias Dous lirniamenluin

Dixii quoqve Dpus: Fiat fi.mamentum in medio aqua- ^ fecit, salis rationem reddi lit. Aliorum namque opi-

rum. ei dividat nquns ab aquis, et fccit Deus firma- menlum. De ‘* (irmameiito omiies unanimilerconsen- tiuiil, qiiod non p.liu i eo iio’nine, nisi ^’ hoc caeliim ▼isibile significatur, Alii lainen exlremam illain sphaeram voluiiilem, niidiqiie totnin lunnduin am- bientem, cborisque asirorum oriiatain solummodo.

niones introducens, qnid ipse inlellexil, qua occa- sioiie ignoio, non apernit. Eos aiilem ceteris prae- poiiit, qiii spaiia hiijus aeris, quac snnl intor aquas niarinas, etfliiviales infra se positas, ei iilas in liU- bibus supra se siispensas, firmamenti nomine vocari contendunt. Nullius iiaque sensu refutato, quid de

VARI.^E LECTIONES

’ A c<. * S\cC\ \ faclne. * A rniionis. ^C Hoc. ’ velnli om. A. *A his. “^ enim om. A. • Sic C^Aca^^lestium rirtMifmin/^ormnenrKm. * C sitinificnt. ^’^ Kergo. **Ccondiiionem. ‘» SicC; Adlcendum «.’. ••(]/«, •A/7H<.m. ‘• C<>ni., A rrer/uH/, C frer/ff«/«r. " C Non enim alibi /cf/;/Mr, h« «/«»«. ^"^ \ ncthe- ris et neris. ^ ^ prneier. ^” A aquu.um superiorum. *” Co«., \ suslenlnut , Csusiinuil. *^ X covdneant ac firmeni. " C lanie». *” C corpulenla. ^^’ C^aei.rmiihiri. *» A vei lem;j0ule vfl locale. *^ \ ]:\ eo. *’ Conj AC CTtPLAJiA. •” A ^/^/uis vero, quarum iii. " C scnsernni , &e corr. $eiis’rinl. *" \ examine, ’ A «1. • ac .oiu. A. “A densaias. ’’ X Cui Qmiiiao semmia S. Augu$tini. ‘A.tunc,

C:^ JOANNIS SCOTI 69«

ipsis* aquis senserim, paucis, si libet, rationibus A “^’”’“cappellariralioedocel.Exipsisenimomniaele-

explicabo. Disc. Llbet quiilem, ac * valde necessa- rium est *. De hac enim * quaestione adhuc, quod mibi saiis vidcreiur, a nullo est suasum. Mag. Toiius itaque conditae naiurae trinam dimensionem esse arbiiror. Omne enim, quod creatum est,/, aut • omnino corpus est ^, aut^ omnino spiritus, aul aliquod niediuin , quod nec omnino corpus est *, nec omnino spiriius, sed quadam medieia- tis, et extremitatum ratione, et spiriiuali omnino na- tura, veluli ex una exircmiiate et superiori, et ex altera, hoc esl, ex omnino corporca et infe- rioii " proportionaliter in se recipit, undCj proprie clconnaluraliterexlreniilatibussuis subsistit.Proinde si quis intenlus " inspexerit, in hac lernaria propor-

menia, sive simplicia sivc composita, veluii ex qui- bnsdain magnis fonlibns defluunt, ,iudeque inlelligi- bili quadam viriute rigala administrantur. Nec hoc siletScriplura clamans : El aquae, quae super caetos** sunt, laudenl *• nomen Dei. Quamvis enim hoc de’caele- stibus virtutibus quis intelligat, praediclo sensui non repugnat, dum sit divinorum eloquiorum " multiplex interprelatio. Proindc harum aquarum in medio di- xit Deus fieri firmamentum, hoc est simplicium ele- mentorum naturam, quae quanlum visibilia corpora superat, tantum ab invisibilibuseorum raiionibus su- peratur, quanlumque a superioribus suscipit, tanlum inferioribus distribuit; quanlum vero ab infcrioribus recipit , tantum superioribus restituit, referens iig lionalilatehuncmundumconstiluluminlelliget.Siqui- B omne quod abiisdcfluxit.Quam prophelicospiritule-

dem in quantum in rationibus suis, in quibus aeter- naliter’* et constitutus est, ctesseniialiier subsisiit, consideralur, non solum spirilualis, vcrum etiam omnino spiritus cognoscitur. Nemo enim recle phi- losophantium raliones corporeae nalui-ae spiritualcs, imo eiiam spiritns esse negaril ;dum vero exircmae ipsius deorsum versus inspiciuntur partes, hoc est, omnia ista corpora excatholicis elementis composiia, maxime etiam terrena, et aquatica, quae et genera- lioni, et corruptioni obnoxia sunt, nihil aliud in iis invenilur " pnieter corpus omnino et ‘* corporeum. Atsi qnis simplicium elemenlorum naturaminiuea- tur, Ince clarius quandam proportionabilem niedie. latem invcniet, qua " nec omninocorpnssunt, quam-

gislalor admonitus firmamentum appellavit. Abyssuni namque intelligibilium ralionum ** supcr se posilarum firma et inseparabili suasimplicilate fulcit *’; fluxum vcro muiabilium corporum, etmaximearida ethumida qnalilalecompositorum, dum tempnrali vicissitudine resolvuntnr, in seipsam relrahit,inquesna universall solidilaie, ne pereant, cuslodit. Neque hoc ignorant, qui philosophiae studiis imbuti, transfusionem natu- rarum in se ipsas cognoscunt ‘”. Causae quidem enini” in elemenia, elementaincorpora descendunt, solula corpora per elementa in causas suasfesilinnt, ipsa etiam corpora in se invicem transeunt. In dilu- vlo -ler versus est in aquam, iterumque" reversa est aqua in aera. Dixit itaqueDeus : Fiat ftrmamen-

vis ‘• eorum corruptionenaluralia corpora subsislant C tnm in medio uquarim, hoc est, fiat solidilas sim-

plicium elementorum inler profunditatem rationum suarum, et rautabilem fluxum corporum eonindera concursu compositorum, el dividat aquas ab aquis, hocest, corpora composila, Iocisdispersa,temporibus mutabilia, generationi et corruptioni dislribula dis- cernal a siniplicibus rationibuslocorumtemporumque varietate careniibus, generatione el corruptione libe- ris, immulabili lege stabiliiis “. Inter simplicitatera autem causarurn ct elementorum talisest differentia, quod illa causarum quidemabsque locorum et tempo- fum nalura inielligitur, ista »<► verolocis temporibus- que carere non potest; ineisenim continetur,etquod illa omnibus accidentibus absoluta semper sit, ista aliquando accideniia recipit,aIiquandodeponit; dcpo

ex ‘* coilii nec omnino corporeae nalurae expertia, dum ah eis oinnia corpora profluant, et in ca iterum resolvanlur: et iteruin alterum ‘alterisuperiori qui- dem extremitale comparata ‘,nec omnino spiritus sunt, quoniam non omnino corporeaexlremitale ah- solula, ncc omnino non spiritus, quoiiiam ^‘’ex ratio- nibus omnino spirilualibus subsislenliae suae occa- siones accipiant *’. Non irraiionabiliter itaque dixi- mus, Iiunc inundum extrcmilalos quasdam a se in- vicem penitus discrelas, etmcdiolales, in qnibus uni- versilalis ips^us " concors harmoiiia conjungilur , possidere. Ponamus igitur inferiores hujns mundi par- tes veluti inferioresaquas. Nec immerito, dum tolum, quod in hoc mundo nascitnrj, Iiumore crescit atqiie

nutrltur ; humida siquidem qualilale corporibus sub- ^ nitquidem in universalibus, in particularibus recipit.

27. Generaliter autem in omnibus sex primorum dierum operibas intelligendum est, ubicunque Scri- plura commemorat : Dixit Deus : Fiat lux, fial ftrma’ mentum , ct cclera in reliquis diebus, primordialium causarum specialem condilionem significari, quarum universaliter creaiio noraine caeli ei lerrae praeraissa

lata, absque mora labescunt, et decrescunt, et pene

ad nihilnm redigunlur. Nam et caelestia corpora fer-

ventissima, el ignea, humida aquarum nalura nulri-

ri sapientes inundi aflirmant, quod nec sacrae Scri-

pturae " esposiiores denegant ‘’. Spirituales vero

)innium visibilium rationes snpcriornm aquanim

YAI\IAE LECTiONES.

’ A /ijs. ket. ^estom.C. ^emmom. C. ’ .\ creatur. * A est vel. * es< om. A. * X vel. * A. necest omnino corpm. ‘” et infcrlori om. .S.. ’’ .\atlenUis. ** kessentialiler. ‘> X reperilur^ ‘ A «r om nhto. *‘Cquia. “^ .Kquoniam. " \ subsislunt et. ** atterum om. C. ^^ Cesse purata A ; C suscipiant. ’ A mysleriorum ( — que om. ) " C stabilitas. ’’ A i//rt.

^^ ulterum om. C. ** ipsiMS oin. A, ^ Cj scri])lur(te sacrae. ‘• ^^ A ralione. “’ A ^utcit simplicitaie

“» C cum »” Sic A negant. " A supra coelum. ** A taudant. ^» C coynosnant. ‘* enim ora. A.

»* C iteruni

697 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER TERTIUS. «98

08t ; iibicunque vero : Et facta est lux, ei fecit Deui, A ponderalum naluralem siunn silnm non sinilur de-

firmamentum, et faclum esl ita, earundem primor- dialitim causarumin efiectus suos per genera cl spc- cies processionem. Vocavilque Deus firmanuntum caelum. Juxla romanae linguae eiymologiam caelum diciUir a piciura siderum, quasi caeluii inslar, ut Plinio placet , juxla vcro graecam proprielatem ou^avof, quasi opot p.vu, hoc est, visio desuper. Me- rilo ergo flnnamentum universalium elementorum o’jjoav6f. idest, caelum appellalur, quoniam omnem compositam corporeamque creaturam aliiiudiiie na- turae snpereminet. Sunt, qui lenuissimas aquas su- pra firmamenlum, hoc esl ’ , super choros siderum essepulant ; sed eos refellil » et ratio ponderum, et ordo elementorum. Alii vero veluli * vaporabiles

serere, gravilale quidem inferioris parlis superius ascendere , levilale vcro superioris inferius inciinari non pcrmiitenle. Proindc splendidi coloris videlur essc, qui rolormedius est inlerpaltidumetrubrtim”, parlem qnidem ex palliditate frigidorum siderum supra, pariem vero ex rubedine calidorum corporum iiifra in contemperantiam " sui splendoris acci- piens. Planelae vero, qui circa eum volvunlur, mu- tant colores secundum qualilatcm " spatiorum, in quibus discurrunt, Jovem dico, el Martem, Venerem, et Mercurium , quae semper circulos suos circa so» lem peragunt, sicut Plaio in Timaeo edocet. Atque ideo dum supra solem sunt, claros ostendnnt vultus, dum vero infra, rubros. Non igilur pallor siderum

aquas, et paene incorporeas supra caelum argumen- fi cogit nos intelligere, aquae elemenlum ullo modo

lanturex pallore stellarum.Dicunt enim *,slellas fri- gidas esse, atque ’ ideo pallidas ; frigiditas autem non est, ut aiunt, ubi aquarum substanlia deest : minus consideranles quod dicunt; nam et ubi ignis est substantialiler , ibi et frigiditas. Siquidem cry- stallum, cum sit frigidae naturae, carerc lanoen ignea virtute, quae omnia penetrat corpora, nullus sapiens dixerit. Ignea ilaque vis, ubi ardet, calor est ; ubi non ardet , frigus esl; et non ardel nisi ubi malevia sit *, in qua ardeat, et quam consumal. Ideoque solares radii per aetherea spatia dilTusi non ardent ; in sublilissima onim ac ^ spirituali nalura ardendi maieriam « non reperiunt. Descendentes auiem * ad corpulenti aeris spaiia, veluli quadam maieria ope-

supra caelum esse, dum ipsa pallidiias cx caloris ab- sentia nascatur. Sed quoniam de his longum est ex- ponere, quicquid " ralio exigit nalurae, redeamus ad propositum. Et factum est vespere et mane diet MHMs *». Eadem interpreialio esl, quam etin •’ primi diei e?^sunimalione " praediximus, Quamvis enitn alia coniemplatio est spirilualium " mundi rationum in primordialibus causis, alin in simplicibus et uni- versalibus elemenlis, alia in compositis particiilari’ busque corporibus , unus lamcn idemque intellectus est loiius mundi universitalis. Et haec expositio in ccieris *’” diebus observanda esi, ubicunque inlerpo» nilur : Et faclum est vespere et mane dies unus. Sat de secunda die, quanlum brevilas exigit, est dictum.

raljonis inventa, flagrare incipiunt, et in quanium C Disc. Sat plane ac verisimile, quamvis multis, ac *•

ad crassiora corpora perveniunt, in tantum vim 8uara ardendo exercent in his, quae caloris virtute solvuntur, vel " solvi possunt. Dum vero sursum versus in extrema mundi intervalta tennissima, spi- ritualique nalurae proxima erigunlur, non invenicn- tesroaleriam flagrandi, nullum calorem gignunt, illu- minaiionis lanttim operationem ostendenles. Ideoque aeiherea, ac »• pura. et spirilualia corpora caelesiia ibidem conslituta lucida sunt semper, caloris auiem experiia, ac per hoc el frigida, ct pallida esse creduniur. Proinde planeta ilie Saturni nomine vo- catus, quoniamchorissideruravicinusest", pallidus ei frigidus " esse dicilur ; solare aulera corpus, dum medium mundi spatiura possidet , quantum

pcne omnibus ignotum. Mag. Sequitur ergo, ut de tertia die striclim dicamus. Dixit autem Deus : Con’ gregenliir aqune quae sub caelo sunt in locum unum, et appareat arida, faclumque est ila. De congregalioni aquarum in locum unum opinio illa , quam plurimi exposilores hujus Scriplurae a S. Basilio Caesareae Cappadociaeanlistiie sumplam sequuntur , omnibus noia est, quoniamcogitantibus ea facillima •• occur- ril, quae infinitam aquarum, undique circa molera terrae adhuc informein el invisibilem difTusarum, spaiia aeris ei aelheris adhuc impleniium, etprirai- tivac lucis ambitu splendentium, tenuissimamac vel> uti vaporalem quaniitatem teriia die in unum lo- cum congregalam autumat; in cujus medio firina-

Riquidem, ut aiunt philosoply, a lerra ad solem in- D nienlum factum fuisse secunda die " credil, super

tervalli est, lanlum a sole ^’* ad sidera, medieta- tem quand.im intelligilur oblinere, Ab inferioribus enim naturis corpuleniiam quandam , a superioribus vero spirilualem subiilitatem ad subsisienliam " sui recipit, ac veluli conlrarias utriusque mundi parlis, superioris videlicet ct inferioris, in se colligit qiiali- taies, quarum contenlione veluti quadam siatera

quod superiorem nquarum parlem suspendi puiat , inferiores autem praediclae abyssi diffusioites in unum colleclas, hoc esl, intra »* conclusi " suis liiloribus occani ambilum congregaias, ut ap- pareret arida , locusque aeri et aelberi daretur. Sed haec opinio , consulta verJUale , mullis ra- tionibus videtur liiubare, et inconsequens om-

VARIAE LECTIONES.

• A i. c. * C refellet. * veluli om. A. ^* enim om, A. • A ef. “A sit materia. ^ Aet. •CfWfl- teriem. * k vero. ‘” A fl«f. " A er. ‘* A es( vicinus. ** C illa.. vocata.. vicinn.. pallida et friqida. ‘* C

ianlnm so/e/p. ^’^S substanliam. *^ C rubrumque. " C h^ contemperantia. *X qualilaies. ^‘Aquantum. " A «ecKndu. » diebus. " A e(. "

in om. A. *" A constimmationem. *" k contemplalio spiritualium sit. *" C m retidltii

A eam facillime. " A secunda die faclum fuisse. " A inter. •* A incttm.

«99

JOANNIS SCOTI

nino , Talsisque imaginationibus resultajis. Non A wnt, Sn sun propria specie, et quantitale, et »|uali-

eiiim Greiiiintis, S. Augiistiniini sequeiites, ueqne vcrilali convenire judic.iinns, niolen» iliain ter- ream primo onniiuin fusse creatam , vel illam abyssum undiqne circa eain ’ iliffusam , deindeque firmamenium in medio aqnarura fuctiim, deiiide inferiornm aqiiariim siih caelo remanentiiiin in nnum locum collectioneni, neqne * iillnm liorum lo- catiter lemporalilerve alind praectssisse *, siqu dem h»ec omnia, ceterHrnmqiie’ visibilinin reruin naliira simul ei senrwl conditaj sunt, suis iemporil)us ei lo- ols ortinata etcoiislitiita, niillinsque cotiim genera- tio ifl formas et specles , qnanlitates el qnnlitaies, fenerationem alierius temperalilMis monilis praeoc- «upavit , sed simul ex aeternis snis raiionilius, in

tate, in loco suo, lioc est, inlor terram et aera iuinc lerrae proximiiin apparuere, lilloribns snis ciiiciae, partiin in greniiis lolluris, veluli in qnilinsdam poris magni cii.iiispiain coiporis occtilte discurrenies, par- tim snperficiem ejus aperie contegenies, et iii qui- hus locis dispersae fneranl, qnando unum propriura non liabebant, in qiiem postmoduin coartalae termf- nos defiiiilos non transgrcdiuntur. Qnallnor eienim ‘* principalia hnjiis mundi corpnra ex qnattnor sim- piicibiis elemenlis composila, terram dico,aquam, et " aera, et aelhora, cnm omnihns, qnae in eis, et de eis facta suni, sininl el semel species swas acce- perunt •* el loca, ei finraeros, ei tempora, el inter- valia, et differentias, el pmprietales, mcnsnras quo-

qniliusessenlialiter subsistniit* inVerbo Del, imum- ^ que, et pond«-ra, et onine, qiioil in eis senlitur, vel *•

qnodque secnndum geniis et speciem suain, iinme- rosque individuos prooessere. Senaria namqne sex primornin diernm qnantilas, el intelligibilis divisio, de eaiisis condiiarum rerum, deqne primo earum impetii simtil in primam mnndi hujus conslitutionem inLelHgitiir, et * quod siiiiul et semel * a Crealore fa- ctuin est , senarii nnmeri perfeciione a Spiritu sanclu per proplictam distingtiitur non tempore, sed inlelligibili disiinclione, ul per numeri virtutem divi- Bae opeiationisperfectio in.iicaretur. Hic namqiie nii- iDerus suis partibus impleinr, nec totum partessuper- at, nee partes totiim< Ut enim vox praecedit verbunt non tempore, sed causa; de voce siquidem fit ver-

scnsiim superat, et intelligilnr, vel inielleclum fu- gil. Sed si qiiis de lalibus physicas reddiilerit ratio- nes, quia sensii corpoieo comprehendi non possunt ab liis, qui soluinmodoseiisibilia •" cogilanl,aiitsper- nelnr, lanquam nibil dicat, ant allegorizare putahi- tur nescienlibiis ’ naliirain sex molibns snis discer- nere. Pliysicasiqnidein subslantiales nainrae ralio- nes, Elhica vero raiioiiabiles ipsius vel irrationabiles molus considerat. Disc. Edissere, qnaeso, qnodeunqtie de bac quaestione solvenda videtnr tibi verisimile, neniiiiemque verearis, quoquomodo" feral, sive noh iuieiligat, quo<l"dicas, liice veritalis repercussiis*, si- vespernaivenenoinvidlaecorrnptns, sive veterum

bnm, velntl de quadam maleria infomii corpns qiiod- opinionnm zelo conieniiosns. Mag. Post narraiionem

dam formatum : sic de cansis adhuc incognitis, ac ▼eluti visihilibus formis adhuc ^ careniibus^ om- niuin rerum Yisibitinm comiitio*, nullis temporum spatiis vel [oeorum interpositis, simul in formas nu- merosqne locorum et lempornm producta est. Et qai de materia informi mundum fecil, qneinadmo- dumimn aliunde accepitmaterlam, de qua facfrei ‘",

mnnd;inae coiislitulionis, exlremanim videlicet ip- shiS*^ partinm sive invicem disparium, incorporaliura dico ralionum simpliciumqiie, se^ndnm qnas est condita, et compositorum corpornm, generationi et corruptioni, locis (inoque temporibusque obnoxiornm, quae qiiidein extremilates aqnaruin vocabulo propler causas praeiliclas appellaiae sunt , meilietatisque

sed a **seipso,et in seipso etacoepitei fecii; ita quattuor elementorum, qnae (irniamenti, caelive no-

Beque !oca exira se quaesivit, in qirlbus faceret, ne- que tempora spectavit, qnornm iniervallis opus siiiim perageret, sed in seipso omnia fecit , qni lociis om- Dinm est, et tempns temporiim, et seculnin secnlo- nim, qui simnl operatiis est,oinnia enim in inomento Oeuli facta snnt. Nam et ea, quae pcr cursus leinpo-

men acceperunt, ad conlemplationem iiifirinae ejus- dem parlis, omnium scilicel corriipii!ji!ium corpo- rum, propheiica inleiilio videlnr descendere, veluti ad iprtiain naturae conditae’ theoriam. Primo**si- qiii<le :i genefaliler primordiiilium causarum in suos elfeclus processionem ex incognitis arcanisqiie na-

runi distincta generatioiwm acceperiinl , et acci- r\ mrae sinibus, qiiasi quibusdani lenebris, in lucera

piunt, et acceptura sunl, simni et semel in ipso fa- cla sunt, in quo et praeierita, ei praesenlia, ct fn- tura simal et semel et uniim sunl ‘*. Praedicla ituque opinione repu!sa qiiaeritur, quales aqtne eraiii** suh caelo, quae congn-gaiae siint in locum niium. el quisesi locus ille unus? Aquae siquidem seiisiMles, quae vulgarl vocabulo maris vel ** abyssl vel *’ oceani appellaaiur, mox, ut ex oeculiis suis causis erupe-

formarum nuiliipricinmperspiciiam inlellectibusque* contemplanlium, vel sensilnis inanifestam expressit; deinde secundo coiituilii iriformem mundi conditio- nein, in ralinui!)iisvidt’licet ei iiniversalihus eleinen- tis, inqiie corporihu^ parlicularibus atque compo- silis coiisiderans, ad ipsorMm solubilinm’ et cor- niplibiliura corportiin, quae infimtim totiiis crealurae obtinenl locuni, speculationein peivenil. Quouiam

VARIAE LECTlOiNES.

» A illam. * neque om. A. » A vrocesiisse. * A exisium. ’ C eo. • A semel et simul. ^ k adr hue om. C. •SicC; \ \e\ul\ invisibilibui, formis adhuc carenfibns. * X condiiis. " \ fecerat. *Kde seipso. ‘• A fiitura in unum suut simul el semet. " ettint om. A. ‘ A et. •» A et. " A enim. " et oro. A. “• A accipiunt. •», A et. •• A setMbiiia solummodo. ** C nesciente». *• A quomodo. •” A autd. »’’ A non percu$»Ht. “» A aui. •» A iiwidiae vemno. »” A illius. ** A Imo. *» A intelleclibut.

DE mVISlONE NATURAE. - UBER TERTIUS.

m

igiliir omnnim corporum , ex quailuor sinplioiiim A tiens , increnienia ei delrinienla pcr quanlilales Ct

elenienloruni coilii compositoriini, ex maxiiuis iisque ad niiiiinia pervenienliuin, iriplex oonsidenilio esi »: aliier eiiiin in iis nialeria iiispiciuir, !>>i(er forma et species. qiiae, maleriae * adjecla, oinne soliduin al- que sensibile corpiis eHicit ; siqiiidein sola * niuic- ria carens specie nullum coipus peragit, quia per se informis esl , adjecla vero specie corpus * perfe- cluin ‘^ lil; alilcr essenlia el snbsianiialis forina, quae veluli fuiidainenliim imniobiie formalam siif- ferl el conlinel materiem ° : necessariiiin cral, sub- slanlialein forinani ex materia formala ralionabili conluilu segregare. Maxima aiilem corpora dixi ler- rani, aquam, aera, aelheraque, caelumqiie, iii qui- biis innuinerabilis niaximorum ^ corporum, et me-

qiialilalcs leeipit, n ullisque ac ‘* variis difTeientiis, qtiae exirinsecus ex quaiiiaie locorum, aerum, hu« morum, ciboriim siniiliumque occasionum acciduotf succuinbii : iioiiie verisimile videlur, reclaeque ra- lioiii convcniens, ipsani mulabililatcm malcriae cuin ipsa foriiia qiialiuiliva , qiiae ei adhaerens eundera aesluin assiduac fluciuationis lurbidaeque palilur, aquarum siib caclo simpliciuin elcmcnloruni posila- riim iropico iiomine significari? *" Subslaiiiialis vero forma vel species, in *’ geiiere suo incommuiabiliier subsistens, qiiae ** nuilo modo cuin < orpore ex nia» teria el qualilaliva forma composito mulabililatem paiiMir ^^ — non enim cumcorpore,incipil,qiiainvisin corpore nascaiiir, siiie quo per seipsam in genere

dioruni , el miniiiiorum ^ qiiantilas niulupiicatur. B siio esseniialiler permanet , neque cum eo corruin-

Quae lauien ’ omiiia , hoc esl maxima , et media, eimiiiima, ex qualtuor piirissimis, sinipiicissimis, invisibilibusque ‘" per se clementis consliliiunlur, quoniam in ea resolvunliir; nullum eiiim elemenlum per se corporeo sensu allingitur. Si ergo, iil piae- diciisralioiiibus deraonsiraiuni est, quatluor iiia pura elenienla firmamenli " vei caeli vocabuio a Scri- plura " propier suae naturae sinipiiceni virlulem meruerunl appeliari, nimiriiin omnia corpora ab eis el suh eis inetlabili eoruni coitu consliiula, aquarum sub caeio positarum possunl nomine comprehendi. iSec imineriio; nam non soium niiilabilia sunt, ve- nim etiain generationi ei corruplioni subjecla. Et- eiiiin iila ‘* , quae caeleslia vel aetherea dicunlur

pitur, <|uoniam omnis ^ essenlia, et virtus, et ope- ratio cum corruptibilibus et mutabiiibns nec cor- riiinpi , nec mulari possunt propriis suae naturae siibsidiissolidala", — aridae,hoc.e&t, lerrae’vocabulo non incongrueappeilalur»*. Congregentur ergo aquae, quae sub caelo sunl , in locutn unutn , el appareat arida. Nisi enim coniemplativus animus fluctuantera iiiateriae adhaerentisque ei formae instabilitateni, veluii quosdam aestuantes flucius , in unum inteili> geiitiae iocum, unus namque inieilectus est maleriae el adhaereiilis " ei formae, quoniara unum corpus eflkiunt, prius coUigat, forma illa subsiantialis, na- turaii soiidilale siiae naturae semper stalniis, mentis ocuiis apparere non poieril. Ul enim difTusio aqua-

corpora , quamvis spirituaiia et incorriiplibilia vi- G ruin leiiuris soiidilatem, tie sensibus corporeJs appa-

deanliir csse, necessario lamen •, quoniam per ge- nerationein el compositionem inclioaveriinl (ieri, ad finein suae solulionis el corruplionis pervenieiit. Si auleni caeieslia corpora necessariam sui soliilionein expeetanl, veritale dicen.e : Caelum et terra Irans- ibunt “; et ‘ Psaiinisla : Operamanuvm luaruin sunl caeli, ipsi peribunt , et siniiiia S. Scriptnrae lesliino- nia, quid de iniimis mundi corporibus esl aesliman- duin, qiiae qiioiidie nascunttir alqiie solviiiilur? lla- que si iii omni corpoie sive caelesii, sive lerreno, sive aqualili inslabilis inundaiio maleriae informis prospicitiir; ila enim definitur, maleria esl mulabi- lilas reruin mutabiliuin capax oninium formarum, inslabililasque mulabilis forniae , qua ipsa iiiateria

reat, cooperit: ita corruptibilium corporum mulabi- iilas et innumerabiiis multipiicalio subsislenlis cis formae stabiiitateni ab inteilectuaiibus orulis, nalu- ras ‘* reruin conlempianlibus, aufen, ne per seipsa ** a corporibus discrela consideretur perspicua. Et quemadinoduni recedenlibus aquis , iiique alveuni siiuiii unilique coilecle ciiinnlalis, iittora longe late- qne niida, ac ‘” sicca, solidaque patescunl: sic in- staiiililate corrnplibiiiiini rerura meniis coiituitu ab incorruptibiiibus naliiris uno conlemplationis lenore segregala , mox formarum substantialium , el spe- cierum immulabilis puicherriniaque solidilas in geaeribus suis aiiimi oblutibiis arridet. Arida auiein diciiiir substantialiiim formaruni stabili-

specificala formauir; ipsa nainque est qualitaliva l^ las. Nec inimerilo ; quoniara nuda et absoiiita est

forma, qnae adjuncla materiae " corpus enitil; qua- litalivain quidem forinam dico illain, qiiae ex quali- taie sumpia el qiianiilate sensibiis corporeis appa- ret: ma’eriaeque inslabiiitali ‘"^ adhaerens, cum ipsa leraper flucluat , generationem et corruplionein pa-

omnium accidentiuinoperimenlo Oinnis enim forma et specics, in geneiali simplicilale , qua subsisiil, considerata , accidentiura concuisu " oiniiino est iibera; corpora vero, quibus subsisiit, oniiiino ‘* accidentium capacia sunt. De forniu aulera substau-

VARIAE LECTIONES.

’ A esl consideratio. ’ A materia. ’ A efficil ; sola siquidem. ^" corpus om. C. " perfeclum om. A. • A mitteriinn. ’ Coiij. ; A minorum; C aliorum. * A numerorum. * A tunc, ‘" A invisibilibus (que oin.). " firmamenii Oiii. A. ‘* A »cripiuns. " A llla elenim. ’’ A tunc. ‘* A peribunt. " A item, " C iidjectu maierie. ‘* A instabili. ‘* A el. *" A ut ipsa mutabilitas iiKiteriae c. i. f. q. q. e. aiJiaeret, e. aestnm fluctuutionis assiduae t. p. a. s. c. s. e. p. l. noniiiie debeut significari? " in ovn. A. ** Pri) qiuie C ei. " Pro paiitur C sumit. “^ omnis oni. A. *” solidata oin. A. *• A appellelur, -" A tianaereniisque. " A naturam. " ipsa om. A. ** ac om. A. *" operiinenio. Omnis enim forma — acciilentium concursu. om. C. " C omnium.

705 JOANNIS SCOTI 704

tiaii, sempcrque perinanenlc ‘, tlequc ipsa niulabili ^ camque inundalionibus suis cooperil, ul vix ad pu-

rum “dignosci, quid sil, valeal : ipsc aquas, quae sub caelo sunt, divinis admoniiionibus in unum lo- cum jubeiur congregare, ul appareai arida, hoc est, ul occulia substantialis forma, circa quam acciden- tium fluclus exaesluant, inleiieclualibus oculis na« turas reruni discernentibus clare perluceat. Dc eo autem, quod omnium rerum, quae definiri possunt, locus sit communis eorum, vel prupria deiiniiio, in primo libro satis,“ut opinor, disputatum est. Etvo” cavit Deus avidam tenam, congregationesque aqua’ rum appellavit maria. Vocabulorum geminatione in operibus trium primordialium dierum ‘, in primo vidclicet appellavit lucem diem, et lenebras noclem, in sccundo vocavit Deus firmanientum caelum, in lola aequaliter, in nullis uUani varietatem vel ’ dis- B teriio vocavil Deus aridam lerram, congregaliones-

que aquarum appeilavil maria, duplicem tulius crea- turae speciilalioncm significari arbitror. Alitcr enim in causis, aliter in efleciibus una cademque res tbeo- riae speculationibus intimalur. El vidil Deus quod esset bonum. Yisio Dei totius universilaiis est con- diiio. Non enim aliud est ei videre, el *” aliud facere, sed visio illius volunlas ejus est, el volunias ope- ratio. Merito aulem omne , quod vidit Deus, esl bonum. Divina siquidem bonitas bonorum omnium causa est, imo etiam omnia bona ipsa est. Nulium enim per se bonum est, sed in quantum bonum est, participatione illius boni, quod per se solummodo substanliale bonum esi, bonum esl. Nemo eiiim 60- nus, nisi solus Deus. Vidil ergo Deus quod esset bo-

ex qualitaie et quanliiate ’ maleriae copulaia, in pri:iio libro saiis, ut opinor,’ est actum. Et nunc breviter de iisdem repetendum, ne ulla ambiguiias legenlibus relinquatur. SubstantiaJis fonna esl ipsa, cujus participatione omnis individua species forma- tur, et esi una in omnibus, et omnis in una, et nec mulliplicatur in multiplicaiis, nec minuitur in re- fractis. Non enim major est * forma illa, verbi gratia, quae dicilur honio, in infinita humaiiae na- lurae per individuas species muiliplicatione, quam in illo uno et primo homine, qiii primus ^ parti- ceps illius faclus est ; nec minor in illo erat, quam iii omnibus, quorum corpora e\ illomuliiplicantur: scd in omnibus una eademque est, et in oniiiibus

similiiudinem recipiens. Eadeni ratio cst * in omnibus substantialibus formis, in equo, in bove, in leone, ceierisque animalibus, in surculis quoquc et herbis similis regula iiaturaliter consliluitur; forma vero illa, materiae adhaerens ad constitutionem corporis, varia semper, atque mutabilis, inque diversas difie- rentias secuudum accidens dispersa. Non enim ex naturalibus causis visibilium formarum multiplex diflerenlia procedit in una eademque substantiali ’ forma, sed extriasecus evenit. Hominum siquidem inter se dissimilitudo in vultu, in quantitate et qua- liiaie singulorum corporum *, morum quoque, et conversalionum varietas non ex humana natura, quae una eademque est in omnibus, in quibus est.

et sibi semper simillima, nuUamque ’ varieiatem G num, hoc est, vidit seipsum in omnibus bonum.

recipiens, sed ex his, quae circa eam " intelliguntur, coniingii, ex locis videlicet, temporibusque ‘, ex generaiione, et qualitate et quanlitatc ’ alimonio- rum, rcgionum, aerum, in quibus quisquis nascilur, seu nutritur, etul’^universaliier dicam, exomnibus, quae circa subslantiam inlelliguntur, €i non ipsa ‘^ subsianiia sunt. Ipsa enicn simplex et^unilormis est, nullisque varielatibus seu composiiionibus obno- xia.

28. Quisqiiis ergo actu rationis omnia, quaecun- que cxtrinsecus circa propriam substaniiam singu- larum formarum, iioc est," circa individuas el spe- cialissimas species uniuscujusque formae , verbi causa, horainis, equi, bovis, piscis, volaiilis, herba-

Non enim Deus vidit nisi seipsum, quia extra ipsum nihii esi, et omne, quod in ipso est, ipse est, sini- plexque visio ipsius est, et a nullo alio formatur ipsa nisi a seipso. Et ait : Germinet lerra lierbam virentem, et facienlem semen, et lignum pomiferum faciens fruclum juxta genus suum, cujus semen in ipso sit super terram, Yirlutem herbarum lignorura- que jn primordiahbus causis conditam per haec verba prophetica commemorat , quae virlus vis seminum a sanctis Patribus solet appellari, in qua species illa animae,|quae dicitur nutriliva el auctiva, operationem suam exercet , generationem videli- cet seminum administrans, cl quae genita sunt nulriens , incremenlaque eis per numeros lo-

rum, lignorum ‘" intelliguntur vel senliuntur muta- *^ corum et temporum distribuens. Et quoniam

bilia, veluii quadaiti multarum aquarum inonda- tione seinper flucluanlia, ab ipsa intima substaniia, circa quam volvunlur, dum sit ipsa incommuiabiii suae iiaiurae teiiore siabilila, segregare poiuerit, inque unum locuin congregaverit ‘°, hoc est, tinius ejusdeujque deriniiionisambiiucoiicluserit “,dicens, onine, quodcunque circa propriam substantiam vel iAteliigiiur, vel sentiiur, variuiu el mutabile est,

omne , quod in natura rerum visibiliter ap- paret , non aliunde nisi ex occultis naturalis et substantialis formae sinibus , quam aridae , vei terrae vocabulo significatam praediximus, originales causas generaiionis suae recipit «’, propterea scri- plum est, germinet terra lierbam virenlem et cetera. Ac si aperie diceretur , vis seniinalis herbaruin et lignorum, quae in inlimis substantiarum rationibus

YARIAE i.ECTiONES.

’ A manenle. * A quanlitale et qualitate. ’ A est major. * A prius. ’ A aut. A *Eadem ralione» » subslanliali oni. A. • C temporum. » C nullam {-que oin.). ‘» A itlam. " A et temporibus. " A eif vdrAim’.fi quanlilttte ei qualitale. " n( om. A. ‘Cis<a. ‘« A «nignoium. ^^- Xcongregarc. ‘^Acoic/ll- dere. ‘ ad purum om. A, ’ A dierum primordialium. *” el om. A. *" C recepit.

705 DE DIVISIONE NATURAE. - LIBER TERTIUS. 70C

causaliter crcala est, in formas ei spccies sensibiles A ab immulabili subbiaiiiialium formarum solidilate.

per generaiionem procedal. Quae processio piimor- dialium causarum in elTecius suos sequeniibus Scri- pluraeverbis explanatur : Et faclum cst ita, et pro- tulit terra herbam virentem, et ferentem semen juxta genus suum , lignumque faciens fructum , el habens ununiquodque semen secundum speciem suam. Yidcs- ne , quemadraodum divina Scriplura genera el spe- cies manifestissime dcclarat? In quibus causaiiter et invisibiliter subsisluni , quaecunque per gcnera- tioDem in quanlitalibus et qualilatibus in noliliam corporalium sensuum erumpunt *. Si cui auiem vi- deiur, quod isia explanatio, quam de tribus * primis diebus juxta vires inleniionis noslrae * prolulimus, non secundum historiam sit , sed secundum leges

aquarum congregalionc, terraeque apparitione divi- nam Scripturam insiiuiasse arbitrati sumus. Nec im- merilo,.quoniam IVoquenlissimus divinorum cloquio- rumusus est, visibiliuiu reruni siguificalivis vocibus, invisibiiiuni rerum nalumlcs suhsisicntias raliones- que ad exerciiaiioncm pie philosoplianiium signi- ficare. Ncc mirum , cum saepissinie spirilualiuin et invisibilium rcrum ni)minil)iis corporalcs seasibi- lesque assuescat innucro. Cujus rociprotao mota- pborae dum sunt ‘* multa cxcinpla ci iniiumcrabi- lia, pracsenti negolio cumulaie, omnibusque in di- vina Sciiplura exercitalis manileslissima , longum videlur alque " superfluum; paucis lanien exemplis utamur. Qiiod natum es( ex carne, caro est, bic tolus

allegoriae, intentus prospiciat * quadriformem so- g homo originali peccato nascens carnis nomine voca-

phiae divisionein.

29. El est quidera prima 7rp«y.Ttx>3 , activa , se- cunda yuo-jxfl, naluralis, teriia Beoloyix, quae de Deo dispotat, quarta “koyiwi, rationalis, quae oslendit, quibus regulis de unaquaque trium aliarura sopbiae " partium disputandum. Quarum una virlules, quibus supplantantur vitia, penitusque eradicanlur, investi- gal ; allera rationes nalurarum, sive in causis, sive iu effectibus ; terlia quid * de una oinniuin causo, quae Deus est , pie debeat aestiinari ; quomoJo au- lera et virtus, et nalur-i, el Deus ralionabililer quae- ritur, quarta, ut di.vimus, edoccl, diiigenterque considerat, cui praediclarum sophiae parlium narra- lionera ’ historicara de condilione rerura adjungere

lur; et quod nalum est ex spirilu, spmtus esl, tolus homo ex regcneratione in Christo renascens voca- buIo’spiritus exprimitur. Et si quis dixeril, non to- tus homo ex carne nascitur, sed sola hominis caro, respondebo : non igilur tolus horao ex spirilu nasci- tur, sed sola aninia. Et si ita est, sequitur, graiia baplismatis corporibus iion prodest ‘•’. Si aulein tolushomo, aniina videlicet ot corpus, in Chrislo renaseilur, et spiriius elficitur, nccessario loliis hoino in Adam *’ ex canie nascitur, et caro est. Ac sic concludilur , ei oariiem appellari spiritum , et spiriluin carncm. Yerbum Dei vocatur caro, et caro verbuni , et similia , in qiiibus siniul ct (ruvsxSox»! intelligitur, et j/eTKfo/5«. ISon ergo allcgorizavi-

debeat. Et si non pcniius pliilosophiac expers cst^ C mus “, dum nomiiie liicis species rerum visibiles

non alicui nisi physicae copulabit. Et si ita est, in- tueatur, quod a nobis allegorice dicium ^, et, ut opi- nor, inveniet “. In priina siquidein die priraor- dialiura causaruin generaliler in effectus suos sensi- busvel intellectibus comprehensibilemproccssionein, conditione lucis significaiam , dixinuis. Quod auteia prinaordiales causae rerum omnium subslanliae sint in divina sapienlia substitutae, testis est S. Ambro- sius in Exemero suo, dicens : Animudverlil " vir pienus prtidentiae , Moyses videlicet *\ quod visibi- lium et invisibilium subslaniiarum rutiones " el cau- sas rerum mens sola divina contineat. In secunda triforraem mnndi hujus constifuiionem, ex rationi- bus videlicet suis, simplicibusque " elementis, cor-

et intelligihilcs, tenebrarum vero significaiione " catisas substanliales, omuem sensum et intellectum superautes, iii mentedivina aeiernalitersubslitutas, divinam Scripturain insinuasse diximus, aquarum vero,et firmamenti"in medio aquarum “symbolicis appellalionihus hujus muiidi visibilis iriplicem sub- slilutionem, in causis videlicet suis,|quas S. Ambro- sius substaniias reritm visibilium in menle divina praecondilas appellai, et in univer.saiibus elemenlis, quae Graeci catholica c-Totp^cra vocant, eo quod sibi invicem conveiiiant et conciiiant. STotxeiwat? eniui cst SiaTUTTwfftj , hoc est, conformatio *. llloruitx namqiie concursu omnia corpora visibilia conficiun- tur. Ideoque Athenienses o-Totx"» lilieras *” ap-

poribusquecorapositis perfeciara, aquarura vocabulo, D pellant, quarum compositione ‘® articulata vox pcr-

firmaraentique in medio earura facli,non incongiuc, ut reor, descriptara exislimavimus. Tertiam vcro mundihujus’*considerationemiiisegregationeeorum, quae in eo mutabilia sunf, ab his, quae naturae suae subsidiis custodita, iiicomrautabililer in eodein per- raanent statu “^ consiilula , hoc est, in discretione omnium mutabilium accidentium rationabili coniuilu

ficilur. Ncc imraerito. Dum enira virilira conside- rantur pura et a se invicera segregata, videntur csse conlraria ; frigus siquidem calori, huraiditas sicciiali contradicit; dum vero in se invicem niiscenuir, om- nium rerum visibiliiim harmonia quadam niirabili atque ineflabili composiiiones cfficiunt. Re namque vera non elementorum substantiac, sed qualiiatcs

VAP.IAE LECTIONES.

• C erumpnntur. * tribus oui. A. * A inlcniionis naturae. * A perspiciat. " sophiae om. A.

• A quod. ^ A numerntionem. * A dicluni cst. ^ i\ non inveniet. ‘” A adverlit. " A scilicet.

" raiiones om

siut.

dcni

literurum. ‘” C qnai iim coilu

Patrol. cxxir.

le

C. " ?y simplicibus ( — que oiit.). ‘* hiijus oni. A. ‘” custodita — f,ta(n om. C " A et. " A graiiam baplisinalis »i//i/ corporibus nostris prodesse. " Pio iii Adiim C ean- ** A allcqoriavimus. " k significationcm. ** C lirmamenlo. ’ A earum. ‘ C cunfirmalio. “C

•,l

/07 JOANNIS SCOTI 708

dissenliunt. Quas Tidelicet compositiones, quoniam A ptanitie$, nil tnaxitnorum pelagorum magnitudini$ **

solvi, et in ea, qaorum coitu efficiuntur, redire pos- sunt, aquanim, quae sub caelo sunt, vocabulo con • gnientissime Propbeta signiflcavit. Quoniam vcro barum rerum visibilium corporeis sensibus subjecta- rum duplex speculatio est ; aliter enim in eis sub> jectas et immutabiles subsistentias, quibus proprie subsistunt, aliier accidenlia, quae augeri et minui patiuntur , instabiliquc raolu semper variari non desinunt, speculamur : necessarium erat, muiabilia ab immutabilibus segregari, hoc est, accideniiu a substantiis inlellectuali ’ dijudicalione discerni , ct mutabilia quidem veluti instabilium aquarum, ac semper fluciuanlium , immutabilia vero, suaeque naturae stabililale subsislentia, solidae telluris ari-

indigentes, et sulci mulli, et convalles secundum aliai et alias (iguras, cava *” omnia undarum tunc plana, conjuncta sunt, ipsis divino praeceplo ad unam con’ gregationem undique aquis coUectis *’.

30. His atque bujusmodi verbis praedicti auctoris aperte suadetur, ob banc causam mullitudines aqua- rum, ubique per cava et plana’terrarum difi^usas, in congregationem unam divino praecepto fuisse col- lectas, ne lotam terrae superflciem inundaiionum suarum cumulaiionibus cooperirent, et ut** ad usus humanae habitationis appareret arida, herbis arbori- biisque decorala, diversis aniroaiium forrois copiosa, amplissimis Oceani, diversorumque pelagorum litto- ribus cincia, el ab iropetu flucluantis maris, areno-

daeque vocnbulo sigiiificari. In his ergo omnibus ]g sis obicibus divinae jussionis virtute roboratis mu-

nulla allegoria, sed nuda * solummodo physica con- sideralio traclalur, muluatis sensibilium nominibiis ad significanda invisibilia frequentissiino divinae Scripiurae usu. Sed ne S. pairis Biisjlii revereiidis- simos videaniur spernere inlelleclus, quid de boc seiiserit, quanluin mihi dalur iiitelligere, breviler inlimabo. In quaria Homilia in Genesin : Congre- geniur, inquil, aquae in congregaliinem unam. ^e influens iiqna recipientes se rcgiones superfundens, crescensque semper, et alias * ex aliis implens, om- nem conligua iyicluderet Epirum, eo jussa est * con- gregari in congregalionem unam •. Ac * per lioc saepe fluctuans ex ventis mare, et in allitudinem maximam sublevalis fluclibus, mox, ul litlora teligerit , in spu-

niia. Divini siquidem praecepti vigore validissimus uudarnm furor refrenalur et repercutitur, ne plana terrarum et huiuiliora se loca obruant. Haec autem, ut dixi, subjungere volui, ne forte quis diceret, quare gloriosissimi sacrae Scripluraeexpositorissen sum omnino practerire ausi sumus.

31. Disc. Provide cauleque. Non enim debemus divinorum Patriim inlelleclus uUo modo negligere, seu annullare, piaesertim cura nos non lateat*’, eos saepissime sinipliciler dispulasse, capacitatem au- dienlium non saiis idoneam ad profundissimos spi- rilualis virtulis naturaliuin rationum percipiendos inlellecius providenies. Aique ideo non temeredixe- rim, ut opinor, deiferum basilium, superna gratia

mam solvens impelum, revertitur, An me non tinie- Q illuminatum, , simplicius exposuisse sex primorum

bis ‘’, dicit Dominus, poneniem lerminum mari are- nam, in firmissimo omnium sabuto, ne ’ videlicel vio- lentiae invecii maris refrenantur *. Alioquin quid, inquit, prohiberet rubrum mare, omnem Aegyptum, dum sit liumilior, inlrare, et cooperire Aegypto pe- tagus incumbens, si non praecepto essel Crealoris im- pedilum *. Nam quia humilior est rubro mari Ae- gyptus, quidam volenles opere sibi invicem " pela- gos conjungere Aegyptium et Indicum, in quo rubrum est mare : propter hoc prohibili sunt conatibus, et primus inchoans Sesostris Aegyplius, ac postea volens perficere Darius Medus. Haec a me dicla sunt, ut in- telligamus praecepti virtutem : Congregenlur aquae in congregationem unam, hoc est, nulla ‘ a seipsa rece-

dierum intelligibiliuin operationes, quam intellexe- ral, sermonem simplicitati auditorum coaplans. Si- qiiidem bomiliariier ad populum locutus est, et quod simul et semel a Deo facium fuissc altius cognove- rai, veluii teraporum roorulis dispertitum propter eos, quoruni sensus moras temporum, locoriimque dislantias superare nescierat, exposuil. Quod et ipse sublimissimus propbetarum Moyses fecisse digno- scilur. Non enim semel et simul ** potuit narrare, quod semel ei simul " Deus potuit facere. Siquidem et nos, qni adbuc in tenebris ignorantiae palpe- brantes *• lucem veritatis conamur aspicere, non omne, quod simul mente concipimus ‘, verbis expla- nare valemus “; omnis namque ars, in animo sa-

dat ‘», sed in prima coUectione congregata perma- D pientis universaliter formata, diversis literaruro et

syliabarum , dictionumque lemporalibus morulis , necessario particulariter ordinateque in aures di- sceniium difl^unditur. Non ergo praedictum Patrem debemns arbitrari simplir>iter inieltexisse , quod simpliciter videtur exposuisse. Quis enim aude-

neat ‘*. Deinde dicens : Congregentur aquae in con- gregationem unam ; ostenditur »•, quia muUae erant p»r ‘• muUos modos segregatae aquae. Juga namque montium , profundn " vaUium irrigua , aquarum eoUectionem habebanl *• ; et adliuc campi muUi et

VARIAE LECTIONES.

• Pro eo jussa est C visa est. * unam om. A, * Ac om. A. ’ A injirmnsimo omnium sabulo muris violenlia invicli

» A inteUeclualibus. ’ nuda om. A. ’ A aUa. ’ A limebitis. • Conj. A sabulo , C sablone.

refraenatur. " Sic C. ; A cooperire seque mari , quod Aegypto adjacet, conjungere, nisi praeceptum Crealoris essel impedimentum. " Sic C A quidain opere persuaserunt nobis, volentes’invicem " kne iUa. ‘• A recedant. ** A permaneant. ‘» C oslendil libi. ‘« per oin. A. " Aprofunditate. ‘• C habent. ‘» A muUitudinis. ** Acavaquae. " A coiijuncla sunt, et Dei ipsius divino praecepto. a. u. c. u. aquae col- leclae. " ut om. A. " C non nos lateat. »*-» a simul et semel. • Slc C ; A palpantes ; f. palpitantes. " C consvicimus. » A valeamus.

709 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER TERTIUS. 710

bit divinum luminare reprehendere, diim nesciat, A plex ipsius vis, per diversas species visibiliter erum-

quanlum in seipso poluil, lucere, luinenqne suum minus copacil;us temperanler voliiit dislribuere I Nam non ’ facile crediderim, niagniim piaeconem sapienliae, plenissimum virlule, inlellexisse aut icogitasse , inertem * molem lelluris, lenebrosam, iiifinila adhuc ahyssi inundalione undiquc co- opertam , per moras temporum prius fuisbc con- ditam, ac postea peracio duorum dierum spalio, per intervalla tempoium iransaclorum, veliiii iii- cboante lertia luce, denudaiam abysso illa, qua te- gebatur, in coiigregalionem unam coUectam. Haec enim omnia et celera, quae de sex primordi:iliuin dJerum operibus divina Scripluia commenioral, si- mul el seinel <iivino praeceplo absque ullis lempo-

pens, herbarum lignorumque signiflcalionibus insi- nuatur. Omnis enim species iii g.-nerc, et omne ge- nus in ‘” substanlia naturalilcr coniinetur. Item ora- nis substantia per gcnera " in *’ formas speciesque pruprias vim suam exseril, et hoc totum, vila illa, quae iu seniinihus operatur, divini praecepli virtute jussa admiiiistral. Ideoque herbas lignaque, animalia fixa in loco physici non irrationabililer appel- lant. Suiil enim animata corpora, locorum el tem- purum inlervaliis crescentia, suisque locis, in qui- bus cresriini, fixa. El notanduin, quod " qucmad- niodiim aqiiarum colleciio per se siare non poiest, nisi mole lerrae susiineulur, sive iiiierius per occul- tos poros, sive exlerius per aperlas inundaliones

ralibus inlervallis, suis raiionibus, secunduin quas B disciirreiis, sive slaguis lacubusque slans : ila acci-

condila siint, disiiiicta el facia fuisse, el iii spei ies suas producta, beatissimus perspexerat, ut arbilroi *, Basilius. An aliud ex verliis ipsius iii nuiia hnmilia Exemeri sui inlelligendum? Jnlellige , inquii, Ver- bnm Dei per creaturam curreris, lunc inciplens, et usque nunc operans, et in finem perveniens ‘’, dunec mundus consummelur. Ulque spliaera cum ab ’ ali- quo impellitur, si proclivo quodam accipiattir, c< pro- priu conformalione, ei commodilale regionis fcrtur in proclivum ‘, nec prius stans, quam aequalilas cam- porum ipsam suscipial : sic natura exislentium, uno praeceplo mota, in generatione el corruplione creutu- ram ’ plane percurrit , yenerum consequentias per timilitudinem salvans , donec ad ipsum descendal

dentium Inundatio non nisi in sulije.ia subslaiilia coiisislere praevalet, sive in occuliis siibjecti sinibus lateaiil, ui sunl qiialilalcs et qnanlitales, causaliter» sive foras oriiinpani, ei iii aliqu.i materia appareant, ul sunt rnolfS corpDieae diveisis coloribiis siiper- fiisae, sive staliilia sini, iit sp’‘cies alqiie ** figiirae, qiiae adjeciae nnitabiiilali maleriae ^” visibilia e£Gi- ciiint cofpora, slalii qiiodam speciali coiiforinata, el in ununi coHigmil ‘, ne subilo sohanlur, inque fluxiis siiae ii»ulnl>ililalis speciem, qiia continenliir*’, dcsereiilia labanlur et refliiaiit. Sed iie iii lalibus diutius inimoremur, ad qiurtam mundanae consti- tutioiiis transeamus speculaiionem. 52. Disc. Series dispiilalionis ila exigit. Nam sl

finem. Equum quidem equi facit successoreni, leonem ^ per singula, quaecunqiie de laHbns el “* quaerenda

leoni$f aquilam aquilae, et nunc quodque atnmulium eonsequenier successionibus conservaium, unque ad * eonsummalionem universitaiis tru^smtttil ‘. lnluere Tim siniiliiudinis. Verbiiin Dei, inquil, per oinnia ab ‘* iiiilio cieatnrae usque ad finem uiiiversilatis seinper operaiis oinnia el movens percurril; uno nainque praecepio, velnli iinaiii quaiidaiii spliacram, unam natiirain euruin, quae siint sininl et seinel facta , inovel in gonera et species, qiiae curreiis veluti in proclivum " qtiuddain vulula, currere non desinet, donec ad fineiu iiniversilatis , veluii ad quandaiu qnretein perveniat. Ununi igilui Dei ‘* Ver- bum iino praecepto unani exisientiuin nalurani lieri jussit, quam siniul et semel el condidil, el in spe- eies pioprias produxil. Ut enim uoo praecepto, repetito tameii " sexies a Tlieologo, naliirain umnium simul creavit, ita ipsa nalura simul in oinnes coepit currere creaturas, nec ulla alleram loconim seu lein- pornm numeris seu spatiis praeressil. Mag. Jusie recleqne uiagnum ‘* virnm praedicas, nec aliler de ipsu est .senliendum. Pulclire igilnr, segrcgata mul- liuidiue " accideulium siabilitaie substaotiae, mulli-

D

et solvenila sunt , quis ** iuvesligare voluerit, prius ei lempus deficiet, quain ad linem omnium, qnae tractamla snnl et *^ ad purum disculienda, valeat pi-rvenire. Wag. Peracta itaque duarum in- ferlornm visibilis hnjiis miindi partium, ferrae vi- delicet el aqiiae, formaiionis narratione, imo etiam siiniil ae " semel, absque ullis temporalibus morulis, (livino praeceplo in generibus suis et speciebus forinatarum, locis quoqiie, certisque flnibus cir- cumscripiarum speculatione, mox ad superiorum pactiuin, aeris dico et ignis, coiistitutionem divinus qesmographus mentis inluiium convertit, dicens : Dixit auteni Deus : Fianl luminaria in firmamento cueli, el dividanl diem ac noclem, et sint in signaf et ** temporn, et " dies, el nocles, et annos, et luceant in firmamento caeli, et illuminenl terram; et factum esi iiu. Audisli condilionem generalem omnium lu- rainarium caeleslis firmamenli in primordialibus causis antc omuera diem , el leinpus, et locum ; audi eorundem processionem in effectus suos, in species proprias mult plicaiam, locorum intervallis discretam, temporum curriculis voiubilem , molu

VARIAE LECTIONES.

•A Neque. * C innormem. * ut arbilror om. A. ^ \ proveniens. ’ ab om. A. * A In dec.ive, ^ creuiuram oin. A. * C ad om. C. ’ C «(<»n|M«<- ‘* A el. ‘” A declive. •" Oe/ om. A. “A tunc, •^ A maxii/ium. ^* k’mvlabiliin’.e. • in om. A. " S.per generationis. ** in om. A. " quod om. A. " A et. " materiae om. A. •» A coUiguntur. ** A conlinelur. ‘ et ora. A. *• A quisquis. ‘• et ora. A« •*Aet. »•-»» A in.

JOANNIS SCOTI

71'2

slabili, staluque mobili compaolum. Feciuiuc Deus A menlorum universitalem, quae dum pcr se puvis-

duo mivjna luminaria , lutninare mnjus, ut praeessel diei, et * Ittminare minus, ut praeessct tiocli, el stel- las, el celera, qnae <le operibns quarlae lucis Scri- plura commemorat. De (irmamcnto, dum de se- ciuuia dic traclabamus, qnae noliis verisimilia visa sunt, exposuimus. Noii cnim, ut opinor, aliud fir- mamcntum secundo die est faclum in medio aqua- rum, ct aliud, in quo quarlo die fiicta est scries cacleslium luminariuni. Siquidem si aliud essct , foriassis Scriptura non sileret, sed diccret, fiaiit lu- minaria, etflrmamentura caeli, sicul dixil : Fiat (ir- mamentum in medio aquarum. Nunc autem , quo- niam non dixit, flat flrmamentum, sed (iatU lumi- itaria in firmainenlo, clare datur inteliigi , iinum

sima sint , et incomprebensibilia omni corporco sensu, ei iibique universaliler diffusa, invisibili suo nieaiu, proportionabilique coiiu in se invicem, om- nia corpora sensibilia perflciunt, sive caelestia sint, sive aerca, sive aquatica, sive lerrena, sive maxiina sint ‘, sive minima, sive media, et, iit universaliter dicani, toia caelestis sphacra, ct omnia, quae in ea, et extra ‘* eam " a sumrno usque deorsum •* conli- nenlur, eorum concursu nata ‘* sunl, et quicquid in ordine seculorum vicissitudine rerum corruptibilium nascitur, ab ipsis procedit, el in ipsa resolvitur. Haec autem vocantur a Graecis itvp, Kvp, vBap, 7«, hoc esl, ignis, aer, aqua, terra, ex nominibus maxi- nioruin corporum, quae ex eis componuntur, deno-

idipsumquc esse flrmamentum, quod secundo die in B minata. Ubi notandum, quod non ex coitu substan-

medio factum esi aquarum, et in quo postmodum non spaiio lemporis, sed disiantia prophelicae vi- sionis, siderea luminaria coiidita sunt. Cuni igitur tria corpora maxima niundi sint, ut philosophi per- bibent, quorum unum inflmum, mediumque tolius mundi, insiar ccnlri in circulo seu sphaera, aridam vel ’ lcrram divina vocavit auctoritas, segregatione aquaruni tegentiuni se speciflcatum, heibarum li- gnorumque pulcherrima varietate coopertum, sive quis simpliciori sensu visibilem hanc molem in me- dio mundi positam, oceani limbo circumcinctam, lerrae aquarumque vocabulis significatam, sive al- tiori intellectu substantiae ab accidentibus dijiidi- cationem intellexerii; herbarum vero el lignoruin noniitiatiouibus , sive hacc ornanicnta sensibilia , quibus aestivis temporibus lerrena vestitur supcrfl- cies, vi seininum erumpentia, telluri radicitus fixa, humore nutrita et corpulentia, sive inlelligibilcs species, ex inlimis naturalibusque * subslantiae sinibus proccdenles, instar iierbarum lignorumque de lerra nasceiitium praeceperit ‘’’; aliier namquc in omni sensibili corpore quantilatis niolein , qiiali- taiibus suis subjectam , corporeis sensibus considc- ramus, aliter invisibiiem subslaniiain, spcciesqiic proprias in ipsa subsistentes meiilis acie intelligi- mus, seciindum qnas rerum omnium visibiliiim et invisibilitim numerositas niultiplicalur, universali- las ’ colligilur, proprietas custodiiiir : ad aliorum duoriiP.” !!ia\imoruin inundi corpcrum iheoriam pro- phetica intentio conversa esl. Fianl luminaria, in- quit, in ftrtnatnento caeli. Rccordaris, «l opinor, de hoc nomine flrmamenti iii nicdio aqnaium consti- tuii, dum de eo tractabamus, noslri intellectus ‘. Disc. Recordor sane. Si non me ^ fallit memoria, convenerat quidem inier nos, nil probabilius eo* nomine significari, quaiu qualluor simplicium ele-

D

tialiiim elementorum , dum sint incorruptibilia et insolubilia, sed ex eorum •’’ qualitatibus sibi invi- cem proporlionaliter ‘* copulatis corpora sensibilia conficiuntur. Qualitatesaulemquattuor elementorum notissiniae sunl quailuor ‘^ : calidiias , humidilas , frigiditas, siccitas, ex quibus omnia corpora mate- rialia adjectis formis componi , physica perhibe* theoria. Qiiarum quidem activas esse diias philoso- phi dicunt, caliditatem et frigiditatem ; passivas- que " duas, humidiialem et ariditatem. Dum enim calidilas humidiiali, et frigidilas ariditali naturali quodam coitu misccntur, omnia, quae in terra et mari nascuntur , procreaiionem accipiunt. Quod eliam Poeta inlelligebat, dicens :

Tum pater omnipotens fecundis imbribus aetber Coiijugi^ iu gremiutn laete desceiidit °.

Palrein siquidem igneam qualilalcm , qiiae est caliditas., fecundos vero imbres aqualicam , quae esl frigiditas , appellavit; conjugis veio gremium fcrlilitatem humiditatis, quae est qualilas aeris pro- pria, el ariditatis, quae esl terrae qu.ditaliva pro- prietas, vocando, unius veluli uxoris nominaiioiie " lcrrain cum sibi proximiori et corpulentiori aere significavit. lliiic colligilur, ut duae qualitates ac- livae sibi inviccin conlrariae, calidilalem dico et frigiditalem ‘%’ duabus passivis sibimel oppositis, humiditaii videlicet et ariditati copulatae, occasio- nem omnibus in terra et in aquis nascentibus prae- beanl generaiionis et incrementoruni. Et ne quis luireiur, frigiditatem, ^um sit proprie aquan:m, de siipcrioril us hiijus aeris partibus veluti in gremiuni terrenae ‘ariditatisdescendere, cognoscat, aquasin nubibus suspensas frigidiores esse marinis fluviali- busque fluentis. Siautem ad haec quis dixerit, quare ergo multi philosophorum, tesle S. Augustino, affir- mani, ignem et aera *’ anere, aquamvero ei lerram

’ et om. A. * vel om. C.

tideratioitem inleUcctus. ’ A tne non usque ad deorsum, " Conj., AC nota

VARIAE LECTIONES.

’ A naluralibus. * Conj., AC perceperit

" A in eo.

sinl om. A.

• A universita.i. ’ A imlii con- ‘» C inlra. " A eam suni. " A

ii ».

i pisivas. ‘" A itoininationcin.

d Virgil. Ccorg. II, Z^lo.

^’’- eorum om. C. ^* proporlionaiilcr om. A. ^^ qualtiior om. X

‘" caliditus vidclket et frigiditas

*" ierrenae om. A. " A aeretn.

DE DIVISIONE NVTURAE. — LIBER TEKTIUS.

7’. 4

pali, S! aqua frigida aridilali lerrae inixla in seiiii- A inalorialiuiii renim sensiliilom oonslilnlioncm prae- iiiljusagil, el non palilur, luiic salisesl respoiidere, s(antinm coiivenlus. Quainvis ilaqiie (lualilaluni aquam frigidam esse cl liumidam, sed huinidilalein quaedam quideni ia ((uibusdam corporibus pliis.

ab aere, frlgidiialem vero a seipsa rccipere ‘. Ea qualilate, quam ex vicino sibi clemento suscipit, actum calidi palilur; ea vero, quae sua est, semper in semiiiibns agil. Quis enim naluralium rniionuin peritus ignorat, solam sinceramque ’ calidilalcin absque aliquo * ex frigiditale lemperamento, aut so- lam sinceramque frigidilatem sine qnadamcalidilalis mixluru cujusdam ‘^ oorporis nullam generationem agere, aut ex sola humiditate, seu^sola aridiiate sine utriusque contemperanlia niillum corpusnatu- rali passione nasci? In.his tamen, in quibus munda- nac pliilosophiae studiuin exercelur, innglus immo-

qiiaedam vero minus sensibus appareani, synodus tamcn ipsorum calholicorum elementorum una ea- dcmqiie nniformiler commeiisurabilis in omnibus est. Mens siquidem divina oxaminationeni toliuj mundani corporis inter duas exlremilates sibi invi- cein e conlrario opposilas aequali lance libravit, iu- tcr gravilatem dioo et levilatem, inter qiias omnis conslilulio ’ visibiliiim corporum ponderala est. Pro- inde omnia corpora, in quantum gravilateni parlici- pant, in lanlum lerrenarum qnalilalum capacia sunl’*,boc ost, solidilatis, ctstabilitalis; in qiianluin vero ex levitale atlrahunl, in tantum qualitales cae-

rari non valde est necessarium. Proinde paucis his g lestes participant, inanitatem dico et mutabililatem;

tle qualtuor qualitatibus qiialtuor univcrsalium ele- meniorum praelibatis, quae, quoniam medietalein quandam inicr primordiales causas el coniposila corpora obiinont, firmamenti nomcn acccperunt, ad luminarium, quae in ipso conslitiita sunt ‘, exposi- tionem properandum video. M\r.. Recle vides. Si ergo noniine firmamenti qualtuor simplicissima uni- versalissimaque mundi elemenla vocantur, quid libi videtur? Num illa quattuor ubique in omnia corpora., sive aelherea, sive aerea, sive aqualica, sive lerreua liilTnndcfAiir co;r.ie.va, ita ut nullum sensibile cor- pus possit reperiri, quod illorum omnium ^* careat concursu? An quaedam ex quibusdam, non autem omnia ex omnibus confluunt? Disc. Huic quaestioni

media antem,qiiae simili Iibraniineextremitales"at- lingunt, aequaliparticipatione illarumqualitates pos- sident. In cmnibus autcni qualtuor elemenloruinuni- versalium unus idcmquc niotus est, el slalus,etcapa- ciias, ei possessio. \Iag. Probabiliter resi.onsuni est. Inlioc eiiim omnesphysici conscntiunl. Ubiqiieigitur sunt per lolum sensibilem mundum .lequali luensu- ralione atque concursu quatluor purissima elcmenla, fiiinamenti vocabuio liiviiia aiictyriiaie appellaia» Disc. Jain datum est, et ralione invenlum. Graeco- rum quoque noniinum interprelalio teslis est; siqui- dem 7rv/3 ignis propierea dicitur, ut arbilror, quia per poros, hoc est, occultos nieatus omnia penetrat. INuIIuin enim corpus est, ex quo ignis excuti non

facillimum est salisfacere, quoniam a mundiphiloso- (^ valeat, collisione quadam altraclus. Nam et *• at- phis quaesita est, et rationabiliter inventa. Aiunt Iritus undarum scinlillant “, nec omnino currerent.

enim, intra ambitum mundi hujus sensibilis nullum corpus inlervallis ^ longitudinis, latiludinis, altitu- dinis diniensum posse ficri, in quoquatluor elemen- torum nalura, quamvis invisibiliter, non valeal in- telligi. Nam sicut onine, quod sensus corporeus in eis attingit, non aliunde nisi ex qualitatum quattuor elemeniorum confluxu in se Invicem suae conslitu- tionis matericm * recipit; ila omne, quod in eis- dein, in quantum corpora sunt, rationabilis investi- gatio invenit, nil aliud est praeter ipsorum simpli- cium et inseparabilium elemenlorum uniformiter conventum. Ideo autem addilnin est, in quantum corpora sunt, ne quis existimaret, nos subslantias

si caliditatis experies essent. Quid dicam de coloribus , qui de " lucis natura absque dubio proceduni? Nonne " omnibus corporibus superfu- sos esse videmus? Aer nominatur ‘% id est, spiritus, quia pcr omnia spirat. Nulla namque scnsibilis natura est , quam sublilissimus aer penetrare non possit. Quod ex odoribus el ‘* sonis possumus argumentari. Nonenim inveniescor- pus, qiiod quendam odorem olfacientibus, aut quen- dam sonum pulsantibus non reddat. ’tSw/j vocatur, id est aqua, quasi eISo? opi>{i;vov, hoc est, species visa. Nuila siquideni corporea res est, ex cujus su- perficie, attrilu quodam levigata, iinago quaedam

rerum, seu genera, seu species, seu illam vitam, D resultare non valeat. “Ax9of appellatur terra ex gra-

quae omnia corpora, in quibus motus vitalis cogno witur, et animare et nutrire perhibetur, in hoc loco tetigisse vel tractasse. Haec enim ultra omnem universaliter corpoream naturam et sunt, et intelli- gUDtur, et sine quibus nulla corporea nalura, sive Incomprehensibilis sit sensibiis corporeis, ut sunt quattuor illa elementa, de quibus aunc agilur, sive comprehensibilis , ut sunt diversarum qualiiaium

vilate. Non enim ullum ‘* corpus est “, quod propor- tione sui ponderis naturalem suum locum non appe- tat, sive in medium mundi, sive in extrema verga- tur. Nec hiinc sensum refiilat illud aliud nomen ler- rae, quod est yfi, quod proprie vallem significat; si- quidem uniuscujusque creaturae estvallis locusque ‘, in quo propria sua definitione circumscribitur. Cum ergo aliquod corpus perspexeris si in eo colorem

VARIAE LECTIONES

• Conj., AC r«cipj«««. *Asinceram. * X ullo. ‘^ A cujusQuam ‘• omnium om. A. ’ A intellectualis ° '

lem. ‘• et om. A. " C scinlillat.

• A materiam.

’ A aut ex. • A sunt constitnta. ,, ^ ^Amedieias. ^’^ A sunt capacia. ^^ k exlremitn-

r „ ,, . , Cex. " ANon. ‘> A nominalus. ’ "

C nullum. " esiom. A. «» C hcus {que om.).

C ac. " Pro non enim ulluni

71» JOANNIS SCOTI 715

lucis • senseris, subesse igneum; si sonum, seu A nunc exigis. ulla opinio sit ralione subnixa, vel ^

ullo philosophoium plene deprompta»«.Non quod il!},

sponlaneum, seu artiricialcm, snbesse aereum; si ex plana siiperncie naturae, scu arle qiiandum imagi- nem resultare, suhcsse aquaiicum, iibi enim noh resultal, ibi non esl derectiisnatiirae, scd iiidiislriae, ubi aliquem appctilum naluralis stulionis surstmi versus seu deorsum, subesse terieniiin iDiclIige ele- mentum, mullaqiie * alia sunl argumenla naluralia, qiiihusqualtnorelementoruminseparabilis conciirsus in omnihus composilis ’ corporibus semper et nbi- que indubitanicr cognoscilur. Mag. Quae a te dicta sunt ^, rala mibi veriqiie similia ’ viilenlur. Qiiod ergo scriptumesl : Dixil untem Deus : Fiani tumina- ria in firmamento caeli, ila inielligcrc dehemus, ac si aperte dicerciur : Fiant siderca • corpora clara

utaihilror, non inlellexerinl, alioquin non recte physici aul pliilosophi appcllarenliir.sedquod nullus iUorum, quos adhuc legimus, piirc ei indubilanler horum rationes satis reddere videalur. Veinnlamen ex his, quae ipsi sparsim sciipseruni, cerlisqHe ar- giimentationibus rerum experimenlo approb;iverunl de lelliiris lunaeque interstiliis, qniddam verisimile li|)i aperire non negarim. Liinam nainqiie ceiilum Vigiiili sex millihus stadiorum a terra dislare, ex ip- sius eclipsi absque ullo errore, ul aiunl *», explora- lum est. Umhram siquidem terrae, quam nociem vocant, circulum lunae attingere, ipsa prodit natu- ra. Globus enim illius detrimenliim suae Iiicis non

lucidaque in quatluor elementis uhique dilTusis, ex ^ paterelur, si solari radio, in regionem umbrae inci-

eoriim qualilalihus composila. Elenim aliter in eis ouhjecta corpora, suis spatiis collocata inlellignntur, aliter claritas ab iis per nniversa mundi elemcnta uhiqiie refulgens. Siquiiiem aliud est alburo, aliud alhcdo. Nec id ipsum esi clariim, et clariias ; uniim nanique subjectiim, aliud accidens. Divino itaqne praecepto , quo impeialum est : Fiant luminaria in firmamento caeli, vehicula lucis, ut ail S. Basilius, quihiis circa muiidi amhilum cerlis temporuin ’ iiiter- \allis, veberetur, facta sunl. Et vide, quam provide loquilur Scriptiira. Non dixit, fiat luminare majiis, et luminare niiniis, sed Fiant luminaria. Generaliter enim omnium caeleslium corpornm Incenlium super terram condiiionem expressit. Quorum quaedam

dens, non privarelnr. Ac per hoc sublracla omni amhiguitate conficitur, lanlo ^spatio lunam a lerra elongari, quanto intervallo noctis umbram ratio do- cel prolendi. Protendiliir autem noclis umhra usque ad lunae circiiliiin. Noclem " igitur centum viginli sex millibus sladiorum in allum erigi manifesla edo- cet ‘* ralio. Qiio aulem argumenlo centiim viginti sex slaflioriim millia lunani a tcrra dislare indubi- tanter approbari possit, diligentioris inquisilionis In- digei. Disc. Plane. Adhuc enim de hac qiiaestione niilla mihi ralio satisfaciens refiilsit. Mag. liitentus itaqiieperspice, qiiaemihiverisimiliadehis videntur a philosophis invenla. Ex gnomonica quippe, hoc est, horologica speculatione praedictumspalium ei quae-

quidem non longe a terra statuta sunt< ut luna, ^ silum subtiliterab iisesl, el ahsque ulla ambignitate

quae cenium viginii sex millihus stadiorum , tesle Pythagora, a telluris mole exaltalur in altnm. Ideo- que vicina terris appellatur, in cujns umbram saepe incidens, solari luce deserla, defectiim Inminis pati- tur. Illudque spalium, quo luna distat a terra, to- num philosophi, hoc est, spatium cum rationahili quantitate vocant. Duobiis siquidem modis harmo- niae vocum periti tonos dicunt. Nam et diastemala, hoc esi, sonorum intervalla, el analogias , hoc est, eorura proporiiones tonos appellant. Quaedam vero in medio mundi, ut sol, omnesque planetae , qui circa eum volvuntur. Qiiaedam in superioribus mun- di partihus, ut sunt * asirorum chori.

repertum. Quorumdoclissimiisinonmi geometrfcaet aslrologica supputatione Eratoslhenestradiliirfuisse. Scaphia siquidein " dicunlur rotunda ex aere vasa, qnae horarum ductus, slyli in medio fiindo siti pro- ceritale, discriminant. Qui slylus giiomoii appella- lur; a quo, veluli qnodam cenlro, lineae ducuntur In extrema scaphiorum. Quae lineae lolum horologii amhitum in XXIV spalia discriminant, hoc esl, ih XXIV horarum morubs, quihns tolius caelestis sphaerae ampliludo circa lerram convulvilur, donec ad eundem silum naturalis horizonlis, quein pridie tenueral, revertalur. Praefatus ilaqiie Eralosthenes, moliim unibrae styli per spalia horoiogii diligenter

35. Disc. De circulis , deqne inlersiitiis caele- _^ animadverteiis, aperie intellexit, unam eandemque

slium Incidissimorumque corporum, niultiplex varia- que sapientum mundi opinio est *, et ad nullam certani ralionem, quantum mihi videtur, deducta. Ideoqne, quaeso, si quid de talibus verisimile aut rationi conveniens tibi visum est, explanare non dif- feras. Mag. In longum nos mittis, cum videas, ad re- liqua, quae de uperibus sex dierum dicenda sunt, po- lius properandum.hujusque ‘• lihri prolixitas termi- exigat, praeseriim dura vix de talibus, quae

ralionem esse in nioin iimbrae per horarum inter- valla circa horologii siyhim ‘*, inque noctis circuilu per earundem horarum spatia circa tolliiris ambi- tum; iii lantum, ut omne, quod in vasis horoscopi, hoc est, signiferi, perspicitiir, siinili specnlalione de molu caelestiuin corporum intclligalur. Vernali ita- que acquinoclio umhrae styli prolixilas mediam gno- monis mensuram cfiQcit in Meroe, insula Nili, et Syene, civitate Aegypti. Ipsa autem medieias styli,

VARIAE LECTIONES.

^Ccoloris lucem. * \ muUa *A composilis omnibus. * «tint om. A. ‘A verisimilia. • A siaera. A cerlis qnibusdam temporis. " A ul fi.vis. * est om. A. •” A Hujus quoque. " Pro vlene deprompta A definila. " h( aiunt osa. A, »» G nox. ** Qdocet. " C quidem. »’ circa horologii stylum om. A,

DE DIVISIONE NAT13RAE. — LIBER TERTIUS.

diametros ’ 6st lotius ambitus norologii. Ac per hoc A reperia, facile est, iineam, quac dividit in partes

e umbra slyii in aequii)octio diameiros est et styli el horologii. Et quia omnis diametros ab ipsa spbaera, seu circulo, cujiis diametros est, duplo su- peralur , necessario umbra styli circuli dnplicis ra- tionem reddil ; diiplo enim vincitur ab ipso circulo seu sphaera, ciijus medieias constituitur *. Nani et denarii numeri, veiuli cujusdam circuli , quinarius diametros * est. Hac iiaque ratione horologii perspicue inlellecta, vir sagacis ingenii Eratosthenes ambitum tptius terrae sublili indagine * reiiuisivil. Ac primum quidem cognovit, ambilum aequiiiuclialis circuli, qui totum orbem terrarum, toiainqiie caelesiem sphae- ram in duas aequales secai paries, treceniis sexa- ginla parlibus compleri. Qtiaruni duodecimam por-

aequaies, incunctanter dignoscere. Proinde per Geo- melricosregisPtolemaei.quantaporlio telluris esset ’ inter Meroen ei Syenem, certior facius • per simili- tudinem umhrae, meridionali lempore aequinoctia” lis diei in sepiingentis stadiis un:)m partem invenit compertam. Quam irccenties sexagies , hoc est, per longitudinem aequinoclialis circuli multiplicans , absque iillo errore amplitudinem lolius telliiris in ducentis quinquaginla diiobus millibus stadiorum reperii. Sepiingenta nainque siadia trecenties sexa- gies mulliplicaia ducenta qiiinquaginta dno millia stadiorum colligiint. Quem numerum aequaliter di-: videos, medietatem illius, hoc est, centum viginti scx millia stadiorum in diametro teliuris, inque lu-

tionem, hoc esi, triginia paries, duabus horisoriri B ^-^^^ ^c lerrae inlercapedine inlellexerat esse.

seu occidere, seu ’ de loco, per quein raoveniur , recedere ’ indubitanter iniellexit. Itaque quod umbra in faorologio sensui indicat, hoc caelesliura coiporum * incessabilem moium efficere ratio pro- bat. Non enim umbra slyli per horologica inlervalla moveretur, si non aelherium corpus cum sideribiis suis circa terram circumvolveretur. Qiiod ergo valet nioles terrae in medio mundi, hoc valet slylus in medio borologii. Et quemadmodum umbra slyli circa seipsura per ambitum scaphii circumducitur, ita nox, quae est umbra lerrae, circa ipsam terram undique per spalia aeiis hinam a terra segregantis circumvehitur. Sol aiiieni idein de corporibus et terrae, et siyli umbram jacit. Qui quidem, sicut in

Exinde quantum perfecti numeri in his omnibus vij,’ent, senarius videlicet et septenariiis el octona- riiis, in quihus maxima symphonia musicae nalura- iiier consliluiiiir, quae diapason vocaiur ! Habet enim oclo sonos, sepiem spaiia, sex tonos. Senarius namque numerus per seipsuin multiplicatus, id est, sex sexies, triginia sex efficil. Quo numero si sopiein millia muliiplicaveris, invenies totius orbis ambi- tum : siqiruiem septem millia tricies ac “* sexies’, aut triginta sex seplies miliies " mulliplicata , ducenta quinqiiagiiita duo milliiT ** stadiorum fa- ciuiit , quo numero lolius teliuris aroplitudo con- cluditur ‘*. Si aulcm senarium sui diamclri , qui esl tcrnarius , quaniitaie multiplicaveris , decem

aequinoctio, meridiano lempore, in illis pariibus C et oclo numeri summam conDcies **, per qiiaiii

oibis lerrarum, quae aequinocliali circulo appropin quant, in Meroe dico et Syene, umbram gnomonis facit lantae proceritaiis, ut diameiruin ipsius, hoc est, medietatem seu paulo plus, possit attingere, ita ex oinni mole telluris ubique umbram protendit, ut ad circulum lunae, seii paulo superius, exaltetur. Quod ipsius lunae probat defectus. Si enim aliquo- tiens umbra terrae ultra lunarem circuluin non ex- tenderetur, non fortassis soiaris lucis casuin ipsa luna paieretur. Nam, ut aiunt philosophi, lunari» circuli cenlrum terra est; quamvis aiiquando in signo tauri aliius pauiuium eiongari ab eo aestime- tur, ubi altissiina apsis, hoc est, altitudo sui circuli puiaiur esse, ideoque non inaequaiiias sui ambitus circa terram, verum umbrae aititudo causa ecli- pseos ejus aestimanda est. Eratosthenes igitur um- brae lerrae allitudinem ex gnomonis ad pmbrara suam comparatione investigans, cognoscensque, non uUra ipsam terrae diametrura exaltari, tanta enim aititudo noctis est , quanta spissiludo lelluris intra aequinoctialem circuium mensuraiae , prius ambi- tum terrae quaesivit, ut ex eo diametrum posset iovenire. Amplitudine siquidem circuli seu sphaerae

septem miliia stadiorum mulliplicata diamelrum lotius terrae consummant. Septem siquidem mi^llia ’ decies et octies, seu decem et octo septies mii- lies, centum viginti sex miilia faciunt “; qui nu- merus stadiorum et terrae diametrum , et lunae at- que telluris intercapedinem collocat. Proinde.noa irralionabiliter luiiae tercacqiie intercapedo, loiius- que teiluris complexio, toni proportione contineri a philosophis pronunliaiur. Quatiuordecim namque miilia stadiorum , decies et octies multiplicata, du- centaquinquaginta duo miliia faciunt, ambiimn vide- licet terrae; diaraetrum vero ejus, lunaeque ab ea distantiam , septem millia siadiorum decies et octies muitipiicaia peragunt. Decem aulem et octo, com- ^ parali ad decem et sex, quos bis oclo mensurant, toni obiinent proportionera ; major enim numerus lonum minorem tolligit, octavamque ejus parlem, qui est binarius. Nam quemadmodum novem ad octo proporti^ne epogdoa, ita decem et novem ad decem et sex harmonicis speculationibus coaptanlur. Oranis siquidem numerus major **, minorem se et octavam minoris partem continens, epogdoos in numeris, in musicis vero tonus " vocatur. His ergo rationibus et

VARIAE LECTIONES.

» A diameter, sic fere iibique. * cujus medielas constiluitur om. A. * A diameler.

• seu om. A. • recedere om. A. » corporum oiii. A. •» A essel lellurts. • A cerlus effecius

gatione .,,^ ^

‘• ac ora. C. " millies om. C. •» miUia om. C " C includilur. ‘^ A elhctes.

numirus. " k tono$»

• A inda-

effecius.

»• A fiunt. *• A major

7«o JOANNIS

orbis amoilus , ejusque diamclros, ei spaiium, quo A liina dislal a lorra, el noclis alliuido iiicunclauler compreliensa suni. Si auiem qiiaeras, curciPlinius secundus, el Plolemaeus, in Ge*ographico suo, ut Hlarliaiiusscrii)if, non pliis qnam qningenla stadia singulis parliluis dislribuunl,qui imnicrus, irecenlies sexagies innlliplicalus, ambitum lellurisjuxta Eralo- slhcnis suppulationem comprehenderc non poterit, non inihi facile occurril, quid respondeam. Si enim dixero, Eratosihencn plus terrae magnitudineni, Plinium vero et Ptolemaeum ’ niinns exislifljasse, non videbitur verisimile, quod inter siimmos aucto- res mundanae sapientiae tanta dissonaniia sil, ut alii ampliludinem terrae ducenta quinqnaginta duo niiliia ’ sladiorum, alii cenlum ocloginta niiliia ar- gumententur amplecti. Qningenta siquidem sladia B tricenties sexagies, CLXXX niillia stadiorum faciunt. Qpi numeri a se invicem discrepanl LXXll millibus sladiorum. Praesertim cum praedicli sapientes, so- leriissimique naiur.irum inquisilores, innumero par- linm aequinoctialis, seu Zodiuci circuli, consentianl : onines enim unanlmiter trecenlas sexaginla pro- nuntiant. Si dixero, minora stadia hunc, Eratosihe- nem dico, mensnrasse, ac per hoc majorem nuine- rum singulis partibus dedisse, illos vero major.’» ideo- que pauciora, quomodo hoc " probabile judicabiiur” Nam ulrique sladium CXXV passibus mensurari conUrmant. Mihi ilaque videtur inaequalilalis hujus causa quantilatis passuum inaequaliiatcm subsle- lisse *. Fieri enim poluit, ut ’ duos mensores, quo- rum unus sialura major, alter minor, majoribus C minpribusque passibus siadium unum mensurare, indeque sladia majora minorave in mensura unius partis compuiari. Quisnam non crediderit, llerculem, qnem primum juxta Oiympum montem stadium fer- lur mensurasse, majoribus incomparabiliter passi- bus et pedibus mensuram stadio dedisse, quam cc- leri, qui post eum stadia mensurabant? Nam ex quanlitate siadii, quod ipse primus mensuraverat, passuum gressuumque ejus.ac pedum magnitudo, ex pedum vero ampliiudine toiius slaturae iHiiis alii- ludo aestimata est. Quid ergo mirum, si una eadem- que unius ejusdenxque partis inlercapedo et quin- genta simul, el septingenla stadia capiat, et umim- quodque stadium eodem numero passuum et gres- suum, pedumque compuiari, ipsos autem passus et D gressus ac • pedes non ejusdem quantiialis esse, in quibusdam quidem majores, in quibusdam “^ mino- res, ita ut majoribus mensurala, stadia quingcnia, nnnoribus vero septingenta unum id ipsunique unius partis spatiuin implerent?Habet autem stadium juxla graecain suppulalionem jiigera VI, cubiios C, passus CXXV.gressus CCXL,ulnas CCCC, oedes DC. Ve-

SCOTl lid

rum amplitudine termiae molis, noctisquc aliiiu- dine, qnae eiusdem * mensurae esl, ciijus eliain tel- luris diamelios rationabili argumentatione reperlis, ambitus lunaris, circnli promple qnaerenlibus oc- curril. Triplicata siqniiiem noclis altitudo circuli • hinaris , diamclrum efficit : cenlum namque viglntl sex millia sladiornm , tertio repetila, CCCLXXVIll millia faciunt. Est igitnr “* iunaris circulus ‘* in millibus sladiorum CCCLXXVIII. Si autem dia- melrum duplicaveris ’, eril totius circuli ambiius in in DCCLVI millibus sladiorum. De mensura antem lunaris corporis rauliorum varia opinio est. Multi enim dicunt, globum lunae telluris amplitudini aequa- lem esse; el hoc argumenlantur ex eclipsi solis, pu- tantcs lunam solares radios ab omni terra aufcrre posse. Sed aequinoctiali circnlo appropinquantes, de magnitudine lunae, ut Martianns scribit, verisimi- liora tradunt ‘, et ex defectn solis rationabiliter ap- probant. Dicunt cnim, umbram ‘• iunac, momenlo solaris defeclus, duodevicesimam lellnris partem occultare “. Et ‘* quia omne corpus triplici -nmbra sua, qnam melaliter jacit, m.ijus est, lunae corpus sextain lerrae pariem in ampliludine sua habcre colligiiur. Ac per hoc, quoniam duodevicesima, lioc est et " octava decima lolius lerrae porlio, esl in XIV ‘* millibus siadiorum, sequitur, ut ipsa octava dtcima pars iriplicata amphludinem Iiinaris giob! perficiat. XIV antem, ter ducta, XLII faciunt. Quadragihta igitur duo millia stadiorum ampli- tudinem lunae comprehendunt. Tot enim millia stadiorum sextam terrae oblinent parlem. Qiia- draginla namque dno millia sexies, vel sex millia quadragiesbis, CCLII millia sladiorum cumulant. Et miraberis, senarii numeri et seplenarii reciproca virlute lunae atque telluris amplitudinem compre- liendi. Septem siquidom sexies, vei sex sepiics, XLII, lunae videlicet globum ; et iterum XLII sexies, CCLll, terrae scilicel spalium, in gyro amplcxanr tur. Hosque omnes numeros in millibus sladiorum compulari, ratio indicavit, ad cumulum perfcclis- simae naiuralium mundi corporum constilutionis manifestandum. Omiiissiquidem’‘perfectionis cubica solidaque millenarii numeri formatio *” significatrix est. Status ilaque naiurae senario, motus seplena- rio, utriusque autem immutabilis ‘‘aiio miilenario significalur. Est enim rerum omnium slalus mobi- lib, ct molus siabilis, aeternis rationibus perfectis- sime consiilutus. Nec sine ratione philosophi haec oninia stadiis metiebantur. Quinarius namqiie nume- rus «v«x«T«(xnxof est “, hoc est,iii seipsum rediens; quotienscunqne mulliplicaveris per seipsum quina- rium, in se ipsum redire necesse est. Primus ilaque quinarii cubicus molus stadium " perficit, quin-

VARIAE LECTIONES.

’ Pro Plinium vero el Ptolemaeum C : Pliuiumve. • C sic : CC " ’s L duobus milibus. ’ hoc om. A. • A in- nequalitas fuisse. ’ ut om. A. ■ ‘^ A et. ^ quidem — quibusdam om. A. A ejus, ’ prompte quaerentibus — ciic«/i oni. A. ‘ A (‘H(>M. ^^Acircuitus. ^^ A mnliipliaiveris. ^^ C iutcudunt. ‘^Amnfrr«. ••Aoc- cuUari. ^’ Sed. ’elom.A. ^* Cslc: XJIIJ X milibus. *Ccqmdem. ^^ X couformalio. •’esJom. A. *• A tlalum.

n\

DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER TERTIUS.

quies quinqne quinquies CXXV passus. Ac per hoc A pliorum, ul aiunl, Pyiliagoras inlersiiiium lerrac ac

non irralionabililer cl molus numdanorum corpo- rum cl slalus co numero coliigilur ; qui cl cubicus esi, ci volubilis, el in seipsum reverlens. Haec de spaiiis inft-riorum mundi parlium diximus, magno- rum philosophorum raliocinationes seculi.non afBr- nianies incunclanler, ila se liaberc, sed quae veri- simiiiora ceriisque regulis propinquiora visa sunt proferenlcs, luis pelilionibus salisfaciendi molimine. Disc. iMihi sufficiunl, quae a le de lalibus prolala sunl. Celerum cui haec vel non salis raia, vel non salis iiisindala videnlur , alios alioruni quaeral in- tellcclus. Mullipliciler enim ex divcrsis auctoribus nuindanae conslitulionis ralio tractala est, Verum qiiia de magniiudine, deque intervallis inferiorum

hinae in miliibus stadiorum CXXVI prodidit ; quod poslmodum, ut diximus, Kratoslhencs cx umbra terrae hinaeque defectu incunctanier approbavii. Cujus interstitii ’ duplici proportione solem » luna in aitum elongari, idera Pythagoras fertur tra- didisse. Sed qua rationc iilud exislimaverit, mul- torum diversa senlentia est.

34. Veruntamen quoniani ipse juxta rationes mu- sicas toiius mundi fabricam ct volvi ei mensurari certis argumenlationibus conalus est asserere, quod nec divina negat Scriptura, dicens : Et concenium caeli quis dormire faciet , possumus explorare, non aliam ob causam hoc djxisse, nisi ut ostenderet in spaiiis siderum musicorum diasiematum rationabi-

niundi corporum, lunae dico ac lerrae, quae ratio- B igs proportiones. Proinde in medio toiius spaiii,

ni convenire inspiciuntur, investigata sunt, de spa-

tiis aetheris quaedam breviter velim audire. Ea

siqu.idem aul sola, nul maxime, in spcculationiblis

divinae in quarla inlelligibili die opcralionis discu-

tienda ncmo ambigit. Mag. Nimium moramur in

quarlo die. Disc. Minus eruditis, discereque cupien-

tibus, naturamque rerum invesligantibus, si forle

hanc nostram dispulalionem lecluri fuerint, non

nimis videbitur, ularbilror, praeseriim cum raiio-

ni non convenial, de inferioribus mundi parlibus

qiiacdain ralionabililer • traclari , siiperiores vero

omnino intactas rclinqui. Mag. Jamdudum inier nos

confeclum esl de solari globo, medio libramine gra-

vissimae levissimaeque naturae, circulari motu, per

mediam signiferl lineara, circa inferiora mundi spa- ^

tia aeternaliter ferri. Disc. Confectum plane, cer- lisque rationibus suasum, nec naliirae silus aliter fieri sinil. Mag. De raagnitudine ipsius solaris glo- bi % neque secularium lilerarum eruditi, neque di- vinarum Scriplurarum expositores certam deffinilio- nem proferri permittunt. Nam et Plinius seciindus in naiurali historia , et sanctusBasilius in Exemero suo, inagniludinem solis omnino prohibent definiri. Non enim umbra ejus est *, cujus argumenlo expe- riremur ‘’,quantae sit magnitudinis. Nam neque ’ tel- luris iunaeve amplitudo inveniretur, nisi umbra eariim, metaliter jacta ‘, cerlis dimensionibus ex- •enderetur. Ac per hoc corpus solare, quoniam nul-

quod est a lerra usque ad sublimissimam sphaeram, qua omnia sensibilia circumscribunlur, solis ambi- tum cognoscens, unam dinpason a terra ad solem, altcrani a sole usque ad exlremum mundi ambitum non irrationabiliter exisliinuvit. Diapason aulein du- pli proporlione modulalur. Ut crgo in diatonico ge- nere, verbi gratia in harmonia sonorum , bis diapa- son cx bis ‘* duplo coaplalur ; prima quidcm diapa- son " a principali principaiiura usque ad " /xeffjjv, id esi mediam , secunda vero ex [ihri usque ad v>jt«v ‘• uTrepSo/atwv, hoc est ultimam exceIlenlium,protendi- tur : ita ettolum spatium a lerra ad solem ‘’* diapason ratione coaptatur “, medium quippe sol obiinet lo- cum”, ela sole adduodecimsidera, hocest, adextre- mum stellarum motum alia diapason conjiingitur. Ideoque " rationibus harmoniae, quae diciiur bis ••, diapason intervallum a terra ad spliaeram ‘* conslitu- tum esse arbitratus est. Ac per hoc conficiiur, ut diametros lerrae, terlio multiplicata, terrae solisque intercapedini, quemadmodum et lunaris circuli dia- metro, aequalis sit. Proinde et in diametro lunaris circuli, inque terrae ac solis interstitio unum et id ipsum spatium raensurabitur. In utroque enim millia stadiorum CCCLXXVIII compulanlur. Ilaque diipli- caio hoc numero, intercapedinem lerrae extimaeque sphaerae reperies in miilibus stadiorum DCCLVi,’et rairaberis naturae concordiam. Quot enim millia stadiorum suntin longiiudine *° lunaris circuli, tot

lam urabrara in infinitum progredi sinit, sed pro ra- ^ sunt in altitudine a terra usque *’ ad signa spati

tionibus corporum, quorum umbrae sunt, certis di mensionilKis concludit, suae magnitudinis infinita- tera raanifesiissirae aperit. Disc. Nec hoc quaero, neque ab aliquo ^ quaerendura existimo. Non enira oculonim conjectura praevalet, ubi ratio sedem ar- gumenii non habet. Quanto autem spaiio a terra elongatur, juxla philosophorum existimationera expo- nas, poslulo. Mag. Priraus enim omDium * philoso-

in utiisque naraque DCCLVI millia stadiorum colli- guuiur. Si vero solaris circuli diametriiin vis co- gnoscere, lelluris diametrum CXXVI raillia stadio- rum seplies multiplicabis, et habebis DCCCLXXXII millia sladiorum in diametro solaris gyri. Quo nn- fliero bis duclo, ipsius gyri longitudo colligelur in millibus stadiorum mille inillies DCCLXIV millia. At si quaesieris " diametrum tolius sphaerae cae-

VARIAE LECTIONES.

• quaedam ralionabiliter om. C. * solaris glohi om. C. ’ A Non ejus enim est umbra. * C experiretur. ’ C Seque enim. • C jncKita. " C alio. * enini omnium om. A. * A inslinclu. • A liis. • diapason Oin. A. ‘* fli// om. C. ‘^ vfltijv om. A ‘^ C a terra et sole. ^” diapason ralione coaplatur om. . **so/ obtinel tocnm oiii. A. " alia diapason — Ideoqne ttm. A. ‘j’A duplex. ’ A uiapasoa in quadrupli pro- portione consiiiura. " C in multitudine. *’ utque om. A. . “A requiris.

JOANNIS SCOTI

lesiis, tali repcries argumento. Longitudinem luna- A video. Nam et Abraham non per literas scripturae,

ris gyri, hoc esi, DCCLVI millia siadiorum *■ d<ipli- eabis ; addes * eiiam diameiruiu terrae, CXXVI niillia stadiorura : et colliges diaiiieirunt sphaerae in millihus siadiorum mille millies DCCXXXIV millia. Quo numero bis faclo, ainbilus lolius mundi existi- inalur coinpiebeiidi in millibus stadiorum mille raillies ter, insuper eiiara a<Jectis • CCLXVI milli- bus sladiorum, ut senarii niimeri pcrfecliune totus muiidus coiicliidauir ^. Haclciius de argumenlaiio- nibus pbiiosophicis, mundi spalia iiivesligantibuS^ Si cui vero baec superflua videnlur, cuiii SHcrae Scnplurae tesliaioniis nec roborenlur ‘, nec iradila sint *, non nos reprehendat. Nam et ille non pole approbare, hiiec ita non csse, sicut nos ^ non possu- mus afiGrraare, ila esse.

35. Et quamvis in divinis Scripluris de lalibus mundanorum corporiim dimensionibus magniludi- num et inlervallorum iiibil deGniluin reperialur ; Ecclesiastes eniiii : Alliludinem, inquit, caeli et lalilu- dinem * lerrae el profundum abyssi quis mensus esl ? nbi plus allegoriain, quain bisloriam intelligendam existiinariin ;’non eniiu inundum istura ullra inlelli- gentiam rationabilis naturae constitulum dixerim, cura propteream factussit: divina tamen aucloritas rationes rerum visibiliura et invisibiliura non soliim Don prohibet, verum eliam horiatur invesligari. Jnvisibilia enim ejus, ait Aposlolus, a creaiura mundi per ea, quae facta sunl; inleUecla conspiciuntur. Non parvQS itaqoe gradus est, sed magnus et valde uiiiis

quae nondura confecta fuerat, verum conversione siderum Deura cognovit. An forte simpliciter, sicut et cetera animalia, solas species siderum aspiciebat, non autem raiiones eorum intelligere poierat? Non temere hoc de magno et sapienli tbeologo ausim di- cere. El si quis nobis in culpain rcputuveril, qiiod pbilosophicis raliocinalionibus usi sumus, videat popiilum Dei Aegypio fugientem , ejusque divino consilio admoniium spolia ferenlem, ipsis<iue spoliis irreprebensibiliier utenlem. Praesertim cum el ipsi nniiidanae sapienliue periti non in hoc reprohensibi- lesfacli sunl, quasi in ralionibus visibiliscrealurae errariiil, sed quia auclorein ipsins creaturae ‘* non salis ulira eam quaesierint, cum Creatorem ex crca- B tura deberent invenire ; quod solus Plaio legilur fecisse. Si vero praefaiae mundanorum corporura, eorumque inlerslitiorum dimensiones propterea in- credibiles alJcui vidftnJ4uv.quQnia1u.ipsa cofpora-ma- joris ampliludiiiis esse cogilanlur a mullis, quam ut praediclis sladiorum numeris possint comprehendi, inlenius legat arcae Noe mensiiras, ciijus irecen- toruin cubiiorum erat longiludo, qninqiiaginla cubi- torum laliludo, Irigintacubiiorum alliludo, etvideat, quomodo in lam parvo spalio cnbitorum ex omnibus animaiiiibusmundis septenaet septena,ex immundis veroduo et duo poieranl comprehendi cum alimoniis suis, insuper eliam Noe " cum filiis et uxoribus, praeserlim si ipse cubilus teste sanclo Anguslino, qno et arca Noe, et arca Testamenti, et taberiiacu-

sensibiliuro rerura notitia ad intelligibilium intelli- ^ iuin ceteraque veteris Testamenti mystica opera

genliam. Ut enim per sensura pervenitur ad inteile- eium , ita per creaturam reditur ad Deura.Nam non, sicut irrationabilia animalia, solam snpeiTiciem rerum visibiliuin oporlet nos intueri, verum eiiam dc his, quae corporeo sensu percipimus, ralionem reddere del^emus. Acutius videt aquila speciem soiis, acutius videt sapiens homo situni illiiis, ei ino- tara per loca et tempora. Quid * si horao noii pecca- ret, inqiiesimilitudinera jumentorum caderel, num < possessionis suae, mundi hiijus, peiTectos lerminos ignoraret, qiios nainrae legibus jnstissime regeret ? Oportebat enim aliiim angelura esse, qui in creaiuris sensibilibus Deum laudaret, qui nec post deiiciuin nalurae dignitatem omnino perdidit. Manetenimin

mensurata sunt, non amplius quam duariim palma- rum seoiis mensuram obtinuerit, ipsaque palma a summiiatepollicis usque ad suminiiatein rainimi di- giti ‘^ mensurabatur. Plus ergo tenel divina virlus et naturarum ratio, quam quod macbinaiur humana cogitalio. Et ne videamur ad divinae virtulis mira- cula confugere, lanquam non valentfS rationibus naturae, quod suademus, affirmare, non aliier cogi- tas, ul arbilror, terram in medio mtindanae spbae- rae positam, quain vides cenlrum in fundo cujnsdam circuli sen globi ; imuin siquidem mediumque ia crealuris obtiiiet locuin. Disc. Non aliier, una vero ** eademque ratione. Mag. Nec alio inodo partes signiferi deduci ad lerram, nisi eo, quu lineae in circulo ad cen-

eo raiionabilis moius, quo rerum noiitiam appetit, irum. Disc. Aequali lege. Mag. Et quaravis non ejus-

neque *^ falli vult, quaravis in muliis fallatur, non tamen in omnibus. El si duo vestimenta Christi sunt lempore transformationis ipsius candida sicnt nix, divinorura videlicet eioquiorum litera, et visibiliura rerum species sensibilis : cur jubemur unum vesii- menlum diligenter tangere, uteum, ciijus vestimen- tum est, merearaur invenire, alterum vero, id est, creaturam visibilem, prohibemur in(|uirerc?Et quo- iQOdo, et ouibus rationibus contextuin sii, non satis

dem spatii sint in signifero el in tellure, idem tamen diiclus rationabilium linearum , el ‘* eaedem partes a summo usquedeorsum. Disc. Prorsus. Mag. Quodau- lem de parlibus intelligitur, id ipsum de stadiis aesti- rnandum non negas. Disc. Imo assero. Mag. In quan- tum’^ergoseupartessenstadiacentroterraeappi()pin- quant, in tantnin ‘*anguslioris latitudinis sunl:e con- trario autem in quantum elongantur a lerra, in tanlura propaganiurspatia.Disc. Nonaliler circularis sinit fi-

VARIAE LECTIONES.

^ stadiorum om. C • C nddis. * A superadjeclis etiam iunl. ’ nos oni. C. ’ .\ longitudinem. » A Quod. ‘* C niinc,

** digiti om. C. " vero om. C. " et om. C.

• C concluditur. ’ A roborantur. • A " Cet neque. ‘* A nalurae. ** A Noae, " A tanium. *” A quantum.

725 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER TERTIUS. 720

gura. Mag. Qaid ilaquelibivideturdemensoribus ler- A monlium nliiludincm leliiiris superficie elongata, iioii

rae per parles el sladia ceteraque intervalla , quos Graeci geomeiricos vocanl?Nuin’arbilraiis, eos terram niensurasse pedibiis, aul pas&ibus, cubilove, seu simi- liltus mcnsuris? Disc. Noi» facile lioc crediderim lieri posse iii lanla diversilaie nioiiliuni ei valliiim. Nam et camporum planities lanlae aeqiialitalis non esl, ut simili progressu possit inensurari. Tcrra siquidem non soluin graviiate punderis, verum etiam cnusa iaaeqiialilaiis pariium !:uaruin iiiliniiiiii in naliiris possidel lociim. Similitudo nainque pnrtium facit ordinein elementorum; siiniliora euim sibi suis ’ par- iLbus, altiora sunt etiam suis sedibiis. Mag- Forlussis ergo corporco visu? Disc. Ne id quideni ; fallit enim sensus, ejusqiie judicio niliil esl coiiimiltendum.

jain stricta et ad ninplitiidinem terrcnac niolis ain- biendam incommoda, sed, dum siiit eadem ei juxla terrnin, el ab ea longius praediclis spatiis remola, irralioiinbiliiim cogilntionum falsa iniaginatione ab- jecla nd mensiirnm lerrae * siilTiciunt. Hiiic est, qiiod cl ^ Plinius :<iiipliiiidinem tcrrne, diicta rationnbili linea, geogidpliica speriilalionc, per cacumina altis- simoriim montium n-onsurari ’ exislimat; aliler enim circiilnrisdimeiisio teliiiris iioii proveniret •. Disc. Snt de his est acliim. Mag. Rcdeamiis itnqiie ad Scriptu- rnm. Disc. Tempiis inviint. Mag. Fiiint, inqnii, iumi- naria in (irmamento caeli, et dividntit diem ac noctem. Ac si plane diceretiir : liiminaria,quae in iirmaiiiento caeli facln siint, dividnnliniersediein acnoctem. Quod

E.xterior siqiiidem sensus, quamvis raiioni non re- g PsnlmisladecIaral.diceiis:Q«i/"^ci</«mJnflr«Vimc5i«fl,

iiunliat, nisi qiiod extriiisecus patitur *, inlerioris tamen judicium de his, qune per corpiis recipit, saepissiine * fallitur, fractum in aqua reinnm, dupli- cem Iiinnm seii candelam, seu aliud qnid per prneva- ricationem sensus, lioc esl, per radioriiin, qiii ex pu- pillis oculorum sparguntur, segregalioiiem geniinalum existimans. Mag. Quomodo ergo meliebanlur? Disc. Virga prius, nt aiunl, gconielrica, (|iiain Grneci radiuin vocnnl ; quae quinqiiepassus cubico iiiotu iiuilliplicans, lioc est quinqiiies qiiinque qnin({uies, unum stndium mensurabat. Uno autem stadio rcperto, fncile erat, niulta stadia per plana Aegypii. qune mnler taliuin di- mensionum dicitur, invenire. Mag. Qnoiiio lo praeter Aegyptuni terrae partes , tanta inaeqiialitatc ad

solem in poiestntem diei, iHnam et steltas in potestatem nociis. Non quod diesetnox semper non sintcirca am- biluin tellnris, sed quod, ubicunqi . sol praesens est, semper illnminnndi poteslalem habet;ubi auiem abseiis est, Iiinae slcllarumque splendor umhranim caligi- nein, iie omnino animalium ohtulibus impenetrabilis sit, raram Iiigubrcmqiie facil. Et sinl in signa et tempora, et dies el annos. Signa inlelligimus in hoc loro iion sidera , sed praesagia quaedam futurae se- reuitatis, seu tempestalis; qiiae maxime ex colori- bus caelestium Inminarium solenl habere experi- inentum. Tempora autem vocat generaliter cursug et reditus siderum, certis morarum inlervallis, ad eundem moliim situmque locorum divina providen-

mensurandum diflBciles, explorabant? Disc. Non, ut C lia revocatos naturali dierum annorumque revolii-

aiuiit, pedibiis, neque radiis. sed sola rationis argii- mentaiione, horologiis videlicet, ex iimbraruiii simi- litudine, singularuni partium inlercapediiiem incun- clanter iDvenienles. Tantum namque una pars, boc esl , q^iiotidianus solis iii signifero progressos in terra patet, quantum simililudo iimbrarnm horologii dbtinei. Mag. Latitiidinem ergo partium et stadiorum ex mensura.qua terram attingunt, colligehant. Disc. Nec sic exislimahant ; sed primum allissimos montes mensurantes, qiiol millibus stadiorum ex lerrae pla- nltie in altiim erigereninr; verbi grnlia Olympum, enjns verticem derein millibus sladiorum ^ auliimant sublimari, Pindum, Rhodopen, Acroe^raiiiiia, Atlan- lem, veluti lineam quandam ralionabili ductu de

tione. Ei luceant in firmamenlo caeli. Siqiiidem nul- lum sidus defectum sui liiminis patiiur, sed semper oinnia iii aetbereis spaliis absqiie ulla obumbratione refulgent, excepto lunae globo, qui, quando in regio- nem umbrae descendil, solnri radio desertus, videtur obsciirarl. Proplerea ait : Et tuceanl in firmamento caeli, ei iUuminent terram. Et factum est ila : in cau- sis videlicet originalibus, ex quibus in spccies pro- prias, et quantitates, el inlervalla , et motus, et splendores processere. Proinde * sequilur in species causanim processio. Fecitque Deus duo magna lumi- naria, luminare majus, ut praeesset diei, solem vide- licel, cujiis praesentia diem efficit, et luminare mt- nus, lunam dicil “*, cujus el quanlitas et Iiix in-

summitaiibus montium iii aeris spatia porrectorum D comparabililer a sote superatur, ui praeesset nocti.

extendere incboabant, eamque aequali semper a terra intervallo, instar rolundissimi circuli, circuin- ferenies, donec ad eundem lociim, quo coeperat, perveoiret, aequis undiipie spatiis telluris ambitum mentis contuitu perspexere. Mag. Dimensiones geo- metricas lalibiis arguinenlis ila primo repertas non contradixerim. Ac per hoc sladia illa, qnae prope terram veluli angusta putabanlur, paulaiiin juxta

Luna siquideni ab octava usque ad vicesimam se- cundam , aut toiam noctem circa pleniliinium in aeqiiinoctiis, autpartemejusceteris teinporibus illn- minat. Quoniam vero, dum sit in coitu solis, aut hinc inde propinquis partibus , noctis tenebras lucc sua penelrare non sinitur , succurrunt stellae , qua- riim claritate umbrarum densitas rarescit. Propterea- dixit " : e( luminare minus, ut praeesset nocti, el stel-

VARIAE J.EGTIONES

• A suis sibi. * A ratinlur. * A saepe. * C stadiis. • ad mensuram terrae om. A. • el oin. A. mensurandam. • C proveniet. " A Proptcrea. ^* A luiinm videlicet dicit. *” A dicit.

727 JOANNIS

las, et po$uU efli, steUas’, viilellcel, in (irmamenlo X caeli. Ac i>i dixisset, flxit cas in nrmaineiilo caeli. De choris naniquc siileruni hoc dictum intelligimus ; (^ut quanivis cum mundo volvunlur *, fixi tamca in iisdein sedibus semper manent ‘, etsi stanie niutulo chori siderum soUimmodo ’ circumvehanlur, ul ^ quidam philosopliorum voluiit; ordo tameu ‘, ac series stellarum, stabilisque positio non transmu- tatur *. Ul lucerent super terram. Naturae ordinem pulchre describit Scriptura. Qtiamvis enim caelestia luminaria sub terris lucere bumana opinione puten- lur, rerum tamen ratio incunctanter edocet, nuliam naiuram terra inferiorem posse esse. IMediam siqul- deni infimumque totius mundanae constitutionis ob- tinet locum, ac per hoc nuila corporea creatura infra eam intelligitur. Proinde umnia mundi spaiia et cor- B pora, quae circa terram undique sunt, sive mobilia sint, sive stantia, siipcr eam naluraliter creata sunt ; ideoque ait : ut lucerent super lerram. Ubicunque enim luxerint , sive infra horizontem in inferiori hemisphaerio, ut humanus existimat usus, sive supra horizontem in superiori heniisphaerio, quod ideo superius dicitur, quia in eo sidera hominibus appa- rent, nalurali rerum silu super lerram hicent. Et praeessenl diei et nocti. Hoc superius expositum est. Et dividerenl lucem a tenebris, id est, ut segregarent noctem et diem, ut sole apparente dies esset, luna vero ac ’ stellis nox. Et notandum , quod divisio ista " lucis alque tenebrarum non in ipsis luminari- biissit, sed in terra habitantibus. llla enim semper lucent, et seinper eis dies est, nullamque iioctem C patiuntur. Sedes namque eorum, absque ulla inter- missione, et sua et solari luce resplendcnt, nec mi- nus interdiu , quam noctu claritatis suae gratiam mundo distribuentia. Terrenis itaque habitatoribus, quibus per vicissiiudines dies nociesqiie proveniunt, caelesiia luminaria hicem dividunl a tenebris. As- sidua namque circumvolutione circa lelluris anibi- tuin aUbi lucem praestant , alibi auferunt. Ut enim nil aliud est dies, nisi lucis praeseniia ita nil aliud nox praeler ipsius absentiam. Ideoqne etiam luci- dissiroa nox, quoniam non omnino tenebras expellit, noctis nomen non amittit. Sed jain, quantum brevi- tas exigit , de quarta die satis est dictum. Ideoque de operibus ’ quintae inlelligibilis lucis quae- dam dicenda sunt. Disc. Ita consequens ordo rerum ^ expetit.

36. Mag. Dixit eliam Deus : Producant aquae re- ptile animae viventis, et volalile super terram sub fir- mamento cae/i. ^Praedictis quattuor diebus coiiditio- nis naturarum nuUa commemoratio animae legiiur, neque simpliciter lanlum et absolute, neque cum addilamenlo viventis. Et cur hoc , non immerilo quaeritur. Denique de hac rerum tlieoria diversa muliorum scnlenlia cst. Suntcnim, qui dicunl, ele-

SCOTl 72«

menla hujus mundi , caelum dico cum suis aslris, aetheraque cum planetis, aera cum suis nubibus, ventorumquespiritibus, fulgoribus etiam, ceterisque pertiirbationibus, aquam quoquc, molumque ipsius fluclivagum , terram similiter cum omnibus herbis arboribusque, non solum anima , verum etiam orani specie viiae omnino carere. ldeoquc,ut aiunt, in operibus quatiuor primorum dierum nullius aiiiinae seu vitae significatio introducitur. Plato vero, phi- losophorum summus, et qui circa eum sunt, non solum generalein mundi vilam " asserunt, verum eliam niillam speciem corporibus adliaerenteni , neque uUum corpus vita privari fatentur, ipsanique vitani, scH generalem, se.u specialem, vocare animam fiduciaUter ausi sunt. Quorum sentenliae summi ex- positores divinae Scriplurae favent, hcrbas, el ligna, cunclaque de terra orieniia vivere adirmanlcs. Ne- que aliler reriim natura sinit. Si enim nuila materia est, quae sine specie corpus efficiat, et nulla species sine siibslantia propria subsislit, nitlla aulcm sub- slantia vilalis motus ‘, qui eam contineal, et subsi- slere faciat, expers esse potest; omne eiiim, qiiod naturaliter movetur, ex vita quadam niotus siii principium suinit : iiecessario sequilur, ut omnis crealura aut per seipsam vila sit, aut vitae parti- ceps, et quodammodo vivcns, sive in ea motus viiae manifeste appareat, sive non appareat; verunlamen laientcr adjninistrari per vitamspeciesipsa sensibi lis indical. Audi Auguslinuin inlibro dc vera religione : Siquaeritttr,in<\mi,quis inslituerit corpus, illequaera- tur, quiest omninm speciosissimus. Omnis enim specie» ab illo esl ; quis est autcm ’ hic nisi units Deus, nna veriias, una salus omnium, et prima atque summa es- senlia, ex qua est omne, quicquid est, in quanlum est^ quia in quantum est, qnicquid est, bonum esi ? Et ideo ex Deo non est mors. Non enim Deus morlem fecit, nec taetatur in perdilione vivorum, quoniam summa esseniiu fecit omne, qiiod est, unde et essentia dici- lur, rnors aulem non esse cogit, quidqnid moritur, Nam si ea, quae tnoriuntur, penitus morerentur, ad nihilumsine dubio pervenirent ; sedtantum moriunlurt quanto minus essentiae participant. Quod brevius ita dici potest : tanto magis moriuntur, quanlo minus sunt. Corpusautein minus est, quam viia quaelibet, quoniam, quantuhimcunque manel in specie, pervi- tam manet, sive quu unumquodque animal, sivequa universa natura mundi administratur. Ut enim nul- lum corpus est, quod propria specie non continetur, ila nulla species esi, tjiiae cujuspiam vitae viriuic non regilur. Proinde si omnia corpora naturaliter constituta quadain specie vitae administrantur, om- nisqiie species genus suum nppetit, pmne autem gc- nus a generalissima substantia originem ducit, oni- nem speciem vitae , quae diversorum corpornm nu- merositatera continet , ad generalissimam quandam

VARIAE LECTIONES.

• A volvantur. ’ A permanent. * A solum. * ut om. C. " A aulem. • A ista divisio. " A de opinioniOus. " A vitam tnundi. " A vitali motu.

’ A transmitlalur. " C et> " A atUem est.

730 DE DIVISIONE NATURaE. — LIBER TERTIUS. 730

vilam recurrere necesse est, cujus parlicipalionc A cst. Nam et corpus humanum , sive vivum, sivc mor-

specificatur.Haecauiem.generalissima vita a sapien- tibus mundi umversalissima anima, lolumquod inlra caelestis sphaerae ambitum comprehenditur, per spe- cies suas ministrans, vocatur ; divinae vero sophiae speculatores communem vitam appeliant. Quae dum sii particeps illius unius ’ vitae, quae per sc sub- slaniialis est, omnisque vitae fons et crealrix suis divisionibus visibilium et invisibilium * vitas juxia divinam ordinaiionera distribuit, quemadinodum sol isie sensibus noius radios suos ubique diffundit, non lamen ita vita in omnia pervenit, sicut solares ra- dii. Uli siquidem non omnia penelrant; interiora etenim muUorum corporum non transeunt.Vitae vero nulla creatura, seu sensibilis , seu inteiligibiiis , ex-

tuum, corpus hominis est. Simililer aniina humana, sive corpus suum simul coliectum rcgat, sive in partes dissolutum, ut videtur, sensibus regere desi- nal, anima lamen hominis esse non cessat. -Ac per hoc dalur inieliigi alliori rerum intimaiione, non mi- nus cam administrare corpus per elemenia disper- sum, quam una compagine membrorum conjunciuin. Quod vera ratio indubitanler edocet. Si enim anima spirilus est, per se omni corporea cras- situdine carens, ipsa quoquc elemenla, in quae corpus solvilur , quanlum per se simpliciter sub- sistunt , spirituali naturae proxima sunt : qnid mirum, si incorporea anima paries corporis sui in proximis " sibi naluris cusiodilas rexerit? Facilius

pers esse poiesl. Nam et corpora , quae nostris sen- B enim similia sibi, quain dissimjlia potest aiiingere.

sibus videnlur veluti morlua, non omnino vila relin- quuntur. Ut enim iliorum composilio atque formaiio admiiiistratione propriae vitae, iia eliam solutio et iniirinitas et redilus in ea , ex quibus deducla sunt, ejusdem obsequio peragitur. Seininasiquidem, lerrae commendata, nist prius moriantur , non reviviscunt , et mors eorum * solutio materiae et speciei est, eademque vita, quae vivificat vim seminum, et per vim semina, priusquam solvantur, in solutione non deserit, sed iis semper adhaeret, imo etiam ea solvii, moxquc, nulla mora inlerslante, vivificare , hoc est, in eaiidem speciem revocare incipit. Ubi enim esset illa vita solulionis corporura * tempore, nisi in ipso soluto? Utenira illa cura compacto non compingitur,

Dissimilia autera sunl sibicrassa, et corruptibilia corpora; similia vero tenuissima, et nullo modo corruptioni obnoxia. Non enmi credendum est, cor- poreas partes, “x compagine spissi corporis disso- luias, in ipsis elementis, in quibus salvantur, cras- situdinem suam non deserere, et non in ipsorum elemcntorum levissimas spiritualesquc qualitales transire, non ui penitus non corporea *, sed ut spirilualia corpora, sicut et ipsa sint elemenla. Quod eiiam viventis adhuc corporis argumento promplis- sime vales approbare. Partiura siquidem ipsius quaedara qnidera ponderosoe sunt, et in crassitu- dinem densatae, ut sunt ossa, carnes, nervi quoque, ac venae, omnes etiara humores, quibus moles tota

ila cum soluto non solvitur, neque cum renascente C irrigatur, et nulritur, et fabricaiur; haec enim

renascitur, necplus vegelat totum simul conjunclum, quam in partes disjunctum, neque major, id est, po- tenlior in lolo, quam in parle ; nec minor, hoc est, impotenlior in partc quam in toto. Haec ejusdem namque regiminis est in cunctis. Ipsa etiam solutio, quaemors corporis dicitur, nostris sensibus et ma- lcriae solutio esl, non ipsi naturae, quae inseparabi- lis estin seipsa, ei simul et seraper est, nec spaiiis locorum et temporum segregalur. Homo siquidein non desinit esse homo. Homo autem corpus et anima est. Si auiem semper horao, semper igitiir anima et corpus. Et quamvh partes hominis a se invicem se- gregenlur ; anima enim deserit usilatum post gene- rationein sui corporis regimen , qua deserente cor- pus solvitur, partesque illius propriis eleraenlorum sedibus redduntur : naiurali taraen ratione et partes ad lotum iclerri non desinunt semper et inseparabi- liler, et totuia ad partes ; relaiionis siquidein ralio nunquara poiesl perire. Proinde quod corporeo sen- sai videtur segregari, aliiori rerum speculatione semper simul et insenarabiliter subsistere nccesse

D

omnia ex aquatili, terrenaque qualitale in consiitu- lionem corporis snmuntur ; quaedam vero levis- simae, nuUoque gravitatis, seu crassitudinis pon- dere impeditae, quaqua versum,prout anima jusserit, nuUa mora inierstante confestim perveniuni ®, ut esl visus, et auditus. Quas parles corporis esse • ex igne et aere deductas, nenio recte pliilosophaniium abnegarit ***. Est enira, ut ait sanctus Augustinus, luminosum aliquid in oculis , aereum quiddam mobile et sonorum in auribus. Visus siquidem est lux quae- dara, ex cordis igne primum nascens, deindeque ini suramitatem verticis ascendens, in eam videlicet parlem,quaea Graecis diciiur priviy^ “,aLatinisvero membranula, qua cerebrum et ambitur et custodi- tur, per quosdam poros ad supercilia pupillasque oculorum derivata, unde velocissimo impetn, sola- riura radiorura insiar, foras prosiliens, prius propin- qua loca el corpora, seu longissime consiiiuta, tanta velocitate atlingit, quam palpebra ociilornm et tau- tonis 1 supercilia. Audilus quoque cst subtilissinius quidara tinnitus, qui ex pu monum spirilu primo

VARIAE LECTIONES.

• mbJm* om. A. * et invisibilium om. A. ’ ut om. C. * C proveniunt. ’ esse om. C.

’ A illorum ‘” Cabneqaret.

A corpons. ‘* menikA.

" A primxs.

• .\ corpora.

■ Tautones i. e. palpebrae, pili palpebrarttm.honi niagistiigloss. in Prudenlium : setas local cilios, quod

nos etiam taulone» proprie vocamus, Cf. Du Cange Glossar.

JOANNIS SCOTI

proceaens, sursumque in praedictam capiiis pariem A qui primum occurrnn phantasiis, easque reci-

consurgens, per suos occnllos mealns in uiirinm coeleas diffnsus, foras erunipil, vicinisqne partihus aeris scu longius posilis se iniscens, qirKiqiiid iii eo sonuerit, absqne nlla tarJitnie recipere festinat. Has itaque partes curporis i^nbiilissimas, spiriinalilnisqne naliiris vicinas, qiiamvis ex interioriluis spiss e inolis originem attraliant, foras lamen in lantnni porri- gnnlur, ut longe extra eam aestimentnr separari. Extenditur enim visus ad recipiendas visihilium re- rum colorabiles species : extenditur andiius ad vocum seu aliorum sonituum , perciissione aoris eruinpentinm , prosodias , qnas formas coloresque vocura dicinius in se imaginaiidas. Ceteri enim ires sensus intra terminos corporis contineri videntiir, quamvis olfaciendi sensiis foris protendi non iiicon- ^ ^,^1,^ nahirali adminislratione.

grue, ul arbitror, existimctur. Hoc aulein lotiiin in seipsa simplex, omnique corporali qHantilale, locali- busque spatiis anima carens, in corpore, qiiod regit, sua praesentia peragit. Et dura ipsa nnllo loco con- tinealnr, locales tanien partes sui corporis, iibiciin- que sint, vivifical atque gubernai. Non cnim cunnilo carnaliiim membrorum localiter concluditur, ncc cum sensibus foras porrectis localiler porrigiliir. Adest autem polcnlialiler ad recipiendas pbaalusias, quae in sensuum suoruin iiistrumentis, ubicnnqiie sint, fonnanlnr. Quo argumenlo naturalis virlulis ip- sius, et illocalitatis ’ magiiitudo cognosciliir. Uiio siquidem eodeinque temporis nioinento, et siderum in radiis oculorum per aeihera sparsis, et vocuin in audilu per aera diffuso, et odorum in olfaclu seu intra corpus seu exlra, el saporum in gustii, iii taclu qiioque oinniuni, quae tactui accidunt, phaniasius, hoc esl imagiiies, primuin (piidera nullis leinporum morulis mirabili celeriiale ex corporalibus nuineris in sensualibus formaias senlit, per occnrsoies reci- pit, per progressores iiitroducit *, per rccordabiles memoriae coiiunendat, per rationabiles ordinat, per iniellectuales approbat aut iuiprobal, sccundum re- gulas divinorum numerorum, qui supia eani sniit. Q:jorum exemplaria perspiciens, el de numeris inira seipsam constitulis judicat, deque corporalibus et sensualibus, qni utrique exlra se sunt. Oclo siqui- dem numerorum ordines ralio invenil. Quorum

piunl; post lios progressores, veluti duces quidam ad urbein inemoriae; ad quam dum phanlasiae per- venerint , a recordabilibus iiitroducuntur ; deinde rationabiles per urbem dislriliuunt , prout in- tellecUiales jusserint. Turma siquidem phantastica veniens per visum specialiler in memoria possidet locuiii. Siiniliter per auditum ceterosqiie sensus in- Iraiiies, suis sedibus in eadem urbe recipiuntur. Dii quibiis oninibus qiiisquis plenius scire desiderat, legal magnum Augustiuum in sexio de Mmica, et in libris Coufessionum ; magnumqiie Gregorium Nys- saenin in sermone ae imagine. Quid ergo mirum, si anima rationalis, posl solulionem corporis sui, in partibus ejus per elemcntu diffiisis aliquid agal oc-

omnique corporeo

sensu remota, qiiandoquidem el in vivente adbuc corpore simnlqiie collecio, quantum sensibus vi- dere S non soliim in ciimiilo membforum, veriim ctiam iii sensibns longe ab ipso porrectis rcgiminis sui virlulem exercel.

37. Sed redennnis ad generanssimae vitae consi- deralionem, ciijiis manifeslandae potestatis in coi- poribiis gratia liaec inlroducla sunt de rationabili viia, non autein de omni vila, qiiaecunque corpiis aiiniiiiisiral. Hoc aiitem dico piopter irraiionabi- lium aniinalium animas, de qiiibus mnllorum varia seiilentia est. Alii namque dicunt, eas post corporis inlcrilum vivere, alii vero, ciim corporibiis interire, iiec diiilius mancre. De qiia qiiaestione pauca paiilo post dicemiis. Geiieralissime igitiir vitae prima ma- ximaque divisio est in eain differcntiam, quae ralio- nabilem ab irralionabili segregat. El ra’ioiiaIis qui- dem viia aiigelis hominibiisque dislribiila est; sed in angelis, velnli specialis significationis causa, in- telleciualis diciiiir, in hominibiis vero rationalis. Veriinluincn consiilla veriuile, et in angelis, et iii honiiiiibiis intelleciualis el ralionalis est; ideoque comnuiniter de iis praedicatur vila inielleclualis et rationalis. Ad diffei)enlinm taiiien relinquiiur, ul ipsa vila intcllectns iii angelis, in hominibus aniina vo- citelur. Non enim aliu ’ ratio mihi occurrit, quae prohibeut, angelicam vitain aniniam vocari rationa- lcm ; quemadinodum noii piobibet, hiimaiiam rutio-

primus et summus est supra intellectum in aelernis |v n;.lem intellectnm, prueserlim dum angeli ca^leslia

causis, secundum quem discernil aniina raiionalis omnia, sicut ait Apostolus : Spirilualis fiomo judicat omnia, ipse autem a nemine judicatur. Duo qiioque oinnino el extra et infra animam suiit, quoriim qui- dein UQus ei exlimus in corporibus est, cx qnibus corporei sensus formanlur, in quibus phantasiae tiunt, alter iu ipsis corporeis sensibus forniaiur *, et ipse est pbantasiarum primus ordo, in insiriimenris sensuum consliiuius , in oculis dico el auribiis ceie- fisque sensuum sedibus. In ipsa vcro aniina quinque numeri computantur naturaliier insiti : occnrsores.

• C allocnlitatis. * A inducit.
• A ut vraediximus, sola.

siia corpora, in quibus saepe appareiil, possident. Ac per hoc, si coipora habere perhibenlur, quid obslet, ne illornm vita unima dicalur, ignoro, nisi sola, ul praediximus ‘, vocabulorum differentiaf quo- modo el angelos ad imaginem Dei factos non dubi- tamus. Ubi enim est ratio et intellectiis, ibi imagi- nem Dei dcesse nnllo modo credideriin. Solum la- men hominem ad imaginem Dei faclum munifeste di- viiia perhibet Scriptura. De Plaione sileo, ne videar sectam illius sequi, qui definit, angelos esse animalia rationaliilia immortalia. Ad differenliain 6T^o hu-

VARIAE LECTIONES.

• m auibus — phantasiae formatur om. G. * A videtur. ’ alia om. k,}

755 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER TERTIUS. 754

manae natiirae ab angelica subslaniia reliciae sunt A lium, suam ralionabililatem non deserens; nulril,

hae signiftcaliones, anima videlicet rationaiis, el Imago Dei. Irralionabilis autem vila dividiiur • in eam, quae sensum parlicipat, inque eam, quae eo caret. El una qnidem omnibus auimalibus seiilientli mlulem habenlibus disiribUilur, allera vero ou)ni sensu carenlibus maleriis, quae species viiae licr- barum lignorumque douiinari » perhibetur, el infra quam nullam speciem vilae ralio inveni. Froinde crealae vilae quaiiuor differenliae in quatl lor spc- ciebus colligunlur : inleliectualis in ange.;s, ralio nalis » in hominibus, sensualis in bestiis, insensuaiis in germinibus celerisque corporibus, in quibus sola species vesligium vilae manifestal, ut sunt quatluor mundi elementa, sive simplicia sint per se, sive

et auget ’ corpus suum, ut illa, quae sensu carel, herbasque ac ligna penetrat; ubique in se ipsa tota, et in omnibus (ola, lotos sensus suos custodit. In ossibus ergo, el unguibus, et capillis vim germinalis vitae aperit; quae parles iiostri corporis, quoniam aeri perviae non sunt, nuilumseusum participant. In quinquepertilo sensuum instrumento irrationabili vilae communical, quae aninialium ratione caren- tium propri;; subsislit. In his omnibus per se ipsam quamvis s jpe irrationabiliter moveatur, ratione sua carere n: aira non sinit. Omne autein, quod potest praeter has praedicias virlules, vivificandi scilicel nulriendique ac sentiendi per sensus, sive agat, sive paiiatur, extra corpus suum agere vel pati recia

coraposita : terram dico, aquam, et * aera, aethera- B ralioiie cognoscilur. His itaque de divisionibus deqiie

que. Acperhoc non immerilo dicitur honio crenlu-

rarum ommum officina, quoniam in ipso uiiiversalis

crealura coiuinetur. Inteliigit quidem ut angclusr

raliociiialur ut homo, sentil ut animal irralionale,

vivit ulgermen, corpore aniinaqiie subsistit, nullius

creaturae expers. Extra haec eiiim nullam creatu-

rain invenis. Sed fortassis quis dixerii, haec oinnia

in angelo quoque contineri. Cui respondeo, seiisuni

animulibus dislribulum non posse subsistere, nisi

io corpore ex qualluor eloraenlis conslilulo. Non

ejum " erit visus, ubi non est ignis, neque auditiis,

si aer desit; humore subtracio nec olfaclus rema-

nebit uec gustus; terrae absentia totum absirahil

tacluiu. Gorpora vero angelica siraplicia spiriltia-

liaque suut, omnique exleriori sensu carenlia. Non C reperitur; ac veluti nulla viia, seu anima, seu

differenliis generalissimae vitae praecognilis ad praeiliclae quaestionis reserationem, quantum datiir nobis inlelligi, redeamus, quoniam ipsius occasione haec de gcnerali anima seu vita interposita sunt.

38. Est enim quaesitum , quare in operibus quat- tuor primordialium dieriim nnllius vitae seu animae conimemoratio facla sit, quinto aiitem die subito erumpens Scriptura : Producant , inquit , iiquae replile animae viventis. Nec simpliciter dixit “^ re- piile animae , sed cum additaiiiento viventis, quasi anima non sit vivens. Et est causa, ut opinor, species illa, quam in divisionibus generalis vilae exlimam posiiimus. El merilo, quoniam omnis intelleclus et rationis expers * sublili nalurarum indagalione

enim sensibilium rerum nolitiam per phaiitasias corporum accipiunt, sed omoem corporalem creatu- ram in causis suis spiritualibus spiritualiter perspi- ciunl, queraadmodum visuri sumus, cum ad acqua- lilatem naturae eoriim transmiilabimur. Sensu ita- que corporeo carenl angeli, quia super ipsura sunl ; ac per lioc totius irrationabilis vitae experles, sive sensualis, sive omni sensu privatae, compositis cor- ruptibilibusque corporibus non gravantur. Proinde mulla reperies in homine, quae nequaqnam naiura recipit angelica ; non autem subsislit in angelo seu in aiia creatura, quod naturaliler homini non iusit. Et ne dicas, si ergo omnis species vitae in homine esl, non unam, sed multas, et a se differenles vilas continet, babens irrationalera et rationalem, sensualem simul et gerininalem : inluere diligenlius hum.nnae animae potenlias, quae dum sit unius ejusdemque subsisten- liae, et virlulis, et operationis in omuibus simul cor- poribus humanis et generaliler, el in singnlis spe- cialiler, cuncios tamen vitales motus, adminislralio- nesque in corpore suo, inlra seii exlra potest per- agere. Siquidem ullra corporeos sensus et raliocina- tur et intelligit, ut angelica vita; in sensibiis corpo- reis sentiendi vim exercet similiiudine irrutionabi-

D

vivensanima sit, siletiira Scriptura, iit inielligamns eam novissimam ac ’ imperfectissimam essenlialiler creatae vitae parlicipalionem. Ac per hoc plus inter corporales niimeros, quam inler vitales connume- randum divina sanxit auctoritas. Recte igitur in operibus quattuor dierum , in quibus species caele- stiuin terrestriumque essentiarum ex causis priraor- dialibus proiiucunlur in apertiim, et perfectionem suae formationis accipiunt , hujus vitalis motus niiJla signilicalio interposila esl. Nam et in lerlia die siletur, in qua herbarura lignorumque germinatio de lerra praecipilur, in qoibus adrainisirationis suae virtuiera corporeis sensibus manifestat. Non quod ipsa species vitae in natura rerum proportionaliter subsisiendi locura non obtineat ; non enim parvipen- denda est vis illa naturalis, quae omnia, quae terrae radicitus inhaereni, et ex terra oriuntur, secundum iufinitara numerositatem surculorum herbarumque et nutrit et auget, inque species proprias, juxla siiigulorum generum siiniiitudinem, et naturalem consequentiam florum, fructuum , seminum, per numeros locorum et temporum producit. Verum quoniam extra corpus nil agere praevalet, nec per- feciae vitae, corporibusque absolutae, virlutem in

VARIAE LECTIONES.

’ A diitribuitur. ’ A donari. ’ A expers esse ; C est lineiB delevit

• C rationabilis. • A.et.

el om. A. * enim om. C. • C viqet. ^ C dicit.

m

JOANNIS SCOTI

se manncslat ; in iiumeris corporalis naiurae po- A </«’« in augmentum ejus ‘, quod nulritur, quicquid

lius, quam in speciebus generalis viiae, divina, ut praetJixiiiins, aucioriiale tlepulala est. Et qunniam ipsa per »o ,‘gcriuinalis videlicet vila , sine aliioris viiac, seiisualis dico et ralionalis , communioDC po- lesi inielligi , rationalis vero cl sensualis absquc illa nullum corpus vegelaiHi naturaliter sinuntur, donec iii superiorihus aiiimarum vivenlium formis insi- nuanliir ‘,a sacra ScripUira rescrvata est*.Animasi- quidem omni-sensu carcns, molu quoque vitali veluti omnino carere videtur. Ac per lioc anima solummo- dodicitur, non autemvivens unima. Nec hocmirum. Si enim in infaniibus in utero conceptis autex utero egredienlibus talis aniraa existimaiur, veluti rationis intelUgeniiaeque omnino cxpcrs, cura cl rationabilis

conveniens est, affert. Ipsa etiam germinalis diciftir, et circa germina consideratur ; necesse est ‘* enim etiam in germinibus vilalem quandam virtutem sensus expertcm inlelligi. Altera vero praeter hanc species vitae esl, quae et hoc halfet, quod praedicta possidet^ insuper etiam per sensum administrari accepit. Qme species in natura rerum •* irrationabilium est. Nam non solum nutril et auget , sed etiam sensuatem ope^ ralionem perceplionemque ** habet. Perfecla vero in corpnrc vila in rationabili, kumana dico , formalur natura, el nutritiva est , et sensualis; et raiionem pariicipat, et animo " minislrat. Idem in eodem ser- nione, quinto decimo capiie: Tres, inquit, secun-

• dum vitalem virlutem differentias ratio invenit ** .*

et ifllelleclualis ’ sit, quamvis raiionis et intellectus B primam quidem nnlritivam, sine sensn,secundam vero

iudicia in Tecenlibus adliuc et imperfectis corporis parliculis non possit matiifestare : quanto niagis anima illa, intclligentiae viribus ct raitonis et scnsus naiuraliier desiitula, non immerito animae viventis vocabulo non debuit in Scriptura significari? Disc. Hunc scnsum approbo , et naturae rerum propbeti- cisquc sermonibus convenire perspicio. Yerunlamen quoniam nuilli sunt, qui herbarum iignorumque corporeas moJes omnino vilalem motum non habere contcndunt, dicenles humore, quo virescunt, et nulla aliA vita vcgelari, tuam pracdictam de bac rc di%pu- tatioiiem gravi quadam auclorilate velim roborari , quae aperle pronuntiaret, herbas arboiesque quali- cumquc specic viiac * administrari. Mag. Non te

nutritivam quidem et sensilivam, experlem vcro ra- tionalis operationis , item lcrtiam ralionubilem et per- fectam , omnemque virtutem penetranlem. Augustinus in libro de vera Religione : iVoK sit nobis, inquit, religio cullus illius vilae , qua dicunlur arbores vi- veie, quoniam nullus sensus in illa esi. Et ex eo ge- nere est isla , qua tiostri corporis numerositas agilur, qua etiam capilli ei ossa vivunt , quae sine sensu prae- ciduntur. Hac autem melior esl vila sentiens, et lamen vilam bestiarum colere non debemus. Non sit nobis religio vel ipsa perfecla et sapiens anima ralionalis, sive in ministerio partium stnbilita , sire in minislerio universiiatis. Ei haec lestimonia praedictorum Pa- trum ad ea roboranda, quae diximus, sufficiuHt, ut

latet, utarbitror, omnium phiiosophorum de mundo G opinor. Disc. Sufiiciuntquidem, ei ad alia iranseun-

dispulanlium de hac parte naturae unaiiimem esse sententiam. Aiuni cnim , omnia corpora, quae intra hunc niundum sensibilem continentur, vitali molu conlineri, sive in slatu sint, sive in molu. Dfsc. Om- nibus phiiosophantibus ac ’ philosophos legeniibus illud notissimum est. Nam et Plato in Timaeo, et Plinius secundus inNaturali Historia, manifestissime deliisnosedocent.MAG. Si itaquo sanctorum Pairum testiraonia qiiaeris,audi nobiiissimumBasilium, Cae- sareae Cappadociae antistitcm , in soptinia liomilia inGcuesin : Educant aquae, inquit, reiniliaanimarnm vivarum. Nunc primum animatum animal creatur. Germina enim et arbores, etsi vivere dicanlur propter participationem nutritivae et auctivae * virtutis , ast

dum. M. Vide itaque, quain pulclirae ingredilur se- ries rerum , divinis ordinata eloquiis. Quinto siqui- denft die conditionem animalium quinquepertito sensu pollentium primum ‘* depromit.

59. Sed de anima omnium irralionabilium anima- lium non mediocriter moveor, qua raiione piurimi sanctorum Pairum cum corporibus eam interire, nec diutius permanere posse airirmant. Basiliiis si- quidem "” in nona *",homiIia in Genesin ail : Educat terra animam vivam. Quare, inquii, ^err« animam educit , nisi tU discas differentiam animae pecoris ab anima hominis ? E’. ‘” pauio posl : Cognosces quomodo anima hominis facta est ; nunc autem audi de irra- tionabilium anima , quoniam , juxta quod scriptum

non etiam animalia, neque animata sunt. Grego- est, omnis animalis aiiima sanguis ejus est. Sangui$

rlus ilem Nyssaeus ^ qui etiam Nazianzenus voca- tur “, praedicti Basilii germanus frater, in sermone de hnagine capile octavo : Docet, inquii , ralio in tribus differenliis vitalem animalemque virtutem considerari. Una enim quaedam est , quae solummodo incremen- tum dat et nutrit ; et vocalur auctiva * et mttritoria.

autem concrelus in carnem mulan consuevtt ; caro vero corrupta in terram resolvilur : consequenter <cr- rena quaedam est anima jumentorum. Educat ergo lerra animam viventetn. Vide conseqnentiam animae ad sanguinem, sanguinis ad carnem, carnis ad ler- ram : el ilerum revolvens per eadem redi a lerra in

VARIAE LECTIONES.

• A insinuaretur. * C servata cst. ’ A inteltectibiiis. “• vitae om. C. " A aut. * Sic C ; A activac. ’ C N:seus , per ubique ; A Nyssenus, * Sic C ; A acliva. * Pro ejus C non. " est om. A. " rerum ora. C. ‘* C perfectiomsque. ‘^ C anima. ‘* C imponit. ‘^ primum om. " C //«ii/m. " viui ; A viii. *” Et om. A.

*> Duos Grcgorios amicos.Nyssenum et Nazianzenum unum facit.

737 DE DIVISIONE WATlJttAE. — LIUEK TEKTllS. 738

carnem , a carne in tanguinem , a sanguine in ani- A ticipans unius ; sed tnHlluiiuidemin^* parlibus,unum

mam , et invenies, quia lerra esljumeniorum antma , ne existimes , antiquiorem esse corporis sui subslan ■ tiam, neque pertnaneniem posl carnis soltilioneni. Cregorius quoque Nyssaeus iii sermoue de linagiiie capiliilo decimo sexlo * : Si aulem, iiiquil, quae- dam in crealura nulriloriam operalionem liabeant, seu iterum quaedam sensitiva adminiitrantur poten- tia , neqtie illa sensum , neque haec inteUeclum parli- ■cipant ; si vero in anitna inlellecluaii et ratiotiali ■perfectiouem liubet otnne , quod non ita est , aequi- vocum qnidem atiimae esse potest , non tamen vere anima , sed qiiaedatn operatio vitalis , vocalione utii- mae utetts. Sed si ila est, ul illi voluiit, cur geiie- raiis viiae priiicipalis divisio Ciil iii aiiimaiii ralio-

in loto; et intttta accidentibus, Hnum in subjecto; e^ multa tn nutnero aut virlulibus, unum specie ; ei muttu spcciebus, utium in gencre. Proiiide si omnes speciesiii geiiere unuiii suiit, quoiiiodo illuduiiaiii e\ parleperibil, cx parte permaiiebil? El si illud uiiuiii subslaiiliale unum esl, (luomodoperibit, cuni iiioiuiii crcaiuia liaec iria incorruptibiliter, siiic incremealo veldecvemenlopermaiieaiit, substantia, virtiis, et ♦* operalio? El si omiiium aiiimalium curpora, (|uaiido soI« vunlur, noii ad iiihilum redigunlur, sed iii eleiiicnlorum quaiilates, qiiarum coiicursu materialiler facta sunt, ledire naturalis ralio peispicue ‘* peihibet : quo- modo eorum aiiimac, cum profecto siiit melioris nalurae, qiialiscunqtie enim anima sit, meliorem

iialcm el inlellectualem, et in * aniinam ratione et B esse oniiii corpore ncino sapientum dencgat, om-

iiitellectu carentem ? Quare sub uno genere vitac diiae species sibi invicem contiariae ponuiitur? Non eniiii ralionale ct irrationale sibimet ’ advers.intur, sed differentiam specieruin unius geiieris expriinnnt. “Viverc aulem et iiiori sibimet * oiimiiio opponun- tur : uiium eiiim liabitum signilical, ullcrum pii- valionem ; liahiliis autem et privatio sibiinet coii’ tradicunl. Si crgo ’ post solutioiicm corporis unu specics manet, allera perit , quomodo earum geiius tolum suum servabit? Ut enim pereuiite genere omnes ’ species iliius perire iiccesse est, ita in- lereuiitibus speciebus illoruiri geiius inlerire ratio cogit ; genus enim in suis speciebus salvaiur, et species in genere. Si aulem formarum , seu specie-

nino pcrire possunt, dum ratioiii non conveniat, quod deterius est, iiianere et^alvari, quod vero me- lius, corrumpi et perire, el quod compositum esl, in suis partibus disjnnciis custodiri, siniplcx autem omniquc confpositione carens dissolvique nequiens inlerimi? Omiie autem corpus coniposiiuiii ess(v omnem vero aiiiinam siinplicem, quis sophiae stii- dentiiim nescial ? El qtiod his omnibus mirabilius, quare, qui irrutionabiles aiiimas post solulioneia corpoiis interire asserunt, nec immerilo, ul aiunt, quoniam de terra sumptae sunt ct in terram resol- vuntur, magnis laudibus irralioiiabiiis aniniae vir- lutem in sensibus exaitant, et rationabilis animac in seiisibus corporeis virtuti praeferunt? Quis eiiiin

rnm , sub uno genere conslitutarum , quaedam qui- G iioniinum acute videt, ut aquila et dorcas?Q”‘S

dem mori possunt ‘’, et moriuniur, quaedam vero

iiec* possiiiit mori, iiec inoriuiilur, quid de ipsa-

ruai gciiere dicemus? An cl ipsuin in quibusdam

peribil, in quibusdam noii peribit? Non enim inte-

gruni pole pennanere , quod quasdam suas partes

patiiur perdere , ac per hoc non erit genus,sed

generis ruiiia. Si enim omniutn corpore et anima

coiistituiorum unum gcnus est , quod aniinal dici-

lur, quoiiiam in eo omnia animalia substantialiter

subsistunt; nam et homo, et leo, et bos, et eipius

in ipso unum sunt, et subslantiale unum : xiuomod*

illius generis omnes species peribunt, ea’ soia per-

manente, qtiae hominibus est distribuia ? Ac per

pollet odorifera vi, utcanis? Et ne longuni videa- tur de irrationalis aniinae potentia iii sensibus sin- gulorum animaliuin disserere, quid de diuturnilaicj memoriae irrationabilium est dicendum ? Canis Ulyssis post annos viginti dominum suuni recogno- vit. Cumelits injuriam a magistris palieus mullo annorum spalio aplum uUioni suae spectat locum, diini sit ipse meinor semper injuriae. De naturalibus autem eornm virtulibus pauca sufliciunt cxempla. Tantae cusiitaiis ferttnt esse giyphum, qui ‘^‘dum sciiicl conjugule cousortiuin perdiderit, seniper ca- stitatem suam inviolatam conservat, prioris conju- gii memoraiis. Quod eliam de turture naturaruni

hoc, si uiia species sola pernianserit, celeris inter- inquisilores iradunt. De pietate ciconiaruin erga

euntibus, pcribit etiam genus, quod nequaquam in una specie stabit. Queiuadinodum eiiim una sprecies ullum genus eflicit, non video. Cum “* enim genus multarum " formarum seu specierum substantialis unitas sit, quomodo stabit geniis, ubi muliarum for- marum specierumve substaiuialis unilas non per- nianet? Quod auiem multae species uiium sint in genere, sancitis Dionysius edocet iii capite de peffe- <lo et uno dicens: Neque enimest muttitudo non par-

parenles Basiiius scribit : patre siquidein sene- scente, et prae niinia senectute indumenla pluma- rum perdente, nati undique circumstant, suisque pcnnis effovent, ei escas copiose praeparantes , eliam in \oIatu validuni praeslant auxilium,’ qtiie- luin volatile utrinqiie levanles “; ac sic illud iii om- iiibiis adjtivant. Hac igilur omncs nalurales virlu- tes quomodo ‘* irrationabili animae possent " in* esse,silerraesset”, utaiunipraedicti Patres.de terra

YARIAE LECIIONES.

• AC XVI. » in om. A » A sibi invicem. * A sibi. »A igittir. « C omnis. ’ X possiint tnori. " A non.

• ea om. C. «• A Cur. " A multarum genus. " in om. A. ’’ et om. C. ” persptctie om. A. •” corr., AC quae. ‘C(?»<j enhn volatile utiiinque leviores. »* C quoniam »’ A possunt. Pro esset A &t. Patbol. CXXII. 2’i

73«

JOAiNl^lS SCOTI

oiia, ei iii terram iierum * resolula, aut si vere sub- x bus, imo orania ’ plus quam in homlnihns »• pollenl.

stanlialis anima non essel, invenire non possum. Et si aniina lerra est, ei lerra corpus, quomodo corpus aniina vocatiir, cuin dilTerenlia naturali longe a se invicem discrepent? Et si corpus esl anima, necessario habebil vitam, quae eam vivincet; nul- hiin siqnitlem corpus est, quod vita et specie ca- reat, alioquin non crit corpus. Ac per hoc erit ani- ma aniinac, scu vita vitae. Sed neino existimel, nos talia dicere veliili sensum sancloriim Patrum de- st-ruentes, sed poiitis, quid de his rationubiiius te- nenduro, pro virihus nostris quaerenles, boc est, iilrum irrationahiies animae corporibus solutis in- tereunt el in terram solvuniur, an in generibus suis corporum siiorum administrationem deserentes

Merito autem quaerilur, quare vohililia cx a(|n,’» producla dicantur. Credibilius namqiie videreiur, quemadmodum animalia terram habilantia de tcrra perhibentur creata, ita etiam pisccs solummodo, aquae quidem possessores, de aqua ; volatilia vero, quae aera tranant, de aere quoque creari. Sed huic quaestioni rationabiliter " occurrilur, si aquarum natura consideretur. Quaruni duae species sunt, una quidem marina et fluvialis, crassionsciue qnalitalis, aliera vero vaporalis et nebulosa, leviorque. Et cras- sior quidem terrena soliditale fulcitur, levior vero aerea suspenditur sereniiate, donec in crassitudinein vertatur et ponderosiialem, quam exilitas ejus susti- nere non potest. Hinc conliciiur naturali considera-

salvanluT *, illud uhiqiie, qiiod veris rutiocinationi- B tione, reptilia animae viventis, hoc est, omnium

bus quaesitum et repertum et conclusuin, incon- cusse tenentes, qiiod omnis vita, sive anima corpus Tegitans, participalione unius primordialis vitae seu aniraae subsistere * seu viiam acceperit , quam participalionem , sive in administraiione corporum sit , sive non sit , omnino deserere natoralis * non sinit raiio. Nullius ergo sen- Biim praejudicando talia dicimus, sed ’egentibus suadendo studiosius quaerere, et qtM)d iis proba- bilius videtur, consulta verilale, indubitanter sequi. Verumtamen crediilerim, sanclos philosophicosq{>e viros, solertesque in veraci rerum indagatione, bujusmodi doctrinain publice protulisse propter insipientes homines, carni omnino, sicut brutn

piscium genera et species ex crassiori aquarum spe- cie, volaiilia vero " sinnliier iii generihiis et specie- bus suis ex leviori creari. Et quoniain neris hiijus, qui est inter Iiinani et terrain , sputiuin in duas par- tes dividilur, qunrum superior serena quidem est, nuHisque perturbationibus, qiiae ex terrenis aquaii- cisque vaporibus in aere nascuntur, obnoxia , infe- rior vero bumida est et corpulentioris qualitatis) molibus ventorum, conglobationibus nubium, cete- risque, quae ex vicinitate terrae aquarumqiie elTi- ciuntur, accommodala : quidquid ex illa parle aeris humidae aqiiosaeque qualitatis gigniiur , ex aere creari non incongruum est credere. Non enim pos- senl volaiilia hanc partem aeris terris aqiiisque vicl-

irrationabiliaque aniinalia, deditos, ne sic in car- ^ “^m Iransmeare, si aereae naturae omiiino esseni

nem caderent, ejusque dcsideriis servircnt, sed ut lalis irrationabilis cn<atorae vilitnle territi, ad ra- tionabilis naturae ’ dignitatem, in qua conditi sunt, nioribus correciis sc erigccenl. Quod ipse Grego- rius in duodecimo * cnpite de Iinagine plane aperit. Nam.postquam dixil, irrationabilem animam non ^* esse verc animam, p:iulo post subjunxil : Discanl amatores carnis non valde de ^ visibilibus secunduin tensum alligare ititeliigentiam, sed in animarum ob- tervtttionibus vacare; vera quippe anima in hominibus tonsideratur, sensus vero etiam in irralionubilibus ae- quaiiter habelur. Disc. Unusquisque quod vult eli- gat, et quod eligit seqiiatur : nos auiem ad ea, quae restant, consideranda transeamus.

-iO. Mag. Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram sub firmamento caeli. Hic quo- que subaudi animae viventis, ul inlelligas volatile animae vivcnlis. Plus eniin aniinae viventis indicia in sensibus volatiliuin, qunm piscium dignoscuniur. Mam, ut ait Basilius, audil^s in piscibi.s tardus esl, visu obtusiore propter aquum videnl, et neque multa memoria in illis est, nequepliantusia, ncque consuetu- dinis cognitio. Huec auleui oiiiiiiu non niinus in avi-

VARIAE LECTIONES.

D

expertia. Jam vero dum in eis et levitas pennarum, et ossiuin concavitas, et volitandi faciliias dignosci- lur, aperiissime datur intelligi, non soliim ex aqua, verum etiam ex aere creala. Quodeiiam : xamphibio- riim natura facillime " perspicilur, quae et in aqua et in aere, velin aqua et in terra vivuni. Volatilium namque quaedam sunt, quae vicissim el in aere degunt et in aqua, el dum in aqua vivuiit, pisciuin formam, duin vero in aere, volatilium induunl ‘^. Et hoc per sex nieiises niutula specic faciunt; sex enini in aqua nalilaut , et sex in aere volitant, et in terram sicut cetera volutilia descendunt. £t haec species aviuin gregalim semper sive in aere, sive in aqua incedit, et fulica *” appellalur. E\ quo datur inlelligi, utriiis- qiie elenienli, aeris videliccl et aquao Bubstantiam volatilia participare. Suiil autein amphibia, hoc est, dupliciler vivcnlia,el *’ in teria eiin " aqua,phocae ct crocodili muliaqiie siaiilia. Est etiam aliud " ar- gumentum, quo conlicitur, volatilia ex humido aere facta esse; spiraiit enim et respirant, ideoqiie et in terris et in aere hnbitant, nqna vero siilTocaiilur, ciii scmper superiiutnnl, praeler illa aniphihia, quae sponic undis se nicrgiini. Pisces vero, de aqua a^

•i/erumom. A. *A solvantur. * Sic C; A animae pariicipatione animam subsislere.

naluralit

oin. A. ’ A crealtirae.* C xii; A i?””. ’ Pro nonC et. ’ de oni. C- * oniuia oiii. A. ‘” A luminibus. " C naiuraliter. ‘* Pio vero C et. . " A facile. ‘* C induuntur. ‘• Conj., AC luligo. De fulica cf. Virg. Gcorg. I, 361. ‘• e/n.n. C. " jn om. C. ,” Mltud.

741 UE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUARTIS. 7«

paene solaspissa creali «, quoniam spirare el*respi- A <l"al’ii»ie condila sunt, subvehi sub firmainetiio rare, sicul lerrena el aerea animaiia, non possunl, caeK. Ouoni**") sublililali ei spiritualilali sim» laciw lerrae el aeris ciiissime pereunt, noii tamen plicium elemeniorum, quae, sicut exposuimiis, spiratione et respiratione oinnino privantur. Naro si firraamenli seu caeli vocabulo divina significant penilus privareniur, penitus non dormirent; dor- eloquia, nulta species aiiimalium , qucmadmodum

miunf aufem, ut ait Plinius, pitces; pulmones igitur spiranies et rcspiranies babeiit. Sed ipsum spirituin non ex isto corpuleniiori aere, sed ex ille tenuissirao, oinniaque corporea penetrante accipiunl. Quoniam igitur pisces et,volalilia plus ceteris animalibus c\ buraidanalura ac pacne soia creari eorumqualitatcs manirestc dcclaraiit; bumida nainquc sunt etfrigida: propterea cx aquis produci diVina Scriptura coinme- morat. Et intentus aspice : iion dixit producal * aqua, sed producanl aquae, ut inlelligas, aquarum,

avium, nalurali similitudine appropinquat ^, iurc sub firmaraenlo caeli volalilia ficri jussa sunt, boc esl , in vicinia purissiraorum ac pene iiicoiporalium elementorum qualiiatis. Sub firinaraenio iiaque caeli volaiile creaiur, boc est prope, inlra lamea spiritualium corporuiii levissiinam exililaicm. Ha- ctenus de condiiione piscium ei Yolaiilinm in pri- raordialibus causis. Eorum vero in genera et spccies processio sequitur : Creaviique Deus x>jti| grandia , el omnem animam viventem , cl reliqua.

ut diximus, duas species csse, crassiorem qiiidera g Kmot, boc est bellua, neutrius generis est apud

in pelaKU el Qumiiiibus, leviorem vero in aere. Ideo- que disOnMt narrationem, diccns : Producant aquae, deinde subjungit : reptitia animae vivenlis , et voiatile super lerram. Ac si aperle dicerct : aquarura una species crassior quidem pisces, aliera vero, quae levior est, volalilia producat. Quod eliam ex ipsis corporibus quis i^oiest dignoscere. Pisccs siqui- dcm crassioniin corporuin ponderositate gravari , Vohtilia vero peniiarum leviiate in altnra suble- vari videraus. Quod autem ait : super terram tub firmamenio caeli, aperte significat , volatilium corpora lerreiio pondere non omniiio praegrar vari, sed super lerram in aera, cujus bumida

Graecos, et singulaiis numeri ; pluraliler autem ^ sicut et ceiera apud eos neuirulia nomina , a litera terminatur, to xnroc, xa • >’,»Te« ; deinde per synaere^ sin * duarura syllabarura in iinatn , hoc est t et e, iii 71 , x»TEa, xqTii ; et duorura accentuum , acuti videlicet et gravis, in unum, id est in ^ circum- flexuin ; mrta. enim in penulliiiia acuilur, In ultima vero gravalur ; xjjtb auiem in fine circumflectitur •. Sed buic libro, ne longius progrediatur, finis est imponendus, ut arbitror, si tibi videlur. Disc. Yl- deiur quidem , et jamdudum , si prolixitas ratio- nura non retardaret, terrainum posiulaveral. Expli- cit liber tertius nEPl *T2:EnN.

INCIPIT LIBER QUARtUS

8 b

11x6. Priraa noslrae pbysiologiae inlentio C praecipuacjue maleria erat, quod • vitspouo-ioTrjc ; hoc " est superessentiatis natuta, sit [^* causa creatrix existentium et non existentium omniuin , a nullo creata, unura principium, una origo, unus et universalis universorum fons, a nullo iiianans, dum nb eo inanant oinnia , Irtnitas COes.<)euUalis in tribus substanliis, «.vKpxoi^ boc est sine principio, princi- pium et finis, una bonitas, Deus uniis, ofioouato; et iittpoxtaiot, id est coessenliatis et superessentialis, et, ut ait sanclus Epiphanius, episcopus Gonsian- liaeGypri, inAncoraioseu sennone " defide : Triasan- cta^ tria consancta, Iria agentia ^’, (ria coagenlia, tria formantia ‘^, tria conformantia,tria operantia ‘", tria coooerantia ‘, iria subsistentia , tria consubsi-

stentia, sibi invicem coexistentia. Trinitashaec sancta vocatur, tria existentia, una consonantia , una Deita» ejutdem " essentiae, ejusdem virlutis , ejusdem sub- sistentiae *’, similia similiter ‘, aequalilatem gratiae operantur Palris et Filii et Spiritus sancti. Quo modo alilem sunt **, ipsis reUnquilur dotere. Nemo enim novit Patrem nisi Filius, neque Filium nisi Pater, et eukunque Filius revelaverit ; revelalur autem per Spirilum sanclum. Non mjO luiec tria existentia aut ex ipso , aut per ipsum , aut ad ipsum , in unogtttMIVe digne intelliguntttr, sicut ipsa revelanl f&e , -nvp , ntitvfM, hoc est lux , ignis, spirilus. Uaec, ut dixi , ab Epiphanio Iradita, ut quisquis interrogalus, quae tria el quid unum in sancta Trinitate debet credere-, sana fide respondere valeat , aut ad fidem accedens

VARIAE LECTIONES.

» A quoniam de aqua…. creaii sunt. » A oc. * A deducat. * A appropinquant. ’ 6, Ta om A. * C synlemsin ; f. a^nn^n. ’ in om. A. ’ Sic A ; G literis raiiiiatis : Incipit quartus nspi fvatmv, F Jncipit quartus nipl «uffswv. * quod oin. A. ‘ A id. " A quod sit. " Corr., AGF in accuralo seriroiie. " Sic GF. ; A acliva. " Sic GF ; A formativa. " Sic GF ; A operativa. *• Sic GF; A cooperativa. " A ejutdemque. " Sic GF; ejusdem virtutis , ejusdem subsislentiae om. A. ‘• Sic GF ; A ea; simili. " Sic GF; tunt om. A.

NOTAB.

• Erral Magisler ; nam neque x-nrta. in penullima acuilur, nec x«t» iii finc circum flectitur ; sed x»T0f pluraliier formatur /vuti, r.-h-:t>- ^ Hic incipil codex F.

743 30ANN1S SCOTI 1U

sic eradiatur. Et milii videlur Spiriiiim pro calore A incognilae duclriiiae duclil>us pcriculosu&, subiilissi-

pusuisse, quasi dixissel in siniililudinc, lux , ignis , calor ‘. Sed cur lucein primo dixii, non esl niiruin. Nain el Paier lux est , et igiiis, et calor ; et Filius est lux, ignis, calor ; et Spirilus sanctus lux, ignis, calor. Illuminat enim Pater, illuminat Filius, illuminat Spiritus sanctus ; cx ipsis enim omnis scienlia el sapienlia donalur. Urit Paier, uril Fi- lius, urit Spirilus sanclus , quia simul nostra deti- cla consumuni, el nos , velut»liolocaustum quod- dam , per Biuatv , id est dcilkationem , in unitatem SMam converiiinl. Calelicat Pater, caleQcat Filius, calefical * Spiritus sanclus, quia uno eodemque ca- ritatis acslu ct nos fovent et nutriunl, ac veluti cx iiilormilale ’ qiiadam imperfectionis noslrae post

morum inlellecluum, instar cautium latentium, na- vesque repente frangenlium, caliginosilate naufragiis promptus, suique prolixilale cogente in quintum li- brum porrectus. Divina lamen clementia ‘* ducenie et gubernanie “, prosperoque flatu divini Spirilus nostrae navis carbasum implenie, luium inter haec rectuniquc iler carpentes, ad portum, quem petiraus, leni cursu libcri atque illaeM pervcnluri stlmus. Disc. Tendenda vela ‘*, navig;indun>que; aecderal namquc ratio perila hiijus ’ ponli, nuHas ^eretur miiias undarum ‘^ , nullos anfractus Syrtesve cau- tesve formidat, cui dclectabilius est in abditis diviiii oceani freiibus ’ virtutcm suam exerccre, quam iii planis apertisque oliosa quiescere, ubi viin suam non

primi bominis lapsum in virum perfectum , in ple- B valet aperire ; m sudore etiim vullus sui panemsuunt,

uitudinem aelalis Cbristi , educant. Vir aulem per- feclus est Chrislus, in quo omnia consunimata sunt, ciijus aetatis pJenitudo est consummatio salutis uni- versalis Ecclesiae , quae iii angelis et bominibus consiituta est.

In sccundo libro de natura creata el crealrice dis- putabamus, quam in principiis rerum, id est, in primordialibus causis subsisiere diximus. Nam ei ab una * oiniiium causa , quae est summa bonitas , fciijus proprium est, omnia de non existentibus in existenlia sua ineffabili virlule producere, crealur. Cetera vero, quae post eam ’ sunt, participuiione sua creare non cessat. Tenius liber dispuiat de natuia creala el non creanie, boc esl de effectibus extremis

Dei videlicct verbiim “, jussa est Desci , terramque sacrae Scripturac, spinas et tribulos sibi germinan- lem, lioc est, divinorum intellectuum exilem densi» tatem colere •’, sludiomque sapientiac spenientibus iiiviam assiduis ibeoriae gressibus lustra.^e, donic inveniat locum Domino ‘* , labernaculum Deo Jacob, boc est, donec ad veritalis conienipialiunem, quam lapsu primi hominis perdideral, frequenli li- lerarum diyinarum laboriosoque stpdio duceiiic et adjuvante et cooperante, etad lioc movcnte *’ diviiia graiia, redeiiiido perveniat, pcrvenieiido diligal^ tfi- ligendo permancat, pcrmanendo quicscai.

5. Mag. Cixit quoquc Deus : Prodncat tefra aHi- mam vivenlem in genere 3Uo,jumcnta, et replilia, et

primordialium causarum , qui rerum omnium exti- C {jc^iias lerrae secundum svecies suas et cctera. Pr:)

main obtineiit portionem ; molus enim progressio- iium uiiiversilalis in eis desinil, non babens inferius egredi, quia in corporibus conslitutiis esl. In qiio libro eliam de primordialibus causis mulla conside- ravimus, deque Dco, ejusque imagine in anirao et ratione et sensu , ct de quali niliilo facla suut om- nia , el quomodo Verbum Dei unigenitum et facit amnia et iu omnibus fil. Pauca quoque de operibus primae inielligibilis septimanae, usque ad sextum * diem, traclavimus.

2. Quartus hic , ab operibus sexlae propbeticae contemplalionis de conditione universitatis inchoans, reditum omnium in eain naturam,quae nec creatnec creatur, consideralurus, finem constilual’’. Cujus diffi

ducai, inquit, (erra animam viventem; ac si aperiu dicerei : Producat teria aninial vivens. liie slquidein iropus* qui dicii ir ffuvexSo;^^, hoc est conceplio, in divinis eloquiis usilalissiinus esK Qiiae foriiia locu- tionis totum a parle, et parlem a toto concipit. Solet ilaque sacra Scriptura toluiii animal animae solum- modo vocabulo signiiicare. In Actis aposiolorum : Eramus, iaquit, in naviducenlae tepluaginta animae; siquidem animae iion erant sinc corpoiibus. Item in Genesi : Omncs animae domus Jacob, qttaeingressa est in Aegyplum, fuere sepluaginta “. la Ev;\ngelio ** ex carne tolus hoiiio vocalur : Et Verbum caro faclum est, hoc est verbuni fuctuni est " totus hoino, carne, anima, mcnteqne subsistens. El alibi : Spiri-

oullas*, diversorumquesensuumoccursus atque col- " tus quidem promptus es>, caro vero infinna, cariiis

luctatio tanluin terroris nobis incutit, ut in compa- ratione ipsius tres praecedentcs libri, inslar plaiii pelagi, fluctuumque .sereniiate absque ullo naufragio iiavigabilis,tutumlcgeniibusmeaturapraeberevidean- lur, ipse vero tortuosis anfraclibus invius, obliquilale seiilentiarum proclivus *, tractibus Syrtium, hoc est

vocabulo tolam suam humanitatern signincans, spi- ritu vero sanclum Spirilum, promptum quideni et corroborantcm se ad redemptionem huniani generis in diflicultate passionis. Quem Spiritum crucis pali- bulo fixus Palri commeiidavit dicens : Paler, in ma- nus tuas commendo spiritum meum. Ac si dixissel :

VARIAE LECTIONES.

Sic CF ; Set caior. * Sic CF ; A e/ calificat. « Sic CF ; A informatione. * una om. A. poslea. Sic CF; A qv -^(um. ■> Sic CF; A conslituet. « Sic CF; A difficultatis «• clementia oiii. A. " A gubemanie ,opera. >’ Sic CF ; A tendcnda sunt vela.

’ Sic CF; undaruin oiii. A. ‘« Sic CF; A frelis. ‘« Sic CF; Dei videlicel verbum om. A. «• Si; CF; colere oin. . >» Sic CF ; A Do»imi. «« Sic CF; A Dei. *• A monenie. *’ CF sepluaginla V. " Sic Cb : A 111 Evaiigclio auoaue. »^ Sic CF ; A verbum factus est.

’ Sic CF ; A

• Sic CF ; A proclivis.

" Sic CF ; .‘‘u’Ms om A. I.’ ^

T4!} DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QIIARTUS. 7i6

Spirilum a me et a le proccdenlem in mAnus A homine ; sic ^’^ in seipsum reformnvil ex caetis veuient

tiias commcntlo, quoniam impassibilis est, donec so- lus earni compnliar , qui solus carnem nccepi, el caro faclus sum. Non quod et ipse passibilis sit se- cundum divinitnlem, sed quod in eum humanilulis, quam soins assunipseral *, passibiiitas, et pnssio, et inors refcrtiir, humanilalique, quamsibi iii unilatem substaniiae nssunipserai *, compassus esi. Idcoque quia compassus nori innnerito dicitur, et vere dici- tur passus. Non enim separala est in passioiie uiia siibslantia Verbiethominis.El ulccrtius corroboraluin auctoritate per^icias, audi praedictum Epiphanium in sermone de Fiile. Semel, inquit, mortuus est pro nobis, sustinens pali pro nostris passionibus ; semel guslavit mortem, mortem aulem usque ad crucem;

ipse sanclHs Deus Verbum ; sicut ail beatus Pelrut : 3lorli/icnlus cnrne, vivificatus autem tpirilu; et ite- rum : Clirislo ercjo paliente pro nobis carne, et not " in eandem intelligentiam armari ‘; sic ‘• veluti san^ guis in vestimenlo deputatur ferenti, deputata est ei passio carnis in Deitalem, Deitale nil paticnte, vi non in hominem haberet mundus spem, sed j« Domi- vico homine, Deilate recepta, reputarelur in ipsam passio, ul fieret pro mundo ex Deitate impassibili snlus , ul in carne facta passio, el Deitatc nil palientt neque sustinente, in eam fieret depulala passio, im- pleta ’’ Scriptura, quae dicit : Si enim cognovissenl, nunquam Dominum glonae cruciftxissent. Crucifixut est ergo, crucifixus esl Dominus, et adoramus cruci-

volens pro nobis Yerbum inmorleni venil, ut mnr- B fixum, sepullum, el res;rgentem tertia die, e( in cae,- tem interimeret; Yerbum caro factum est , non los ascendentem. ]l aiilcni cognoscas, quod non’ »le

patiens in Deitate, compaliens aulem cum humanilale iu impassibilitale. Passio autem sibi deputata est, ipso vtanenle in impassibilitate ; mors ei reputata est, eo manenle in immortalilate. Ipse enim dixit : Ego sum vita; vita aulem nunqunm moritur, sed venit vivificare, pro nobit morlem accipiens. Non enim per hominem erat nobis vita, neque per carnem nobis spes. Maledi

alio, verum de Spiritn snnclo dicluni est : Pater in manus tuas commendo Spiritum meum, audi eundcin in eodem : Si audierilis, inquit, quia in dextera Dei . exaltatus *’, et promissionem Spiritus accipiens " a Patre; aut : Praestolari promissionem Patris qtiam audistis mei;aut: Qiiia spiritus eum immisit in de- serlum ; aul quod ipse dicit : Nolile cogitare quiJ

ctus enim, inquil, sperans in hominem, et : Qui habet dicalis, quia Spiritus^’’ Palris mei,qui loquiHir in vo-

tpem in homine *, erit sicut agr-eslis myrice *. Quid ergo dicemus ? Non homo Christus ex his, quae prae- dictasunt? Unicuique clarum est, quia absque ulla ambiguitate confitemur Dominum Deum Verbnm ho- minem factum, non opinione sed veritale. Sed non

bis;aut : Si autem in Spirilu Dei ejicio daemonia ; aut : Qui autem blasphemnt in Spiritum sanctum, non demitlelur ei, el reliqua ; aul : Pater in manus iuas commendo spirilum meum ; aut : Puer aulem cresce- bat el conforlabalur ipse spiritu; aul : Jesus nutem

Iwmo venit in profeclumDeilalis. Non enimin liomine C plenus Spirilu sancto reversus cst ab Jordane; aul :

erat nobis spes snlutis ; nemo enim omnium hominum ab Adamo ’ potuil operari salulem. Sed Deus Verbum homo factus, ne spes noslrain kominem, sed in Deumvi- ventem et verum, factum Iwminem fieret ^.Omnis enim sa- cerdos,exhominibus acceptus,prohominibus constittti- tur,juxtn quod scriptum esl. Vnde exnostra humanitate accepit Dominus veniens carnem, et homofactus estno- his Deus Verbum,ut in Deilate darelur nobis salus,el in sua liumanilate pateretur pro nobis hominibus, passio- iiem perjHissionem solvens, el morlem persuam mortem^ morlificans. Deputata esl autem passio in Deitatem, et quidem Deitale non palienle, reputala autem pas- sione Deitali, quia sic beneplacuil venienti sanclo et impassibili Verbo. Est aulem hujusmodi quoddam

Reversus eslJesus in virtute spiritus ; aut: Quod na-

tum esl ex .spirilu, spiritusest; aut : Et ego rogabo

Patrem, et alium Paraclelum dabit vobis, Spirilum

vcritatis; aut : Quare implevil Sntanns cor luuni ,

Ananiae dixit Petrus, meniiris ‘* Spiritui sanclo ; et

posthac ‘•; Nun hominibus mentitus es, sed Deo : igittir

Deus ex Deo, cl Deus Spiritus sanclus est. Hacte-

nus ex Epiphaiiio. Disc. Transilus iste, qiinmvis

longius a *” pio|iosito videalur recessisse, uliiis ta-

men est volcnlibus sncram Scripluram inlelligere :

suasit eniin, dcilaieni •• Vcrbi el^inipassibilcmesse,

et suae liumanilnti coinpassain; approbat cliam,

quod Dorainus dixil in Evaiigelio : Spiritus quidem

promptus esl, curo vero infivma ,/\Cn.\cii: Paler, in

exemplum, velttli si quis vestimenium indulus, in ve- D mantts tuas commemlo spiriiumtnetim, non dealio spi-

slitnento aulem sangtiis sparsus pollueret veslimentum, et sanguis in vesiimenlum veniens non tangeret cor- put induli, deputaretur autem conlagio sanguinis vestimenti in eum qui vestimentum * induilur : sic in carne passus esl Christus, in ipso dico » Dominico

rilu diclum, sed dc Spirilu sanclo. Sed ad propo- sitiim redirc oportcl.

4. Mac. Producat lcrra animam vivenlem ; hoc est , producnt tcrra anininl \ivens. Vidc, qiiani pulclirc, jiixta pracdictuin liopiiin, cl loluin a parte,

VARIAE LE<:tIONES.

• Sic A; CF ncceperat. » Sic CF; A acceperat. » Sic CF ; A in honwiem. * Sic A ; C mirica ; F

miricae.

Sic A; CF in Ada

m.

CF; A vcstimento. * Sic CF; dico om. A.

tnetnini. " A sicul. ‘*

«• Sic ACF; sed F corr

siipra meniiri adscr. te. " Sic CF; A post hacc.

CF; el om. A.

Sic CF; fieret om. A. ’ Sic CF; A morlem suam.

Sic

" Sic CF; A quem. " A vos. " Sic CF; A ar-

Sic CF ; A ut implerelur. " Sic ACF ; sed F corr. cvnlinius ftterc.

arceperilis. " Sic ACF ; se I F ndscr. esl. ‘• Coiij. ; ACF mentiri ; y

‘* Sic A ; a oin. CF. " A a Ocilalcin. a^ Si:,

JOANNIS SCOTl

toluip scilirei anim.il cx meliore ejus meilietnie, A cx substanliali pulcliriludine naturae projiciet. De

hac tcrra in alio psalmo idem ait : Exibil spiritut ejus, et revertelur in terratn suatn. Cujus spirilusT lilius videlicel, qni fixus palibnlo pro nobis “, incli- nalo capile, tradidil spiritum. Qnocxibil? DesceiKlt^ ad inferna. Ad quid? Reducere inde humanam natu ram, quae capliva illic detenla est ; captivam enim duxit captivitatem. Sed quoniam mors non poterat relinere captivum, quae non invenerat criminosum, irevertiiur ‘ in lerram suam, in naluram suam, quam fecit et redemit et accepit, in corpus immor- tale, in pristinum nalnrae humanae slatum, insuper etiam in gloriam rcsurreclionis. Et ui cognoscas eum, qui pollicitus est, spiritum sunm solum exitu- rum non solum, sed curo tola humana ** nalura

quae est animn, signincavil’. Et quia ininor medic-

tas toliiis animalis, qnae esl corpns, a lcrra snmi-

tur, eodein iropo loinm animal, hoc est corpns et

animatn ‘, a lcrra produci jubetnr , dum anima

omnino terra non sil, sicnl neqiie corpus anima ;

quoniam vero ipia corpori adliaerel in unilate ani-

nialilatis, simul de terra ficri Scriplura testatur.

Sed si qnis allius hunc locnm qiiaesierit, polesl alio

inodo inlelligere. Terrae siqnidem vocabulo totius

nalnrae substantialis, visibilium el invisibilium, in-

commutabilis soli.iilas solet insinuari; quod etiam

lertiae lucis openiiionem speculantes exposuimus.

Hinc est, quod ail Aposlolns: Mortificate membra

vestra, quae sunl super lerram. Ac si aperle dicerel :

Membra maliiiae, quae veslra sunt, quoniam ex B reversurum , audi ipsum diceniem: !^isi granum

frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsutn solum manet. Si autem mortuum fuerit, multum fruclum fert. Emittes, inquit, Spiritum tuum, el re- novabis faciem terrae, hoc est “, restitues integrila- lem nalurae; sive de anima Chrisii spiriium quis inlelligat, quae incliniito capile, compalientevidelicet cjus deilale, pro saluie mundi tradita est, elexivit, eirevcrsa est in illam naturam, quam legalione sna redemil, emissa qnoque est, ut restauraret pnl- chrilgdinem nalurae, qiiae in primo homine ‘^ deleia esl; sive dc Spiritu sancto, qui est spiritus Christi, qui bumilialo capile, qnod esl Christus,momentanea carnis morie tradiius esl universae creaturae, cnjus primogenilus esl ipse, cujus spiritus est. Exibit et

veslra inobedienlia, et non ex Deo facla, ex quibus veluii quoddam corpus universalis nequiiiae aedifi- caiis supcr terram, hoc est super solidilatem natu- rae a Deo conditae, ne ah iis diulius pollualur, nioriificaie , et pro raembris maliiiae interemplis membra Jusiiiiae, qnae sunt virtuies, consiiluiie, ul ‘, queniadmodum super naturam ex Deo condi- tani veslris diversis criminibus vcluli leniplum quod- dam abomiiiabile, diabolicaque habiialione condi- gnum conslruxislis, ita eliam ex lapidibus virlutum divina graiia dolalis, domum preliosam conditori ipsiiis ‘•, lioc esi ipsinsnalurae, omni sorde expulsa penitusqiic inlerempla, reaedificelis. Cui sensui Psalmisla consentil dicens : Deficient peccatores a

terra et iiiiqui, ita ut non sint. Ubi Iropice ex efife- C revertetur in terram suam, hoc esl, in illam natur

clibus caiisam significans • , per peccatores el ini- quos peccala et iniquitates insinual *, quae ex lerra nalnrae, quando liberabilur ab omni malilia, deficienl, ila ut non sint. Peccala enini et iniqnila- fes lamdin csse videnlur, dum niliil sinl, quamdiu sulijecia nalura contineantnr; ea vero purgala etad prisiiiiain siiiceriiatein reducla , quae per se , id est peccata el iniqnitates, subsisiere nescinnt, ad nihilnm penitns ledigcnlur, ita ul non siiit. Idem alibi snb persoiia viri jnsle vivcntis omnes juslos licalificans: Qui eruiit tamquam lignum, quod plan- tatum est secus decursus aquarnm, hoc esl, lamquam verbnm, quod inbumanalum est, in fine omnium se- culornm propler nos, in qiios, sicut ail Aposloliis,

ram, qiiam propler peccatum primi hominis desc- ruerat ; sua ‘■ erat, priusquam peccanlem relinque- ret, sed propter eum, cnjiis spiriius est, ei qni pro ea passus est, in eam revertitur, ei amplius resur- reciionis tempore revertctur, et miiletur, ul virtule ipsins universae natnrae facies in prisiinum decorcm resliiuatur. Quoniam ilaque in hac omnium commu- ni terra omnia animalia secundum corpus et animam causaiiter et primordialiter creata sunt ; nam ‘* in honore " omnia facia sunt: qiiid mirum, si divino praecepto jnbeatur, animaui viventem, hoc est ani- mal vivens producere, ut, quod causalitcr occulie in causis et ralionibus habebat, hoc in genera et species aperte prodnceret? Et vide, quomodo natii’

fines seculorum devenere; plurnliler quidem unuin I^ ralem rerum conseqnenliam divinum nobis mani

oinniuin ’ finem , Chrislnni vidoiicel, nominnns ; ipse siqiiidem esl fines * secnloriim, qiii universoruin est coiisniiimalio; conlinuo snbjnnxit: Non sic im- pii, non sic, sed ttmquam pulvis, quem projicit ventus a facie lerrac, discrciioncm jusli judicii ventum vo- cans, qu:i ^ illc, ciijns venlilabrnm in manu sua, pulverein lolius maliliae ex snpcrficic terrae, hoc est

festat eloquium. Producat, inquil, terra animam viventem in genere suo. Prinio geniis posnil, quoniam in ipso omncs species el conlinenlur et unum snnt, et iii eas dividilur et mulliplicatur per gcnerales formas specialissimasque species. Quod eliam oslen- dil diccns : Jvmenla et replilia et besiias terrae se- cundum species suas. Ac pcr hoc iiilelligitur, quod

VARIAE LECTiONES. ’ Sic CF; A significat. » Sic CF ; A anima. * ut om. A. * Sic CF: A ipsius terrae , Iwc cst. ’ Sic ACF; scd F corr. sigiiificat • Sic A; CF insiiiuando. * Sic CF ; A omnium unum. • Sic ACF ; scd F corr. fmis. » Sic CF ; A qito. ‘» Sic CF ; A qui patiens pro nobis. ‘» Sic CF ; A rcvcrietur. " Sic CF ; liuniana om. A. ‘^ Sic CF ; lioc est orii. A. ‘* Sic CF; in primo ho- miiie oin. A. " Sic ACF ; scd F supra adscr. corr. sna cHJm eral. ‘* Sic CF ; \ quoniam. “SicA; CF in lioiiiiiic.

74J DE DIVISIONE NATLRAE.

ars illa, qui\e tlividil geiiera in specios, el spccies iii A (^enera resolvii, (|iiae dia^exrcxq dicilur, noii ab Iiunianis Tnaciiinniionibiis sil facla, sed in natura rerum, ab auctore omnium artium, quae vere artes sunt, condita, ct a sapicniibns inve:ila,el ad utilita- tem solerti ’ reruin indagine * usitata.

5. Disc Ex his, qiiae.jii fallor, ralionabiiilcr a le dicta sunl, si quis voluerit, pole eiiam alio modo inleiligere qnod scripuim esl:Pro(lucant aquae replile animae vivenlis, et volatile tuper lerraniy ut non so- lum simpliciter, queiuadmodum superius tractatum esl, inlelligat, pisces et volatilia delioc visibili alqiie iractabili bumidoque ac frigido aquaruin cleincnlo creata csse, verum eliam alliori sensu ex abdilis prefundisque nalurae sinibus, iii qiiibus causaliter ei primordialiier facia suiif, in genera ei speoies B dedncta. Qnid enim oltstat, ne, sicut lerrae vocabulo nalurae significatur soliditas et fertilitas, ita eliara aquarum sigiiilicaiione ejiisdem naturae abdila in- lelligatur profundilas, ut omnium animaiium, quae sive ex terra, sive ex aquis legunlur creari, una eademque cognoscalur origo , qnamvis dividatur eorum speculatio? Alia siquidem in qninta prophelica Iheoria, alia in sexla rondita csse * niemorantur. Nec hoc sinc ratione faclum crcdiderim. Veri enim simile videlur, quod ideo lerrcna animalia sexla die, in qua eiiam lionio factus est, de terra produci ju- bentur, quoniara majorem sjmilitudinera bominis in natura sua videnlur habere. Omne siquidem, quod in natura nnimalis Iiominis praeter inieilectum et raiionem cognoscitur, naturaliter iis inesse pliysica C spectilatione inve.-iiliir. Mac. Non solum, ul opinor, nil obslat, verum oliam, ut ita intelligamusea, quae scripia sunl, socundum vcrilalem renim faclarum, ralio ipsa inleiitius considerata nos advocat. Est enim mulliplex et infinitus divinorum elo- quiorum inleilectiis. Siquidcm in peona pavonis una eademquc niinibilis ac pulcbra innumerabilium co- lorum varielas coiispicitur in uno eodemque * loco • ejusdem pennae porliunculae *. Et quidem natura ipsa rerum ad hunc ntlrabit intellectum. Tcrra namque isla scnsibilis ei aqiia corpora compo- sita sunt ex qnaliiaiibus qualtuor elementorum ; et nihil de se gignunt, nullaque species nalurae^ ex iis nascitiir, quamvis ex eis * nasci videatur. Vis au- tem seininum, quae in eis suiit, operante illa vita, D quac nutritiva dicilur, secundum leges el raliones insitas, quanlum sinit divina providcnlia, in di- versas species herbarum , surculorum, animalium, per genera et formas ex secretis creaturae sinibus erumpil. Ac per hoc nnde lerra et aqua visibilis el Iractabilis in snas nalurales species et qualilates et quanlitatcs processere, inde omnia, quae ex eis nasci videnlur, generationis suae orlginem sumunt.

• LIBER QUARTUS. 750

Est enim gciieralissiina qi>aci!:uii ntqiie * communis omnium natura, ab iino oiiiniuin priiicipio creata, ex qua veluli amplissinio fonlc per poros occultos corporales crealurae velnli qiiidam riviili derivan- tur, el in diversas formas singulariim rerum* erii- ctant. Praedicta siquidem vis pcr diversa semina ex nrcanis naliirac proveniens , primumque in ipsis seiniiiibus erumpens, dcinde diversis humoribiis ad- mixla, in species singnlas sensibiles cbiiUit. Disc. Rata haec verique siinilia, physiologiaeque specu- lationibus conveniunl. Quoniain vcro bomo , qui sexla ‘” die conditus est, in numero aniinalium coii- siitiiilur, quae sub uno genere coniprehendunlur, num iii boc praecoplo divino, quo jubetiir terra ani- mam vivum produceie, inlelligcndus sil ncc ne, veliin a le audire. Mag. Ilanc inqui^ilionem iuhi facile sol- verim ’, si soluniniodo divina Scriptiira pronunlia- ret : Producat lerra animam viventem. Vcrum qiiia addidil : m genere iuo, plauissinie patcfecit, omnia aniinalia in boc praeceplo continen. NuIIa enim species esi, qnne in genere suo omnino non collo- catur. Sod quin haec forma aniinnlis, qnae in ho- mine constitula est, ceterorum animalluin naluram, quae sub eoden) genere sunt, dignitale ralionis et iolelligentiae superat, provide prophelica comtem- plalio eain ccleris nnimalibus adjungere voliiit , ut condilionem ipsius, juxia suae iialurae excelleiiliam, lalius et copiosius iii fine oniniuni, quae aDeo facta sunl’, narraret. Speoics igilur animalis maxiina el pretiosissima bis in operibus soxtae speciilatioiiis commemoratur : priiium quidem in gcnere suo , quod est animal , jiibetur ‘» a lerra produci; dtinde paulo post, ceteroruin animaliuin brevissima divi- sione facta, conditio ejus ad imagincm el siinililu- dinem Dei inlroducitur. Disc. Una ilaqiie " forina et inter celera animalia de tcrra producitur, nc mox ad imaginem Dei fieri perhibetur ; quod merito me movei. Si enim omne illud genus, quod diciiur ani- nial, cum omnibus suis forinis ad imaginem et $imi- litudinem Dei fierel, non pertnrbarel me fortassis quod doces, homincm quideni el de lerra inter ce- tera animalia produci, et postmodum ad iinaginem et similitudinem Dci fabricari. Jam vero quoniam solum hominem, el nullum aliud animal praeterhomi’ nem,ad Imaginem Dei creari divina perhibei Iiistoria, valde miror, qiiomodo inler jumenta et replilia et bestias terrae honio a ‘ lerra producitur, cl ad ima- giiiem Dei, longe ct incomparnbililer ultra ceiera niiiversa animalia , solus forniatur, dicenle Scri- ptura : Faciamu$ hominem ad imaginem et simililu- dinem noslram , et quod cst mirabilius, qnomodo a " terra producitur inier ea, quibus praefertur, et domiQari jubelur. Subjunxil enim Scriplura : El

VARIAE LECTIONES

•SicCF; A solertis. • Sic CF; k indaginis. » Sic CF ; esse om.A. * \ una eademquc. n loco om. A. • Sic CF; A porlitmcula. “> Sic CF ; A nalurae species. * nnscitur , quamvts ex ets om. A » A et. ‘• Sic CF; A in scxln. " Sic C ; A non tam facile absolveriin ; F non facitc solverem. " SicvCt ; A videlttr. «» Sic CF ; A igiln): ’’ Sic CF ; A c. " Sic CF ; A e.

75«

JOANMS scori

75t

■^taeiU pisiibiis inaris, ci voluli’\hus caeii,et bestiis , A in aliqna maJeria ex qiialilalibus quattiior clcmen-

utiiversacque crenturae, omniqne reptili, quod movelnr iii lerra. Mag. Ncc iinincrilo, iicc irralionabiliier iiioveris. Haec enim caiiiissirna el solerlissima iii- qiiisilionc digna suiii. Et prinuim quidem, ul intcl- ligas, rcinola loliiis ainbigiiiialis caligine, qiiod in «iniversali animalium genere Iiomo condilus sil, lioc inaximiim suscipe argimieiUiim , iriperlilam vidcli- cct hujiis generis divisioncm in jumenla el replilia besliasqiie. Quae divisio non sine causa facla esl, iit aesUmo. Nam in aliis diebus, id est in tcrlia et quinta, in qiiibus gonera el species commcmoranUir, nulla divisio gcneris in spccies introducilur, sed simpliciler aul solum geniis et indiscrelae spe- cies, iil in terlia, qiia berbarum surculorumque ge-

loruin facta », consliliiia est. Si sonum sen odorem senseris, ex aere qnaituorclemcnlis composito.simi- liler, si giislum seu tacliim, ex compaclionibus aqiiae tcrraeque accidcre non dubitabis. Non immerilo igi- tur corporeiis sensnsqiiadrnpedis”^ vocabiiluni acce- pit, quoniam omno, qiiod senlit, noii aliunde nisi ex qualluor elenieiilisoriginem ducil. Qiiosdamvcro ex inleriori naliira siimptos recte dixeris " irra- lionabilcs, Iioc estralioni resislenles, ui esl furor, el ciipidilas, inordinaliqiie corporalium sonsuiim appe- tilus, in abnsioiiem atlribiilos ‘* sensibilibiis crealu- ris. Et qiioniambi ‘‘molusexirralionabHibiis aniina- libus biimanae naiurae inserti sunt, non incongriie bcsliarum appeliaiione significanlur, praeserlim cmn

nera spcciosqiie de lerra oriri jubenlur, aut solum ‘5 semper ‘* ralionabilibus disciplinis reluctari non de-

gemis cl iina spccics ipsins, ut in qninta, piscium quideni gcniis rept/g, avium vero volatile vocans, neqiic hoc noqne illud in spccies dividens. Nam in co quod dixil : Creaviique Dens cele grandia, magis speciem ’ pro genere ifilelligendiim esl ’ posnisse, qiiam gcnus in speciem divisisse. Quomodo cnim di- visio gcncris iii iinam spcciem posscl Gori, dum oinnis diviisio non miniis quam in duoltiis iiive- iiitur? Sesla aulem die non soliiin gciicris condi- lio , vcruni oliam Irina divisio ipsiiis in species iiarralur. Dixit , iiiqiiil , Deus : Producat terra nnimnm vivenlem in genere suo, jumenta, et repti- lia, el bcsiifis lerrae, secuiidum species suas. Vel secnndiim scpluaginla inloipretes : Dixii Deus : Educttt terrn animam vivam secunJum genus, qua- dinpedia , el rej:tiHa , el bestias secnudum (/enu!’, et fnclum est sic. Haec itaqiic , nl arbitior, triper- lilio loliiis vliae torreno ’ corpori adbaeroniis, ani- n-.alque per copulam ad corpus ofrioicniis, <.‘sl cnim .Tiiiial oorporis el animae cuin sonsii * connexio, tripliccni niotuin iiisiniia!. El quidoni lcrnariiis ille inotus iii hoiniiie solo, qni soliis cst * ralionabile .‘inimal, inteliigilur, qnnsdam qniilein nioliis siios ratioiii siibdilos Iia’ions, qui jiimciiloriim scu qiiadrii- jioduni vooabiilo signifioari videiiliii’. Vorbi gratia, inovct qiiinqnopertiliim oor;ioris sonsiim (lisoiprna- liler in oognilionem scnsibiliiini reriim solcrli earum inleHigcnliai:; sludio. Qtii iiinliis non irralionabililor

sinani, et aul vix aut nunquam domari ab eis pos- sint, motusque rationabiles feroci irapetu dilaniare semper appelant. Sunt praeterea in animali rationa- bili occnlli qiiidain molus, quibus maxime corpus sibi conjunctiim adminislrat, et sunt in ancliva •” et Riilriliva parlcanimae constituli’’. Qui quoniam na- Inrali facililate sua peragunl orticia , el quasi laten- ter, quia animae inlentionem nullo inodo sollicitant alqiic perlurbant, si tamen intogritas nattirae inco- iHmis exliterit, silenli quodam meatu rorporaiem harmoniam penelrantes , repliliiim appellaiionem non irralionabiliter meruere. Celeris vero animali- bus, praeier solum bominem, ex tribus praedictis molibus duo lantummodo " iiisunt, unus quidem, qui in sensibus ‘” est proprie rationis rcgiminc ca- rens, ac per " hoc beslialis, alter qui nutritivae vi’ tae dcpiilaliir, ropliti siniilis; qiios bomo cum ceteris aniinalibus participal , el recipioce cciera animalia ciim ipso parlicipaiit. Vidcine igilur honiinem in oiiinilins animalibus, ot omiiia in homine, et supcr*’ omnia bominem? Et si quis inlentius naluraeipsius mirabilein ac penilus incITabilem condilioncm in- spcxeril, clare inveniel, ciindem hominem ct for- niam quandain •’ iii gencre animalium esse. ctsu- por *’ omncm formam animalem subsistere, ac pcr bcc ct anirmalioiiein et negalionem recipere, et de co praedicari recle posse : Homo animal est; homo anima! non est. Dum enim in ipso corpusetvita nii-

jiiinenlum dioiliir; iion cniin parvum adjiitoriiim tv Iriliva, el sensus, et meinoria sewsibilium, omnisqne

ralionabili .iniinao p-aoslat ad oo!ilein|)lalioncm ve- ritatis sonsiliilinni (niiniiiin, ciiiu la ra!.>ilatc ren\ot;>, vera sinceraquenoiilia. Est eliani(|i!asi qiiidam^qna- «’■riipcs nioliis sonsiium siibdiliis lationi ‘. Siquidoiii onino, qiiod per soiisiim cognosoiniiis in nalura son- sibilium reruin, Iioc cx qualtuor eleinenlis est com- posilum ‘, aul in ipso composilo consiilntiim. Ago enim , si corporoam spcciein aspexcris, ipsa spccies

irralionabilis appelitus , nt cst furor et cupiditas, oonsideraiitiir, oinnino aninialcst; haec cnim omnia communia sunt illi ciim ccteris animalibus : altiori voio sni parte, qiia " ralione consislil, cl intollectii, el inleriori sensii , ciim oinnibus suis ralionabilibus ivolibiis, quos’* virliitcs appclianl, cuniqiie aeierna- riim (livinarumqiie rerum memoria, omnino animal iion est. Siqiiidcm cuncta baec eadcm sunl homini

VAUIAE I.ECTIONES.

• Sic CF; A species. * Sic A ; a^i oiii. CF, sed siipra adscr. F. ’ Sic CF; terreno om. A.

• Sic CF; cum sensu om. A. * Sic CF; ei>t oin. A. * A quoddnm. ’ Sic CF ; A suh ditione rnlions.

• Sic CF; A rernm esl hoo est ex qvnluor einnenlis comjwsinim. » Sic CF; fncla om. A. “> Sic CF; A qundrnpedum. " recle rfi.rcr/s oiii. CF. ^* alliihntos nm.CF. ‘■’’ Sio CF; A hiijusniodi. ’’ Sic CF; A sh- per. ‘• Sic CF; A aciivn. ‘” A conaiiintae. " Sio CF; A latiliim. •” Sic CF; A in sctisibilihHs. " A pro-

pter. ^” A supra.

A furiua quadam

A supra. " A (‘uae ’’ A qnas.

/5? DE DIYiSlONE NATLRAE. — LIDER QUARTIS. 754

cum caclcsiibiis csionliis, qiiae Oiiine, quod in ani- A diiricilior qiiacslio, (|iianliim milii " Tiilcliir, orta

ntaliiim n:»iura €ompre!iendilur, excelientia sulislan- liae incontprehensibiiiler * superant. Recte igiliir, ut (liximns, <le liomine clicilur : animal est, animal non esl. Qiiod eliam ex auclorilate divinae Scriplu- rac possumus corroborarc. AposloIus ait : Animalis homo non percipit quae sunl Dei ‘, cl ilcrum : Spi- rilnnlis homo judicat om)iia, ipsevero a nemitie diju- dicatur. Inlucre, qiiam clare, qiiam aperle homincm velut in duos liomines dividit. Qiioriim unus qnidem animalis est, quoniam naturae animaliiim similis consistil, quac niliil spirilualium in se recipit ; aller vero spiiiiualis, quoniam aeiernis el spirilualibus divinisqiic communicat subsislenliis, totiusqiie ani- malilatis expers est. Et ea qnidcin pars, qua animal

est. Mag. Quae sil illa, dic, qnacso. Disc. Videris, ul opinor, duas aniir.as in nno homliie snbsisicre arbilrari : unam quidein, qiiae corpns " administrat cl vivifical et nulril et anget, ci per corporeos scnsns sensibilia senlit, eornmqne phanl.isias iii memoiia sua recondit, elcolcra, qnae aniinas ani- malium celcrorum in corporibns siiis pcragerc no- li>simum est, allerain vero in ralione et inlelleclii siibsistcnlem ‘, ad imaginem Dei et similitudinem (acloin. Qiiod valde absnrdiim videlur. Mac. Diias aniinas iii uno homine nec ratio, nec divina anclo- ritas sinil nie arbilrari; imo etiam prohibel , nec ulli rccte philosopbantinm fas est acslimare. Unam vero candemque ralionabilem animam bumano corppri ‘*

esl, exlerioris hominis, ea vcro, qna superal cele- B incCfabili modo adjunctam homincm csse assero,

ra animalia et seipsum, in qiianlnm aninial esl, jnterioris congrue appellationem rccipil. In his «Miiin, qiii spirilualiter vivunl, iilidem ait Apostolns, e.Tlerior liomo corrumpilur, inlerior vero de die in diem renovatur. Nam qui * perfecle vivit , oiimino corpiis siium, el vitam, qua illud administratur, om- iirsqne corporeos sensus cum his, quac pcr eospercipil , omnesfiue iiralionabiles molus, quos in sesenlil, cnm omniuin rcrnm mulabilium memoria , non sohim spernil, vcrum etiain, qiianluin potcsl, el cornimpit et dcslruil, ne ullo modo in eo praevaleanl, el om- ninoperirceisclcasibiappetil,seipsnm vcro, inqiian- inm oaolcslis esscnliae parliccps csl, dt die in diem, lioc est, de viriuie in virlutem asceiidens, diviiia

ipsumque hominem mirabili qiiadam et intelligibili riivisioneea partc, qna ad imaginem el simililudinein Grealoris faclns est, noUins aiiiinalitatis parlicipcm csse, et ab ea omnino absolnlnm, ea vero, qna ani- malitali commnnical, in universali animaliiim genere de terra, hoc csl de communi oninium natiira pro- duclum. Disc. Qiiid ergo dicemns? Num humana anima siniplex qnacdam nalnra omniqne composi- lionc absolnla, an ‘* qiiilnisiiam parlibus in unilalem qnamlam copnlata crcdenda esl? M.\g. Unum fir- missiine leneo, siinplicem videliccl omniqiie copula parliiim carcntem esse, al;crum vcro omnino abnuo, hoc est, nliam composltioiicm differontiiim a sc invi- ccm parlinm recipere. Tota enim in seipsa ubiqnc

t’ralia movenle, cooperanle, duccnte , perficienle C cst per totum. Tota siquidem viia cst, tota inlel-

iciiovat. Eiea quidein natura, qua animalibns homo rommnnicat *, caro dicilur; ea vcro, quae ’ caelcslis csscntiac parliceps est, mens, vcl animiis, vcl intel- Ijctus. Au:li Aposlolum : Mente, iiiquit, servto legi Dei, carne autem letji peccnti. Et innumcrabiles di- vinae SoripUirac scnleiitiae boc ipsum approbant. Qnid igitiir mirnm, si diiplex hominis conditio inlel- ligaUir, cnm ipsc qiiodammodo diiplex sit? Et qnod .‘Miimalilnis siinilcest, cum animalibus, quod anlein spirilnalibiis pcr sc et absolute, ciim spirilualihus cicari. Ac per hoc non te turbet, qiiod dixi, hoini- neni cnm celoris animalibus in uno cmlemqiic generc ilc tcrra prolnctnm, et ullra omnium animaliiini iialiiram ud imaginem et similiiudinem Dei facliim.

leclus , tola ralio, tola sensus, lola memoria , lota corpus vlvificat, nutrit, conlinet, angol; lota in lolis seiisibus species rerum sensibilium senlit; tota ipsa- rnm rerum, ulira omnem corporenm ‘• sensum, na- turam ct rationem traclat, discernit, conjnngit, dijudicat; toia exlra el supra omncm creatiiram, ct seipsam, qnia in numero cieatnrarnm comprebendi- liir, circa siiiim Crealorem inlelligibili molu atqiie aelerno, diirn omnibus vitiis phaniasiisque " pnrga- tur, circumvolvitur. Et ciiin ita simplex naluraliter siibsistat, suarnm inlclligibiliuin et substanlialium differenliarum, veluti tolius in jiarlcs divisiones rc- cipit secunduin mouium siionim nuinerositatem. Ae per hoc mullis nomini!)us denominalur ‘. Siquidem

Disc. Noii me ’ fortassis moverot, si po.ssem ad D jmii circa divinam essenliam vebilnr, et meiis, ci

pnrum dignosccre, quomodosnb uno eodemqnc gc- ucrc ciinctoriim animalium ila homo conditns sit, iii nieliori sni ’ parte snpcr ^ omncin naluram aiii- iiialium siibsislal. M.xc. Miror, cnr eadcin rcpciis. Diximiis cnini, hominem, iii qnanliim animal esl, iiilcr aiiinialia sub iino gencrc ; in qnaiiti:.’)) animal non esl, cxlra omne genus omnium animaliiim * fuctum fiiisse. Disc. Ehcu ! Jam major longciine

animus,et intelleclus; diim rcrnmcreatarum nalnras causasqne considcrat, ralio; dnin per scnsus corpo- rcos species scnsibilium rccipit, scnsus; dum iii cor- pore occnllos snos molns jnxia simililudinein irra- tionabilium animaniin poragil , niitrioiido iikid ot augendo vilalis proprie motiis ‘* solet appcllari. Iii his aulem omnibus lota ubique est. Disc. Tola igiliir ei in genere animalinm dcierra proJuciaest, et tota

VARIAE LECTIONES. ’ Sic CF; A excellentia suae naLurae incomparabiliter. * Sic CF ; A spirilus. ’ Sic CF ; A qui enim.

• Sic CF; A communicat homo. * Sic CF; A qna. * A Nonne. ’ Sic A ; CF svn. ’ A snpra

• SicCF; A animalium omnium. ^" Sic CF; milii om. A. " A corpus qune. " Sic A; CF sub- r.islens. " Sic CF ; humano corpori om. .\ ’’ A in. " Sic A ; CF iiltra omneincorporeum seiisum. ‘*Sic ^.’■F ^.phanUiciisqHe om. h. " Sic CF ; A denoUiiur. ‘*SicCF; A vila proprie [molus om.).

JOANNIS SCOTI

7o6

atl imagincm Dei facla. Praedictis enim ralionibus A rilum nullo modo sulHcit. Animalis igitur boino el

conciudilur, itn el non aliter esse. Mag. Eiiam; et ncc ulli recte ac pie phi^osophantium de hoc dubilare licel, nesimplicissiinnm et individuanrnaturam scin- jere videatur, quod valde impium est. Disc. Qnomodo ergo unus alque idem homo, secunduin praedictam conlroversiain, ei animal est et non est animal, vel quomodo et animalis est et animalis non est , et caro est ei caro non csl, el spirilualis est et spirilualis non*est, et quo:iio:lo haec sibi invicem opposita el contradicentia in nna simplicissima nalura possnnt inlelligi, non satis video. Mar. Cx bis, quae prae- dicla siuit, omne, qnod (ibi videlur iii simplicilate hiiinan ic naturac contrariiim, si qiiis inlcnlius * perspexcrit, luce clarius inveniet, non solum non

lit et dicitur,quando,reliclismolibu8,qui^Recundum rationem et inlellcclum siiiit circa cognitionem Creatoris et creaiurae, in motiis irration.abiles, qiii- bus animalia bruta circa corporis desideria moven- tur, sponlaneo appeiitu dccidil, ita ut totam suam intentionem * tempornlium fragiliumque rerum et ad non esse tendentium leliferis dcleclationibus ingur- gitet : spiritualis vero, dum niulata omni conversa- tione in melius, divini amoris incendio inflamma- lus, mnndo et carno omni modo spretis, omnibus- que animnlium molibus relictis, ad caeleslium es- senlianim similiiiidincm lolus transformatur, ul, quoil ei futnrum est secundum inconversibilem sub- stantiam, boc in eo praecedat * secundum viiae vir-

essc conlrarium, verum etiam omiiino conveniens. B tutibus ornatae qualitaicm. Ac per hoc duobus mo-

Constat enim inier sapientes, in bomine universam creatiirani contineri *. Inielligit enim et ratiocina- (iir, ut angelus; sentit et corpos administrat, ut animal; ac per lioc omnis creatura in eo inlelli- gilur. Totius fiiquidem creaturae quinqueperiiia divisio esl. Aut enim corporea est, aut vitalis, aut sensiiiva, aut rationalis, aul iiitellectualis. Et liaec oinnia omni modo in homine continenlur. Exlremum qiiidem subsistentiae * ipsius corpus est; deinde seminalis vita corporis administrativa, cui pr.ieest sensus ; deinde ratio, qnae inferioribus se na- turne partibus dominatur; supremum in his omni- bus animus ohiinet locum. Ac per boc lota humana natura, in qiiantiim communicat animalibus,.merito

dis animnlis homo cognoscitur : uno quidem, quo sccundum naturani subsisiit, nliero, qui ei ex irra- tionabili motu liberae vpluntatis proclivaeque " ad maliiiam accidit. Similiter spirituulis et secundum nnturam subsistens, et secundum bonam volun- tatem divinn gratia praevenlam, aclu et scientia" ptirgntam, virtiUum ‘* ornamentis redimitam , ad prislinam divinae imnginis dignilatem revocatus ’. Di8C. Haec libenter accipio; sed non perpure" con- spicor, qiiomodo, cum omncs spccies in genere nniim sunt, conlrndicenles inter se invicem in ** illo unum subsistunt. Definilio siquidem bominis celerorum animaiium dcfinilionibus contradicere vi- delur. Estenimhomo • animal ralionale, celera vero

animal esl. Coinmunicat autem eis, in qnantum cor- C animnlia irrationabilia. Videsne, qnomodo adver-

ptTs est, et vita corpus regitans, et sensus, el memo- ria rerum sensibilium phantnsias tractnns : in quan- tiim vcro divinae cnelesiisque essenliae pariiceps est *, non esl aniinal, ratione auiein et intellectu aeiernoriimque memoria cnelesiem participat essen- ti.im. I!‘i igiliir om;iino anitnnlitatis expers esl. In illn siquidem pnrte sui nd imaginem Dei facla • est, ad qiiam solam in idoncis hominibus loquilur Deus. Ad illud enim hominis, iit ait Aiigiistinus undecimo de Civilate Dei, loquilur, quod in homine eeleris, qni-

sanlursibimet rntionale et irrniionale? Mag. Paulu- lum ncutius naturas rerum inspice, et invenies, hanc prApositioncm, quae est in difTorentia, siib nno ge- nere diflerentias esse, non controversias. Verlti gratia : Omnis crcalura aut visibilis est aui in visibilis. Hic difl^e- rentiam facit, non contioversiam. Yisibiliias enim et invisibilitas duo qunedam sunt a se discreta,non sibi repiignnnlia. Sitniliter aut corporalis aut incor- poralis est omnis creniura. Divinarum quoqtie per- sonarum babitudines discernit. Paler siqtiidem in-

bus homoconslal, est melius,el quo ipse Deus solus est genitus est, Filius vero genitus, Spiritus neque inge- melior. Cum enim homo ad imagincm Dei factus sit, nitiis neqne genilus"; et inniimerabilia exempla profecto ea sui parle est propiuqnior superiori se Deo, bujitsmodi sunt. Et ut clarius cognoscas> vide, quod qun superat inferiores suas ; quas etiam cum pecori- omnis controversia in iinn eademque specie seu hus communes habet. Et notandum, quod etiam in ‘^ parte inlelligitur, diflerenlia vero in diversis : vcl- bnc vitn, priusqitani toiiim, quod in bomine animale nii si qiiis de bomine dixeril, bomo est animal ra-

e:>t, vcrtaiur in spiritiiale, et oinne, quod in eo cora- posiliiin est, in inefTahilem aditnetur* simplicita- icm, potest lotus bomo et nnimalis (ieri et spiritua- lis ; scd animalis sola liberlate arbitrii, spiritualis vero et libcro arbitrio sinml el grntia, sine qua nn- tiiralis polentia volunlalis movere hominem in spi-

tionale, homo esl animal irrationalc, de illa specie naturae “, quae substantialiter homo dicilur, pro- nuntians , contradictoria proloquia flent, et ne- ccssario iinum erit •* verum, alterum falsura **. Non eniin aul simul vera possiint esse, aut simul falsa contradictoria proloqnia de subjeclo eodem,

VARIAE LECTIONES.

SicCF; Mntenlus. * SicCF; A inveniri. » Sic CF; A naturae. * Sic CF ; est om. A. » Sic CF ; A fcrtns. * X adunatur. ’ CF qune. * %\c A;\C¥ cogitatiouem. * S\cC¥ ; \ procedal. “SicC.F; A proclivisque. ‘» Sic CF ; A ac tnm vitiis. " A quam viriuUim. ‘» Sic ACF. ‘* Sic CF ; A purc. » Sic CF ; A conliadiccntcs invicem species illo. ‘• homo om. A. " Spiriliis neque — geailus om. A. CF; nnlurae om. A. ‘» A cnim. " Sic CF; A allcrum vero faisum.

“Sic

757 DE DIVISIONE NATLRAK

sive universaliler siut, sive.parliculariler. Diim igi- A tur dicis: horriO esl animal ralionale, eqiiusest irra- tionale anmial, nulla inlelligitur contradiclio, quo- niam ratiunabilis et irralionabilis animalis substan- tialem difierenliaro palefacis. Duin enim ’ ralionem homini das, et ab equo aurers, dilTerenliam hominis el equi significas. Esi enim sic * diflerentia homi- nis a ceieris animantibus, haberc ralionem, sicul * ceieroruiii animanlium ab homiue diflereiitia, ralio- nem non habere , dum neque in hoc habitus ct pri- vatio dignoscilur. Habilus enim hominis esl habcre rationem, habilus auiem eqni rationis absenlia. Si- quidem equus non privalur eo habitu, quem nuii- quam potuit hnhere. Ubi aulein liabiuis non pracce- dit ^, ibi privalio consequens ’ non erit. Animali, sou cuicunqiie Yitam participanli mors non acciderel, " si prius ei hnbilus vilae non inesset. Ideoque nul- lum anim»! proprie dicimus stiillum, praeter illud, in quo videmus, posse fieri rationis habilum; neque Itolidum, nisi cui nalnraiiter inesse pole seiiliendi liabiludo. Disc. Quare ergodixisli, in uno eodcmque subjeclo duo proloquia sibimel adversanlia falsa simul aut vera sioiul essc iion posse, sed si unum sit verum, nccessario allerum erit falsum, verbi gra- Ua,siquis dixerit dc uno eodemque, hoc animal equus est,equus non csi, cum videris ’ asserere, conlradictoria proloquiu vera simul posse esse ^ in homine: Homo animal est, non est animal homo, et hoc naluraliter inesse ° ei doces, doitec totus movenlur animalis in spirilualem? Et cur hoc in ho- ^ mine solo, in ceieris vero animalibus nullo modo, in quibus omnino * verum est, animal esse, animal au- tem non esse omnino falsum? Mag. Putasne ahud animal praeler ” hominem ad imaginem Doi factum? Disc. Neqiiaquam. Mac. Negabis, duo proloquia sibi’ met colluciantia, dum de Deo praedicantur, vera siroul essc, et nuUo modo falsa, quanquam ambo ejusdem virlutis non sinl, utpula : Deus verilas esl, Deus veritas non esl? Disc. Negare non ausim, dum ipse de seipso dicit : Ego sum m, el veiilns, et vila. Sanetus auicm Areopagiia Dionysius iii syiubolica Theologia dicil, qiiia Deus ‘^ neque verilas est, neque vila **. Ait enim : Neque virlus esl, neque /u.r, nejque vita ; cl paulo post : Neque scientia est , neqtie veri^ las “. Mag. Fortassis Dionysius contradicit Christo, tx qui de seipsopraedicat, se ipsum verilatemessc?Disc. Absit. Mag. Ulrumque igilur venim est, Deus veritas est, Deus veriias non cst. Disc, Non solum verum ‘, sed etiam verissiinum. Uiium quidem dictum esi secundum affirmalionem " per meiaphoram, quoniam ipsecon- ditor est *” ctcausa primordialis verilatis, cujus partici- pationc vcra sunl, quaecumque vera sunt, omnia ; alte-

— LiliER QUARTUS. 758

rum autcm per negaiioiiciii, quac cst scciinduinexcel- lentiam, quia plus esl quam verilas. Acper hocelvc- rum esl,Deiis verilas esl, xiuiti sit verorumomniuin causa, elveruin est, Dcus veritas non est,quiasupcrat omne.qiiod dicilur, el intelligilur, elest. Necmelalel quod addidisli, quaiiquam aiubo non ejusdem virtutis sint “. Miniis eiiim valet ad tneirabilis divinae essen- tiae significationem aflirmatio quam negatio, quo- iiiam una ex crealuris ad Creatorem transferlur, aliera ulira omiiem creaturam dc Creatore per sq- ipsiim praedicatur. Mag. Bene vides quod addidi. Qiiid igilur mirum, si de homine, qui solus inter cciera aiiimalia ad imaginemDei faclas est, vere simul possit praedicari, homo animal est, non est animal homo , ut per hoc saltem intelligamus, ad imaginem Dei illud aiiimal spccialiter esse conditum, de quo pugnantia sibimet in aliis animantibus *” pro- loquia vere simul praedicantur? Porro si propierea divinae essentiae aiBrmalioiies et negaliones conve- niunt, quoniam superat omnia, qiiae ab ea ** facta sunt el quorum causa est, cui non liceat prospicere^ negaliones.el affirmaliones imagini et similitudini ejus, quae in homine est, unanimiier convenire, quandoquidem supcrat ceiera animaiia, iuler quae subuno generc conditusest *, el cujus causa condita sunt?Quis enim recie sapientium ignorarit, hunc inundum visibilem cutn omnibus suis partibus, a sumroo usque deorsum, propler homiiiem esse fa- ctum, ut ei praeessei, et dominaretur omnium rerum visibilium? Quod sanctiis Gregorius in sermone de Imagine bis verbis edocet : Quomodo ’ , inquil , tota crealurapraeter hominem ** divina virtute timul cum praeceplo conslituta sit , hominis vero constitulio- nem consilium praecedit **, et praeformatur ** ab arti- fice per verbum scripturae’, quid futurum esset, el quale esse conveniret, et ad quale principate exemplar similitudinem ferret, et in quo fieret, et quid operare- lur faclum, et quibus dominaretur: omnia prius sermo circumspicit, ut venerabiliorem generationis dignita- tem, priusquam in essentiam veniret, ipse sortiretur,- qui principatum eorum, quae sunt, possessurus foret, Dixit enim, inquit Deus : Faciamus Itominem ad ima- ginem nostram et simililudinem, et dominetur piscium maris, et besliarum terrae, et volatilium caeli, et peco- rum, et omnis terrae. Et hoc ei datum esl, sive pec- caret , sive non peccaret , quamvis non eodem modo regerel, si non peccaret, quo regit, postquam pecca- vit ‘^ El ui hoc certius cognoscas, num existimas, hominem ea parte sui , qua ad imaginem Def factus est, animal esse, aut ea, qua inter animalia de terra productus esi, imaginem Dei subsistere, aut ulrum- que, hoc esl, ei imagiiiem et animal veraciter in eo

VARIAE LECTIONES.

’ enimom. CF. ’ Sic A; CF Et «it differenlia. » Sic CF; A «ic e<. ^ X recedit. » Sic CF ; A coHie^aen. privaHo. • Sic CF ; A videaris. “^ Sic CF : A esse posse. • Sic CF ; A non esse. * Sic CF ; omnino dm. As •• Sic CF; A quain. ‘• pro Deus A ait. •* A vila est. " A verilas esl. ’’’ A verum est. • Sic CF; .\ sedinnffirmaiione. ‘« esl om. A. " Sic CF; A sunt. ‘» Sic CF ; A animaiibus. ‘» SicCF; A eo. ‘• Sic CF ; Xest condilux. " Sic CF ; A Quoniam. " tota om. A. ‘ Sic CF; praeicr liominem om. A. ** Sic CF , \ pracludtt. " A perfonnalur. ** Sic CF; A peccaiur.

739 JOANNIS SGOTI 706 i:onesse?DiRC.llociiUiinumnullomo(Joacsiimariro*; A pro oxpcrimcnlo solcl accipi, cl quod ccrlum est

liacc cnim simulesse in homine vcraraliocomprobal. quandoquc forc, pro praesenli compulari eliam per-

lilutl vero, hoc csl imagiiiem in auimali cl animal, in acto *’. El qnid dixi, in mundo suo, in universilale

imagiue omnino negarim “, si me non movcrel qnod sua, cum aperllus pronunliarim *” in universo mundo

insuperioribus* a ledefinilum esl, homiiicmvidelicel visibili el invisibili ? Humana siquidem nalura in

in seipso ubiqiic lolum csse; cx qno daUir inlelligi^ul universilaleloliuscoii(iilacnaluraelolaesl,quonk>m”

opi«or, el loiam imagincm in lotoaniinali , ei toium in ipsa omnis crcalura constilula est, el •* in ipsa

animal in lo’a imagiue per lolum hominemsubsislere. Mag. Miror, cur le lalia niovercnl ‘’, cuui vidcas, in lioc maxime imaginem ei simililudinem Dei in humana naluia posse cogoosci. Ul cniin Dcus el supra omnia et in omnibus csl, ipse siqiiidem essenlia omnium esl ,’ qui vere soliis esl , cl ciim in omnibus lolus.sil ‘, exlra omnia lolusessenon de- sinit, tolus in mundo, loliis circa mundum, lotus iii

copuiala cst, el in ipsum reversura, et per ipsum salvanda. Audi Crealorem ipsius diceniem : Praedi- cate Evangelium omni crealnrae; homini profecto. Ibi intellccius, ibi ralio, ibi sensus ^^ ibi seininalis vita, ibi corpus, non hoc corruptibile posl peccatum, sed ilhid anle delictum; non hoc compositum alquc solubile, sed illud simplex el individuum; non hoc animale el terrenum, sed illud spirituaie et caclesle;

crcatura sensibiii, in inlelligibili lotus, lotus univer- B non hoc ex duplici sexu " per carnales connexus

seminibus genitum, sed illud ex simplicitalc nalurac anle pracvaricalionem productum elin resurrcctionc fulurum; non hoc corporeo sensuicognitum, sed illud in sccrelo naturae adhuc occultum; non hoc, quoJ merilo peccati superaddilum, sed iliiid, quod incor- ruplae adhuc naturae eral insitum , et iii iiuod hoc corruptibile et morlale reversurum. Seminalm\ \n- quil Aposlohis, hoc esl, de seniine nascitiir in cor- ruptione, surgel in virlute. In quali virlule? Ipsius \idclicet corporis, quod prius naturaliter esl condi- lum. Seminalur in conlumelia, surget in gloria; semi^ natur corpus animale, surget corpus spiriluale. Omnc siquidem, quod naUiraliler in homiiie est crcaluin, necessario aclernaliler manet inlegrum atque incor-

silatem facit*, in uiiiversitate lolus ’ fit , in tolo univeisilaiis lotus , in partibus ejus lolus, quia ipse esi ei loium ei pars , el ncque lolum ne- qiie pais : ila Iiumana natura in mundo suo, in uiiivcisilalc sua, in parlibus suis * visibilibus el in- visibilibus tota in seipsa est, el in toto suo tota esl, el in pariibus suis loia , partesque ’ ejus in seipsis lolae, et in lolo lotae. Nam et exlrema pars ejus et vilissima, corpus dico, secundum rationes suas tola csl iii toto homine, quoniam corpus, in quantum verc corpusest, in ralionibus suis subsistit, quae in prima coiiditione factae sunt, et cum in seipsa ita sii, hiimana viJelicet nalura •*, lolum suum excedil. Non cnim aliler conditori suo adhaerere posset , si

omnia, qnae sub ipsa " suni, el seipsam non exce- C ruptum. Non enim divinae justiiiae esl visum, ex eo, dcrel, quoniam inler menlem noslram, ut ait Augusti- qnoil fecit, quidquam perire, praeserlim cum non ipsa nus, qua Patrem intelligimus, et veritalem, per quam nalura peccaverit, sed perversa volunlas, quae contra

ipsum intelligimus , nulla inlerposila creatura est. Quod etiain ipse Areopagita , Dionysium dico ‘* , in symbolica ihcologia pulchre docet diccns : 0 amice Timolhee , circa mtjsticas speculaliones corroborato ilinere ‘* et sensus desere ‘*, et inlellcctuales opercilio- neSf et tensibilia et invisibilia, et omve non ens et ens, el ad unilatem , ut possibile , inscius restiiuere ipsius, qui est snper *” omnem essenliam el scienliam ; ea entm teipso el omnibus immensurabili et absolulo menlis excessu , ad superessentialem divinarum tenebrarum radium , omnia deserens et ab omnibus absolulus as- cendes. Et iii Evaiigelio Doininus ail ‘^ : Vbi p.go

naturam rationabilem irrationabiliter movetur. Cujus rei maximum est argumentum. Si naturaliter inest lioitiini morlis odium, quomodo in odio non liaberel naturaliter morlis causam , peccalum dico ? Et hoc commune omnibus aniinalibus est, mortem morlis- que caus.is devilare ei timcre. Ul eigo nullus sapicns vult errorem incurrere, ila hiimana natiira noluit peccare, ac per hoc conditor ipsius, dum sit jiistus, noluit cam punire, vohiit autem ei superaddere, in quo posset deliclum, (juod ex pervcrsa volunlale et suadeiite serpenie acciderat, ne semper ei adhaere- ret, purgari. Natura siquidem ralionalis et inlelle- tum, illic el minisler meus; esl autem ille super " ^^ ctualis , quanivis noluit falli, poluil lamen decipi,

omnia. Esi igiiur illi adhaerens homo super " omnia et super " seipsum, quanlum in omnibus est. Et quamvis humana natura , dum in hac vila morlali versalur , adhaerere Deo reipsa »° non possit, ve- ruiiilanien, quoniam possibile csl ei elnalurale, Crea- tori suo adhaeiere, cjus gralia, cui adhaeret, adhae- rere non incongrue dicilur. Saepc enim possibiiiias

pracserlim cum nondum formationis suae perfcclio- nem acceperil, qnam merilo obcdienliac essel acce- plura in Iheosin, dciiicalionem dico, Iransformanda. Non ergo debemus de iiumana natura judicare, se- cundum quod corporeis sensibus apparet, el merilo praevaricationis poenalitcr ad siniiiiludinem irralio- nabilium animalium per copiiiani scxuum in hoc

VARIAE LECTIONES,

• Sic Cf , A nullo modo dubium oportet aestimari. * Sic CF; A omnino non negarem.

CF ; A superiori. ■* Sic ACF

sic.

universilatem facit oni. A.

’ tolus oin. " A ipso.

^Sic ’ suis

oin, A. > Sic CF ; \ paries. ‘” Sic CF ; Intmana videlicet nalura om. A. " A ipso. ‘^SicCF; tHonijsium dico om. . ^^ \ canere. ^^* \dcserere. ^" \ siipra. " Sic CF ; A cl £)owi;i«s in Evangelio diicns ail. ‘^ “ " A supra. »” .\ seip.sa. ’’ Sif CF ; A pro aclo. " Sic Cv; A pronunliiirem. " \ cl in i/isa. »* Sic CF ; A quoniam. ‘» Sic CF ; ibi sensus om. A. ‘* Sic CF • \ fiu.iu.

701 DE DIVISIONE NAIURAE. — LIDEU QUARTUS. 702

mundonasciturlcmpoi-alilercorrupllbiliierque, cujus A cit, quod in hoc honio niaxime reprohonditijr, quia,

finis mors est, venun secundum qiiod ad iinaginem Dei, priusquain pcccarcl, condita cst. Quod eliam omnem sensum corporeiim , ouinemque uiorlalem cugiiationcm pro iiieffabiii naturae dignltate incora- preheiisibiliter fugit, sed decepla et lapsa , pravae suue voluntatis lenebris obcaecata , et seipsam et Creatorem sui ’ oblivioni tradidit. Et haec esl mi- serrima mors ipsius , profundissiraaque in culigine ignorantiae submersio, et a seipsa et a Creatore suo longissima distanlia, irralionabilibus vero morlali- busque animaiilibus proxima lurpissimaque simili- tudo; ex qua iterum nerao eam potuil redimerc, revocare, reducere, et ad stalum pristinum, de quo ccciderat;.restaurare, sed Dei sapieniia , quae eatn

duin esset spirituale animal et snpiciis, in prima sui condilioiie ad iinagiuein Doi et siiniliuidinoin, ipse .insipienier ct irrationabilitcr se movens coiilra sui cunditoris ’ mandatum, insipientium, hoc esi bruto^ rum ‘<> animalium similitudinem atlraxit, eorumqiie in- convenienlibus sibi motibus ’ ’ naiuralein nuturac suae bonestatem dehoneslavit. Non enim in eo laudatnr, quod animal est, sed quod imago Dei est >, sicul iii co non viiuperatur, qtiod aiiimal, sed quod imaginem deforraare voluit, quain perdere non poluit. Nam iit celeris animalibus irrationabiles motus turpes iioii sunt, dum naiuraliler eis insunt, et sine quihus ani- malia esse non possunl»’. Reprehensibile est autein ‘ atque,deforme in animali ralionabili, in motus irra-

creavit, eamqiie ih unitateiri sibi * substaniiae ac» B lionabiliuin, quamvis.naturalcsiilis sint, illicilo por-

cepit, ut sic eain salvaret, cu^cta.Uberavil * miseria. Non te igiiur inoveat,quod de humana nalura di- ctun) est, to(am in seipsa ubiqtie esse, et imaginem in animali totam, et animal in imagine lotum.

6. Omnesiquidem, quod iiieaconditorsiitis primor- dialiter creavit, (oluin integrumque maiiet, adhuc la- men latet, revelationem filiorum Dei expectans. Disc. Non me fortassis moveret, si mihi clare suaderes, quod per raeipsum perspicere non vaieo. Delibero hamque, utrum homo, si non peccaret, aiiimal essel : quod eiiam alio raodo possuni dicere, nuni ^ homo ante peccatura animal erat? Si non erat, cur tantum la- boravimus quaerentes, et, ut est visum, invenientes, in universali genereanimalium’ hominera coDditum’

versae volunlulis appelitu cadere, in eisque velio manere, relicia superiori pnkhritudine divinae ima- ginis. Disc. Jure qnidem culpatur rationabilis ob animalium irralionabiJium motoa ‘*. Nam si aliquis huino hoiieslae foriiiaclieslialem cffigiera sponte sua se induerel, non immerito reprehenderelur, ab eo, quod mclius esl, in id, quod multo " deterius, sc- ipsum praecipitans.

7. Sed adhuc quaero, cur Deus hominern in geiie- re aiiimaliuni creavit, quem ad imaginem suam et simililudinem facere voluit? Gloriosinsquippe vide- retur, omnianimalilatc iieri absolutum,-qtiod super- ni characteris particeps esse ultra omnia animalia fuerat electum, caelesliumque essenliarum consors.

esse? Si enim in eo genere non cst crealus, aul C <iuibus terrenorum animalium nulla consiibslantia-

omnino ante peccatum animal non erat, aut si erat, in alio genere amimalium conditus erat; Qnod nec divina Scriptura introducit, nec diligens rationis in- quisitioin natura rerura repcrit. Oinnia enim anfraa- lia in uno genere subsistuni, a quo per divisiones procedunt. At si in eo quod scriptum esl ^ : Produ- cat terra animam vivam, inter animalia celera con- ditio hominis tnlroducla est ante peccatum, quomo- lo Psalmisla veluli niagnum opprobrium huraanae i:aturae postlapsum ingeiil dicens : Homo, cum in hOnore eeset, non inleltexit, comparatus est jumenlis insipienlibus , et similis faclus esl illin? Ubi Propheta aperte videtur pronuntiare, homiiiem ante lapsum in hoiiore spiritualis substauliae iiltra omnium ani-

lilas sinitur inesse. Noii enim lerrenis corporibus gravantur, npc corpoieis sensibus ntuntnr " ad re- ruin sensibiliuin iioliliaiii. Nun enim ‘^ extrinsecus phanlasias accipiunt, sed inlrinsecus in seipsis ra- liones eortim, quae videnl, cognoscunt. Nam et ani- ma non extra sevidet, quaesentit, sedper phantasias in seipsa, quod angeli non paliunlur. Qnamvis Plalo angeUim deOniat animal rationale ei immortale : scd quod aucioritate S. Scripturae sanctorumque Palrum probare non possumus, inter certas iiatura- runispeculationes, quoniam temerarium esi, accipere non debemus. Quod autem ‘* sanctus Augustinus suinmos angelos spiritualia sua corpora, in quibus saepe apparent, non sotiim habere noii deiiegat, ve-

malium iialuram substilisse ; eo vero labenle, digni- D rura etiain cqnfirmat, nullo modo compellitnfs, cae-

tatemque suae naturae non intelligenle, in contume- liain jumentorum simililudinis cecidisse. Si autera aiiie lapsum animal erat, cur posl lapsura in eo juste repreheoditur, aniraaliura similitudinem incurrisse, qiiibus naturaliler sub uno genere concreatus ^ esl ? Mag. Merito deliberares, si propbeta siinpUciier dixisset, comparalus est jumentis,et similisfactusest illis. Addens vero juraenlis insipientibus satis palcfe-

lestes substantias animalia esse credere, praeserlim cum noii caelestium et incorrupUbilium corporuin cura angelicis spiritibus harmonia inseparabUisquc junctura, sed terrestrium etcorruptibilium cum ani- mabussive ralionabiiibus sive irrationabilibus, sensu mediante, connexio animal efficiat. Nam si sensus ex- terior angelicis corporibus atque intelieclibus inest, quid prohibet, ne iilus aniraalia corpore et anima

VARIAE LECTIONES. ’ Sic CF , A suum. * Sic CF ; A suae. ’ Sic CF; A et cnncta liberaret. * Sic A; CF nam. ’ SicCF; A animalium genere. A edilum. ’ Sic “CF ; est oni. A. * Sic A;CF concretus est. •SicA; CF crealoris. » Sic CF; /toc e«« fcnt/orum om. A. " Sic CF; A motibus sibi ; ‘• est om. CF. ‘* Sic CF; kpossent. ‘^ Sic CF ; A aulem est. " Sic A ; CF ciilpaliir rulionabilis animalis irrationabitis motus. ‘“Amullum. »” Sic CF; n<un/«r om. A. ‘* fHi/n oin. CF. *” X- itul.

763 JOANNIS SCOTI 76i

sciisuque ’ medianle el inlelleclu viviiicanle com- A essenlialiler non sulisislal ». Esl enim intelleclus et

posila, sicul Plaloni placel, clicamus?Kl si sic, qua- re in genere animalium non compulanlur? Siqui^Iem el horao, si non peccarcl, aniipul essel. Non cnim peccatum de Iiomine fccit animal *, sed natura. Nam el angelos praevaricatores animalia csse nulla tradit auctoritas. Quod maxime tali doceiur argumento. Siquidem illa futura felicitas , quae sanclis liominibus promiitilur , non alia esse praedicalur, quam angelicae naturae perfecta el in DuIIo deficiens aequalitas. Quis aulem sanum sapiens fuluram hominis transmulaiionem credide- rit veluti ex animali inferiori in aniraal superius, ex terreno in caeleste , ex temporali in aeternum , ex morlali in immortale, ex misero in beaium, sed po-

ratio, est caelestis angelicique corporis Iiabendi na turaliler insita ralio, quae fiost rcsurrectionem luco clarius et in bonis apparebii et in malis. Hocenim’* commune erituniversae humanae iinlurae,in aeternis incorruplibilibusque ac spiritualibus corporibus re< surgere. Seminatur, inquit, corpus *’ anmale,surget corpus spirituale. Toius iste roundus sensibilis in ipso conditus est. NuUa enim pars ejus invenitur, sive corporea sive incorporea, quae non in homine creata subsistat, sentit, vivit, incoiporaiur. Noli moles corporcas in boniine pensare ; virtulem magis considera naturalem, praesertim cum videas in ipso humano corpore pupillam oculi, quae cum sit mi - nima omnium membrorum quaiitiiate, maxima sub

tius omnia, quae in liac vita in hominibus sanctis B sistit potentia. Si ergo ‘* Deus homiiicm in genere

cetcris coramunia aniinalibus seu intelliguntur seu sentiuntur *, in ilJam essentiam caelestem el iiicom- iQunicabilem omnique animalitale carentem inelTa- biliquadam rautatione transferri, quod eliamhomini, si non peccaret, futurura erai? Quare igiiur Iionio in genere animalium, quac de lerra producta sunt, creatus sit, in quo seniper non nianebit? Siquidera cum raundus isie, cujus pars animalis homo est, in- terierit , omne, quod in homine animale est, cuin ipso et in ipso peribit. Non eniiii ^ sinit vera ratio, totum pati inleriluin , partes vero illius ab interitu salvari. Porro si totus mundus cum omnibus suis parlibus interilurus erit, quoinodo bomo, in quan- lum pars mundi est,‘post niuiidiim maiiebit, aut ubi,

aiiimalium non crearet, vel ceric si omnium aninia- lium loiain naturain in homine ** noii substitueret, quoniodo universa crealiira visibilis el invisibilis in eo coraprehenderelur, ac per hoc ralionabililer pos- simus dicere, propterea Deus hoininem in genere animalium voluit substituere , quoniam in ipso ora- nem creaturam ‘^ voluit creare. Cur autem in ipso oinnem creaturam voluil creare", si a ine quaeris, respondeo, quia ad imaginera et similiiudinem suam voluit eura faccre , ut quemadmodum principale exemplum superat omnia esseniiae cxcellentia , ita imago ejus superarei omnia creationis dignitate et gralia. Gur autem specialiier prao celeris visibilibus et invisibilibus creaturis ad imaginein suam liomi-

aut quomodo , non salis video. Ac per hoc hnjus *-’ nein voluit facere, faleor me omriino igiiorare. Disc.

quaestionis nodulos solvas , obnixe flagito. Mag.

Altam valde humanae coiKliiioiiis pbysicam theoriam

postulas, noslramque " dispmalionein ’ longius pro-

gredi compellis. Et mihi suiliceret interroganti tibi,

quare Deus hominein in genere aniinalium creaverit,

quem ad suam imaginein facere proposuit, breviier

respondere , quia ita vohiit eum condere, ut quod-

dam animal esset, in quo imaginem suam expressam

manifestaret. Cnr aulem ila voluit quisqnis quaerit,

divinae volunlalis causas quaerit, qiias quaerere ni-

mis praesumplivum ^ esl atque superbum. Quisenim

cognovit * sensum Domini? Sed si hoc dixero, ingra-

tus fortassis silebis , el nos aeslimabis nil ad purum

Mihi inlerroganti, cur Deus in genere animalium ho- minera vuluit facere, salis, ut aestinio, el rationabi- liter responsura. Yerumlamen adhuc quaero, quo« modo in hoinine omnia creuta suni et in ipso sub- sistunt, num secundura solam esseiiiiam, an secun- duin sola accidentia, an cuncta “, quae consideran- lur in universa creatura, hoc est, secundum essen- tiam , speciein , differentiam " et proprietatem , e. omnia, quae circa ea *”, intelliguntur?

MAG.FIanc quaestionera " non milii facileoccurrit quomodo rationabililer absolvam. Nara si dixero secundum solam essentiam , meriio respondehis, omnia igitur in lantum solummodo suiit, in quanluin

perfeclumve ducere posse. Non dicam igitiir, cur vo- rv essentialiler subsistunt, cetera vero, quae circa es-

luit, quia omnem intellectum superat , sed dicam, prout ipse dederit, quid facere voliiit. Omnem qui- dem creaiuram visibilem et invisibilein in homine fecit , quoniam ipsi universilas condilae iialurae inesse intelligilur. Quamvis enini adhuc lateat, quanta sil prima hominis conditio post praevarica- tionem superni lumiiiis defectu, nihil lainen in cae- lcstibus essenliis naluraliler inest , qiiod in homine

sentiam vel subslantiam inlelligiintur, in numero universitatis rerura nec computanda nec penilus sunt. Et si ita est, quaeres a me, unde ergo sunt, quac circa esscnliam rerum intelliguntur. Si dixero, ex Deo facta sunt, dicturus eris, quare ergo in nu- mero universitatis, quae in homine facta est, non includuntur? Si dixero a Deo facta non sunt, respon- debis, non sunt igilur; nam si essent, non aliunde

VARIAE LECTIONES.

• CF sensu. * Sic CF; A animalia. » Sic CF; A inielligunt seu sentiunt. * SicCF; A auiem. • A tiaturamque. * A dispuiatione. ’ Sic CF; A praesnmptuosum. * A cogmscit. ’ CF (|iiod non iii homine essentialiter non subsislat. “> CF Hoc nam. * ’ corpuj om. CF. ^* Hic CF , k igiiur. " Sie F; C Itomine. ‘* Sic CF ; A naturam. » Sic CF ; Cur autem — creare om. . ‘ SicCF; pro cin cH«c/fl A cnnclaqiie. " Sic CF; A csscnliani et speciem et diflercntiani. ‘* ca om. A. ‘• Sic CF; A inquisitionem

785 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUARTU3. 766

esseiil • nisi ex caus.-^ omiiium, quae Deus est. El si A sunl Aeri? Mac. Si ergo alterius gencris seu naiu-

consensero, ea, quae ciica essenlias inielligunUir, in puniero rerum non esse, quia a Deo iion sunt, conlinuo diccs, quomodo ergo inieHiguniur? Omiie enim, quod cx Dco non est , nullo inodo iiitelligi potest,‘quia ullo modo non est. Si dixero, non soium essentias, veruni etiam omnia,quae nalu- •■aliter circa eas inlelligiinlur, et ex Deo esse, el in partibus univcrsitalis compulari, non est dubiuin, quin * cogar, uiiuiii ex duobus eligere, aul non tolani nniversitntem in homineconditam, si solummodo es- senliae in ipso Tactae sunt, aul totam universitatem, lioc est essentias, et quaecunque circa eas, et in eis perspiciuntur , iii tioniine conditam * esse. Et si dixero, non pariem universitatis, bocest substanlias, sed totum in bomine constitutum, gravissima quae- stiohc perseqiieris dicendo, irrationabilitas ergo in 60 faclu est, et bestialiias , quadrupedalitas, volaii- liias, oinnesque differentiae diversorum animalium aliarumque rerum, species quoque, et proprietates,. et accideniia, ei cetera innumerabilia, quae ab humana nalura lunge distare videntur , in (antuin, ut si bomini inesse consiiierit, non esse hominem, ttvl lurpissimum monstrum recte judicetur. Disc. Difficultaiem quaestionis cumulasti , quadamque de- liberalione, quicquid ab alio opponerclur, libi ipse t)pposuisli, ac per huc aui eam reserabis, aut abs- Irusam praeleribis S et ad alia * transibis, quod Valde incongruum videbitur. Mac. Conemur itaque ^ illam quodammodo conspicari, ne omnino intacta iiiterim relinqualur. Disc. Mihi aliler satisraccre non valebis. Mag. Omne, quod cognoscitur intelle- tUx ^ et ratione, sen corporeo sensu imaginatur, pu- lasne, in ipso, qui intelligit et senlit, quodammodo posse creari et effici? Disc. Yidetur mihi posse. Rerum siquidem sensibilium species et quantitates et qualitales, quas corporeo sensu attingo, quodam ■ modo in roe creari puio; earum namque phantasias diim memoriae inngo, easque inter meipsum tracto, divido, comparo, ac veluti in unilatem quandam colligo, quandam notitiam rerum, quae extra me Snnt, in me effici perspicio. Similiter etiam interius iiitelligibiiium, quae solo animo coniemplor, verbi gratia liberalium disciplinarum, quasdam notiones^

rae, et non ejusdem, dic, quaeso, quid borum prae* stantius ponendiim arbitraris, num excclsioris iia- turae suiii res propriis notionibus, an ipsae noliones rebus? Disc. Visibiles species melioris essenaturae notionibus earum dixerim, si sanctus Augustinus in nono de Triniiate undecimo capitulo talem senten- tiam non pronuntiaret : Cum “* per seiisum, inquit, corporis discimus corpora, fit aliqua eorum similitudo in animo noslro, quae phantasia in memoria ** est. Non enim omnino ipsa corpora in animo $unt, cum ea cogilamus, sed eorum timilitudines. Melior est tamen imaginatio corporis in animo, quam illa species corpo’ ris, in quanlum haec in meliore natura est , id est in tubstantia vitali, sicuti est animus. Non aulem res ‘* B Intelligibiles nolione sua, quae est in anima, meliores ese audeo dicere. Quod enim intelligit, melius csse, quam quod intelligiiur, ratio edocet ‘. Nani si rerum omnium cognitio in divina sapientia subsistit, me- lisrem esse incomparabiliter eam rebus omnibus, quarum cognitio est,non temere pronuntiarim Et si ita est, talis ordo, ut reor, ex divina providentia per universam crealuram procedit, ut omnis nalura, quae sequenlis se notitiam comprchendit, non soluni uielior et superior sit, verum etiam et ipsa nolitia dignitate nalurae, in qua est, praecedit eam longe, cujus nolitia est. Ac per hoc facilius dixerim , noti- tiam intelligibilium rerunif aniiquinrem csse ipsis intelligibilibus rebiis. Mag. Illud fortassis recte dice-* . res, si praestaniius sit, quod formatur, illo, quod ^ formal. Disc. Quare hnc opponis? Mag. Quia notitia artium, quae ih anima est, ab ipsis artibus fonnari videtur. Sed si ceriissima ratione suaderes, non notitiam ex artibus, verum aries ex hoiitia formari, tua forsitan raiiocinatio recte ingrederetur. Disc. Nonne inter nosconfectum jam, onine, quod intelli- gil, illo, quod inlelligilur, praestantius esse? Mag. Gonfecluin. Disc. Dic ergo, utrum peritia inentis in” teliigll disgplinam, an disciplina periiiam ? Mag, Mente inielligi disciplinam non dubito. Si vero dixero, ex ipsa quoque peritia simililer, sicut et mente, cujus peritia est, eandem discipUnam cogno- sci, vereor, ne videar asserere, mentem peritiamque siii duo quaedain esse disciplinae notionibus vigentid,

veloti intelligibiles species, dum studiose eas per- -p. et non unam eandemque essentiam, cui naturaliter

quiro, in me nasci ei fteri intelligo. Quid aulem in teresl inter notitiam et res ipsas, quarum notitia est, plane non video. Mjig. Quid tibi videiur? Num unius naturae, an alterius suni res earumqae notitiae , quae in anima * fiuni? Disc. Alterius. Quomodo enim unius naturae erit species corporea, verbi gratia cujusdam animalis, seu lierbae, seu arboris, et noiitia ejus, quae in natura incorporea efficitur? Eadero ratione quomodo cujuspiam disciplinae intel- ligibilis species et notitia ipsius uiiius nalurae pos-

inest disciplinae cognitio. Si autem menlein suique pcritiaro non duo quaedam, sed unum atque idem vera docet ratio, cogor faleri, omne, quod roente in* telligitur, peritia quoque sui intelligi, et continuo sequeiur, mentem et peritiam, vel cerle mentem peritam, praestantioris naturae esse ea disciplina, quam intelligit, si antiquiora sunt intellectis InteU ligentia. Si autem dixero, ipsam disciplinaro peritae jnentis peritiam ^^ esse, consequens erit, aut men- tem peritam >’ disciplinamque peritam doo quaedam

VARIAE LECTIONES.

’ essent om. CF, • quin om. CF. * SicCF; A condita. CF obstrusam praeleriet. * Sic CF; A nliam. • Sic CF ; A er</o. ’ Sic CF; A in ntelleclu. ‘^ CF notilionet. • Sic CK A>in antmo. ‘ Sic CF;‘A Cur. " Sic CF ; A. phaniasia memorine. " res om. CF. " CF (/oce*. *^ CF perilam. ‘A

JOAlNiMS SCOll

7G8

esse so inviccm iniellijjomia, ei a sc mviccui A <iuatiaiii s:ipcnorisc nalura lormaniur.Disc.Si supc-

inlellccta , ac per lioc aequali dignilalc natu- rae polleniia , aul incnlem pcriiiamquc sui di- sciplinaiiiquc , quain inlciiigit , ct a qua inlcl- ligilur, unius ojusdcinquc cssciitiac ralcri. Scd quid lioruin leneiiduiii sil, iioiiduiii clurc palet. Disc. Forsan patebit.duinmodo rcclain raliociiiandi viuiii Dcoducc ingrediamur. Mag. Quacrainus ilaque diiigcnlius, ac priinuni dicas, volo, incnlis iialuram, ciii inest disci- plinuu periiia, siinplicem essc, an non? Disc. Siinpii- cein essc arbitror ‘. Est eiiiin incorporca, intclle- clualis, uc per hoc oiiinicoinpositionc carcrc neccssc cst. Mag. Recle arbilraris. Putasne igitur, aliquid ci acciderc, quod ejus esscntiac naturaliter non incst V Disc. Puto quidein. Miilla cnim conlingcre ci video.

riorem iiaturain, ex qua liacc Trinilas ct subsliluilur ct rormatur ct intelligitur, fides Cutbolica non sua- derel, cl iioii approbarci v ;itas, rorlassis a • seipsa formaii , vcl cerle principalem formam esse, noii incautc responderim; jani vcro quoniain superior cst ‘”, ipsa, ex qua oninia formantur, iiicipiunt for- inari, ct ad qiiain coiivcrsa formanlur, quae ad eani converluntur aut possiinl convcrli, ub cadem etiani inenlis Trinitatem furinari noii dubilo. Mag. Hiiic ambigcrc slultissiinuin. Sola ilaquc diviiia mcns nutiliani humanac mcnlis, perilac disciplinulisquo " a se Ibrinatue ct ad sc ‘*, verum possidel in se ipsa. Disc. Nil veriusaestimanduin. Mag. Pulasiie, aliudessc huinanam inentem, ct aliud nolionem ejus in meiilc

Verbi gralia, temporaliier moveiur, dum jpsa non B foriiiantisetnosceniis?Disc.Absit.lmovero intelligo.

sil lcmpus ; perilia disciplinarum ei accidit, nunc enim perita, nunc imperita,nunc discipliiiala,nunc indisciplinala * dignoscilur, nuiic sapicns, nunc insipiens, nunc erraiis, quando irrationabiliier vol- vilur, nuiic rationis viam rectc ingreditur, ct muUa id genus. Mac. No crgo perilia disciplinae vcl* ipsa disciplina naluralitcr ei incst, sed ex accidentibus ei "" extrinsccusproveniunt. Disc. Non ausiin hoc di- cere. Nequeenim’ verisiinilc est, Deum ad iinaginem et similitudtnem suara creasse inentem, cui nalura- liter perilia atquc disciplina non ingenila sit ; alio- quiii non essei mens, sed bruia quaedum irraiiona- bilisque vita *. Nam ^ non recte quis dixeril , ut arbilror, homincm ad imaginem Dei factum secun-

iion aiiam essc substantlam lotius hominis , nisi suain noliuncm iii mcitle artiOcis, qui omnia , priusquam fierent , in seipso cognovit; ipsamque cognitioneni substantiain esse veram, ac solain eo- ruin, quae cogiiita sunt, quoniam in ipsa perleclis- siine facta et aeternaliter et immulabililer subsi- slunt ‘^. Mac. Possumus ergo hominem deiiniresic : Hoino est notio quaedam inlellectualis in nieniu diviiia aeternaliter facta. Disc. Verissiina et probatis- sima deflnitio hominis est isla; et non solum Iioiiti* nis, vcrum eliain oniniuai, quae in divina sapicntia facia suiil. Ncc vereor, eos, iqui defliiiuiit homiuem, non secundum quod inielligituressc, sed ex liis, quae circa eum inlelliguntur, dicentes , homo est aniiiiai

duni accidens, ct non secunduin substantiam, prae- C rationale, moriale, sensus et disciplinuc capax, ^t

serlim cuui intellectum et rationein substantialiter Inesse ei videamus.MAfi.Non crgoacciduntei, sed na- turaliter insunt. Disc. Non tcmeredixerim, utopinor. Quamvis cnini iinpcrila ct insipiens nnsci videalur, quod ei accidit diviiii transgrcssiune mandati, qua ct suiinct et Crcatoris sui obliia cst, doctrinae ta- nicn regalis rclormata Deuin suum et ^eipsam, sui- quc peritiam et disciplinam, el oinnia, quae natura- liter in ea subsistunt, in seipsa poiest repcrire, Re- deinploris sui gratia illuminala. Mag. Uestat igilur considerare, quomodo ei insunl peritia el disciplina, uuni vcluli naturalcs quaiitates, quas virlulcs appel- laiit , ut sunt spccies sapientiae et scicntiae, qiias divini radii rcpercussione percipit, an vcluli sub- 8tanii:iles suas partes, quibus consistit, ita ut qiiae- dain Triiiitas sit uiiiiis csscntiac, incns, peritia, di- sciplina. Disc. Quod poslremo posuisli, crcdidcrim ; videliii ciiim milii subslantialis quaedani ct conna- turalisTrinitus. Mag. Mcnsitaque ctperiliamctdisci- priiiain suain inlelligil , ei a sua pcritia suaque disriplina intclligitur, noii quid, scd quia csl; aliter eniii! cocssenlialis et coacqualis Trinitas non crit. Disc. Ncchocnegarim, quia ila ratio^ nie fatcri cxi- git. Mac. Vidc igitur, utiiiir a sc invicem, an ab alia

quod est mirabilius, hanc deflnilionem usiadem vo- cant, dum non sil substantialis, sed circa subsian- liam, ex his, quae per generationeui subsiantiao accidunl, extrinsecus assumpta. Notio namque ho- niinis in nieiite divina nihil horuin est. Ibi siqiiidem siiiiplex est, nec hoc nec illiid dici poicst, omnem defliiiiionein et colleciionem partiuin superans, duni de ea essc tanlum praedicatiH", non auleni quid ’• sit.|Sola eteiiim ac vera usjadis ‘» definilioest, quac so- luininodo affiimatcssc, el iiegat qiiid esse. Mag. Nuin tibi vidctur reruin oinnium sensibilium et intelligibi- liuiii, qiiue potest humaiia niens intelligere, nolioncm quaiidam in honiine esse f Disc. Videlur plane ; et quidein per lioc maxiine intelligilur hoinoessc, quod D cunctoruin , quae sive aeqiialiter sibi creata sunt , sive quibus doininari praecipitur , datuin est ei ha- bere notionom. Quoniodo eniin doiniiiatus eorum hoinini darelur, quorum notionem non haberet? Si- quidein doininalusillius crraret, si ea, quac regeret, ncscirct. Quod apcrlissiine divina nobis indicut Scriptura diccns : Formalis iyitur Dominus Deus de liumo cunctis animattlibus lerrae et univcrai$ volalilibus ‘ caeli , adduxil ea ad Adam , ut videret, quid vocaret ea : oninc autem quod vo-

VAUIAE LECTIONES. ’ CF simplicem urbilror esse. * Sic CE; disciplinata nunc indisciplinatn om. .. * Sic CF; Xul. * et am. CF. • Sic CF; A Non cnim. • Sic CF; A natura. ’ Sic CF ; Nnm om. A. • Sic CF; A ratio itn. » a om. CF. ‘* Sic CF; A per superiorcm. •" Sic CF; A disciplinalis. " Sic CF; et ad se om. A. • A subsislil. ‘■’ A tiuod. ‘» Coiij. ACF usiudcs. ‘ A volautibus.

709 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUARTUS 77O

cavit Adnm ammae vivenlis, ipsum est nomen ejus. A l’"’" mulliludo, veluli ex quodam inflnilo fonle

Ul viJerei , itiqnit , lioc csl , iit iiiielligerot, qtiiil nianare non desinii, ut non immerito assimilelur ei

vocurel. Si eiiim noii intelligerel, qnomodo recie Heicnleae liydrac ftgmenliim, cujus capiia in quan-

vocare posset? Oinne aiiietn quod vocavit «, ipsum ‘“m iruncanlur, in lanlum crescunt, ita ul pro uno

csl nomen ejus ’ , hoc esi, ipsa esl noiio aniinae vi- ampuiaio cctHum ebulliant, liuinanam porro insi-

venlis.MAG. Quid ergo inirutn, si rerutn noiio, qnam nuans nainram, quae liydra, id esl, fons quidam mul-

mens huinana possidet, diim in ea creala csi, ipsariim tiplex est, et infinitae profunditatis : quain praeier

reruni, quaruin nolio esi, subsianiia inielligaiur, ad solum Herculem, hoc " esi, virlutein, quis pole

simililudinem videlicel mentis divinae, in qiia notio perspicere? Nemo enim scit * quae sunl in homine,

universilalis condilae, ipsius nniversiialis incominu- “’«« similus homiuis, qui in ipso esl. Ilaque si notlo

nicabilis snbslantia esl; et quemadmoduni nolioncm ‘”;> intcrior, quae inciUi inesl liiiinanae, renini, qua-

omniuin, quae in universiiaie et inieliigurtlur, ei •’’“i^’ no’‘o esi, snbstantia consiilnitnr, consequens,

corporeo sensu percipiunlur, subslanliam dicitnus t"l ct ipsa iiolio, qna seipstnn lioino cognoscit, sna

eorum, quae inlelleclui vel sensui succunibnnt, ila subslanlia credalnr. Mac. Consequcns profecto.

etiam notionem differeniiaruin ac proprieialum naiu- Diximns enii», iiieniein bnmanam », sniquc nolitiam, raliumque accideniium ipsas differentias, el proprie- B n”‘i se novit, et disciplinain, qua seipsam discil, ut

lates, et accideniia esse dicainus? Disc. Non miruin. seipsam cognoscai ‘•, nnam eamdeniqne essenliam

Mag. Croala cst igilur in eo irralionabilitas, cloinnis snbsislcre. Disc. Qnid crgo diceinus? Nnmquid paulo

species, omnisque differenlia, et proprielas ipsius snpcrius ad pnrnin deduxiinus liominis definilioaem,

irralionabililatis, et omnia quae * ciica eam nalura- diccnies, homo esl noiio qnaedain inlcllectnalis, in

liler cognoscnntur, quoniam lioruin onininin el sinii- nieiile divina aclernalilcr facla? El si ita est, quo-

liuin nolitia in ipso condita esl. Similinm anlcm dixi niodo illa nolio, qna lioino seipsum cognoscil, sub-

propter illa, quae extra atiiinalia nalnra rcruni coii- sianiia siia sil, si praedicla delinilio non lemeresta-

linet, ut sunt tnundi elemenla, berbaruin «inoque “"^ esl’V?MAG. Non temere quideni; nam et illa

lignoruinque genera et species, quaniiiates et quali- dellnilio, qnae dicit, notionem qnandam in mente

lates, celeraquc per innuinerabiles differenlias niul- <liviiia aclcrnaliter factam snbstanliam hominis esse,

liplicata, qnorum omnium vera togiiiiio huinanae verax esi. tt qnod iiniic dicimus, noiitiam videlicet,

naiurae insita esi, quainvis adhnc inesse ei lateat ^^^ sc mens hnmana cognoscit, subsiantialiier ho-

seipsam, donec ad prislinam inlegritalem reslitualur, “lini incssc, iion irralionabiliier doceiur. Aliter cnitn

in qua tnagniludinem el pulchriludinein iniaginis in oinnis crealnra iii Verbo Dci, in qiio oninia facia

se conditae purissiine intellectuia est, et nibil eain ^ snnt “, consideralnr, aliier in seipsa. Hinc sanctus

latebil ex his, quae in se condila sunt, divino lumiiie Auguslinns iii Exemero sno : A/t/er, inqiiit, sub ipso

anibila S et in Deum conversa, in quo oinnia per- suntea,quaeperipsiimf(ictasuni,ulilerinipsosnnt’*

spicue conlemplabitur. An aliud volnil magnilicns «a, quae ipse est. Siquidem intelleclus omniam in di’

Boelhius intelligi, ubi ait : Sapientia esi rerum, quae vina sapientia subslantia esl omnium, imo omnia;

8unt,suiqueimmutubilemsubstantiamsoriiuntur,com- cognilio vero, qua seipsam in seipsa inlelligii, inlet-

prehensio’ veritatis? Esse autcm illa dicimus, quae lectualis et rationalis creatura,veluti seeunda quaedam

nec intenlione crescunt, nec relraciione minuuntur, subslaniia ejus est, qua se novil iolummodo, se nosse

nec varialionibus permutanlur, sed in propria semper et eae et velle, non autem quid sit. Et ilta quidem sub-

vi suae se naturae subsidiis nixa custodiunt. Haec stantia in sapientia Dei constiluta, aeterna et incom-

autem sunt qualitales, quanlitates, formae, mugnilu- mulabilis est, ista vero temporalis et commutabiliit;

dines, parvitates, aequatitates , hubitudines, actus, Ula pracccdit, isla sequitur ; ilta primordialis et caU’

disposiliones, loca, tempora, et quicquid adunatum salis, ista procedens ‘* el causaliva ; illa universaliter

quodammodo corporibus invenitur : quae ipsu qtt.dem omnia " continet, ista particidariler, quantum a supe^

natura incorporea sunt , et immutabitis substanliae rioridistribuilur, subjectasibi per noliliamcomprehen’

ratione vigentia, participalione vero corporis permu- dit; ab illa prcducla est ista, isla vero reversura est in

tantur, el taclu variabitis rei in vertibdem inconslan- illam. Elnondiconuncillamsuperessenlialemsubslan-

liam iranseunt. Ei nbi haec subsisiere intelligis, nisi tiam ‘^, qnac per scipsam Deus est, ei unica oinnium

in .iioiionibus suis in anima sapieniis? Ubi enim in- causa, sed illain, qnae primordialilerinsapieniia Dei

lelliguntur, ibi sunt, imo vero iniellectns sni sunt *. facla est causaliter”, cujuseffectusestliacc, quanise-

Disc. Praeseniis qnaeslionis reseratio muliiplicem cundo loco staiuinuis, substaniia, imo naturalis ordo

exigit exposiiionem , et duin reseralur, innumera- rerumconsliluit. Disc.Duasigiinrsnbstanliasboininig

bilis diversarum quaeslionum undique circumsian- inlelligcrc debemus unam quidein in primordialibus

VARIAE LECTIONES.

^kvocaret. * ejus om. k. * quae om. A. ^ SlcCF; k objecta. ’ A comprehensione. • Sic CF ; A tinil. ’ A id. • bic F ; A scil enim ; scit oin. C. » Sic CF ; A in mente humanu. " Sic CF; A et seipsam

cognoscit. *’ Sic CF ; A slaluta sit. " fucta sunt oni. CF. " bic CF ; sunt oiii. A. “^ Sic CF ; A praect” dens. " Sic CF ; A hominem. ‘• Sic CF , A superresscnlialem supersubstanlialem subslantiam. " Sfc CF; A et causaliter.

Patroi.. CXXII. 25

JOANNIS SCOTI

causis generalem, alteram in earum effectibus spe- A nulhlinilasubstantiacircumcluditur? Mag. Imoeliam

clalem. Mag. Duas non dixerim , sed unam dupliciter iHlelleclam. Aliter enim humana subslnnliu per condilionem in inlolleclualibns pcrspicilur causis, aliler i>er gcneralioncin iii eireclil)ns. Ibi quidera omni inulal)ililalc iibera, hic inulabililali obnoxia ; ibi siniplcv oinnibnsque accidenlibns ubsohila oin- nem elfugil conluilum cl iiilellcclum ‘, hic coiiipo- sitionem quandam cx qnanlilaubus el qnalilalibus, ceterisque, quae circa cain inlelligtinlur, accipil, per quam ’ nienlis recipil inliiiluni. llna ilaque eadein- que veluli duplcx dicilnr piopler duplicem sui specu- lalionem, ubique taincn suam iitcomprehensibilila- tem cuslodil, in causis dico ci in eneciibus, hoc esl, sive nuda in sua siinplicitale , sive accidentibus in-

Iioc inaximo argumcnto colligitur, quod in homine omnis creatura substantialiier creaia sit. Oinniuin siquidem, quae sunt, substantia nullo modo deliniri potest quid sit, tesie Gregorio theologo, qui de tali- bus dispulat, agens adversnm eos, qui negant, Ver- bum Dei superesseniiale " esse, contendentes illud in aliqua subslanlia concludere, ac per hoc non su- per oninia csse, sed in numcro omninm conliiieri, volentcs subsiantiam Filii a subsianiia Paiiis segre- gare. Itaque sicui divina essenlia, ad cujus imagi- nem facta esi, infiiiita esi, ita illa humana subsiiiu- tio nullo cerio finc terminaiur ; ex his aulem, quae circa eam inlelliguntur, hoc est temporibus, locis, diiTerentiis, proprielatibus, quanlitaiibus, qualiiaii-

duta. In his eiiim oninibiis nulli inlelleclui croaio B bus, relalionibus, habiludinibus, positioiiibus, aclip-

neque ’ seiisui succumbit, ncc a seipsa inlelligitur quid sit. Disc. Quid csiergo, (|uo;ijamprideiiidixisli, nieiiiem quidem huinanaiii noiionem, qiia sc cogiio- scit, et disciplinam, qua scipiiaiu discit, habere, el nunc ilcrum iiequc a seipsa, iicquo ab alia crealura dignosci possc asseris? Mag. Ulrunuine vcruin csse ralio perdocet: butnana siquidein iiieiis ct scipsun iio- vit, el seipsam non novil. JNovit quidem ijuia csl, noii auieinnovitquidesi. Ac per boc,ut in prioribus libris docuimus, niaxime iniago Dei esso in liomjiie ‘* doccliir. Ul enim Deus coinprelionsibiiis csl, duiii ex creatura colligilur quia est, ei incoinprchensibilis csl, quia a nullo inlelieclu humano vel angelico tomprehendi polesl quid sil “, nec a scipso, quia noii cst quid.

nibiis, passionibus soluminodo inlolligiuir esse, quid anlon) sil, noqiiaquain. Alqne hinc dalur inlelligi, nullius crciturae aliam subsistentiam esse, praeier illani rationem, secuuduin quain in priniordialibus causis in Dei Verbo suLsliiula esi , ac per hoc defi- iiiii non posso. quid sit, quia superat omiiem substan- lialem definilionem. Definitur auieui per suas cir- ciimslanlias, quae sibi accidunt, in speciera pro- piiani " per generationem seu intelligibilem seu sensibilera proveniens.

8. Disc. Humanaraangelicamquenatuiamauteaii- dera aul siraillimas esse, et divina Scriptuia, et ipsa ratio perhibet. Nam et homo et angclus inlclle ciualis et raiionalis crealura dicitur, et est. Et si

quippe superesseniialis ; ila humanae menii Iioc so- C jm sibimet conveniunl, non imineriio auaerendum,

quare oinnis creatura in homine crei>ia legiiui , no;i auiem in angelo, i>lAG. Non sine caiisa, ui opinor. Si- quidem videmus in honiine non perpauca, quae iii angelo subsisiere, nec aucioritas tradit, nec ratio inlelligit, ul boc corpus animale, nuod eliam anle peccatum humanae aniinae adjuncium fuisse divina

lum dalur nosse, se esse, quid auiem sii, iiullo raodo ei conceditur; et quod est mirabilius, et consi- deranlibus seipsos ct Dctim ^ suum pulchrius, plus laudatur mens humana iii sua ignoranlia, qiiaiii in sua scientia. Laiidabilius nanique in ea cst, se ne- scire qui<I sit, quam scire quia est, sicui plus et

convenieniius pertiiiol ’ ad divinae naturae laudein Scripiura icstatur, corporeus quoque^ qninqueper-

negalio ejus * quain alDrmalio, et sapienlius esl jgnorare illain quani iiossc, ciijiis ignoraiilia vora est sapientia, quae inolius nesciendo scilur ; Apcrtis- sime ergo divina siinililiido in hiimaiia menle di- gnosciiur, duin soluinmodo esse scilur; quid auteiu est, nescitur; el, ut iia dicani, ncgalur in ea quid esse, aflirmatur solumiuodo esse. Noc Iioc ratione vacat. Si eniin cognoscerctur quiddam esse, cir- cumscripta profeclo iii aliquo essei , ac per hoc inia- ginem sui Crealoris non oinnino in se exprimerel, qiii oinnino incircumscriplus csl, et iii iiullo inlel- ngitur, quia infiuilus cst *, siiper onine, quod dicilur et iiitelligilur, supercssentiaiis. Disc. Quomodoigilur orauis crealura in notitia hominis lacla est, quae neo seipsam cogiioscit qiiid sit, et hoc pro magua laude ipsius accipilur, prae iiimia sui excellenlia, dum

D

tilus sensus exlerior, rerunique sensibilium phanla- siae, qiiae per euin humanae aniraae ingeruntur, raliocinationis quoque in iiiquirendis rerum naturis perplexio morosaque dillicnlias, iu discerneiidis item virtuiibus et vitiis laboriosa solertia, plurimaque id genus. llis enim omnibus angelicaui essentiam " ca- rere perspicunm, ct lamennaturaereruminessenerao recte sapientium abnegarit. Quamvis videalur Augu- stinus sentire angelos *’ docuisse in octavo " de Ci- vitaieDei, septinio " capitulo, ubi magnorum philo- sophorum coiilemplalionis virtutem laudat, qui vi- denint omnem speciem in re quacunque miUabili, qna esl, quicquid illud est *^, quoquomodo et qualiscunque 7iatura esl, non esse posse, nisi ab illo qni vere esl, quia incommutabiliter " est. Ac per hoc sive universi mundi corpus, jiguras, qualilates , ordinatumque mo-

VARIAE LECTIONES.

• CF effugit conditum inlelleclnm. ’ Sic CF ; pro accipit per quam A patiens. ’ Sic CF ; A creatoque.
• Sic CF; A in homine esse. ’ Sic CF; A est. " Src CF; A dominium. ’ S.c CF ; A periineal. * ejus om. A. ^ Sic CF; esl oni. A. ‘” A nuperesscniiolem. " Sic CK ; A in specie propria. " A angelica e&sentia. " Sic CF; A unyelicut. ’’ Sic CK ; A iii libro octavo. ‘* Sic CF ; \ sexto, ’ Pro qui viderunt omnem iveciem… illud cst CF qui assemnl quoquoniodo cct. ^ A incommunicabiliter.

DE DIVISIONE NATLRAE. — LIBEU QUARTUS.

ttttn, el elemenla disposiln a caelo usque ad lerram, et A tia rcrum, quae inlra sc conlinentnr, in lanlum me-

quaecnnque corpora in eis sunl, sive omnem ’ viiam, lior csl liis , quorum nolilia esl, in quanlum nielior

vel qune nutril et continet, qualis ett in arboribns; esl nalura, in qua consliluta esl. Omnis auteni ralio-

vel quae ct hnec liabcl et seniit, qualis est in pecoribus, nalulis nalura omni irralionabili el scnsibiii naturae

vei quae et haec Itabet el inielligit , qualis esl in lio- recla ralione praeponilur, quoniam Deo propinquior

miiiibus, vel quae nutritorio subsidio non indigel, scd esl. Qiiapropter et res, qiiariim ’ noliliae liuinanae

lantum coniinet , seniit, intelHgit, qualis esi in ange- nalurae insunl, in suis nolionibus subsislere non in-

lis, nisi ab illo esse non posse, qui simpliciler est. De sensu lamen inieriori di\isse creiliderim. Proinde caelestem essentiam plurimarum nalurae pnrtiiim motionumque, quae naluralilor liunianae insuiit na- turae, cxperleinquis ignoral? Eorum eliam noliliam quae ei, caelesli dico subsiantiae *, aut sccunduin subslanliaro non insunl, aul secundnm accidens non conlingunl, noii babere vera leslatur ralio. Quamvis

congrue inteliigiiniur. Ubi enim melius cognitioncm suam patiuntiir, ibi vcriiis exislere judicandae sunl. Porro si rcs ipsac in notionibus suis veriiis qiiam in seipsis subsisluiil, noiiliae aiitom earuni homini naliiraliler insunt, in hoiiiine igilur iiniversaliter creaiae siint. Qiiod reditiis oninium in homineni suo tempore indubilanler probabil. Qua enim ralione iii cnm reversura sunl, si in eo coiinaluralcm quandam

enim angeli muiuiiim islum omwemque corporeain g cognationem " non possiderent, cl ab co quoilam- creaturam adminislrare perliibeanlur, nullo modo modo iion piocederenl? De qno redilu suo loco cii- lamen pulandi sunt ad lioc peragcndnm corporeis cendum promisimus. Disc. Haec, quamvis valde (liC-

sensibus, seii molibus localibus vel lemporalibus, aut visibilibus apparilioiiibus indigcre. Haec aulcm om- nia, quae nobis acciduul pio nostrae nalurae indi- gentia , locoruin lemporumque varietaiibus adliuc subjeciae, non illorum potestaiis delectu eis acci- dere recle judicaiilur *. Oum eiiim spirilualia sua corpora el invisibilia in formas visibiles iransmulaiil, ita ut morlalium sensibus visibiliter, localiler, tem- poraliter possini apparere, non hoc eis accidii pro- pier senietipsos, sed propler homines, quibus prae- sunl, el divina mysieria declarant. Nam localiler non videnl per sensum, neque temporaliter eis accldit

(icilia videantiir, quoiiiam simplicis (loclrinae modwiu excediinl, specuhiirice lamcn coiisiderala ratioiie, amplitudini hnma:tuc coiidiiioiiis intelligcndae ad- modum conveniunl , ulilissimeque proflciunt , ni no)i immerilo Oicamus, non homincin iii geneie ani- maliuin, scd niagis omne geniis aniin;tlium in hoininc de lerra, hoc est, solidiiaie iialurae productiim. ct non solum oiiine gciius animaliunt, vcrum eliam nnl- vcr.->ilatem condilam in liomine faclain, ila ul veraci- ler de homine inlelligalur quod Veiiias dixit : Prae- dicute Evangeliitm omni creaturae; ilem Aposlolus : Omnis creatura congemiscit el parturil nsque adliuc.

nosse, quid in rerum adminislratione acturi sunl, C Cni :iulem haec vel nimium abslnisa " , vel penilus

quippe dum sunl • aelernaliler super omne tempiis

et locum in conleniplaiione veritalis, in qua vident

siniul admiiiislralionis suae causas. Et ne me exisli-

mes de omnibus caeleslibus essentiis lalia pronun-

liare, sed de excellenlioribus “^ solummodo ordini-

Jjus, qui semper circa Deuin sunt, el quibus nnlla

ignoranlia inest praeier illam (iivinarum lenebra-

rum, qiiae superai omnem intelleclum. Ordo siqui-

dein cxtrcmns, qni proprie dicilur angelicus, per

increiiibilia videnlur, si omniiim naluialium discipli- naruiii, qiias lil^rales appellaiil, imperiliis est , aul silcal, aut discat, ne *’ incatilus repugnet his, quac inlelligere non valel; si doctus , plane videbil, ut de una carnm exemplum proferamus, figuras gcomelricaS nou in seipsis naturaliter subsislere, scd iii ralionibiis ipsius disciplinae, cujiis flgurae sunt. Trigonus siqiiidem , qui corporeo sensu in aliqsia maleria conspiciiur, profecio illius,qui aniino inest,

qucm siiperiores ordines adminisirant, quicquid in quaedam sensibilis imtiginatio est, ipsuraque trigo-

huinanis mentibus ’ per divinas revelaliones, vel in x\\m, qui in aninio disciplinabili subsistil, inlelliget,

ceteris raiindi hujus parlibus divina providenlia jubet recloque judicio , quid praestantius sit , pondera-

pcragi, noiiduin oiniii igiioranlia absolulus est, ideo- yi, num figura triangiili, an ipse triangulus, cujus

qne •, ul sancliis DionyMtis Areopagita in libro de figura est. Et invenict, ni fallor, illam quidem figu-

caelesli Jeraichia siiblillssimc perlraciat, a snperio- ‘-’ ,-;uii verc flguram esse, sed ’’ falsum triangulum, il-

ribus ordinibus docetur, et in attiorum se divinorum lum vero Iriangulum, qui in arte snbsistil, illlus fi-

mysleriorum notitiam introducilur. Proinde non irra- gurae cuusani e«se, verumque triangnlum. Et nou

tionabililer jubemur credere et inlelligere, omnem visibilein el invisibilem creaturam in solo honiine esse condilam, cum nulla substantia sit creala, (|uae in eo non inlelligatur esse, nulla species, seu dilTe- renlia, seu proprium, seu accidensnaturale in naiura rerum reperiatur, qiiae vel ei naiuraliter non insit, vel cujus notitia in eo esse non possit; ipsaque noli-

dico phiintasticum triangnlum, qui ex animo descen- dil per memoriam in sensiis, et ’’ per sensus in sen- sibiles figiiras, neque illum , qui iteriim ex figura sensibili per corporenm sensum mcmoriae inflgitur, sed ilhiin ipsnm, qni in ipsa disciplina uniformiter permanet, ubi simul est linea el angulus, nec alibi linea, alibi angulus, alibi medium, alibi exlrenuira.

VARIAE LECTIONES.

’ Sic C F ; A omnium * Sic CF ; caelesti diro substantiaeom. A. * Sic CF ; A orunmet. * Sic CF ; A videantuT. » CF dum sint. « Sic CF : A e.xcelsioribus. ,’ Sic tjF ; A ^noltbus ^ CI , deo nt » kqua- rum. “» Sic CF ; A cogniiionem. >” Sic A ; CF obstrusa. " Sic CF ; A non. " Sic CF ; A et. et om. A

77B JOANNIS SCOTI 776

alibi signum, alibi spaiia * laterum a signo, alibi an- A liominis faclura ‘, quae sine dubio In anima et cor-

gulorum, atibi pnncium, quo lineae incipiunt, el in quo per juncluras lalerum anguU conclnduntur, sed in una eademque nulione geomeirici animi pracdicta omnia unum snnt, el (otum in singnlis, et singuia in tolo intelligunlur, et in ipso iniellectu unila * sunt, quia ipseomnium, quae intelligil, substnniialis ratio est, ex qua gcometricorum eorporum formulae spe- cificanlur. El quod de Iriangulo diximus, de ceieris quuque figuris angulosis, seu circularibiis, sivc obli- qiiis, in plnnis (|Uoqiic ac soiidis iiitelligendum ; quippe cuncta * haec una eailemqiie raiioiie in mente periia disciplinabilique^innotiunibus siiis siib- sislunl. Si ergo geometrica corpora, sive iii plianta- 8iis memoriae, sive in aliqua inateria sensibili for-

pore spiriluali in prima condilione constitula est, quam, sciliret animam, flatu divino, imo flatura divi- nuin , de nihilo conditam , non aulem de aliquo cre- dimus. Mag. Hauc quaeslionem mulia caligine invo” lutam seiiiio , muliipticemque reserationis suae fa- culialem quaerere. Sed ne peiiitus inlacla iransiliaiur, ipsam quodammodo, prout iiiterior divini liiminis radius arriserit, coniemplari conabimur. Ac prinuim dicas, qiiaeso, utrum res inielligibiles scu sensibilcs priorcs sunt aninio, qiii eas intclligil, vci sensu, quo sentiiinlur. Disc. Ubi aliud est, qiiod intelligil, et * aliud, quod inielligitur, et mclioris naturae est, quod inleltigit, quain quod inlelligiliir , inlelligcnii aiiiino seu sensu scnlienti rcin iiitclleciam scu sensam ‘*

incntur in notionibus suis rationabilibiis, oiiiui phan- B praecedi, non incongrue dixcrim. Res aulem ipsas.

tasia alqiie pialcrla careniibus, siiper omne, quod scnsu corporeo percipilur, vel in memoria (ignraliir, subsislunt : quid mirum, corpora qnoqiie naturalia, ex qnaliialibus olemenlornm inundi coniposita, in ea iiaiura, in qua eorum noliiia est, subsistere, praeser- tim cum omiiia, quae ciica corpora sentiuntiir, iii- corporea sint ? Nam et spccies, quibus contineniur, incorpoialcs siini; quantilaies simililer ei qualiiaics inlclligibilis natuiaeesse nulli sapienti dubiiim vide- tar, el ab intclleclnalibus viialis substantiae ratioiii- l)us piocedere.

9. Mag. Quisquis natnras rerum intentus perspe- xeril, haec ita se habere incunctanter inveniet. Disc. His ilaqne discussis non incongriie quaeri-

quac se intelligunt, in quanlum se inlelligere pos- sunt “, non dixeriin esse seinel priores. Nam ubi res ipsa et sni cogniiio utium esl, qualis praecessio fieri potesi, iion video. Scio enim nie esse, nec tanien me praeccdit scieniiu iitci, qiiia non aliiid sum, et aliud scienlia, qua nie scio ; et si nescircm me esse. non nescirem ignorare mc esse : ac per hoc, sive scivcro, sive iiescivero nie esse , scit^niia non carebo ; mihi enim remancbit scire igiiorantiam meam. El si omne, qnod potestscire ’’ seipsum nescire,nonpoiestigno- rare se ipsum esse ; nam si penitus non essel , non sciret seipsum nescire : conficilur , omnino esse omnc, quod scit se esse, vel scit se nescire se esse. Si qiiis aulem tanta ignoranlia obrutus est, nt ncc

tur, quomodo omnis creatura in homine est coqdita, C scipsum esse scial, nec nescire " seipsum esse sen-

tiat, ant penitus talem non esse : liominem, aul om- nino extinctum dixerim. In supradiclis quoqiie ra- lionibus saiis inter nos staiutum •*, haeo duo hu- maiiae animae simul et inseparabililer ac semper inesse : scire el nescire. Scit eiiim, seesse rationa- bilcm e( intellcclualcm naluram; iiescit auiem, quid sil ipse inlelleclns el ipsa ratio. Mag. Non eras ergo, priusquam scires vel nesciies le esse? Disc. Non;

cum ipse posl crealionem omninm faclus fuisse per- hibeatur. Si ergo ante ipsum universa creatura vi- sibilis et invisibilis creaia esi , ut divina tradit Iiistoria, iiullinsquc condilio post ipsum legitur, qua ratione possumus perspicere , omnem creaturam in homine conditam fuissc? Nam si quis dixerit, uni- versam creaturam bis conditam, primo quidem spe- cialiter in seipsa, secnndo vcro generaliter in hoini-

ne, non facile crediderim rationi convenire, qnia, si siinnl cniin accepi esse, et cognoscere nie esse, ct

ita est, propriam snbstanliam homo non habebit, sed inlelligeie, me ignorare, quid siim. Mag. Dic niihi,

erit vcluti quaedam compositio muitarum rcnim, quando notitiam sui accipii homo, iitrnm in illa con-

imo eiiam totius crealurae prius factae, el una mnl- diiione, in qua onmes liomines universaliier facli

liplex diversis formis exaggeralio. Et quod est gra- suiit in primordialibns causis anle tempora secula-

vius, si omnis crcaiura, sive visibilis, sive invisibilis, ria, an in ipsa generaiione, qua in ordiiie tempornm,

in seipsa perfectissime facia esi; perfectus siquidem " Deo soli cognilo el praedennito, in hanc viiam pro-

coiidilor dum sit ei plusquain perfcdus, nnllum im- ccdil? Disc. In utrisque, ut arbitror : in una qni-

perfeclum credibile est condidisse : quomodo vehiti sccundam condiiionis suae » perfcciionem in liomine acceperit • , qni exlremus iii ‘divinis operaiionibus creatnr? Et, si iia esl, non de nihilo fecii Deus ho- minem ad imaginem suam, sed de his, quac anle

deiii gcneraliler in causis latenter, in allera vero specialiier in eflectibns manifesie. Nain in ilhi pri- mordiali et generali totiiis humanne natnrae condi- tione nemo seipsum specialiter cognoscit, ncqiie pro- priam noliliam sui haberc incipit; iina enim e( gc-

ipsum facta sunt. Qiiod si quis dixeril, hunianum neialis cognitio omnium est ibi, soliqiie Deo cogni

corpus non de nihilo, sed de aliquo lerreno, vidclicet ta. Illic namquc omnes honiines unus sunt, ille pro-

limo \ conditum fuisse, quid dicturus eril de meliori fecio ad imaginem Dei factus, in quo omnes crcati

VARIAE LECTIONES.

Sic CF A tpaltum. Sic CF ; A umea. » Sic CF ; A cuucla quippe. » CF diseiplinalique. • Sic CF ;

$uae condmoms. • Sic CF; A nccepit. ^ Sic CF; A /«/o. ? Sic CF; A parle * et L. CF ‘• Sic

r : i f” •?” “PP’’’^’”’”’’- " Sic CF ; A pownt. “ Conj., AEF nescire. •» Sic CF ; A scire. " Sic

A CF

CF ; A statuitur.

Tn DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUARTUS. 778

siml. Ut enim omnes formae vel species, quae in A tcr insita est, quantum cogniiiocrealuraeelseipsam

et cnusam suam potesl comprelicndere? Disc. Noii aliier existimo ‘. Nam quomodo im.igo esset, si in aliquoabeo, cujusimago esi, dislaret, excepla sub-

uuo genere coniinentur, adhuc per differeniias el proprielates inlellectui vel scnsiii cognitae non succumbunt, sed veluti quaedam unitas nondum di- visa subsisiit, donec unaquaeque sunm proprictalem et differenliam in specie individua inlelligibiiiler vei sensibiliter accipiat : ita unusquisque in commu- nroiie bumanae naturae nec seipsum ncc consub- stantiales suos propria cognitione discernit, prius-

jecti ratione, de qna in supcrioribus l.bris diximus, dum de protoiypo, boc est, de pririojpali exeinr’ ejusquc imngine dispiilabamus, (licenles, ipsuni Denni principale exempliim esse pcr seipsum, a seipso, in seipso, et a nullo creatum vel formatuin

quam in bunc miindum snis lemporibns, juxta quod vel convcrsum subsistens, imaginem vero ejus, quae

in aeternis rationibus constilutum est, processerit. Mag. Qiiare ergo unusquisque mox, ut per genera- lionem in bunc mundum provenerit, non seipsum cognoscit? Disc. Poenara praevaricalionis naturae in boc manifestari non temere dixerim. Nam si ho-

esl homo, ab ipso creatam, nec per seipsam csse, nec a seipsa, nec in scipsa subsislere, scd .ib eo, ciijiis imngo est, accepit esse secundum naturnm, ei Deus esse secundum gratinm, oetcra quoque oinnia, qune de Deo praedicantur, de imngine cjtis praedicari

nio non peccaret, in tam profundam sui ignorantiam B posse, sed de Deo esseniialiiale, de imagine vero

profecto non caderet; sicut neque ignominiosam generationem ex diiplici sexu ad similiiudinem ii-ra- tionabilium animalinra noii palerelur, ut Graecorun^ sapientissiini certissimis rationibus ailinnaiit >. Ipse siquidem, quisolusabsque peccato natus esl^ in innn- do, Redemplor videiicet mundi, nusquam * nun- quam talem ignorantiain perpessus est, sed confe- slim, ul concepius el natus est, et seipsum et om- nia intellexit, ac loqui et docere * poluit, non so- lum qiiia sapieniia Palris erai, quam niliil latet, ve- rum eiiam quia inconlaminainm hiimnniinlcm acce- peral, ut contaminatam purgaret; non quia aliam accepit praeter eam quam reslitiiit, sed qiiia ipse solus inconiaminatus in ea reniansit, et ad medicn- menlum vulneris vilialae nalurae in secreiissimis ipsius raiionibus reservnlus *. Toia quippe in totis periit ‘, praeter illum, in quo solo incorrnpiibilis permansit. Et quidcm maximuin exemplum gratiae ipse est, non qiiia quid cx rcalu biiman.ie naturae indultum ei sil’, sed quia soliis omniuin niillis prae- cedeniibus meriiis in unilalem subslantiae verbo Dei conjiinctus esi, in quo omnes clecii, de plenilu- dine graliae ejiis accipieiiles, filii Dei et pnrlicipes divinae siibstantiac (iuni. Mag. Ineral ergohumanae naturae potentia perreciissimain sui cogniiionem ha- bendi, si non peccarel. Disc. Nil verisimilius. Casus quippeillius maximus el miserrinnis orat, scienliam el sapienliain sibi insilam dcseierc, cl in profun- dam ignoranliam snimel clCrcaloris siii labi, qiiam- rv vis appelilus bcnliliiilinis. qiiam pcniiileral, eliam post casuin in ca rcniansissc inteliigaliir, qiii in ea nullo niodo remaiicrcl, si scipsain cl Deuni suum

pariicipatione? Nam et boniias ost et bona imngo paiticipalione summi boni suinmaeque boniiaiis, cu- jus imago esi, aclcrna quoqiie et neternilas parti- cipatione illius acterni et aelernitalis, a q»a for- niala est, omnipotentia iiem pariicipaiione illiiis* omnipoienliae, a qua condila, et ad qiiain coiiversa specificala est. Nam si luimnna nniurn non peccnret, eique, qui caiii condidernt, incomnintabililcr •• adbae- rerol, profcclo omiiipolens esset. Qnicqnid cniin l;i natura rcruin fieri vellei, necessario fiorel, quippe dum nil aliud fieri vellei, prneier qtiod Cieatorem sui fieri velle intelligeiet; Crcnloris autem sui voluntntem omnipotenicm inconiniutabilem omnino inteHigerel, si ei omnino adbncrcret, eumque non desereret, ne sibi dissiniilis cssel, cl celera, qiiae recla ralione de Deo ojnsqnc imngine in- telligi, vel cogiiari, vel praedicari possunt ’. Maq, Si ergo bnmanae naturae anie peccntnm incrat et suimelperfccla cognitio, et Crealoris sui, quid mi- rum, si ralionabiliier de ea inlelligatur, plenissimnm scicnliam » similium sui nnliiranim, ut sunt ca^ lesles essentine, et inferiorum se, ul est mundu» isle cnm rnlionibus suis intellectnr succnmbentibus, babuisse, et adhiic sola possibiliialc ct reipsa iii suinmis hominii)us habere? Disc. Clarc intelligenti- bus non erit mirum, sed venim ct verisimilc. Mag. Magna lans esl ** ac vera humanac naturae, imo eiiam illius, qui sic eam crcarc voliiit. Quapioplcr de iiilellcctu illius et cognitionc similiter Iioc qiio(|ue accipiendum *’. Ut enim " sapientia crentrix, qiiod est Verbura Dei, omnia, qnnc in en facta suiit, prius- quam fierent, vidit, ipsaque visio <.oriiin, qnac "

omnino ignoraiet. Mag. Peifectissiina igilur ’ co- priusquam fierenl, visa sunt, vora et incoinniulnbi- gniiio ei sui el Ciealoris ci antc peccaiuin nalurali- lis " aeternnquc essentia est , iia creaia sapicniia,

VARIAE LECTIONES.

• Sic CF; A natus csl absane peccato. ’ Sic CF ; nusquam om. A. * Sic CV ; k et docere ac loqui. SicCF; A reservdlur. * CF perit. « Sic CF; A sil ei. “^ Sic CF ; A ergo. * Sic CF ; A aestimo. • Sic CF ; aeterni el aelernilatis — illius oin. A. »’ Sic CF; \ immulabiliter. • Sic CF;. A posseni. " Sic CF; A plenissinia scieniia. *’ Sic CF ; A enim. ‘^ SicCF; A de iiiloUectu quoque illius et cogni- tione timiliter accipiendum. *• enim om. F ; C ulere sapienlia, sed iiier;»’» <?>•« linca dolcUie sunl. ’’ Sic (JF ; A qua. " A incommunicabilis.

•DebacJ. Scoli, Maxiiniquc,tiuem sequilur, falsissimadoctrina. Cf. ea quaecol.509, nol. « obscrvavimus.

JOANNIS SCOTl

fHiae esl humana nalura, omnia, qiiac in sefacla A inlf^Heclualis csl " parilceps

(lc angelica qiiippe

siint, priusqiiam (ierent, cognovil, ipsnque cognilio eoruin, quae, priusquam iierent ‘, cognila sunt, vera essentia et inconcussa cst. Proinde ipsa nulilia sa- pienliae creatricis prima causalisqiie loiins creaturae csseniia recte inteiligiiur esse, cogniiio vcro creatae sapienliae secunda essenlia et siipcrioris iiolitiae efleclus subsislil. Et qiiod diximns de prinia et cau- sali essentia in crealricis sapienliae notionc consti- luta, deqiie seciinda et effecliva, qnae i:i anima liumana siibsistcre non incongnie asseritiir, de om- nibussimiiiler, quae circa essentiamlotiiis crealurae dignoscunlur, incnnctanter inleliigonduin csl *. Omne siquidcai, quodcunqiie iii biiinaiia inlelligontia circa subslantias rerum constiluitiir, ex ip«^ iiolilia crca-

liiimanaqiic essentia el naiura »> scripliiin esl : Qm fecit caelos in intcllectu, ac si aperle diceretur ‘* : qui fecit inlellecliialcs cacjos. Qiiaprnpicr non facile occiirril ;ul iiileiligcndiim, si lioiiio angelicis esscnliis subslanlialiter concrealiis sil, qiionioilo omiiia visilii- lia cl invisibilia in ipso condila sunl. Non cnim ra- tioni convenire \idetur, nt et cum caclcsiibns virUi- libus snae siniul principiiim condilionis babcal, et eae ‘^ in ipso creatae sint. Mag. Si inlentns in- tclleclnalium et rationabilium naluraruin recipro- cam copiilalionem el unitaiem inspexeris, invcnies profecto ol angelicam essentiam in liumana, ot liii- iiianam in angelica conslitntam. In omni siquidem, quodciinqiie puriis inlelleclus perreclissiine cogiio-

tricis sapientiaeper crealam » sapieiitiam proccdcre, B scit, fii, eiqiie uimm efficitur. Tanla qiiippe biimaiiae

recta naturae consideratio declaral. Conslilnunlur auleiu circa esseniias (iiiidem spccies sensibiles, quanlilales, qiialilales, loca, lCMipova, et siniilia, siiie quibus essenlia inlelligi esse * non potesl. Quamobrem tolum, quod volumiis snadere, breviler sic * possumus concbidcrc : Quemadmodiim in- lcllectns omnium, quae Paler fecit in suo Verbo nnigeniio, essentia eonim est, ei cuiictornni, quae circa eam naiuraliter inlellignnUir, snbslitulio *, ila cognitio omnium, quae Patiis Verbum in humana nniina creavit, essenlia esi eornm , omninmqne , qnae circa eam naturaliler dignoscunlur, snbjecliiin. Et qucmadmodnm divinus intellecius praecedii om-

naiiirae et angelicae socielas fuerat, et ficrcl, si prinius bomo non peccaret, ut nlraque nmim cffice- reliir. Qnod etiam in siimmis bomiiiilius, qiioriim primiliac in caelestibiis siinl, fieri incipit. El angeliis qnidein in homine fit per inlellecliim angcli, qui in liomiiie esl, el homo in angelo per inlellectuni iio- minis in angelo conslitulum. Qni enim, nl dixi, piire intelligit, in co, quod inlelligil, fit. Naliira ilaqiie iriiellectualis et rationalis ‘* angelica iii naliiia in- tcUecluali et rationali humana facta est, qiieiiiadmo- dum et luimana in angelica per recipiocam co- gnilionem, qna et angelus honiinein inlelligit, el hoinoangeliim.Nec mirum. Nam el iios, diiin dispnla-

nia, et omnia est, ita cognitio inlelleclualis animae „ mns,innobismetinvicemefficiinur. Siqirulem diimin

.^…,v„»^:i „ ;„ . •• . • VI .„ii: j • .„ii:’ • .ii„,.._ . „ „(V.„:^.. „i :..

praecedit omnia, qnae cognoscit-, et omnia, quae praecognoscit, est, iit in divino inlellectn omn’a causaliier, in hnmana vero cognitione cfTectualiter subsistant. Non quod alia sit omnium essentia, ut saepe diximus, in Verbo, alia in honiine, scd quod unam eandemqne aliler ia causis aeternis ’ sub- sistenlem, aliier in effeclibus intePectam mens spe- culatur; illic enim superat omneni intellectum, hic uitem ex his, qiiae circa eam considerantur, esse solummodo inielligitnr; in uirisque Vero, quid sit, nulli crealo iniellcctni nosse licet. Nam si nosci possel”, non omnimodo Creatoris sui imaginem in se exprimerei, qui ex liis, qiiorum principium, et causa, et conditor est, cognoscitur tanium esse,

lelligo quod intcUigis,»intelIeclus tuus cfficior, el in- effabiliqnodammodoinlcfaclnssum.Similiierqiiando pureinlelligisqu.odegoplaneintelligo, intelleclusmeus eificeris, ac de diiobns inlellcciibus fil iinus, ab eo, quod ambo sincere et incunctanler inlelligimus, for- matus. Verbi gratia, ulex numeris exempluin intro- ducaraus : senarium numerum suis partilms esse aequalem intelligis ; et ego simililer inlclligo, et in- telligere te inlelligo, sicut et me inteliigis intelligere. Uierque nosler inlellectus unus fit senario nnmcro formaius, ac per hoc cl ego in te creor, et lu in me creaiis. Non enim aliiid .sumiis, aliud nosler intel- leclus ; vera siquidem ac snmma nostra essentia est intelleclus conlemplaiionc veritatis spccificaius.

qiiid auiem sit , omnem sensuni ei » intellectum f) Quod autem intellectus non soluin coessentialibus

effugil. Disc. Nulla igitur creatura vel visibilis vei invisibilis conditionem hominis praecedit, non loco, non lempore, non dignilate, non origine, non acler- nitate, el simpliciter nullo praecessionis modo ; ipsa vero cogniiione et dignitale, non autera loco vel tempore praecedit ea, quae cura ea, et iri ea, et infra eam creata sunl; his vero, quibus condignitate nalurae aequalis cst, caelestibus videlicet essentiis, concreata est. Naro et ipsa caelesiis esseniiae et

sibi naturis, verum etiam inferioribus conformari possil, diim eas amando intelligil seu sentit, serrao docct aposlolicus , intellectuale nostrum ‘• diligere visibiles formas prohibens ‘*, dicendo : Nolite con- formnri liuic seculo. Hac itaque ralione reciprocae inlelligenliae et angelus in homine, et homo in an- gelo, non abs re creari dicitiir, et neque angelum praecedere hoininem ulla conditionis lcge, ullo prae- cessionis " modo recte creditur el intelligitur,

VARIAE LECTIONES.

• esl om. CF. * A sapiontiae procrealam.

’ Sic CF ; cognovit — fierent om. A * esl om. CF. * A sapiontiae procrealam. * Sic CF; A esse int^t- ligi. » Sic CP ; k ar sic. * substilutio oni. A. ‘^ A exlernis. " Sic CF ; A potest. » sensum et om. A. ‘° Sic A; est oin. CF. • >» et natura om. CF. ** Sic CF; A diceret. " A ct essentiae. ‘* Sic CF; A

rationabilit. ‘» CF; nrm ; A nimirum. ‘« Sic CF; A perhibens. ^"^ A processionis.

781 f)E niVISIONE NATURAE. — LIBER QUAUTUS. 782

quamvis naturae angelicae creationcm propUeiica A conUinpbiionis lionio inlroduciUir, sed caden» con-

narrallo prius pronunliet, ut niiilti volnnt, luinianac. vero poslerius. Non enim, nt ail sanclns « Augusli- niis in nndecimo ’ de Civiiale Dei, credibiie est, divinam Scripluram in operiljus sex primordialium et inielligibilium dierum condilionein caeleslium vir- lulum omnino siluisse, sed vcl in prima fronle Gone- scos, ubi scriplum est : /n ptincipw fecil Dcus caelum ei terrani, caeli noniine earnm facluram pro- liilisse, aut paulo post, ubi ait : £( dixit Deus, ftat lux, et facta est lux. In alierutro namque loco prae- licliisPater angelicam condilionem insiiniatam fuisse alTirmat, el maxime iu secundo. Iii primo qnippe sub caeli appellatione tolins invisibilis crealurae condi- (ionem plus asserit signiricnlam in iuformi materia,

lemplaiionc sexies repeiita in fine oronium introdu- clusesi? Videtur enim non solum angelica cssentia, verum ctiam sensibilium rerum quadam dignilale, nt non dicam lemporalilate , humanam praecedcre siibsiilutlonem ». Mag. Quinimo in hoc maxime liii- manae essenliae super omnia, quae suiit, mani- feslissinic dignilas aperilur. Siquidem luce clariiis dauir inlelligi, in omnibiis, quae anle conslilulio- nem liominis narrantiir, ipsiim fuisse crealum, imo oinnia in ipso constiluta. Noa enim alia ralione alliori forlassis ‘* in lucis vocabulo iuigelorum con- stilulio aperte non describilnr, quippe non esl diclum " fial angelus , vel " faciamus angelum, quemadmodum expresse est scriptum : Faciamus

quam angelicaenatuiae specinliler formalionem. Iii B //om/nem, nisi ul inlelligalur, in conditione lucis

eo vero quod scriptum esl : Fiat Ivx, et facla cst iux, caelesliu:n essenliarum formationem descri- ptam incunclanler asserit : quanquam alioruni sen- sura introduxerit , qui in hoc divino praeceplo cujusdam primitivae lucis sensibilis ’ localisqne in siiperioribus mundi partibus opinantur conslilulio- nem; cui tamen sensui in Exemero suo aciilissime rcpugnat. Quod aulem dictum esl : Ei divisil Deus * lucem a tenebris, et vocavit Deus lucem diem, tene- bras vero noctem, dupliciler vuH inlelligi : aul enim lucis vocabulo formatio crealurae angelicae in specie propria, tenebrarum vero ipsius praeccdens origine, non tempore informilas adbiic imperfeclae, aut divi- sione ’ lucis a tenebris scgregatio alqne differentia

noM minus homiiiis qiiam angeli creatam subslan- liam sigiiific;!iam fuisse ’. Porro si caelestis essen- liae condilionis lucis vocabulo signilicalae homo par- liceps esl, quis ’’ reium naturas " recte intuen- lium non consequenler inspiciat omnia, quae post lucis conslitutionem narranlur, in homine creala esse, non solum secundum eorum cogniiionem, veruin eiiam secundum res ipsas, praeseriim dum incunctanler videal , hunc mundum sensibile.m propler liominem faclum fiiisse , ut ei priieesset ut rex regno, et ‘ dominus domui, ntque eo ad laudem Crealoris uieretiir, nullis ejus partibus subditus, sed supra cum, in nullo ejus Indigens, solo regimine su- pervectus. Non enini homo, si non peccarel. inter

illiuspartis angelicae, quac coniiitori siio incominu- C parles mundi administrarelur, sed ejus " lUiiversi-

tabilUer adhaeserat, meriioqiie suae obedieniiae bea-

tiiudinis praescia, ab ea parie, quaein veritaie non

stetit, sed suae superbiae poena in tencbras igno-

ranliae sui lapsiis fiituri, alque aelcrnae miseriae

cecidit, signiflcala ’ est. Quisquis aulcm plenius

Imnc diiplicem intellectum divinissimi niagislri nosse

velif, ipsius verba in Exemero suo, et in pr.iefalo

de Civiiate Dei voluminc sludiosns legiU; quae qiio-

niam prolixa, et omniijus in propatulo sunt, huic

nostrae disputaliunculae supernnum mihi visum est

inserere. Disc. Provide; non onim sanclnrum Palrum

sentenliae, praesertim si plurimis nolae sini ‘, in- troducendae sunt, nisi ubi summa necessiias robo- randae ratiocinationis exegerit propier eos, qui, cum

talem omnino sibi subditam administrarei, nec cor- poreis his sensibus mortalis corporis ad illum regen- dum ulerelur, veruin sine uUo sensibill raolu vel locali vel lemporali, solo rationabiii contuitu natnralium et inleriorum ejus causarum, facillimo rectae volunla- lis usu, secundum leges divinas aeiernaliter ac sine errore giibernaret, sive in adminislratione partiiim, sivc iii administralione universitalis. Si vero Crea- lorem deserendo ex diguitale snae naturae in eum caderet, inter partes cjus ignobiliter depulalus, di- vina jiislitia correclus, suae praevaricalionis poenas luerot. Proinde post mundi visibilis ornalus nana- lionem intro.ducitur boino veluti omnium conclnsio, nt intelligerelur, quod omnia, quae anle ipsum con-

sint ratiocinationis inscii, plus auctorilati quam ’’ «iita narranlur , in ipso nnivcrsaliter comprehen-

rationi succumbunt.

40. Sed velim per le nossc, qnamobrem angclica constitutio veluti in prima intellecluali die, boc est, in prima propheiicae contemplationis ordihatione narratur, postmodum vero interposita quaternaria sensibilis mundi theoria humana sexta contempla- tione introducitur formatio : vel ut apertius '

duntur. Omnis enim numerus major minorem in- tra ‘* se numerum concludit. Nam si hominis condi- lio primilus in narratione conditarum rerum sive visibilium sivc invisibilium aperte " indicaretur, celera omnia, quorum conditio narrationis ordine creationem ipsius sequeretur *”, extra naluram *’ ejus subsislere non immcrito viderenlur. Jam vero qiioniain in fine omnium divinorum " operum inlro-

dicam, quare non in primo inlroitu totius creaturae

VARIAE LECTIONES.

’ sanctus om. CF. • Sic CF; A in undeciino libro. ^ Sic CF ; A visibilis. * Deus om. A. » Sic CF ; \ divisionis. « A significalum est. ’ Sic CF; A sunt. " A aptius. " SicCF; A liumana praeccdere snbstitulio. “> Sic CF; altiori forlassis om. A. *’ SicCF; A iioi! dictum est. " A ut. ’’ SicCF; A creatam signiftcationem fuisse. •” A quasi. ‘” Sic CF ; A ualuralis. >" SicCF; A ul. " cjus om. A. »SicCF;Ai«. ^ \ apic. " A sec/ttereH/Mr. " SlcCF ; A noiiliam. ** S\c CV; X dimorum omniiim.

785 JOANNIS SCOTl 7M

ducitur, omnia divioa opera in ipso subsisiere el A pissime animus rallilur, Teliiti in quibusdam noctur-

coroprebendi manirestaniur. Ei qiiidem caelesies es- scnlias, huc est angelicas, . duobus modis in ipso csse diximiis ‘;.uno quidem, quo coessentialis, boc cst coinlelleclualis * ct corralionalis ei * est, prae- ter quod terrena haec habitiilio morlalis corporis posl peccalum iinpedit ; altero vero, quo per mu- luam cogniiionein sibi invicem inserunlur ita, ut ei angcliis in homine veluii bo:no, et bomo in an- gelo veluti angelus , reciproco intelleclu adunaii , liimplicique verilalis conlemplaiione forinati pro- crcanlur *. Quid de operibus seciuulae propbeiicae conlcinplalionis dicam ? Nonne firmamattum, boc est simpliciiim elemenlorum soliditas, quae ’ inter aquas primordialium cansariim siiperiores, ct mu

nis " lucubralionibus ambiguus atque errabundus, ul non facile de bis, quae per sensuin recipit, reclum judiciiim proferre possit; hujusmodi exempla sunt remus in aqua quasi fracius, aversa facies in spe- chIo ‘, moius naviganiibus turrium, imago voaim, quae a Graecis lix^ vocalur, et mille hiijiisce- modi ’ species fnlsilalum omnibus corporeis sensi- biis naluraliler adhaerentium, quas discernere ex vera specie ralionabilis animae judicium laborio- sissime et solertissime sudat. Haec enim non in rerum naiura, sed in sensibus formantur, nc saepe aninuim falluiit, et in errorem miltunt, falsa vera esse approliaiilem ‘*. Terlius modusest ‘,qui mulli- pliciler cl ciumilniiin sensibilium formarum nume-

tabilitates • corporcae corrupiibilisqiie nalurae in- " •“os aniino infiindil, dum " veluti iunumerabilium

feriores, lemporibus el locis per genernlionem et solulionem nuclnanles facla est, in biimnnn esscniia subslilnlnm cognosciinus? Quis eiiim bumaiiam nn- turam perspicue consideraiis, noii calbolica muiidi elcmenta in ea reperint? Qiiid de opcribus lerliae lucis acslimaiidiim? Nunquid stabilitns siibstaniiac, arUae vocabulo significata, et miilabilium acciden- tium insiabilitas, aquarum inundatioiiibus inlcllccla, et haec a se invicem nnlurali differeniia discrela, in homine intellignnlur, insuper etiain vita iila, qiiae herbanun surculoruraque diversas species et nulrif, c;i niigel, el vivificnl, intra paries humanae naturae ionnurocralur? Et quoniain prima die in condilione tiicis principalis pars hoininis ac sublimissiina liix,

stellanim ex spbnera sensibilis nalurae, innumerabi- liniii spccicrum variis ordinibus caelatn,choros “ac- cipil, in innlum mixlnrum *” phantasianim diffusio- nibus pcrlurbalus, ut aut vix, aul nunquani de eis siiic errorc *’ valent jiidicare, sed quibusdam argu- mcntaiionibus uleiis ** vcri quodammodo similia, nc vebiii (leinceriiscerta proferre conatiir probamina “, el iiec semper eodem modo de miiiulissimis visibilium rerumralionibusdispulal ; aliquandoqnippeclariusve- riialiqucpropinquius, ut splendidaeslellae, aliqnando obscuriiis el a veiitalelongius, ul obscurac, aliquando obscurissimeetab ipsis rebiislongissiiue, ut vis appa- renlcs, opinionesquasdam depromit ; ideoquc sensiium lortia vis diversis siellarum praefulsionibus signiti-

inlellectus videlicet et ralio, in consoriio angelicae ^ calur. Triplex ilaque »’ senliendi modus in iriplici

naturae consliluta est, secundae lucis illius, hoc est exlerioris sensus, ad visibilium reroro recipiendas forroas, et species,elqualiiates, el quantitaiesfacii, gtiarta die propheticae Iheoriae ordo ralionabililer comiilionem inlroduxii ^. Exterior namque sensus, e%teriorum rerum inlernuntius, qnamvis proprie et Mturaliter ad aniroam periineat, corpori lamen de- putulur , quoniam per corporis instrumenla vim snam exercet. Pulchre ilaque illius sensus ‘, qui eorpori ex qiialluor iniindi elementis composilo at- Vribiiitiir, condilionem quarlo loco condilionis re- rnin propbelica ibeorin consliluil. Quoniam vcio ipsius sensus iriplex modus est , quorum primus , qui sine uUa erroris occasione specics rerum sensi- n bilium anirao inlernuntial lam praeclare, ut fiicil- lime ac sine ullo labore ipsas specics judex aninius planissime omni caligine remola discernat : ac per boc non immerito * luminare majus appellaiur; ipse siquidem animuin non fallit, ac veluii claris- sirous sol omnes sensibiles species delegit, ralio- nique palefacit. Secundus vero modus est “*, qui

caelesiiuin himinarium ordine constiiuilur. Quod eiiim sol est in mundo , hoc est clarissimus et noi» fallens sensus in bomine " ; quod *^ luna , hoc est anibigiia pbaniasia ac *’ vehiti dubia lux animi sen- ticiilis; quod ‘slellae, hoc esl incomprebensibiles et niiniilissimi plianiasiarum nuroeri ex inmunerabili- bus et incomprebensibilibus corpoialium rerum spe- ciebiis procreati. Et ne mireris, quae in hiimana na- lura videniur , sensus dico corporeos , per niajora mundi , hoc esl , per caeleslia corpora significari; verissima quippe ralio incunclanier nos docet, unum hominem et singulariter unum majorem esse uni- verso mundo visibili , non mole partium , sed har- moniae rniionabilis nalurae dignitate. Nam si me- lior est anima vermiculi , ut sanclus Paler Augusti- nus edocel, quam corpus solare tolum mundum iUu- slrans ; vila siquidem exirema, qualiscunquesil, primo corpori preiiosissimoque dignilaie esseniiae praepo- nitnr : quid mirum, si omnia lolius inundi corpora hiimano sensui posiponanlur? Primum quidein ra- tione illa, qna praeponilur causa naluralis his, quae propter eara naturaliter fiunt; et quidem sensibilia

veluti luminare minns dicilur, ille, per quem sae-

VARIAE LECTIONES. t Sic A; CF in ipso esse duobits modis diximus. • Sic F ; AC intelleclnnlis. ’ Sic CF; A m.

• CF procrefl<ur. » Sic CF; A lam quae. • Sic CF; A mulabites ’ Sic CF; A introduxtl condttto- nem. * Sic CF; A sensus illius. • Sic CF; A discenial, qui modtts visionis biminare cet. ‘• modus est om. CF. " Sic CF; A in nocturnis quibvsilam. »’ SicA ; CF sfCcUh. " liujnscemodi oin. A « °’^’^' A et falsa vera esse approbant. »• est om. CA. «• Sic CF; A ac. " Sic CF; A cohors. Sic tt ; A mttUiidicium. ‘» Sic CF; A sine u//o,errorc. ** Sic CF; tiicux omi A. " Sic CF ; prohatntna om. A, " iiaque om. CF. " Sic CF; A in homine sensus •* A ei quod. •• Sic CF ; A ei. •• A et quod.

V85 DE DIVISIONE NATURAE. — LI15ER QUARTUS. 780

propier seiisum facla , iioii aulem sensns pi*opler A Sciipiura dlcenle : Ei dixii Deus : Faciamus homi- sensiltiiia , iieiiio sapienluni iluhiial; (leiiide qnod neinnd imaginem el simililudinem noslram,el praetit vera ralione praeponilur dignilale nalurao , q;iod piscibus maris , el volalilibus caeli, el besliis, univer- JHdical, ei, quod judicaiur. Seiisns aulem de sensi- saeque creaturae , omnique repliti quod movetur in bilibus, iion vero sensibilia de sensilius judiraic, lerra. Et creavil Deus hominem ad imaqinem suam, Viilli naluras rerum pure speculanli esl amliiguuin. ad imuginem Dei creavit iltum. Ubi primo nolan-

Hiic accedii, quod sensus non iiisi hi subsiaiilia vi- (ali, In qua manifeslis.sirous molns vilae csi, coiisli- liiitiir sensibilia vero , in quanluni (orpora sunt, qiiuniam extrenuini in creaiuris obliiient locuin, nec sciuper moluni vitiie aperte demonslrant. Sensibi- lium quippe quaedam sunl, in qnibus aut vix vilalis uiolus apparei, aui nutiquani.Puslreino nullum seii- sibile viia est, qiiamvis » vita moveri videalur : scn- suin vero iion soliim vivere , veriiin etiam snbslan-

dnni , quod in condiiione omninm , qiiae ab initio creatiirae in praedictis (|uinqne inlelleclualibus die- biis iian-anlnr, divinae naturae superessenlialis uni- las el InelTabilisTriniias*, vel, iil ait sanctiis Diony- sius Areopagila, summae boniiaiis fecundilas apcric non est expiessa. Qnamvis in eo, quod scriplum esl : In principio fecil Drns caelum el lerram , Palris et Filii persunas signincari non incongruc inlclligilur : Dei quidein vocabnlo Paler, principii vero Verbum,

liali nesse vitae *, ipsa docel naluia. Et si quanli- B ei panlo posi Spirilns saiiclns inlrodncilnr, nbi dictum

las et magniludo corporeae niolis in rebus sensibili- bus laudalur, laiidabilior est ipsa quantilas el ma- giiiludo virtulis, qnac In sensibus substiluta est. Vide, quanta vis est in scnsu ocnlomm ad Inslranda »« infinilum Incida spaiia, ad formandas in se di- vcisas ei innumerabiles species corponim, colorum, Kgiirarum , ceierornmqne , qnorum pbanlasiac per bunc seiistiin noemoriam ingretiiuntnr. Quiddevir- lule oudiendi dices? Tanlas quippe voces simnl so- naiites, ei inter se discrepanles simul poiesi anditns iii seipsum banrire alque discernere. In liiinc modnm quis<{uis reliquos sensns inspexerit, mirabiles inefTa- l)ile<que eorum virinies conlemplabilur. Hinc daiur iulelligi, qiiemadmcHlum universitatis conditae intel-

est : Et Spiritus Dei fovebaf aquas; ac sic in condi- lione primordialinm cai.saruni sanciae Trinilutis sna- delur proprielas. Iii processionibns eliam ipsaruin C;ius:iruin in ronnaselspecicssuaseandemTriiiilalcin Scripinra commcmorare inspicilnr. Verbi gratia : Dixit Deus : Fiai lux , Dei iiominc Patrem, Verbft auleni sensibili , qnod est dixit , unigeniluin el su- pcrinlclligi!:ile ejns Vcrbnm, in quo et per qnod recit, qiiac suiil, oninia. Ubi vero dicll, ’ : Et vidit Denslucetn quitt bonacst, Spiriinm sanclum insinnal. Id ipsuin iii cotcris qnuqnc dicbns facit, nbicumqne addit : Et vidil DeuS; quod esset bonum. Sexiavcro dle dura Iiomo forinalur, cl nnilas divinae natiirao, cl trinilas apertissinic praedicalirr : nnitas quidcm diccndo et

llgibiles raliones, in quanlum intelligi possunt, in ^ ait, nl snbandialur Deus, vcl * sicnl aporlc Septua-

liominis inielleciu creatae sunt, ila ejnsdcm univer- < siiatis sensibilos species et quantiiates et qnalltales, in ({uanium scntiri possunt, in liumano sensu condi- tioiiis suae causas constitunnt alque subsistunt. Sed qHoniam ipse scnsus non houiini lantum, sed et ce- leris aiiiinalibiis natiiraliler inest, proptcrea el aliam paiitur distribulionem. Tribnilur enim el replilibus niaris el volaiilibiis eaeli quinta * prnpbelica con- templatione. Nec iiiimeriio, cum el ipse scnsns, qui quinio die iiaturae rerum inseritur, qninqnepcrlitus sit. Terrenis quoqne aniinalibus sexla die copulatur, e;i inteniione, ut opinor, qiioiiiam ipBa majorem co- gnat-oncm cum bomine, qul scxia die faciiis esi, vi-

ginla inicrprelati suiil, et dixit Deus, plurali autem verbo, qnod esl fdciamus, Ircs substanliac unius es- sentlae, vcl ul nsiialius Latini volunt, (res personae unins substantiac exprimuiilur. Nec Immerito. Ubi enim iniago conditnr, ibi principale exeinpluni, cu- jiis imago est, aperiisslme aperilur.

11. Sed qnoniam liumo, diini ^ sit unus, veluti ex mnliis partibns compositus est; coiistat eiiim ex cor- pore, hoc esl ex formata rnateria sensibili el anirna, boc est sensu. ct raiione, et iutellectu, et vitali motu : tpiaeritur, utriiin per omiies suas parles ad imagiiiem Dei homo " factus est, aii secundum eas solummodo, qiiae iii eo excelsioris vel excellentissi-

dentur babere, quam quae de aquarnm naiiira pro- j) mae nalurae sunt. Et quid tibi videlur detali nego-

dncta siml. Ipse ilaqite bomo , cujiis coniililo in praedictis divinne operationis coiitemplailonlbiis per singnla hlenlei insinnalur. quoniam In ipso cl cum ipso pracdlcla omnla condita snni , iion per mor.is tempouim , sed ordinatione cansarum in effcctus suos nvinantiiim, in finp totins nniversitatis manl- feste toimalur, scnaria repelilionc prophelioac llieo- li c pi^racla, nt eo nnmero noii solnin pcrfeclio bii- uianao naliirae, vernni cliani o>niiiiiiii, qiiao ante ipsani explicata sunt, iii ea coiKlllio signilicarctur.

lio, si libcl, edissere. Disc. De Iiac quaesllone omnes fere sacrae Scripiurae exposiiores non tacenl. Et prininm qnidem unanimiter perhibent, hominem, in qnanium corpus est , ad imagiuem Del non esse factuni; Deus quippe incorporcus esl, nibllqiie cor- poraliialis ei inesl, vel accldii. Ulrnm vcro secnndum animani *, hocest secundnm omnes partcs, qnae intel- liguiilnr in anima, ad Imaglnem Del conditusesl, an secnndiim praecolicnles solnmmodo, slndioslssime a spirltnallbus viris est •• quaesitura , et ad hoc per-

VARIAC LECTIONES.

• Sic CF; A qna. ’ Sic CF; A snbslanliaHier esse rilnm. * Sic CP; A tn qninta. * Slc CF; A plurulnas. ’ Sic CF ; A divii. ’ Sic CF ; vel ora. A. ’ Sic CF ; A cum. * homo ora. CF. » Sic CF; A t«cHHdum omnin. ‘* cst om. CF.

JOANNIS SCOTl

vcnium, non alibi nisi secundum excellenUssimam A Grcgoriiis Nyssaeiis asserii in sermone de imagine.

sui pariem , inlelligibilem videlicci , divinam imagi- ncm cxprimi. Qiiac pars veluli IriFurmis inlelligilur, iii inlelleclu plane, ei raiione, el sensu intcriori, de qiiibus in ’ superioribus libris muUa inler nos al- teniala sunt. Illa siquidem vila , qua corpus admiiii- slralur *, el qua anima bumana nulrilivae ct aucli- vae vitae, quae lierbis et arboribus specialiler aiiri- Liila est, comnumicare videlur, serisus qiioque exlcrior et qiiinquepertilus , quo irraiionahilibus animalibus bomo cominunicat, quamvis ad parlcs animae pertincre inielliganiur ‘, eis ‘^ tamen inesse imaginera Dci multi sapientes abnegant. Scd dum ipsa ratio hunianam animam diligentius conspicalur.

Hinc datur intclligi , totam animam bumanam ad imagiiicin Dci faciam, quia tota iniellectus est inlel- ligcns, lola raiio disputans, tola sensus in inleriori scnsu cl seniiens, tola vila el vivificans. Duobiis auiem modis maxime hiiiuanam aniinam ad imagi- nem Dei faclam cognoscimus : primo quidem, quod, sicdt Deus per oiiniia quae siinl diffundilur, el a nullo eortim potesl comprehciKli, ita ‘” anima lotum sui corporis organum peneiral, abeo tamen concludi noii valel; seoiiiido vero, quod qiiemadmodum de Deo pracdicalur solumiiiodo esse, niillo modo auleni definitur quid sil, ila ‘^ liumana anima tanlummodo inlelligitur esse, quid aulem sit , nec illa ipsa, nec

simplicissimae naiurae eam reperit, tolamque pcr ’ alia creatura intclligil. Sicui praefalus Gregorius in lotum in seipsa, et nullo niodo in aliqua sui parte B unflecimo capitulo praedicii sermonis de imagine “,

dissimilem siii, vel inferiorem, vel superiorem seipsa in ullo eorum, qiiae iu ipsa essenlialiter esse inielli- guulur. Tola quippe, ul praedicium est ‘, corpus suum administral, nutrit, auget * ; lola senlit iii sen- siljus; lotarerum sensibilium phaniasias rccipil; tota in occursoribus numeris, qui primi pbanlasias sen- sil)iiium suscipiuni; tola in progressorihus, qui eas inlroducunt; tola in recordabilibus,qui eas(lem’me- moriae commendant, lota in tola memoria, tota super tolam memoriam, sive rerum sensibiliuin sive rorum iiitclligibilium. Ac per hoc non illius partium diversitas, si tamen partes in ca esse dicendum ^st *, scd admiiiisiratioiium ac motuum varielas di- gnoscitiir; motus quippe cjus parlcs ejus sunl,qui

corporeos scnsus al» aiiimi nalura disccrnens, expla- nal ipsum animum , incomprchensibilem airirn^ans. Quid igitur esl , inquiX, animus secunduni sui naiu- ram, qui sensuum virlutibus seiiJ&uni in!pcrlitur,.ei per singnlas convenienter eoruni, quae sunt, scientiaj)t re- cipit ? iSam quia aliud quid praeler sensus est,non arbiirer quempiam sapienliuni dubilare. Si eni/nid ipsum essei, sensui ad unum omnino haberel secun- dum ^’^ sensuni opcrum societatem; eo quod simple.T quidein ipse esl, uil auiem varium in simplo ‘* consi- deralur. Nunc *” oero umnihus comparatis atiud q»i- dem tactum esse, aliud olfaclum, aliis simililer absque communione ad se invicem dispositis, quoniam aequa- liler nnicuiqne et convenienter adesl; alterum quid

diversas inlelligcnlias in anima faciunt. Ipsa siqui- C oportet onwino ipsutn animum prueler sensum subsli-

dem in seipsa tola ubique cst et indlvidua; moius fjmeii ipsius, quos eiiam numeros animalcs vocant, qiiia in anima sunt, diversis appellationibus signifi- t;uiliir. Dum enim circa «Crealorem suum , super •” seipsam *• et super toiius crcaturac iiilelligeniiain, conlemplalivo motu versatur, intcllectus seu mcns seu animus; dum raiiones rerum vcluti secinulo moiu naturali invesligat, ratio; dum iiivcnil eas cl dlsccrnii atque definit, seiisus interior; dum rcriim sensihiiium phantasias per organa corporalium sen~ suum rccipit , sensus exterior, non quod sit ipse substaniialiter sensus exlerio? anima , sed quod per ipsum reruin sensibilium formas ct species senlit ; niagna enim differentia est inter naturam simplicis

tuere per nalnram, nc quis varia inleliecluali simplici- tali commisceat. Quis cognovit animum Domini, ail Apostolua. Ego autem praeter lioc dico : quis suum animum inlellexit? Dicant, qui Dei naturam iiuer ea, quae in eorum comprehensione sunt, faciunt, ^t seipiio$ iniellexertml ’, si ‘ sui animi naturam cognovere ? Mullum forlassis ‘* partibilis quidam ‘* est, multum- que composiius. Et quomodo itilellectuale in composi- tione est ? Aul qtiis modus est diversorum generum con- crelionis? Sed simplex ** et incompositus, quomodo in viuttipliciler parlilam sensunlitatem dividilur, quomodo in singularitale varizim, quomodo ** in varielale unum? Sed cognoscens eorim, de quibus dubitatur, solutio- nem, in ipsam Dei vocem *’ rccurro. Faciamus enim,

auimi, elcorporalium inslrumentorum mulliplicen^ ^ ‘»<7«’’. hominem ad imacjinem el simiiiludinem no-

tram *’. Itnago donec in nullo eorum, quae in prin- cipati inteliigunlur exemplo, deficiat , proprie est imago ; si vero in uiiquo ex simiiiindine principaiis exempli excesseril, in iila parte imago non est. Non " ergo quoniam in his, quae circa divinnm consideranlur naturam, incomprehensibiiitas essenliae esl, necessa-

variciatem; dum corpus administrat nutriendo illud et augendo, vitalis molus meruii appellari , duin sit ipsa simplicissimae “el individuae et inipartihilis " essenliae, el ** nec minor in minorihus suis olliciis, uec major in majcrihus, nec maxima in maximis, sed in omnibus sibimet aequalis est, ul magnus ille

» in oin. A.

VARIAE LECTIONES. • Sic CF; A falso corr. subminislralur. » Sic CF; A intelligatur .

Sio CF; A ei.

ul

praediclum esl om A. « Sic CF; A el augel. ’ Sic CF; easdem om. A. ’ est oni. CF; « Sic CF; circa om. AC. " Sic AF; C per scij.suin. " A supcr scipsam nttendil et { attendit om. CF.) ’’ A simplicissi- mae w«fH»ac ctiiidividuac. *’ Sic CF; A ct iu partibus QSScnUAC. ’’ e< ora. A. ” Sic CF; A /o/a anima. 1« A loia humaiia. »’ de imaqinenm. A. ‘ secundum oin. CF. ’ Sic CF ; A simptice. »” SioCF; A Nec, •^ A inictlexerint. » si om." CF. " Sic CF; forlassis oiii. A. ** Sic CF; A quidem. ** F sed si simplex. •• quomodo om. A. *’ A vocem Dei. " uostrum om. CF. " Sic CF; A Nonne.

789 DE DIVISIONE NAT13RAE. — LIBER QtlARTrjS. 790

rium cril, euw, qni sorlUur imayincm, omiietn * nd A copulnin et simHiludinem, qnae ad illud csl, efficilur.

principale exemphim imidtlioncin Imbere.^ Si enim imn- (/inis naliira principale exemplum comprelieiiderit , super ’ comprelicnsionem eril ; si contrarietas eoruni, qiiae consideruntur, invenilur , quod oportet ‘, pecca- tiim imagiiiis reprehendilur. Qnoniam vero scieuliain fufiil ipsa nostri animi * natura, quae est secundum imafniem condiloris, diligenlem ad id, quod ei super- ponilur, habet sivnililudinem eo, quod secundum seip- sam est incogniiits, inconvnehensibileni naluram cha- riicierizuns. Itleiii in lcrtio ileciiiio c:>i)iUilo : Quoiiiam pulcherrimum omniuin et excellentisiimum bonuin ipse Deus est, ad qucm omnia respiciunt, quaecunquc boui hubenl desiderium : proplerea dicimus eliam animum ’ sic * ad imaghiein formosissimi faclum, quatenus ud

expers boni omnino est. Si ergo iinum quidem juxta consideralnin rationem bonum est **, quod vere est, niiimus autem ad imaginem boni faclus *’’ , ctiam ipse habct bonus esse; natura vero corporis *’, quae ab animo conlinetur, velnti quaedam iinago imaginis est. Exliis oslenditur “, quia materialenostrumconstiluitur quidem et comprehenditur, cum ex natura animi ’’ adminislralur; sotvilur verc iterum et deciditf cum a conlinenle animo et comprehendenie separatur, et ab ipsa nd bonum connaturalitate dispergitur. Hoc autem non aliter efficiiur, quani cum naturae ad contrarium fil coiiversio, dnm desiderium non ad bonum, sed ad id, quod formaniis indiget, inluetur, Necesse est enim, omnemmateriamper egestatempropriae formae adali- principale cxemplum siinililudinem participaril, quan- « qiiid inlioneslum ac deforme simuUuidum conformaii”.

tum quideni ipsuin in bono licel permanere. Si vero qitodammodo exlra hoc fueiit , pulchrhudine illius, in qito erat, denudatur. Sic quidem dicimus simililudine pnncipalis exempli pulchriludinis animuin ornari, ve- luli quoddam speculum charactere apparcnlisin eo’’ formalum : juxta eandem analogiam etiam * ndmini- stratam a se naturam habere animum arbitramur, pulclnitudineque, quae ab illo est, ipsam ornari, velitti quoddam speculi speculuin factam, tenerique ab ipso ^ et comprehendi materiale siibstanliale •", hoc est, ma- lerialem subslantinm, circa qunm consideralur natura. IIoc aulem propterea dicit, qiiod circa nialeriam pro- prie inspicilur •’ naliira, quia naiat, doncc (ormam, (|uaslabilitetur»S maieria inveniat. Si ergo habetur,

El paiilo post : Ac per Itoc consequens contempluiio ralioiii occurrit , per quam discimus, in humana COH’ crelione n Deo quidem nuimum ndministrari , ab illo autein malerialem nostram vitain , dum in natura , Itoc esl , in imngine nnimi mnnct ; si autem aversa fuerit a untHra , clinm ab ipsn, quae est per «wi- mnin, operalione aliennri. Proinde sl «|uis praedicti Jlicologi verba inteniius " perspexerit , per loium sernionis de imagine lextum inveniet consiiiutionera lolius liominis in tribiis quibusdara, quibus naturalis ordo contexiliir ‘", Ycliiti composilis concretam : in auiiiio vidclicet, ct vilali niotu, quem ipse aliquando fluxilem , aliqiiando malcrialem vilam appellaf, et in ’’ materia forniala ‘*, ita ut lolus liomo animo, et

iiiquit»*,flt allero alterum,per omnia corrationabiliter C materiali vita, el ipsa materia conslarc inlelligalur.

psa veri boni societas deducta ^^per id, quod siipponi- lur, id, quod consequens, formificat, hoc est, per anj- mum ‘ materiam forinat. Cum vero e^icitur hujus optimae connaturalitatis dispersio , el ad contrarium, quod superius est, inferius ftat, lunC ipsius materiae desolatae ex natura, hoc est naturali ordine reiiar- gtiitur •* deformitas. Deformis " enim res quuedam esl per seipsam materia ordine nctturae mutato ‘, et ipsius deformati concorrumpitur ’ pulchriludo na- turae, in qua per animum forinatur, ac sic in ipsum animum turpitudinis materiae per naturam distributio efficitur, ul non jam Dei imaginem in charactere figmenti cousiileres. Nam veltiti quoddam speculum retro bonorum formam, se anitnus faciens ** projicit

El aniiuus quideni,in quo tota animae yirtus con- stal , ad imagincm Dei faclus, el siimmi boni spe- culuni , quoniam in co divinae essenliae incompre- bensibilis forma iueflabili ct incomprelicnsibili modo rcsiillat. Maleiialis autcm vila, quae specialiler circa maleriain versatiir, cl proplerca malerialis dicilur, qnia mulabilitali maleriae, id cst, corporis adhaerel, iniago quaedam animi est, et, ut ipsc dicit, speculum spcculi ; ita ut aniinus divinae nalurae forma sit, vi- lalis aiitem motus , qui etiani matcrialis vita voca- tur, cum ipsa materia “’ forma sil animi , ac velult secunda imago, per quam animus etiam •’• materiae specicm praeslat. Ac per boc quadam ratione per liumanac naturae consequenliam tolus homo ad ima-

qitidem fulgoris summi *’ boni nolitias, maleriae vero ^ ginent Dci faclus non iiicongrue dicitur, quamvis deformitat^m in seipsum absorbet, et lioc tnodo fit propric et principaliter iii solo animo imago subsi-^ tnali generatio per privaiionem boni subtexta. Bonum slcrc inleliigalur, co ordine, iit animus quidem a vero’flmne " est, quodcunque consequitur, quod primum Deo, nulla alia crcaturajnterposita ‘, vitalis autem bonum proprte habet; quodcunque vero extra illam motus ab animo, -)ostrenio per vitalem motuni ••

VAKIAE LECTIONES.

’ omnem om. CA. « Sio CF ; A supra. » Sic CF ; quod oporlet om. A. timum etiam. “Sicoin. A. ‘^ in eo om. A. * etiam om. CF. » A ipsa

• Sic CF ; A nostrae animae. ’ A

nttimum etiam. “Sic om. A. ‘^ in eo om. A. * etiam om. CF. » A ipsn. ‘* A substantiae. ’ Sic CF; A

dialu . u Sic CF; A quam slabiliiet. ^ inquit oni. A; ‘ Sic CF; A deditcendo. •» A anitnam. ** Sic

CF; A el contrnrinm conscquens fuerii transgrcdienli suvereminens, etiam ipsins mnleriae cum desolatm fuerit ex

" ‘^ . CF ; \ I nfornm. ^^ S\cCF; pro ordine nnlurne tnutnlo A et itnperfecta. ‘» Sic

ur. " Sic CF; A formam ntiimu^ fnclus. *” .fummi om. A. »” oiime om. A.

/mOoa redarguilur. ‘‘‘SicC ‘.F; A xnformiiaie corrumpili

A. ** A cx bis aulcm ostendilur. " nnitm oni. A.

*’ cst om.. " o\cKjr ; A eificienao. ’’ corpons otw

-^ Sic CF ; A formae in aliquam foedain nc deformein iinngiuem trnnsforinnri. " Sic CF ; A inlcntus. ‘” quibus iiiiuralis ordo cunlexilur oin. A. ^’ Sic A ; BC ex. " formata oin. A. " cum ipsa. materia oni. A, ’’ A eliam animus, " Sic Cf ; A interposiia creatura. ‘* Sic CF ; A ex vitali tnotu.

791 JOANNIS SCOTI 795

ab animo * mnlcriaforniationissuae’ oausam ac- A ut nunquam post mufabUiirtiem stare potsH ; sed m"

cipiai : ila ui malrrin vilalem nioliim scqualnr, vi- lalis molus nnimum , aninins ipsinn Deiim, a<l qnem conversiis nainrae soae inieiiiiiaiein el piilrhriUuii- nem cnstodit, aversus vcro ab eo, et seipsum, et (piae sibi subjecia sni.i , materialcm vitara dico , ipsamqiie maleriain dissipat atqiie deformat. Sed ipse vitalis motus non parvain qiiaeslionem gignit. Quae- ritnr enim,utrum ad s<ibstanliaiii bomiiiis pertineat, necne. El si non pertinet, cur imago imaginis dici- tur, lioc esl, imago animi , et qiia ratione per ipsiini nialeriae animns praestat rorinam ? Si anlein sub- stantialiler talis vila inest homini, qnare homo ei aiiiina solnmmodo et corpore conslare peiiiibetur, et qiiare soliita materia illa viia in millo intelligiiur?

potenlia quiescendi incessnbilem ’ cbet alternum per similia moium. Si autem aliquando motus cessacerit^ oiitnino etiam essendi quielem hiibebit , lioc est om’ nino esse cessabil. Al si vis cognoscere, quod ani- mus in nulla parte corporis conclndalur, dum totum corpus praescntia sui adminisirat “, ei ubique in omnibus, quibus administrat, toius est, audi eun- dein in eodem sermone decimo quinto " capitulo. Nobis, inqiiit, sermo erat propositus ostendere, uon in parle corporis aninmm delineri •*, scdtotum aequa- liter attingere, conseqaentcr naturae subjectae partit motum operans. Est autem , ubi etiam nalurales affe- clus animus subsequilur, veluti minister factus. Nam snepe praecipit " ipsi ‘• corporis natura, et contristali

Non enim in maleria manet, qnae jam oiniii motn " sensum et Inelantis concupiscenliam animo-impcnit,

vitali deseriliir, diim praescnlia suhsl.^inlialis vitae , qnae anima esi, privatiir. Nec in anima subsisiere digiioscilur, quae post regiinen corporis nnllum ad niatcriain inotum palilur. Quaproplor non incon- grue, nt opiiior, vitalis niolns * lalis raiio rcddenda est,ul niliil aliud sil ipse praeter quandam copulani et jnnctnram corporis et animae, qna * sibi inviccm adliaerent, ct per quam corpns ab anima forma- ti T » , vegeiatnr, et adininistratur, sive vigilando , slve dormirMido, sive anima intendat, qnid « in corpore pcragat, sive a sensibus rccedat, et in se ’ iisa quiescat ac veluti oblila sii • corporis sni. Illud lamen I.ieflTabili* qnodain sileniio administrare

ita ut ipsa quidem prima praeslet principia , vel ** ciborum appelituin , vel cujusdam omnino eorum , quae secundum delectationem sunt , desiderium iU’ gerens : nnimus vero tales impetus accipiens, suis co- gilalionibus occasiones ad id, (juod desideralur, cum corporc exquirit. lioc nutem non in omnibus est, sed solummodo in liis, qui plus captivi disponuntur, qui rationem servire facientes desideriis nalurae corpo- rene »», per auxilium mentis libidini, quae per sensus est, serviliter blandiuntur. Jn perfcctioribus vero non sic effitUur. Impernt enim aniinus ratione, et non pa’ iilur “, quod ulile est eliqens, natura aulem e vesi.iijio sequitur praecii/ienlem animum »*. Quoniam ‘verotres

«0

non deslnit, aliinenta , qniltus corpiis nutritur et ^^ secundum vitalem viituteni differenlias ralio inveni’,

cnslodilur, singnlis qiiibusqiie pariibns dislribiiens.

Separatis aulem ntrisque, corpore videlicet et ani-

ma, vitalis ille molus omnino inlcrit. Non cnim

vivii, nisi babeai, quod moveal, boc esl, nisi ba-

lealiir, qiiod per eum moveatur, quia niliil aliud

sulsisiii , nisi motus animi » corpus regeniis. Dum

autein moriens i» desinit movere vel inoveri , mo-

tus oninino in eo «’ peril. Toiiiis cnim motus

termintis est quies moti vel " inovcnlis. Quiescente

igilur aniina corpus suum movere, totus vitalis

motus, hoc est, lota materialis viia esse desinit.

Hinc idcm beains Giegorius in quarto decimo "

capitiilo : Malerialis, inquil, el fluxilis liaec corpo-

rum vila , semper molu proveniens , in hoc liabet es-

primam quidem nutritivam sine sensu, secundam vero nutritivam quidem et sensitivam »’, expertem vero ra- tionobilis operationis , item tertiam rationabilem et perfeclam, perque omnem virlulem penetrantem »’, ut el in illis sit,etsi intellecluali " plus possideal, nemo ex liis opinetur, tres animas commixlas esse in liumana concretione, in propriis circumscriptionibus considera- tas »”, ita ul conformalione muUarum animarum liu- manam esse arbitietur, sed vera quidem perfectaque " anima una in nalura est, intellectualis et immatcria’ lis, quae per sensus materinli copulatur naturac. Ma- teriale autem omne in conversione et mntabilitnte po- situm est : si quidem animanlem virlulem parlicipave- rit, juxta incremeulum movebJlur;si vero vitali opera- sendi virlutcm , in non slante unqunm motu. Ut enim p tione deciderit, motum in corrupiionem resolvet. Ne- quidam fluvius , juxla suitm rnens inipetum, implere que igitur sensus absque maleriali essentia, neque in

quidem vnllem oslenditur, per qnnmcum’iue consequi- tur, ferri non ttimen in eadem aqua circa eundem semper locum cernilur, sed illn quidem subter lapsa cncurrit , illa vero desuper ’’’ fluxit : sic et malerinle hujusvitae per quendum locum “, motum, fluxumque vicissiludiniim successionis continuitate permutatur ,

telleclualis virtulis sine sensu fit operatio. In sexlo decimo " quoqne capimlo euntiem sensnm repe- lil, dicens : In parle quadam eorum, quae in nobis suiit, animus non compre.henditur, sed aequaliler in omnibus et per omnia est : neque extrinsecus compre- hendeiis, neque intrinsecus comvrehensus ; haec enim

VARIAE LECTIONES.

’ nb animo om. A. » sune nm. A. » Sic CF ; A molus vitnli^. * Sic CF ; A quae. " Sic CF ; formatur om. A. « Sic CF ; k ul quid. ’ se om. A. » sii om. CF. » Sic CF ; A nnimne. . ‘” Sic A ; CF movens. " Sic CF ; A in eo omnino.- " A aut. " Sic CF ; A decimo tertio. ‘’► Sic CF ; A desiiper lapsa. ‘» /o- cnm om. CF. ‘« A adininislraiur. " CF xv ; A decimo quario. ‘” Sic CF ; A delineri nniinum. ♦» Sic CF;

" A w. *’ corporcne om. A. " Sic CF ; A passione. ** am- rtro oni. A. " CF «e»shv/m, sic iiljiiine. ‘" i-V pet irans. «»SicCF;

A Nain et saepe pe^ripii. " ipsi <m. A.

mum oiii. A. »’ A quomodo. ‘»

A et infelligentiae. »» A considerutis. »’ A et verfecla. ‘» Sic CF ; A decimo quinlo

795 DE DIVISIONE NATURAE. — LIRER QUARTUS. 794

f« vnsis *, in cadis, scu atiis quibusdam corporibus \ e;:uiibu/i ? Sed in quo juxlii ecclesiasticnm rationem

$ibi inricem imposilis proprie dicunur, ipsa aulem inlelleclualis ad corporale socielas ine/fabilem el in- inlelligibilem * habet conlaclum ; neque inius exislens, r.on cnim in-corpore incorporale lcnetur ; neque exlrn compreliensum, non enim circumprelienduur incorpo- rale, sed secundum quendam modum superralionubi- Um et inintelligibilem appropinquat animus nuturae, el coaptalus in ipsa el circa ipsam consideratur ; neque intus positus, neque circumplexus : sed quomodo, non est dicendum neque intelligendum, practer lioc, quod juxta proprium ordinem ipsius permeabilis nalurac etiam animus efficax fit ». Si aulem aliquod deli- c.um circa ipsam conligerii, secundum illud molus inteUigentiae liiubat. Ac si aperle dicerel : si orga-

liumana magnitudo esl, non in ipsa ad creatum mun- dim simUiiudine, sedin ipso, quod secundum imagi- nem naturae crealoris " jaclus ‘* est. Quae est igitur " imaijinis ralio, merito dices. Quomodo assimilatur incorporeo corporale? Quomodo sempiierno temporale, immulabili, quod per conversionem mutabile est, im- passibili et incoiriiplibili passibile el corruptibile, puro ub omni malilia, quod semper ei coliabilat et ad eam convertitur ? lUulta enim medieias est illius animi, di- viiii sciltcet “, qui esl principale exemplum, et illius, qni secuudum imagiiicin factus est. Imngo siquidem si liabueril ad principale exemplar simililudinem, pro- prie ilttideliam nominiitur. Si veroiniitatio ab eo, quod praeponilur, distaveril, atiud aliquid,et non imago itlius

num corporis in aliqno deiiquerit, hooest, in aliquo Buiudesl^*. QuomodoeTgoliomo,morlalehoceipassibile

dereceril, et inlegritaiein suae naturalis conslilutio-

nis aliqua occasioiie corruptain liabuerii , molus

Inielligcntiae, id esl motus animi, in ea parte, quae

in organo corriimpitur, titubat, lioc est, administra-

lionis suae virtiiiem manirestare non potest; non

quod ille animusdeficiat, sed quod iila pars corrupia

aniini virluiem recipere non valeat.

ii. Quoniam vero necessarium est, tinmanam na- luram diligenter considerarc, imlubitanlerque dis- cernere, quid iii ea ad imaginem Dei et similiiudi- nem, hoc est ad imaginem similem, creaium sil, et quid similitudine divinae iinaginis longe in ea dislnt, ejusdemsanctissimi ^ et sapientlssiini magisiri, Gre- gorii videlicet, verba inserere placuit. Aii crgo in decimo septimo ’ capitulo sermonis dc imagine : ^ Recipiamus iterumdivinatn vocem : Faciamus hominem ad imaginem el simitiiudinem noslram. Quomodo parva et indigna magnunimilale hominis ex liis, quae extra sunl, quidam imaglnavere comparatione ad Ittinc mundum, quasi in ipso exislerel, hominem magnifi- cantes ?Dicuni ^enim, hominem fiixf>QM(T(iQv, id esl’’, parvum mundum esse, ex iisdem, quibus universus * elemenlis consisiit. ’ Nam qui ornamento nominis talem laudem humanae donant nnturae ‘” , oblili sunt $emetipsos, in proprielalibus, quae circa ciilicem et murem $unt, venerabitein hominem facientes. Etenim el in *’ illis ex his qualluor concrelio est, eo quvd om- nino m unoquoque " exislentium corporum aul ex plu- ribus aut minoribus quaedam porlio circa animat "

ciloquedeficiens, immortalis ac purae semperque exi- stenlis naiurae est imago? Sed veram de lioc rationem sota " noverit aperte, qune vere est, verilas- No$ vero, qunnium capimus, speculationibus quibusdam et opinionibus, quod vertim est, investigantes, liaec de qHaeslioiiibus susceplis dicttnus. JSeque divinus men- tiuir serino, secundum imaginem Dei fieri hominem direns, iieque miseria " humanae naturue usque ad iufelicilalem " bealitudini impassibilis vitae assimita- tur. Necesse enim est e duobus atterum faleri. Si qui$ compurat Deo quod noftrum est, aul passibile est " divinum, avt impassibite humantim, ut ex aequalibu$ simililti(‘’nis ralio in utrisque comprehendatur. Si aulem neque divinum passibile, neque nosirum exlra pasiionem est *^ : igilur quae alia relinquitur ratio, per quam veridicam dicimus divinam vocem, quae ad imaginein " Dei faclum fuisse Itominem dicit ? Non ergo " ipsa nobis recipienda est sacra Scriplura? Fiat itnque quaedam ex his, quae scripta sunt, ad id, quod quaeriiur a nobis, mnnuductio. Postquam dixit : Fa- ciamus hominem secundum imaginem *’’, et in ta- tibus faciamus , infert hunc sermonem : qtiia fecit Deus hominem, secunduin imngiiiem Dei fecit eum “, masculum ct feininam fecil eos. Diclum esl igiiurjam et in his, qune cornm sunl, quia ad soluiionem hae- reticae impielatis latis sermo prnenuntintus est, ul di- sceiites,quia fecil liominem unigeiiilus Deus secunditm imnginem Dei, nulla ralione divinitalem Pntris et Fitit " seyregeims, fideti divina Sciiptura Deum uirumque

eonsideralur eorum, sine quibus consislendi atiquid ex D nominanlc, eiim videlicel qui fecit hominem, el eum

his, quae sensum participant , naluram non hnbet. Quid igitur post mundi charactera et simitiiudinem arbitrandum est esiti hoininem caeto praelereunie, terra mutala, omnibusque, quae in his comprehendun- tur, eum transilu comprehendenlis mundi ‘* praeler-

ad ctijus imaginem fuctus est. Sed de koc quidcm scrmo dimiiiatur. Ad propositum rero * converienda esl qnaeUio, qtiomodo divino et beato illi miserum lioc siinile " a sacra Scriptura nommntur. Nonne ilnque diligenler ordinanda sunt verba? Invenintus " enim,

\ARIAE LECTIONES.

• SicCF;in «fl«i« om. A. * k intettigibitem. ’ Sic CF ; \ sit. ^” A scientisstmt. ’ CF ’ xvii"’», A de- cimo sexto * Sic CF ; A Dicilur. ^ Sic CF ; pLixpoxoafjLov id esi om. A. ’ Sic CF ; A universum. » Sic CF ; A consislenlem. " Sic CF; A nalurae donani. ‘« in oiii. A. " A uno. *« A animalum. *^ mundl om. A. »• Sic CF, A conditoris. " A facta esi. " CF qtiae igitur est. " Sic CF; divini scilicel om. A. •♦ Sic CF; A e$l illud. " A solam. " Sic CF; Xmiseratida. ** Sic CF; A hiinianae miturae aerumna bealitudini cel. ‘SicCF; A etse. *^ CF extra est passionem. ’ A in imngine. ** S\c CF ; A igitur. " secundum imaginem om. CF. “• Sic CF; A qiiia Deiis fecit hominein el s. i. D. f. e. " CF (ilii et pa- tri$. ” CF. Ad vero propositum. " Sic CF ; A qiion;oi!o esse divipum beatum et misera humatttta$t’et fimile UU hoc a sacra Scriptura. ‘ SicCF ; A Inveniemus.

J0ANN15 SCOTI

quia aiterum quid, quod secundum iinaginem faclvtn \ adducere fiominem ex non exislenle in generalionem,

esl, alterum, quod nunc in infelicitule ostendiiur. Fecit Deus, iuquit, hominem, ud imagincm Dei fecil eum. Finem habet ipsa ad imaginem faeli creaiio. Deinde epanalepsin, id est, repelitionem * facit se- cundum coustitulioneni sermonis, et ait : masculum et feminam fecii eos. Omnibus enim arbitror notum esse, qtiia lioc exlra principale exemplum intelligitttr. Jh Chritlo enim Jetu, sicut ait Apostolus, neque ma- sculus neqne femina est. Sed in haec hominem dividi sermo dicit. Sonne itaque duplex quaedam est nostrne nalurae constitntio, una ad Deum assimilata, oltera ttd talem differenliam divisti? Talc enim atiquid ex construclione eorvm, qnaescripla sunt, ratio insinuat, primum quidem dicens : quia fecit Deus hominem,

el non indigentem bonorum perftcere. Quoniam vero mulltis singulorum bonorum calalogus est , neque »* facile est eum ‘* numero perficere, proplerea com- prehens\va quadam voce omtiia comprehendens sermo signi/icavii, dicendo, ud imnyinem Dei hominem fa- ctum fuisse. Tale enim est lioc, ac si diceret : quia omiiis boni humanam naturam participem fecit. Si enim pleniiudo bonorum Deus, illius autem hoc, id est honio, imago, igitur in co, quod sil pleniludo om- iiis boui ad principalc exemplum, imago habet simili tudinem. ^^on ergo est in nobis omnis boni forma, om- nis virtus el sapientia , et omne, quodcunque est, in melius intelligendum ? In eo item “, quod sit omnium necessilale liberum, nullique nalurali, Itoc

secundum imaginem Dei fecit eum, ilerum vero his, H est materiali, potenliae subjugdlur, sed per sepolentem

quae dicta sunt, addens : quia masculum el feminam fecit eos. Qtiod alienum est ab his, quae de Deo iu- ttlliguntur. Ego quidem * arbilror, magnam quan- dam excelsamque docirinain ex his, quae dicta sunl, a sacra ^ Scriptura tradi. Talis autem doctrina esl. DtiO- rum quorundnm per exlremilatcm a se invicem di- Uantium medium est humanilas, divinae videiicet iacorporalisque naturae, el irrationabilis pecudaliscjue vilae. Licel enim utrimque praedictorum in htimana comparatione considerari } : porlionem quidem Dei quod ralioiiabile est atque intelleciuale, quod juxla niasculuni et feminam di/ferenliam iton admiltit, irra- lionabihs vero corporalein constifulionem el duplica- tionem in masculum et feminam partitam, Ulrumque

ad id, quod deiideral, habel voluntalem. Res enim est dominaiu carens ac volunUiria virtus. Quod aulem cogitur violeuliamque patilur, virlus esse non potest. }taque^’in omnibusimagiiie^ piincipalis exempli clia- raclera^^ pulchritudiiiis geslaute “, nisi in oliquo dif- ferenliam hnbueril, non jam erit omnino similiiudo ‘”, sed hgc in illo peromnin oslendelur ‘^, quod in universo non distat. Qualem igititr ^” ipsius Dei, et Deo similis di/ferentiam contemplabimur? In lioc illud qiiidcm non creatum^hoc^^^vero per crealionem subsislil. Talis uulem proprietalis differentia aliarum ilerum proprie^ tatum consequenliam fecil. Concedittir enim, oinnino increatam naluram inconversibilem esse, semperque simililer habere, crealuram vero non sine mtitabifilate

horum est omnino in omnibus liumanam vitam parti- q cousislere. Nam ipse ex non exislenle in esse Irans-

cipanlibus “. Sed pritis esse • inlellecluale, ab eo ‘, qui hutnanam generalionem in ordine percurrit, didi- cimus, supergenilivam vero esse Itomini ad irrationa- bile * socielatem . et cognationem. Primum namque uit, quia fecit Deus ad imaginem Dei hominem, oslendens ex his, quae dicta sunt, sicut ait Aposlolus, quia in eo, qui lulis est, masculus el femina non est. Deinde infert materiales liumanae nalurae proprieia- tes ’ : quia masculum et feminam fecit eos. Qutd ergo ex hoc discemus ? Et milti nemo impuiet longius ser- mon^m producenti proposito inlelleclu. Deus in sua natura omne, quodcunque per notiliam accipieuilum esl ‘”, bonutn illud esl. Magis auiem omiiis boni in- teliecli et comprehensi sumtuitas existens iion ob

ilus molus quidam est, el mutatio non exisleiilis in esse secundum divinnm voluntalem transmulali. Ac sicul in aerecharactera Caesaris imaginem Evange- lium dicil,per quod discimus, juxta quidem fignram similitudinem esse fortnali nd Caesarem,in snbjecio vero differenliam habere ; sic eliam secundum prae- sentem ralionem imaginalionum “, quae consideraiilur in divinn nalura, in liumana etiam cogilanies in liis *’, trt quibus simililudo est, in subjecto differentiam invC’- nimus,quaein non crealo et crenlo consideratur ’. Quoniam igilur illud quidem semper similiter liabet, hoc nutem per crealionem factum ex mulabilitate csse inchoavil, el cognatim *° ud lalem mutabiliiatem Itabet conversioiiem , propierea, qui novit omnia anle genera-

aliud aliquid humanim vitam creal, quum quod bene rv lionem eorum, sicul ail prophela “, consecutus, magis esse lalem oporlel. Acper hoc ad condilionein noslrae auieni” praeinlelligens prognosiica virtule, ad ijuid de- nalurae motus non nisi imperfeclam bonitutis os- siillaret " persuam virtutem suamque potentiam liunia- tenderet virlulem, aliquod quidem dans exhis, quae naevolunlalismotus,quoniamquodfulurume%lvidit,su- sibi insunt, in uliquo uuiem invideiis suae purlicipa’ permachinatuseslimagini secundummasculumel femi- tioni. Asl perfecta boniiatis svecies in Itoc est, el nam differentiam,quae nonjamad divitiumprincipale

VAKIAE LECTIONES

^ X adjectionem. * Sic CF ; A emm, a sacra om. A. “^ Sic CF; k consiaerare. " humanam vitam participanlibus orn. A. fe« Sic CF ; A praecedere. ’ Sic C F ; A ex illo. « Sic CF ; A irrationabilem. • Sic CF; A infertur \. n. proprietas (maleriales oin. A). ‘” Sic CF; A quo.icuni|ue est per noliiiam accipiendum i)Onw\. " A no?/. " CF cMm. ‘^ Sic CF; A In eo e«im qnod, ^’^ Mttlerea. ‘» Sic CF; A imuyinem. •« Sic CF ; A et cli:i. aclcrii. >’ Sic CF ; geslans. " Sic CF ; A simile. «» A sed iioc ipsuia pcv Oi\ii\i\ osteiidilur. “• CF Igiiur (lualem. ^” S. lUud. " Sic CF ; A ralioiiciii /oco j)H.7(/iM«m. «’ Sic CF; A cogiia;.»iies ea. ^’” A quatenus i. n. c e. c. consideranlur. “Sic Ch” ; X cognalom. *" CF pro- phetia. " A auiem magis. " Sic CF ; A inclinaret.

797 DE DIYISIONE NATURAE. — LIBER QUARTUS. 738

exeni}>lum a&jiicil,sed, sictil dictum esl, immulabUioii \ rcauceus. Ipsa igitur restitulorum vita ad eam, quae

proprie aiKjetorumliubetur^profeclo ante ruinamatige-

possidet tiaturn ‘. Cnusnm vero tnlis svpermacliiiuitio- nis soli (juidem noveriut, qui verilatem per se vidcnt, el ministri stint verbi. Nos aulem, qunntum possibilc est, ex quibusdnm conjecturis aique coiiscquenliis veritutein silentes^,quodin aniinum venit, iion pronnnliative expo- «cmns,* sedvelutiin gyinnasio auribus (idelibusaudien- da proponemus. Quid ergo est, quod de liis cogitainus ? Sermo, qui dicit : fecit Deus liominem, infiiiita si- gni/icntione omnem liumanitatem ostendit. Non enim nuiic coynoin nntur creuturae Adam, siciit in sequenti- bus liisioria dicil, sed nomen creato liomini non aliud quoddain universuliter esl. Non’’ igiiur universali na- turae vocalione lulc aliquid suspicnri introducimur, quia in divina praeseiitia ^ et i rtute oniiiis liiiina-

lus quidam “*erfl< ; propterea ipse ad aniiquiiatem vitae nosirae reditus aiigelis assimilatur. Atiamen sicul dv- cliim est, nuptiis apud eos " non existenlibus in my- riadibus infmtismilitiae angelorum sunt;sicenim in visionibus Daniel narravit. Nonigitur per eundein fio- minem,si nulla conversw et reccssus nb angelicasocie- tate cx peccato nobis fieret, forlassis uos nupliis ad mul- tiplicalionem alligaremur. AUusquidam esl in naturae angelorum muliipticationis modus, ineffabilis quidem et inintelligibilis humanis argumeiUationibus ; verunta- men quia ** omnino est, ipse etiam in his, qnipuulo mi- nus ub angelis ‘"^ minorati sunt, operarelur ‘», in ipsam definitam factoris consilio mensuram liumaniiatem au-

nilas in piima conslitulione coinprehensa est. Oportet B gens. Si vero coariat ^^quis, generationisanimarummo-

enini nil Deo infinitum in liis, quae ab eo facta sunt, aestimare, sed uniuscujusque eorum, quae sunt, finis et mcnsura circumponderans facloris sapieniia est. Queinadmodum igitur aliquis liomo corporis auantitaie coartalur, et mensurasibi substantiae magnitudo est, quae in superficie corporis perficitu r : sic, arbilror, veluli in uno corpore tolain humanitatisplenitudinem progno- stica viriule a Deo oinnium coinpreliensam fuisse. Et lioc docet sermo, qui dicil : Quia fecil Deus hominem, secundum imaginem Dei fecit eum. Non enim inparie naiurae iinago, neque in quodam eorum, quae secun- duin ipsam considerantur, gratin est, sed in toium genus aequaliter talis pervenit virlus. Signuin veio est, quod ’ omnibus similiter animus collocatur, dum oni-

dum inquirens, nisi alligaretur nuptiarum cooperationi homo, respondemus *” et nos angelicae substantiae modum, quomodo.in *’ infinitis myriadibus illi et inta esseniia existunt, et in multis numerantur. Hoc enim apte respondebiinus proponenli, quomodo essel fine ntiptiis homo, dicenlcs, sicut sunt angeli sine nuptiis; hominem enim siiniHler^*illis fuisse ante praevaricalio- uein ostendit ipsa in illum iterum restituiio. His itC’ rum a nobis sic jam bene discretis, in" priorem ra- tionem redeundum esl, quomodo posl consiituiionem imaginis ipsam secundum masculum et feminam dif- ferentiam supermachinatus est Deus formutioni. Ad hoc enim dico utilem esse prius perfectam a nobis iheoriam. Qui enim omnia adduxil in esse, totumque

nes intelligendi et consiliandi vii^lutem habeaiii, et tnlia C jn sua vcluniale hominem ad divinnm imaginem for-

mnvit, iion paulatim adjeciionibus futuroium moras fccil, sciendo in suam pleniiudinem animnruni ntime- riim perficiendum, sed cuinulalim in ipsa plenitudine oiniiem huinnnam naiuram per prognoslicnm opera- tionem inlellexit, el in excelsitudine el in coaequali aiigelis quiete honoriftcavii. Quoniam vero praevidit conlemplntoria viitute ** non recie euntem nd bonam voluntalein, alque ideo ex angelica vita recedenlem, ne animarum humann-rum muliitudo minueretur , cadens ex illo modo, perquem angeli ad multitudinem aucti sunt, propierea convenientem in peccatum an nulatis " incremenli excogitaiionetn in nalura confor- mnvit, pro angelica magniftceniin pecudalem el irra- tionalem ex se uivicem successioiiis modum huinmii’

omnia,ex quibus divina natura in eo, quod secundum ipsuin faclumest, imaginatur’’ ,simililer habent. Etipse in priina mundi constiiulione oslensus homo, et posl nniversiiatis consunnnationem futurus , aequnliier in seipsis divinam ferunt imaginem. Propierea unus homo nominatum est omne, quia in virtute Dei nil pruetcrit, ttil instul, sed ei quod spectatur, aequali- ter praesenli comprehensiva u.niversiiaiis operaiione coniinetur. Omnis iiaque natura humana *, quae a primis nsque novissima pervenit, una quaedam vere existentis imago est : ipsa vero in masculum et femi- num generis differeniia iiovissime constiiulioni forma- tionis adjecia est. El iie mireris, easilein ejiisdem senlenliassaepe nos repeiere ; non enini anipliricundi

sermonis, seddeciarandaequaeslionisliocagiiuusgra- ^ tali inserens. Hinc milti videtur eliam iitagnus Dnvid,

dolens hoininis miseriam , talibus verbis planxisse iinturum : Quia honto, in hoitore dtim ^ esset, non iniellexit honorem, oicens aequalem angelis " reveren- tinm, propterea, inquit, ^ comparaius esi jumenlis in- siptentibus. Vere enim pecorinus facius esi, qtii ani^.

lia ‘. In oclavo decimo ‘" ilem ejusdem sernionis ca- pilulo : Resurrectionis, inqiiil, gloria " nil aliud nobis promittii,quam in anliquitatem cadentium resli- ttUionem^. Esl enim rediius quidam in primam vitam specianda ‘ gratia, expulsum paradiso iterum inipsum

7AIUAE LECTIONES.

• SicCF; k inationabiliori adltaeret naltirne. * Sic CF ; A opinantes. * kexponimus. * Non om. A.

• A praescienlia. • qtwd om. CF. ’ Sic CF; A simililudinem refert. ’ humuna om. A. • Ei ne mireris — gr atia otn. k. “* Sic CF ; A deciino septimo. ‘• Sic CF; A gratia. ‘* Sic CF ; A qunm lupsorum in pristinum slaium resiiiuiionem. " Sic CF ; A exspectata. ‘^ A angelica qucedam. " npud eos oin. A. ‘* A quoiiiam. " mintts nb angelis. oin. A. " Sic CF; A operaieUir hominibus. " Sic CF ; A coarlntur. »•> Sic CF; A respondebimus. =’ in om. A. " Sic CF ; A similem. " Sic CF; A ad.

• • coniemplatoria virtuie om. A. " Sic CF; A iapsis. •” Sic CF; k cum in honore. " Sic CF; A angelicis^’ *^ inquit om. CF.

799 JOANNIS SCOTI 800

inalemncincgeuvi^tiionemdccepUpropleradmatenaleXitTAefAlam causam siipera Jdila ? Num • in sola

aiiima er.il siiie corporc, aii iii aniina siiniil el cor-

inclinnlionem. Mag. Pracfali iiacjue magni llieologi verba, qiiae a tc inlroilucta suiil, nil aliuil videnmr suaclcic, quani iil honiinem iiitelligamiis solo anrmo ci viriniibusei naluraliier insitis ad imaginem Dei faclum — insiiiii aniem ei sapientia, scieiitia, ratio- cinancli virius, celeraeijue virtules, qnibus ornaiur anima, similiiudiiiem in se Creaioris sui oxftrimens — ct qiiodomneshouiiiies seiiiel elsinuil « facii snnl * in illu uno honiine, dc quo scriplum esl : Faciamus liominem ad imaginem et simililudinem noslram, el : Jn quo omnes peccaverunt ; adhuc ciiiiii illc unus om- nis fuil, el in qiionmnes bealitudineparailisi cxpnlsi sunt. Ei si hoino non pcccarel, in Kcminum sexum siniplicitatis suae divisionein non paterclur «. Qnae

pore? El si in suhi aniina, qiioniodo homo appclla- iiis usi, cum conslci, hominem csse cx dnabas naluris composituin *, ex invisiiiili qiiidem secun- dum animatn, el visibili secuiuium corpus? El nec pariem quidem hominis tunc creatam fuisse crc- diderim , ul auvcxSoxixwc inlclligamiis qiiod di> ctum est : Faciumus hominem; pi-aeserliin cum naturarum omniiim plcnissima ci peifeclissima con- ditio his prophcticis verbis narreinr. Si aiiiem prima condilio ia aiiima cl corpi>rc, hoc est, in lolo el integro hoinine rcclc inlelligitur,quaeremluin profcclo, quale corpus illud erat in prima conditiinie bominis. Ei quidein vera ralio chimat, hoc corpus

divisio omnino divinae iiaiurae imaginis et siini- B mcrito pcccali siipeniiacliinaiiim non fiiisse, illud

litndinis expers cst ‘, et nulio modo cssct, si liomo iion peccarei, sicut nullo modo erit posl reslaura- tionem nalurae in prislimim slatum, qui posl caliio- licam rcsurrectionem ciiiiclorum hominum niani- feslahilur. Quapropler si liomonon peccarel, nulius 4itrius(|ue sexus copnla, nec iillo semine nascerelur, sed queinadmodnm aiigelica essentia, dum sil una, in innnitas myriades, iiullis temporiim morulis in- lerjectis, simiilct semel mulliplicata est, ila hiiiiiaiia iiaiiira, si mandalum veilet scrvare, el sorvaret, in piaccogniliim soli coiiditoii niimcrnm bimul el seniel erumperct. Quoniam vero praevidii Deus, qui ncc lallii ncc falliiur, hominem conditionis suae ordiiiem et digniiaieindeserturuin, supermachinatus

in prima ac naturali conformalionc hominis condi- liim. Disc. Non cx siipernuo liaec quaeslio interpo- sita est, et iion infrucluosc qiiacrenda atqiie solven- da. Ei qiiia tu pioposuisli, sulveudae illius dcbitor fa- ctus cs. Non ciiiiii, ni arbiiror, proponeres, quod oiiinino solvere noii procurares “. Mag. Illud corpus, quod in coiisiilulionc homiiiis priuiitus cst facluni, spiriiuale ei " imiiioriatecrcdiderim esse, aclaleaut ipsuin , qiiale posi resurrcclionem habituri sumus. Non eiiim farilc conccsserim, corruplibile corpus fuissc oi maierialc, priusquam cansa corruptionis et malcrialitaiis, hoc csi, peccaium lieret : elmaximc, ciim manifesta ralio perdoceal, si id ipsum corpus, qiiod in priina conditione hominis faclum esl anle

csl alterum multiplicationis humanac naiiirae mo- C delictum, inox convcrsum esl et faciuin corruptibile

dum, quo niundus isle locorum el lemporum inter- vallis peragerctur , ut homines gcneralis lielicli generalem Inerenl poenain, ex corniptibili semine, sicul et cetcra animalia, nasccntos. Sed dum haec, multaque similia ex pracdicti niagislri tesliiuoniis coUiguntur, mullae quaeslioncs uiidique piosiliuiit. Qiiarum prima ac maxiina impelum validi.rsimum facil. Si eiiim onines homincs, non soliim, qiii fue- runt, et qui sunl, verum ei qui fuluri siint, si.i.ul ct seaiel creali iii illa divina vocc, quae dicit : Facia- musliomincm; etsiisla corpora corruplibilia cl mor- talia ^ e\ corriipliiili el morlali ci niateriuli seniine nascentia, exlriiisccus liiimanac iialiirae ad imagi- iiein Dci factae ‘, praevaricalioiiis iiierilo siipcr iiia-

posl deliclum, non eral iliiid supermachinatum, sed dc spiriiuaii et incorrupiibili in terrenum et corru- plibilc transmiilalum , ac perhoc praedicli magisiri, Grcgorii vidclicel theologi, auclorilas vaciUare vide- bitur,(iuod absil. Ipse siquidem incunctanter asserit, toluui, quod iii prima condilione hominis ad imaginein Dei facliim csl “, secundum rationem corporis el aniiiiaii " seinper ‘* incorruptihiliter inanere. Ulenini nutic ” omitiamusperspictias illius arguinentationes, ((uibus iiidubitanler aflirmat, nec animas anle cor- pora fuissc creatas, neccorpora anle anima?, sed si- inul el scincl lotuin factum in divino consilio, quo dicluiii esl faciiimus hominem, ac simiil in huiicmun- dum secuiula quadam goneratione », quae superad-

divinae imagiiiis, in qiia cotidiiiis esl *, piikhriludi-

chinala siinl, ac pcr ho(;iuiIlo nio;io essenl, si hoino " dila est, in ordino temporum iiasci, (luomodo eliam

nunc “, posi peccalum perversae voluniatis» huma» nae naturae, et corporis " iUud spirituale et naturale animo scmper adhaerens .ic sibi concretiim disccrui- tiir ab co, quod merito trangressionis adjeclum est,

nom non dohonestarot : non siipcrvaciio qiiaeritur, quoinodo prima coiiditio ad iiuaginem Dci ^ facta cst, siquidemsccunda non ad imagineiu, sed propier

VAUIAE LECTIONES.

» A simul el semel. » Sic A ; CF sint. » Sic CF ; A. Q. d. d. n. i. e. s. omnino expers est. » Sic CF ; A cor- rupiibilia et morlalia corpora. » Sic CF; A conditae. * Sic CF ; A ertil. » Dei om. CF. • Sic CF ; A «»i. » SicCF; A hominem ex duabus naturis esse compositiim. “* Sic A; CF procurasses. « Sic CF ; A ac, ‘%\ctF; \ facltim esl ad imagiup.m Dei. ** S\c CF ; X animne et corporis. » «e«iper om. A. ^’ nune oin. A. »«SicCF; A ralione. ’ A nec. " Sic CF; A corpus.

« Falsam J. Scoii opinionem’ de primo homi- ne, qui anie praevaricaiionem simplex homo fue- rit, acpostpeccatum naiurac divisionem indupiicem

scxum, masculum el fcminam, passus sil, recen.sui< mussupra col. 309 not. <■ etpassim.

,(,, I,E DIVISIONE NATURAE. - LIBER QUARTllS. m

,n ’ viccsi.no sepiiaio capilulo saepe dicU sermonis A aJ composiiione.n s..per:..ljecr. ac vduli supcrn.tl Iiicutentissi.ne cxplanat. Non enim, inquit, ;)cr om*

nia-, quod noslrum est, in fluxu el iransmutatione est. Si enim etset, reprehensibile ttniversaliter, quod nnl- lum statum liabet ex natura : sed juxia subtiliorem ralionein eorum, quae in nobis sunt, quoddam quidein stat, quoddam vero ex mulabilitale accidit. Mutalur enim per auclionem el diminutionem corpus, veluti restimenta quaedam consequenles aetates indutum. Stal vero per omnem conversionem intransmulabilis in se ipsa forma, insitis sibi semel ex natura signis non desistens *, sed in omnibus secundum corpus transmutationibus cum suis notionibus apparet : sub- trahetur * autem, per Verbum Domini videlicet,ipsa.

corporis pcrlinere non dubium cst. Quod corpi.s maleriale el exieriiis veluli quoddam vestimenluui signaculuin ** inlerioris et naturalis non ii.congrue inlclligiliir. Movetur enim per tempora el aelales, aiigmenlHm et dclrimciil.im s..i paliendo, illo sem- per inleriori in suo sialu incommiilal)ililer manenle. 13. Scd quoniamctiUudexleriusaDeof;iclumesl«» el superaddilum, divinae bonitatis magnitudo el infini- la erga omnia, (piaesunt, providenlia noluit penilus perire •’ et ad niliilum rcdigiv qiiia ab ipsa est, eiextre - nium in creaturis obtinet ordinem; porro quia oinne, quod in hiinc mundum per gencrationem iocalitcret lemporaliter nascitur, noii poleslflnecarere, sive nii- nimis “, utdies, borae, n.omenia,sivemaximis,iilse-

quae ex passione est, mutalio, quae ^ formae superac

cidit. Nam veluti facies quaedam aliena ’ ipsa per jj cula, sive mediis, ut aelates, an.u tempor.im, iiiler-

informitatem deformitas formum deprehendii,qua in- vallis inter principium nativitatis in l.anc vitain

fqrmilate per VerbHm circumablata , sicut Naaman

Syrus, seu decem • qui in Evangelio narranlvr, ilerum

obscurata sub passione facies jier sanitalem in suis no-

tionibus relucet. Igilur i« deiformilale animne non

fluxile per mutabililatem et transmulabile est, sed

qucd permanet siinililerque in nostra concretione ha-

belur, hoc animae inseritur. Et quoniam ipsas per

speciem differentias ipsae mulabiles concrelionis qua-

lilales superformanl ^, concretio vero nor. alia quae-

dam * est praeter elementorum mixluram ; elementa

aiUem dicimus universitalis corpore ’ constilutioni

subjecta , ex quibus eliam hnmanum corpus con-

sliU : necessario specie veluti descripti signaculi

ejusdemque viiae finein inlerposilis, naiurali crea- lurarum ordinatio.ieevigente. Oinne siquidcn, quod in mundo ex inundo compositum iiicipit esse, ne- cesse esl resolvi et ciim mundo i.iierire. Neccssa- rii.m erat, exterins ac maleriale corpus solvi in ca elemeuia, ex quibus a^sumptum esi, non autem ne- cessarii.m, perire, q.ioniam ex Deo erul, inaiiente semper interiori illo, et incomjnutabililej’ slajite in suis ralionibus, secundiim quas cum anima et in aiiima et pcr aniinam et propter ai.imam conslili.- tu.n est. Quoiiiam vero lllius coiporis maierialis alqiie solubilis inanet in anima species, non soluin illo viventc, verum etiam post cjus solulionem et

formae " in anima permanente , neque reforman- ^ ;„ elemeiita mundi redilum; dispuiatio quippe divi-

da in signaculo ad forinam ab ea, videlicel anima, ignoranlur , sed in tempore reformationis i’la ile- rum ad se ipsam recipiet , quaecunque fortnae tharacteri coaptabil. Coaptabit autein omniiio illa his »S quae ab inilio in forma characterizata iunt. Videsne igilur, quam subliliLer " primac condilionis proprietalcm ab bis, quae superaddita sunt, discer- iiit? Quodcunque enini in humanis corporibus immii- labile inteHigiiur, primaeconditionis proprium est; quicq.iid vero in eis mutabile ac ‘* varium percipi- lur, lllud esl superadjeclum, exlraque naturam sub- siilulu.n. Universaliter aulem in omnibus corporibus humanis una eademque forma communis omnium iiitelligilur, et semper in omnibus incommutabiliter

lis cum Abraham nolionem corporum adhaerere animabus posl morlein indical : proptcrea parlium illius , ubicunq..e elemenloru.Ti sint , non pole anima oblivisci, aul eas nescire. Qua.T)vis enim pro- pter peccatum superaddilae sint humanae naiiirae, ad eara lainen noii pertinere non possunt, quon^aia ab eodcm naturae condilore ei additae sunt et factae, jIc per hoc in restauratione hominis in iiiii- lalem nalurae revocandae siint ‘*, dum anima to- lum sibi subditum resurrectionis lempore recipiei. Et hoc esl, quod ait magister : Necessario specie veluti discripti signaculi formae " in anima perma- uente, neque reformanda in signaculo ad formam nb ea ignorantur. Ac si diceret, diim species, lioc cst

slal. Nam innunierabiles differentiae, quae eideni p nolio descripli signaculi , exterioris videlicet cor-

furmae ..ccidunt, non ex ratione primae conditionis,

sed ex qualitatibus corruptibilium seminum conlin-

gunl. Ipsa igiiur forma spiritualis spirituale corpus

est, in prima conditione hominis factuni : quod au-

lem ex matcria, hoc esl, ox qualitalibus et quantita-

libus qualtuor elementorum mundi sensibilis cuin

ipsa forina qualitativa, de qua in prioribus libris dis-

putavimus, quoniam ei augeri et minui patiuntur,

poris, (juod vocat < sigiiaculum interioris, in aniniu perniaiict, eliain post signaculi solulionem proplcr illain nolionem, quam semper hahet, non ignorat partes signaculi per elemenla sparsas, el resurre- ctionis die •« in signaculo, hoc est, in corpore ad formain animac, quod est interius corpus, reforman- das. Est eiiim exterius et materiale corpus signacu- lum inlerioris, in quo forma aniniae cxprimitur, ac

VARIAE LECTIONES.

« in om. A. * Sic CF.; A insita sibi s. e. n. signa n. amittens. » Sic CF ; A subtrahitur. * Sic CF; \ea mulatio quae morbo. ’ A ad aliena. • Sic CF ; A sicut in Naaman seu in his, qui in Evai.gelio cei. ’ Sic CF ; \ iransformant. quaedamoin.. • SicCF;f. corporeae? — corporcom.A. ^” formaeoti.. ‘/lixom. A. ’ Sic CF ; A «imiiirer. »’ Sic CF; A c/. ‘ sigfHncu/um oin. A. " CF estfacium. •« Sic CF ; A pirrir^ peiiitus. " A in niinimis. " sunl om. A. »* formae om. A. " Sic CF; .\ vocatur. »« die om. A.

Patrol. CXXII. 26

m

30ANNIS SCOTI

m

per hoc forma ojns ralioiiablliier appellaliir. El ne A <}‘ioJ per tol anno$ non sunt oblrha •« : quid minmi

ine existimes, diio corpora naliiralia in r.no liomine docere. Uiiuin enim est corpus, quo connnUiraliter et consubstanlialiter animae compacio lioino confi- citur. Illud siquidem inaleriale, quod est snperaddi- tum, reclius Yeslimenliini quoddain mulabile et corruptibile veri ac naturalis corporis accipilur, f|uain veruin corpiis. Non cnim Ycniin esl, qood semper noti manet; ei, ut ail saiicliis Augnslinus : Quod incipil ense quod non erat, et deiinit esse quod est, jnm non esl. Iiide fil, quod semper non siinpli- citer, sed cum additamcnto aliqiio ponitur corpiis boc ’ morlale vel corniplibile vel lerroniiin vei ani- inale, ad discretionem ipsius siiiiplicis coiporis, (|uoJ piiinitus in hoiiiine condilum * est, et ouod fiiluruin esl.

14. Disc. Quid ergo responilebimussanctissimo* divinissimoque tbeologo, Aiigiistiiio viJelicet, qui praedictis rationibus refragari videtur? Nam fere in omnibus suis libris incunctanlcr asserit, corpiis prinii bominis aiite peccaluin aniinale fuisse, lerre- mim, inortale, qiiaiuvis non inoieretur, st non pec- carel, peccando voro inoiluinn, siciit nii Apostolus: Corpus quidem moHiium prop’er peccalum. iiiiic esl, qiiod iii primo libro de Baplisiiio parvuloruni, con- vincenseos, qui dicunt Ad.^m sic crealum, ulciiam sine peccati merilo moreretur, non pocna culpae, sedneccssitale nalurae : Quid ergo, inquil, respoude- bunt ^, cum tegitnr, lioc Deum primo hotuini etimt posl peccalum increpando el damnando dixisse :

si obedienli homini ejiisdem praeceplis " poleniia praestaretur, ut aiiimule hoc et »» morlule habens corpus, haberet in eo quendum slatnm, (,uo siue defeciu esset annosum, tempore, quo Deus vellet, a morlalilale ad immorlulitalem sine media mortevenlu- rus ? Sicut enim huec », sa caro, quam nunc habemus, non ideo non est tulnerubilis, quia nun est necesse, nt vulnerelur; sic illa non ideo non {uit mortalis, quia non eral necesse ut morerelur •. Talem pulo habilu» dinem adhuc in corpore animali alque mortali eliam Hlis, qui sine morle hinc Iraiislati sunt, fuisse conces’ sam. Neque eniin Enoch et Elias per tam longam ac- talem seneclule marcuerunt, nec tamen , credo , eos jam in illam spiritualem qnalitalem corporit commu- B lalos, quuiis in resurrec:ione promillitur, quae in Do- mino prima praecessil , nisi quia isti forlasse nec his cibis egenl, qui sni jconsumplione " reficiunl. Sed ex qtio Iranslaii sunt, ita vivunl , ut similem hubeanl so- cietalem illis quadraginla diebus, qiiibus EUas ex ea- lice aquae et ex collijride panis siue cibo vixit ; aut si et his suslenldculis opus est, ila in paradiso fortasse.paS’ cunlur, sicutAdam, priusquam propter peccaium exin- de exire meruissel. Habebat enim, quantum existinio, el de lignorum fruclibus refectionem contra defectio- nem , el de ligno vilae slabililalem conlra vetuslalem. Et quid ad rem , tanla ‘ tanti et lam mngni viri testimonia cxaggerare, cum omnibus libros illius le- gcntibiis, et maxime de Genesi ad lilcram et de Ci- vitate Dei, manifeslissimuni sit, nil aliud docere de

7’errrt es, et in terram ibis? Neque enim secundum C corpore priini bominisante peccalum, quam aniinalc

animam, sed, quod manifestum est, secundum coipus terra erat, el morle ejusdem corporis eral iturus in terram. Quamvis enim secundnm corpus lerra^esscl, et corpus, in quo crenius est, animale geslarel, lamen, si non peccassel , in corpwi forel ’ spirilnale mnlan- dus,etin illamincorruplionem, qwie (iJelibus el san- ctts promiitiinr, siiie mortispericulo iransilurus. Cu- ju$ rei desiderium nos habere non solum ipsi senliinus i» nobis, verum etium monenle ’ Apostolo agnosci- mus ^, ubi ait : Elenim in hoc ingemiscimus, hnbilacu^ lum nostrum, quod de caelo esl, superiuditi cupientes, ti tamen induli, non nudi inveniamur. Elenimqui su- mus in hac habiialione, injeinisciinus gravali, in quo noluinus exspotiari, sed supervestiri, ul ubsorbealur

atqiie morlale fuisse. Si cnim animale non fuisset, quoinodo de fruclibus paradisi comedcre juberelur, ne deficeret, ci de ligno vitae, ne senescerei?Nani nl ipse, saepe asserit, primi boraines anle praevari- calioiiem de fructibusparadisi corporaliler romedisse pi^rhibenlur. Mag. Quisquls viilt " et potesl, rcspnn dcal : mihi autem et libi, si placet, sufficiat, seiilcn- tias sanctorumPalrum de constitutione bominis anie peccatum legere, et, quid unusquisquc eorum voiuil, caiita acdiiigenti inquisiiione quaerere. Liles aiilem inter eos conslituere, non esl noslrum, aiit liuiic constiluere , bunc autein refellere , s.cieiites, pnst " sanctos Apostolos nullum apud Gr.tecos faisse in cx- positionibus divinae Scriplurae inajoris aiictoritatis

murlale a vita. Proinde si non peccasset Adam, non D Gregorio Ibeologo, nulluin apud Romaiiios Auielio

’eriil exspoliandus corpore, sed supcrvestiendus iminor- lalilule et incorruptione, ut absorberelur * mortale a vita, id est ab animuli in spiriluale Iransirel. Neque enim meluendum fuil, ne forle diulius liic vivertn * in corpore animali, el*‘seneclulii gravaielur,el paulalim neterasceiido pervenirei nd moricm. Si eiiim Dciis Israelilarum vestiinenlis ct calceumenlis praesiiiil.

Auguslino. Et quid, si in hac vehili coiitrovcrsia nia- gnorum vironim quendam conseiisiim velimus iik>- cbinari, dicenles, illud corpus, quod Gregoriiis dioit divina praescienlia propler fulurum peccaliim bc- mini siipermnchinatnm exleriusqiie adjoctum , id ipsum ab Aiiguslino animali^ vocatiim , duasque ho- niinis coiisliluliones, unain qiiidem ad imagincm

YARIAE LECTIONES.

’ hoc ora. A. * SicCF; A ediium. ’ Sic CF: A scieniissimo. * SicCF; A Quid igiinr rospondebunt {inquit om.). ‘^ S’\c CV ; A. fuerat. • Sic CF; .\ admvnenie. ’ Sic CF; A cognosciinus. * Sic CF; A abiorbeiiiur. • Sic CF; .\ vivendo. “^ el om. A. " Sic CF ; A ailrila. ^^ praeceplis oin. A. ** Sic (>F; \nohocel A ac. *’ .\ iil non ninn^icliir. •” Sic A; CF consummatiom. " Sic CF; A tunUiin. »’ Sic CF ; .\ Quisquis igilur vull. »” A pra.’ler.

805 DE DIVISIONE NATURAE. - LIBER Ql’AnTlS. 8C«

Dei substanlialiicr fjclam, alXeram \cro looge ima- A ‘«« est in corde suo. Quam igitur felice» eranl piimi gine < ilisianlein, el in niasculum el feniinam propler hoiuines, el nultis agitabantur perlnrbaiionibut ani- peccalnin divisam, Gregorium n«n lacuisse, ynam • morxm , nuUis corporum laedebantur incommodis : vero iilam in masculum el feminam biperlilam An- tam felix universv societas essel humana, ti nec ilti gnsUiiJm dixisse, alleram vero, (luae atl imaginein malum, quod etiam in posieros trajicerenl, nec quis- Dei est, onmiqiie sexii carel, siluisse*? Quid ad rem qiiam ex ‘• torum stirpe iniquitatem commitieret ,

pcrtinebil, cum verisiraile iioii videalur de Augiistino ^iesliniare, eain * condilionem hominis ad imagincm Dei siluisse, eam vero, quae seciindum Grcgoriuin ad similiiudiiiem jumenlorum insipientium mcrilo iiiobe- tUenliae facla est, explanassc, praeserlini cuiii, quis- quis libros cjus peispexerit, apertissime inveiiiei, in primo bomine niascnbiin el reiniiiam ad iniaginem Dei facios fuisse, ipsaque animalia corpora, qiiae ante peccalum geslaveranl, non ex poena peccali.

quae damnaiionem reciperet. Atque isla permanenle felicitate, donec per iltam benedictionem, qua dictum, est : Crescite ct muliiplicamini , praedestinatorum Sanctorum numerus compleretur, alia major duvetur, quae tealissimis angelis data est , ubi jam esset cerla sixurilas pecculorum, neminemque morilurum, et latis essel vita suuctorum posi uullum lah«ris, doloris, mortis experimentnm , qualis erit post haec omtiia iu incorrupiione corporum reddita resurieciione mortuo-

sed ex necessitale naturae processisse, ad procrea- 3 rum, IJein in eodein vicesimo qninlo " capiliilo

tioiiem videlicel praedeslinali saiictorum bomiiiiim niiineri,et socieiati angelicae bealiludinisex buinana natura adunandi, doneccaeleslis civilas saiiclis * aii- gelissanclisquebominibusimp!erelur?Sedmii-arinon desino,cur illud corpiis appella t animale*, quod niagnis Uiudibus exallat lanquam spirituaie aiqne beatuin. Bealum aiitemfuisse anie delicium ille ipse in qiiarto decimo libro de Civitale Dei lestalur decimo capilulo dicens : Sed utrumprimus liomo vel primihomines,duo- rum eral quippe conjiigium, liabebanl istos affectus, con- cnpiscenliam prufecto el laetiliam^limorem et dolorem, in corpore animali ante peccnlum, quales in corpore spiriluali non habebimus omni purgato finitoque pec- cato, non immeriio quaeriiur. Si enim habebant, quo-

Vivebat itaque bomo in paradisD, sicut volebat, quam- diu hoc volebat , qnod Dcus jttsserat ; vivebat fruens Deo, ex quo bono eral bonus ; vivebat sine ulla ege- slale, ita semper vivere hnhens in potestate. Cibut aderat , ne esuriret ; potus, ne siliret; tignum vitae, ne illum senecla di&solveret : nihil corruptionis in corpore, vel ex corpore ullas molestias ullis ejus sen- sibus ingerebat. Nullus inlrinsecus morbus, nullus iclus metuebaturextrinsecus. Summa in carnesanitas, in animo tola tranquillitns. Sicut in paradiso nullus aestus aut frigus, ita in ejus habitatore nulla tx ctipiditale vel cx’’ limore accedebat bonae voluntalir off^ensio. Nihil omnino trisle, nihil erat inaniier laelum, gaudium verum perpeluabalnr ex Deo, in quem flagrabat carilas de "

viodo erant beali inillo memorabili beatitudinis loco, C <^orde puro, ct conscientia boiia , el fide non ficta.

id est, paradiso ? Quis taiidein absoluie dici bealus po- test , qui timore aficilur, vel dolore? Quid autem timere aut dolere poieranl illi homines in tanlorum lanla afj^uenlia bonorum, ubi nec mors metuebatur, nec ulla corporis malu valetudo, nec aberat qnicquam, quod bona voluntas non adipiscerelur, nec inerat, quod carnem animumve hominis feliciter viventisoffenderet ? Amor erat imperturbatus in Deum, atque inler se con- jugum fida qc ’ siiicera socielate viventium, et ex hoc amore grande gaudium, non desistenle, quod amabatur ad fruendum. Erat devilaiio tranquilla peccati, qua manente nullum omnino alicunde ^ malum, quod con- trislaret ‘, irruebat. An forte cupiebant prohibilum lijnum ad vescendum contingere, sed mori metuebani.

Atque inter se conjugum fida el ex honesto amore so- cietas, concors mentis corporisque vigilia, et mandati sine labore cuslodia. Non lassiltido faiigabnt oiiosnm, non sommits premebat invitum. In lunla facilitate rerum et felicitaie hominum absil, ut snspicemur, non potuisse protem seii «’ sine libidinis morbo, se4 eo volunlatis nulu moverentur membra illa, quo ceterOf et sine ardoris ittecebroso stimulo, cum tranquil- lilale animi el corporis, nulla corruptione integri- talis, infunderetur gremio mariius uxoris. Vides- ne, quanium laudal, quanium gloriiical felicita- tem iitriusque sexus in paradiso ante praevaricalio- nem, quam sanctae incontaniinatae<|ue nuptiae fie- renl, qualis amor irreprebensibilis conjugumel insc-

acper hoc et cupidilas et metus jam tuncillos homi- D parabilis socieias, quam piilcbrasanclorum hominuni

nes etiam in illo perturbabat loco ? Absit, ul hoc existi- memus fuisse,ubinullum erat omninopeccatum. Neque enim nutlum peccalum esl, ea, quae lex Dei prohibet, coHCupiuere , atque " ab his absiinere limore poenae, non amore justiliae. Absit, inquam, ul ante omnepec- catum jam ibi fuerit late peccatuni , u/ lioc de tiyno anditerenl ‘, quod de muliere Deus ail : Si auis vide- rit mulierem ad concupiscendum eam. jam moecha-

procrcalio, el in praedestinaliim niimerum muliipii- calio, quam post paradisi felicitalem in angelican» beatiludinein sequeretur translatio, ut non iinmerito quis miretnr, quomodo animalia corpora in lani excelsa beatitudine vixisse credibile sil. Disc. Num iniernos,duin’‘deconditione IiumaiiaenatiHaedispu- labamus, confectum esl, hominem in genere aniiita- lium subslilutum fuisse, imo etiam omnia animalia

VARIAE LECTIONES.

’ Sic CF; X nb imagine. * Sic CF; A sotam. ’ Sic CF; A tacuisse. * eam om. A. • sanctis om. A. • Sic CF ; A animale appellat. ’ CF et. ’ Sic CF; kaliunde. » Sic CF; A conlristaretur . ‘• atque oiii.

CK. ‘• Sic CF; A admiiterenl. ‘* ex om. CF. " CF xxv; A vicesimo sexlo. •• Sic CF; A fieri. " Sic CF; A cum.

tk

ex oin. CF. " A ex.

8’-‘7 JOANNIS SCOTI 808

9ul)Slaiili;iIil«r in illo crcala, non soliini (iiioJ oin- A lnnnaiia naliira " si non pcccarel, omuino libcra

luaiiercl, qiicinadmodiim libera fuliira est. Hoc au-

iiiuin nolilia inerat ci, verum elia!!), (]itia uiiivcrsilas visihilis el iiivisibilis crealurae iii co condila csl? Mag. Conftclum plaiie. Disc. Qiiid crgo mirum, vcl cur incredibiic sit, si liuinana corpora, priusquain pcccarciil iii paradiso, aninialia fiiisse dicantiir, qiiac in gcncrc auimaliuin coiisliluia suiil? C duobus qiiippe uniiin eligcrocogil nos ralio : aul eiiiin nega- liiinus Oiiinino in genere aniuialiiim coiidiluin bnmi- uein,si volunins ncgare, iii eo aniinalc corpus fuissc; aul, si noii possumus conlcndcre el abuegare, ipsu.ii quidem qtiodJain animal iii gencre animaHium ’ fa- clum, quomodo ncgabimiis, animalc corpiis babuissc anle pcrcalum, ei, si iion pcccarel, poluisse fieri bcaluin? M\c. Acnle quidcm philosopbaris. Pul;isne

lcin dico Givgoriiim Nyssaeum sequcns, exposilo- rcmqiie ipsitts Maxiinuni, non aitlem alios sanclos Palrcs spiriiualis doclrinac, qualitcr vidcnlur sen- sisse, refcllens, liacc onmia ad primaiu cl snbslaii- lialcin boiiiiiiis cicationciii pertiiiere atilumanles. Kt si te uiovet, qiiarc Deiis in bomine fecerit, priusquain pcccaret,quae propior pcccatuni facla suul, ammad- verle, qiiod Dm nibil csi aiite, nibil post, cui niliil pracleriHim, nibil fulnrnin,iiibil mediiim inlerprae- leriluin ct fiilurum, qiioniain ij^si omiiia simul suiil. Cur crgo non simul facerel, quac facienda siiiiul » videbat ct volebal? Nam cum dicimus anle el posl peccatiim, cogitalioiium noslrarura mutabilitaiem

itnqtie, Deuin simtil oiniiia fecisse? Disc. Imo credo H inonsiramiis , dum adlmc tcmporilxis stibdfinur

ct intclligo. Omiiia siquidein, qiiae lcmporum inter- \allis in inundo nascuntur, simiil ct semel et ante munditm et cum mundo facla siint, <iiiainvis non simul pcr ’ diviiiae providentiae admiiiistraiionein ’ mundiim sensibililer adimplcant, sed ordine lcmpo-

Dco autein simul erant et peccati praescientia cjiis- qiie conscqncnlia. ilomiiil siquidcin, noii Dco, fiiiii. rum erat peccatum, et coiiscqiientia peccati prae- cessit peccatum in bomiiie,quoniain el ipsiim pccca- lum pracccssit ‘* seipsum in eodem Iiomine “. Mala

nim , Domino diccnle : Patcr meus usqite modo ope- quippe voluiilas, qiiod est peccaliim occulium, piae-

rdtnr, el ego operor. Mag. Rccle intueris. Num libi ccssil vetiti fniclusgusium,quod csl peccaliim a[»er-

videtur, quod propierca Dcus boniinem in genere liim. Eadein ratione potcsl iulclligi, quod scriplnm

:iniinaiitiin fccerit, quia iiliim auimaliter viciurum est : Jacob dilexi, Esau autem odio liabui. Noudiiin

pracscivit, iiiquc irrationabilcs * niolus eoruin rc- enim ulriiisque malii vel " bonis aclibtis pcrpclralis,

lictadivinae imagiuis pulchiiiudineacdignilate casu- Jn ordine teinporum eorum consequenlia facla suiil

ruin? Disc. Vcrisimile vidcltir. Fetit enim futura, i” eo, in quo universilas simiil el uiinm cst : coiise-

qtii fecil omiiia simiil. Mag. Quoniam igitiir dc sua qnentia aulcm dico dilectioncin el odium. IIoc cliam

praescicntia, quae falli nou pole, cerlissimuscrat, ipse magister Auguslimis cdocct in pracfali libii

eliam, priusquam liomo pcccarct, peccati con.->c- ^ lcrtio decinio capiiulo de priinis bomiiiibus diccns ;

qiienlia in liomiue Cl cuni boniine simiil concreavii, In occnlio aulem mali esse cocpenmt, ul in apertam

iit nec immcrilo aestimctiir, corum, quae simul iii liomine factasunt, qnaedam quidcin piopier diviiiam boniialem, nl sunl iila, in qiiibus imago condiloris " inlelligitur, nniinus vidclicet ct ralio sensnsque in- lcrior, vcl, ul ita dicam, esscnria,yirlus et opcraiio, qtiacdain vero proplcr dericliim pnicsciluin alque ccrlissimc fnlurum. Multa enim praescit Deus, quo< riim non est causa ipse, quia stibslanlialiter iion SMiii. Ksl atilcm sapiens faclor et ordinalor, iic iinivcrsilatis pnlcliiiludiiicin pcrlnrbcnl , cl solus poiens esl de malo irralioiiabilis Yolunl.itis faccrc boiiiim. Iiacc atilem Siint conseqiicntia peccati proptcr peccaluin , prius([uam lierct pcccalnm , aii co *, ciijiis praescienlia iion fjllitur, iu bo- iiiinect cum honiine vcbiti cxtra homincm ac super- :i(l(lilu : anitiialc qtiidcm coiptis alqiie lcrreiium ct C(»rniptiliile, scxiis iilorqiie cx masciilo el fcinina, luvsliariim siinililudine procrcalioiiis mulUpIicalio, iiidigniiia cibi el poltis induiiiciiliquc ^, incremenla ol dccrc:ncnla corporis, soiniii ac vigiliarum atteriia iirvvilabilisqiie necessitas, et siinilia,quibus omnibus

D

inobedienliam laberenlur. ISon cnim ad mulum opns perveiiiretur, nisi praecessisset volunlas mala. Porro mnlae voluulatis initium quiilpotuit esse nisi superbia ? Initium eniin omnis pcccati superhia est. Ac per boc dalur iiiloliigi, hominem pcccato nunquam cariiisse: siciit nnnqtiain iiilelligiltir absqiio miilabili votuii- late subsiilisse. Nain et ipsa irrationabilis mutabili- las tiberae voliiiitalis, quia caiisa niali cst, nonntil- lum maluin esse ncccsse esl. Causain sifjuidem icali malain iion essc, quis audcal diceic, quaiidoqni.lcni libera voluntas aJ eligenduin-boniim dala ’’ scipsam scrvilcm fecit ad scqiicndum maliim? Quod eliam •Augnstinus iiisinuasse videiur ‘*. Non eniiii ail, vixilbomo in paradiso, vcl vixcrat, vixitfrucns Deo, vel vixeral, vixit siiie iitla egt^state, vcl vixcral. Naii» si talibus veibis practorili " ulcrelur, furtassis non incongrue intclligerelur ‘^ doccre volnissc, homiucin in paradiso pcrfectam beatittidincm sine ullo poc- calo pcr spalia qtiaedam tcinporis habuisse. Sed : Vivebal,‘inc\ni{,homo inpurudiso, rivebut fruens Di’o, vivebal " sine ullu egeslate. Ac si aperie diccicl :

YAUIAI’ LECTIONES.

• Sic C?; condiluin liominem — animnHuin om. A. * per om. A. ‘A admitiistralione. * Sic CF; A irrationnles. ’ Sic CF; A creatoris, * eo oiii. A. ’ indumenlique om. A. * Sic CF; A natura hiimana.
• simul om. A. ‘” Sic CF; A praecesserunl. " Sic CF; quoniam et ipsum — liomine om. A. " Sic CF; A aiit. " datn oin. A. " CF vldetur insinuassc, " praeleriti oin. A. ‘• Sic CF.; A inteUigerem. " Sic CF ; A iii paradiso, J/if//o«frrt/ iircrt’ siiic ccl.

809 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBEil QUAUTLS. 81»

iticboabal vivere liomo iii parailiso, inchoabal vivsre A nHnquam cum aitg^Hs bealam ciuxnse vilam, sed ab

fruens Deo, incboabat vivere sine iilla egeslale. Ilaec eniin specles praeleiili temporis ab his, qui verboruiri significaliones aciile perspiciiinl, inchoa- tiva vocalur. Inchoalioiiem qiiippe et auspicium cu- juspiara rei significat, qiine jain ad pcrrcclionem nullo modo pervenit.

15. Quod etiam, hoc esl, nullo leniporali spniio primos homines fuisse in paradiso, in nono ’ Exemeri sui ipse^ edocel dicens : Cur non coierunl, nisi cum exissent de paradiso ? Cilo responderi poiesl, quia mox creata muliere, priusquam coircnt, fncta est illa transgressio, ctijus merito in morteni deslinali, etiam * de loco iltius felicilatis exierunt. Non enini Scriptura tempns expresait, qnnnlum inlerfueril tem-

ipso suae conditionis " inilio cecidisse, non sic acci- piendum est, ut non propria volunlate depravalut , sed malus a bono Deo creatus putetur ; alioquin non ttb initio cecidisse diceretur. Neque enim cecidit, sed lalis est factus ; sed fuctus continuo se a luce verilalis averlilysuperbia lumidus el propriae polestalis dele- ctatione corruplus. Vnde bealae alque " anyelicae vitae dulcedinem non gustavil, quam non utique ac- ceptam faslidivit , sed nolendo accipere deseruit et amisil. Proinde nec sui casus praescius esse poluil, quoniam praescientia ‘* pietaiis esl fructus. llle aulem continuo impius, consequenter et mente caecus, non ex eo, quod acceperat, cecidil, sed ex eo, quod acci- perel, si subdi Deo voluisset. Quod profecto quia

poris ’ inter eos factos el ex eis nalum Cain. Fuisse B uoluit, et ab eo, qnod acceplurus eral, cecidit, et po-

auiem * Adam lemporaliter in paradiso, priusquam de cosla ejiis mulier fabricarelur, dicat qui ’ polesl. Proinde plus, ut arbilror, laus illa vilae hominis in paradiso referenda est ad fuluram ejus • vilam, si obediens permaneret, quam ad peraclam, quae so- lummodo incboaverat, nec urquam stcterat. Nam si sattem vel parvo spalio stelissel, necessario ad ali- qiiam perfeciionem perveniret. Ac per hocpracfalus m.Tgisler forlassis non diceret vivebat, sed vixil vel vixcrat : quanqnam si talibus praeieiili perfecli et plusquam perfecli verbis ulereliir, vel si alias usus esl, plus crediderim pracleriluin pro fiiluro posuisse, quam slatum hominis lemporali spalio in felicitate paradisi aiite peccaliim docuisse , ea vide-

testatem illius, sub quo esse noluit, non evastl, faclus- que in illo est pondere merilorum, ul nec justiiiae possit lumine delecari, uec ab ejus sentenlia liberari. Item " in figura jirincipis Tyri per Ezechielem Pro- pbelam dicitur ei : Tu es signaculvm simililudinis, et corona decoris, in deliciis paradisi Dei fuisli, omui lapide prelioso ornalus es, et celera, quae qiiasi jain r;icla anle ruinam diaboli dicunlur. Et quidem iii divina dispensatione erant facla, quae in illo, si noii nicret, erant facicnda. Porro si de diabolo myslica niiilalione temporum lalia pronuntianlur, et nee aliler Scriplura recle inlelligitur : quid obslat, si eodem modo de homine praedicelur, in deliciis pa- radisi fuisse ante peccatuin, quod, si non peccarei.

licet ralione, iit praedeslinnlam praedefiiiilamque t! profecto ei fieret, praeserlim cum nulla auctorilas

bealitudinem bominis in paradiso, si r.on peccaret, qiiasi jam ’ perfectam innueret, dum adhuc in re ipsa, Ijoc est, in effectibiis perfeclae praedeslinalio- iiis fulura et facienda erat. Hoc aiilem dico ‘, quia saepe ipse de paradiso dispntans, praelerili lemporis perfecli ’ et plusquam peiCecli verba posuit, sicut librorum illius studiosiis leclor reperiel ; iit esl illud in iindecimo Exemeri libro : Jn sudore fuciei tuae edes panem tuum, donec converlaris in terram ex qua sumplus es, quia terru es, et interram ibis. Hos, iiu|uil, esse in terra labores liumani generis quis {gnorat? Fa quin non essent, si felicilas, quae in paradiso fuerat, teneretur, non est utique dubilandum. Fiierat dixit, non fiebai. Nec hocmirum.cum saepis-

vcl divina vel " humana Iradiderit, quanlum tem- poris in paradiso, prlusquam peccaret, feUciler vixil ? Et quare hoc tacerelur, sl fuisse intelligere-’ Uir? Argiimenla autein non desHnt, quibus appro- bari potest aut brevissimo aut nulio tempuris inter vallo ante peccatum vixisso. Ex his enim , quae ei jiissa sunl, anle peccalum nihil tegilur egisse, vcrbi grntia : Crescite et mulliplicamini et implete lerram, videbcet paradisi. Qua ratione non continuo fclicem proleni gigneret, si in paradiso quodam temporis spalio anie deliclum babiiarct, et si de tigno vitae giisiaret, ne quid corruplibile corpus " ejus paiere- lur?Quare diviiii ac " spiritualis mcdicaminis virlus in corpore ejus non ‘* praevaluit, ne etiam peccando

simedivina auclorilas fiitiira quasi jam pcracla pro- J^ in corruplionem caderet? Ligni " siquidem vilac

niiiiliet. Qiiis enim credideiil, diabolum in bealilu- dine paradisi fuisse, qui mox, ul condiiiis.Iapsiis est, siciit Dominus ait in Evangelio : Jile homicida erat ab inilio, et in verilate non steiit. Qiiani Dominicam senlenliam in undeciino Exeineri siii ipse Aiigusti- nii^, de quo niinc ‘* Iraclanius.expoiiil. Quod ‘• ergo, u.qml, pulatur nunquam diabolus in verilate sielisse,

esca si corpori ipsius uno vel duobus vel quollibet (liol.iis ad saiiilalem ct incorruplibililatem profuil, cl iiOM scmper, profccto non habebat tanlum virliilis, qiianltim et legilur el creditur habuisse. Aut qira ralione iignum vilae dicerelur, quod solummodo corruplioncm poluil relardare, non aulem poluil a corriiplione pcnitus liberarc, diulurnamque vitam

VARIAE lECTlONES.

A.

’ A quis. ’ CF ei. 11 ■

’ Sic CF ; A oclavu. * Sic CF ; A e/ eiiam. ’ lemporis om. CF. * aulem om ’ Sic CF; A lum. • Sic CF; A dicil. » Sic CF; A praelerili perfecli temporis. “> nunc oin. A. " A Quid. " Sic CF ; A condiiiottis suae. »” Sic CF ; A et. «” Sic CF ; A sapientia. ‘» Sic A ; CF Allamen. «• Sic CF; A aut— aul. " Sic CF ; A ejus corpus. ‘* Sic CF ; A et. " non om. A. " Sic CF; A Hguum.

ttt

JOANNIS SCOTI

m

edenlibBS pneslare? Si cnim inins ITgni ntiura A Imagine, qnod eliaiii supcrins posuiraiis, el nunc •,

rcpelere tleljenuis. Qui omnia, inquit, adduxil in esxt’, totumque in stia volunlate hominem ad divinam ima.- ginem formavit, non paulalim adjeclionibus fiiturorunt moras fecil, sciendo in suam plenitudinem animaruin numerum perficiendnm; sed cumulatim in ipsa pletii-

omni morbo erat conlrar», ut omnibns ea fruenli- Itus praestarei Yilam, cur in guslanlibus, vel eliam comedentibus noB Tinceret morlem? Peecatum dices TirlHlem Ipsius vieerat, ne in. tantum prodessel? Validius ergo erat • peccali nialum, quam Tilae

lionum. Polius i^aque videamus, qiiod Dominus ipse ludine omncm tiumanam naluram prognoslica opera-

all verum vi(ae lignum. Ille, iiiqint, diabolus pro- feclo, homicida eral ab initio. Pulasne, allerum bo- ininem occidisse praeler iilum unum el soIum,quem Deus ad imaginem suam ereavil? Drsc. Nequaqu:im. Mag. A quo ergo inkio lioniicida eral diaboius, nuin ab inilio condilionis suae, an ab iniUo condilionis * hominis, an certe ab inilio condilionis ulriusque, si simul condili sunt, et aher aherum in condillone non praecessii? Sed si condiiio di;iboll condiiionem lio- " niinispraeoccupavil, quoniodo ab inilio suo diabolus homicida erat? Si vero bominis condiiio condilioncm diaboli antevenil, quomodo diabolus ab inilio kii- manaecondilionis bomicida dicilur *? Si auleni rclinquitur, ut ab iniiio ulriusque simul faclo,et homicida erat diabolus, ei liomo erat oceisus : quafe spalium datur homini in paradiso vixisse, priusquam a diabolo occidereiur? IIoc eliam ex Evangclica pa- rabola manifesle probaliir. Homo quidam desccnde- bat ab lerusalem in Jericho, et iticidit in lalrones. Ilon enim ait, bomo quidam erat in Jerusalem el- incidit in tatrones. Nam si iii Jerusalem, boc est, in paradiso bumana natiira pcrmaneret, profccto in

tione^ intellexit , et in excelsitudine, elin coaequali an- gelisquiele honorificavit. Hic inleIligc,praodiclum ina- gisirum pracicriia pro fuiurls pesuisse. Qiiod eiiim ail, prognoslica operatione ‘" Deiim oinnem lninia- nam naiuram in excelsiiudine et iii aeqnnli angc- lis quiole condidissc, qiiomodo aliler iriielligi poicst» nisi quin jam liomo in caiisis coiidiluseral, noudiim vero in cffecliis suae beaiitudinis procedebai? Kl cur non proccsscrat, reddit causaiii diccns : OuomoTU vero praevidit coiriemplaioria virtute non recie euntem ad boniim*^ volnnialem,alque ideo exangelica vtla re- cedentem,ne animarum liumanarvm muUiludo muiue- retur, cadeiis ex illo modo, perquem angeli admuUi- tuditi.em aucii sutil, propterea convenientem in peeca- tum annullalis ‘* incremeiiti excogitationem in nalura conformavit, pro angelica magnificentia pecudalem ei irxalionabilem ex se invicem successionis modum liu- mnnilnli inserens. Sl ilaqiie baec verba sancli Theo- logi veracia sunt, quod non temere crediderim : quid aliud datur inlelligi, qiiam, ut humana nalura, nullis lemporum moriilis, nullis rerum sensibiiium effeeli- bus, in paradiso, in quo naturaliler condilus est,. sle-

latrones, diabolum videlicet saiellitesque ejns, non „ lisse, sed mox de via veriiatis deviasse, et divisiO’

incurreret. Prius ergo descendebat de paradiso,suae voliintatis irrationabili moiu impulsus, et in Jericho praecipiiabatur, hoc est, in defecium instabilita- tcmque reriim temporalium ; et cadendo vulneralus est, omnibusque ^ naluralibus bonis, in quibus con- dituserai’, spoliatus ‘. Ubi dalur ifnlelligifquod bomo prius in se ipso lapsus est, quam diabolo lenlaretur; ncc boc solum, verum etiam, quod non in pa- radiso, sed descendente eo, propriaque voluniate a paradisi felicilate , qiiae Jerusalem vocabulo, hoc est visionis pacis iiiielligitur, deserente , et in Jericlio, hoc est, in hiinc miindum labenle a diabolo snnctatiis sii,ei beaiiiudine^ spoliatus. Non cnim credibile est, eiindem hominem et in contem-

nem nalurae in duplicem sexiim , per quem jumen- torum simililudine miiltiplicaretur, perversae vohm- taiis motu meruisse?Ac perhocsi in ea beatiludine, in qiia creata est, perinaneret, utriusque scxus co- piila " ad mulliplicalionem siiam non indigeret : eo eiiim modo, qiio angeli mulliplicali Sunl, sine ulla sexu mulliplicareliir. Iluic sensui venerabilis magi- sler Maxinius, praefali Tbeologi expositor, sermo- nem ejiis de baplismo exponens, consenlit dicens : Aiunt, qui divifta mystice assequuntur eloquia, el o/- tioribus, quanlum consequens est, glorificant specula- lionibus, secundum imaginem Dei per principia factum homiuem fuisse, omnino nascendo secundum propo- silum spiiitu **, et nceiptend» secundum simitituJinem

platione aeternae pacis stetisse , et suadenle femina jj per observanliam divini mandati, quod sibi fulurum

ernt, ut esset idem liomo figmenlum quidem Dei se- cutidum ‘• nalnram, ftlius aulem Dei, et Deus, per spiritum secundum gratiam. Noh enim possibile erat^ aliler filium Dei oslertdi et Deum secundum deificatio-’ nem ex gratia faclum hominem , nisi prius secundum propositum uascghlem spiritum *• per adunatam sibi naluraliler per seipsam motam et liberam potenliam, Quam deificam divinamque et inmnlerialem nativi- talem " intelligibiUum et occullorum dunlaxat bono-

serpentis veneno cormpta corruisse, aut ipsum ser- penlem, diabolum dico, jam de paradiso, dignilate \idelicel angelieae naiurae,lapsiim, in bomine adhuc iion peccanie, neque ceisiiudine divinae imaginis eornienie praevaluisse. Id ipsiim quoquc, hoc est hominem, aequalem angclis conditum fuisse , non autein in tlla digniiate stetissc, sed mox non recte :td bonum ingredi iiicboasse, sanctus Gregorius do-

cere videtur in decimo octavo capituto sermonis de

VARIAE LECTIONES. . * erat om. A. » suae an ab inilio condiiionis om. A. » A dicetur. * CFomttibus {-qneom.). ’ Sic CF; A erat conditus. • Sic A ; pro spolialus CF abusus. “^ bealiludine om. A. * A non. * Stc CF ^ A per prt- gnosticam operationem. " .A pcr prognosiicam operationem. •’ Sic CF; A tonom. ‘•• GF coonlae. ** Sic CF ; A spirilum. •» Sic CF ; A Dei secundum quidem naluram. CF; A auiniiateAi.

«»SicCF’ A/«f«i«. *• CF mirii.%. " Sk

813 DE DIVISIOKE NATURAE. - LIBER QUARTUS. 8U

ramde$ereHS prin.us homo, praelionorificando «/«orf A (leiUnr, diccre prociir.tvimiis, alionim vero seiilcii-

li.Tiii, qiii aliler " sapiiiiit, rcfclicre. sni spevncrft.

lecundum sensum et • deleclabile esl el maiiifestum, oterilo ex corporibus iuordiualam * el malerialem el corruptibilem liabere dumnatns est nalivilatem, digne Deo judicaiUe, pejora melioribus volunlarie praepo- nentem * in possibiiem el servilein et coanguslatain se- cuiidum simtlitudinem in terra irraiionabilium brulo- ruinque jumentorum generatioiiein libera el impnssi- bili el * spoiianea et custa alienari uativitaie, el pro ip$o cunl Deo diiino el ineffubiii honore , cam insi- jiientibus jumciiiis ignobilem recipere copulalionem. iiua Uominem liberare, el ad divinam beaiiludinem re- ducere voleiis , natUram liominum creans, Verbum homo ex homiuibus vere fil, et nascitur corporaliler sine peccato per hominein. Ulaulem cognoscas, qiiod

seii fal ain csse proiiiinliaic Jiiiii " aii nos iitillo niO(!<ii perliiitliadipsiiispiiradisicoiisiilcralioncm Iraiiseuti- diim csse video. Disc. Transeiindimi piaiie. Recle qiiipperaliocinandi via lcnendn cst, ulncquein dcxic- ram, neque iii siiiislram deviarc vidcamiir; Iioc cst, neqiie liis, qiios siimmae ac sanclae aiictoritalis csse Galliolica sanxit Ecclesia, deltnliamns, neqiie eos, qiios simpliciier iiitellexisse cognoviimis, quoiiiani inlra Calliolicae fideisinccrilalem coiilinenliir, sper- nniniis. llnusquisque enim, ulail Aposloliis, sutsensu abundet. Nosiinim qiiippe sensnm approliare, aut eorum, qiios ceteros praecellere arhilramiir, alioruin vero sensnm reprobare, aiil periculosis^-imiim est.

iionex nol)is ipsis accipientes, verum ex praefali jj _^„i 3„j,e,i,jgsi,„„n, ,,„1 cerle conlenliosnm. Ingre-

(liamiir ila(|iie cautc, littniililer, inodcste, sanclorum Palriim iii tali negolio vesligia sequenlcs.

16. Mag Sancliis Angiislintis in ocl.ivo Exemeri sui : Non ignoro, iiiqnit, de paradiso multos mullft dixisse- Treslamen de hac re quasi generales sunt sen- tentiae, Una eorum, qui tan(um*nodo corporaliter pa- radisum inlelligi volunt. Alia eorum, qui spiritiialiter tanliim. Terlia eoruin, qui utroqne modo paradisum accipiunl, alias corpornliier, alias autem spiritualiter. Breviler ergo ut dicam, terliam mihi fateor placere senteniiam. Idem in qnarlo decimo dc Civitale Dti undecimo capitnlo : 'ivebal itaque, tnqml, homo se- cundum Deum in paradiso, et corporali et spiriluali.

aiicloris, Maxinii videlicct, discenlcs, homincm dici

inus de ligiio viiae non giistasse, sed primum cihum

inortilerum de ligno velilo primilus sumpsisse, et ad

divinum lunien menlis oculiim non sublevassc , aiidl

ipsum in vicesimo octavo capite expositionum ver-

liorum Gregorii dicentem : Huic itaque divino lumiiii

Holens elevare oculum animue primun pater Adam,

caeci ’ instar merilo in tenebris ignoranline nmbnbus

manibus maieriali immunditiae votuntnrine adhaerens,

soli sensui seipsum tolum pronus tradidit , per quem

aniaritsimae bestiae corruptivum virus accepit. IIoc au-

lem dicil, quoniam corporeum sensum , per qiiem

Adam deceplus est , in (igura mulicris viilt iii-

lelligi. Nam apud Griiecos afo-Qr/o-t,- , id cst soii-

sus. feminini generis est. Aiiiarissimani veio C ^’"^"^ ^”’’" ^™’ ‘’"’"’’’"’ ‘"‘P’’’""’ ‘’’"’’’’’’ ‘’"’’■P’"’*

Lesliam diabolum vocat, qiii per * seiisum corpo- ^<’"«> ^’ P’‘‘‘P’«’" “’^”"’^ ‘^’ ’’’’’ «P"’’««’’«- ^"’ »’«’*«

reum humano animovinis nequiliae suae iiifiidil. eratspirilualis, quo per inleriores, et noa erat-corpo-

Deinde ait paulo post : El ex vetilo ligno qni eiiam »•«’’«’ ‘/"^ P^’’ extcriores sensiis homo fruerelur? Erat

tnortem inesse prii,s didicerat, sensu fruclum porri- plane utrumque propter utrumque. Postea verd quam

gente cibi primiiias faciens, convenientem fructui vitam superbus ille angelus ac per hoc invidus, per eandem

mutavit, mortalem videlicet ac fluxilein pcr corpus cor-

ruptibile. Deinde subjiingit : Si itaque Deo mngis quam conservo, sensni videlicel, credens, ligno vilae vesceretur, non fortassis datam deponeret immortalita- lem, semper conservaam panicipaiione vitae, quoiiiam

omnis viia ex propria ei consequemi consuevit escacon-

servari. Esca vero beatae ilius vilaeest panis, qui de

caelo descendit, et vilam dal mundo, sicul ipsum de

teipso in Evangeliis non mendax pronuntiavit Ver- . . .

bum. Quo vesci nolens piimiis nonio, meiilo divina D P^radisos asserit esse, unum qnidem spinlualem, 111

projeclus csl vita, aliam vero ex morle ge.iiirice ac- «“o J'0”‘0 ’’ secundum animam, allerum vero cor-

cepil, per quam iirationabrlcm sibimel ’ formam

imponens, divine vero • supersplendentein abscon-

denspulcbriiudinem, vescendo omnemnattirammorti

tradidit. Sed quia adversus eos, qni diciint, bomiaem

felicilcr • in paradiso ante peccalum tem|)oraU

spalio vixisse “, illud autem spatium quanliim fuerit,

airirmare non audent, iion est nostri propositi agere;

ea siqiiidem solummodo, quae iiubis verisimilia vi-

VARI.\E LEGTIONES.

superbiam a Deo ad semetipsum conversus, de spiri- tuuli paradiso cecidit,malesuada versntia in hominis, sensum serpere affectans, cui utique slanli, quoniaa ipse cecideral, invidebat, coluher in pnradito corpO’ rali , ubi cum duobus ilUs hommibus masculo et femina unimaliu eliam terrestria cetera tubdila et inuoxia versabanlur, animai scilicel lubricum el ‘* tvriuosis infraclibus mobile, operi suo congruum, per quem loqueretur, elegit. Animadverle, quomodo diios paradisos ; quo bomo

poralem. in quo idem bomo secundum corpus felici- ler vivebat. In libro autem, quem de Vera religione scripsil, unum tantummodo paradisiim, eundemqne spiritualem videlur asserere : Est autem, inqnit, vitium primum animae rationalis, voluntaseafaciendi, quae vetat summa et intima veritas. Jla homo de pa- radiso in hoc seculum expulsus est ‘», id est, ab aeler- nis ad temporalia, a copiosit ad egena, a firmitale ad

■ ct oin. CF. • Sic CF; A indispositam. » A vroponeniem. * el om. A. • Sic CF ; A ceculit. • SicCF ; A per qnem. ’ Sic CF ; A «16/. " vero om. A. " feliciteroni. A. " Sic (-F ; A vixtsse temporalt spctio. " SicF; \C qualiter. ‘• dKm om. A. " ct Oirt. CF.

‘^ homo om. A. ^ Sic CF; est om A.

JOANNIS SCOTI

infirma • ; non ergo a bono substantinli ad malum A minus Jesus Christus, fons vilae aeleniae , sicut et

sitbstaniiale, quia nulla substantia malum es’, sed a bono aeterno ad bonum temporale, a bono spirituali nd bonum carnule, a bono intelligibili ad bonum ensibile,abonosummoadbo>ium infwium. Yidosne, quod ait, a bono intelligibili ad bonnin sensibile? Monne aperte dixil inleliigibilem parndisnm ’ csse, non aulem sensibilem? Nani si sensibilem esse vellet, dixisset utiqiie a bono scnsibili , linc est, a paradiso Cftrporati ad inrerius bonum sensibile. Nisi forlc qiiis dicat, de solo spiriluali paradiso, ex qiio anima pec- eatrix expnlsaest, lianc senlenliam protiilisse, de expulsione vero corporis ejiis de * corporali paradir to in ipsa sciitentia siluisse. Non eiiini ait, primiim Lominis, sed primuni aniinac ralionalis vidum csl

Pater; quia scriptum esl, quoniam apud le fons vitae; denique, (lumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Et fons legilur et (luvius legitur , qui irrigat paradisi ligmtm fructuosum , quod " ferat fructum in vitam acternam. Hic ergo fons, sicut tegisti, in paradiso est. Fons enim procedit, inquit, ex Ede», id est, in anima tiia fons esl. Unde et Salomon ait : Bibe aquam de ttiis vnsis et de ‘* pnteoruin luorum fontibus. Hic esl foiis ‘, qui proce.lit ex illa exercilata et plena ro- luptatis anima ; hic foiis, qui irrignt paradisum, vir- tus est aiiimae eminenlissimo fonte pullulans ‘. Et dividitur , inquit , hic fons in qualluor initia. Nomen ei>t uni Pliison, el celera, quae:praefatus sanctus Am- brosiiisde quattiior paradisi fliiminibus luculentissime totum tamen liominem meliorispartis vocabnlosigui- " dispiilat, singiila flumiua singulis animae virtiitibus

(icasse crediderim. Non enini credibilc cst, Iiominem e.x spirituali paradiso, non autem ex corporali, prac- varicatronis merito expulsum fuisse, si diio paradisi vel fuerc vel adhuc sunl. Nisi forte qiiis dicat, de spirituali paradiso expulsionem hominis soliimmodo \n hoc loco exposuisse, ejusdem vero ex sensibili lapsum siluisse. Sanctiis quoqne Ambrosius in primor- diolibri, quem scripsiideparadiso, duos similiter pa- radisos esse videtur aflirmare, eo loci maxime, ubi r.ii : /n hocergo paradiso hominem Deus posuit quem plas- mavit ‘. Intettige etiam, quia * non eum hominem, qui tecundum imaginem Dei est, posuit in paradiso, sed eum, qui secundum corpus est; incorporalis enim t» loco non est. Sed paulo post ad explanalionem para- disi perveniens, non soliim parndisum spiritualiier inldligi, verum etiam niliil aliiid esse paradisuin iiisi ipsumbominem, manifestissimeastruit,omnino, vt aestiroo, Originem sequens, quamvis eum aperlc iion nominavit. Ait eniin : Ante nos fuit, qui per vo- Ittplatem “^ et sensum praevaricationem qb homine memoraverit esse commissam , in specie serpenlis figuram acciptens delectationis , in figura mutieris »ensum, in animi menlisque typo virum constituens; quem, sensum videlicel, «XaBriaiv vocant Graeci; de- cepto autem sensu praevaricatricern mentem asseruit, quam Graeci vouv vocant. Recte igitur in Graeco vov; in ’ figura viri accipitur , aiaBincis vero in ’ figura muiieris. Unde quidam Adam «oOv lerrenum interpre-

coinparans, Phison quidem , qui secundum Graecos Gangcs dicitiir, prudeniiae, Geon autem, qui esl Ni- liis , temperantiae, Tygrin, qui velocilate sui chi»sus diciliir, fortitiidiui, Euphraten vero juslitiae. Videsne, qiiemadmodum spirilualiler intelligit paradisuni? DiscVideo. Sed fortassis quis dixerit, magisallegori- zare , quam paradisum corporalem negare videtur, Nnm si corporalem et localem paradisum non exisii- maret esse, non fortassis in processu praefati opcris post spiritiialis paradisi, qui sive ipsa anima esl, sive aliquid spirituale, in quo anima ‘* constitula est, expositionem adderet, exponens illum locum, in qiio scriptum est : Et appveliendil Deus homiiiem quem fecit, et posuit eum in paradiso operari et custodire, Yides, inquit, quoniam, qui erat, apprelienditur ? Erat autem in lerra plasmationis *• suue. Apprehendit ergo eum virtus Dei , spirans " processus et incre^ menta virlutis. Denique in paradiso eum collocavit, ut apprehensum quasi afflatu divinae servituds **. QuQ toci itlud adverte, quia extra paradisum vir factus est, et " mutier intra paradisum, ut advertas, quod non toci, non generis nobilitate , sed virtute unusquisque gratiam sibi eomparal. Denique extra paradisum faclus, hoc est, in inferiore toco vir melior invenitur, et illa, quae in meliore loco, Ifoc est, inparadisofacta est **,in-r

“, et

ferior reperilur **. Mulier eniin prior decepta est

virum ipsn decepit. Nunquid his verbis manifeste da-

tur inlelligi, localem paradisum, ac per boc corpo-

tali sunt. El post aliqiianta : Est ergn Paradisus lerra _^ ralem atqiie sensibilem voliiisse aslruere ? Mag. Cuin

quaedam feriilis , hoc est, anima jecutida, in Eden ptantata, hoc est, in votuptale quadnm, vel exercitata terra, in qua animae fit delectatio. Est etiam voOj tanquam Adani, et esl uivBwis, id est xensus, taiiquam Eva. Ac ne liaberes, quod ad infirtnum retorqueres na- lurae, vet ad obnoxiam in tolerandis periculis condi- tionem, considera, quae habel •” animn ista subsidia. Emt fons, qui irrigaret paradisum. Quis fons ? Do-

his, qiii ‘•’ talia volunl, non est noslrum colluclari, Neque enim duos paradisos esse, unum quidera cor- pornlein, alterum vero spirilualem negamus, nec aflirmnmus. Sanctorum autem Pnlrum soluinraodo senteiitias interim inler nos conferimus : qui aulem mngis sequeodi sunt, non est nostrum jiidicare ; uniisquisque suo sensii abundet, et quos sequatur,

eligat, litigalionibus relictis. Sed ■•uo sensu summae

VARIAE LECTIONES.

• SicCF; A infirmum.’ ’ CF; infirmum. ’ Sic CF; A paradisum inlelliqibiletn essc. * Sic CF ; A #. ■ Sic CF; A formavit. • Sic CF; A qnod. ^ cp. ^oluntatem. « in om. A. » in om. A. ‘• Sic CF; A liabeat. " CF quo. " de om. CF. " Hic estfons om. CF. ’’ Sic CF; A qui irrigal paradisum, hoc iSt virtutes animae e. f. pullulanles. " Sic CF ; A in qua constilula est. ‘• Sic CF ; A formationis. " Sic CF; A inspirans. ‘* Sic CF ; A ul scias appreliensuin quasi afflatum divina esse virtute, ‘” et om. CF, *” f^cta esl om. CF. *" Sic CF; A rcperitur inferior. " est om. CF. »" A 7«»«.

8«7 DE DIVISIONE N4TURAE. — LlBER QUARTUS. 818

auctoritnlis mngisler , alque aculissiini siiblilissiini- A imagine, qiinc iiilra paradisum coinlita est, sed ex

que ’ ingenii, in exposiiionibtis divinae Scriptiirae talia protuierit, non facilenobis eliicet, nisi forte, ut saepissiine in ipsius exposilionibiis invenimus, sum- mos Graecoriim Theologos secutus sit, el maxime Gregoriuin. Qui duas boniinis conditiones esse asse- runt, unam quidem ad imaginem Dei, in qiia ncc masculus ncc femina intelligitur, sed sola universa- lis et simplex bumanilas, simillimaque angelicae na- lurae, quam omni sexu omnino carere et auctoritas incunctanter et veradocet ralio: alleram vero alqiie secundam propter * praescilum ralionabilis nalii- rae delictum superaddilam, in qua sexus conslilui- lur. Meriio ergo, quod propter peccalnm adjeclum est , extra paradisum ac veliiti iii inferiori loco

merilo fulurae suae pracvaricationis " facturae suae •* sumpsit occasionem. Nam et illa in exleriore liomine, qui extra paradisnm merito peccali de liin<> terrae conditus est ♦•, causaliter creala esl, quae postmodumordine, non tempore, in paradisode latere viri assumpta est. Sed sive Iioc, sive aliquid aliud praedictus voluit magister, non est nobis colluclan- duin adversus eos, qui duos, nt praediximus , esse credunt paradisos ‘, unum qiiidem spiritualcm , alleruui vero corporalem, propter duplicem bominis nalurani , praesertim cuin videamus saepissimc in divinae Scripturae nariationibus multa juxta rerum faclarum veritatem et historialiler facta et spirilualiler intellecla. Abraham enim duos filios factumfuisse de tevra plasmationis narratur.Virilis ^ babiiit, uiiuoi quidem ex ancllla, unum de libera.

itaque sexus naturae ad iinaginem Dei factae su- peradditus extra * paradisum factus est. Sed quia et ipse scxus priori naturae, divinae videlicet imagini, adjungitur, veluli aliunde apprehensus, in paradiso cum prima scilicet conditione constiluitur, inquoilerum veiiitiin superiori loco secundus sexus, Tocabulo mulieris appellatus, ct ex latere ejus atira- ctus , in adjutorium procreandae prolis in contume- lia similitudinis insipienlium animalium ei adjiingilur. Et quia conditio virilis sexus, quamvis non tempore, sed sola digniiate, praecedit condiiionem feminei ; mulier enim ex viro in prima condiiione, in secunda auiein ’ vir ex muliere factus esl rpropierea con- (litionem viri dicit * exlra paradisum, mulieris vero

Et haec quidem secundiim historiain facta sunt.. Juxla tamen allegoriam duas leges sigiiiQcant, unain qiiideni Veteris Testamenli , Novi vero alleram. Pelra, de qua aqiiae fluxernnt, in eremo populum seqiiebatur, cum dicat Aposlolus : Petra autem erat Cltristus. Et quid dicam de ipsis primis duobus bo- minibus, masculo videlicet et femina, in paradiso, de quo sermo est, constitulis " ? Nonne, ut idem te- statur Aposlolus, figuram Chrisli et Ecclesiae gesta- bant? Quid ergo mirum, si corporalis paradisus crearetur, per quem spiritualis paradisus significa- retiir ? Novimus aulem, suinmum sanctae Scriplurae exposilorem, Originem dico, edisserere, non alibi, neque alterum paradisum esse, praeler ipsum, qui

inlra, ut per hoc inielligas, virum etiam exlra para- ^ in terlio caelo, ut ipse vult, conslilutns est, et " in

disum.hocest, extra primordialisconditionisdignita- temconditummeliorem essemuliere, quae veluti in- tra^paradisum, boc est superaddili sexussimplicilali «liviiiae imaginis adunaiionem condita est. Potest et sic dici. Quoniam in unoquoqiie homine duo quidam homines intelligunlur, dicenle Apostolo : Exteriorem hominem corrumpi, intcriorem vero renovari, merilo interior, qui ad imaginein Dei factus est, in paradiso formaiur, exterior vero et corruptibilis exira • et

quein aposlolus PauUis raplus est. Et si in tertio caelo est, profecto spirilualis est. Tertium siqujdem caeluni, iii quod raplus est Paulus, spiriluale. esse summi ulriusque linguae auctores non dubitant, sed unanimiler aflirmant, illud inlellectuale vocantes. Qiianqiiam Epiphanius Constanliae Cypri episcopus iii boc Origenein reprehendat, et omnino paradisum in terra esse ‘• aslruat : quendam quidem sensibilem locum in orientalibus mtindi partibus cum sensibilibus

infra paradisum de liino terrae fingilur; qiii eiiam lignis fluminibusque, ceterisque, quoe corporalitcr ab apprehensus in paradiso ponitiir, quoniam, si in ipso his, qui corporeis sensibus udhaerent, simpUciter de salutem suam » operaretur, divinumque ciistodiiet paradiso credunlur. Idem namque Epiphanius tuiii- praeceptiim, poierat eliam ad dignitalein supeiioris cas pellicias, quas Deus primis bominibus post prae- conditionis ad imaginem Dei pervenire. Quoniam ,-. varicalionem consuerat , Ivisiorialiter de pellibus vero noluit divino obedire ‘» praecepto, non solum oviuin “, quae, ut ait ille, m paradiso fuerunt, fuctas

Creatorem suum , verum etiam dignilatem imaginis ejiis " deseruit. Acperhoc in gcminum sexum scis- siis esl, in masculiim videlicet et feminam : qiiae discissio non ex natura,sedex vitio causam accepit. Ideoqiic quamvis in paradiso feminadeviro facta est, non erat inde viro melior, quoniam ‘* non ex divina

esse non dubilat, et Origenem rcpreliendil, qui sub illarum pellium figura mortalia corpora, quae priniis hominibus merito peccali superaddila suni, piilcliei- rime atqiie verissime significaia fuisse exponit. Quein, Origenem dico, in tbeoria tunicaruin pellicia- rum omnes fere auclores Graecorum Laiinorumque

VARIAE LECTIONES

’ Sic CF; A et subtilissimi. * propter om. A. » Sic CF; A formationis. * Sic k; CFinfra. » Pro in secunda autem CF non aulcm. • Sic CF; A dicunt. ’ A iuler. • Sic CF; pro extra k extt- tii. » A««o. ‘• Sic Cf ; X obedire divino. " e jus om. A. ‘• A qitia. ‘» Sic CF; A praemrtcatwnts tuae fttlurae. •* suae om. A. • «/ ora. A. ‘ Sic CF; A dtios pnradtsos, tit praediximus. ’ bic U” ; A coniiitutus. •• e( oin. A. ‘» Sic CF ; A «sse in terra. " Sic CF ; A omnium.

JOANNIS SCOTI

8-2G

seqmiiitiir. Non al) re eliam *, ut opJnor, scnlen- A gnum vitae, el omue lignum, cujus cibum tecunditm

liain inagni Grcgorii Nyssaei de esca parailisi , el de ligno vitae, deqiie scieniiae boni el mali ligno inse- rcre. In viccsimo capilulo sermonis delm.-igine : lie- cle, inqiiit, quisque * non in eandem ilerum vitae speciem reversurum esse liominem dicit, el ‘, si prius in comedendo nobis species vilae erat, posthac * au- tem lali ndminislratipne liberabimur. Sed ego snnctae auscultnns Scripturne, uon solum corporalem cogno- sco cibum, neque solam carnis Inelitiam, sed eliam alteram quandam escam, analogiam quandnm ad cor- poris alimenta habentem, cujus fruilio ’ in animam so- lam pertransit. Comedile ex meis panibus, sapientia esu- rienlibusjubet,eteos,qui talem cibum esuriunt’, Domi- nus bealificat : Beali qni esuriunt et sitiunt junliliam.

Deum formato lex dat. E conlrario autem separalur ab hoc ligno nllerum lignum, cujus cibus boni et mali scienlia est, dum non specialiter alterutrum e con- trario significatorum in pnrte fruclificet : sed quen^ dnm confusum mixtumque fructum pullulat, contrariii qualilatibus concretum. Cujus escam prohibet dux vitae, consilium vero dal*’’ serpens, ut morli praepa- raret inlroilum. Et suasor fnclus est coiisilium dans, boni " quadnm pulchritudine ac delectalione mali • fructum circumcolorans, ut dcleclabiliter videretur, nc desideriumad guslum superponeretur ‘"^ . Idem invice- simo ejiisdem sermonis capitiiio: Quid ergo est ,\nqmt,. illud lignum videlicel “, quod bono et malo *” com- mixtam liabet scientiam, deleclaiionibus, quae secun-

et : Si quis si.it, inqnil , veniat ad me et bibat. Ma- B dum sensmn sunt,insitam ‘ ." Nou longe itaquea veri-

gnus item Isains : bibile ’ laeliliam, vnlentibus magni- ficentiam ejiis laudare prnecepit. Esl autem quae- dam comminatio proplielica adversus eos, qui ullione digni sunt , veluti fame lorijuendos. Fames vero non panis est quaedam egestns el aquae, sed veibi defcctus. Non enim famein panis, inquil, vel * sitim aquae, sed famem audiendi verbuin Domini. Numquid ergo j;lantalionis Dei in Eden deliciae sunl ; nam * deliciae Eden inlerpretalur. Lignorum^^^quendamconvenit fru- clum ’ inlelligere, acper hoc comedihse homiuem non dubilare , el ‘ tion omnino transiloriam fluxilemqne hanc escam in paradisi conversalione recipere in hoc : Ab omni •’ ligno, qnod esl in paradiso, cibumco- medite. Qiiis dabil snnando sic^’ esurienli lignum iltud,

tate inlueor : lignum sci^nliae boni et mali yvMcrTov Graeci vocant, lignum vero vilae irfiv yvwSt. Ligni in- telleclu in occasionem theoriae utor ’. Arbitror enim, non disciplinam hic a Scriptura inlelligiper scienliam, el^quandam differenliam ex Scriplurae consuetudine invenio scieuliae el dijudicalionis, hoc est discielionis, Nam discernere disciplinabililer bonum ex mnlo per- feclae hnbiiudinis esse Apostolus dicit , ct exercitalo- rum officii^^ sensuum. Propter eiiani praeceptum facit omnid probandi , et spirilualis hominis dijudicare pro- priiim esse dicit. Scientia vero non ubique discipli- nam et peritiam illius, quod significalur, indicat, sed ad id,cui gralia donala est,ttffeclum. Vt cum scriplum est ‘^ : Cogiwvit Dominus qiii sinl ejus , hoc est suam

quod est in pnradiso, quod onine bonutn coinprelicn- C graliam eis donnvit. Et ad^Mosen ait : Quia cognosce-

dit, cui nomen est Trav, id est omne, cujus parlicipa- tionem homiiii lex nalurae ^’^ donat ? Generali enim el supereminenli ralioiie “onj«/s bonorum forma apud seipsam connaiuraliter hubet ioluai, et uiium est. Quis me commixlo ex uiroque ligni gustu segregr.bil? Omnino eniin non est perspicacioribus obscnmm, quid omne illud , cujus fructus vita : et ilerum, quid hoc tnixtum , cujus finis esl mors ‘. Nam qui ab omni usum *• copiose proponit , raiione quudam omnino et providentia promiscuoium participalione hominem prohibel. El mihi videtur magiius David et gapiens Salomonmagister hujns legis expasitioncm suscif^isse^^; uterque enim concessne escne unam inlelUgnl *’ gra- tiam, ipsiimbonum , quod vere esl, quod eliam omne est bonum : David quidem dicens, delectare ‘i/i Doinino, Salomon aulem ipsam escam “, quae est Dojninus, lignuin vilae nominans. Non ergo " id ipsum est li-

D

bam tesuper omnes. Uis autem, qui in malitia redar- guunlur, dicit qui omnia novil, qiiia niiuquam cogno- scebam vos , hoc est , meam graliam nunquam vobii largiebar. Non ergo” lignuin, ex quo mixta scienlia fructificatur, prohibitum esl. Misceiur autem ex con- traiiis, bono videlicet et malo, fruetus ille, qui catisi- dicum , hoc est , advocatum suum habet serpentem : juxta hanc forsiian rationem, quia ’’ non nudum pro- ponilur, id est, oslendilur mnlutn ipsum in seipso se- cundum proprinm nattiram manifeslum. Ipsa eniin malitia oliosa essel nullo cplorala " bono, quo ad con- cupiscenliamsuam seductum, hominem scilicet “, atlra- lierel : nunc aulem cotnmixla quodawmodo malilia esl ; in profundo siqitidem perniciem , veluli quasdam ‘* itisidias occultas habens , aperle vero in seductionem quandain boni phantasiam oslendens. Dontitn videlur avaris maleriae pulchritudo : sed radix omnium malo-

YARIAE LECTIONES.

’ SicCF; A Non ah raplacet, ul opinor. * A Fortasse, inqiiit, aliquis. ^ et om. A. * Sic CF; A posthaec. • CF cujiis perfruilio. ^ inqitit om. CF. ’ A bibere. * A aut. ’ Sic CF; pro smit, nam deliciae A aiUein ipsa. “* Sic CF; A digiium. " Sic CP ; A fruclum convenit. ‘• Sic A; CF an non. " Sic CF; pro recipere in hoc ab otnni A inteHigere. Ab omni, inquil Dcus. ‘‘A qiiis dabil saiie esiirienli. • .\ lioniini rox (ional. ‘® SicCF; A Ilac enim genernli et supereminenti voce. ’ cujits finis est mors om. CF. ‘ A Nain qni j7//ms omnisfruilionem. ‘* A Et mihi libet magno Davide et sapieuti Snlomone magi- slrisinliartim reruin expositione uli. ‘Sic CF ; A intelligit. ’ k delecla. ‘Pro ipsainencain h saj ientiam. \ Igiinr idipsiim. “ A suadet autetn. ” A bona. ** mali om. A. ’ A proritaret. ‘ videlicel om. A. ** A boni cl tnuli. ‘ A insiium. ’ A Non lottge itaqueaveritate aberravero,si ntentis intelligenlin, qualettus intelligi Itnec possunt, hac ipsa considerattone utar. ‘ A sed. " offtcii om. A. ’ L’t cumscriptum est om. CF. ^* .\ Igiltir. " A ^uoc/. ^’ QF eolorato. " scilicel om. A. " A ^Mcnt/fliH rfo/Mfn insidias.

Hl

DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUARTUS.

rum phUargyria .Quisforsitaninfoetidampaludem A disiiin, et qualia iigna, el (piales fnictus praefalus

inlemperantiae perderetur, nisi delectationem bonum utque* eximium quoddam aesdmarel eam *, qui tuli illecebra ad passionem atlraliilur ? Similiter habenl et cetera peccata occulta, differenliam habentia pro- priam detettalionem : ex quadam seductione eximia videnlur minus consideranlibus ’ pro bono sotlici- landa. Quouiam igitur multi iltud, in quo sensus de- leclantur, bonum judicant, et quia " est cognominalio existentis, hoc est, veri boniet ipsius boni *, quod videlur esse, dum non sit bonum : hujus rei gratia ipsa ad matum veluii ad bonum fncta concupiscentia, boni et mali Mcienlia a Scriptura nominata est , dum affectionem quandam et concrelionem boni et mati " inlerprelatur, hoc esl, significat scienlia. Neque absolule matum, eo

asiriiit Tiieologus. Disc. Aniinadvcrlo , clareqiis perspicio : spirilualem profeclo el illocalem. Telim. tainen aperle ac breviter ea, quae ab ipso obscnriiis csplicala sunl, a te aperiri. Mag. Quisqnis diligenlcr pracfati Thcologi verba pcrspexeril, iiil aliud, ut opinor, iii eis reperiet suadcri, qnam bnnianain na- inram ad iinaginem Dei iactain paradisi vocabnlov rignratae locutionis modo, a divina Scriplura signi- ficari. Vera eiiim plantalio Dei est ‘” natura ipsa, qnam ad imagincm ct sinvilitudinem suam, hoc est, ad imtfginem omnlno sibi similem, praeter rationem subjecli, iil pracdiclum est, creavil in Eden, hoc est, in deliciis aeternae fcliciialis, et beatitudine divinae similitndinis, mnjor et melior omni sensibili mundo

quod ambilur bono, neque pure bonum, eo quod sub- B non mole, sed dignitate nalnrae. Cujus terra fertilis

occullalur matum : sed commixtum ex ulrisque inler- dicti tigni fructum esse Scripiura inquit, cujus gustum dixit in mortem tangenles ducere , solummodo non nperie doctrinam ctamans , quia bonum , quod vere el simplum et uniforme natura est “, omnique duplicitute et ad contrarium coputatione alienum. Ma- lum vero varium et configuratum est, aticui bono eommixtum, el alierum, \er experimentum. " Non enim ila invenitur, sicut aeslimatur ; esse assumplto mortis et corruptionis principium causaque efficitur. Pro- pterea serpens praemonslrat malignum peccanti fru- cium, sic ex propatulo malum non habere oslendens •. Non enim forsilan seducerelur homo aperto malo, sed per quandam speciositatem aperlum declaravit ‘

eral corpus esscnliale ‘*, immorlale per possibililalem. Naturale qnippe corpus mori dicilur, qnia superad- dilo commori videtur, duin sit semper inunorlale in se; quippe refcrtur, qiiod sibi snperadjectum pati- tur, boc esl, posse inori, posse non mori “. Corpus namque primi liominis, ut ait Auguslinus ‘, potuit non mori , nec morerelur, si veneno praevaricatiouis noncorruinperetur, sed floribus spirituulis pulcbrilu- dinis viresccret, neque unquain temporalibus incre- menlis sencscerel. Cnjus aqua formaruin capal sensns incorrnptibilis corporis, sensibilium reruin siiie iilla falsitatis deccplione phantasiis formatns : cnjus aer divinae sapienline radiis illuminatus ratio erat, qiia reruin omnium naturas cognosceret : cujus

matum, quandamijue deleclationem secundum setisum C acllier, animus, circa divinam naluram aeterno et

sedncens, guslui suadens mutieri manifestavit ‘. Sicut ait Scriptura : Et vidil femina, quia ‘ bonum lignum in escam, et quia placabile " videre, et speciosum co- gnoscere, et accipiens fruclum ejus contedit. Esca itla ‘• maler mortis hominibus facla est. Ipsrt igilur mixlurae esl fruclifera ‘, aperte inlelleclum ralione interpretanle, per quem boni et mati cognitio lignum itlud nominalum est,quiajuxta moriiferorum mali- tiam, quae in melte fiunt, in quanlum quidem dutco- rat in sensum *’, bonuni esse videtur, in quanlum vero tangentem corrumpit, omnis mati pessimum efjltitur. Cum itaque operalum est in *’ hominis vita malum morliferum, lunc homo, magna res et nomen, divinae naturae imago, vanitali, sicut ait Propheta, assimita-

inerrabili molu immutabili et inutabili sialu circum- volverelur, et cetera, qtiae de divina fmagine sunt praedicanda, imo ellain, qnoniam inlclligi non pos- sunl, silcnlio sunt honorificanda. In boc ilaque pa- radiso foniem vitae manare Scriplnra teslatur, ex quo qiiatluor virlnlnm fluniina in ilgiira quatdior principalium mundi sensibilis ‘* flnviorum dividi narranlur : prudcntiam dico, temperanliam, fortilii- dincm, jusliliam. Quae spiriliialia fluenla ex divina sapienlia, quae esl lotius vilae fons alqiie virlutis, erumpentia, irrigant superiiciem hnmanae nalurae: prins quidem in secretis humanitalis sinibus, veluli iii occnUissiniis intelligibilis terrae poris, in invisi- biics virliiles snrgcntia, deinde in aperlos bonarum

tusest. Ergo siquidem imago ad id, ^worf me/JMsin D aclionum clfectus scalenlia, inniimerabiles species nobis inleltigitur, sociatur : quaecunque circa ‘* hanc vitam tristia miseraque sunt, simUiludims *’, quae ad Deum estf non ** suni. Aiiimadverte, qualem para-

virlutkim el actionum produnl. Ex ipsis eiiiin oinnis virius’et aclio progredilnr, et in ipsas revertilur : ipsae vero ex divina sapieniia egrcdiuniur, et in

VARIAE LECTIONES.

• CF pA?//flrfliia ,’ A philargyria existit. kfoedam. * k ilaque. * eam om. h. ’ k atlractus. • Sic A CF. ’ A Simititer habent et ceiera peccala, qtium occultam pernieiem habent , prima tamen vice videntur expeienda, et per seductionem qtiandum incomideranlibus. * quia om. A. * A ct appa- renlis boiii. ” boni el mati om. A. ’ A clanians, qtwd vertim, qiiod simplex et uniforme est uutitra. ** A et r.ot^(if^\ir»,um ehi, aliud judicatum, et aliud per experimentum, cognilum. ‘A praemonstrat mali- gniiiii peccali fruclum non ittum quidem aperte, quatts a naiura erat, non eiiiin cet. ‘ A exornarit. y A guslui ul ita ttivlieri quod vettei persuaderet. ‘ A quod. ‘ A el quod ocutis gralum. *’ A Esca autem illa. " A mixta est frucliferatio. ” A in sensu. .” in om. A. ** A qnaecuiiqiie vero circa., *” A fl simi-» liludine. ** Pro non A longe. *» est om. A. *" essenliale om. A. *" S’altirale quippe corpus — posse non mori oin. A. " ut ajt Augustinus oin. A. •• sensibilis om. A.

Sd3 JOANNiS SCOTI m

eam revolvimlur. In coJem paradiso cliio ligna esse A ilaque omni ligno, id" esl omntiim DOnorHm pienilu-.

-praefalus Theologus, niagntis videlicel Gregorius, exponil : quorum uiii, ul ail ipse, nomen esl ■nuv, lioc esl, omne, alteri vero 7vw<7t6j, quod est scibile ‘. Cujiis nomiiiis inlerpretalio si ad liquidum profera- lur, non salis iiUellecUiin ligni exprimit. Proplerea, ut facilius inleiligalur, qtiid eo ligiio signilicalur, placuit nohis yvwo-rov vertere in mixlum. Qiiid est crgo TTKv, de cujtis fructii jussiis esl homo cibum sumere? n«v profeclo est illud lignum, de qtio Scriplura dicit : Produxitque Dominus Deus <Je humo omne lignum pulchrum viiu et ad vescendum suave, lignum etiam vilae in medio paradisi. Animadvcrte, quomodo unum idipsumque lignum duobus modis prophetica iheoria et narrat et nominai. Primiim

dine, primi hoinincs jussi suiil cibuni sumere; el adhuc omni generi humano inde vivere praecipitur. Quoniam vero primi parentes cibum Inde ’ siimere- noluertiui, praeponentes ei prohibiti ligni morlife- rtim fructum, non solnm ilTi, verum eiiam tolum genus ab cis propagalum, juslissimo divino jtidicio el ex digniiale nalurae expulsi sunt ac morle danw nali. Videsiie igilur,.quid nmuis ligni vocabiilo figu- raie divinus Propheta. imo Spirilus sancltis per Pruplielam significare voluit? Disc. Plane video, et nil aliud, ut arbilror, praeler Deum Verbum homi- nem factnm omne bonuni toliiis paradisi, hoc cst toiins nostrae nalurae, et non aliud praeter ipsnni subsislerc, de quo comedcre, hoc est, pio inielleclu

quidem omne lignum dixil ptilchrum visu ct ad B eiim ’ percipere seu fide creilere viia aelerna est

vescendum suavo, et iterum ligiium eiiam viiae in medio paradisi. * El paulo posl: Ex omni ligno paradisi comede, uniiin lignuin omne lignuin voci- lans. Nemo ergo sequentium praedicii Theologi doclrinam exislimet, in paradiso esse plurinia ligna diversarum formarum diversorumque fruciuuni , veluli qtiandam sylvam multis arboribus copiosam, sed duo solummodo, unuin quidem ttgLv, alteruin vero yvwo-Tov. Et est iriv §u/ov, Jioc cst, omne li- gnum paradisi * Verbum et Sapientia Palris, Do- minus noster Jesus Christus, qui est omne iignum frucliferum, in mediohumanae nalurae paradisi plan^ tatum, duplici videlicet modo: primoquidem secun- dumsuam divinitalem, quanoslramiiaturaiiietcreal, €l conlinet, el nulrit, et vivificat, el illuminat, ct deifical, et movel, etessefacit; in ipso enim vivi- mus ei movemur et sumus : secundo vero, qtio nostram naturam, ut salvaret eam, et in statum pristinuni revocaret, iii unilatein * subslanliae sibi ’ adjiinxit, ut in duabus naluris subsisieret, divina vidolicet at- que humana. Et hoc est quod Scriplura nit : Pro- duxitque Dominus * Deus de Itutno, hoc est, ex ma- teriali nostra naltiia, omtie lignum, lioc est, Yerhum incarnatum, in quo ol per quod facla stint omnia, el quod esl omnia. Jpsiim eniiii soliiminodo esl sub- slanliale bonum. Celera eiiim, quae diciinlur esse bona, non per se, sed pariicipaiione ip:sitis bona stinl, qui per se vere exisiens bonuin esi, ct omne bonum, et bonitas, ct lolius boni el bonilalis fons |> et origo, causa et priiicipium, fiiiis et perfeclio, iroliis atque quies, inedium et exlreniitas, amUlns ct locus, CHJiis fruclus vila aeleriia est, ciijiis esiis gaiidiuin et laelilia ct inelT.ibiles deliciae , cujiis aspectus pulcher est. Ipse siqtiidem pulchruin ct pulchriludo lotiiis piilchri, ct pulcliriliidinis caiisa el plenitudOr ctijits giisliis el coineslto nescitsatnri- lalem; eo siiuidem, in quanlum, qiiis vescitur, in taiiium in dcsiderium vesccndi suscilatur. De hoc

el inoorrnpiibilis sanitas, ignorare vero vel negare inors aeierna est et infinila corruplio. Mag. Clare perspicis. Restat ilaqnede yvwo-x&i dicere, hoc est, de ligno scientiae boni et mali. Jam diximus, yvuoTow non de verbo ad verbtim, seJ de sensu ad seiisuni faciliori intellcclu mixtum inlerpretari posse. Et est quiilem yvuoTov jiixta praefatiiin niagistrum, cu- jiis seiitentiam de paradiso el sequimur, et aperien- dae obscurilatis gralia recapilulamtis, malitia iii phanlasia boni colorata, corporis ^ sensibus insita, ligiio priori, qtiod est 7r«v, oinnino conlrarium. Ut enim in illo omne bonum imaginalur et omne bo- num est, ita in isto universitas tolius mali. Ulud igi- lur est onine bonum vere sirbsislens, boc auteiii omne malum, per phaiitasiam boni omnes malos seducens. Cur aulem utrumque lignum, hoc est oinne lignum, quod eliam ligntiin vilae vocatur, et alterum ligiium scientiao boni et mali in m&dio pa- radisi essenarranlur, non oliosa est quaesiio : qtiae tainen, ut opiiior, lali niodo solvi pole. Si “* pri- muin qiiidem tola huinana natura, visibilis videli- cct el invisibilis, extcrior ct interior, ad imaginein Dei facta, et propter peccatnin stiperaddita intiinan- da ftieril ‘♦, quisqnis itaqtie lextum sermonis beaii Gicgorii de linagine intenlus inspexeril”, senariam toiitis humanae naltiraeet generaiiter in omnibus et spccialiter in singtilis partitionem ‘* reperiet. Ac piiiiiuin iii duas vehili principales iiaries segregatur : ei tina qiiidein corpori aliribiiitur, aliera vero ani- inae. El ea quidcm, quae corpori, exteriori videiicet homini dalnr, in tres partes rationabili contuilu se- paralur. Qiiartim prima corpus ipsuin est formata materia constitnluin , dequo solunimodo praedica- liir esse, quo in humana naltira nil inferius inielli- giliir. Secunda pars est sursnin versus, qiiae mnllis nominibus appellari el solet el potest. Dicitur eniin niitriiiva el aucliva, quia nntril corptis eiaugelet coniinpl in uno, ne ’’ li’ ?uat et solvatur. Vocatur

VARIAE LECTIONES.

» quod est scibile OM. A. * Animadverle— paradhi om A. * ptiruaisi om. A. * A universitalem. * A tnae. " Dominus om. A. ‘> Sic CF; A inde ciburf. » eum om. A. » Sic CF ; A corporm. ’ Sic €F; A Sic. " Sic CF; A fuerat. «* Sii. C¥ ; A petYoexerit. ‘^ Sic CF; A pariicipalionem. ‘VSicCF; A conlinei u( ncti.

l?25 DE D1V;SI0NE NATCRAE. — LIBER QUARTUS. 826

eliain vilalis moltis ; ncc iiiiracrilo, quoil non soliim A ligna, ttkv videlicet et yvjffriv, inldligimtur : itiv

vilani corpori praesiat, vcrum etiani movcl illud sive localiler per Sfialia locorum, sive per iiuincros locorum cl lemporuin : locorum ntinc dico, quiluis pleniludo meiubrorum impleltir, lemporum vero, qnibus incremcnla aeialum nd pt>i-feclioiiem diicuii- liir. Terlia pars esl, quae in quinfiiieperlilo corpo- reo sensii dignoscilur, qiiae videlicel pais plianla- sias umiiiiini reriim ’ sensihilium, qiiae circa lioiiii- iiem exleriorem inlelligunlur, rccipil, memoriaeqiic Iradil. In bis Iribus parlihiis loiiis exlerior bomo consliUiitur. Inlerior vero liomo, qui in anima sola subsislit, et ad imagine:ii Dei laclus esl, altcram tripertilam recipit discrelionem. Ilabel enim sensii:n iiileriorciii, per qiiem animn phnnlasias sensibiliiim

quidem in interiori sensii, Tvwffrov vero in exteriori. In interiori enim liomine liabital veritas et omne bonum, quo;I est Verbiim Dci, FiliusDji unigenitus, Dominus nosler Jesiis Cbristus, extra qiiem nullum bontim esl, quouiam ipse est omne veriim et sub- slantiale bonum et boiiilas. Cui e contrario cx di- versa parte m:ilum et malitia opponiuir. El quia omnc malum nec in iiaiiira reruin Sulstanlialiier inv(yiilur, neqtieex cerla causa et naUirali procedit; per se cnim considcraUim oniiiino nihil est praeter irrationabilem cl perversum impcrfccliimquc ralio- nabilis natiirae nioUiin : niillnm aliam in iiniversa crcaUira sedem reperit, nisi ubi falsitas possidet. Propria atiiem falsitalis possessio esl sensus corpo-

rcrum, qtias per corporetim sensum cxcipil, dis- B reiis. Niilla cnim alia pars liumanae nalurae falsita-

rernit alqtie dijiidicat. Deiiule ralionem possidel, por qua:n oinniuni rerum, qiias vel inlelligere vel senlire polcsl, raliones invesligat. Summum bomi- iiis cst animiis, ullra quein in humaiia nalnra nil stiperius inveniliir, ciijtis proprium olTicinm est, el piaediclas parles inferiorcs se regere, et ea, quae supra se sunt, Denin sutim videliccl, el ea, qnac iii ipso et proximc circa ipsum subsisUint, quanlum siniuir ascendere, coniemplari. Vidcsne igitur .senariam buinanae naitirae discretionem? Est enim, ci vivit, el seiilit per corpiis, sentit extra corpus, raliocinaliir, inleiligil. Sed illa Iria, qnae in inferiori ^arle liomiiiis ’ cognosciinlur , corruplibilia sunt soliilioiiiqiie obnoxia ; leniariiis vero superioris

tis errorem recipil praeter sensuin exteriorem, si- qiiidem pcr ipsiim el inlerior sensus, et ratio, ipse eliam inlelleclus saepissiine falliltir. In loco itaque falsilatisctvanarumphantasiariim, lioc est, in sensu corporeo, qni a Graecis outTdocrt; vocalur, el sub ligura mtilieris insinualur, puaTov, hoc esl, iignum scienliae boni et mali constiuiiiur, maliUa videlicel inplianlasia bonlcolorata, vel malum configuralum • boiio, vel, ul simpliciler dicam, falsiim bonum, vel maluin sub fignra boni lalens, cujus fructus mixla scienlia est, hoc esl, confusa. Confuiidiiur eniin ex malo lateiite, el ex forma boni patefitcla, ac per hoc scducit priino scnsum, in quo est, veluti quaiiilain niuliereiu disceniere non valenlem inter inaiiliam.

parlis, qui in » sola anima omniiio absolule consli- ^ fiuae latcl, el formam boni, qua ipsa inalitia ambi-

ItiUis est, incorruplihilis ct insolubilis et aclernns inerilo, dum iii co iiiiago divinae iialurne expressa esl. Ideoqnc a Graccis, ul in prioribus libris docui- inus, ouffia, Sjv«f*i?, et ivipytio!. praefalus lernarius Iiumanae aiiiniae vocilatur, qiii lesle sancio Diony- sio nec solvi, nec corriimpi, nec ullo modo perire poicsl. Coiisidcra ergo exiremilales luimanae natu- lae veluti cttjuspiam paradisi tcrminos sursiim ver- S!is atque deorsiim, extra qiios nulla creata intelligi- lur nalurn. Siquidem ullra aninium soUis Deiis est, iiifra mnloriam, corpiis dico soliim, iiihil est ; non illud nihil, quod per excellcntiam nalurae, sed illud, qiiod pcr privalionem lolius naturae et dicitur et cogilatiir. Invenies ilaqne, iii fallor, aiiimtiin siiin- niiim naturae Iiiiinanae iociim obliiiere, corptis vero nialcriale iiifiinnm. InUiere eliain iiiodia ejusilein nalurae, et invcnies iiifra animiim stiperius ralio- ncin, snpra corpus inferius vitalem inoUim, nutrill- vaiii dico vi:ain; et iterum in ipsa medielaie nalti- rae, vcliiti in niedio paradisi, duos sensus, exlerio- rcm viijelicet, vitali niolui corporique adhaerenlem, ct interiorem, ralioni aiiimoqiic inseparabiliter ct consnbstaiilialiler ^ conjiinctum. Iii bis igilur diiohus seiisibus, vcluti in quibusdnm duobus lacis medii • hiimanae natiirae p:iradisi, duo illa intelligibilia

D

tur. Malilia siquidem per se deformitas quaedain est el aboniinabilis turpiiudo, qu.im si per scipsam errans sensus cognosceret, non solum non sequere- lur, neque ea deleclarctur, verum etiam fiigeret el abhorreret. Errat auieni insipieiis seiisus, ac per Iioc decipilur, credens malum bonuin ct pulcliriim esse, etad usum suave. Vcrbi gralia, ut aliqiio ula- niur exemplo, duin phanlasia auri, vel cnjuspiain sensibilis nialeriae corporeo sensui inipriniitur, ipsa phanlasja pulchra alqiie formosa videltir, quia de crealura bona cxtrinsecus assumpla osl ; sed miilier, hoc esl Trnalis sensus decipiluret deleclalur, non senlieno .^..cniem sub ipsa falsa et phaiitastica piil- chriliidine mnliliam, hoc est, philargyriani % qiiac esl radix omuium malorum. Qui videril mulierem ad coricuviscendum eam, Dominiis inqiiil, j»»i moechatut est in corde siio. Ac si aperte dicerel : Qiii pbanla- siam de forma feminca suo carnali infigit sensiii, jam inoechatus cst in cogilatioiie siia, appetens liir- piUidinem libidiiiis, quae se laienlcr aitrahit stib fnlsa illa tiiuliebris formae iinnginaUone. Esl igiuir, ut praediximus, lignum scienUae boni et mali inali- lia perniciosa morliferaquc, in ligiiraboniimaginntn, et hoc ligiium " vcluti iiilra qiiandain feminam, iii carnali sciliccl ’ sensu, qtiem dccipil, cons!ilultini;

VARIAE LECTIONES.

• A rerum omnium. * Sic CF ; A nominis parle. * in om. A. * Sic A; CF conslanlinliler. “Sic CF; A mediis. ’ Sic CF; .\est figuralum. ’ CF pliilar/jinm. " Sic CF; A esl ligomn. » Sic CF; A scilicet in cnrH.^/i.

8^7 lOANNIS SCOTl 858

ciii sensui si animus consenserit, tolius liiiinanacA infcnintur : in quantum vero ipsum malum (bni»a.

iialurae ’ iniegrilas corriinipilur. Excclsissiiiia nain- boiii ambilum, ac per seipsum informe et incogui-

qiie nalurae parle praevaricanle, qiialis iiiferior lum malum esl, nec a Deo esse •, iiec ab aliqua

salva remancbil? Cujiis ligiii fruclusmixta * scientia causa cerla ac derinila? Malum siqiiidem varium est

est ex bono et malo, hoc esl, iiidiscretiis niali bono et incaiisale, quoniam iii rerum iiatura omnino sub-

ima^iiiali appeiilus, et anior, et concupisceiilia» et slantialiler non iiivenilur. lllud igitur ligiium, \n

deleclaiio, per quani ’ veluii per quendain colubium quaulnm malum est, nulii causae refertur, quia om-

aiitjquus bostis bumani generis. primo praevarica- nino niliil est : in quanlum vero formalur bono, ut

tioiiem suasit,deiiide mortenilolius nalurae adjecit aniinae quidem deserenlis Deum, coiporis vero ab aiiima deserti. Scieiilia ilaque in hoc loco non do- ctrinani qiKindain cogiiilionis et dijudicaiionis iiatu- raium , sed illiciium luoiuin aique confusuin appetitum ad concupiscendum malum , boc est

incaulos decipiat, quoniam materia illa, cnjns phan- tasia formatur, ex oinnium bonorum coiulitore et facta est, et bcna esi, non omniiio nialum. Forma itaque, per quam malum seducit eos, quos inlerimit, bona est, quoniam ciijiispiam boni pbantasia est : ipsum vero maluin omnino maium esi, eta nullo boiio

peccaium similitudinis boni falsa specie seducendi faclum, quoniain oiniii bono est coiitrarium. Pro- gralia coloratum signilicat. Sed forlassis quaereie B inde si naluram pbantasiarum, quibus coloratur nia- vis utrum Deus tale lignum , cujus fructus niix- liim, qiiod per seipsum apparere non pole, qiio- lus atque confusus appeiilus est boni et mali , niam inforine et ‘defomie et turpe est et incausale, cuius natura est malum pliantasia boni colora- quisacuieinspexerit ^^, ipsam profcctoomninobonain tum, cujus esca causa inorlis extitit, inparadiso liu- reperiel. Qnod lali argumenlo inanifeslissime possu- manae naturae plantavit? Disc. Piolbeto qiiaero. et mus approbare. Poiiamiis »’ duos bomines, uiiuin necotiose quaerendum vidco. Si enim Deus creavil illud, fortassis aestimabilur condilor inali, et causa niorlis esse, quod iinpiissimum est de auclore om- ntum bonorum dicere, quaiilo inagis credere vel exislimare. Si autem a Deo non est plantatvim, unde illud naturae bumaiiae esl insilum? Mag. Primo ita- que consulenda esl sacra Scriptura, qiiae incunclan- ler illud lignum, qiiod est ickv, ad divinam planla- tioiieni pertiiiere testatur, dicens : Produxilque Do-

quidem sapieiilcm, et nullo inodo avaritiae slimulis tilillalum seu compunctum ; alleriim vero slultum, avarum, omnino perversae cupidilatis aculeis con- fixum ac laceratum. His duobus uno loco constitulis alTeratur vas aliquod obrizo auro factum, pretiosis- simis gemmis decoratum, forma pulcherrima com- positum, regalj, usu dignuni. Ambo illud aspiciunl, sapiens videlicet et avarus, ambo ipsius vasis phaii- tasiam suo corporeo seiisu recipiunt, memoriae in-

mtnus

Deus de liumo * omne lignum pulckrum vlsu C figunt, cogitalione traclant. Et sapiens quidem sim-

et ad vescendum suave ; ac veliili ipsiiis ligiii, qnod esl omne, qualitalem explanaiis : lignu<n etiam vitae tn medio paradisi. Ac si aperle diceret, illud lignuin iion so!um omne bonuin est • el oiiine pulclirum, et omnis esca suavis ac spiriiualis, .veriiiii eliam ligniim viiae *, qiio vivit paiadisus ille, litiinana videlicet nalura, in cujus medio coiisliluluni esl. Qiiod aiilcm sequilur : lignumque scietiliue boni cl muh , non salis elucet, uiriiin a snpeiioriiius siippleliir, iil ita legatur, produxilque ligniim scienliae boni et niali in medio paradisi, quemadmoilum lignum vitae, an eliam ita inlrodiiclum estabsolute : lignumque scien- tiae boni et muli, ut non a Deo inteliigamiis piodu- ctuin ‘, sed solummodo snpeiiori ligiio conlraria qualilalc opposilum, ut qticniadmodiim illiul omne ^ hoiium et viia causaqiie viventiiim, ila et illud oinne maluin et mors causaquc morientium. An forle de- bemus inlclligere, quoniam scienliae boni et mali est iignuni, in quanlum rurma boni ambilur, ex Deo csse, quoniam ipse esl lotins formae et piilchriludi- nis causa, sive ipsa forma et pulchriludo iii aliqua subslanlia inielligatur vel senlialur, sive in phaiila- siis sensihiiis materiae, qiiarum piopria scdes est

D

pliciter ad laudem Crealoris nalurarum puichritii- dinein illius vasis, cujus phantasiam intra seinct- ipsum considerat, oninino refert. Nulla ei cupidiialis illecebra subrepit, nullum philargyriae ‘* venenum inlenlionem purae ipsius menlis inlicit, nulla libii!o conlaminat. Avarus vero penilus e contrario. llle namqiic inox, ut> phantasiam vasis imbiberil, cupi- dilatis Qamnia ardescit, consumitur, cQntaminatur, moritur, pulchritudinein naturae ipsiusque phanta- siaruni non ad laudem ipsius, qui dixit : Meum e»t atirum, meum est argentum, referens, sed seipsiini in foetidissimam ciipiditatis paludem immcrgens ct ingurgitans. Videsne nnius vasis phantasiam in ulio* ,que bonam et pulchram ? Sed in sapienti sensu sini- plex est et naiuralis, nullaque ei ‘* malitia subest; in avaro autem duplex et mixta exi^ contrario malo cupidilatis, quae ei miscetur, et ab ea formatur et coloralur, ut videatur esse bonum, dum sit veneno- sissiinuni malum. Non ergo iii natura humana plan- tatiim est maltiin, sed in perverso et irralioiiabili motii raiionabilis liberaeque volunialis cst constitu- tum. Qtii inotus non intra naturam, sed extra, el ex besliali inteniperantia sumplus perspicitur, misce- tiir lamen ^’ bono ac tingilur antiqui hoslis consilio

sensus corpurcus, quia per ipsum interion sensiii

VARIAE LECTIONES. ^ Sk CF ; \nnturae liumanae., * mixlnom. CF. » SicCF; Aper </moc. * rfe /mmo om. A. “es^ om. CF. • vilue oin. A. ’ Sic CF ; A ut non produclum a Deo inteltiganius. " Sic CF ; .A omne illud. ’ Sic CF ; Kesl. “> S\cCF;.\perspexerit. " A Ponamus e»lm. ‘* CF philargiae. ‘«SicCF^Ar^. "” A est conli-ario. ‘• Sic CF ; A ii;iscelur cum.

m DE DIVISIONE NATURAE,

el astntia, ad ’ decipienJos carnarnJin sensmiin li» A Iti.irnnsos allecliis, ac per lioc niorle perimendos. Ne(|iie lioc diciniiis sonsuin illoruin refelleiiles, qiil pi-aeraluiii ligiiiiin scientiae boni el ntuli otnnino naliiraliler asseruni essc bonnni, ei liislorialiler in paradiso locali racliim, cnjns fruclus scieiilia, lioc -<“Sl, experimenlum boni eral” el mali. Nain si laclu €l guslu ipsins primi liomines se abstinercnt, siinl eis praeceplnm esl, experimenluin vilac aeleriiae pcrpeiuaeipie bealiludinis nulla interposila iiiorle liaberenl. Sin vero diabelicis asluliis consenliciites, siia miscrriina inlempcrantia de fructn ipsins escain inorliferam illiciie suinerent, aelernae inorlis el iii- fclicilatis experinieiilum snbircnt. Sed qnisiinis liaec, quae inler nos iraclavimus “, non dcdijjnalns fneril legere ac diligenler intueri, eligat ex prao- u «Jiclis sanctoruin Pairnm senlenliis, qnod sibi sc- quendum videtur, videatque, ne incaute nos lacerel, aesriinans ea, qnae a nobis dicta siiiit *, ni;llins ancloritalis auxilio esse mnnita, ac veluii pracsnin- plive contra sanclornm Patrum iraditiones inaclii- iiala. Habes itHqne, ut opinor, brevein aperianiqnc ’ paradi^i exposiliunculam, quanlum vires intenlioiiis iioslrae snppctnnl.

17. Disc. Habeo sane; sed velim «vax£^a).cicdo-tv, Iioc est recapilulalionem, a te ficri, quac veliili niodo qnodam conclnsionis ea, qnae sparsim dicla sniit de paradiso, in uiiam qnaiuiam complexioiiem colligat aiqne definial. M.vg. ri.intalioneni Dci, lioc esi, pa- radisum in Eilen , iii deliciis aeternae ac bealae felicitatis, Iiuniaiiam iKitnrain esse diximiis ad iniagi- C iiem Dei factam : cujus fons est Chrislns, de qno Proplieta ad Patrem pioclamat : Quoniam apud le est fons vitae ; qui eliam omncs silienies justi- liain ad se bibeiidum iiivilal, dicens : Si quis siiit, veniat ud me, et bibat ; ciijns llninina ex gapieii- tiae fonte nianantia , qnailnor principales aniinae virlutes sunt , ex quibns omiiis viriiis et bona operalio scatel ; cujns omiie ligiuim, de qno scriptuni est : Qui vicerit, dubo ei edere de ligno vitae, quod est in paradiso, quod pUnV.alum esl secus decursus uquarum, iioc esi, circa qiioil oiiinia pro- pliclaruni oracula, oniiiia ntriusqnc legis synibola, symbolorumqiie iiiteHigentiac, oniiics^iiie aperlae ac simplices doctrinae conlluunt ‘, Dci vii.ielicet Vcrbuin liiiinanae natnrae insitnni , el ex * hniiiaua iialnra D incarnatum ’ ; cnjns paradisi inlxtae sciciiliae est lignuni indiscreia vel CDriCtisa carn.dium sensiuiin appetilio in diversas libidines, snb fornia boni la- leiites, el incaulas aiiima.^ decipiciilcs ac perinieiiies ; cujus vir animus csl, nniversae hnmanae naturae “ praesidcns; cnjus ninlier sensus, cui incante aiiimus consentieiis perdilur; cujus serpens illicila delccta-

, — LIDER QUArvTUS. 830

tio, quaea, qnae carnalem sensinm deloclanl, illicite ac dainnabilil<:r concnpiscniitur. Et nc cxislinies» his, qiiae dixiinns, hoc est, diio solnmniodo in para- disoligna esse wav et tvwotov, rcpngnare,quod niulier diabolu rcspoiidisse narratnr : De fruclti li(fnorum, quae sunl in paradiso vescimur. Non eimh dixit : do frnctu oinnis ligni vescimur, hoc esl, vesci jubeinur, scd:defructu lignornm, plnraliter, acsi plurima ligna diversarum torinaruin essenl, quihns vesci esl eis concessnm. Polcst namque inlelligi oinne lignuni, plurima ligna mnlierem dixisse; omnesiquidem non de aliqno singnlari, sed qnodain iii seipso nuilliplici dicitur. Omnis eiiim homo niulliplex humanae na- lurae nuinerus, el ilerum ipse multiplex nuinerus, qnoniam nnius nalurae particeps est, unns homo so- lcl appellari. Quid orgo miruin, si oinne lignuin plu- rlina ligna dicalur? Dei naniijue Verbum , quod cst omne lignuni, hoc cst, oinne boiium, et unum est, et in seipso multiplex, et ex quo omne bonum, lioc esl, omnis virtns et s.^pienlia et esscntia in linmana na- lura fniclincat. Omiies igilur ralionabiles moliis rationaiis naiurae, qnihus homo uti concessus cst et jnssiis, quuiiiam ex communi oinninm boiio, «Tivina videlicel sapieiUia, in humana nalura, qiiae esl Dei plantatio el paradisus, pnllulant, veluti quaedain ligna plurima alque fruclifera appellaia sunl, quae videlitel ligna in ipso, in qno omnia boiia unnm siint “, snbsistunt. Unnm itaque lignum, qiiod esl Trav, plurima ligna , qiioniam in ipso omnia boiia sunl, pulchre a mulieie adhuc iion decepta, ac virlu- Inm sibi insitarum naturaliler conscia, esl vocatuni. Scd ne videaimir Graecornm auctornm sohimmodo senientias de paradiso scqui, Lalinornm vero aucio- ritalem in talihus ant praeiermisisse, anl iii cis talem sensum de paradiso iiiveniiv non polnisse, ac pcr hoc teiiiere allinnasse, qnod in inagisiris utriusque linguae non vuluiinns iuv. iiire, sancti Ambrosii sen- leiitias de paradiso hnic nostrae disputalioiii iiiserere congrnum mihi vidclurac necessariuin,si tibi placel. Disc. Placet sanc; juagiii siqnideni ct sapicntissitiii viri senlentiis rcsislere, qiiis iiisi aroens audebit ?

18. Mag. Ail itaquc iii libro dc Paradiso : Sunt, quiputant, nequaqnam mandalum isHid, de mandu- cando videlicel de ‘- ligno vilae , el non manducando de liqno prohibilo, convcnire caeli el tenne atque om- nium Creatori, et ‘* nequaquam dignuni incolis para- disi , ^t quod i/.’(i vita siniilis sit ‘* auijelorum. Ll idio non terrenum et corruptibilem liunc cibnm c^ui fu sse possumus aestimare , qnia non bibunt iieque niandu- cant, et erunl sicut angeli Dei " in caelo. Cum igilur in cibo neque praemium sil, quin esca nos non com- mendat Deo, neque magnum periculum sil,quiu neque, quod intrat in os, coinquinal liominem, sed quod exit

VAIIIAE LECTIONES.

’ Sic CF; A et ad. » erat om. A. * Conj., A contrectavimus, CF Iraclamus. * Sic CF ; A dicta sauclo- rum nullius cet. » Sic CF; A aplamqne. « A in Eden, lioc est in deliciis. ’ Sic CF; A efHuunt. * A cl vere hnmaiia. * Sic CF ; A incarnnta. •» A nalurae liumnnue. >’ Sic CF ; pro unum sunt A untversa- liler. " de om. A. " et om. A. " ail om, CF. ‘» Dei om. A.

8Sl JOANNIS SCOTI 8»

de ore, vtdeluv sine dubio taulo auclore iudignum \ sed eliam, cum excolueril «*, cuslodire. Bestiae au-

praeceptum, nisi liunc cibum ad illum perfectum ’ re- feras, qucm * pro magno praemio Deus de sanctis follicelur suis : Ecce qui serviunt milii , mandu- cabunt , vos aufem esurietis. Uic esl * enim cibus, in quo vita definitur aeterna, quo quisquis fuerit defraudalus , morle morietur ; quandoquidem * panis vivus atque caelestis ipse Dominus est, qui vitam dat liuic muudo. Unde et ipse ail : ISisi tnanducaveriiis carnem meam, et biberitis sangniuem meum , non habebitis vitam aelernam. Eial ergo panis aliquis, de quo praeceperat Deus edendum pa- radisi incolis. Quis ille 1 Accipe quem dicat : Pa- nem , iuquit , angelorum manducuvit liomo. Est etiam ’ bonus pauis, si facias volunlatem Dei. Vis

lem ogri, et volalilia caeli, quae ducuntur ad Adam, nostri irrationahiles moius sunt, eo quod bestiae et^* pecora, quaedam diversae sinl corporeae passiones, vel lurbulenliorcs, vel etiam lauguidiores. Vo/«M/ia autem caeti qnid aliud aestimamus, nisi inanes cogtlationes, quae volulilium more ncsiram circumvolant animamy el liuc atque illuc vario motu’saepe transducunt. Proplerea nuUus invenlus” menli nostrae similis ad- jutor, nisi seusus, lioc esl ouaQrtai;, quem " similem sibi solum voOf noster poluit invenire. Sed forte re- darguas, " quia Itaec quoque Deus in tali paradiso locavit, hoc est,passiones corporis, et vanitatem quau’ dam (lucluunlium vel**inanium cogitationum, quod*^ ipse nostn fuerit aucior erroris. Considera quid di- scire, quam * botius panis? Ipse Filitis manducat h cat. Habete, inquii, poieslalem pisciutn maris et

hunc panem, de quo ait : Meus cibus est, ut faciam voluntalem Patris mei, qui in caelis est. liUende, qualem cibiitn summus magisler edocet, quein pa- radisi incolis edendum Domiiius praecepil, non cor- poralem el corruplibilem , sed spirilualcm , Dci “Verbum videlicel ejusque volunlalem. Disc.Animad- verlo, valdeque admiror, quanlum inlelleclui Gre- gorii Theologi congriiit, qui et ipse, ul superius est dictum ‘, cibum fruclumque potumque spirilualem atque inlelleclualem paradisi esse incuuctanter asserii. l^orro, si cibus paradisi spirilualisel inlclligibiliscsl, iiecessario sequitur, ut et illiid omne lignum, cujus fruclus cibus iileest, iiilelleciuale el spiriluale intel- ligalur. Non eiiim de corporeo sensibilique ligno in

volalilium caeli, et omniuin repenlium **,quae repunt super terram. Vides, quod ille tibi tribuerit poiesta- tem, ut de omnibus tu ^ judicare debeas, singulorum genera judicii lui sobria definilione discernere : vocU’ vit ad te omnia Deus, ut supra otnnia meniem luam esse cocjnosceres. Cur quae tibi dissimilia ^^ reperisti, asciscere tibi et cepulare voluisti? Dedit tibi certum *’ sensum, quo universa cognosceres, et de cogitalioni~ bns judicares. Meriloque de illo fecundo paradisi agro ejectus es, quia non potuisii servare mandatum. Sciebut eniin Deus, esse te fragilem, sciebat judtcare non posse ; ideo dixit quasi fragilioribus : Noliti judicare, ut non judicemini. Ergo quia scivit, in- firmum te esse ad judicandum, voluit te obedientem

corporeus intelligibilisque fruclus nasci credibile esl C esse mandaio, ideo praecepium posuit. Quod si illud

non praevaricatus esses, periculuin incerti judicii in- cidere nequivisses. Quoniam vero judicare voluisti et ausus es **, ideo addidit : Ecce " Adam factus est tanquam umis ex nobis, ut sciat bonutn et malum. Yoluisli libi urrogare jndicium : poenam pravi judi- cii refutare non debes. Posuil le tamen contra para- disum , ne memoriam ejus possis abolere. Denique justi in paradisi^m saepe rupiunlur, sicut Pautus ra- plus est in paradisum el audivit verba ineffubilia. Et tu, si a priino caelo ad secnndum caetum, et a se- cundo ad tcrtium nienlis tuae vigore rapiaris, hoc est **, quia primuin unusquisque liomo est corporalis, secundo aniinalis, tertio spiiiluaiis, ita rapieris *’ ad terlinm caetum, ul videas fulgorem gratiae spiritualis;

el ralioni rerum convenieiis. Porro, si el fructus el ligna spirilualia sunt, nonne consequens est, ul el locus ille, in quo subsislunt, non corporalis, sed pro- feclo spirilualis el credalur et cognoscalur ? Mag. Consequens quidcm, el rationis plenum, et vcritati simillimum. Sed u( hoc praefali patris, Ambrosii dico, inconcusso teslimonio roborclur, quid ipse de loco paradisi, deque fere oinnibus, quae iii ipso esse divina narral hisloria, in praefalo siio * opere scri- pserit, intentius inlueamur. Plerosque, iiiquii, tno- vet, qui diligenlius intuentur, quomodo, si primo ’ viagnum munus Dei fuil circa liomines, ut in parudiso collocarenlur, vel postea tnagnorum reinuneratio ‘” esse videalur merilorum, ui in " paradisum juslus uuus-

qttisque rapiatur. Dicunlur etiam besiiae, et pecoru unimalis enim liumo , quae sunl Spiriius Dei, nescit.

agri, el volatilia caeli in paradiso futsse. Unde pleri- que paradisum aniiUam homiuis " esse votuerunl, in qua virtulum quaedum germina pultulavtrint, liomi- nem aulem el ** ad operuudim et cuslodiendum pa- radisuin esse posiium, hoc est, tnentem hominis, cujus virtus atiimam videtur excolere. nec^’^ solum cxcotere^

Et ideo lertii caeli ascensio tibi enl necessaria, ut rnpiaris in paradisum : rnpiatis jam sine periculo, ut possis dijiidicare omnia , quia spirituatis dijudicat omiiia, ipse vero a nemine judicatur*^. Intucre, qucm- adino ium Ambrosius sensum Origcnis approbat, Epipbanii autem inrirmai. Origenis siquideni para*

YARIAE LECTIONES.

• Sic CF ; A illud propheticvm. * A quod. * est om. • Sic CF ; A Esl enim. «SicCF; A quis. ’ Sic CF; X dictum est.

CF. * CF Qttando. [quidem oni.l t. * CF in praelato sui opere. ’ Sic CF; A si vel primo. " CF remuneralor. " SicCF; A ad. •* homitiis om. CF.

jefato sut opere. •^ et om. CF. «* CF non solum. " CF coluerit. ‘* Sic CF; A vel. " Sic CF; A invenitur. " quem oin. A. ‘» Sic CF -^Xarguas. " ue/ om. CF. ** S\c CF ; \ quasi. ** SicCF ; \ reptibilium. " Sic CF; /« oiii. A. " Sic CF; A tibi simitia minimc. " Sic CF; A cerle. " el ausus es oin. A. *’ Ecce oni. CF. " hoc esl ora. C.F. •’ A »t ila rn/;irtr(«. " Sic CF ; .\ dijtidicatur.

835 DE DIVISIOlNE NATtlWE. — LIBEIl QUARTLS. 834

disiim, iii leriio caelo, quod csl inleileciuale, hocesl A plicilaiem ^ nalurae ante deliclum singulnriier ex-

in ipso Iiomine, quanUim inlelleclus esl, ’ asserit esse :Epiphanius vero, ut praediximus, nimiura sim- pliciler sentiens, terrenum quendam locum para- disum aestimat, terrenaque ligna fontesque scnsi- hiles, quod vera deridet ratio. Non enim credi- bile esl de Apostolo aeslimare *, iD alium paradi- siim raplum fuisse , nisi in ipsum , in quo primus homo ad imaginem Dei factus est, et de quo merito inobedientiae delrusus. Unum namque paradisum di- vina narrathisloria, et unum hominem in ipso crea- lum , in quo videlicct homine vir et mulier intelligi- tur esse, si verba sanctorum Patrum sequenda sunt. Nnturae siquidem humanae vir est intellcctus, qui a Graecis vocatur voCr; mulier sensus, qiii feminino

pressit, nd imaginem Dei creavil illum : divisionem vero ejus propter delictum pluraliter, masculum et feminam creavil eos. Quam divisionem similitudo ia- sipienlium animalium sequuta est ; factus, inquit, homo in animam viventem. Non dixit, in spiritum vivificantem. Primus enim homo de lerra lerrenus, ait Apostolus, secundus homo , in quo tota natiira humana restaurata est, de caelo caelestis. El non prius, inquit, hoc est, in primo homine praevari- canle, quod spirituale, sed quod animale : deinde, hoc est, in secundo restaurantc, quod spiriiuale. lloc etiam textus divinae historiae evideniissime decln- rat. Nara postquam secundam conditionem terreni hominis de liino terrac, ceterorum animalium simi-

genere cuaevTH exprimitur: quorum mysiico conju- ^ litudine, in animam viventem introduxit *% ne pri-

gio Christi et Ecclesiae futura copula praefigurata

est. Cui viro alque mulieri, intellectui videlicet sen-

suique, divina lex non soluin concessit, verum etiam

praecepit de ligno vitae comedere, de sapientia pro-

feclo Patris ct Verbo, quod esl Dominus Jesus Chri-

stus, qui in medio humanae nalurae paradisi planta-

tus est, qui est spiriiualis panis, quo angcli perfecli-

que bomines , quorum conversatio iu caelis est,

vescuntur. Prohibentur autem a non discreto atque

commixio boni et mali appetitu, qui ex delectaiione

materialium reruni pulchriludinis imperfeclis anima-

bus infigittir : a quo abstinere nieritum vitae ae-

ternae est, eo abuii aeterni inieritus occasio. Cetcra

vero, quae a sacra Scriptura de paradiso traduntur,

mam condilionem ad imaginem Dei introductain aestimares, ipsam primam seorsim addidit dicens " : Ptanlaverat autetn Dominus Deus paradisum volupla- tis a^* principio, hoc est, a prima conditione”. Ac si diceret : Noli prlmam conditionem in eo, quod scri- ptiim est: el faclus est homo in animam viventem, in- lelligere, sed secundam. Primam auiem in plania- tione paradisi intellige; plantavit siquidem Deus paradisum voluptalis, hoc esl, humanam naturam ia Eden >^, in deliciis aeternae felicitatis. Et ubi plan- laverat? In principio, Verbo " videlicet, in quo fecit Deus caelum et terram. Intuere vim verborum. In secunda conditione verbo praeteriti perfecti propheta usus est : Factus est, inquit, homo in animam viven-

quamvis per anlicipationem dicta sint *, ac veluti tem; in prima vero verbo praeteriii plusquam per

in paradiso facla, plus tamen et rationabilius, quo- niain merito peccati superaddita sunt, et ad exterio- rem hominem pertinent, extra paradisum post * peccatnm fuisse intelligenda.

19. Yerbi gratia : Foi-mavit igitur Dominus " Deus hominem de timo terrae , et inspiravil in faciem ejus spiracutum vitae , et faclus est homo in animam vi- ventem. Quomodo de limo terrae est formatus, qui ad imaginem et similitudinem Dei factus •? Aut quo- modo de eo diceretur : Faclus est ’ homo in animam viventem, quod de ceieris besliis de terra prolaiis si- mililer diclurti est : Producat lerra animam viven- teni? Nonne * ergo duarum homiiiis conditionum

fecti : Plantaverat Dominus Deus paradisum, ut co- gnosceres, primam dignitate et beatitudine , uon autem tempore praecedere secundam. In qua prima tantae spiritualitatis homo fuerat, ut nuUis usibus corporalium sensuum indigeret, sed ‘• solo intelli genliae officio fnieretur. Quod etiam sanclus Arabro- sius testalur, dicens : Et aperli sunt " ocuti eoruni, et cognoverunt, quod nudi essent. Et ante quidem, inquit *”, nudi erant, sed nonsine virtutum tegumen- tis *’; nudi erant propter morum simplicitatem, et quod amictum frauiis nalura nesciret. Nunc autem mullis simutationum involucris mens humana vetatur. Ergo posteaquamspotiantur ilta sinceritate ac simplicitate **

ratio datur intelligi? Primo quidem scriptura est : ^integrae incorruptaeque nalurae, quaerere mundana et

El creavit Deus hominem ad imaginem suam, ad ima- ’ ’ ’ ^ ’ '

ginem Dei creavit illum. Ecce priraa conditio, in qua nulla terreni limi commemoratio facta est, neque animae viventis. Sequitur auiem secunda, quae ex divisione natuiae in diiplicem sexum poena praeva- ricaiionis superaddita exordiura sumpsit. Mascutum, inquit, et feminam creavil eos. Prios siquidem sim-

manufacta coeperunt, quibus nuda suae menlis operi- rent detectationibus *’, et obumbrarenl " genitale se- crelum. Nam quomodo usus " corporis habuit Adam^ qui omnia animantia vidit, et his *^ nomen imposuil ? Quomodo cognoverunt? Inieriore videlicet et alliore scientia, non lunicas *• sibi, sed virlutum deesse vela- mina. Eodem igilur modo, quo omnia animalia vidit,

VARIAE LECTIONES.

^ett om.K. * Sic CF; A aestiman. * Sic CF ; A su«t. * A e/ post. ’ Dominus om. k. est. “^ es< ora. CF. • CF iVon. ^ k simpticilate. ^” k inlroducit. »” rficens om. A.

•SicCF; Afacliis ** A in. " hoc est a prima condilione om. A. ‘* in Eden om. A. “’ Verbo om. A. ‘* CF si solo. " A Et aperti sunt, inquit, ocnii. ’’ inqnil om. A. " Sic CF; A intequmknlis. “* Sic CF ; A spotiatos se i. s. a. s. viderunt, iiii(’^’!ac cct. " dclectniionibns om. .. ** obumbrdrenl om. Cb\ ‘^ Sic CF ; oio usns A ctausot ocutos. “• A Ji//s. " SicCF; A tnni.am.

Patuol. CXXIf. 27

855 JOANNIS SCOTI 856

Riiam nudilatem cognovil, solo videlicel inicrioris A ad crealuram meniis inciinalioneui, sequitur dorini-

seieniiac simplicique ineniis oculo, absquc corpo- ratis morialisque sensus auxilio. Ubi dauir inielligi, qaod omnia aniinalia ei volaiilia, quae de lerra et de aquis facla narrantiir, sparsim per icrrarum spa- tia locis suis sedibusque naiuralibus erant, quae lum omnia nec localiter nec sensu corporeo, scd solo mentis contuitu ultra omnem sensuin corruptibilem, ultra omnem locum et omne tempus, in raiionibus suis , secundum qnas creata sunt , primus Iiomo, priusquam virlutum tegimine spoliaretur , potuil contenaplari. De ipsa quoque nudilate primi hoini- nis Gregorius Theologns in sermone de Paschnie sic nit : Nudum timplicilaie et vila sine arte, el sine omne velatnine el problemaie taiem decuil esse eum, videli-

tiis : Postquamsoporem, inquit, tmmtst(Deu$ inAdatn^ obdormivit, hoc est, seipsum omnino aeternae 9C beatae contemplationis vigore segregavii, et in dclfr ctaiiunem scnsibilinmomni virtute evacuatus cecidit, scnsibusque spiritualibus penitus recessit. Ubi dq- landum, quod, postquam obdormivit Adam, condi’ tionem mulieris inlroduxit Scriptura, ut per boc in- sinuaret, quod, si humana natura simplicem sioce- ramque integritatem suae constitutionis, qua ** ad imaginem Dei facta est, irrationabili motu liberac Toluntatis non descreret, sed scinper in conlempla- tione veritatis incommutabiliter permanerct, omnino scissuram suam in duplicem sexum ad similitudincm irrationabilium animalium non paterciur, sed eo

cet hominem, a principio. Cujus verba Maximus expo- B modo, quo angelicus numerus sine ullo sexu muttipli-

suit quadragesimo primo capilulo de Anibiguis dicens : An forie nudus, ui ait magisler, varia circa naturam contemplatione scientiacfue, et vita sine arte circa actionem el virtulem , extra muUimodam arlificiosita- tem subsistens , secundumhabitumhabensincontamina- tas * virtutum rationes, Et sine omni velamine atque prohlemate ipsius in sensibus visibitium nolitiae ad inielligcntiam divinorum introductivae * non indigens, in tolum simplum uniformis el continuativae eorum, quae post Deum sunt, contuitum ’ virtults atque scien- tiae possidens * accessum, solius in operaiione motus indigentem ’ ad promptam per se pronuntiationem. Itaque quicunque pliilosophica ratione scipsos erigere primi palris lapsu desiderant , primo perfecta passio-

catus est, multiplicaretur. Quoniam ** vero spontc dormivit, hoc est, suac nalurae digiiitale non invita lapsa est, siii divisioncm el ad similitudinem pecorum propagaiionem consequuta ost ‘*. Cumque obdorrais- set, inquit, tulit unam de coslis ejus, et replevit car- nem pro ea, et aedificavit Dominus Deus coslam, quam tulerat de Adam, in muUerem. Ubi quainvis sub Q- giira unius coslae, quam lulil Deus de latere Adam, et naliirae scissiira in dupUcem sexum, ei univer^ae virtutis iiilcrioris, quae ei iueral, priusquam pecca- ret, cuslodiae ablatio, per carnein vero, quae in loco cosiae ablataecoliocala ” est, miserrima illacominu- tatio ‘, qua pro custodia virtulis et beatiludinis, vi- tiorum atque miseriae morliferam imbeciljiialejQ

num sensualium « ablalione incipiant , deiude circa “• C niutuavit, signilicari videalur : plus tamen Christi

el Ecclesiae myslerium prophetice praefiguratum in- telligendum esse arbitror. Primus siquidem homo, Adam, sicut docet Apostolus, ubique forina fuiuri est, Christi videlicet. Sed e contrario. In primo si- quidem Adam scissa cst iiatura in inasculum et fe- roinam, in secundo adunata esl. In Christo enim Jesu non est masculus neque femina. In primo universa nalura de felicitate paradisi esl expulsa, io sccundo in eandein felicitatem est revocala el rcstiluta. la primo caio pro cosla, lioc est, inflrmitas pro virtiitc assumpta esl, in secundo inflrmitas et roorsabsorpta, virlus vero el vila aeterna huuianae liaturae donata est “. SicW, enim in Adam omnes moriunlur, ila et in Chrislo omnes vivificantur ‘*. Dormil itaquc, ut ait

rationcs artium solliciludinem * ac fims naturiilem supervolilantes ’ tlicoriam, in aelcrnam immaterialem- que aspiciant scienliam, non liabenlem omnino sensui impressam formam, uut intellectum duce raliotie colloca- lum. Sicul ex principio primum hominem fecit Deus, tiudi eranl simplicitate scientiae et incircumscripla vita “’ mortificatione carnalis legis facti.

20. Similiter de sopore, qnem Dominus Deus im- misit in Adam , inlellige. Siqnidcin sopor ille et causa peccati et posi peccaium immissus, et, ui ve- rius dicam, permissus videtur esse. Nam Deum l’a- cere, quod sinil fieri, inodo quodam loculionis Scri- ptura solet dicere. Sopor itaque ille crat aniini iiiten- lionis, quo semper et inflexibiliter Creatorero suiim

conlemplari debaeiat, ad dcleclaliones reruin male- ^ saiiclus Augustinus, Adam et fit Eva, moritur Chri-

rialium leflexio, et carnalis copulae appetilus, ut beatus Ambrosius exponil. Quis est iste, iiiquit, so- por, nisi quia paulisper ad conjugium copulandmn cum intendimus animum, velui inlenlos oculos ad Dei regnum inclitiare atque infleclere videniur ad quendam somnumistiui mundi, et paulisper obdormire divinis, dum in secularibus tnundanisque requicscimus ? Qiiem soporem, hoc cst, ab aeternis " ad leinporaii;i, a Deo

sius et fii Kcclesia. Dormienti Adam fit £va de latere, roortuo Chrislo percutitur latus , ul profluant sacramenta , quibus formatur Ecclesia. Sanguis enim est in consecrationem calicis, aqua vero in consecrationem baptismatis. In primo homiiie humana natura tunicas induitur pelliceas,. hoc est niorialia corpora, relicta naturali nudiiate, vide- licet sinceritaie et simplicitale : in secundo eadem

YARIAE LECTIONES

• A incontamtnatus. * Sic CF; A praeductivne. ’ C contuilum om. A. * possidens om. A. • CF indigens. * sensualium om. A. “^ Sic CF; A deinde sic circn. *A soUicitudine. * A supervolantes. ‘” Sic CF; A ol incimimflcxa cnnorlificaliyiie. " kexlernis. ‘■ Sic CF ; A quae. " A Quando. ^^ est 0111. CF. " Sic AO; F collala. ’’’ Sic C.F ; A commutalio itla. " est om. CF. .’” Sic CF ; A vivificabunlur.

857 DE DIVISIONE N4TURAE. — LIBER QUARTUS. 858

tunicas spolialar pelliceas, omni imbecillilate mor- A aulem seducia est; non enim insciiispeccavit, idco-

talium corporum perempta, et naditaie, id esl sim- pliciiate pristinae naturae, recepta. Haec igilur, ut praedixifflus, quae post soporem immissum in Adam dlTina narrat Scriptura ‘, quamvis in paradiso veluti i^cla leganiur, ralionabilius tamen, et veri- tati congrueniius, post peccatum, ac perhoc extra paradisum bumanae nalurae meritc ioobedientiae superaddita credenda e( intelligenda sunt. Si enim plantatio Dei est * et paradisus in deliciis * bumana natura ad imaginem Dei facia, nullaque praevarica- lionis contagione deformala, quicquid exlra digni- tatem naturae causaque peccati factum intelligitur, cor non etiam extra paradisum Tuisse iion intellige- retur, igaoro. Mon ignoro auiein usilatissimum di-

que durius puniri meruil — aperiio iicni dciilorum, qua suam nuditaiem cognoverani, perizomalumque de foliis- lici consutio, vocis iiem deamtfttlaniis Do- mini Dei in para liso auditMS; ^niborunifque, Adam videlicet ci uxoris ejus, a facie Domitii Dei fug.. et in medio ligni abscpnsio, et cetera usq’.ie ^d eipul- sionem hominis de paradiso : baec omnia in para- diso per anlicipationem praepostere facta esse divi- na narrat Scripiura, dum sint peccalum consequuta. Si enim paradisus est bumana natura, ad imagi- nem Dei condita, et in angelicae beatitudinis aequa- litale conslituta, mox profeclo, ut Crealorem suum deserere voluit, ex dignilate suae naiurae lapsa est Nam et priusquam uxori suae consenlirel, superbire

vinae Scripiurae tropum, qui a Graecis w^rrepov g jnchoavit. Porro si nullura spalium teinporis inier

vpizspo-», a Latiois vero praeposterum seu anticipa tio, quam Graeci ^ iti>okr)^a dicunt, vocatur; quo Maithaeus evangelista * usus est, passionem el resur- reciionem Domini narrans. Ea aiquidem, quae resur- reclionis articulo facta sunt, passiunis bora evenisse scribit ; ait eniin : Jesus aulem ilerutn claman» voce magna emisit spiritum, et ecce velum templi scissum est in duas partes a summo usque deorsum, et terra mota esi, et petrae scissae sunt, el monumeJila aperla sura, et mutta corpora sanctorum, qui dormierant, surrexerunt, et exeuntes de monumentis post resur- reclionem ejus venerunl in sanclam civilalem et ap- paruerunl muttis. Haec oinnia juxta rerum factarum seriem resurreciionem Domini secuta sunt, sed praediclo narrationis tropo post passionem fuisse n evangelista voluit narrare. Non enim credendum iest, aliorum monumeuta aperla faisse, priusquam ipse suum aperiret monumeutuin, autverae resur- rectioois tesies resurrexisse, priusquam ipse, cujus resurreciionis lestes sunt •, resurgerel «. Sopor itaque Adam, seqoensque ^ dormilus, et ablatio CO’ stae, et divisio simpUcis nalurae in duplicem sexuoi, etmystica uxoris agiiitio “, ceteraque, quae in flgu- ra Cbrisii ei Ecclesiae praeflgurata sunt, cognitio quoque nudilalis , hoc est naturae sincerilatis — atque ideo non de ipsa erubescebant, quoniam vir- tulum legmina induebantur, delectationibus vero irralionabilium motuum omnino absoluia — quam peccando perdiderant el perdendo recognoverant.

condiiionein ipsius ei lapsum divi.na tradii ‘” bisto- ria, quid aliud datur intelUgi Scriplurae silentio, uisi honunem mox, ui condilus esi, superbiisse, ac per hoc corruisse?Cujus’^ rei maxima ecrgiunenta.iio est bomicidium diaboli, qiii l\omi^ida erai ab iniiiOt etin veritale non sletit : qui et ipse nuila mora inler- stante, mox, ut creatus est, lapsus superbiendo, consequenterque bomini cum crealo sibi ijivideudo, eumque astuliae veneno inieriinendo. De paradiso sufficienter habes, ut arbitror. Disc. Sufficeret for- sitan, si brcviter de flcu ilia, cujus foliis succincto- ria consula sunt, deque Domini Dei dearabulaiiooe in paradiso aperires, quid senlias. Nara de peUiceis tunicis praediclura est.

21. Mag. Ficus illa divinuin legis mandatum prtmis horainibus iii paradiso tradilura non incongrue acci- pitur. Erat aulera iJlud mandatum : De omni ligno paradisi comedile, de liyao aulem scienliae boni et mali eomedere nolile. Et ut cautius mandalum cu- stoiiirent, praevaricationis periculum non esi ab eis occullaluin. In quacunque enim die, inquit, come- derilis ex eo, morte moriemini. Lex ergo piimis ho- rninibus in paradiso data est, cujus verba memori- ter tenebant, quod responso mulieris serpenti de chratur. Hesponditenira : De fruclu lignorum, qnae sunt in paradiso, vescimur, de fruclu vero ligni, quod esl in medio paradisi, praecepil nobis Deus, ne come- deremus, el ne langeremus illud, ne forle moriamur.

fallax item • suasio serpentis, ei subdola, mulieris- D ^"^”* legis verba male inlerprelaius est colu-

que cura serpenie disputatio atqiie seduciio, ac de fructn veliti ligni illicila assumplio, leliferque gu- stus, viri quoque consensus et casus non ignoranlis, sed leve peccatura cxisiimantis unicae suae uxori consenlire — Adam enjm non est seductus, muHer

ber, «it primo mulierem, id est sensum seduceret ‘•, ut per eum ad virum, ad animum videlicet, habe- ret accessum. Veram autem et salatiferara divini raandati dissimulavit virtutera. Quam si mulier illa cognoscerei, deligeret, verereiur, non-ioriassis a ser-

VARIAE LECTIONES.

» Sic CF ; A historia. » est om. A. » A in deliciis sit. * A Graece. • CF Evangelistes. * Sic CF , A aut anle illos verae qui resurreclionis testes sunt, resurgeret. Thomas Gale locuin sic reparare conatus est. aut anle illos, qui verae resurreclionis testes sunl, resurrexisse, priusquam ipse, cujut resureclionis lesles sunt, resurgeret. ’ Sic CF; A sequensque eum dormitus. * Sic CF ; A cognitio. " A autem. " A tradidit. *• A cui. " Sic CF ; A deciperet.

• En exemplum, quam peiulanter J. Seotus sa- craiii Scripiuram ad suam sententiam delorqueat.

Alios locos scriptor commentationis de Joanne Scolo congessit.

JOANNIS SCOTI

pciilc seducerelur, nec vinini suum allraherel, ut A quempiam persuasorem prodit erroris. El de ‘• Scri-

perderetur, nec de foliis fici, Iioc est, de verbis so- lummodo mandaii succiiicloria sibi consuerent, con- gniosvidelicel ’ desideriis carnis morlirerisque lurpi- ludinibus suis usus, sed de fructii illius , hoc est, de vera vilalique divinae legis virtule atque intelligeiUia siimerent, comedercnt, et in aeterna felicitate vive- rent. Lex ilaque divina perverse inlerpretaia, et secundum solam lilieram considerata, humanisque scu diabolicis superstilionibus corrupta, carnalibus concupiscenliis est congnia, et irrationabilibus mo-

pluris divinis frequenler protnil exempla, quibus justot ** in culpam perhibet incidisse, dicens, si forte in stu- pris quis ’ fucrit deprehensus, et Abraham cum an- cilla procubuit , el David alienam adamavit et sibi ascivit uxorem. Assuit enim quaedam folia ‘, quae- dam exempla de propheticarum serie Scripturarum, fructum earum non ptilat " requirendum. Nonne tibi videntur eliam Judaei foHa assuere, dutn legis tpiri- tualis verba corporaliter interpretantur? Quorum in- terpretalio fructum omnetn viriditatis amiltit, damnata libus perizomata, veluli quibusdam foliis inanibus, vialedicto ariditatis aelertiae. Bona igitur interprela- omnique virtute ac vero inleliectu vacuis * praeslat lio, hoc esl, spirilualis ficus est fructuosa, sub ^ua consuta, bene vero el spiritualiter inlellecta, omni- justi sanclique requiescunt , quatn qui plantaverit m qiiecarnali scnsu ac superstitione purgala, salulife- aiiimis sinyulorutn, sicut Paulus ait : Ego plantavi, rum vilalemquc comedentibus, hoc est, recte secun- B Apo//o rigavit, manducabit ex ea fruclum. Mala (luin spiritum intelligenlibus eam fruclifical esum. autetn interpretatio fructnm ferre, viriditatemque ser-

De quo primi homines comedere nolentes, plus falsiloqui serpentis interpretaiioni credentes, non fructum legalis fici in usum spiritus acceperunt, sed folia inania fraudisque plena, sola videlicet verba , diabolica asiulia connexa, quibus suarura libidinum lurpitudines cooperire valerent. Hoc autem dicimus, sanclum Ambrosium sequentes, qui praefatam ficum in libro de Paradiso exponit dicens : Assuerunl, inquit *, folia ficus, et fecerunt sibi, succinctoria, Ficum hoc loco pro qua specie debemus accipere, divi- narutti nos docet series lectionum, quandoquidem sal- vos esse,qui sub vite et ficu requiescunl, Scripiura me- moraverit, el Salomon dixerit : Quis planlut fictm,

vare tion polerit. Quod igitur gravius est, hac se Adam interpretalione succinxit eo loco, ubi fructu magit castitatis se, succingere debuit ‘^. Audisli Ambrosium de ficu : audi etiam ‘* eundem de Domini Dei deambu- latione in paradiso, humana videlicet naiura, quam ad imaginem suam condidit , quam nunquam dese- ruit, neque perire permisit, in qua semper deambu- labal ‘” occulte ac spirilualiter, scrutans corda sin- gulorum et renes, inlelligibilique voce causas prae- varicationis interrogans, et plus misericorditer in- crepans et corrigens, quam jusle ulciscens. Ait ergo praefatus magister : Et audierunt vocem Domini deambulantis ad vesperam. Quid *’ est deambulalio

et de fruclu ejus non manducat ‘, et Domitius ad Q iUius”,quiubiquesemper est? Sedputo,deambulalio-

ficutn venerit, sed ideo sit * o/fensus, quia non inveiie- rit fructum, sed foLia tanlum. Docet tne ergo Adam, quae sinl ’ folia, qui, posieaquam peccavil, de foltis ftci fecit sibi * succinctoria , qui de fructibus ejus tnaijis gustare debuerit. Jiistus fruclum eligit , foliu peccator. Quid est Fructus, fruclus inquit Apo- siolus », spiritus est caritas, gaudium, pax, palien- lla, benignitas, modestia, coniinentia, dileclio. Non habebat fruclum , qui gaudiumtion habebal ; non ha- bebat fidem, qtii praevaricaturus erat tnandalum Dei; non habebal conlinentiam, qui inlerdicto sibi guslave- rat ligno. Ergo quicunque praevaricaiur mandatum Dei, spolialur alque nudaiur , el fit ipse sibi turpis, viUl se operire quibusdam foliis ficus, forlasse quibus-

nem quandam esse Dei per divinaruin seriem Scriptu- rarum ,in quibus quaedam Dei versalur praesentia, cum audimus, quia ipse aspicil omnia, el oculi Dotnini sunt ’ super justos, cum legimus, quia Jesus sciebat cogitaliones eorum , cum legimus : Quid cogitatis mala^ in cordibus vestris? Ergo dum haec recense- mus, quasi deambulantis cognoscimus Domini vocem. Fugerat ergo " peccalor, non quo Dei possel latere conspeclum, sed inlra conscienliam suatn latere cupie- bat, opera sua lucere nolebat. Jusli enim est facie ud fnciem videre, quia justi mens *’ non solum Deo " praesens esl, sed etiam cum Deo disputat, sictit scriptum est : Judicate pupillo, et juslificale vi- duatn, el venile et ** dispuiemus, dicit Dominus.

dam inanibus vel umbratilibus sermonibus, quos com- D Ergo cum legit pcccalor Scripturas divinas " ,

posilis mandalis assuens, et verbum de verbo slruens, ad operiendam conscientiae ^’^ suae meniis faclique lur- piludinem velamen peccaior intexit, ut pudenda sua conlegat. Ila cnim supra se folia consuit, qtii culpatn velare desiderat “, aut diabolum delicli tnemoral aiiclo- rem, aut carnis praetendit ‘* iltecebras, aut alium

audit vocem Domini quasi ambulanlis ad vespe- ram. Quid esl ad vesperam, nisi qnia culpam suain sero cognoscit, et sero “* venit quaedam erroris prae- teriii verecundia, quac errorem praevenrre debtie- rat? Nam duin culpa fervet incorpore, et anima exa- giialur corporis passionibus. non cogitat Deutn sensus

VARIAE LECTIONES.

SicCF; A noc est congruos. vacuts ova. A. ’ Sic CF ; A sed. * tnquil om. A. ■ quis plantat ficum — manducat. om. CF. * Sic CF ; A en<. ’ A sun<. ‘^ A sibi fecit. ^ Apostolus om. CF. " Sic C? ; k conscientiam. ‘SicCF; S. desiderans. ‘• CF praclendat. ’ de om. CF. ‘ juslos om. CF. •”’/uJsom. A. ‘« «/Hfj<?f/«m /o/ja om. CF. " Sic CF; A /)H?«ns. ^^ k debuisset. " \ ei. ‘• SicAC; F deambului. ^’ Sic CF ; A Quue. " Sic CF; A Dci. " siuH om. CF. " mala oin. CF. ** ergo om. CF. ‘•’^ iW ii’dumvii limcns . ’’’’ .\ soliimmodo. ^” m»ic. .. ^^” ‘^ic CP ; A. has divinas Scripiuras. ‘^ CF secundo

VtMlil.

i

gtl DE DIVISIONR NATIIRAE. - IinFR Ql]AUTl)S. 842

enanlis, noc est, hon audit Deuni ambulantem in \ tem, oi in lalibulis ‘” malae conscieiiliac ialilanteni

Ser^iuris divinis, ambulantem in mentibus singulo- rum. Dicit enim Deus : Quoniam inliabitabo inter »7/os, el inter eos ambulabo, et ero illorum Deus. Ergo cum in animae sensus * redierit potesiatis formido di- vinae, tunc erubescimus, tunc nos gestimus ab^ron- dere, tunc in peccatorum nostrorum positi cogitalio- nibus *, in medio tigni paradisi, ubi peccavimus, de- prehendimur, lalere cupientes, et arbitranles, quod Deus non requirat occulta. In his verbis praefali ^ inagistri intellige illud ligniim in mcdio paradisi, in qiio latere se posse fugienies praevaricalores puiaverant, non aliud esse, nisi humanae cogitalionis et con- scientiae secrelum. Sed scrutator, inquit, nnima- rum * et cogitalionum usque ad divisionem animi pene-

increpo, causam(|iic luae inobedientiac iii(|uiro. Pii- lasne me ignorarc quid fecisii, vei qno fugisti, vel quomodo timens vocem ineam te abscondisti, vel queniadmodum nudilalem tuam, sinceritatom vide- licet et simplicitaicm naturae, in qua condilus cras, sero rccognovisli ? Nonne haec omnia perpessus es , quia ex ligno , de quo praeceperam tibi " ne comederes , comedisti ? Nam si non comedisses , non forlassis vocem deambulantis in te Crealoris tui timeres, necafacie ipsius fugeres, nec nudita- tem tuam, quam praevaricando perdidisti , cogno- visses.

22. De ligno autem interdiclo el in superloribns multa jam diximus, Gregorium Nyssaeum sequenies,

trans,dixitad Adam ’ : Adam ; ubi es? Quomodo to- B et nunc ilerum breviter dicenduni arbilror, nobilis-

quitur Deus ? Nunquid voce corporea ? Non utique, sed virtute quadam praestantiore, -quam vox corporis potett, et ’ fundit oracuta. Hanc vocem ejus proplietae audierunt, lianc vocem fidetes audiunt, impii non in- telligunt. Taliumsermonum virtulem quisquis acule perspexerit, inveniet, paradisum non localein terre- numve quendam locum esse nemorosum, sed spiri- tualem germinibus virtulum consitum, et in humana natura plantatum, et, ut apertius dicaiiir, - nliud praeter ipsara humanam substaniiam, ad mcin Dei faclam, in qua lignum vitae, Yerbun) Mdelicet Pairis et sapientia, omnem fructificat vilam, iii cu- jus medio fons omnium bonorum, eadem videli- cet divina sapientia, manat. Ibi licus iila divina pro-

simi magistriMaximimonachi sensumintroduceiiles. Ipse siquidem lignum scieniiae boni et mali visibileni crealuram, qiiam homo, Creaiorem suum deserens, secutus est, esse inielligit, cui, videlicel cr.eaturae visibili, et delectalio voluplatis inest, et anxielatis occasio, ct mortis quasi quidam mixtus rnictus ex bono falso libidiniset malo sequeniis tristiliae. Nulla onim delcciaiio visibilis creaturae esl, quam non se- quatur " egeslas : egeslalem vero sequilur anxietas, niortlsque tristitia. Et quamvis arridente voluptate biieat anxietas el causa mortis, simul tameii huma- nao. animae insunt, simulque incipiunt. Lalel enim anxieias siib quadam falsa pulchritudine voluplatis, el est veluli quidam mixtus fructus cx libidine ap-

feclo lex radicata est; cujus vera interpretalio et ^ parenleetanxietalelatente. Dericienleverovoluplate

spiritualis fructus vitae est comedentibus, hoc est intelligeniibus eam pie perfecteque, perversa vero el carnalis secundum lileram inania folia sunt et in- friiciuosa, quibus divinae legis transgressoresiiulpas suas operire contenduflt falsiloqua apologia, et vel in ipsum legis auctorem, vel in diabolum, vel in aliam quempiam personam, vel in similitudinem fa- clorum, quao a sanclis Patribus Ogurate perpetrata sunt, referre non verentur, facia Pairum carnaliter secundum lileram accipientes, spiritualiter autcm nullu modu intelligentes, et in occasionem sui errb- ris talia exempla de divina Scriptura proferenies, de quibus convenienler Aposlolus ait : Lilera occidil.

el delectaiione visibiiis creaturae nuda per se al- que aperia remanet anxietas, quae nascitur ex ege- state defecliique visibilis boni. Hinc praefalus Maxi- nius : Fortassis, inquit, lignum esse scientiae boni et mali visibilem crealuram qui dixerit, non n veritate aberrabit. Voluptatis namque et anxielatis factricem naturatiter liabet perceplionem. Aut quoniam et ratio- nes habet spirituates visibitium creatura el intettectum nulrientes, et iterum nnturatem potentiam sensum de- tectantem, inteiteclum vero subvertentem,lignum scien- tiae boni et mati appetlnta est. Boni siquidem ‘* habet scientiam spirituatiler considerata, mali vero scienliam corporaliler asstimpta. Passionum namque fit magistra

ipiritus autem vivificat. In hoc ^ paradiso intelligi- j. corporatiter eam a(^cipientibus, divinonm eis oblivio- hill incessu Deus deambulat «. Custos quippe est et nem inferens, propter quod homini inlerdixil ‘^ in-

scrutalor plantationis, quam ad imaginera et simlli- tudinem suam plasmavit. Cujus vox inexplaiiabilis r Adam^ ubi es ? Haec voi est Creatoris liumanam naturam increpantis. Ac si dixisset : Ubi nunc es posl praevaricationem ? Non enim ibi te reperio, ubi tc creatum cognosco ; non in ea dignitate, qua ad imaginem et similitucllnem meam te feci, invenio, sed desertorem beatiludinis, verique • lumlnls fugitan-

termittens intenm ejus. perceplionem Deus, ut prius, maximequippeeratjustum, per participationem graliae propriam cognoscens causam , datamque per gratiam immortalitatem, per hujusmodi tigni perceptionem ad impassibilitatem consummalus el inconversibilitdtem, sicut *’ Deus deificatione factus, innocui cum Deo communione Dei disceptaret creaturas , el earuni reciperet scienliam, ut Deus et non homo, eandem

VARIAE LECTIONES.

» A sen«um. * CF cognitionibus. " A praedicti. * A nniHiorwm. " Sic CF; nrf i4dflm om. A. ’ Pro et \ esse. ’ A In ^uiftjis paradiso. * S\c CF ; k deambutabat. » A «eri (w/ueom.) ‘• Slc CF ; A /flr^ftm. " libi om. A. " Sic CF; A sequilur. " CF quidem. •’* Sic CF; A interdixil homini. «» Sic CF; A sicut ;flm Deus.

JOANMS SCOTI

8M

Uabens Deo ’ per graliam eorum, quae iicn/, sapien(er A dutn lalibu$ congruebal, offenderent in Deum, et ab

nolitiam per ip$am ad * deificationem animi atque tensut trctnsmutalicttem. Sic accipiendum de ligno juxta omnibus valentem coaptari anagogen. InUiere, quam pulclire, qiiam apcrte, qiiid sit ligiuim scien- liae boni et maii, exponit. Eslenim, ut ipse aii, vi- sibilium rcrum nalura^ quae spiritualiler in raiioni- bus suis inlellecta, scienliam boni et spirilualeiu rrucluin intelligeiiltbus euin praestal : carnaliler Tcro et libijinose appcieniibus, et intemperate, et

ejuf rei ulilitate’ atienarenturexclusi alque damnati, <u/ quam, si $uo tempore, $icul Deus volebat, acce- derent, possent ea satubriter perfrui. Hoc diximus propur aliquos, ut «», $i forte lignum illud noH ad proprietatem, ut verum lignum et vera poma ejtu, sed ad figuram velintaccipere, habeant exitum ali- quem recia fide veritateque probabilem. Sed prae- fatus magister Augustinus «■ videlur hunc sensuin de spirituali paradiso nec refellere, nec laudare^

conira leges divinas abulentibus mortiferam infert more suo solito, quo duos paradisos astruit esse,

scientiam. Ac per boc non in ipsa natura causa mali unum quidem lerrenum localemque secundnm pro-

esl constitula, sed in abuleniium intemperanlia. Et prietatem reriiin sensibilium, .tlierum vero umjHno

haeceslipsa niulier, vel, ui ita dicam, hocestillud spiritualem, ad cnjus figuram terrenus ille atque

ligiium. de quo Dominus dicit : Qui viderit mulie- sensibilis factus esl. Disc. Qul sicde ligno prohibito

rem ad coucupisCendum eam, jam moechalus est in " sensere, iion mihi videntur veritate " recedere.

corde suo. Materialiiim siquidem superficies rerum, Veri siquidem siraile esl, valdeque rectae ratiocina-

dum sit naluraliler pulchra, incanle el libidinose sensibus eam considerantium moriis infert occasio- nem. Visibilera namque creaiuram ad hoc Deus con- didil, ul per eam, sicut per invisibilem, laus ejus cumulareiur, et cognosceretur ipse * non quid «st, sed quia esl unus *" tolius creaturae visibilis et in- vi^ibilis conditor. Ideoqiie inierdiKil Deus bumanae nalurae , visibili ’ creaiura deleclari , priusquam veniret ad perfectionem sapienliae, in qua posset deiflcata de rationibus rerum visibilium cura Deo dispuiare. Nec illa mulier, carnalis videlicet sensus, o.d (leleeiationem maierialis creaiurae extrinsecus consideraiae valerel virum, animura dico *. atlra-

tioni congruum, ul arbitror, bominem veiilo fructu vesci inchoantem, cogniiione videlicet sensibilis inaleriae per corporeos sensus abuli praesumen- tem, ex ligni vitae dulcedine, hoc est, ab inieniae contemplationis, in qiia et ad quam condittis est, deliciis juslissimo conditoris judicioexpulsuui Aiisse existiraari. Nam si raiionabili naturalique ordiiiQ ingrederetur, id est, si causae ‘* omnium rerum tlieoriae primum quidein, deinde raiionura, secun- dum quas ei in quibus omnia facta sunt» perfecia inleniione frueretur : neque inleliigibiii esca ligni vitae, interno " videlicet divinae sapicnliaecontuilu, recluderelur, neqne ab " esu jilicili pomi, cognl-

here, sl prius Crealoris cognilionem, quam creatu- ^ tioue scilicet visibilis materiaei congruo raaturoqiie

rae, vellet habere. Ordo iiaque divinae legis erat, primum Crealorem cognoscere ejusque inefifabilem pulchritudinem, deinde creaturam rationabili sensu mentis nulibus obieraperante considerarc, totamquc ipsius pulchritudinem, sive interius in ratiouibus, sive exterius in formis sensibilibus, ad laudem Crea- loris referre. Hunc autem divinae legis ordinem borao superbiendo sperneus, Creatoris sui amorem et cogniiionem materialis creaturae exteriori pul- cbriludini posiposuil, ac per boc periculuta divinae indignaiionis incurril, mortemque ^ corporis et ani- mae totiusque naturae perdilionem incidii, quia divinae legis juiitissimam pulcberriraamque seriem servare" neglexil. Haecde ligno probibilo sensus bo

lempore perfectae suae sapientiae, qua Deuni et consequenter crealuram absque ullo errure ullisqiie carnalis concupiscentiae delectattonibus cognosce- ret, prohiberetur. Im(M)ssib(k ((u>PP^ ^st, cognitio- nem creaturae impedire " rationabili animae, in qiia perfecta coniemplatio Creatoris incipit lucere. Ubi vcro speculatio naturae conditae conditoris cogiii- tionem praecedit, quoniam phanlasiis et illeccbris rerum sensibilium carere non polesl, nunquam error deerit, nisi in his, qui divini radii splendore su> perfusi , reclae contemplationis seraitas carpmit , seipsos et Deum suum quaerenles, in quibus profe- cto Creatoris cognitio crealurae cognitionera pracr cedit. Non ergo creatura mala est, neque ejus co-

norabiiium diviiiae Scripturae expositorum perspi- ‘‘gnttio **,sed perversus rationabilis animae motus.

cienies diximus. Hunc etiam sensum sanctus Pater Augustinus in undecimo Exemeri sui introduxil : NoH uHtem, inquil’, ignoro, quibusdam visumesse *", fesiinatione praeverlisse illos homines appetilum scien- tiae boni et mali, et immaturo lcmpore percipere voluistef quod eis dilalum opporiunius tervabalur ; idque egisse tentatorem, ut praecerp6ndo, quod non-

quo conditoris specuIa)tionem deserit, et seipsam libidinoso illicitoque appetilu in amorem sensibilis materiae mortiferis " gressibus fleciil, unde, nisi prius divina gratia liberata, redire non polerit. Hu- roana siquidem nalur ut ail oauctus Ausustinus, idonea fuii per iiberura arbitrium v ulneratc sc ; juni vero vulnerata et sauciata, idonea noo est per libe-

VARIAE LECTIONES.

• Sic CF ; A cum Deo. * Sic CF ; A e<. . • ipse om. A. * Sic CF ; A unius. » Sic A; CF visibilis. * Sic CP; A valerel eum altraheret. ^ A inquemortem. * A servasse. * A inquienf. " T.F eise vitum. " Hoc diximus propler aliquos ut om. CF. " Augusliniis om. A. " Sic CF; A « verilate.. ‘^ A cuusa. «• Sic CF ; Atn aelerno. " ab oin CF. " Sic CF; A impediri. ‘« SicCF; A cognitio ejus. ‘» A mor- liferisaue.

84? DE DIVISIONE NATURAE. — LIBEK QUARTUS. 846

ruiu arbilriuni sanarc se. Sed ad ea, quae resianl, A Iin^go enim Dei, ad quain honio faclus csl, orani

nliocinalionis iier est carpendum.

23. Mag. Quid restat? Non dc paradiso saiis est dictum ? Nam dum crimen in mulierem , ut atte- nuarei mulieris causam et suam, removii, de remo- tione criminis, qua objurgatus divina voce Adani *■ culpam iu eum, qui sibi mulierem dedit. deque ipsius muiieris reiuotione, qua causam praevaricationis iii serpenteni leferl, quoiiiam ali cxpositoribus sacrae Scripturaesatisestdiscussum, non necessarium arbi- tror dioere. Disc. Necessarium quidein, valdeqne utile. Potest enim fieri, ut fortassis quis existiniel, rernoiio- nes ipsas, qnibus el vir in mulierem sibi a Deo daiaiu, acperhoc in niulierisdalorem, mulier auteiu in serpen- lemoccasionem peccati removii, ralas justasqiieapolo-

sexulibera est el absoluia. Aliam, dicis, ignoro practer eain, quain introduxi, et a te infirmatam video. Miror, cur te dicis ignorare ea , quae propier tuam inobedientiam atque superbiam facla sunt. Ego autem, qui iti te peccavi, et peccando morluus sum, noii ignoro. Giamat cniin in me inconcussa el aper- tissima ratio, quod etiam approbal multorum Patrum .luclorilas, quod si humana natura in ipsa simplicis- sima sincerissimaque divinae imaginis beatiiudine perrnaneret, nulli sexui succumberet, niiUam contu- meliosaiB propagationem sicut insipientia ^ animan- tia subiret. Quoniam vcro in digiiitale illa, in qua coridita • est, perseverarc noluit, sed ignobilitcr inter cetera animalia mulliplicari elegit, idem ipse

gias fuisse, ultionequeiudignas, nisiveiaratione coii- B c9nd«tor, quicquid facturus et fiiturus ’esset horno

perverso motu liberae voluiilatis [>crditus, praevidit, ef duplicem sexum, per qiiem propagarelur besiia- roni inslar, superaddidit. Quid ergo rcmoves in mu- lierem praevaricationis tuae occasionem, cum in teipso superbiente, Deumqne luiim spernenle, ac per hoc dcserente, faciendae mulieris causa praeces- serit? Quod eiiaiu divina ironia apertissinie^declarat, quae dicit : Non esl bonum liominem esse sotum •; faciamun ei adjutorium simile, Ac si aperte diceret: non videtur hoiniui, quem ad imaginem et similitu- dinem nostram fecimus, bonum esse solum, hoc est simplicem atque perfectum , universalilerque sine " divisione naiurae iu sextis au bimiritudinem ange- Ilcae naturae absolulum pemianere, sed pronum pro-

vincantur, ac mox injustae et reprehensibiles refellan- tur, meriloque ad cnniuluiu justissimae poenaedelicii perliiierejudicenlur. Mag. Ponaraus itaqueipsiusScri- pturae verba. Z)>a;i<, inquit, Adum, mulier, quam dedisli *ociam milii, dedii milti de ligno,el comedi. Dic, qiiaeso, Adam,qiiis libi mulierem dedil ? Dominus, inquis, qui eaiu forniavit. Quaero a te, cur Deus eani furmavit, tibiquededit ^Gurtedot-mienle, hocest,menlis conlui- tum a contemplatione veritatis in amorem carnaiis coiijugii conniveute *, costam de lalere tuo traxit, de qua mulierera fecii, qnam tibi peccanii seqiie de- serenti dedii ? Gur non eodem modo, quo te fecit, mulierem, quam libi daret, fecerit? Tuipsede ter- rena humo ’ merito, qui caclestia deserens terrena

elegisii, faclus es. Mulier tua ex latere tuo sumpla C clivumque " ad terrenos coiius pariler cum bestiis

est congruenier , quoniam causa praevaricatioiiis tuae ex teipso orta cst. Respondebis, credo, haec omnia Deus iecit, quia voluit; et ideo sic fecit, quia sic faciendum praevidit, qui otitnia, quaecunque voluit, fecit. Sed adliuc a te quaero, quare sic voluil oiulicrcm libi facere? Quis, inquies, divinae voluu- tatis causas potest invesligare ? Quis enim cognovit sensum Domini ? Ignoras igitur, qua ratione Deus fecit muUerem, quani tibi dedit? Ignoro, inquis, si Don in adjutorium propagationis et muitiplicatioiiis humanae nalurae , quae in me primilus facta est, et ex nie auspicium procreationis accepit. Hic tibi occurro, veraque ratione lalem intentionem repello.

Non enim humana iiuiura ignorainiosae generationis -. ipsum Creatorera i

ruere, ac sic ‘* unitalem naiuraeper caiualem gene- ratiouem sexusque corporeos seminaUier rauliiplica- re, caelestium numerorum niultiplicaiioiiis dignitate contempla. Faciamusergoei adjulorium simile, quo id, quod appelit, peragere possit, feminam vldelicet, quae similiter, ut masculus, fragills ac lubrica , tetrenas appetat concupiscentias. Et hoc est, quod per anti- cipaiionem Scriptura profert dicens : Mascutum et feminam fecit eos, vasa videUcet procreandae carna- liter " prolis, spreia dignitatc divinae imaginis spi- ritualisque numerositatis. Cur itaque praevarica- tionis tuae causam, quae in teipsura refbnditur, in muUerera, quam tibi Creator tuus dedit, Vel certe in removere conaris? Talis itaque

ex masculo ei femina in simiUtudine irrationabilium animalium indigerct, si superbiendo, suacque sim- plicitatis, in qna ad imngiuem Dei condita est, pul- chritudinem spernendo, modum aiigelicae iniiliipli- cationis, qui oninino, ut saepe jani dictuiu est, se- xuura copula caret, non desereret. Quaeie.itaque aliara ralionera, qua possis asserere, cur tibi raulier daia est:ista siquidem, quara posuisti, falsa est.

remotio criminis nil defensionis contulit, cumulum vero damnationis exaggeravit. Sed fortassis quis dicat, quod nos ‘^ conjugium prolisque procreationem repreliendimus, dura divisionem naturae huraanae in masculum et ferainam, quorum copula et conjugium et filiorura propagalio naluraeque augmentatio per- ficitur, raerito peccati fuisse affirraamus. Cui respon debimus : Coiijugia non reprehendimus, sl legilima

VARIAE LEGTIONES.

• Sic CF; A nam de remotione criminis qua objurgatur divina voce Adam cutpam removit in mu- lierent, et, ul altenuaret mulieris causam, removii culpam- cel. ’ Sic GF ; A convertente. * Sic CF ; A tk terreuo timo. ^ Sic CF; insipientia oui. A. " A edita est. * el fuiurus om. A. * e< oni. GF. • SicCF; A.aptissime. » CF sotum hoininem esse. ** sine ora. GF. " Sic CF ; \ proctivemque. " Sic CF; k ac.ii. ‘* A carnalis. ’’ nos om. A.

8*7

JOANNIS SCOTI

sint, proUsquc procreantlac, non libidinis perpc- A »on praccederet. Superbia itaque animi, carnalistiuc

trandao appelitu copulata , utriusque sexus fide caslaque pudicitia servata ’ : inio etiam laudamus, quia dt a Deo concessa sunt et jussa ; crescUe cnim, inquit, et muliiplicamini, et impleie terram. Uterque quoque sexus, sine quo carnale connubiura fieri non potcst, quod a Deo factus sit, nullus calholicorum ambigit. Ait enim Scriplura : Masculum et feminam [ecit eos. Item alibi : Quod Deus conjunxit, liomo non ’ separet. Carnalia vero conjugia, elsi legitima sinl et religiosis * hominibus conjuncta, libidinoso timen * illicitoque molu camSIis prurilus carcrc non posse incunctanler afTirmamus. Non ei)im aiiunde nascentes in carne parvuli, nisi inde, actemae inortis reatum attrahunt 0, quos solum • catholicae

scnsus illicita delectaiio, sibi invicem copulaiae, naturam bumanam mortis damnalioni tradiderunt : de qua soia Christi humilitas, et spiritualium rcruni in animabus fidelium delectatio , eandem revocat liberalque naturam. ^on habes itaque, mulier, in quid ’ vel in quem culpam tuam removeas, nisi in te ipsam, dum illicitae dclectationis tuae, in qiiam culpam ‘" conaris removere ‘, convinceris auctor esse. Ubi pulcbre divinorum verborum textum ani- madverlere debeinus. Ea siquidcm, quaesimulfacla sunt, absque lemporalium morularum inlcrstiliis, propier nostram tarditalem carnalesque sensus, quibus originali peccato corrupti ’ locis temporibus- que " succumbimus, ordine quodam mirabili, mysti-

Ecclesiae baptisma ab ipso reaiu liberat. Asserimus B corura sensuum plenissimo, veluli locis lemporibus-

quoque, copulas illas carnales, quibus humana loca- liler et lemporaliter natura propagatur, non neces- sarias fore, sihomo suae naturae multiplicaiionem ad siiiiilitudinem pecorum fieri, caelesiium nunierosi- tate deserta, non eligeret. Sicut ait David : Homo cum in honore esset, non inlellexit , comparalus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. Sed redeamus ad responsum mulieris, culpae suae occa- sionera in serpentem removentis. Dixit Dominus Deus ad mulierem : Quare lioc fecisti ? Quae respon- dit : Serpens decepit me, et comedi. Et.tu mulier, quare reraoves crimen tuum in serpenlem , cum tu ipsa sis luae culpae • creatrii ? Serpens ipse, in quem culpam refundis, in le ipsa repit : serpens tuus

que peracta contexuit. Primo itaque interrogalur ‘* vir, hocest animus. Nec immerito, dum omni para- diso humanae naturae praesit, eumque custodire, ne in eo divinum praeceptum *• violaretur, debuit. Ac sic interrogatur : Adani, ubi es ? Ac si diceret " : Adam, qui, priusquara peccasses, ultra oinnia loca et tempora constitutus fueris, responde nunc, prae- varicator, ubi es? Eras in caelo, sicut angelica crea- tura, beatus ; nunc in terris es , sicut bruta anima- lia, superbus. Sermo convertitur ad mulierem, ei ab ea quaerilur, cur sic feceril? Ubi noiandum, quod non confestim viro et mulieri sententia inqui- rentis judicis profertur, sed veluti spatium improbae excusaiioiiis corrigendae conceditur, locusque in-

lua carnalis concupiscentia est atque deleclatio, C (luigentiae praeparatur. Postremo vero, dum ad

quae ex irrationabilis animae motu in sensu corpo- reo gigniiur. Frustra igitur mulier, sensus videlicet carnalis, culpam suam in serpentem, hoc est in de- leclationem irrationabilem , cujus ipsa auctor est, removet. Non enim materialium rerum illicila de- lectatio ortum duxitex natura, sed ex peccatricis animae imperfectis irrationabilibusque motibus, per corporeos sensus in amorem sensibilium rerura mor- tifero appetitu irrumpentis. Neque antiquus hostis ad viruui animae, animum dico ad imnginem Dei factum, accessum haberet, nisi ^ prius per insilam corporeo sensui , qui est veluti quaedam inulier, animi delectationem, quasi per quendam colubrum ipsum corporeum sensum seduceret : quemadmodum

serpentem pervenilur, non ille interrogalur, nec ei spatium reraolionis culpae in aliud vel aliquera " praebelur, quia non poluit, quoniam primordialis causa tolius malitiae fuit; sed continuo senlentiam jusli judicis sustinuit. Ait enira Deus ad ser- pentera : Quia fecisti lioc , maledictus es inler omnia unimanlia , et bestias terrae. Animad- verte, quod nequeviro, neque mulieri, sed solo ser- penti maledicitur. Non enim Deus maledicit ea, quae fecit, sed benedicit ; animus autem et sensus crea- lura Dei sunt. Carnalis vero delectalio extra divi- nara conditionem, irraiionabilibus humanae rj>nimae passionibus orta esl, ideoque divtnae sententiae se- veritati succumbit, quia extra naturae a Deo factae

neque animus in rerum materialiura perniciosa de- D supervenil ‘*. Quid enim aliud est divina maledictio, lectatione et perabusiva * fruitione corporeo sensui nisi eorum, qui extra naiuram sunt, eamque conta- consentirel, si prius in ipso superba praesumptio minant, justissiraa et irrevocabilis dainnatio? Quae

VARIAE LECTIONES.

• Sic CF; A servatis. • Sic CF; A tie. » Sic CF; A el in religiosis. * tamen om. CF. * A secum. • Sic CF; A culpae luae. ’ A ni. ’ Sic CF ; abusiva om. A. » inquid oni. CF. »<> Sic CF; A ciil- pam tuam. " SicCF; A removere conaris. ‘* A corrupta. " \ et temporibus. ‘* A interrogatus. " A praeceplum divinitm. *" Adam tibi es? Ac si diceret om. A. " in atiud vel aliquem ora. A. *’ Sic CF-, A exlra naturam a Deo facta reperitur.

• Pessimam J. Scoli de statu primoparenlum, de Accedit sncraeScripturae aperla Indificatio et falsa sexu duplici , ct dc generatione doctrinam, quam peccati originalis inteipretaiio. Cf. Commeni. dc his libris ul)Crius oxplicat, identidem peroonsuiiinis. J. Scnlo P. II § -iJ) sqq.

849 I>E DIYISIONE iNATLRAE. — LIBER QUARTUS. 850

siiit nniem aniinaniia illa el Lesiiae lerrae, inier A Hujusserpentis peclus esl priulentia carnis, in qua

quae carnalis dcleclalio, per qiiam diabolus seducit animam, ei in qua veluti principali scde habital, pulcberrime el copiosissime sancUis Ambrosius in libro de Paradiso exposuit. Siinl enim onines irralio- nabiles passiones ralionnbilis nostrae naturae , quam lerrae vocabulodKvinacommemoral Scriptura. Et ne mircris, quod mixlim ac veluti indiscrete et carnalis delectalio elaslulia diaboiica in figiira ser- pentis significatiir ; aliqnando enim ipsum diabolum absolute coluber ille conformat, aliquatido libidino- sum deceplae ab eo carnalis aniinne, lioc est carna- liter viventis appeiilum, aliqnando confuse et indis- tincte nirumque, el alterum in allero concaiena-

diabolicac fraiidis calliditas dominalur. Inanis quo- que et falsiloqua sapientia, quae animuni non aedifl- cat, sed inflat, pectus ejus est. Carnalis ilaque prii- dentia,et inanis fallaxque sopliia, pectus serpenlis esl, quas Dcus deslruet. Perdam, inquit, sapientiam sfipientium, el prudenliam^prudentum reprobabo. Sed si quaeris, qualis differentia sit inter carnis pruden- tiara et inanem pbilosophiam , hanc discretionis ac- cipe formulam. Prudentia carnis est falsa virtus, quae vitia virtuium coloribus tingit, quae malitiam boniiati similatorie conformat, quae turpitudincm honestatis habitu exornat, ipsas vero simplices ve- rasque virtules dissimulat, ac mentis obtulibus, ne

tim • insinuat. Nec immerito; alierum eniin sine B “l^rum sinceram faciem possit agnoscere , subtra-

allero separabiliter esse non potest. Ubicunque enim fuerit libidinosus animae contuitus, ibi absque niora aderit imraundi spirilus accessus : ubicunque auiera adsit diabolicae asiutiae introitus, ibi non deerit universalis malitiae prurilus. In quocunque autem corporeo sensu, qui in figura mulieris ponilur, haec duo convenerint, necessario illiciius esus, illicitae cscae, hoc est, materialium rerum pulchritudinis sequetur abusio; quae mortem animae inferl, cujus roorlis mors corporis umbra est. De maledictione auiem, qua serpens damnaius est, deque sententiis, quac in mulierem , i.nque virum suuin Adam prola- tae * sunt, in quibus plus misericordiae intelligitur quam vindiciae, superfluum videtur mihi ’ nunc di-

hendp ocQultat, ac sic carnales sensus decipit, ani- masque deludit, fallacibusque " phantasiis falsa- rum virlutum obruil, mortisque aelernae tenebris opprimit. Inanisvero inutilisque sapientia est, cujus exemplum maxime in Judaeis perfidis, venenosis- que haereticis " vigel, quae literam divinae historiae solummodo sequitur, spiritum vero, hoc est, mysli- cum intelleetura odit, spernit, negligit, ignorat,quae de natura rerom falsas inanesque fabulas absque ullaverisirailiiudinead illudendas carnalium ‘*. ani- nias machinatur, naturalium rationum , secundum quas universa creatura facta est, veritatecontempla, inusitatorum verborum pomposura grandiloquum- que leporem ventilans, seu fallaciura propositionura

cerfe. Quod enim a saiictis Palribus satis est expla- C syllogisraorumque contortis crinibus veritatis for-

natum, explanare forlassis videbilur non necessa- rium, et quod in illorum scriplis plcnissime planissi- meque inveniiur, cur a nobis, forle quis dicet, quasi melius explanaturis * repelatur? Quod absit de • no- bis existimari, cum illorum * vesligia vix valeamus consequi. Disc. Non necessarium plane viderelur, si huc soluin non obstaret. Mirum namque videbi- tur et rationi textuique disputalionis inconvenicns, cur, cum paene omnia , quae de nalura paradisi spirilualis, deque his, quae in eo facta fuisse Scrip- tura commeraorat, dicenda videbantur , quamvis cursim breviterque sanclorum Patrum senientias sequens tetigeris, hunc solum locura oranino intac- tum ac transitorie praelermissuin silentio veneraba-

niam, quaincaulos decipiat, simulans.Hisitaquedua- bus pectus serpentis,bocest, diabolica astutiacarna- liumque deleclationum illecebra componitur : super quod, pecius dico, serpens ille graditur, hocestexal- tatur, el dequoglorificalur,toturaIiomiDem supplan- tnns. Et hoc ex verbis propheticis datur inlelligi. Nonenirasimpliciterdixit, super pectus luura repes vel serpes, sed figurate, super peclus tuura gradieris. Nemo quippe ** proprie praedicat •* de serpente ani- mal gressibilc , sed replilc. Omne autem animal , (luod repit, a terra non erigitur, sed per terram Irahi- tur ; orane vero , quud gradilur, priusquam gra- diatur, de terra erigitur. Ergo super pectus tunm gradieris, hoc est, super astutiam et calliditatem

ris ^. Ac per hoc non omnino oportet te talia prae- D tuam, quae inani sapientia carnalique prudeniia

tcrvelare, sed plane et compendiose percurrere.

24. Mag. Audiamus ergo divinae indignationis in colubrum examen. Super peclus luum, inquit, gra- dieris, et terram • comedes ctmctis diebus vilae titae. Serpentem in hoc loco iii figura et diabolicae asiu- liae, et carnalis deleclalionis, et ambarum in se in- vicem indiscrele el inseparabiliter amplexaram », divinam Scripturam posuisse diximiis. Disc. Pul- chrc, et luculenter, et a veritale non alienum. Mag.

coinposita est, qua hominera deceptura fefeliisii, inque tuam polesiatem redegisli, peccatorumque funiculis alligasli, aeternaeque raortis voragine " mersisti, in superbiara erigeris, et ad increraenta vi- tiorura , inque tuae daranaiionis cumulum , in cor- dibus infidelium tuae malitiae profectibus elatus et cenodoxus deambulabis. Et lerram comedes, hoc est, terrena appctentiura terrenis cogitationibus, carnalibusque desideriis, mortifcrisque aciionibus

VARIAE LECTIONE& « A concalenatum. » A perlatae. * mihi om. A. * F explanaluri, sed a. ra. corr. explanaturis ; AC ex- planalum. • Sic CF ; A a nobis. « Sic CF ; A eorum. ’ Sic CF ; A veneraris. » A terras. • Sic CF ; A perplexarum. >* A fallacibus. ’ " Sic CF; venenosisque haereticis oin. A, sed Gale corr. venenatisque haerc- ticis. " Sic CF ; A ‘canjrt/e« animas. " Sic CF; A iVp« emm. ^” A praedicatur. ‘» Sic CF ; A inflHe aelernae morlis voraginem.

8Sl JOANNIS SCOTI 852

vesceris. Cunciis diebu^ viiae tuae, hoc esi, quanlo A Uir, qui aiile advenlum veri lumlnis, quod est Dei

Verbum, lencbrosi eranl , caligine videlicet igno-

tcinpore in humana nalUra regnum tuuui, vcluli quaedam falsa hu, arriserit et praevaluerit. Non eniin acternalilcr iroaghietn D<ei regnabis ei vin- ces , sed aut Spccialiter in CUHsto redemptore de poleslate tua libcrabllur adhuc in hac vita deienta, aiii generaliler in Dbe mundi, quando novissima inimica mors per eandem Chrislum bei Verbum dcstiuctuF, et iihiversaliter humana natura in prls- liiium slalum restiluetiir. Inimiciiias ponam inter te el mutierem, et semen luum et semen illius. Mulier ost seiisus cofporeus, naluraliter humanae naiurae insilus, per quam in his videlicet, qui perfecli si:iit, visibilis creatuMc pulchriludo ad laudem

rantiac moriisque actcrnae densissima nebula scpti ; sed mox humiliati, fulcm accipienics, iliuminaii sunt, el spiritualibus epulis reficiuniur, quas de capitibus draconis contritis, licc est, totius malitiae lUimcrositatibus devictis divina praeparat sapienlia. De lioc dracone idem Psalmisla loquitur : Draco isle, quem formasli ad illudendum ei. Draco iste , inquit , diabolus profcclo, corpusque lllius univcrsale, hoc est totius malitiae plenitudo, ipsc est, quem for- masli , ut illudaiur ei a sanclis tuis , qui ipsius perniciosis fallacibusque insidiis illudunt, dum ar- tcs malitiae , quilius bonitatis munimina machinatur

CreaKiris referiur. Inter quam, mulierem dico, et deslrueie, palefacias explodunt", malleisqiie virtu- sovpcnlem , hoc est, libidinosam deleciationem ma- B tum principia nequiiiae, quae ab eo puUulant, cou-

lerialis pulchritiidinis, diabolicamque calliditaleni in ea possidenlem , niagna iniraicitia a Deo coiistituta esl : niulier quippe , hoc est pcrfectus perfectoruni seiisus, odii iiialerialium rcrum carnalem appeti- tuni , serpens vero spiritualium divinarumque virlu- liim inimicuni habiei desiderium. El semen tuum et semcn • illius. Seraen mulieris est rerum visibilium peilocia natnralisque ac niulliplex cognitio, orani crrore sublato. Ad hoc euim in homine corporeus siMisiis conslitulus esl, ui sensibilium et ii)lelligibi- liiiiii |>er medielatem phantasiarum internuntius fle- rol ; scmen vero serpenlis innumerabiliuni deli- cioriiiii mdrtiforum incrementum esse, nemo recie pliilosopliantium ignoral. Ipsu conteret cuput tuum.

fringunt •. Cui ‘* senlentiae congruit, quod ait san- ctus Job : Hoc est initium figmenii Dei , quod feeit , nt illudalur ab angelis ejus. Cur autem draco iste spiriiualis cum omnibus membris suis “, quae ejus maliliam sequuntur, formalio Dei vel figmentum di- citur, duobus modis intelligi potest. Primum quidem, quia omnes apostatae angeli , omnesque homines , eorum sequaces, quantum naluraliter subsistunt, a Deo condili sunt , flgmentuni ejus non incongrue fornialioque esse creduntur. Deinde, quodtaliasym- bolica verba in talibus diviiiae Scriplurae sententiis non semper naturam daemonum malorumque homi- num, in qua eos conditor omniiim bonorum subsli- tuit, scd ea, quae merito utriusque, angelicae vide-

Capiit bujus serpentis, hoc est inilium , duabus ve- ^ licetcthumanaecrealurae, inobedieniiae superaddita

liiii partibns couflatur ; omnis enim iiialitia ex motu irraiionaliili raiionabilis nalurae , et e\ invidiosa dia!:oIi aslulia orlum originemque sumpsit , quod capiit in sensu perfcciorum fldelium conterilur. ISon enim eos diabolica fallit astutia , neque primae siiggestioni latenter subrepeiiti praestant introitum, seu irraiionabili inotui accommodant accessum. Capul illud dum unum putalur, iii inflnitum nume- rum dividitur, quia universalis malitia in tantuni muliiplex est, ut nuUa pars ipsius sit, ex qua vc- neiiosa vitiorum gcniminn • noii crescant. Quae omiiia muber iila, de qua Salomon ait: Mulierem forlem quis inveniet ? virlus videlicel et sapientia in sensibus fldelium perfcctorum comminuit. Qiiam

sunt , essentiae in eis condiiae signiflcant ut sunt corpora aerca daemonum , terrena quoque mortalia- que hominum membra, quae incunctanter in poenara peccali simplicitati naturae a Deo constitutae adjun- cta esse credenda et inlelligenda sunt. Scd utrum nalura daemonum a corporibus ab islo aere sibi ad- junctis liberabiiur, sicut humana nalura sui Redem- pioris gralia adjuta, resurreclionis momento anima- libus corruptibilibusque corporibus absolvetur, alius disserendl locus est.

Et nunc breviter colligendum , qiiod corpora

illa naturalia , quae in condilione angelicae na-

lurae facla sunl , quemadmodum caelestes vir-

tuies, quac nunquam Creatorem suum dcserucie,

niiilicrrm Prophela ps Imographus ailoquiliir di- ‘^ iia eliam aposlalae virtuies insoparabiliter et aeter-

cens : Tit confregisti capila draconjs , deilisli eum * escam populis Aetlnupum. Populi Aclhiiipiiin sunt nitilliluiiines genliiira, quae in Chrisium praofa- tae * miilieris lypo praefiguralive * credideruni ‘. De qiiibus Isaiasail : Populus,quisedebn4 iii leuebris, vidit lucem magnam. Aelhiopes eiiiin tcncbrosi aut ^ huniiliati translaiionis proprielate dicunlur. Quo- rum ihcoria genlilium populis convenientcr coapta-

nalitcr possiHcbunt, qiioniain spiritualia et incorru- pliiiilia sunt: superaddita veio eis ex qualitatibus bnjus mundi merilo nequiliae suae veluti quaedam iiKiiiincnta velerascentia cum ipso, de quo sunipla suiit, mundo peritura, credibile cst. Quod igilur Proplieta ail : Draco isie, quem formasti ad illuden’ dumei, possumus sic accipere, quia iion videiur a veriiate disiare, ul in draconis significalione morli-

tum.

VAUIAE LECTIONES.

senmt om. A. • Sic CF ; A germina. » A enim. * Sic CF ; A fortis praefalae. • Sic CF ; A fvvo

• ^ic C¥ ; S. crediderinl. ’ Sic CF ; \ alque. " F exprodunl, * destrutre , pnlefaclas—confrinqunt

om. C. ♦• Sic Cr ; A Cujus. »« Sic AC ; F suis membris.

«55 DE DIVISIONE NATLllAE

lcraiT) asiuliam diaboii membroruinqiie ejus sivc in \ aiigclis, sive in huminibus luaiis, (igmenli vero scu fonnalionis vocabulo, quia sic diversilas iiiterpreium Ecclesiac usibus cx hebraico iransluiileioquio, aut naluram eorum , secundum quam n Deo su])stitnia sunt, priusquam peccarent, aut ca, quae propler superbiam suam eis superaddita suiit , inteliiga’- mus. Sed qualicuiique modo accipiaimis figmenlum seu rormationem, lioc est sive de natura, sive de na- lurae supcraddiiis, ad iiludcndum ei a sancti^ homi>- iiibus sanciisque augeiis diabolus cum suo lolo con- pore formatus est , non juxia qnod naluraiiter fa ctus, sed jdxia quod superbieiuio suaeque haturae dignilatcm deserendo futurus. liiudelur enim a ^n- ctis ejus angelis ,. remaNeiilibus quippe iilis bona voluniaie et conditoris gratia fixis * in ea felicilale, B in qua crcati simt. Ille siiperlia ignorantia, qua se casurum non praesciverai, nam si piaesciret, fortas- sis sil)i praeviderei ne caderet, deceptus , invidiae- que livore inflalus, iii suain sponte delapsus esl mi seriam. Justi vero bomines Crealoris sui ac Redem- ploris pieiaie liberati et illuminnii, illuduni el, dum ipsum iatenler lorma boni coloralura , virtulumque similitudine viiia mortirerumque maliti^e venenum suggerentem sentientes, mox capui ejns tionierunl; escamque spirilualem, divinam videlicet prudentiam^ quae viiia a virtuiibus secernit, ne subdola versulia cos fallere vaieat , internae discreiionis deiitibus comminuunt, verique boni sinceris di>pibus omni mixtura mali purgalis vescunttir. Neque itiorum muiierem , hoc est getisum “, maleriaiium reruni ^ puichritudo decipit, per quam antiquus toluberi 11- bidinosa deiectatione medianle , moriifera viilorum ▼enena hi imprudentium animos * difTundil. Gonte rit ergo muiier, hoc est sensns, tnalitiam bonilaie discernens ‘, fortioris muiieris, Dei Verbi dico, virtutibus incitata, mota, adjuta, roborata, et ad perfectionem actionis et contemplationis perducta^ caput serpentis et capita diaboiicae videiicet sugge- stionis iilecebrosaeque delectationis primordia, unde eis laetitia divinaque efficitur refectio ^. Qualis enim major laetiiia est spirituaiiter in hac vila degenti- bus, quam serpeiilinas libidinosasque diaboii versu-* tias in seipsis primo convincere, ac deinde simpli- cioribus se in actione et inteliigenlia fideiibiis, ne et ipsi eisdem deceptoris insidiis capiantur, propaiare. ^ Et tu insidiaberis calcaneo ejus. Galeanenm muiieris, quae est aurflwtf, i^ ■“m sensibilium phantasiae sunt, hoc est imagines, quae .’e corporaiibus niimeris in quinquepertito sensu exprimuntur. Ac per boc cal- caneuni illud quinquepertitum esse necesse est. Di- viditur enim in quinqne notlssima senliendi organa, ▼isamdico, auditum, olfactum, gustum, taclumque.

. — LIBER QUARTIJS. 854

Qiiorum quaedam qnidcm ’ longe extra molein cor- poream sentienlis extendnntur, ut visus el aiiditus. Solem namque ct lunain ••, celcraquc sidera loiige ab eo ioco, quo corpusculi mei moles ambitur, po- sita sentio. Uhi enim sunt, ibi ea senlio in radiis oculorum meorum, qui illuc hulla mora inlerslante eriguntur, in quibus phantasiae praediclorum side- rum formautur. Videsne igilur, quam ionge praefala femiiia calcaneum suum in organo " videndi exien- dit. Similiter de his, qiiae prope vel " in medils spa- tiis vide(i(ur, inleliigendum. Non aiio modo de au- diendi ofTicio naturaiis organi consideratio edocet. Audilus siquidem extra corporis spatia foras erum- pit, u( sonorum seu vocum formulas in seipso ex- pressBs recipiat, sive ionge, sive prope iclh ‘* aeris effectas. Quidam vero inlra terminos corporis conti- nenlur, ut est oifactus et guslus, ut miillis de natura scnsuum disputantibns ‘^ videlur. Non desunt tamen, qui sensum olfaciendi foras auturiianl prosllire, quo- rum opinionem noh possumus spernere ; longiuscuie eniii) a corporibus nostris bene seii aliter ulentia sentimus. De tactu autein nemo pbysicorum dubi- latv qiiod et intra corpus et extra suuni peragat offi- ctum. Soliis enim et sine aliis sensibus vim suam excercei. Nullus vero aiiorum quattuor absque iiiius cooperalioneminislerium suum valet adimplere.Nain ei visus non poiest videre, nisi teiigerit, quod videt; nec auditus audire, nisi tetigerit, qudd audit; nec olfactus olfac^re, si non letigerit, quod olet; neque gustus gusiare, sinon tetigerit,quod gustat. Animad- verle ilaque mulieris calcaneum ‘* , quinqunperli- lum sensum sensibiiium rerum phantasiis formatum, cui serpens caliidus insidiatur. Insidiatur enim sen- sui vitiendi, dum pulcliritudinem formarum colorum- que iiicantis animabus perniciose suadel concupis- cere. Eadem ratione deharmonia vocum, desuavitate odorum, de saportini eorumque , quae tactus attin- git, delectationibus inielligendum arbilror. Quae om- r.ia, duni improvide, hoc est carnaii cupidiiaie con- cupita, per corporeuin sensnni ab anima " perci- piuntur, mortiferum divinorum iiiandatorum trans- giiessioiiis eiiiciunt venenum, omniumque delicloriiin semina nutriunt. Et hoc est , quod siiperins insinuat Scriptura, ubi ait : Vidil igitur mulier , quod bonum esset Ugnum ad vescendum, ei pulchruni uculis, aspe- ctuque deleetabile, et tulit de fructu illius " et CO’ medil, dedilque viro suo : muiierem videlicet figiirate exleriorem sensuin appellans , rerum seiisibiliu;» phanlasiis deleclalum atqne deceptnm, viri autera appeiialione animum significans, qui sensni corpo- roo iliicile consentiens corrumpitiir, hoc est, con- templatione intimae veritatis segregatur. 25. Mulieri quoque dixil : Multiplicabo aerumnas’

VAltlAE LECTIONES.

« sunt om. CF. » Sic CF; A angelis .ejus. » Sic A; CF fixi. ♦ Sic F; A mulieres, C mnlierum. » Sic CF; A sensus. * Sic CF; A iniprudentinm animis diffiindit. » Sic CF; A discerpens. bic f-b » A perfectio. * quidem om. A. ‘• CF lunnmque. ‘« Sic CF ; k in organum. ‘» Sic CF ; A quae proprtelibt ii\ mediis. " Sic CF; k jactu. »* SicCF; k disputationibtu. " mulierit calcaneum om. A. bie tr ; A ab animo. " k illi.

JOANNiS SCOTl

tuas et conceplus luos ; in tabore paries filios. Ubi A aperte datur inielligi, quod, si homo non peccaret, non solum interiori intftlleclu, verum etiam exterlori sensu naturas rerum et rationcs summa iacilitate, omni raliocinationis necessiiaie absolutUs, purissime contempiaretur. Postquam vero peccavit, per organa exterioris sensus non nisi solas sensibilium superti- cies, et quantilales, et qualitates, silus quoque, et i)abitudines, celeraque , quae corporeo sensui suc- cumbunt, animus percipit. Et haec omnia non per scipsa S sed per eorum phantasias atlingit, quas sccum tracians suum judicium saepissime fallitur *, ac per hoc non sine muliiplicibus studiorum labo- ribus, qiios aerumnas mnlieris Scriplura nominat, ad mulliplices conceptus, id est, ad inchoationes inielligibilium rerum intelligentiae, atque filios, hoc Q csi reclas rationes, de nalura rerum procreandos per cundem sensnm potest pervenire. Propterea au- lem aerumnas, et conceptus, filiosque exteriori scnsui divina deputat auctorilas, quoniam omne siudium sapientiae, omnisque mentis conceptio, pu- raqiie verilatis cognitio a sensibus corporis auspi- cium sumunt, ab inferioribus ad superiora, et ab ’ exterioribus ad inieriora ralione gradaiira ascen- dente. Et sub viri poteslate eris, et ipne dominabilur «Ht. in hoc loco naturalis ordinis humanae naturae reslilutio divina voce promittitur, et in antiquum slalumconditionis reversio. Ordo siquidem naturalis esset, si animus sui Greaioris poteslali subditus atque obediens semper ei * adhaereret: deinde sen- sus poiestatem nutumque animi libenter sequeretur, C corpus autem sensui succumberet. Sic namque pax et harmonia ipsius creaturae et in seipsa et cum Crealore suo fieret. Jam vero post transgressionem divini mandati lalis ordo, ad quem conservandum creatus est homo, talisque pax et unitas Creatoris et creaturae perlurbatus est " : homo siquidem sponle sua, nulla occasione cogente, rerum sensibilium amore corniptus, De.um suum deseruit ; cui adhae- rere solum bonum est nostrae substitionis " et non aliud. Ideoque Deus superbiam humanae naturae spernere ’ volens, propriis suis irrationabilibus li- bitisque niotibus hominem permisit abuti, ut in seipso probaret, quid sui Conditoiis gratia meri- tumque obedienliae, et quid irrationabilis moius ^ snperbaque mandati transgressio sibi conferret. Ac periboc veluli divortium quoddam maris et feminae snbsequutum est inter animum et sensum ; non enim obtemperat sensus corporeus jussionibus animi juxta leges nalurae. Quod divortium Aposiolus aperle pulchreque expressit, dicens : Mente servio tegi Dei, carne autem tegi peccati, carnem videlicet carnalem sensum appellans, qui rationabilibus animi motibus etiam in his, qui perfecti sunt, inobediens resistit.

D

Et alibi : Video atiam tegem in membris meis repu- gnantem legi menlis meae, et captlvantem me in lege peccaii. Animadverte dissidium legis menlis et legis carnalis sensus, quae dominatur in membris earna- liter vivenlium, repugnal mentibus spiritualium in mortalibus membris ad exercitaiionem virtutis, ideo- que lex peccati, id est, carnalis sensus ab Apostolo nominatus est. Sed lioc dissidium divortiumque ani- mi et sensus, quando restaurabilur natura et ad naturalem ordinem revocabitur, in pacem spirilualis naturalisque conjugii ’ vertetur, quando corpus sen- sni, sensus animo, animus Deo subditus et obediens erit. Hoc etiam apertius datur nobis intelligi, si Septuaginta edilionem intendamus: Et ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabilur. Quibus verbis apertissime intelligitur reditus humanae na- turae in pristinum ordinem.

26. Quod autem viro dictum esl : Matedicta terra in opere tuo, et cetera, quae sub forma maledictio- nis videntur esse scripta, non facile patent, qualis sit illa terra, cui merito praevaricaiionis animi, qui est vir humanae naturae, maledicitur, et (jualis sit illa maledictio, utrum indignationis severitas sit, an quaedam mysiicaobjurgatio,etcur non ipse animus, qui vocera mulieris audiens, vetitumque fructum comedens peccavit, maledictum suslinuil, et in qui- bus laboribus comedit raalediclam terram, et qui sunt dies vitae animi, qualesque spinas et tribulos germinet terra illa *’, quasque herbas ejus comedit, quis sudor, quis vullus, qualis redilus animi in ter- ram, de qua sumplus est, quis pulvis. Uaec omnia «i secundum historiam, itoc cst, secundum rerum sen- sibilium, quae in hac ac " de hae terra hominibus habitabili fiunt, accipiantur, sicut muliis auctoribus placuit, aut nullam, aut levissimam quaestionem gi- gnunt; sinveroin ipsabumana natura, sicuteicetera, quae de paradiso praedicia sunt, intelligantur ‘, non parva indigent indagatione. Quod autem etsecundum rerum factarum proprietalem accipiuntur, et tainen propheticam flagitant intenlionem, sanctns Augusti- nus in undecimo Exemeri sui testatur his verbis : Quia audisli voeem mulieris tuae, el edisli de tigno , dequopraeceperam tibi, deeo sotonon edere, matedicta terra in operibus tuis. Jn tristiliisedes itlam omnes dies vitae tuae : spinas vet ’ tributos edet libi. Et edes foe- num agri, in sudore faciei tuae edes panem luum, do- nec convertaris in lerram, ex qua sumptus esl : quia lerra es et in terram ibis. Hoc, inquit , esse in terra labores liumani generis, quis ignoral ? Et quia non es- sent, si feticitas, quae in paradiso fuerat, teneretur, non est utique dubitandum. Ac per hoc eliam proprie verba haec primilus accipere non piqeat ; servanda ta- men esl et, expectanda significatio prophetiae, quam maxime hic inluetur Dei loqueniis intentio. Videsne,

YARIAE LECTIONES.

" Sic CF; A per seipsum. * A faltit. * nb om.” CF. * semper ei om. A. » Sic CF ; A nerturbalur • Sic CF ; A bonum est humanae vaturae. ^ Sic CF ; A substernere. • Sic CF ; A irrationabilibus moli- iut. * A in pace s. n. conjugium. “> itla om. A. ‘» Sic CF ; A et. " Sic CF. ; A intetligenda. " A et

DE OIVISIONE NATURAE. — LIBER QUARTUS.

qiiemaclmoiluni * jutet, liunc locum sacrae Scr- Xllieoriam eorum,quae facla sunl,scientia,pauisautem

piurae elpropric el figurale accipi? Sed quid vult iila figura proplielica, in praefalo suo libro non ex- planat. Sed si explanaret, fortassis nobis sufficeret, nec aliam expositionem quaereremus. Non aulem explanat. Quaeramus igitur breviter, Deo duce, quid slbi volunt talia divini eloquii verba. Disc. Quaera- mus; non enim inlacla praetermiltenda sunl. Mag. Suflicii ‘, ut arbilror, de talibus responsionem beati Maximi monachi ponere. Sed ut apertius ipsa respon- sio palefiat, ejusdem sciscitatio praeponenda • est. Disc. Aliter fieri non oportet. Mag. Proponit ita- que in quinlo Scholiorum * capilulo hoc paclo : Quae sit maledicta terra in operibus Adam secun- dum anagogen, et quid in tristitiis eam comedere, et

vera ^’’■secundum iheologiam mysieriorum doctrina. Hactenus Maximus “. Arbitror autem, dies viiac animi, quibus terram cordis sui purgando laborat, non hos solummodo, quibus praeseniis viiac leuipoia Tolvuntur, corpusque ab aninia vegelalur, vcruni etiam et illud spalium temporale, quo.animae rogi- men corporis deserentes in alia vila, donec corpora sua recipiant, moranlur, significare. Nam et in hac vita, qua simul corpus et aiiima degunt , et in altera post mortem corporis, hoc est solutionem ejus, red- itumque in quattuor mundi elemenla, ex quibus cst collectum aique composiliim, usque ad finem rouudi, corporumque resurrectionem, diemque judicii pur- gari animas posse credimus. Hi sunt igitur dies,

quid posl germinationem spinarum iribulorumque her- B quibus animus terram cordis sui comedit, hoc est,

bam comedere, el postremo quid in sudore vultus sui panem comedere ? Ec quidem nunquam visus est homo terram comedens neque herbam ; neque paneni mandu- canles juxla judicium historiae in sudore vuHus come- dunt. Responsio : ipsa terra maiedicta in operibus Adam caro est Adam, semper facta per opera Adam. Dico autem passiones cognoscenlis animi maledicla, virtutum veluli divinorum operum infrucluositate , quam cum anxietate muUa tristiliaque comedit , brevi secundum ipsam voluptate perfruens. Quae caro pro ipsa corruptibili perfrueniia germinat ei cogilationes et curas, veluli spinas, magnasque tentationes atque peri- clilationes, veluli tribulos, et contra ralionem, furorem et concupiscentiam languide eum undique compungen-

actione purgationis utitur. Nam post finem rerum sensibilium nullum purgationis actum legimus forc post reditum naturae in pristinam puriiatem. Et fortassis hoc significat, quod dictum est : Donec convertarisin lerratti,de qua sumptus es.\Ac si aperle diceret : Tanto tempore in purgationis tuae pcr actiohem et scieirtiam laboribus sudabit vulius liius, hoc esi, rationabilis inquisilio veritatis, donec con- verlaris in terram , de qua sumptus es , hoc est, in solidiiatem incommutabilem primordialium causa- rum, exquibus originem ducis.Non enim ullerius su- dabis, dumillucperveneris. Quod aulem noraine ler- rae felicitas aeternae vilae stabiUlasque primor- dialium causarum , ex quibus omnia , quae sunt ,

tes; ut vix possit ejus, carnis videlicet, sanitatem in- G oriuntur, significelur, mullis divinae Scripturae lo

columilatemque, veluti foenum marcidum, adquirere (ilque manducare, hoc est consequi : et tunc post mul- tam atrocilatum revolulionem in sudore vullus, hoc est, in ipsa secundum sensum humilitate atque labore in ’ operosae consideralionis sensibilium velut panem ad conslitulionem habendo praesenlis, vilae occasio- nem, sive per artem, sive per aliam quandam huic vitae distributam machinationem. An magis terra est Adam cor malediclum, per praev&ricationem accipiens caeleslium bonorum ablalionem? Quam’ terram per practicam philosophiam mullis comedit tribulationi- bns *, purgatam per conscientiam maledictione operum turpiludinis, et iterum germinatas ’ in ea * inslar smnnrum cogitaliones circa corporum generalionem, ac veluli iribulos, circa incorporalium providentiam juaiciumque , scalenles opiniones ratione purgans *, physicam veluti foenum carpit spiritualiter theoriam. Et sic quasi in sudore vultus scibili inlelligenliae se- cundum scientiam vultu incorruptibilem iheologiae co- medit panem, solum vere vitalem et comedentium se eo)nervantem ad incorruptibilitatem generalionem. Terra ilaque est bene comesa ipsa per actionem cordis purgatio, foenum vero ipsa secundum naluralem

cis aperte innuilur. Verbi graiia , Abi-aham dictum est : Egredere de terra tua, et de cognaiione tua , el de domo palris tui, et veni in terram, quam monstra- vero tibi. Et post aliquanta : Profectus inde Abraham in terram australem, et habitavit inter Cades et Assur, inler sanclificalionem videlicet el beatificaiionem “, inler quas in aeterna requie omnis sanclorum felici- las constituia est. Sanctificati enim, hoc est, omni contagione corporis et animae purgati , beate ‘• jux- ta leges naturae victuri sunt. Ei si quis aliam Assur interpretationem, quae est Mesopolamia, considera- verit , pulcherrimam praesentiqne negotio conve- nientissimam theoriae occasionem iiiveniet. Mesopo- tamia quippe media inter flumina et est et dicitur. *^ Nunquid autern credibile est, habitatiunem sancta- rum animarum toliusque humanae nalurae reslau- ratae alibi futuram, nisi inter media spiritualiuni virtuium flumina, ex fonte omnium bonorum manan- tia? Et quid aliud praeter id ipsum per repromissio- nis terram, ad quam Dei populus ductus est Aegy- piiaca captivate servituleque liberalus, mysticesigni- ficabatur? Haec est terra vivenlium, in qua sancii duplicia possidebunt, hoc est, corporis et animac fe-

VARIAE LECTIONES.

«SicCF; A quomodo. « SicCF; A sufficiat. « A proponenda. * CF scoliarum. » in om. A. • A per multas con\cA\ltribulaliones. ’ Sic CF ; A germintins. »A in eo. » Sic.CF; A raliones purqutas. ‘^sexundnmnni,irole—wr,‘moi\.. ‘‘CVMaxmi. " Sic CF; A //oc r.jMnlpr " Sic CI’ ; A aeqnanimiigr

s. c. acquanimitatciii.

SSJ JOANNia SCOTl 860

liciialera. .De hac eliam Dominus ipse ail : fiewli A lant, quod in liis verbis pUis reslitulio corporis pro-

mttes,, quoniam ipsi possidebunt terratn. Quod autem. sequitur : Quia lerra es , et in lerram i6is,vei sicut in alia inlerpretalione coiitinelur : Quia pulvis e$, et in pulverem reverteris, poiest sic inlelligi : ut, quo- niam natura animi, qnae ad imagiuem et similitudi- neni Dei facia est, ex fertili terra primitivaruni cau- sarum snmpsit exordium, iu eam igitur credamus ne- cessario rediluram. Si autem quaeritur, cur praefa- ta lerra in alia interpretatione pulveris nomine si- gnificatur, non alia ratio reddenda est, nisi quia, sicut ex pulvere isiius sensibilis terrae ’ omnia, quae de ea nascuntur, nascendi causamaccipiunt,ita omnium Tcrum visibilium et invisibilium muliiplex numero- sitas ex primordialium causarum fertilltaie procrea-

piitiitur, quam solutio vel corruplio? Nam dumcoEr pus corruptibile alque morlale destruitur, lunc ad incorruptibile immortaleque revocalur; nuHius enim corpus in corruptiouero cgt reversurum. Non ergo haec verba rediiiun in hanc lerram, sed potius redi- tum in spiritualem naturam praesagiunt. Sed eligat quis quid « sequalur : egdautem, quod mihi verisU milius visum est, ex sanctorum Patrum sentcntiis, AmbrQsii dico ei Augustini, necnon el venerabilis Gregorii Nazianzeni, qui et Nyssaeus dicitur*, expo- sitorisquc. cjiis, Maximi videlicet monachi, ratiocina- tionis occasionera sumens, libi interroganti pariim- que exponenti protuli. Et quoniam prolixitas hujus voluminis quaeda;n ex his, de quibus in cjus exordio

(ur, inque eandem finiio mundo regredietur. Haec g nos dicturos esse promisimus, nunc exponere non

auiem dicimus, non simplicilatemeorum *, qui hunc admitUt, in alium librum diflerenda sunl. De rediln

locirm divinae Scripiurae secundum historiara acci- guippenalurarura in primordialcs causas iuque eam

piunt, redarguenies, qui solutionem humani corporis naluram, quacneccreat nec creatur, quae profecto

in quatluor mundi hiijus elementa solius terrae no- Deus est, lalius intra hujus libri terrainos tractare

minegeneraliter significata,~per haec verba Scriptu- proposuimus. Sed si impatiens es, donec de divina

rae signilicari conaniur asserere ^ n.on aniraadver- natura cognoscas, qua ratione nec creare nec creari

tentes, quanta suo sensui ’ videntur adversari. Si enim de solulione corporis divina vox lalia prolulit, cur viro soli praedixii? Cur npn eliam et mulieri, cujus * corpus non minus soIvif<ir? Deinceps, Qur totiim hominera solvenduin divina, animadversio in- dicit, cum extremae ejus tantummodo partes vilissi- raaeque , corpus videiicet corporeusque sensus, sol- vantur, animae autem naturalis simplicitas, Qraui

dicilur, breviier praelibabo.

27. Divina ilaque nalura proplerea creditur non cveari, quoniam primitiva oraniuni caiisa est, ullra quara nullum principium est, a quo possit creari, Quoniam vero post reditum universitalis conditae visibiiium etinvisibiliumin suas primordialcs causas, quae in ipsa, divina videlicei, natura coutineuiur, nulla ulterius nalura ex ea procreabilur, seu m spe-

compositione libera, nequaquam solutionem recipit, C cies sensibiles iutelligibilesve muliiplicabitur; nam

sed perpetuo insolubilis manet, sive ralionabililer, si- in ipsa unum erunl, sicut nunc et semper * iii causis

ve irrationabiliter se moveat. Nisi forte dicant, Iiunc uniim sunt : nou inunerito nihilcreare et creditur el

locum iisu freqiieniissirao sacrae Spripturae «vex- intelligiiur. Quid enim creabit, dum omnia in omni-

Soxwwf ■ accipiendum, ut a tolo pars inielligatur. bus ipsa sola fuerit? Itaque si tibi videiur, hujus li-

Nec mirum, si non de ipso aniino, sed de solo virili bri progressio pedcra relrahat, ne longius incedat.

sexu, inlra quem etiam femineus consignificaiur, ta- Disc. Videtur plane, eljamdudura finein poslulat. Ex-

lia dicta esse arbitrantur. Postrcmo, cur non adver- plicii Uber quurtus " ni;pl *TXEiaN MEPI2;moi.

INCIPIT LIBER QUINTUS.

i. Mag. Nunc ergo ne forte mittat manum suam, et sumat eliam de Ligno vilae, et comedat, et vivat in aeternum. Horum verboruni priusquam propheticam coiilempiemur virtutem, qua manifeslissime redilus huinanae nalurae in eandem felicitatem, quara pec- cantlo pcrdiderat, promiltilur, totius capituli ordo praemonslrandns est, in quo magnum prophetam Moysen ‘» hyperbatice loculum, quisqiiis acnle pro- spexerit, invcniet. Ordo ilaque verborura talis est :

D Fecit quoque Dominus Deus Adae et uxori tunicas peHiceas, el iuduit eos, et ait : Ecce Adam factus est quasi tinus ex nubis. Et emisit eum Dominus Deus de paradiso, ul operareiur terram, de qua sumptus esl. Nunc ergo, ne forte mittat manum siiam, et sumat eiiam de ligno vilae, et comedat, et vival in aeternum, Ejecitqne Adam, et collocavit ante paradisum volupta- tis Clierubim, el flammeum gladium atque versatilem ad cns.todiendam vlnm ligni vilae. Quod itaque scri-

VARIAE LECTIONES.

» Sic CF; A terrae semibHis. " MUorum. » Sic CF ; A seiisui suo. * SicGF; A cui. » ACF syneedo- chicos. Aquod. ‘^ Sic CF ; et semper ow. k. ^ S\c A; Explicitliber quartus izspt^vvir^v (Aipurawom.C’, t teltctUf explicn. htctpit Liberquinlus om. C; F Incipit quintus itef^i au(T£&>v. ‘* CF Moysea.

» Joannes Scotiis duos Gregorios, Nazianzenum ei Nyssenuro, confundit, eosque unum cumdemquc Pa- treui esse auluraat.

80! HE mVISIONE NATURAE. — LIBER QDINTUS. SQi

plum esl : Nnnc ergo, ne forU miliat manum suam, A fuisse “. Quod si hoc ** non potaerit, carnaliter de

el reli<|na nsqne vivnl in ueternum ‘, possel venire in anibiguum, cujus personae dicla sint, utrum Theo- iogi propiieiantis, an Ppmini loqueuiis, si non aperle in Sepluaginla edilione dislinguerelur, in qua bag- lum esl : El nunc, inquil Deus, ne atiquando exten’ dat mnnum, el sumat de ligno vilae, Nemini tamen vim verboruip clare iutuenii * iu dubio, ut ai^bilror, erit, quin reditum naturae hun\anae in suam anii- quitatem haec verba, quoquo modo sinl ordinata, reprQmitlaot. Non enim mihi videntur diiigenter inspicere, qui illam pariiculam, quae est ne, negandi intellectam, np» autem inienogandi, ac veluti du- bilandi, in hoc loco arbilrantur obtinere, ct quod ideo expulsus sit homo de paradiso, ne posset de

paradiso ejusque animalibus sentire desinat, et ad spjrituales intellectus, quos Teritas edocet, pronip- tus acccdat, qua una et sola via mysticarum lilcra- rum penelrantur adita. Veni igitur, divinorumque vcrborum virtutera diligentius inluere. Disc. Piaoslu sum paratusque, quae a te dicentur, cogiioscere ; valde quippe necessaria sunl, et a paucis, ut opi- nor, tractata. Siquidem de humanae naturae cetc- ro^^umque in ea et propter eam In aeternas ratio- nes, ex quibus profecta est, redilu, et in pristiiiam dignitalem reslitutione nuUuro adhuc scripsiss^ vcl legi vel audivi, quamvis sparsim et in divinis libris et sanctorum Patrum docuraentis fonna talis dociri- nae frequenier arrideat.

ligno vitae sumere vivereqne in aeternum. Q»a onim B 2. Mag. Divina ilaqueyox talem reditum, de quo possibililale posl peccalum hnmana nalura de ligno sermo est, his verbis insinual, dicens : Nunc ergo,

vel ut alia interpretalio apertius profert, et nunc, inquit Deus •’. Ac si plane diceret divina clemenlia infinilaqnebonilas, ad indulgendum miserenduinqne semper facillima, casum divinae iraaginis suspirans, misericoiditerque condescendens, bominisque arro- ganliain patienter suUerens : Nunc ergo, hoc e§l, jam de paradiso expnlsura borainera video, faclumque de beato miserum, de copioso egenum, de aeterno tem- poralem, de vitali mortalem, de sapiente stuliuni, de spirituali animalem, de caelesti terrenura, de novninveteratiim, de laeto tristem, desalvo perditum, de prudenti filioprodigum, ex virtulum caelestium^’ grege errantem, eique condoleo. Non enim ad hoc fa-

vitae valerel sumere, et ’ coinedere, ac * vivere in aeiernum, nondum liberata a peccato et niorle, quae esl poena peccali , quando necipse’anle pec- calum de eodem ligno vel sumpseril * vel comede- rel , ut diligens divinae Scripiurae inquisiiio snb- sinnai ? ^i eiiim sumerel el comederet, profecto ne- quc pqccaril neque rnerit, sed in aelernum felicilcr Vixedl ^. Addiliir, si paradisiis ille, dc quo boino expulsus est, localis eral lerrennsque, el si lignnm vilae, qnod in medio ipsius plantatum est, terrenum fnil aique sensibile, fiuclumque corporeis usibns aplnni pioluleril, cur non ab ipso solo vilae lignc Deus Loniinem expulerit, el iii aliqua parte paradisi

eum sepserit, ne lignnm illud posset atlingere’/ Si ^ ctusest”. Siquidera ad possessionem aetemae vitac

enim nulla alia causa feliciter el aeternaliter vivendi jn paradiso fncrit praeler esum ligni vitae, qui solis raiionabilibus crealuris concessus est, cur bomo post peccalum in aliqua paradisi parle * miser at- que morlalis degere lemporaiiter non potueril? Nam si celera animalia, praesertimqne serpens ille, quo anliquns hostis maliliam snam exercuil, in paradiso fuisse, nec lamen aetcrnaliicr • et feliciier vivere posse creduntur, quoniam non ad esum ligni vitae creata sunt, cur " eliam homo delmqnens inter illa vivere non sinerelnr, cnm vcia ralio docuerit, ratio- nabileiu creaturam, etsi peccalricem, omnem irra- tionabilem peccalo carentem nalurae dignitate an-

ac beatitudinis conditus est ‘* ille, quem vos, o vi< ni ejus et amici, in regionera niortis atque *’^ miseriae videtis nunc de paradiso expulsum, caelesles videlicet ordiiies alloquens, qui adhaerenles Ck)nditori suo in beatiiudineperpetua permanserunt, quorum tamen nuinerus in perdiiione hominisademptusest. Videsne, quaiiia divinum pathos contineat, dum sic brevissi- mum ex uno temporali adverbio, quod est nunc, et «na causali conjunctione, quae est crjo, comparatnm. Sed veluti post borainis planctum eadem diviria cle- mentia ad seipsam caelestesque virtules consolandas conversa, reditura hominis in paradisum snb (jna- dam dubitativalocutionis form? interrogalivaquepro-

lecedere? Si ergo irralionabilia animalia, homine j, mittit. Ait eiiifti : Ne forle manum $uam mittat, et

depulso, in paradiso remanseriiil “, dum sit caeleris praesianiior, qua raiione non ei ille etiam peccaior inler illa in paradiso remanere permissus esl? Aii forte cum illo celera animalia de paradiso expulsa sunt? Sed ‘* si quis lioc dixerit, quaerat ex divina Scrip- tura, aul sancloruin Palrum anclorilate, aut ex ulruque, unde approbel, expulsionem animalium, qnibus homo in paradiso ante peccatum nomina im-

sumal de ligno vitae, et comednt, et vivat in aelernum. Tanquam diceret : Non adeo de interitu hominis do- lendum lapsuque ipsius de paradiso lugendum ; npn enim spes redeundi ab illo penitus ablata est. Forte ne mittat manum suam, hocest, suaebonae aclionis in virtutibus studiura extendat, quo possit de frncii- bus ligni vitae sumere, hoe est, Dei Verbi spiriiuali- bus donis, et comedat escam purae contemplaiionis, ciijus virtute vivet in aetemam, nunquam ad egc-

posuil , simul cum bomine peccanle de paradiso

VARIAE LECTIONES.

’ Sic CF ; pro et reliqua — aelernum A elc. * Sic F ; A intuenttum, C intuendum. * Sic CF ; A ac

• A e^ ’ Sic CF ; A ipsn. * Sic CF ; A prnesHmpscrit. ^ Sic CF ; A peccasfet — rwsset — vixisset, " A parte parndisi. * Sic CF ; A spirilunliler. " A cur non etiam. " Sic CF; A remansterunt. " Sic CF ; Sed om. A. " Sic C ; A expulsa fuissc; F fuisse cxpnlsa ‘* Sic CF ; A Quod si Aom/>. ^’ \ Dominu$ ‘• cuelestium oiii. A, " esl om. CF. ‘* csl o»i. (^F. ‘» A et.

855 JQANNIS SCOTI 8G4

slalem lemporalium rerum, quae oninino cura nnui- A luippe ratione Serapliim scribilur Isaiani purgasse

do peribunt,revcrsurus, totus in Deum ’ transiturus, ct unum in illo futurus. Et lioc sequeniibus Scriptu- rae verbis clare dalur intelligi. • Ait enim : Ejecitque Adam, el collocavit ante paradisum voluptalisCheru- bim, el flammeum gladium atque versalilem ad custo- diendam viam ligni vilae. Non arbitror te oblivioni dedisse,quomodo in quarto libro, sanciorum Patrum uiriusque linguae perilorum de puradiso tractaniium senteniias sequenlcs, ad purum, ut nobis visum est, deduximus, non aliud esse paradisum, de quo homo expulsus est, praeter ipsam humanam naiuram, ad imaginem Dei creatam, ex cujus, imaginis videlicct, digniiate eadem ipsa nalnra diviiKum praecepium conteranens corruit. Ac * per boc conficitur, nihil

propheiam, cura non ipse Seraphim, ul sanctus Dio- nysius Areopagila exponit, per seipsum purgaril pro- phelam, sed per unum angelorum exlremi ordinis cae- leslium essenliarum, qui propterea Seraphim appel- lalione meruil vocari, quoniam ^’’, sicut ei jusserat Seraphim, purgavit prophetam, et quod ipsa purga- tio non ad purgatorem refertur, sed ad eura, qui jussit prophetam purgari. Quid, si hoc dixerit, nonne eadem difficultas remanebit? Non enira veri- simileest, angelicam subslanliam, quamvisin ordiue caelestium virtulum extremara, in aliquo terreno loco posse collocari. Si vero solum nomioif» inlelle- ctum, nullam vero caeleslem substanliam in boc loco accipiamus, possumus dicere, Deum ante pa- aliud esse hominis emissionem vel ejectionem, nisi ’ B radisum voluptalis, hoc est, anle conspectum ra-

naturalis felicitatis, ad quam possidendam factus est, perditionem. Non enim homo naturam suam perdi- dit,quae,quoniam adimaginem et similitudinem Dei^ facta est, necessario incorruplibilis est : perdidit auiemfelicitatem, quam adeplurus esscl, si obediens Deoesse nou contemneret. Disc. Noii solum non obli- vioni • iradidi , verum etiam firmiter memoriae infixi. Mag. Quid ergo ait : Et collocavit anle para- disum voluptalis ‘, hoc est, anle humanae nalurae spiriiuales delicias, Cherubim? Quid vult hoc nomine signilicare? Utrum caeleslera illam virtutem, quae in prima angelicorum ordinum lerarchia ponilur ler- lia ^, in ea enim Seraphim, Clierubim ‘, Thronos di- vina compulal traditio, an ipsum solummodo nomi- nis inlellecium, an aliquid aliud alliori inieiligentia ^ hoc nomine vult suadere? Ac • per hoc interpreta- lio nominis hujus prius est manifeslanda. Inierpre- latur itaque Cherubim multitudo scienliae, vel fusio sapientiae, ut sanctus Dionysius Areopagila in libro de Caelesti lerarchia scribit. Cui eiiam astipulatur Epiphanius iu libro de hebraicis nominibus; dicit enim, Cherubim cognitionem plenam vel cognilionem muiiorum interpretari. Sed si caeleslem eiseritiam in hoc loco divina voluit significari Scriptura , ne- cessariocogemurfateri, paradisumspiritualis nalurae esse. Non enim ralio sinit iios ‘* credere, spiritualem

tionabilis humanac nalurae, quamvis de paradiso expulsae, lioc esi, ex dignilate priraae suae coii- dilionis fcmotae , Cherubiin collocasse, mullilu- diiiem videlicel scienliae, aut fiisioiieni sapientiae, qua seipsam recognosceret , inque pristinam fe- licitalem , quam peccando deseruerat, actione cl scientia purgata, sapientiaeqiie studiis exercitata vellel et posset redire. Ubi datur inleliigi, plus di- vinae misericordiae, quam vindictae in expulsione horainis de paradiso fuisse. Non enim conditor ima- ginem suara voluit " omnino damnare, voluit autcm eam renovare, multitudineque scientiae exercitare, fusionc iiem sapientiae rigare el illuminare, dignaii!- que efTicere, iterum lignum vitae, a quo remola est, adire, eoque frui, ne interiret, sed viveret in aeter- uum. Sed si quis allius velit conspicere, Cherubim vocabulo ipsum Dei Verbum siguificari, non incon- grue intelliget. Dei namque Verbum, in quo sunt the- sauri scientiae sapieniiaeque abscondili, semper sine ulla intermissione hiimanae naturaeobtutibuspracslo est, eamque admonet, et purgat, et illuminat, donec ad perfectionem suam intemeralam reducal. Et quid mirum, si Dei sapienlia Chcrubim vocabulo signiQ celur, cum et Angelus magni consilii et Virtus dica- tur — audi Apostolum de Palre Deo loquenlem : Invisibilia enim ejus a crealione " mundi per Deoque proximam naturam, ac circa eum semper J) ea, quae facla sunt, intellecta conspiciuniur, sem-

motam, ante localera terrenumque ‘• paradisura possc collocari, nisi*‘forte dicamus, non ipsum Cherubim, sed unum de extremo ordine caelesiium virtutum, qui prope angelicus dicitur, anle paradisum locatum fuisse, qui propterea Cherubim appellatus est, quo- niam ab ipso Cherubim ante paradisum collocari jubetur. Quicquid enim ab inferioribus caelestium or- dinibus in rerum natura perficitur, ad superiores re- fertur, quoiiiam " inferiores nil aguot, praeter quod a superioribus agere praecipiuntur. Eadera

pilerna quoque ejus virtus similiter et potestas — et, ut breviter dicam, omnium oaelestium essen- tiarum appellationibus quadam miiabili ’ metaphora in divinis Scripturis soleal inlimari? Flammeum quoque gladium eadem ralione ipsum Dei Verbum significare non inconvenienter accipimus. Urit nain- que et dividit. Urit quidem noslra delicta, esi enini Deus ignis consumens, purgansque irrationabiles nostiae naturae sordes : eainque dividit atque ‘ di- scernit ab bis, quae ei merito praevaricationis super-

VARIAE LECTIONES.

» Slc CF ; A Dominum. * A Atque. » A ni. * Sic CF ; A flrf imaginem Dei et similitndinem. * CF oblivioni non. ’ •SicCF; A humanae voluplritis. ’ Sic CF ; X secunda. * Sic CF; A Cherubin, Sera-

pliin. * A Atque. “* A nns sinil. *” Sic CF; A terrenum locnlemque. ‘^ A ni. Qnod. ^’^ .\ vohiit imaijincm suam. ^^ CF crcnlura. " S\c CF: \ mitlabili. ‘”

" A qiiia. .\ ac.

‘■‘Sic CK; A

DE DIYISIONE NATURAE.

veneranl, camque tlecolorant , alque deformant, A dissimilemque conditori suo efficiunt. Giadius isie, Yerbum videlicet Palris, uiiigenitus Filius, virtus et sapientia non immeriio et crediiur ,el intelligitur versatiiis, quia, dum esl * natura immutabilis, movetur tanien ineffabili sua clementia et miseri- cordia erga salutem liumanae naturae. Semper ita- que talis Cberubim flammeusque . gladius versalilis ante oculos animae nostrae, rationis dico et intelle- ctus, coliocatur. Quid ita? Ad custodiendam viam ligni lilae , hoc est, ne viam ligni vilae oblivioni iradamus, sed semper memoriam ipsius ligni viae- que, qua ilur ad illud, ante oculos cordis nostri iu- desinenter habeamus. Et ne mireris, me singula- riter Cherubim prolulisse, cum beatus Hieronymus et phiralis numeri et masculini generis talia nomina B in im desinentia apud Hebraeos projiuntiaril. Secu- lus namquc sura sancium Dionysium Areopagitam, singulariter etiam * Seraphim ei Cherubim norai- nanlem, praeseriim cum et Hebraeorura et Graeco- runi usus sil, singularia et pluralia pro se inviceni ponere. Sed quae est illa via, quae ducit ad lignum vitae? Et quid » est illud lignum, ad quod ducit *? Nonne idera ipse Filius Dei, qui de seipso loquitur : Ego sum via, ei * veriias,etviia? Quod autemipse sit liguum vitae, raultis divinae Scripturae * locis com- peritur ’ aperUssime, iia ui nullo indigeat lestinM- nio. MuItipUciier itaque in hdc loco sanciae Scriptu- rae Dei Yerbi symbolica nomina exaggeraia surit. Nam etCherubim, et flamraeus gladius versatilis, et via, el lignum vitae appellatur, ut per boc intelliga- C mus, quod ipsum Yerbura nunquam cordis nostri « obtutibus recedai, et quod semper ad illuminanaos nos praeseniissimum sit, et beatiludinis , quam praevaricando perdidimus, nusquam nunquam ’ me- moriam perdere sinit, ad eandem semper redire nos ‘• volens, et,donec id fiat,condolendo suspirans, perque scientiae et actionis perfectos gradus iter, quod illuc ducit, carpere " nos insiigans. Ignem, inquit, veni millere in terram, et ijuid volo, niii " ut eccendatur? Sed priusquara de ipso reditu noslrae naturae tracteraus, quaedara ex. sensibilibus proba- lissima arguroenta, quibus docemur incunctanter crederc , ipsum fulurum esse, sumenda e&istimo, si tibi videtur.

3. Disc. Yidetur plane. Ex sensibilium quippe ^ naluralibus arguraentis ad puram spirilualiura re- rum cogniiionera verae raiiocinationis progressio poiest perveqire. Mk6. Considera itaque, utrum isti locales temporalesque bujus raundi visibilis partiura recursus vacant quodara mysterio, necne. Disc. Ya- care eos mysterio non facile dixerlm ; nihil enim

— LIHEU QUINTUS. m

visibilium rerum corporaliumquc csi, nl arbitror, quod non incorporale quid et intclligibilc significet. Sed ipsorura recursuura, ex quibus argumenla vis sumere, quosdam breviler velim commeraores. M\g. Oranibus, ut aestirao, naturara rerum considerantibus ct animi concepTione et corporalis sensus judicio luce clarius putcfaclura est, caelesiem 3strigerara({ue sphaerara seraper volubilem ad eundem iocorum siiura in viginti quatluor horanim spatio redire : solcra similiter ad idem punciura aequinoctialis diaraetri, peracto quadriennio, eodera temporis mo- mento, in ortu dico, pervenire : lunam quoque ad eundem locum signiferi , quo accensa est, paulo phisquam viginti septem dierum et oclo hora- rum intervallo recurrere. De reditu auiem alia- rum planetarum, quia >* omnibus astrologiae periiis notissimum est, supervacuura videbitur ** diccre. Siiflicit enim duorum maximorum mundi luinina- iriura naturales leges ‘* et revoluliones ad ca, quae co- namur asserere , suadenda posuisse. Luna siquidem ad principia cur^us sui nono et decimo *’ anno pcr- acto, sol vero viginti et octo " finilo revpcatur. Qui duo numeri in se invicem mulliplicati in q^uiii- gentos triginta duos annos concrescunt. Quibus per- actis ad eosdem locorum signiferi et lemporura magnl anni numeroset situs, omneinque sui cursus harmoniam praedicta duo^^Iuminaria, lotam pascha- lis cursus rationem peragenlia , rcdire perhibentur. Quid aer? Nonne ad easdem qualitates frigoris, seu caloris, seu temperaniiae, defiiiitis revocatur lempo- ribus? Quid dicam de Oceano? Nonne per orania lu- narem cursum sequitur, certaque spaiia suae recur- sionis ‘• observat? Sive quolidianos aestus , siv« recessuSjSivemalinas, sive ledones ** ’ peragai, varios semper naturae certosque recursus non praelennit- tit. Quid de Nereis ‘, terrenisque ’ animanlibus, surculis, herbis? Num ’ simiiiter sua teinpora obser- vanl , quibus in foetus, flores, folia, fruclus erum- pant ‘? Ac • sinipliciier dicendura , nulla coiporea creaiura est, vitaii motu vegetata, quae iion ad prin- cipiura raolus sui revertatur. Finis enim toiius *’ motus est principium sui; non enira alio fiiie termi- nalur, nisi suo principio, a quo incipit moveri, cl ad quod redire seraper appelit, ut in eo desinat atque quiescat. Et non solum de partibus sensibilis mundi, verura etiara de ipso toto id ipsum intelligendum est. Finis enim ipsius principium suura est, quod appe- lil, et quo reperto cessabit, non ut subslaniia ipsius pereat, sed ul in suas raiiones , ex quibus profeclus est, revertatur *•. Praeterit enim , ait Aposiolus , (igura hujus mtindi. Quara apostolicara sententiam sanctus Palcr Augustinus breviler exposuit, dicens :

YARIAE LECTIONES.

« CF sit.

SicCF; A ducitur. ’ et om. A. • A scriplurae divtnae.

• etiam om. A. ^\quod. " .^.^ ^^ , .. — - -

^ CF comparalur. * CF noslri cordis. ’ nunquam om. A. ‘» Sic CF ; A nos redire. " SicCF; A car/)«n<gs. ‘Ani. ’ Sic CF ; A ^uod. " A «M;;ert)aca«e«m «sf dicere. ^’ A leges naturales. ^” k decimo nono,C nono e( x” ; F viiii” et x”. " A decimo octavo ; C xx» et yiw, F xx» et viii». " A duo praedicla. " A re- cnrsioms suae. •» * Sic CF ; f. sive matuiinos sive serotinos ? " Sic CF ; A aeris. “* Sic CF ; A terrenis. " Sic ACP. " SicCF ; A crttmpniit. »* Mit. " lolius om. A. »« A reverlat.

Patrol. CXXII. 28

JOANiNIS SCOTI

8G8

Figura, igilur ’ non ««/«»•«, naluraiu pro csseiUia, A neqne quiescil , donec pcrvcnial aci (inem, quciu

iil aesiinio, mutans, usu frequenlissiino graocac la- tiMacque * elocuiionis. NaniGraeci yuTtv pvo ouo-iot, el ou(Tt«v pro ifixTtt saepissime coramutanl. Horum si- qiiiden) nominuin pruprielas esl, oOoriav, id esl essen- Uam.deeo, quod ncccorrumpi, nec augeri, nec minui in omni crealura sive visibili sive inleliigibili pole, praedicari ; fxnriv vero , hoc est, nalurara de geueralione essentiae pcr loca et lenipora in aliqua maleria, quae el corrumpi , el aiigcri , et minui po- test, diversisque accidentibus aCQci. Ov.<ri« oamque ex verbo tijMi derivaiur, quod est sum, cujus parti- cipiura- niascnlinum &>v, femininum ovw, inde ^ ouo-i«. ♦woric auiem ex verbo (})\Jof*«t, id * esl nascor, vel plantor^ vel generor. Omiiis iuq,ue crealura,

petit, quid potest humanae naturae necessarium motum ‘• proliibere , compescere, sistere , ne ad id, quod naturaliler appclit , valeal pervenire? Nulla enim crealura esl, quae velit vel appelat " nihil esse; iiigit autem, ne ei contiiigat non esse, praeseriina dum omne , quod ab eo , qui vere est, et super esse esi ‘*, faclum esl, ad nihilum redire diHicile est ‘•. Si vero aliqua occasione naiura Dco similis a prin- cipio sui per dissimilitndinem remota fucrit, semper ad suum principium *” redire contendit, ut similitu- dioem, quam corruperat, recipiat. Si enim ignis isle visibilis, in aliqua maleria ardens ,‘flammaruinqnc suarum comas erigens, semper in allum lendit, nullo- que suae flagraiitiae inotu imapelit : quaralioneignis

quantum in suis ralionibus subsistil, oOffta est; in M illeinlelIigibilis*‘substantiaeadimaginemDeicrealac

quantum vero in aliqua matcria procreatur, yiio-tf Verunlamen, ut diximus, sicut apud Graecos omituc pro t^vffii et fvffts pro ou^tec, ita apud Latinos essen- lia pro naiura et nalura pro essentia.indiQerenter constiiuitur, salva tamen singularum signiQcationum proprieiate. Essentiam itaque rerum sensibilium * , quain praefalus Pater nalurae signiQcavit appella- lione, perpeiuahter permansuram esse vera ’ ratio ri(lucta)ilcr aslruit, quoniam in divina sapientia in- coramuiabiiiter * ullra omnia loca et lempora om- nemque mutabilitatem lacla est. Naluram vero per loca et lempora generalam, ceterisque accidentibus ambilam , inlervalloa cohdilore omniumpraedefinilo pcrituram, nerno sapientiae studiis instructus potest

credibilesitinimismortis atque"miseriaeposse seni- per detineri, ut in sublimia vitae beatitudinisquc naturali appetitu , el conditoris gratia ad vilam *^ non valeat erigi? Hoc ** autem dicimus, non quod natura in oinnibus aequaliter futura sil beala, sed quod in omnibus raorte et miseria futura sil libera. Esse enim et vivere et aetemaliler esse commune eril omnibus et bonis et malis ; benc aiitem ei bcalc esse solis aclioiie et scieniia perfectis proprium ei speciale erit. Aut quomodo verisiinile potesi appro- bari, ut piissimus ralibnabilis nalurae condilor ra- tionabilem ipsius molum, ne eum allingat, prolii- beat? Nec solum ad haec cogitanda, credenda, in- tciligenda, hoc est, quod omnia ad principium mo-

ambigere. His igilur et hujusraodi sensibilis mundi ^ ins el causas principales naturali lege cogenie re

et universaliter et parliculariter moiibiis, recursio- nibus ’ , ceriiisimisque a pvincipio mol.uiim resli- tulionibus ad id ^” ipsiim principium — dum enim motus rerum ab eo incipit, priiK.ipium, dum vcro in ipsum desinit , Unis solet appellari ; nam et apud Giaecos principium ts>o? , id esl fmis , appellalur, indiscrete quidem dicentes principium et finem tHo: — quid aliud nobis myslice intimatiir ‘, nisi redi- lus nostrae naturae ad principium siiuni, a quo facla est, et in quo et per quod movelur, et ad quod re- dire sempertendit *? Generaliier in omnibus homi- nibus, sive perfecti sint, sive imperfecij , sive puri, sive contaminati, sive veritatem cognoscentes iu Christo renovali, sive ia tenebris ignorantiae in ve- teri homine detenti, unus aique idem naiuralis ap- petitus estessendi, et bene essendi, ei perpetualiler essendi, et “, ul sanctus Auguslinus breviter com- preh«ndit, beale vivendi miseriamque fugiendi. Mo- lus naraque iste feliciter vivendi et siibsistendi ab eo, qui semper et bene est • et •» omnibus inest. Et

deunt, cxempla rerum sensibilium allrahunt, veruin cliara, quae solo nienlis conluitu considerantur : ut sunl discipiinae, quas philosophi liberales vocanl “, ex quibus pauca ad id, quod suadere volumus, in- troducere necessarium video-, si tibi morosum non sit alque superiluum.

4. Disc. Neque itiihi morosuin, neque superfluum videtur, sed valde utile et cominodujn, ut, quomodo ex motibus reruin gensi^iilium quaedam exempla dc reditu naioiac asaunipla sunt, iia eliam e\ inielli- gibilium coniemplationibus, quae sola /ueiHis con- teplione pcrcipiuiitur, ad euiidem teditum siiaden- dum introducaiiiur, praesertim cuui majoris vir- .V tulis sint ad facieiidam rei dubiae fitlem argumenta, quae ex inconcussis verarum artium regiilis, quam quae ex corporalium sensuum conjecturis corapa- rantur; licet cl illa sinerationis et intelligentiae du- Cdlu nec inveiiiri nec approbari possint. Reruni namque sensibilium veram cognilionem soio corpo- reo sensu impossibile est inveniri. Mag. Quid tibi

si omnis motus uaturalis necessaeio non desinit, videlur? Nonne arsilla, quae a Graecis dicitur Dia-

VARIAE LECTIONES.

’ i^i^ur om. A.

rerum.

veru om

A ,

liberates.

• A lalinaeve. » Sic CF ; A unde. * Sic CF ; A quod. » A fuats est. " CF sensibilium A. * Sic CF; A incommutabilis. ’ A recursionibusque. " id om. A. ‘* A intimatU.

*’ e« om. F. " motam om. A.

om. A ‘” Sic CF; A ad principium suum. ** Sic CF ;

tta. ‘* Sic CF : \ Nos. *» A quus vocanl pliilosoplii

I* Sic CF ; A tendil redire semper. ‘» et om. A.. ** Sic CF ; est om. A " SicCF; Aquae i’m/( vcl «;>pe<j<. ‘“esfom. A. ^^ est o\ ignem illum intelligibilem. " A ei. " SicCF; A adjn

869 DE DIVISIONE NATURAE. — LIUKR QUINTUS. 870

lcclica, et (lcfiniiur l)ene (lispntandi scieniia, primo A non secundum naturam, sed secundum consuetudi-

omnitini circa ouo-iav, veluli circa propi iunV sui ’ principiuin versatui”, ex qua ouinis divisio et nuilli- plicaiio eorum, de quibus ars ipsa dispulat, inchoat pcr genera generalissima mediaque genera usque ad formns et species specialissimas descendens, et ile- rum complicationis regulis per eosdem gradus, per quos degreditur, donec ad ipsamoOcriav, ex qua egressa esl, pervenial, non desiiiit redire iii eam, qua seniper appetit quiesceie, et circa eam vel so- Jum vel maxime inleiligibiii molu convolvi. Quid de Ariihmelica dicendum? Nunquid et ipsa a monadc incipiens, perque * diversas numerorum species dis- cedens, iierum facta resoluiione ad candem mo- nada redit, ultra quam ascendere nescit ? Nec im-

neni loquentium subsislere Arisloieles cum suis sectaloribiis approbat, vel de causis atque ‘“personis specialibus, quod longe a nalura rernm dislat. Nam dum " Kiielorica de communibus locis, qui ad " na- turam rerum pertinent, traciare nitilur, non suas, scd Dialecticae arripit partes. Hoc autein dico,ion quod omnino Grammatica et Rhetorica ‘ suis ve- luli principiis caruerint, cum una ex litera, al- tera ex hypoihesi , hoc esl, finiia quaesiione incipiant ‘*, et in easdem resolvantur, bene scri- bendi quidem scieniia in literam, bene dicendi vero periliD in hypolhesin, sed quod validioris vi- goris sint ad approbandas " vel negandas quaesllo- nes, quae de rerum incerlarum inquisilioni-

merilo, cum omnes * numeri numeroruinque species B bus fiunt, argumenta ex natura rerum sun>pta,

ab ea incipiant, et in eam desinanl, et in ca vi el poiestate subsisiant, quemadmodnm omnia genera omnesque species rerum conlinenluriii ouo-t» atque salvantur. Non aliter in Geometria senticndum, quae eadem ratione a pfincipio sui, quod Graeci <T«fi6tov, Latini signum vocant, incipiens, perplana solidaque scbemata, superficies , et latera, angulos quoque eomponens, longitudinis et ^ latitudinis, protundita- tis etiam spatia perKcit. Quibus omnibus resolutis ad proprium sxii principium’, quod est signain, in quo tota virtiis ariis eonsistit, regredilur. Quid de Mus>ca?Nonne et ipsa a principio sui ’ incipil, quod vocant tonum, et circa symphonias, sive simplices, sive compositas, movetur, quas denuo resolvens, to-

quam ex humanis inventionibnsexcogilata. Humanis siquidem argumentaiionibus et bene scribendi et bene dicendi ars 61 facta et reperta est. Disc Cur ilaque in numero liberallum disciplinarum compu- lanlur, si secundum naturam non suiit , sed secon- dura humana machinameiita ? Mag. Non aliam ob causara video, praeter quod matri artiura, quac est Dialectica , semper adhaereanl ‘«. Sunt enim veluti quaedam ipsius brachia rivulive ex ea raa- nantes, vel certe instrumenia, quibiis suas intelH- gibiies inventiones humanis usibus manilestat. Disc Huic responsioni non usquequaque conlradixerira . veri namque similis " est. Poiesl t-nim raiionabilis anima intra semetipsam de liberaiibus disciplinis

nuin sui^ videlicet principium, repetit, quoniara i» C traclare, absqiie vocis ariiculaiae disertaeque ora- ipso ipsa toia vi ’ et polestatesubsislit? Quis autem lionis slrepitu. Sed quod inSlai cl ad praesentem igiiorat Astrologiam ^, cujus maxima vis est, inolns aciionem aiiinel , videndum est. Mag. Quid estne " ? sidernm per loca et tempora considerare, ab atomo 5. Djsc. Quid, nisi ut auctorilate approbes, prin-

cursum suum incipere, inque ipsum resolutis tem- cipium iiaturalium inotuum finemque id ipsum esse, poriim spatiis suum recursum lerminare] “Videsne et in nullo disiare. Mag. Si hoc quaeris, audi bea-

ilaque, quomodo praedictae raiibnabilis animi ^ concepliones principia sua repeliint, in quibus Hnem moliis sui conslituunt? Principium quippe ei finis in his omnibus, ul praedictum est, id ipsum est. Disc. Plane video, et modas iste argumentalionis, qui ex intelligibilibus sumilur , ad rera, de qua nunc agiiiius ‘, credibilem faciendara multam valet, ut arbitror. Agitur autem de reditu naturae. Verun- tamen cum ex liberalibus disciplinis praefatas at-

tum Maxiinum iii deciino uono capitulo de Ambi- guis loquentem. Omne , inqiiit ‘% guod secundum naiuram movetur, per causum omnino movetur, et omne , quod per causam movetur, per causam omnino et est; omne aulem, quod per cnusam esl, et per cau- sam movetur, principium quidem habet omnino es- sendi ipsam , per quam esl , el ex qua ad esse inclioa- tum est, causam; finem vero movendi eandem, per quam movetur, et ad quam adducitur, eausam. Omne

traxeris argumonlationes , cur Grammalicam eiXi autem, quod per causam et est et movetur,et ‘^^ geni-

tum prorsus. Si autem moii finis est ipsa , per quam movetur, causa , eadem prorsus est ei **, per qiiam faclum est , et causa. Vna igitur omnis ulcunque existentis et moti secundum naluram ut principium et finis causa , per quam et est et movelur omne , quod est et movetur. Acliva namque subsisteus po- tenlia et facil facta divinitus, ut principium, et prae-

VARIAE LECTIONES.

• \ suum. A.per. ^Xomnis. " el om. A. ’ Sic CF ; A stio. Sic CF; A e« vi. ^■A.Aslrologiam ignorai. » A animne ralionabilis. * ?,\c. CF ; A ayitur. ‘> Sic CF; A au<. “SicCF;Ac«m. " Sic CF ; Aquoad. >» A Grammalica et Rhelorica omnino. ^^’ C¥ incipinl. ^” ^k CF ; A probandas. ‘ Sic CF ; Andhaerenl. " Sic CF; A «eri«in»7e nam(/«c est. ‘» Sic C ; AF Quid is/Mc .” ‘* i«(/«j7 om. A. ^” d om A. " Sic CF, A ei esl.

Rhetoricam praeiermiseris, non satis video. Mag. Non iinam ob causam praetermissas esse cognosce. Primunr quidem, quia ipsae duae artes veluli qnae- dam membra Dialecticac multis philosophis non in- congrue existimaniur. Deincfe brevitaiis occasione. Poslremo, (fuod non de rerain natura tractare vi- deniur, sed vel de regulis hamanae vocis, quam

^P

n

871 JOANNIS SCOTI 872

millit ei atlraliit mota, proinde ul (inis et finit. Si A vel hicis ipsius occasu. Saiiilas non loco deserilur,

sed dolore. Siniililer vila, bealiludo, sapieniia ,

autem omne, quod movetur, est et fad-.m, per cuu sam est, et movetur, el factum esl, ^mne, quod non per causam est , neque facluin est , neque profeclo mobile. Non enim movetur, quod per omnia in oni’ nibus essendi causam non habet : si autem , quod caret causa, omnino etiam immobile, immobile igi- tur divinum ; essendi quippe nullum habet causum, et omnium, quae sunt, subsistit causa. Animadverle , quomodo causani omniuni rerum et finem id ipsum esse evidentissime dispulal. Disc. Animadverlo. Sed quid ad praeseniem quaesiionem periineat , non inielligo. Non enim de Deo , qui est principium et flnis omnium , quoniam ex ipso, ei per ipsum, el in ipso, et ad ipsum sunt omnia, videris discu-

omnesque virtutes non aliier relinquunlur nisi " suis privaiionibus, morle scilicel, miseria, slulli- lia, viiiisque. Et sicut culis humani corporis leprae coniagione deformilateque perculilur, sic humana naiura superba inobedientia infecta et corrupia est, deformisque, et condilori suo dissimiliis facta. De qua lepra cum divinae graiiae medicina liberala fueril, in prislinam revocabilur formosilatem : ma- gisque dicendum, quod ipsa natura, quae ad ima- ginem Dei facta est, suae pulchriludinis vigorem in- legriiatemque essentiae nequaquam perdidit, neque pcrdere pole. Divina siquidem forma semper in- commutabilis permanet, capax lamen corrupiibi-

lere, sed de principiis sensibilium rerum tempora- B lium poena peccati facla est. Quod ex verbis beati

libus, sive per geueraiionis , sive per localilatis motum, deque contemplativis inteliigibilium in- choamentis, quae animo percipimus. Ac per hoc quorsum istaec S quae a te dicta sunt, de Deo exempla tendant, nondum mihi clare patescit.

6. Mag. Miror, cur lantae lardilaiis sis, ut, quor- sum lalia tendunt, non clare perspicias. Num * omnia argumenta, quae ex natura sensibilium et intelligibilium introduximus , ad hoc respiciunt, ut, quemadraodum unumquodque ad suum principium , sive sensibile, sive inlelligibile , naturaliter cogilur redire , ita etiam humanam naturam ad suum prin- cipium, quod nihil aliud est praeler Dei Yerbum, in quo el facta est et incommutabiiiter subsislit et

Gregorii Nyssaei possumus approbare. Ait enim in capitulo vicesimo et ‘* septimo de Iinagine, iraclans de resurrectione : Nonest incredibile, inquil’* , excom- munione quatluor generaiium elementorum mundi ad proprium statum naturae de corpore occulto el incor- ruptibili, quod resurget ‘^, resolutionem, hoc est, re- ditum resurgenlium corporum fieri. Non enim per omnia, quod nostrum est, in fluxu et transmulatione est. Si enim esset, reprehensibile ‘^’^ universaliter fie- ret, quod nullum stalum ex natura habet ; sed juxta subtiliorem rationem eorum, quae in nobis sunt, quae- dam quidem slant, quaedam vero ex mutabilitale pro- veniunt. Mutatur enim per augmentum *• et diminu- tionem corpus, veluti vestimenta quaedam, consequen-

vivit, reversuram esse incunctanter credamus *, C <cs aetates indutum. Stat vero per omnem conversio-

certissimisque rerum argumentalionibus roborati inieliigamus ‘^? Si enim omnium rerum, quaesunt, et quae non sunt, earura dico, quae corporeis” sensibus animique contemplationibus succumbunt , earumque, quae ei* corporalessensusmentisque con- tuilum prae nimia suae substantiae et ^ subtilitate et aliitudine fugiunt, Deus principium est, et ipsum appetunt, et appeiilus earum nuUa ratione, ne illuc perveniat, prohibetur : quid mirum, si de humana natura, quae specialiler ad iinaginem et similitu- dinem unius et communis omnium principii facta cst, etcredalur el inlelligulur, quod illuc reversura sit, unde profecla est, praesertim cum non ila inde profccta sit *, ut omnino principium sui deserueril ;

nem " intransmutabilis in se ipsa forma, insitis ‘* sibi semel ex natura signis non desistens, sed in omnibus secundum corpus transmutationibus cum suis notis ingenilis " apparet. Subtruhetur *" autem per Dei Verbum ipsa, quae ex passione est, mutatio, quae formae superaccidit. Nam veluli facies quaedam aliena, ipsa per infirmitutem deformitas formam de- prehendit, qua deformitate per Dei Verbum ’ circum- ablala, sicut in Nautnan Syro, seu in itlis leprosis, qui in Evangelio narrantur, iterum occulta sub pas- sione species per sanitatem in suis notionibus reluce- bit. Igitur in deiformitate ‘ animae non fluxile per mutabililatem et transmutabile esl **, sed quod per^ manet, similiterque in nostra concretione habet, hoc

in ipsd enim, ul ait Aposloius, vivimus, ei move- ‘^ insitum est. Animadverte, quam clare, quam aperle

ntur, el sumus ; sed quod quadam dissimililudinc propter peccatum decolorala esl, dicilur recessisse. Similitudo namquc fecit proximam , dissimilitudo longinquam. Non enim gressibus corporis, sed affe- ctibus mentis elongatur a Deo, aut ei appropinqua- tur. Localibus intervallis solari ’ luce nou recedi- lur, sed vei oculorum privalione, vel connivenlia “,

praefatus Nyssaeus astruit, quod non solum forma animae ad imaginem Dei facta est*^ verum eiiam na> turalis forma corporis, quae imaginem animae imi- taiur, semper incorruplibilis ct incommutabilis per- maneat : quicquid vero naturali corpori ex concre- tionibus elementorum, et animae ex sordibus irra-

tionabilium moluum superaddilum est, in fluxu et

VARIAE LECTIONES.

• Sic A; C rad. corr. isla ; F islac. * Sic CF ; A Nam. « Sic CF; A credimus. * Sic CF; A inlelligimus. • Sic CF; kcorporis. * et om. A. ’ et om. A. " Sic CF; A profecla est. » A a solaii lnce. ‘* Sic A; F eoniuilione , C corr. contuitione. " Sic CF; Ain suis. " Sic F ; cf om. A; C in cap. xx efin vii. ‘t«- quit om. A. ** rfe corpore occullo — resurget om. CF. ‘» Sic CF ; A incomprehensibile. ‘ SJc CF; A au- gmenlalionem. " Sic CF ; A eversionem. ‘* Sic CF; A in suis. ‘* Sic CF; A ingenuis. ‘” Sic CF ; A Sublr(thaiur. ** A. per verbum Dei. " Ccl corr. F deformitale. " (?s/ om A. " e"s< om. F.

873 DE DIMSIONE NATURAE. — LIBER QUINTUS. 874

corrupiioiic sempcr cst. Ei hoc, ut ait ipse, sub A nostrae naturac charactera gesscre, quae a suoRe-

(igura Naaman Syri, el illorura decem,quos Evan- gclium purgaios a Domino fuisse narral, pulchre iusinualur. llle namque Syrus, ipsique decem, hu- nianara efligiera non perdiderant, sed sohimmodo lumore et lurpiiudine leprae percussi et cooperli sunt, nl per hoc inleUiganuis, naturam noslram non essc perdiiain vel niutatam, sed vitiorum deformi- laie decoloratam. Et vide, quantum incunctanter ipse Syrus humanae nalurae gesserit figuram. Naa- inan quippe decorns interpretatur, Syria vero cae- lestium conlemplalio. Nunquid et sic humana natura lleret, si non superbiret? Decora enim et ad cae- lesiium contemplaiionem condita est, scd praevari- oaiionis causa ’ lepra est percussa. At descendens

dcmptore redempta cst, ct quotidie in singulis redi- mitur, et in consummalione mundi universaliter in omnibus ei redimetur et liberabitur? Huroana quippe natura denaria quantitate solet significari : anima namque et corpore constare dubium non est. Corpus aulem quinario nnmero pollet, quatliior videlicet elemenlis corporalibus, et forma, quae illa compo- nit elemenla et formifical. Anima quoqiie quinario numcro non dissonat. Subsislit namqne intellectu, et ralione, et duplici sensu, inleriori profeclo et exleriori, vilalique motu, quo corpus administratur. Dcnariam hominis quantitatem habes, ut opinor, quae conditoris et Redeinptoris sui gratia de omni superaddita sibi iniseria veluli de quadam lepra

in Jiidaeam Naaman, rediensque iterum in Syriam, B liberabitur, et in unum redigetur, ut non denaria

quantilas, sed solus intcllectus simplicis veritatis pura contemplatione uniius remaneat. Quod signili- cari arbitror per ipsum leprosum, qui solus ad Do- ininum reversus est, gloriam Deo de sua munda- tione referens, ac veiuti alienigena de longinquilatc dissimilitudinis rediens, liberatori et purgatori suo adhaeserat. Ceteri autem novem non jani reperti sunt. Tota siquidem humana natura in solum intcllectum refundelur, ul nil in ea remaneat, praeter illum so- lum intelleclum, quo Creatorera suum contempla- bitur.

7. Sed anlequam de purgatione nalurae huma- nae, deque adunatione ipsius sibimet et conditori suo, ad cujus imaginem facta est, iracteraus, de

julMJnte prophela Elisaeo, in Jordane flumine lepram deposuit, cutisque corporis ipsius renovala est. Num et nostra nalura, duin languorem suum lurpitudi- nemque suoruin viiiorum recognoverit, in confes- sionem miseriae suae descendet • , inque se ipsam reversura purgabilur? Elquis eam purgabit?EIisaeus, Dei videlicel salvalor, vel Dei salus. Nonne noster Elisaeus esi Dei Verbum Dominus noster Jesus Chri- stus, qui est Dei salvator et Dei salus? In redeundo in Syriam nostram salvabit naiuram, hoc est, dum ad pristinum staluni, in contemplalionem videlicet inielligibilium virtulum, reverti nos jusserit. Et ubi purgabit * ? In Jordane : cujus interpretalio esl descensus Domini, vel descensus judicii, vel potentia,

vel terra extrema, vel ascensio eornm. Et quando ^ ipso redilu quaedam dicenda esse non incongruura

crediinus et speramus salutem et rcditum naiurae

noslrae * in Syriam caeleslis contemplationis, nisi

quando descendet Doininus in gloria sua, descendet

ad judiciura vivorum et mortuoruro, suam ’ poien-

tiara raanifestaiurus in terra exlrema, hoc est in

fine niundi, quando caelum el terra transibunt iii

ascensione eorum, hoc est, in exaltatione Sanctorum

in aeternam bcatitudinem, vel cerle iii comrauni

amnium resurreciione? Siquidem resurieclio com-

munis omnium ascensio est ex morte in viiam, ex

animali corpore et corruptibili in spirilnale et in- corrupiibile. Tota auiein lepra humanae naturae el corrupiio exaggerabiiur et converieiur in Giezi. Giezi inlerprelatur videns vallem, vel discissio a vi- tione; typice diabolum significans, qui, dum sit ne- quam Salvaloris noslri servus, sine cujus jussioni- bus aut permissionibus malitiae suae machinamenla non sinitur peragere, semper in profunduin perdi- tionis aeternaeque moriis non desinil prospicere, et ex veritatis contemplalione merilo suae superbiae divisus discedere. Lepra itaque nostra, qiiac livore ipsius invidiae imaginem Dei contaminaverat , in ipsum redigetur, quia dolore salutis et resiauratio- nis noslrae superfusus, poena ejus cumulabitur. Qiiid dicam de decem leprosis? Num ei ipsi ejusdem

VARIAE LECTIONES.

’ cauia om. CF. * Sic CF ; A descendens. ’ Sic CF ; A purgabitur. suam. • CF argumentationibusque.

existimo. Nisi enim quis prius edisserit, quorsum cecidit, et unde incipil reditus natnrae, et per quos gradus ascendit, el quid appetit, et in quo desinit, non facile, quod asiruit, suadebit. Disc. Nil verius, ut arbitror. Quis enim naturae reditum facile sua- serit, si non ante, quo cecidit, et quo et quomodo reversura sit, certis ratiocinationis argumentationi- bus * approbarit ? Mag. Unde cecidit, et quo perve- nit, nulti fideliura incognitum est, Psalmisla di- cenle : Homo, cum in honore esset, non inlellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis fa- clus est illis. Deseruit itaque honorem divinae ima- ginis, caelestiumque virtutiim aequalitatis, cecidit aiitem in simililudinera irrationabilium aniinalium. Terrenis namque cupiditatibus, carnalibusque desi- deriis opprimilur natura, quae ad caeleslia appe- tenda el diiigenda naluraliter est condita ; irratio- nabiii motu volvitur, quae ratione frui comparaba- tur. Non enim est beslialis niolus, qui non in ho- mine, poslquam peccavit, noii deprehendatur; et, ut certa docet ratio, reprehenditur in homine, quod laudatur in bestia. Quaie ? Quia in bestia irratio- nabilis motus naturaliter subsislit, in hoinine vero conlra naturam. Qiiicqiiid autem secundum natu- ram insitum est, bonuin esl; quicquid vero conira

A noslrae nalurae.

A el

JOANMS SCOTI

87G

iialiirani siiperadtliUim est , qiiamvis in he%\h\ \ el peccati abotitionem^^;el omnium,ut compreliendctis

siibslanlia boniim sil, iiomiiii laiDcn inconvenicns et alienum. Necaliundc humanae naluraeirraliona- biles molus supervenernnf, nisi ex bestiarum sub- slantiali impelu, quibus pcccando siinilis facla est. Quod eiiam idem Grcgorius Nyssaeus teslaiur in capitulo decimo ociavo de Imagine • , dicens : Ar- bitror ex hor. principio, similUudine videlicet irratio- nabiliiim animantium , eliam singulns passiones , veluli ex fonle quodam imindationem *, in liumana vita conditas. Hanc autem rnlionem confirmat * ipsa passionum cocjnatio, aequaliter et in nobis, et irra- liomibilibus manifestaln’’. Nonenim justum est,in liu- mann nutnra ’nd diviuam speciem formnta * passibilis affeclus perhibere " principin. Nnm nonsecnndumfurO"

dicam, malorum termtnum. Finis ilaquc piacscn- lis vitae initium est futiirae, el mors carnis auspi- cium nalurae restitulionis, et in antiquam incolu- mitalem reditus.

8. Prima igitur humanae nalurae reversio est, quando corpiis solvitur, et in qualluov elementa sen- sibilis mundi, ex quibiis coiuposituin esl, revccalur. Secunda in resurrectionc implebiiur, quando iinus- quisque suum proprinm corpiisex communioi; ^ ciiat- tuor elemenlorum recipiet. ‘ferlin, qunndo corj.ii in spirilum mulabitur. OM^r/rt.qnando spiritus, ct, iit aperlius dicam, tola hominis naliira in primordialos causas reverletur, qiiaesunt sempcr ct incomnuila- bililer in Deo. Quinta, quando ipsa iialura cuin suis

rem esl ipsa hominis ad Deum simililudo,neqtieexvolu- H camsis moxebilur in Deum, sicut aer moveli

ptateipsasupereminens natura formatur. Formidoquo- que, etferocitns, et ad id, quod plus esl, desiderium, el ad id, quod minus est, odium, et omnia Imjusmodi longe * divinae pulchritudinis characlere sunt. Haec itaque ex irrationabili parle humana natura ad se- ipsum atlraxit. Jn quibus enim irrationnbilis vita ad conservalionem snamr munila est, haec ad humanam vilam translala , passiones faclae sunt. In hos ita- que irraiionabiles motus, qui bestiali viiae natura- liter, humanae vero passibiliter insunt, hominem cecidisse nullus sapienlum ambigil, et ex hisiterum in mortem corporis et soliilionem corruil. Neque enim plus inferiusve riiefe ’ potuit. Siquidem in na- lura rerum nihil inferius est vita, raiione, el sensu carente; infimum autem omnium corpus corrupti- bile, qnoniam ad nihilum redire nulla natura sini- lur, ct ubi ruina.e suae finem posuit, iiide iterum redire inchoavit. Finis aulem ruinac solutio corpo- ris est. Ex solulioiie itaque corporis reditus nalu- rae proficiscitur ; ac per hoc plus utiliiaiis huma- me naturae contulil niors carnis, quam vindictae, quamvis poeua peccali fnisse aeslimata sit; in lan- lum , ut carnis soluiio, quae morlis nomine solet appel- lari, rationabilius niors morlis dicatur, quam mors car- nis.Sienim htimanavilainhaccorruplibili carnerecte a sapienlibus mois vocitalur, qua ralionc finis ipsius viiae morlis vocabulo censeretui *’, dum pliis de niorte liberat, quam uiortem moriciilibus iiifcrt ? Ulnc

11’ in

lucem. Erit.enim Deus omiiia in omnibus, quando nihil erit nisi solus Deus. Nec per boc conainpr astruere,substantiam rerum perituram, sed in mclius per gradus praedictos redituram. Quomodo cnim poiest perire, quod in melius probalur ledire? Mu- tatio itaque humanae naturac in Deum non substan- liae interitus ** aeslimanda est, sed in pristinum sla- tum, quem praevaiicando perdiderat, mirabilis atque incffabilis reversio. Si enim omne, quod purc intel- ligit, efTicltur unum cum eo, quod inteiligilur, qiiid mirura, si noslra natura, quando Deum facie ad fa- ciem contemplatura sit “, in his, qui digni siiiit, quanlum ei datur contemplaii, in luibibus tlicoriae ascensura, unuin cum ipso et in ipso fieri possit? Nec lioc dicimns, illorum sensum refellentes, qui dicunt, nullum corpus posse ‘* mulari in vilam , neque ullam vitam mutari in corpus, praeseriim cnin sanclus Pater Auguslinus hoc docere " videalur, sed quod in hac disputaiione de naturae reditu Grcgo- rium sequimur Theologum , ejiisque exposilorem Maximum, nec non et sanclum Ambrosium in cxpla- natione Evangelii secundum Lucam ; neque ciiipiam suademus credere, qiiod ei incredibile videlur. Prtc- dictorum namque reversionis iialurae graduum qni- dain sunl, iii qiiibus theologornm tradilio univcrsa- liler conseiitit, quidam, in quibus omnino discrcpal. Nam de reditu corporis in elementa, ex qnibini vcnit, deqiie ipsiiis resurreclionis temporc in seipsnm

beatus Maxiinns in vicesiino octavo capitulo de t^ recursu, nullus dissonat ab allero. Dc iraiisiUi vero.

Ambigute : Finem, iiiquit, praesenlis hujus i^itae injnstum est, ut arbilror, morlem nominare, sed a morte alienationem , el a corruplione segrcgationem, et a servilule libertaletn, et u perturbnlione quielem, el bellorum inlerilum, el a ‘* confusione transitum, et a tenebris reditum, el a doloribns requiem, el ab ignobili pompa silcnlium, et ub ‘* inslubilitale otium, et turpitudinis velamen, et a passionibus refugium.

id est trausmutationecorporis in animam, vcl aniiiiae in causas, vel omniiim in Deum, vaUle dissimilis son- teniia est, variumque fere in omnibus dogma. Mulli enim de solutione"solumnaodo corporis in elemcnla, dcque ejus reditu resnrrectionis momeulo in sunm proprium statum dispiitaiil, et neque pliis asccnderc videntur, quoniam in qnalilate corporum post re- surrectionem dispulationis suae finem consiiluunt ;

VARLAE LECTIONES.

• /n capitulo decimo octavo de imagine om. CF. ’ Sic CF; A in inundutione. " confirmat om. A. * Sic CF ; A munifeslat. » Sic CF ; A humnnae naturae. * A uon formalae. ’ Sic CF ; Xreferre. " Sic CF; A longc a diviiiae. ’ SicCF; A inferius vivere. ‘* Sic tF; A censetur. " a om. CF. ** ab om. CF. " CF abolicitntem. “^ Sic CF ; A iioii in substanliae interilu. ” A contemplatura est. " pos&e om. A, ‘■^ Sic CK: A dicere. ‘ Sic CF; A disaolulionem.

877 DE DIVISIONR NATIIRAE. – LIP.ER 0»‘INTIJS. S78

(rinisfusionem vcro eorponim in niiimas, el anmn- A nis secnttdum bcnc fuluram conversioucm in Spinln

rum iii caiisas,cicaiisariim in Deuin quidam peniliis iiegaiil, quiilam caute dui»ilanl, in lanlum, nl ctiam Iiumanilatem Chrisii indivinitalem conversam luisse diceie non andeanl. Et quoniam illoruin non esl praelermitlenda auclorilas, quid de lioc seiilianl ‘, ijreviier commemorare debemus. Bealns Aiireliiis Aissuslinns in decimo Exemeri sui : Primtim, iii- quil, j//m(/ firmlssime leneamtis, animne nalnratn ncc in nattiram corporis converli, iil, quaejam fuit anima, fiat corpns, nec in naturam animae irrationalis, tit qnae fuil unima hominis, fiat pecudis, nec in naluriim Dei, ut qnae fuil anima, fiat qnod est Deus * , atque ita vicissim nec corpus, nec unitnam irrtilionabilem, uec substantiam,quae Dcus esl^ converti et fieri ani-

sancto per graliam incarnati Dei abxorbcbitur caro ab anima in spirilu, aniina vero a Deo, qni esl vere vita ; i/i.sMHi qnippe singulnrissimum per omnia totum tota auima matiifesle liabilura est. Et simpliciter dicen- dum : per conversionem a praesenlihus, circa quae nuiic sumus el convolviw.ur, otnnia in fuluro ostendet, qune nostra sunl, ipsn divina resurrcclionis grnlia, «(, sictit liic nos absorpsit mor.’; vnlida per peccalum, sic illic illa jtisle infirmala deponalur per gratintn. In- luere, quam claro et aperle praefali iheolngi rodi- liim corporis in animam incunclanler cilocent. Et ne qiiis forle nos cxislimel, nnlluni lalinae linguae auclorem, qui huic ralioni adiinationis naiurac, hoc est, dc redilu inferioruin in snpcriora favcrif, posse

mam liumanam. Vides , quemadmodiim negal, ani- B jpve„j,.(. ^ Ijcaii Aniiirosii seiilenliam inlroduoere inam humanam, hoc est naturam raiionabilem, con- convciiit in exposiiione in Lucani, eo loci, ubi de verli posse in Deum, neque corptis in aniniam. ji,„iicre illa Evangelica traclat, tria sala similae Boolhins qiioque in secnndo libro de Trinitaie : abscondente, donec fermenlarcntur in unum. Apd- Non esl, iiiqnit, liutnana anitna in divinilaletn, a qua gtolns, inqurt, non in carne, sed in spirilu ambulare assiitnpta esi,permulala. Qtiod si tieqite corpus, neque „^,5 prnccepit, nt sanclificati per Invacrum regenera-

anima in divinitalem potuil verti, nullo modo fieri potitit, ut humanitas converterelur in Deum. Multo tninusvero credi potest,ut uiraque in se converleren- fur, quotiinm neque incorporalilas Iransire ad corptis pole$t, neque rursus e converso corpus ad incorporali- iatem,quundoquidem nulla liis tnateria subjecta com- mttnii e$t, quae allerulris substantiarum qiiniilatibna permutetur. In his verbis praedictorum auclorum iiil aliud datur intclligi, quam iiullam corpoream natu- ram in incorpoream posse mutari. Quorum senten- C liam non solum noii reprelieudimus, verum eliain libenier accipimus ; theolugos auiem, qui graece loculi sunt, aliler sensisse non ignoramus. Quorum dicta quamvis in praecedentibiis disputationis hujus libris . freqiienier de redilu nalurae introduxerimus, eadem et nunc ropelere necessarium judicamus. Beaius Gregorius Theologus in Epilaphio fratris sui Caesarii de resurreclione disputans : Paulo post autem, in- quil, etcoAgenitum,carnale corpus videlicei, receplura est anima,ciim quo, quae illic sutit,hoc esl, in fulura nita, philosophata esl, per ipsam et datam el creditam terram, carnetn profecto, in modum, quem tiovit, qin ea coUigavit et dissolvit, Deus, Ituic coltaereditabit

tionis, velerem honiineni cum t^.uis desideriis exuentcSf induti novum, qui secutidum Chrisltim crealur^ noti i« vetuslute lilerae, scd in spiritiis novitate grndiamur, quo possit nohis resurrectioiiis tempore incorrupta corporis el nniinae e( spirittis tnnnere comtnunio. Et paulo posl : llaque si in hac vita tres tnensurae, corporis videlicet et animae et spiritus, in eodein fer- mento, hoc csl, in unitate Ecclesiae permatiserint , do- nec fermenlcntur et ftanl uniim, ul ucqunlilalum nulla distnntiu sit , nec cotnpositi ex Irium (liversitulc vuien- tniir , erit in futuro ^* dilicjeiilibus Chrislum incorrupta cotnmunio, iiec compositi mniiebimus. Nntn et qui compositi nnnc sumus, unum erimu.s, et in unam sub- stantiam tinnsfortnabimur. Neque enim in resurre- ctione aliud eril nlio inferius, sicnt nutiC’ fragUis in nobis esl carnis infirmitas, et corporalis habiludo naturae vel vuineribus palel, vel iiijuriis subjacet, vel sui oneris mole deprcssa supra terras iiequit exloliere altius atque elevnre vestigium, sed in simpiicis crea- lurae graliam ficjurnbimur , cum complelum fuerit quod diclum esl a Jpanne : Carissimi » , nunc filii Dei sutnus, et nondum revelatum est quid erimus;

…. , . , ^ j , L ■ sed scimus, quia, cutn reveialum fuertl, stmtles et

tiltc glonam : et qiiemadmodiim iaborum ems »’=”"’ ^ ^ . •,/.., …:..:„…

’ .! D srimiis. Itaque cum Dei naturu sil stmpiex, spittttu

enim Deus est , nos quoqiie in eandem imaginctk

figurabimur , ut quaiis cneleslis, taies et caelestes. Igitur sicul portavinins imagincm illius terreni, porle- mus et itnuginem hujus caetesiis, quatn « anittiiis no- ster debet induere. Sed non ita Iiunc excelsissimum.

animae videlicet, per congeneralionem panicipnvil

corpus , sic ex jucuiuiitulibus suis tradet tctiim

in seipsam, corpus scilicet, consuinptura, el ftilura

cumipso unus et ’ spirilus, et anitnus , el Deus , ab-

soirlo a vita et mortali et fluenli. Quam sentcntiam

Maxiinus exphnians : Ul enim, inquil, absorpla esl Ambrosium dico , magistrum debemus inteHigerc,

yer peccatum caro a corruptione, a carne vero anima veluti subslantiarum confiisioncm, vel transmulatio-

terrenu operalionibus suis facta, ab anima auletn per „ein velil suadere, sed adunalionem quandam ineDa-

contuminatarn ignoranliatn cognilio Dei, ut neque, si bilein atque ininteiligibilem nostrarum subslantia-

Deusest,cognosceret:sicomninotemporeresutrectio- rum evidenlissime docuisse. In humana siquideui

VARIAE LECTIONES.

• Sic CF; ksenliunt. ’ A Deus est. * et om. A. * Sic CF; A in futunm. * Sic CF; pro kmi A eap. 5. ’ Sic CFj; A quia eum.

JOANNIS SCOTl

natura iiil subsislil, qiiod spiriluale et inteliigiliilo A dcilicunlis, totus quidem liomovianens secundum ani-

non sil. Nain et subslanlia corporis profecto intelli- gibilis cst, atqiie idoo non est incredibile, nec rationi resislens *, inlclligibiles snbslantiae sibi invicem adunari *, ut et uniiin sint, el unaquaeque propric- lalem snam et snbsistentiain habere non desistat, ita tamen, ut inferiora superioribus conlineantur. Non enim vera ralio sinit, superiora inferioribus vel conlineri, vel allrahi, vel consumi. Inferiora vero a superioribus naluraliler atlrahunlur, et absorbenlur, iion ui non sint, sed ut in eis phis salventur, el sub- sistant, ct unum sint. Nam neque aer suam perdit snbslantiam, cum totus in solare Jumen convertitur, in tanlum, ut nihil in eo appareat nisi lux, cum aiiud sit hix, aliud aer; lux tamen praevalet in aere,

niam el corpus per naluram, el lolns factus Deus se~ cundum aniniam et corpus per graliam, et convenien- tem sibi^ per totum diviuam beatac gloriae claritatem, posl quam niliil est ad intelHgendum lucidius aut excetsius. Quid esl ® Oswo-e&if , id est deificalione dignis amabilius, per qunm Uuaa ^ Deus diis factis^" unilus omnino universitatem suam facitper bonilatemi Ani- madverte, quod ait, lotus homo manens secundum animam et corpus pcr naturam, et totus factus Deus secundum animam et corpus per gratiam. Nalurarum •’ igilur maiiebit proprietas, et earuni erit unitas, nec proprictas auferet naiurarum ad- unalionem, nec adunalio naturarum proprielatem. Disc. Islaec •’, quae a te dicta sunt, quamvis verae

ut sola videatur esse. Fcrrum aut * aliud aliquod B rationi videantur similia, minus tamen capacibus

iuelallum, in igne liquefactuni, in ignem converti videtur, ul ignis purus vidcatur esse, salva mclalii sui)stantia perinanenie. Eadein ratione existimo cor- poralem substanliam in animam csse transiluram, non ui pereat, quod sil, sed ut in meliori esseniia salva sit. Similiier de ipsa anima inteliigeiidum, quod iia in intellecium movebitur, ut in eo pulchrior Deoqiie similior conservelur. Nec aliter dixerim de transitu, ut non adhuc dicam omniura, sed raiiona- bilium substantiarum in Deum, in quo cuncta Ouein positura sunt, et unum erunt. Sed quod de aduna- tione humanae naturac aiisque singularum substan- liarum proprielatis aboliiione diximus, beati ^ Ma- ximi sententia possumus approbare. Exponens nam-

rerumque naiuram considerantilius videbuntur, ut opinor, veluti quaedam deliramenta , ac sibimet contradicentia. Magnus siquidem Gregorius Nyssaeus ail, ut dicis, </uod aninui suum totum corpus in se- ipsam consumplura sit, el cum ipso unus et spirilus, el animus, el Deus fulura. Cni eliam favet Maximus, dicens : Omnino tempore resurreciionis secundum bene futuram conversionem in Spiritu suncto per gra- tiam incarnati Dei absorbebilur caro ab anima in spirilu, auima vero in •’ Deo. Addidisti quoquebeali Ambrosii sentenliam de adunatione humanae natu- rae, hocest, de reditu in unum, ne videreris Grae- corum solummodo auclorum auctoritatem sequi , nullo auxilio latialiter loquentinm, iino etiam de

que magnum Gregorium Nyssaeum iii sermone de ^ natura rerum disputanlium suffultus. Ipse siquidem

Grandine, ubi ail : El nos quidem lux ine/fabUis acci- piet , et sanctae ac regaiis contemplalio Trinitalis iliuminanlis planius et purius, et totius toti animo viixtae , quam eliam sotum regnum caelorum ego pono, consequenler adjunxit, dicens : Jn omni crea- tura ratiotiabili angelorum et hominum , quicun- que nullam secundum motum, qui ad finem est na- turatiler compactarum eis divinarum rationum ab ipso Creatore per negligenliam corruperunt, magis autem seipsos temperanter salvaverant , totos incon- versibiliter ulpote divinae organa naturae el esse, et futuros esse scienles, quos per totum totus circumspi- rans Deus, in modum animae veluti membra corporis compacta , optimo Domino factos ad voluntatem tra

docet tres humanae naturae subsistentias, corpus videlicet, et animam, et intellectum, veluti tria quaedam sata farinae, ut non dicain confundendas, sed veliiti fermento quodam carilalis vinculo resur- rcciionis tempore adunandas, non ut aliqua com- positio noslrae nalurae, sed omnino simplicilas et inseparabilis unitas efQcialur. Non enim, ut ipseait, aliter ad imaginem Dei restaurabilur, si non simplex spirilus, omnique compositione libera futura sit. Et nunc ileruin post pracdictorum Patruin de simpli- cissima humanae naturae iion soluin in seipsa, verum etiam in Deo adunatione senteniias, cjiisdem Maximi dicla introduxisli, quae sunt hujiismodi : Tolus quidem liomo manens secundum animam et

elat,etpropriaimpletgloriaetbeatitudine,vitamdans"corpusper naluram, et totus factus Deus secundum

et donans aeternam alque ine/fabilem, et omnibus modis universn liberam cognilione constitutae proprie- tatis praesentis, et per corruptionem consistentis vitae, qugm, videlicet vitam aeiernam , non aer inspirans, neque sanguinis rivuli hepale fluentis’ constiluunt, sed Deus toius totis participalus, et animae in modum ad corpus animae ‘, et per medium animum ad corpus factus, sicut novit ipse, ut ea quidem anima incon- vertibilitatem accipiat, illud vero corpus immortatita- tem,et tolus liomo deifitetur perinhumanatiDei gratiam

animam et corpus per graliam. Quibus verbis quid aliud dalur inlelligi, nisi naturam corpoream in seipsa semper permansuram, et nullo modo nec in animam, nec in animuni, nec in ipsum Deum transituram, quaiii- vis resurrectionis gloria beata et incorruplibilis sit futura animae et animo et Deo adunanda? Simili modo de animae nalura animique non aliter intcl- lexisse opinor, non transituras, sed singulas quasque in propria substantia permansuras. Neque enim parva differentia est inter animam et animum, dum

VARIAE LECTIONES.

• Sic CF; A subsistens. > SicCF; A si intelligibiles s. s. i. adunenlur. * Sic A; CF Ferriim vl aliiid. *beali om.. " CF. epare fluenles. ‘animaeom.k. ’ .sjfrioin. CF. ’ S\c CF.; .\Qnid enini. ^ Bioi9vj om. ‘» A factus. " Sic CF; A nalurae, ‘» CF. istac. " CF a Deo.

881 DE DIVISIONE NATURAE. — LffiER QUINTU8. 882

ille circa divina solumniodo, iila vero circa creaiii- A dain adunalione fons unus manal. In ipsa enini

ras niovealur. Al si isla sic sc habeaiil *, quoniodo non conlradicloria videbiinlur ?

9. Mag. Cur le talia niovent, mulinm admiror, cnin tibi, prout poiui, suascrim, inteiiigibilium nalu- rarum adunalionem fieri posse sine cumuio ot coni- posiiione, proprielalibus observalis et incommula- bililer mancnlibus. Tria etenim sunt, quae iii omni substantia, sive corporibus adhaerenle, sive omni corpore absoluta, si lamen aliqua substanlia est praeler Deum, quae sive intelligibili sive sensibili corpore careat , incomnnitabilia et inconversibilia permanent, ut in prioribus libris mullipiiciter per- docuimus :.essen(ia, virUis, el naturalis operatio. Nunquld haec iria unum sunt, et non unum compo

binarius et ternarius unum sunt, ct proprias ratio- nes custodiunt, qua ’ sibi invicem conveniunt *, absque ulla mole corporea, absque ulla humanarum cogitationum phantasia seu phantasmate, seu phan- lasiae et phantasmatis copuIatione,«Bed solo simplici et intelligibili inlellectu subsistunt , unde in res corporeas sive incorporeas procedunt actu et opere seu naturae “, hoc est, seu naturali seu artificiali operatione *, seu arithmeticae. Non aliter, sed eadera ratione de omnibus numeris a monadepro- gredientibus, 61 iu eandera resolutis inteiligendum. Quid de punclo dicendum, a quo omnes lineae egrediuntur, et in quod resolvuntur, et in eo unum siint, neque illud unum composilum, sed ex ralio-

situm, sed simplicissimum unum et inseparabilis " ‘ibus diversisadunatum? Nec lalium exempla eliam

unitas? Horum enim nullum sine allero csse potest, quoniam unius ejiisdemque substaniiae sunt : et lanien ratione consulta nonnulla differenlia discer- nuntur. Aliud est enim csse, aliud posse aliquid cfficere, aliud ipse effeclus. Aliud est arbori esse, aliud posse crescere, aliiid crescere. Aliud homini est esse , aliud posse intelligere , aliud intelligere quod potest intelligere. Et haec tria omni creaturae visibili et invisibili inesse dubium iion est.

10. Accipe aliud e.xemplum de adunaiionc nalu- rarum sineconfusione,vel mixtura.velcompositione. Niim in una specie multi numeri substantiales sunl, et in uno genere multae species, et in una essentia j-.iulia genera, et ita sunt, ut vera edocet ratio, nt iu una oOo-ia unumquodque genus suas proprias ra- tiones possideat, alterius generis ralionibus discre- tas, neque confusas, neque mixlas, nequc composi- las, adunatas lamen, atque, ut ita dicam, unum quoddam* multiplex el simplex? SimiUter de spe- ciebus in genere, et de numeris specialissimis in specie intelligendum est. Horura namque singula quaeque et proprietatem suam et adunationem pos- sident, onini compositione remota. Aliud exemplum intuereex numeris maleria absolutis. Nonne omnes numeri sive finili sive infiniti, hoc est, sive ratio- iiis coniemplationiljus et nominalionibus coinpre- hensibiles, sive humanae adhuc in hac vita coniem- plalionis et raliocinationis virtutem superantes, in

in rcous sensibilibus desunt. Non negabis, ut exi- stimo, oculoruin radios , caelestiumque corporum fulgores, ceierorumque luminarium sensibiles atque corporeos esse. Disc Quis negarit? Si enim lumina- rium splendor corporeus est, cur non eliam oculo- rum ? Nam forlassis loca non implerenl, et locali- ler non porrigerentur, si corporales non essent. Mag. Age jam “, sive lux oculorum el luminarium corporea sit, vel non sit, sensibilem * esse iiemo denegarit. Dic. Nemo. Sed quare* haesilas , ae veluti dubius videris de luce, utrum corpus sit, aa iion ? Atque ideo velira certam h\de senlentiara audire.

M. Mag. De rationelucis nunc non agilur : sed quid de ipsa senlio, quoniara a me exigis, breviter dicam. In natura rerum Iria rationabilis inquisitio invenit. Omne enim, quod est, aut corpus est, aut incorporeum, aut medium, quod corporale dicituT, ei neque corpus est, neque incorporeum, in corpo- ribus tamen sentilur, et proplerea corporale dicitur. Et est qiiidem ’ corpus omne, quod longitudine, et latitudine, el allitudine extenditur, sive naturale sit, sive geometricum. Incorporeura est.orane, quod- cunque praedictis spatiis omnino caret, ut est vita, omni materia carens. Corporale vero est, ut color, et forma, et similia, quae neque corpus sunt, quia circa corpora intelliguntur, neque incorporea sunl, quia semper corporibus adhaerent. Si ergo

moiiade unum subsistunt? Et quidem in ipsa nulla .» lux color est, et formas rerum sensibilium delegit.

numerorum compositio, vel confusio, vel mixiura numerorum est : singuli autem suas singulares ralio- nes in ea vi el poleslale cuslodiunt. Quis enim recte dispulantium dixerit, binarium numerum vel lernarium iri monade composilos esse, ita ut bina- rius in ea bis singulis, el ternarius ter singulis subsislat ? Si enim hoc fieret, non esset monas, sed multarum diversitatiim et parlium exaggeratio, et discrepantium numerorum cumulus. Esl autem inonas, in qua omnium numerorum mirabili qua-

qnid impedit, ne dicatur, neque corpus esse, neque incorporeum, scd mediura quoddam, quod corporale diciiur atque sensibile ? Disc. Redi ad proposilum : neque eniin *’ hic diulius immorandum. Facillime quippe crediderim, lumen oculorum seu ceterorum luminarium colorem esse, cl neque corpus neque in- corporeum. Sed adhuc non salis video , utrum ille ra- dius, verbi gralia, solaris, vel oculorum aniinalium, corpus quoddam sit, ancorporale, ac solummodo co- lorcircacorpora sensibilis : ideoquedefinias optarim.

VARIAE LECTIONES.

• Sic CF. ; A habenl. ’ CF quiddam. » Sic CF ; A qme. ‘* (ons ttnus esl — convenimt om. C. ’ Sic

CF ; A natnra. ^ • qmdtm om. A

lioc est seu naturali seu arlificiali operalione om. CF. ‘* enim om. A.

jam oin. A. ^* A sensibile.

JOANNIS SCOTI

m

qiii.l sit radius. Mag. Radins est, ut opinor, igneum A leni rcsolviiur. Ilis iiaque atquc hujusnmdi loniin

qiiidilrtm, simplcx, lenuissimum, purum, velox, nio- Itile, lucifluum, e\ quo spUmdor procedens loca et coipora, qnae pcnetral, iliumiuat alque dcclaral. Disc. Talis defmilio verisimilis vidclur. Sed quorsum isiaec ‘?

12. M\G. Non aliorsum, nisi ul inlelligas, quo- modo • mullorum el iniiumerahilium hominum, seu celcrornm animalium , vi<lendi sensus capacium, visus circa alinuod visibilc uno codenjqnc momento tcmporis volv;<lur. Verbi gralia, nurea sphaerula, in summitateallissima lurris posila, simul ab omnibus undiquecircumstanlibuspotesi videri,etunusquisque iliam aspicienlium obtulus sul radios in ca ’ iniigil, et luillus alii dicit, Tolle tuum visum, ui ei ego videam

iutclligibiiiiim el scnsibilium cxcmplis facillime pos- suiuus cogiiosccre, adunationcm humanac iialiirae fieri posse, proprietalibus singularum subslantiarum observaiis. Sed quoniam de reditu sermo est, ne- cessarium quaerere, quid corporis in animam * re- versurum sit , ut fiat cum ipsa, sicut Gregoriiis Theologus ait, unus et spirilus ^ et animus el Deus, vel ut fermentelur in unum incomposilnm, ut bealus Ambrosius edocet, si sultstanlia ipsiiis, coiporis di- co, seinper incommulabiliter absqiie iilla liansnni- tatione * permansura sil. Idem ilaque sanclusGrc- gorius praefatus paucis verbis hanc qiiaestionem solvil, dicens : Absorplo a vila el mortali et fluenii. Ac si apcrte dicerel : Dum absorptiim fucrit a vila,

quod vide», quia simul omnes possunl aspiceie. B quicquid morlale et fluxile est iu eorpore. Quod

Si ergo tot radii in unum confluunt, et nullus alleri confunditur, vel miscetur, vel componitur, quoniam singuli inluentium quique proprietalem suam* obtinent, dum circa unam eandemque rem mi- rabili quadam adunaiione versantur : qirid mirum, si tola bumana natnra Vn unitatem quandam ineffa- bilem redigatur, proprietatibus et corporis, et ani- mae, et intellectus in(;ommutabiIiterpermanentibus? Aliud exemplum ex sensibiHbus intuere, quod ctiam beatus Dionysius Areopagila de talibus dispntans in- trodiixit. Ponamus veluti in quadam ecclesia multas hicernas simul ardentes, et cx diversis sedibus lam- padum fulgentes : nonne unum lumen efliciunt, ita ut nullus corporeus sensus sit, qui proprietatem lu-

eliam Aposlolus manifeslissime docet. Ail enim Seminatur corpus animale, surgel corpus spirituale. Ilein : Dum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et morlale hoc induerit immortalilalem. Moles itaque terrena, morlalis, fluxilis, quae ex diveisis qualila- tibus sensibilium elementorum et assumpia el com- posita est, sub forma hac, qiiae scnsibus corporcis succuml)il’, sicut in praecedenlibus libris Iraclavi- mus , quoniam merito peccali naturali corporis substanlialiquc superaddila est, solvelur, et in nie- lius mulabitur, in spirilum slahilemque subslau- tiam, quae nescit fluere vel mori, resurreclionis tempore reversura. Sanissima nainque et calholica fide credimus, divinorum virorum, Theologi videli-

minls singularum lampadum ab alterius lumine |)os- ^ cet Gregorii el Maximi, de talibus inconcussas ra-

sit discernere? Eo autem argumento incunctanier apertissimiim cst, muUarum lampadiim lumina uul- lo nmdo csse confusa, sed solummodo adiinata. Nam si quis, verbi gratia, lucem unius lainpadis ex ipsa domo, inqua lucent, subtraxerit, et aliorsum duxeril ardeiitem , de suo proprio lumine inler ceterarum lampadum splendores nihil reliiiquet, nihil aliarum liiminissubtrahet. Sic decelerisomnibus lampadibus senlicndum. Nam si et ipsae subtraclac fuerint , nil alieni himiuissecum sublridtent, nil proprii dimilleiit. 13. Num simili modo de humanis organicisque vocibus inielligitur? Singiila qilacque vox, sive hii- mana, sivc fislularis, vel lyrica , qualilalem suam habere non desistit, diim iinam harmoniam inter se jv pliires unitale congrua analogia efliciunt. IJbi eliam aportum argumculum de sonis dalur, i|uod in se in- vicem imn confunduntur, sed solummndo adunan- liir. Nam si aliqua vox ex ipsis silueril, sola silebit, ircc de melodia silentis inter adhiic sonantes quic- qiiam rcsiiltal. Ex qiio manifcstnm cst, qnod, qiian- ■ (lo inler ceteras sonuit, propriclalem suao qualila- lis observavit. Naiu si aliis • confundcrelur, noa possel tfllani se silcndo sublrahere. Quod enim con- fundilur vel miscelur, non facile in suam proprieta-

tiones reddeniium dogmaie imbuli, quod conditor humanac naturae (oiam simuleam creavit, necani- mam ante corpus, nec corpus anle animam condhlit. Ideoque non irralionabiliter tenemus, in ipsa prima condiiione animam simiil et corpus absque uila cor- ruptibilitatis el morlis capacitate subslitissc. Non enim rectae rationi convenil putari, conditorem na- turae simul factae parlem ejus immortalem et in- corruplibilem, animam dico, parlem morlalem ot cornipliliilcm, corpiis videlicet, creassc. Idcoque loiam nalurani hominis, auimam et corpus, immor- talem et incorruptibilem crealam fuisse, noii incoii- griie, Ht aibitror, aestimamus. Nam et angelos ta- Ics crcatos fiiisse sapienles tradunt. Eos siquidcm spfritus incoiporeos et spirilualia corpora omni corriiplionc carenlia conslitulos esse non dubilanl : lioniinibus vero el praevaricantibus angelis poena pcccali terrenaet corruptibiiia corpora aereaqiie sii- peraddita esse, tcrrona qtiidem liominibus, aerea vcro angolis. Scd quod nobis supoiaddilum est, quoiiiam cx Uedemptore nostro assumplum, qui seipsum exiua- nivil, formam servi accipiens, movebitur in spiri- tum, el in ipsam substantiam primilus a Deo crc.v tam, quando absorbebitur mors in vicloriam, et tolus

VAUIAE LECTIONES.

• CF islac. * quomodo om. CV . ’ CF in «nm. * surtm om. CF. » Sic CF; A CKm aliis. •SicF; A anima ; C quid corporis kumani reversurum sit. ’ el spifitus om. CF * Sic CF: A commutalione. * A suc- cumbunl.

885 DE DIVISIONH: NATUUAE. — UMVAX QIIINTUS. 8’ 0

liomo, exlerioi’ viileliccl cl inlorior, sensihilis el in- A CrirjiaTa, hoc est accideniia , <\mc laiioiial.iritci a

lelligibilis, in iiiniin ailiinabilur. Si cni aulcni incrc- dibiie videliir, corpiis qnidein lerrenuin inulari posse in spiriluni , videat, quoinodo sensibilium rcrum qualitates in semeiipsas iransmulaiiiur , mancn- libiis siibatanliis, quariim qiialilates sunt : vidcat, qnoinodo aqiialiiis quaiitasin igneam vertiliir qnali- lalcm : vidcal, qiioinodo niibes de aeie conglobaiae in aeru purissinuim resolvunlur, ila ul niliii de dcn- silale eariini reinaneat : videal, quomodo elipseaer, ut saepc diximus, solari clarilale consuiiiilur : vi- deal, quoiiiodo fumus in flainmam verliUir ; videal, forlissimain raliocinalionis virliilcm. Si eniin qua- lilalcs rcrum visibilinni incorporaljs siiiil, undc nul- liisrecie dispuiaiiiiuiii dubiiat, el si omnia tcrreiia

sapientibus passiones solent appcliari, t\h eis piogrc- dianlur inalerialiter ad hunc nuimluin visibilcni pro- creandura, ut eo iterum soluto illa solvantnr, ct in suas subslantias revertanliir, nl iii cis quicsc:iiil, terminumque suae niulabililalis consliluaHt, omni ihlxu generationis el corrnplionis per inrtcmenla el dccremenla in locis, lemporibus, libora, suisqiic suh- jci"tis subslanliis unita , nC aeloinalitcr unum cum ipsis, inseparabile, ct incommulahile inefTahili ad- unalionc clTiciantur. Mag. Nirais isla inqnisitio alta, ac nondum in civilcm animi conccplionem promul- gata. Sed quia abs te canlissime et ordinatepropo» Sita esl, non miilta ei laboriosa rescralionc indigci; fere namque a te ipso soluia csl. Causas ilaque corpora ex ipsarum qualilalum exaggeratione con- B Q„^nj„n^ rgr^n, jn sapieiilia crcalas cl snbsiiluias

globaiilur : qiiid miriim vel incredibilc est ‘, qiiod ex incorporaiibus qualitulibus conricilur, in * res. in- corporales posse redire? DibC. Plane intuenlibus re- runi substanlias el qualilates, transfusiones quoqiie et composiliones, iiec noii et adunaliones et progres- sioiies ex priinordialibus causis, inque easdem re- dilus, forlassis ncc miruin n"ec increJibile videhilur. Mihi auiein luillius senieniiam praescribenti, vel litigiose refelleiili, elsi de talibus aliler senserit, salis actum. Non enini plus qnaero certis raiionibns sua- dcri subslanliarum adunationem ahsque uliis confu- sionum, vel mixturarum, compositionurave periur- balionihus seu transmutalionibiis, quaiilatum quo- que, ex quihus haec omnia sensihilia corpora ’ com

in ipsa.aelernaliler el incommulahilitcr non dnbilas, ut opinor, permancrc.et ab ipsa nusquam nnnqnam reccdere, vel Quxnm aliqnem pati ad ea quae in- feriora sunt. Non enim per se siihsislerent, si aliqiio modo ah ipsa recedcrenl. Disc. De causarura om- nium incommiiiahili perseverantia in ipsa divina sapienlia, quod esl Verbum Dei Patris, in quo et per quod et facta sunl el subsislunt, nuUo modo duhilarim. lllnd siquidem et divina Scriplura, et sanclonim Palrum iradiiio incunclanler asserit. Mac; Quid tibi videtur de snhstanlils rcrdm, quae in praedictis cansis * el faclafe et subsiitlitae sunl? Num verisimile, imo verissinnim,ulcredamus, eliam ipsas, suhslantias dico, in suis causis semper et in-

pacia suni, redilum et solulionem in ipsas subslan- " commulabiliter permanere, ei ab eis nunquam nus-

tias, sine qnihiis subsisiere non possiinl. Nnlla enim

qualilas, seu quanlitas, seu quodcunque aliud aeci-

dens per se valet suhsisiere. Ac per hoc non temere,

ut arhitror, dixerim, ipsum reditum , de quo nunc

traclamus, non subslantiarum, quae immutabiliter

et insolubiliter in se permanent, sed qnalitalum et

quantitatum aliorumqne accidenliiiin, qiiac per se

et mulahilia siint et transitoiia, locis tcmporibus-

que subjccta, gcneiationibus el corruplionibus ob-

noxia, fuiuriim esse. Et si ita esl, ul vera ralio sua-

det, non Iranseunda, sed diligenti consideralione

invesliganda sequilur quaeslio. Mag. Dic, quaeso,

quae et qualis sil ilia, acuta inquisilione inyentione-

que digna.

II. DiSG. Utrum rerum conditarnm substantiae, et

essentiae, et raliones ex primordialibus causis per

gcneraiionera in locis temporibusque, diversoruin-

qiie accidentiuin capacitaiem proceduiit aique de-

scendunt,ui iterum finiiis temporibus, hocesl mundo

sensihili terminalo, in easdem causas, ex quihus

profluxerint, redeant : an seraper in suis causis ultra

oinnem generationem et solutionem , ultra omnia

loca el tempora, et, ut breviler dicam , ultra omnia

accidentia incommutahiliter permanent, ita ut ipsa-

rum sola insila eis naturaiiier et superaddiia (tv/x-

VARIAE LECTIONES.

• ett ora. CF. » in om. A. * corpora om. A. * cauiis ora. A CF motu quodam.

D

quam nullo modo recedere? Ut eniin ipsae causae prrniordiales non deseruni sapientiam, sic ipsaesub- stanliae non deserunt causas, sed in eis semper suh- sislnnt. Et quemadmodum causae extra substantias ’ nesciunt esse, ita subslanliae extra causas non pos- sunt fluere. Disc. Nil verisimilius, ct ad intelligen- dum facilius, et verilali propinquins, qiiam ut ila et credamus, et inconcusse teneamus. Mag. Reslai itaque, de qualilatihus subslantiarum — qualitates aiitem dico, sicnli solenl sapienles oinnia, quae suh- slantiis accidunt, appellare, quia mntabiles sunt, et circa suhstantias suas volvunlur — hunc mundum fahricalum compaclumque fuisse, et in easdem re- solvendum fore. Oinne enim, qnod lemporaliler per geneiaiionein incipitesse, necesse est gssendi finem habere. Nec sic lamen praedictas substantiarum qua- litales suassubslanlias.circa quas volvuntnr.oranino deserere, et in maicriem sensihilis mundi convenire arbitraraur; sed niirahili et inefl^abili modo, soli fa- bricalori illius cognito,et circa suas substantias,qui- bns inseparahiliier adhaerent , semper permanent, el hiinc mundum modo • quodam intelligibili com- posiiionibus suis perficiunt atque compoiiunt. Nam supra universitatem visibilem causas el suhslantias omnium corporum sive catholicorum sive particula-

» Slc CF ; A sutntanliam. • Sic A ,

JOANNIS SCOTi

rium, quibiis constiltiiiiir,non irraiionabililer credi- A xisli cnim, eas ante omne tempus omnemquc crea-

mus esse. E\ incorporalibus enim et inleUigibilibus * corporalia ei sensibilia originem ducunt.

15. Disc. Restat : nec alius exilus de praesenti quaestione videlur posse inveniri. Adhuc tamen ve- lim breyiler tl^^Hnias, qualis inter causas et substan- tias difTerentia sit. Utraequc namque incorporales et inteiiigibiles sunt. Mag. Causas dicimns genera- lissimas omnium rerum simul raliones in Vcrbo Dei constilutas. Subslanlias vero singulas * et specia- lissimas singularum et specialissimarum rcrum pro- prietales et rationes, in ipsis causis distributas et conslilutas. Dise. Aperte ac brevilci’ est discretum. Ex ipsis itaque causis et substanliis mundus iste, coagulalis videlicet illarum qualiialibus, processerai.

turam factas fuis&e. Mag. Non compulo; nec sine ralione, quoniam proprie creaturne vocabulo signili- canlur, qiiae per generationem molu quodam tempo- rali in species proprias sive visibiles sive invisibiles profluunt. Quod autem dnte omiiia tempora et loca subsiitutum est, quoniam uilra tctnpora et loca est, creatura proprie non dicitur, quamvis modo quodam loquendi o-wvsxSoxttw? universalitas,quae posl Deum est, ab ipso condila crealura vocitetur.

17. Sed rursum quaeritur, utrum omne, quod temporaliier movelur, localiler eiiam moveri neces- sariuin sit. In qua quaestione mullorum non solum calbolice, verum eliam seculariier de mundo dispu-. lantitim sententia varialur. Sunt enim, qui dicunt,

et in easdem ’ iterum suae resolutinnis tempore B baec duo, locum dico et tempus, circa el extra cor-

reversurus el Iransilurus erit. Mag. Nil verius veri- taiique propuiquius oredendum esl ct inlelligendum. Ipsa siquidem Veritas ait : Cadurti et terra Irans- ibunt, verba autem mea non transibuni *. Sed quor- sum caelum et lerra transibtini? Nunquid in nibi- lum? Disc. Absit. Non enim illud ullo modo dicen- dum. Nihilum auiem nunc dico absenliam et priva- tionem omnium, quae sunt, et quae non sunt, in qtiod • nulla creatura elvisibilis et invisibilis occa- sura sit.

16. Mag. Quorsum igilur caelum el lerram cum omnibus, quae in eis sunt, transitura? Quod enim veriias proraisit’, inevilabiiiler erit. Disc. Non alior- sum, ul censeo, nisi in ea, ex quibus processerunt

poreaitt creaiuram esse, et ab eis contineri et cir- cumscribi. Et quia naturali ralione plus est quod coiitinet, qiiam quod ctmiinetur, non intra partes mundi , sed exlra ipsiiis universitatem loca et tem- pora computanda existimant : praesertim dum in- corporalia sunt , in nuniero coFporaliiim non recle connumeranda esse judicanl. Alii vcro loca et tem- pora intra mundanam universalitaiem concludunt. Aiunl * enim, simiil cum ceteris, quae intra mun- dum conlinentur, congenita el concreata fuisse, et quemadmodum cuncta ex causis suis prolata sunt, ila et illa. Raiiones siquidem ® locorum et lempo- ruin, priusquam in mundo crearentur, in Verbo Dei, iu (|uo facta sunl omtiia, praecesserunt. Addunt

Processerunt autem ex causis generalissimis el spe- ^ etiam ratiocinalionem : si loca et leropora ante

cialissimis siibstantiis, per compaclas in maleriam qualitates, addita forma. In easdem igitur incunctan- ter transibunt. Sed quae sunt ilia verba verilatis, quae nunquam transibunf, nosse velim. Non enim illa, quae ictu aeris proforuntur, quibus ipsa veri- tas, dum praesens in carne fuerat, bominibus locula est, crediderim esse. Traiisitoria namque erant, sic- ut et ceieroruni bominnm verba. Mag. Non alia dixerim verba veriiaiis, vel, ut itadicani, verba Ver- bi, quia veritas Verbiim est, nisi causas praefalas et substantias, hoc est incoinmutabiles rerum rationes in sapienlia Dei factas , secundum quas visibilia et invisibilia condila sunt, et in quas caelum el lerra transibunl. Ipsa ’ autem ininqunm nusqnam trans-

mundum fuere, profecto aeterna sunt; et si aeterna sunt, aut Deus sunt, aui principales omnium causae in sapieniia divina substitutae : quod stuliissimum est acsiimari. Duo enim maximi errores sunt bomi- nnm, ut ait Auguslinus : loca supra caelum, et tem- pora ante mundum putare. Ac per hoc coucludilur ‘”, tempora secularia simul cum mundo orla et coorta esse, et nullo modo ipsum praecessisse. In numero itaqueeorum, quae intra mundum continentur, lo- cum et lenipus connumeranQeim vera ratio cogil, ac pcr hoc, non solum in ipsis, quicquid in mun- dum venil, generari — locorum namque temporum- que numcris el nascilur et.movetur — veruin etiam omnibus, quae in eis generantur, congenerari, et

ibunt ‘, quoniam in Verbo Dei uiiigcnilo vehiti qiiae- ex generalibus causis, quae muiidum ptaecedunt,

dam verba ineffabilia et incommutabilia perpelualiler manenl. Quae verba, ut opinor, audivii Apostolus, quando in paradisum raplus est. Quis enim angelo- rum vel honiinum fari verbis vel niente cognosccre possit, quas, et quales, ei quanlas raiiones reruiii in principio, Verbo videlicet suo, Paler ante omnia tempora et anie omnem creatiiram fecerit. Disc. Non itaque causas et substanlias rerum, in Veibo Dei substitulas , in nuinero computas creaturarum? Di-

prodire. Quod aulem proposuimus, utrum omne, quod movctur lemporaliter , necesse sit etiam loca- liiermoveri, eodem modo catholicorumauctorum •’ traditio dissimililer sentit. Primum quidem Doum solum per seipsum sine loco et tempofe moveri, absque ulla discrepantia dogmatizanl. De motu vero spiriiualls creaturae, omnis materiae corpulentia liberae, nonnullis dissonanl theoriis. Qnidam eienim ipsum solo tempore, sine.loco, moveri affirmant,

VARIAE LECTIONES.

• A intelligibilibusque. • A singulas vero substantias. ’ A cadem • A Jpsae. 1 CF transienl. • Sic CF ; A Dicunl. » A quidem. doclorum.

<” CF transient. » Sic CF ; A in quo. " Sic A; CF includitur. ‘*• Sic CF; A

DE DIVISIONE NATUUAE. — LIBEK QUIMIS.

omnem vcro corporaleni crealuratn non soluni tem- A mere dixerim ia eis praevalere, quamdiu lotunt illud.

poraliter, verum eliam localiler mulabilem esse non nicongrue arbilranlur. Nec ’ ibi omnes dissonanl. Quorum senlenliae bealus eliain * Augustinus lavet’, de Deo loquens : Movel, inquil, seipsum sinc loco et tempore, movet condilum spirilum per lempus sine

CDjns partes sunt, permanseril. Eo vero iranseuntc simul et illius vocabuli virtus evacuabitur ‘. Cum enim non fuerit, quod locari et circumscribi indi geal, quomodo erit locus? Si enim ’ nihil locave- ril, locus non erit. Eo siquidem pereunte, quod

loco, movel corpus per tempus el locum. Alii vero lo- collocalur “, qua ratione locus erit? Locus quippe

cum et tempus, tesie Maximo in Ambiguis, Grego- riuni Theologum sequenies *, inseparabilia esse in- cunclanter astruunt, in tanlum, ut omne temporale locale sit, ct conversim omne locale temporale, et nullo modo in nalura rerum itiveniri, quod solo tem- pore sine loco, vel solo loco sine tempore possit mo- teri. Sed quid horum convenienlius-tenendum sit, non esl noslrum dijudicare * ; unusquisque de talibus

omnino non est, quod quid non collocat. Non aliler de lempore. Quando enim nullus motus erit, queia mensura temporis non dividet et comprehendet, quo- modo tempus erit? Est enim tempus morarum vel motuum certa et naluralis dimensio. Pereunte igi- tur, quod mensuratur, et illud, quod metitur, ne- cessario peribit. In quo enim intelligetur tempus, quando nullus sentietur motus?Ul enim molus in

disputantium inira seipsum deliberet, quid sibi ra- B quodam moto continelur, ita tempus in quodam di-

tionabilius sequendum sit :” nos autem redeamus ad

proposilum. Disc. Caute ac vigilanler. Non enira

debemus de sententlis magnorum et venerabilium

virorum temere judicare. Nam si unum dixerimus

rectiussensisse, videbimur alterum refellere ; quae

maxima et promptissima causa litigandi solet eve-

nire.

18. Mag. NuIIus pie atque catholice philosophan- tium, divinaeque Scripiurae virlutemconsiderantium dixerit, ut opinor, loca et terapora ante mundum fuisse. Disc. Istaec ’ credentibus et inielligentibus non contradixerira. Sanissime enim credunt, el pu- rissime inielligunt. Quidnam’ praecederetmundum, nisi sola aeternilas, praesertim cum scriptum sit :

menso motu. Sicut ergo molus non erit, quando nulla pars mundi movebitur, ita tempus, quando nullus mensurabilur motus. De interitu autem mun- di ac de iine nullus catholicorum ambigit. Non ciiim sola ratio et naluralis necessitas, quod inieiiturus sit, verum eliam divinarum literarum verissima au- ctorilas coraprobat. Maximi naraque ob hoc " sa- pientes raundi non ausi sunt docere vel concedere, hunc mundura teraporali principio per generationein inchoasse, ne cogerentur Cateri, rmem temporis per occasum habiturum esse. Nam si raundum teraporali principio inchoare concederenl, flne quoque tempo- ris termioari negare non possent. Ideoque illorum quidam ^mundum totum, hoc est materiem ejus et

— — , , . ^- ,.

Omnia in momenio ocuti facta sunt ? Loca autera et ‘^ forraara, coaeternum Deo fuisse, quidam solara in-

tempora in numero omniura sunt. Item : Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul. Mag. Quid ergo dt- cemus, ,si loca et tempora anie munduni non fuere, sed sola aeternitas ipsum praecessit ? Nunquid veri- simile est, ut eodein modo credamus, nec post muii- dum remansura? Si enim in universitaie mundi loca et tempora cumpulantur, qua ratione, soluio mundo, permanebunt ? Totum siquidem aut universaliter manet, aui universaliter peril ; ut autem ex parle maneat, ex ’ parie pereat, impossibile est. Si enim una pars ex loto perierit, totura interiu Una nam- que derapta, totum non est. Similiter si una pars salva fueiit, et ceierae interierint, totum inlerit.

formem materiem aslruere conati sunt, formam so- lam et forraalionem mundi Deo attribuentes, maie- riera vcro ejus aeiernam et coaetemam Deo per seipsam subslitisse, Dei lamen formatoris indiguisse, ei se ipsam formare non valuisse.

i9.Sana autem et ecclesiastica doctrina firmissime credit,etIuculentissimeperspicit,unumetoranipoien- lem Deum, principiumcausamqueomnium, quaesunt, et quae non sunt, materiem dedisse mundo etformam, quando voluit, flneraque datujrum esse, quando sla- tuit : qui fecit omnia in aeternalibus causis, priuS" quam fierent temporalibus momentis : qui est finis omnium, quia in ipsum reverteotur, quae ab ipso

Tolusitaque mundus aut totus inleribit, aut tolus .. profecta sunt, etinjpso moventur et stant. Dominus

o/^M^ny^n Aiiil DamIKW ntttA.-n ‘Vf\t*.c IrwtL.r. v^r^wtlUlt ^ ’ 1 . ^r. .J? … 1- ! ._^__J •

semper erit. Peribit autem. Totus igitur peribit, neque ulla pars sui post suum Interitum remanebit sine interitu. Sunt aulera partes ejus locus et lem- pus. In ipso igilur el cum ipso peribunt locus et tempus. Locum nunc dico non rerum definitionem, quae semper manet in animo, sed spatium, quo corporum quaoiitas exienditur. Nam quod Graeci duas illas muod! partes, locum dico et tempus, wv aveu, lioc est, s ne quibus celcrae partes esse non ppssunt, appeliant, tamdiuillud vocabulum non te-

ipse de transitu mundi, ut paulo superius introduxi- mus, ait : Caelum et terra (ransibunt, verba aulem tnea non iransibunt. Et ne quis transitum mundi de loco in locum, vel de tempore in tempus, vel dc forma visibili in formam visibilem , vel de quali^te in qualitatem, vel de quantitate in quantitatem in his verbis arbitretur " posse intelligi, audiat Prophe- lam fabricatori raundi dicentem : Opera manuunk tuarum sunt caeli; ipsi peribunt, tu autem permanes.X Ille autem aperte dixit, peribunt, ut inlelligas, quid

VARIAE LECTIONES.

‘SicCF; A Non. * etiam om. A. ’ &ic k ; CF sequens (pro sequente, sc. Maxirao). ^" A dijudicart.

’ C hln, F Islac. « Sic CF; A Quid enim. ’ Sic CF; A aul cx p.irtc. oin. CF. ‘" ijic CF ; A localur. " ob lioc om. A. " Sic CF ; A pulel.

" Sic CF; A.‘revocabitur. • enim

891 JOANNIS

sil transibnnt. Si autem caeti transibunl, quid ile A Iiis, (((lac iiilra ambilum ejus conlincntur, exisliman- (lum ? Si onim cxrcUenlissima pars miindi peritura sil, nun(|ui(l pulandum, inferioies rcmansuras esse ? El si,qtiod conliiiet et amhit, perierit, nimquid, quod coiiliiielur et ambitur, salvabilur? Non enini verisi- miic, qiiod mtjlius, obire, ct quod delerlus, salvari, praeserliin ciim Propliela non dixerit, opera lua- nuiim tuarum sunt caelum ; ipsuin peribit : sed opcra manuutn luarum sunl caeli; ipsi peribunt. Ubi aperte datur inleliigi , quod * non solum iliud asirigerum caclum, quod universitaiem scnsibilis creaiurae cir- cumscribit et ambit, verum eiiam caelum aeiliereum, in quo septem planetae cursus suos peragunt, et ae- reum caelum, quodinier lerram et lunara coartalur, periturum sit. Aer namque corpulentus terraeque B proximus aliquando nomine caeli vocatur , ut in Genesi, quando volatilia sub firmamento caeli tra- narc * facia sunt, aliquando nomine terrae, ut iv. Psalmo : Laudate eum de terra, dracones. Si igilur omaia mundi intervalla, lenuissimaque corpora per- itura sunt ^ , puiasne aquas terrasque mansuras, dum illarum nalura passibilior sit, et ad corruptio- ncm facilior plus quam ignis et aeris ? Joannes ‘^ llicologus io Apocalypsi sua dixit " , de consumma- lioiie mundi propbelaiis : Primum enim caelum, el prima terra abiit, et mare jam non est. Salomon itcm : Omne, inquit, quod fuit, ipsum, quod erit, et non est omne recens sub sole. Ac si aperte diceret : Solus Peus, oranium({ue ia eo causae, anle mundum fuit, et ipse post mundum, et in eo cunclorum cau- sae, solus erit : ipse vero mundus, qui sub-sole est, et ab aeternis causis ortum accepit, in * easdem causas reversurus est. Non enim ^ erit, quod nunc esi. Omne enim, quod incipit esse quod non erat, et dcsinit esse quod est, jam non esi. Animadverle apertissimas divinae Scripiurae de interitu mundi sententias. Dominus geiieraliier extreniitates cjus coliigens : Caetum, inquit, et terra transibunl. Pro- pheta inleriora spatia aetheris et aeris : Opera ma- nuum tuarum sunt caeti; ipsi peribunt. Evangelista Joannes : Mare, inquit, jam non esl. Ex his incun- clanter docemur, nuUam mundi partem remansurain esse, quae interitura non sit. Disc. Quid crgo dice- mus? Nam • et idem Salomon ait : Generaiio venit, jeneratio vadit ; terra vero in aeternum stal. Si " transierit, quomodo stat, et stabit in aeternum V Mag.> lii his verbis Salomonis non illam partem mundi, quae media et inflma est, quoniain infra eam nihil est, in qua genus humanum adhuc nioriale et corruptibile possidet generationi et corrupiioni obaQxiuiQ^. accipimus , sed \llam terram , de qua Prophc^la dicil : Qtii fundasli terravi st/iper stabilita- tem tuojn; mn in(Uinabitur tn secultkm seculi; incom-

SCOTI 89i2

mulabilem vidclicet naturarum omnium slabilitateni in essentialibus et substaiitialibus causis, qiiarum immobile fundamentum ost’ sapienlia Patris, quac non inclinabitur in s(ei>!.im secull. Solct nainqiic Scriptura sacra terrae nomine nalurarum stabilita- lem incommutabilem significare, et maxime Iiuma- nae nalurae soliditatem. Hinc Aposlolus : Mortifi- cate, iiiquit, mcmbra vestra, quae tunl super terram. Tanquam diceret : Morlificate vitia vestra, quae sunt supra soliditalem naturae, ut eradicatis eis vir- lutum germina crescant. Ipsa est terra repromissio-. nis, in quam populus fidelium de Aegyplo, hoc est, de labore seu tenebris — nam utrumque Aegyptus ** interpretatur — liberattis, et per mare baptismatis iniroductus, et in deserio praesentis vitae excercila- tus reversurus est. Ipsa est lerra, quam filii spiri • tualis Israel possidebunt, quando Deum facie ad faciem contemplaluri sunt. Eademque Abraham patriarchae figuraie monstrata est, 01 in aeteruam possessionem data. Sed si tibi praedictae divinarum Scripturarum de interitu hujus terrenae molis, in qua nunc vivimus iii similitudinem jumenlorum procreati, non sufficiunt sententiae “, aiiae ex eadeni Scriptura addeiidae suni. Vertex apostolorum , Pe- ims videlicet, in Epistola secunda ‘* : Caeli auiem, iiiquit, qui nunc sunt, el terra eodem verbo reposiii sunt, igni reservati in diejudicii et perdilionis impio- runi hominum. Joannes in Apocalypsi : Vidi, inquit, caelum novum et terram novam ; primum enim caelum et prima terra obiit, et mare jam non est. Caelum autem novum et terram novam, vel, ut ait Petrus ; JSovos caetos et novam lerram, bealuin Gregorium Nazianzenum tlieologum sequentes, de restaiinuione humanae naturae in pristiuum statum, deque ejus in anliquam dignitatem reditu iion longe, ut vidoo, a veritate remoii intelligimus. Disc. De interiUi mundi, imo eliam ipsius reditu in aelernas causas, ex quibus defluxeral, satis est dispulatum. Sed quo fiiie terminabitur, aperlius audire velim.

20. Mag. Miror, quare hoc interrogas, duni lu ipse paulo superius incunclanter definieris fiiiem inundi, suas vid(jlicet aeternas causas in Verbo Dci aclernaliler et incommulabiliter subsisientes, et in superioribus inler nos confectum est, in ““mnibus, quae in motu vel in statii ^* sunt, vel ce i , ut ita dicam, in mobili statu ct in motu stabili, non aliud esse principium, aliiid finem, sed unum et id ipsuin. Si ergo principia mundi sunt causae, ex quibus orlus esi ‘S nonne fines ejusdem eaedem causae, in qiias reversurus? Non eiiim in nibihim redigeliir, sed in causis suis, inotu suo finito, pcrpetualiter salvabiliir et quiescet. At si Verbum Patris, in quo ct sunt, et facta sunt omnia, causa omnium causarum est visibi- lium et invisibilium : nunquid ipsa causirum causa

VARIAE LECTIONES.

• quod om. CF. » Sic CF ; A terra, mare. • CF peritiira sint A dixerit. • Sic CF ; A e< in. ^ enim ora. A. « Sic A ; CF Num

‘* Sic CF ; A Joliannesque. » Sic CF ;

nuixtrrit. - oic ur , tx ei iii. ■ Ktmn wiw. n. " oic t\ , \ti” mn»». est om. A. blC A ; Lr Aeq\j&gt;lUm.

•^ Sic CF ; A sentenliae supra iiitcrposuit sic : praediclae divinaniin Scriptiirarum sentcntiae do intcrilu oM. " Sic CF ; A iii secunda sua cpislola. " A in stalu vel in molu. ‘’* csi om. CF.

m

DE mVISiONI<; iNATlRAE. — LIBEU QIJINTIJS.

fniis miindi est \ in quam desinet, qiiando omnia, A est finis omniura visibilium el invisibilium, quouiain

quae in motu sunt, in eo, quod appeiunl, in ipso videiicel Dei Verbo, molus sui finem conslituanl ‘, ullra quem finem nuliiis ullius ^ crealurneappcliuis erit? Non enim habel ullerius, qiio lendal, vel qiiiil pelat. Universalis quippe lolius creaturae finis Dei Yerbnm est. Principium ilaque el fiiiis mundi in Verbo Dei subsislunt, et, ul aperlius dicam, ipsiim Verbum sunt, quod csl mulliplex siue fiiie finis ct principium avotpxov *, Iioc est, sine principio praeler Patrem. Hinc eiiam breviier colligere possumus, quod multis raliorinationibus suadere conamur, ac sic definire : Ab ipso el ad ipsum omnia; esl enim principium el liuis. Quodeiiam Aposlolus aperlissime conclusit dicens : Quoniain ex ipso, et per ipsum, et

omnia visibilia in inlelligibilia, ct intclligibilia iii ipsum Denm iransibunt mirabili et ine0abili aduna- lione, noii aulem, ut saepe diximus, css4!ntiarum aut ^ subslanliarum confusione aut iiilcrilu. Et boc loliim .Dominus et Salvator nostcr Jesus Cliriijtus resurgcndo a nioriuis iii seipso et perfecit, et exem- plum omiiium, quae fulura sunt, praemonslravit. Resurgens ({uippe iiullum sexum babuit. Quamvis enim in ipso sexu, mascali videlicet, in quo ex vir- giiie iiaius, et inier liomines usque « ad passioiiem conversatus, post resurrectionem discipulis suis ad confirmandam illorum fidem apparuil; non enim aliter ipsum cognoscerenl, nisi in liabilu illis cognilo se ipsum maniresiaret : niilli taxnen ‘** fidelium licci

XH ipso, et ad ipsiim omnia. Et boc eliam naturarum B credere, vei ‘* ulio modo cogilaie, ipsum postresur-

omnium, quae faciae sunl, quinquepcrlita divisio, qtiae ab aposlolica auctoritate, ul Maximus iii Ambi- guis Iricesimo seplimo capilulo scribit, tradita esl, lucidissime deciarat, redilusque iterum et aduiiatio earundem per easdem divisiones ct convolulioiies totius creaturae in unum, ei postremo in ipsum Deum. Prima siquidem omnium naturarum divisio est, quae creatain a non creala, quae est Deus, sc- gregat. Secunda creatam dividil in sensibilem et inielligibilem. Tertia sensibilem in * caelum discer- nit el terram. Quaria separat paradisum et orbena terrarum, Quinta omniuraque ultima divisio est ho- minis in masculum ei feminam. In quo, videlicet homine, oninis crealura visibilis et invisibiiiscondila

rectionem ullosexu detineri. In Christo enim Jem ne- que masculus est neque feminay sed solum verum ei totum hominem, corpus dico, et animam, ei iiilellc- ctum, absque ullo sexu vei aliqua comprehensibili forma, quoniam haec iria in ipso uuum sunt, et Deus facla, sine proprjetatum iransmutatione vel con- fusione. Toius n»mque Deus e.st, et totus hoiao,uiia subsiantia, vel, ut usitatius dicam, uoa persoua, lo- cali ei temporali motu carens, dum sil siiper omnia loca et tempora Deus et homo, absquc ulla forma, cum sit forma omnium et pateroae sul^stantiae cha- racter, absque ulla similitijidifM, dum omnia simiiia ei esse appetunt’*. Humanitas siquideDaCbrisli uuum cum Deiiale facta nulio ioco continetur, ^uUo lem-

est. Ideoque officina omnium dicitur, quoitiam in eo G porg movetur, nulla forma seu sexu circumsciibi-

omnia, quae post Deum sunt, coulineulur. Hinc etiam medielas solet appellari , exlrema siquidem loiigeque a se dislanlia, spirilualia scilicet el conpo- ralia, in se comprebendit el in uniialem coUigit, corpore et anima consistcns ‘. Ideoque in consum- nialione rcrum omiiiuin fabricalionis ipsum diviiia iiilroduxil bisloria, significans, universilatem facta- rum rerum iii ipso conlineri. Proinde ex adun ilionc divisionis iiominis in dnpiicem sexum praediclarum divisionum incipit ascensus el adunalio. In resurre- ctione enim sexus auferelur, el natura adiinabitur, et erit solummodo liomo, sicut fieret, si non peccaret. Deinde orbis terrarum paradiso ’ adunabitur, etnon

tur, quia super baec omiiia exaltata esl, et aon so- ium super haec, verum eiiam siiper omnes viriutes, et poteslaies, ceterosque spirituales ordines , quia sedet ad dexlram Patris, quam sessionem luilla creatura potest altingere. Proinde non inimerito redargueadi sunt, qui corpus Dominicum post resurreclionem in aliqua parie mundi eoaoatur constituere “, el loca- iiter el temporaliter moveri, et iu eo sexu, in quo apparuil mundo, iiitra mundum detiueit. Quomodo enim inter omnia potest csse coipus, qubd in nnitaie divinitalis supcr omnia exaltatuin est? Deinde con- sideranduni, quod ipse resurgens a mortuis in para- disum reversus esi. Non enim credendum est, ali- quod spatii lemporis int^r reditum ipsitis a mortuis,

erit nisi paradisus. Deinde caeliim et lerra adunabun-

tur, et non erit iiisi solum caelum. Et noundum, - elparadisi introitum fuisse, nec ipsumparadisum,iu

quod semper inferiora in superiora iransmutantur. quem a mortuis resurgens intravit, localem esse, vel

Sexus quippe in honiinem movetur, qnoniam inferior est sexus homine. Orbis terrarum, qui inferior est, in paradisum. Terrena, qiiia inferiora sunt, in caelestia mulabuntur corpora. Deinde tolius sensi- bilis creaturae adunatio et in inteliigibilem iransmu- tatio sequilur, ita ut universa creatura intelligibilis elBcialur. Poslremo universalis crealura Creatori adunabitur, et erit io ipso et cum ipso uniim. Ei hic

in aliqua parte bnjns mundi scr.sibilis conlineri. Ne- que, quando manifeslabat se discipulis suls, creden- dum est, extra paradisum fuisse, sed simul et >n paradiso erat, et se ipsum suis discipulis demonslra^ bat. llle enim jam in paradiso erat, quia icipso lui- inana natura resiauraia esl : Hli vewv, qmbns se manifestavit, nondura in paradiso, hoc est non4«i«i lestaurata in uatura eranl ». Neque quand» evan-

YARIAE LECTIONES.

• A finis est mnndi. ’ Sic CF; A constiluent. * Sic CF; A nuUus nuUtus. * A «vapx«c- ’ A. inter. * Sic CF; A ‘subsistcns. ‘‘Sic CF; A in paradiso. » Sic AC; F et. ’ Sic CF; A quomque. ‘• tamen om. A. ‘■’ A irat. ‘» Sic CF ; A ci esse uppeluut simUiu. ‘* Sic CF; liaslruere. ‘* }llc enitn jam in puradiso cy,a— erunt om. CF.

m

JOANNIS SCOTI

scebat ab oculis eorum, localiier ab eis recedebat, Xterram el caelum, ostendens unam apud semet ipsiim

sed in subliliialem spirilualis corporis cariialibus adhuc aposiolorum oculis incoBspicuam se “• oc- culiabal. Hlncdatur inlelligi, non aliud esse paradi- 6um, Jn quem resurgens ingressus * est, praeier ipsara humanae ualurae integrilatem, quam in se- ipso re«lauraveral, et in qua primus homo, si non peccarei, gloriosus permaneret. Ipse esl paradisus, qui sanctis promiltiiur, in quem ex parle, anima videlicet, jam ingressi sunt, ex parle.corpore dico*, extra adhuc sunt. Adunavii ilaque in se orbem ter- rarum paradiso. Ipsi siqnidem orbis lerrarum para- disus erat. Tolum namqne, quod de orbe teirarura acceperat, materialem videlicet carnem cum suis accidenUbus absque peccato, et virilem habitum, in

visibiliumnaluram. Adunavit sensibilia et inteUigibilia, unamque ostendit exislentem eorum, quae facta stmt, naturam, quadam mystica ratione coaplatam. Aduna- vit per rationem supernaturalem ac modum creatam naluram non creatae. Disc. Quid igitur diceinus? Qua ratione vei similitudine credendum est, Dominuro absque ulla sensibili elcircumscripia forma,etmaxi- me absque illa, quam nascendo ex Virgioe accepit, resorrexisse?Etquoniam ille exemplum generalis at- que fulurae resurrectionis el erat, el est, si abs- que ullo sexu resurrenit, necessario sequitur, ut omnes homioes in resurrectione et post. resurre- ctionem universaliter sexu careant. Mag. Hoc super- fluum est quaerere, quoniam in prioribus ’ libris mul-

spiritualem in seipso mutavit naluram. Ac deinde ^ lipliciter et raiione suasum est, et senientiis beaii

non solum humanitatem, quam acceperal et reno- vaveral in seipso, in aequalitatem angelicae naiurae exaliavit el reduxit, quod per ascenslonem ejus in caelnm significalum est, quando videntibus discipulis ^levalus est in aera, nube eum suscipiente ab oculis eorum, quae et claritaiein ipsius et spiritualitaiem iodicabat ; dixit enim, priusquara paterelur : Pater, clarifica FUium luum : verum’ etiam super omnes angelos et virlutes caelesles, ei, ut breviler dicam, super omnia» quae suot et quae noii sunt, sublima- vit. £t quod in seipso particulariter perfecit, gene- raliter resurrectionis tempore in lota humana na- tura perfecturus est, hoc est, non soiuin oinnia, quae ipsa post peccatum de hoc mundo maieriali allraxerat, cooverlet in spiritum, verum aequalitatem caelestis gloriae, quam angeli possi- deiit, perducet. Et ne raireris, quod de talibus in aliis libris hujus noslrae disputationis mulla Iractala sunt, et nuuc ilerum recapilulaniur, quoniam sic ordo et necessitas inveuiendarum rerum, quas in- quirimus, exigit, ut easdem senteniias et argumcn- taiiones multipliciier repetamus et revolvamus, ac ^ veluti quadaro &vKxs<fOLi«tu(nt in memoriam revoce- mus. Hoc autem dico, quoniain in superioribus libris multa ** de reditu oalurae beati Maximi senienlias introducenles * praegoslavimus : sed duiic plenius tractare debemus. Idero itaque Maximus non solum in Ambiguis, verum etiam in scholiis de adunaiione

Gregorii ejusque exposiloris, Maximi dico, est con- clusum, quod in fulura vita post. resurreciionem iialura hominum omnino sexu , hoc.est, virili et fe- minea forma carebit, quoniam in ipsam formam, quae ad imaginem Dei facla est, reversura est. Iiua- go aulem Dei non est masculus neque femina; ista enimdivisionaturae propterpeccatumfacta est.Disc. In futura iiaque vita neque masculus eril, neque fe- luina, si sola simplicitas naturae duplicem, qui nunc est, sexum in seipsam absorpseril. Mag. Cur de hoc haesitas, cum de hoininibus in resurreclione gene- raliter Verilas dicat : Neque nubent, neque nubenlur, $ed erunt sicut angeli tn caelo ? Nunquid angelos ex

.„ iniellectu et spiriluali corpore conslare credimus?

eliam ad ^ Omni tamen Jrcumscripta forma eos carere non

dubitamus. Nam quod saepe in humana effigie ap-i paruisse illos divina narrat historia , noii nos cogil aeslimare, eos laU eOigie naturaliler delineri. Illud enim pro tempore facturn est, quoniam aliler homi- nibus apparere ^ el cuin hominibus loqui, aut im- possibile aut non facile erat. Si ergo angeli omni forma circumscripta careul , quid mirum, homines, dum aequales aiigelis fuerint, omui sexu " et forma- rum circumscripiione carituros? Neque enim aliier aequales eis erunt, neque hoc incredibile videiur. Quaedam namquecorporasuntliquida ac spiritualia, circumscriptis formis carcnlia. Quod auteiu liquidum et *” spiriluale est, purissimaeque subslanliae, cor- creaturarum disputat quadragesimo ociavo capiiulo, j) poralibus quantilalibus ac lineamenlis seu aliqua

ubi turrium, quas Ozias aedificavit in Jerusalem, theoriam exposuil. Angulos foriassis, inquit, sermo Scripturae dixit ipsas per Christum fnctas differenles teparalarum crealurarum adunationes. Adunavit enim hominem, ipsam secundum masculum et feminam dif’ ferentiam mystice in spiritum auferens, et proprieta- tibus, quae per pastiones sunt in ambobus, liberam mturae rationem conitituens. Adunavit auiem el ter- ram, quae esl secundum sensibiletn parudisum et or- bem terrarum, $eparalionem expellens. Adunavit et

mole circumscripta coutineri posse non video, quo< iiiam vera raiio talia existimare non me siuil. Quai- tuor siquideni siinplicia mundi elementa nullis coar- lantur formis; ubique enim in iiumdo sunl, cujus iiuila pars est illorum concursu carens. Quod auteni ubique esl in mundo, quomodo aliqua forma cir- cumscribi possit? Sunt igitur corpora formis sensi- bilibus carentia. Quid de radiis oculorum dicendum t I^onne el ipsi corporei suut, omiii forma carentes ? Si autem dixeris angelos inlelligibiles formas “, ha-

VARIAE LECTIONES.

’ teota. A. • Sic CF; kregressus esi. » Sic CF;‘A ex parte atiimae videlicel jam ingressae ex parte cor- pora dico. * A ct. • Sic Cl” ; A mnltas. • Sic CF; A inlroducoidas. ’ Sic CF ; A superioribus. * (ippa- rcre om A. bic.Ct ; A oiiim et sexu ct formarum. " A uc. " A formasinteUigibiles.

897 DE DlVISlOrsii: NATlJftAE. — LIBER QUIJNTUS. 85»

bere, omnino conccdo, ac pcr iioc homines eliam A esse subaiitulas , iiemo fidelium dubiLa. Qui eiiim similiter inleliigibiles formas

in resurrectione liabituros esse, non solum non denego, verum etinm aflirmo. Sed quae et quales nunc in angelis sunt, ct iii hominibus futurae, omnino me ignorare Taieor, donec Irameat, ut ail Auguslinus , corpus tneum in affeclum volunlatis meae. Non ignoro tamen multos inagnosque sapientes, qui omnino alilerde huinanis corporibus post resiirreclionem senliunt, quoruni sentenlias inprocessu hujus libri non pigebil inlro- ducere , ne videamur eos vel spernere vel non lc- gisse. Disc. Consequens dispuiationis ordo exigit, ut, quid quisque ecclesiasticorum sapienlum , quos lc- gisii — non enim omnes le legisse opinor, quod cui- quam impossibile est — de talibus senserit, proferas.

dubitat, aul inndelis estaui insipiens. Proindeomne, quod in causam suam reducitur, in Deum redire cur dubiiaretur? Et ne rearis, me tcmere Dcum vocasse nihil , et nulla aucloritale suffultum , audi bealum Dionysium Areopagilam in primo capitulo dc divinis Nominibus : Diximus, inquit, cum theo’ logicos characteres exposuimus, nnum, incognitum, superessentiale , per se optimum , quod quidem est , trinam unilalem dico, oftofleov el ou.oa.^ya.Qov, neque rfi- cere neque intelligere possibile est : sed et sanclarum virlutum angelicae unitales , quas sive speculalivas , sive acceplivas oporlel dicere , superincognilae el s«« perlucenlis bonitatis , et arcanae sunl el incognitae , et solis ipsis subsistunl, qui super scienliam angeli^

ul in arbitrio legenlis ponatur, quem * velil sequi. g cam , dignis suis “’ angelis. Ilis deiformes angelica

Nunc auiem a te quaero, qua ratione dicilur perire, quod in primordiales causas , vel ccrle in ipsuitj Deum periiibelur reversurum , dum plus pronun- ciandum sit vivere el permanere, quam inlerire et iransire ?

21. Mag. Huic luae inlerrogationi breviter ac facile I lespoudeo, beaii Dionysii Areopagitae propheticam »l^’ senieniiam exponenlis sensum considerans : Pretiosa in conspectu Domini mors sanclorum ejus. Sanctorum siquidem niortem non aliam in hoc versu Prophetam dixisse asiruit, praeler illoruni transiium in Deum conlemplalionis celsiludine, oamia visibilia el invi- sibilia superantes odhuc in corpore constituti. Num et Peirus ille aposiolorum veriex mortuus erat omai

imilatione *, quanlum licel, coadunali humani animi, qHoniam » secundum omnem inlellectualem opera’ lionem requiescunt, lalis autem fit deificatorum animorum ad summum Imien. Deuin videlicM, ‘” unitas " ; laudant ipsum polissime per omnium, quat sunt, ablationem. In hoc vere et supernaturaliter il- luminati ex bealissima cum ipso unitale, quae om- nium quidern est , quae sunt , causale , ipsum aulein nihil, ut omnibus, quae sunl, superessentialiter exal- ta<Mm. Animadverle praefatum theologum, quomodo incunctanter sunimum lumen, Deum videlicet, qat omnem intellectualem et ralionalem illuminat crea- turam, nomine quod est nihil, insinuat. Et subjecit rationem, cur nihil vocatur. Quia super omnia, quae

crealurae, el Iransivit in Deum, quando Domino in- C sunt , superessentialiter exaltatur.] Comraune igitur terroganti, quem se esse diceret, respondit : Tu es omnium, quae facla sunt, velufT quodam inleritu

Chrislus Filius Dei vivi? Num &imiliter Joannes evangeiista omnibus, quae facia sunt, defunctus est, altitudine theoriae cuncta superans el clamans : In principio erat Verbum , et Yerbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , totaque ipsius mirabilis et ineffabilis Theologi llieoria? Audi Aposlolum adhuc morlali corpore detentum, moiiuum lamen se el cruciflxum pronunciantem : Mihi mundus cruci- fixus esl, inquit, el ego mundo. Talis itaque est inter- ilus sanctorum coniemplationis virtuie in ipsum Deuin transeuniium, et omnia, quae sunt, et seipsos dcilicati * alliludine divinae graliae superanlium. Eo ilaque modo, quo ii, qui virlute atque scienlia impleiilur, adhuc in hac \U\ coiislituli solo animo inlcieuiit, totus niundus, qiiando terininabitur, iii- teribit. In ipsum enim, qui propler superessentiali- lalem suae nalurae niiiil dicitur , reversurus * est, non ut lolus deiricetur, aut cuin Deo imum efliciatur, ui caelesles virlulcs, ct humaiii aninii illuminali, purgali, perfecli, sed ut unumquodque ’ corum, quibus consliluilur *, in suas, iil saepe dixiiniis, levertatur causas. Causas aulein omniiim in Deo

redire in causas, quae in Deo subsistunt; proprium vero intellectualis et rationalis substantiae , unum cum Deo virtute contemplationis , et Deus per gra- liam fieri. Disc. Plane perspicio, non aliud esse niundo perire, quam in causas suas redire, et in inelius mutari. Sed quia pars sensibilis Qiundi maxima est corpus humanum , non mole sed digni- tate rationalis animae, qaa formalur et vivificatur ei regitur .et continetur , de ipsius redilu tra- ciare ordo rerum exigit et.disputatiODis series. ni fallor.

22. Mag. In hoc non falleris ; ita enim inslans via carpenda est. Disc. Ingredere itaque. Mag. Re- " ditum secundum huinani corporis — nam primus ia elemenia soliiiio ejus est — resurrectionem ipsiu$ csse , communiter omnis Ecclesia fatetur. Disc. Omnium proprie recleque credenlium communis confcssio est, non aliud esse reditum secundum " corporumpraeter eorum rcsurrectionem, et ex qual- luor mundi elementis, in quae**solvuntur, revocatio- iicm. Utriim vero resurrectio corporum secunduni gratiam, an secundum naturam, an utraqiie ’’ con-

VARIAE LECTIONES.

• SicCF; Xpost resurreciiotiem. ^ SicCF; k- quod. * deificati om. A. * Sic CF ; A reversuscsU

• Sic CF ; A unum qut>d. « Sic CF ; A coiislitnnlur

Kunitale. » A quia. ’’’ Deum videlicel om. CF. " Sic CF ; A unio. ‘* A ulroque.

Patuol. (‘XAil,

Sic^ CF ; A dignaniur illis aiigciis. " secundum oin. A.

Sic CF; " Aqita.

8^

JOANMS SCOTl

cunciile sil, ^uaereiidiim; nam fere paucos dc hoc A P«’«’” * i« terra, el {wsl (einpus lerra , quae ei

tracianles repcri.

23. Mag. Ncc ego recordor, me in lalinis codici- biis legisse, non (juod fortassis de hac qnaeslione traclalum a quodam nobis adhuc incogiiilo non sil, u1. opinor; non cnim pulaiidum csl, Romanae lin- guae auctores hanc niagnam quaeslionera intactam pvaetermi&isse, aut nolalam non tractasse : sed quod in manusnostras ‘, si quid inde dermilum est, non pervenit. Ideoque dum diu per ine ipsum de hoc co- gitabam, nil aliud mihi occuirebal, praeler quod i-csurreclio mortuorum generaliier bonorum malo- nimque non uisi sola Redemploris mundi gralia fniura sit, nulla naturali virlule cogente, in taiitiira, ul si Deus Verbum caro factum noii fieret, el iiiler liomines conversaius non esset , et loiam humanara naluram non reciperel , in qua passus esl et resur- rexit, nulia morluorum resurreclio forel. Et ul sic intriligerem, eo qtiod ipse dixit, atlractus erara : Ego sum resurreclio ct vita ; ac si per solam incar- rtationem ipsius » generale hoc donum, nuUo excepto, genus bumanum accepcrit *, resurreclionem videli- tel a mortuis, hoc est reslilutionem et redinlegra- lioirem lolius honiinis naiurae , qiiae corpore et itnima conslilula est. Si autem Dei Verbum bunia- ilam naturam non susciperel, et in ea ex mortuis rtOfl resurgeret , millus’ omnino rcsurrectionis gra- liam haberel, sed, sicnl celerorum aninvalium cada- vera, in te^reno pulvere pcrpetualiler iiumana cor-

B

commendala sunl, reddit. Semina genninum semi- nantHr, et primum moriuntur; si enim non moriun- tur, non vivificanlur. Signacuia in nobis Beus fecit resurreclionis per nngues decem et decem , lestimo- nium peVhiitens de nostra spe. Sed et sic per coro- nam capitis, pevque capilios nostram resurrectionem praedicat. Quod enifn videlur in nobis morluum cor- pus, hoc est, capilli, qltolidie secati^ el ungues iterum crescunl », significanies resurreclionis spem. El non esl fabulosum dicere propler increduios exempla na- tttrae. Palumbes aves, animalia noh siinul teldcile^ volanlia, moriunlur semenstres, et post quadfagitita dies continuo reoivisctmt. K«vd«jOOt ,hodests’cabrd- nes, futuram sui morlem sentienles, in sphaerani /Fmi se ipsos absconduni, sepetientes ipsam sphaeram in terra et obruentes; ac sic ex suo humore itenm ifiveniuntur ex suis reUquiis reviviscentes. t)e Plioe- nice ave Arabica superfluum mihi esl dicere; jam namque in aures nadtorum venit fidelium el inpde- (ium. Baec esl antem ipsiu-s causa. Quingeniesimum annum peragens praenoscit tempus mortis suae in- stare. Sepulcrum enim operatur aromatibus, illud- que ferens venit in civilalem Aegyptiorum, quae voca- tur Eliopblis, id est solis civVas, el planlis suis pe- ciora sm muitum perculiens, ignem de suo corpoie proferetts, itlcendit siibjectam in loco sepulcri ma- leriam, ac sic seipsum lolum combtiril, el ‘• loias carries Siias cum ossibus. Divina aulem adminislra-

pora pewnanerent. Hoc cliam putabam , audiens ticne nubes mitlitur, et pluil, et exsiinguit corpus avis Aposlolum dicenlem , quod Deus Verbum sit primi- consurheritem " flammam, morlua quidem jam exi- tiae mortuorum. Haec erat mea de resurreclione

ittorluoruin opinio. Scd postquam sancli Epiphanii, cpiscopi Consiantiae Cypri, Ancoralufn * [sen] **ser- nionem de Fide legi, magnique Gregorii Tlieologi de Imagine dispnlalionem, mulavi sentenliam, ul ilio- him auclorilali cotisenliens, meiamque opinionera parvipendens ‘, resurreclioneni raortuorum nalurali viriuie futuram esse conccderero. Ideoque eorundem verba buic nosirae praes«nli dispmalioni inscicre non incongruum judicavi. Praefalus itaque Epiplia- ^iins , dc resurreclioiie disputans, Graecosque re- ^urreclionem omnino neganles convincens,haec ait : Graeci.qnideni penitus resurreclionem neg(inl,Deum *

slente ave, el penilus ardente; exstincta aulem flamma reliquiae carnis ejus consumplae relinquunlur, et per unam diem non apparenles, vermem gignunt, qui ver- mis plumescit, et novus fit, lertia die solidalur, et solidatus locum inquir.enlibus et ministruntibus loco se ipsum manifeslat, el iterum in suam recurril palriam, unde venit, el combuslus juvenescil. Audi- sti Epiphanium. Si crgo in restaurandis rebus hii- maiiique corporis parlibus naturalis vis operalur, inque aninialihiis irralionabilibiis resuscitandis, ul praefati aucloris approbanl exempla : quid iniium, si vitalis el naluralis virlus, quae nunquam sub- staiiliara hun;anorum corporum descrit, in lanlum

ignorantes ejusque ntandata; veruniamen resHrjfent rj praevalel, ul ipsius opeiatione ipsa corpora ad vi- eiiam nolenles. Jpsa enim creatura plane eos redar- guil, manifestans quoiidie resurrectionis formam.

Occfdil namqnedies, et mortuorum imbuimur “^ mo- dum ; ablata nocle oritur dies, nos inspiratis, et re- surrectionis signum insinuans. Coltignntur fructns, el stalus piaesentium secatur, tioslrae hinc tratis- mutationis definila specie ; seminatur terra et pro- ducii , quia depvsila semina posl messem , id esl, post collectionem Iruguin, resurgent. Locusla morlua el sepulla, quod ex ea projectum, conci-

lani resliluanlur, el ad tolius humanae nalurae iii- legritalem? Celeiorum namqtie animalium, omiiium- que rerum sensibilium diversa et specialia corpora, quoniara et in ipsis vilalis niotus, (him formis suis conlinentur, viget el movet, diim solvunlur, silel, nequaquam lamen corura substanliani deseril, gc- neraliter cummundo transibunt **, eo modo iraus- eundi, de quo plura superius traclavimiis. El qiio- niam cuncta sensibilia et intelligibiiia in hunianae nalurae pleniludine condita suiit, :ium r.aioni rcsi-

VAKIAE LECTIONES.

" Sic CF ; A tneas. * Sic CF; A ejus. * CF accipcret. * Sic C; Ch accuratum. *” seu om. ACF ; add. cx (01;]. ’ A parum pendens. ° A Uotninum. " Sic CF ; A iniitalur. * Sic CF ; A conspiuhir”. ’ Sic CF; A cresctiH. ‘” A ac. " CF comumuntem, (sic!) ‘• Sic CF ; Xlransibil.

90J DE DIVISIONE NATURAE. — LIBEIl QLINTUS. m

slil, si loliim munduin ciiiii omnibus suis parlibus A rere, quam corpora in caolestem qualilalem cou-

tempore reslilulionis ipsiiis nalurae, in qua totus conlinetiir, generali quatlam resurrectionis specie resurreciurum delibereinus?Pracseriiracum omniuin sensibilium, dum in se ipsa * consideratur natura, una eademque perspicilur, el in hoc mundo non niagniludinem corporeae molis, sed incorporalium subslanliarum adunalionem absque.omni cumulo el parliuin exaggeralione vel compositione vera consi- dorai ratio : sicut in monade et in cenlro non qiian- t!’laleni vel qualiialem nunierorum et linearuni, sed solam virluiem, quae nulla inole, n^Ilo spalio, nulla quantilate et qualitate circuinscribitur, perspicit. Esl eniin tota per lolum in seipsa, nuUo loco ambita, luillo tempore mota. Proinde si in universitale sen-

versa, omneque terrenum universaliler deponentia existimari, sensibus mortalium incomprehensil>ilia <, omnique locali circumscriplione libera. Si enim simplicia mniidi hujiis corrnplibilis elementa , ul saepe diximus , omne , quod intra ambitum ejus continetur, penetrant, nulliusque circumscripli cor- poris densilas obstal, ne ubique in oinnia diffun- dantur : quisnain de visibilis bnjus machinae natura diligenter disputantium , ejusque catholicorura ’ subtilitalem ac veluli quandam incorporalilatera mentis contuilu investiganlium, iion incunclanler asserai, aera tenuissimum omnia caelestia et ter- restria , necnon et aerea et Nepiunia, iiullo obsta- culo demorante, peiietrare , eoque mirabilius et

sibilium hiimana praecellit natura, et superiora sein- B spiriluali lenuilali propinquius igneum spiritum ,

per inreriora ad se attrahunt; non enim ratio sinit superiora ab inferioribus consumi, inferiora autem in siiperiora transire cerlissimis approbationibus approbal : num verisiinile esl, humanam naluram cuncla intra se et infra se condita sibimet copulatu- ram et adunaturam in fine omnium existimare? De spiriluali aulem humanorura corporura posl resur- rect-ionein subiililate ejusdem Epiphanii senieiiiiam non praelereundam esse arbitror. Nam de corpore Christi posl resurrectionem, inquo perfeclissimum loiius humanae resurreciionis praecessit exeinplum, dispulans baec ait : InlravU januis clausis ; carnale eniin ipsius corpus spiriluule resurrexit : et * non aliud praeler quod est. Et quod esl, Deitali coadu-

siiuplex ^, purum, orani corporeo sensu reinolum, non solura cuncia mundi spaiia implere et ambire, verum etiani ipsuiu lenuissimum aera nimia sui snbtilitaie et incorporalibus nalnris similitudinc , dura sil intimus oranium, tranare ^. Similiterque de aqua simplici et terra sentiendum ; nam el ipsa ubique omnibus corporibus insunt secnndura suara analogiam. Quid mirum , resurrectionis corpora ulira oranem sensibilem qualitatera ascendentia , omni mole et localilale absoluta, et, ut ita dicam, in spirilum omnino conversa, vitaeque simillima, super orane, quod sensus corporeus poiest aitin- gere, inefifabili sua spiriluali siiblilitate exallari ? De eo vero , quod resurrectio corporum naturali

navil^* in sublilitalemspiritus ornatum. Sienimibinon C yirlule cooperalrice sit fulura , et non per solam

erat subtilitas quaedam spiritus, corpus ponderosum accepit. Sed ut ostenderet, quia hoc corruptibite no- struni iuduelur incorruplionem in veriiate ; nam si moriate est, induetur immorlalitatem : inlravit quidem januis clausis, ut ostenderet crassimembre subtili- membre, el mortale immortale, et corruplibile incor- ruptibile. Ut autem omnes redargueret incredulos in nostra salutef dico autem resurreclione, in subtilem transmutans corpus spiritumt contemperavit resurre- clionem. Intuere, quantuin incunclanter spiiilualium corporum resurreclionem el in subtilitalcm incoiii- preliensibilera reditum, omni tardilate et qualilale terrenae molis.toliusqueponderis corporeis sensibus succumbentis, localibusque spaliis circumscripti, ab

incarnati Verbi gratiam “, nunc primum incipio cogitare, et ubi prius tiiubabam, in operalione vi- delicet nalurnli, ulrum resurrectionis sit effecliva — humani quippe corporis redintegrationem soli Re- deniploris gratiae tribuebam, sicut et lu aliquando — ibi jam cerlus efficior ralione duce. Nullum eniin miraailum in hoc mundo conlra naluram Deuni fecisse leginius : sed causis naturalibus adininistra- livis el efTeclricibus , jussu Dei movenle , factas esse qtiascunque virluluin theophanias, divina nar- ral hisloria. Ct si nHraculuin miraculorum est gencralis mortuorum resuriec^io, cujus maximum exemplum praecessit in Ciiristo, in (antum, ut cetera fere omnia naiuralia argumenta in praefiguratione

spiiituabsorpiap!onunlial,puiissiineintelligonsApo- *^ ipsius facla fuisse recte intelliganlur : num veritati

sloluin dicenlem: SmJna/ur corpus animale, surget corpusspiriluale. Disc. Inlueor, etmagni viri auctori- tatein ainpleclor. De spiriiualilale siqnidein eiilloca- lilateomniunigeneraliter humanorum corporuin post resurrectionem, quando luimana nalura , quae cor- pore et anima coiislal , aequahs erit angelis , el sanctorum Patrum auctoritate mihi jain ^ suasum csi s, et inlra me perspexi rationem, coiisultans.

pulandum esl non convenire, nos existiinare, ex causarum naturalium effecliva polentia divinae vo- lunlati subdila ipsam, resurrectionem dico,fuluram? Mag. Ambabus itaque cooperatricibus, ipsa qiiidem nalura et gralia, resurreclio perficielur. Disc Credi- deriin. Sed quid ad gratiam , quid ad natiiram proprie in hac rcsurreclionis aciione perlincal , non satis conspicor. Nullam siquidem inter eas esse nenio solerter sapientiae secreta rifflantium dixeril

nil aliud probabilius verilatique propinqiiius occur-

VARIAE LEGTIONES

» ipsa om. CF. » corpus om. CF. ’ et om. A *” Sic CF ; A praeler quod fuerat sed illud h- sum \i\ sublilitatom. * jVini oin. CF. «esJOiii. CF. ^ C¥ tmmortalium comprelieusibilia. ‘SicCF; calkvluorum oni. A. » Sic A CF; F corr. simplicem, ’ F irusiiare. ‘" Sic CF; A noii sola i, v. yraiia.

JOANNIS SCOTI

ililTerenlian). Mag. Imo inagr\aiii, diligciUique inqui- A dielas quaedam conslituitur, quae dicitur bene esse.

silione luciilaque invenlione dignam. In ea siqni- dem theoriae parle * iria quaedam intueri debc- mus:.eL primo incxhauslam divinae bonitalis in- linitamque per ea ct in ea , quae facla sunt , diffusionem, deinde ipsius divisionis ’ gencralem biperlitamque scaturiginem in ea , quae dant\ir, ct ca, quae donantur. Tria itaque sunt conside- randa, bonitas, ejusque data, et dona : quae a se invicem discernit ratiouis acies, propriaque singulis coaptal." Datnm itaque diVmae bonitatis est univer- silatis snbslitutio, et- secundum generales et spe- ciales rationes cunctarum creaturarum distributio, quam superessentialis bonitas , quae Deus esl , univerSaliier omnibus largitur a summo usque deor-

sine qua ipsae extremilates, esse videlicet etsemper esse, nec vere sunl, quamvis sint, iiec recte dicun- turesse’** — essc enim et semper essc, sublalo bene esse, Jiec vere esse est , nec vere semper esse : iliud enim vere et est et semper est, quod bene ac beate subsistit — illa insita medietas, hoc est bene essc, donum divinae bonilaiis est, libero ac bono volunta- tis intellectualis et rationalis prcaturae motu adjun- cto. His enim duobus efliciiur bene esse, libera videlicet voluntale, donoque divino, quod graliam sacrosancta vocat Scriptura. Sed illud donum non omnibus generaliterdistribuitur. Soli quippe ange- licae humanaeque naturae donatur deificatio. Neqihe i^lis universaliier, sed solis angelis, qui Greaioris

suiTi, boc est, ab inlelicctuali natura, quac summa B sui dilectioiie ardentes, stabiliti " in contemplalione

veritatis ‘« permanent, solisque hominibus secun- dum propositum vocatis. Huc accedit, quod donum gratiae neque intra lerminos conditae naturae conti- netur, iieque secundum naturalem virtuiem opera- tur, sed superessentialiier et ultra omnes creatas naturales ‘" rationes eflectus suos peragit. Iiaque si per solam divinam graliam resurreclio mortuorum fuerit, omnino naluraiis virtus evacuabitur, vilalis- que motus, qui rerum substantias nunquam deserit, sive vi et potestate siluerit, ut in monade numeri, sive actu et operatione aperla *" sit, ut numeri a mo- nade procedentes, ceteraque, quae ex occultis causis in apertos effectus prodeunt. Et ilerum «•, si natura- lis virtus resurrectionis effecliva est absque adjuto- rio gratiae, quomodo Redemptoris humani generis viriutem in resurrectione mortuorum praevalerc possibile est credere, cum ipse dixerit : Ego sum resurreclio et viia ? Non enim hanc Dominicam seiitentiam de resurrectione animarum, quae est de morte injuslitiae et impietatis ad jiistiliae et pietatis vitam, hoc est in veritatis conteinplationem, soium- inodo debemus accipere, verum eliam de resurre- ctione corporum, cujus principale exemplum in sua propria carne praemonstravit. Sana itaque fide possuinus attribuere resurrectionis virtulem et dato divinae bonitatis secundum naturaiem effectivam potentiani, et dono ejusdem bonitatis secundum su- perexcellentem oinnes naturas gratiam. Nani el haec duo, datum dico et donum, a se invicem segre- gavit Jacobus apostolus, dicens : Omne datum opti- mum et omne donum perfecium de sursum est, descen- dens a Palre luminum. Ac !?i aperte diceret : Omnis naturarum data substitulio et restauratio, qiiac ex dato et dono conformalur, omnisque perfecta eoriim.

omnium creaturarum est , usque ad corporalem , quae imum et extremum universitatis possidet lo- cum. Summa igitur bonitas dat universae coiiditae nalurae esse, quoniam ipsam ex non existentibus in existentia adduxit. Hinc beatus Dionysius quarto capitulo ’ de caelesli lerarchia : Primum, inquit, omnium illud dicere verum, ut bonilate universali iuperessenlinlis divinitas eorum, quae sunt, essentias ■iubstituens ad esse adduxit . Est enim lioc omnium ausae’^ et super oninia bonitatis ^ proprium , ad ommunionem “^ ea, quae sunt, vocare, ut unicuigue 3orum, quae sunt, ex propria definitur analogia ^. OmnJa igitur, quae sunt,participanl » providentiam ex superessentiali et causalissima ‘ Divinitate manan- tem ‘. Non enim forlassis essent eorum, quae sunt, es- senltae,nisi a principio assumerent ^^.Existentiaignur omnia esse ejus participant ; esse enim onmium est, superesse ‘^ divinitas, Hacienus Dionysius. Et non soium superessenlialis bonitas dat omnibus esse, verum etiam aeternaliter esse. Omnis quippe es- scntia el substanlia non aliunde et est et subsislit, iiisi ab ea siiperessentiali et supersubstantiali ‘* bo- niiate, quae per se vere est et subsistit. Nulluni iiamque subslanliale vei essentiaie bonum per se est, praeter ipsam solam, cujus participatio dat omnibiis bona esse, solis eiectis donat deificari. Nuila enim essentia vei substantia ‘» est divina bonitale condita, quae nonaeternaliteretincommutabiliterpermaneal. Ea siquideni, quae perpetuo perseverare nequeunl, accidentia sunt substantiis superaddila , et circa eas conglobata, inque eas reversura. Est itaque da- lum divinae bonilaiis natura omnis, quae in esseii- liam ducta est, et perpetualiter custoditur, ne pereal. At vero quoniam inter esse et aeternaliter ‘•esse me-

D

VARIAE LECTIONES.

» Sic C¥, k theoria id est ile fesurrectione irh. * A divisiouis ipsius: A capilulo quarlo. * Sio CF ; A Primum, inquit, omnium illud dicimus secundum veritalem quod Deus omnes crealuras bonilale non necessitale substituit. * A ca,^s:ie ommum. * A Dei bomlalis. ’ A communicationem. * A vocaie, juxla analogiae cujusqne deftnitionem. ’ A divinam parlicipanl. ‘” el causnlissima om. A. " A Deiliiie emananlem. " kQuomodo enim qtiidqitam erat, s/ rcruni c lusam tion parlicipabanl. ‘’^ A superessenliulis Divinilas. ‘‘SicCF; k subslautiali. ’’ Sic (.il" ; \ c^aeiiliriliH subslaiHia. ‘" Sic AF; C perpeluulitei. ‘* cssc oin. CF. ‘^ Sic A; Cl’" s<a6i/i<a(i. ’s S. icritati:} lonlempiaiionc. “^ naluruies oiu. X. *” Sic CF ; \ rrperlii bil. -’ V vennn.

905 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUINTUS. 906

qui digiii stint ucierna beaiiludine, deiflcalio, qjiam A conlemplandam “, sed ut per eas conlemplalivao Graeci Oiuvn dtcunt , ab uno fonle manat , hoc est, de sursum * a Palre luminum. Iiaque datum, ut

praediximus, in universaliler * creaturarum sub- stitutione substantiali , donum vero specialiter * in deificatione eleciorum superesseniiali accipere de- beiiius. Non enim aliter divina provideniia univer- sitalis, quam condidit, ordinem subslituerc voluit, nec fieri debuit, nec possibile fuit, nisi ul primo daret essentias et substantias, quibus posiea distri- buerel ornamenta, boc est, virtuies donaret juxta dignitatera et angelorum et hominum, quos praesci’ vit eipraedestinavil conformes /leri unigehitiDei Verbi *. Ut igitur breviler coucludamus " : natura estdatum, graiia vero donum : natura ex non existentH)us in * exlstentia adducit, donum vero quaedam exi«tentium

virtutcs ipsam laudarent « in suis ordinibus et semper sunt et erunt qiiielae, absque locaii circuui- scriptione et temporali mutabiiilate. Finilo nam- que mundo qui localibus spaiiis et temporalibus mo- tibus ambitur, quid eril localiter circumscriptum aut temporali inutabililati subjeclum “? Erunt enim omnia quieta , quando niliil per generalionem in mundum veniet, nihil pcr corrupiionem in mundiini resolvetur. Mundus quippc peribit, niiUaque ipsiiis pars remanebit : ac per hoc neque tolum. Transibit enim in suas causas, ex quibus processit, in quibus neque loca sunt, neque tempora, sed locorr.m tem- porumque simplices sinceraeque ratioiies, in quibus omnia unum sunt, neque ullis accidentibus discer- nuntur. Omnia enim siroplicia, omnl compositione

iiltra omnia existentia in ipsum Deura evehit. Eos subsianliarum accidentiumque cdreniia , et ut sic

enim, qui divinam super omiiia communionem parii- cipant, inler omnia conaumerari vera non sinit ratio. De se ipsa ^ namque Verilas ait : Ubi ego fuero, illic ei minisier meus. Ipsum ’ incunclanter super omnia esse credimus. Minisiri igitur ipsius super omnia suni, ceieri vero, qui • virtutem purae conienipla- tionis [de ordine theophaniarum *] non altingunt, inferiores ordioes obtinent, sive in theopbaniis, sive ki inrerionim naturarum subiimitatibus. In theo- phaniis autem dixi piuraliier, quoniam nec <>i/<^l!e- ctuales nec rationales naturae eodem niodo ver.Talem contemplaturae sunt, sed unicuique earum i^^oun- dum propriam analogiam aliitudo th^oriae distri- buitur atque definitur. Hoc dicit de angelica et hu- mananalura.quaesublimissimum univeVsitatiscondi- tae obtinenl locum “. Hoc autem dicimus, non quod ullacreatura praeler Verbihumanitalem ‘, ultra ora- nes theophanias possit ascendere, eumque, qui solus habel immorlalitatein, el lucem kabilat inaccexsibilem, nulla iheophania interposila attingere , sed quod theophaniarum quaedara tantae altiiudinis sunt, ut supra ’ omnem creaturam proxima Deo conlempla- tione intelliganlur exaltaii, ac veluli theophaniarum theophaniae credunlur esse. Deus enim omnino nulli creaturae visibilis per seipsum est , sed in nubibus theoriae videlur ‘ et videbitur, sicui alt Apo- stolus : Rapiemur in nubibus obviam Clirislo , et sic semper cum ipso erimus •. Ceterae vero na- lurae , quas condidit ipsa veriias non ad se D asserere. Mag. Mirarinondesino,curlamfrequenler

dicam, uuitas simplex,. et muUiplex adunatio om- nium creaturarum in suis rationibus et causis, ipsa- rum autem causarum et rationum in Verbo Dei uni- genilo, in quo et facta sunl et subsistunt omnia. Habes igituirdiffereniiam ei proprietaiem naturae et gratiae, ddti videlicel et doni, eorumquc commu- nionem. Disc. Habeo,plaiieque “, ni failor, intelligo, ac per hoc breviler colligam, quae a te dicta sunt. Ma.g. Collige. Disc. " Naluram -dixisli esse datum, graliam vero d^mumy*”. Mag. Ila. Disc. Addidisii eliam ulriusque propt^ietatem, et nalurae dedisti <le nihilo esse et.semper manere, graiiae vero deifi- care, hoc est, eflScere homioes **-in Deum transire eos, quos ** aflluentiadivinaebonitaiis gratis, absque nalurae subsidio”, nullis praecedenlibus meritis, exaliat super omnia quae sunt et quae coniineniur inlra universitaiis^^conditae terminos. Communevero earum, nalurae dico ei gratiae, intelligilur esse hu- manae substanliae resurrectio, hoc est, mortaliura corporum in immorlalia transilus, et corruplibiliuni in incorruptibilia, et animalium in spirilualia, et lemporalium ei localium in aeterna omnique circum- scriplione libera. Mag. Recte ** collegisti ; haec enim suadere volui, et, ut video, libi *” suasi. Disc. Ad- huc taracn haesito, quoniam non tam clare conlem- plor, quomodo non solum humanae naturae resur- rectionem, verum etiam omnium rerum sensibiliuin, quas hujus mundi ambilus comprehendit , videris

VARIAE LECTIONES.

i

’ Sic A ; CF deorsum. * universaliter om. A. ’ specialiter om. A. * Sic CF ; A unigenito Dei verlfo. ’ A conciudamus breviter. * in om. CF. ’ ipsa oin. A. * Sic CF; A Ipsam. • Sic CF; A cetera vero quae. " Sic A, ex marginc, opiiior, illata ; de ordine theophaniarum om. CF. " SicCF; in theophaniis au- lem dixi pluraliter — obtinent locum om. A. " Sic CF; prceter verbi humanitatem om. A. " Sic CF; A super. •* Sic CF ; k et videiur. " Post verbum erimus A haec habet : In theophaniis autem dixi plura- liler quum nec intellectuales, nec rationales nalurae eodem modo veritatem contemplalurae sunt, sed uniouiqne hoc dicit, de amjelica et humana natura, quae sublimissimum universitalis conditae hcum obtinent, earum se- cundum propriam analoginm allitudo theoriae dislribuiiur atque definilur. Celerae ve^-o nalurae cet. ‘• Sic CF ; A quas ipsa veritas n. a. s. eontemplandam fecit. ’ Sic CF ; A subditum • Si* CF ; A plane el. *» Sic CF ; Mag. Coilige. Disc. om. A. *” Oratiam vero donum om. CF. ’ ef^cere homines om. CF. " Sic CF; A eosque. " Sic CF ; A subdito. • CF Rale collegisii. " CF te suasi.

JOANNIS SCOTI

f)U8

de lalibus haesilas, cnm suasum libi ’ saepe con- A exira ipsuniuniversamcreaUiramdicimuscssc.ea la-

cesseris.omnia in hominecreala esse », visihilia dico eiinvisib.iIia,9cposlhocresurreclura.Verunuleresui-t rectioiieinvisibiiiumnunc Iractare iion esl noslripro- posUi. De resurrectione vero corporalium * sensibi- lium, hoc est, deeorum rediiu in suas ‘^ caiisasdispu- tamiis. Si ergo ’ human^ nalura ex inlelligibilibus et corporalibus " sensibilibus composila est, aniiiia ^ dico el corpore : quid mirum, si universilas omnium sensibilium iii humano corpore resurgat, et quo- cunque Iransierii, transeat? In cansas tamen solum- modo dico, non in ipsam deificaiionem , quae solis purgalissimis intelleclibus donabilur. El si maxi- mam • argumentaiionem de hoc audire desiileras, at- lentus esto, etin ea, quae restant, inluere. Ac ui dc*

lione, ui iiitra ipsum dicantur causae rerum cl ralio- iiespropier simUiludinem earum etsimplicilalem,cx- ira vero ijpsnin ‘"^ effectus earum *" causarum el raiio- num.propler(|uandamdissimilitudinem; lociscnim ct temporibus yariantur, gcneribus elspeciebus.proprie- tatibus et accideniibusdiscernunlur. Ideoque veluli ex- tra simplicitatem divioae sapientiae dicnnlur e.sse, cuj)> exlra ipsam nihilsil, et in ipsa oinnia, univcri^aliset simplex vita es.l. Quid enim in sapieniia |)ci esse.t, quod viia careret , aut viia noii essel , cum ct jpsa vera vila sil, et plusquam vita, et jiiliil in ipsa, quod aui ipsa non cst, aut sui simillinuim? PracserUm cum theologiis joanncs dicat : Qmnia per ipsum facta sunt, el sine ipso furlum est nihil , efuod faclum esl :

fliiei calliolicae simplicitate disputare incipiamus **, B in ipso vita erat. Mag. In Verbo igilur, q^uod esl sa-

ex qua omnis assensus in purissimam rerum cogiii- tionem incboat : credis, utopinor,oinnia quae siinlet quae non sunt, hoc est, quae sensui et inlellcclui *’ succurnbunt, et quae sensum omnem et intellectum superant, et lamen postDcum, ul el verbis sancti Dionysii Areopagltae ular, circaDeum volvunlur, in- ferioribus se naiuris incogniieinVerboDei factaesse. 24. Disc. Hoc incuncianter et credo, et, quanlum ilhiminor superno Inniine, inleliigo, audiens sacram Scripluram dicenlcm : In priiicipio fecil Deuscaelum el lerrum; principium appellans iinigeiiilnm Verbura, in quo Paler fecit oiniiia, cacli vero lerraeque voca- bulis invisibilem et visibilem creaturam significans. Et alibi simpliciler, hoc cst universaliler ait : Omnia

pieiilia Dei ‘«, omnis creaUira et est et vivit, et omiic, quod in ipso est, perire iioji poles.t. Jjj eiiim, quoJ coniiiiet, semper et incommunicabiliier roancl et vivit, imo eliam viia esi ei vjta aeierna : omne, quod iii eo conlinelur, necessario el est, ei semper ma- nel, ei aelerna viia est “. Disc. Hinc dubilare et impiuDi et slnllissiinum est, cuin omnis divinae bisloriae aucloritas, omnesque Theologi perhibeaut, omnem crealuram in Verbo D^i ‘* aeiernaliler esse. Hinc sanctus Auguslinus in decimo sex,io capiiulo duodecimi libri de Ciyitate Dei evidenlissime ^c brc- vij’.r senienliam proiulit deeo, quod Deus noj) so- lum ojnniuui creator crealurarum seiiiper fuit, vcrum eliam et dominus , ei sicui nunquam fuit non crea-

in snpieniia fecisii ; omiiia dicens, omniiim crealu- C lor, ila nunqu m non fuil dominus, dispulans. Qua-

rarnm universalilalem in Verbo Dei faclam conclu- sit. Mag. Piilasne igilur omnia, qiiae in sapienlia Dei facta suiil, vivere, an vita carere: vel, ul verius et aperlius dicam, ulrnm omne, quod in Dei sapien- tia factuHi est, vita et sapienlia est, vilaeque et sapientiae pariiceps, necne? Et si vila et saplenlia est omne, quod in divina sapienlia factum est “, Hlrum lemporaliier coepit csse , an semper erat, el i:on eral qiiando iion erat? Et si ila esl, iiunquam eril, quando non eril; nam si ex tempore coepit esse, neces.se csl cum tempore fiiiiri. Disc. Absil a corde lidelium hoc exlsliniare, ut omne, quod in Ycrl)0 .Dei faclnm esl, viia non sit el vila sapiens ot aeterna, absqiie ulla lcmporali inchoaiione, absque

propter, iiiqult , si Dominus " Deus semper dominus fuit, semper bahuit creaturam suo dominalui servien- tem , veruntamen non de ipso *” genitam , sed ab ij so de nihilo factam, nec ei coaeternam. Erat quippe aule illamf quamvis nulto lempore sineilla , non eam spaiio transcurrente, sed manenle *’ perpeluilale praecedens, Sed si responaeroeis, qui requirunt,quomodo semper ** creator semper dominus fuit, si crealura servieus uon semper fuit, aut *’ quomodo creata est, et non potius creatori coaeterna est, si semper fuit : vereor, ne faci- lius judicer affirmare, auod nescio, quam docere quod scio. Ac^si aperlft praetalus Paier diccret, minus acleriiilaiem ‘^ crealurarum capaciuiu f^rdilalcin redarguens : Si asseruero, rpiod firfnissimj? scio,

ullo temporali (ermino. Nam et corpora, omnisque D Deum videlicet et semper crealorem et domifium

sensibilis crealura, in ipso vita sapicns et aelerna cst, ita ul ineffabili el incomprebensibili raodo, cre- dibili tnmen •’, omnis creatura iii ipso vivat et vita sil ; et cum extra ipsum nihil sit, de seipso, veluti extra, creaturas conditas produxil. Nam et intra ipsum et

creaturae fuisse, ac per hoc el semper crealuram servieniem substitutam nou defuisse; nam si sem- per serviens creatura non fuit, sequiiur, neque crea- torem, neque creaiurae semper dpnfiinalorem exii- tisse; ai vero quia et semper crealor el doniiiiug

VARIAE LECTIONES.

• CF suasum te saepe. * A esse creata. ’ corporalium om. CF. * suas om. CF. ’ A igitur. • cor- poralibus om. CF. ’ Sic F ; A animo, C animi. * A maxitue. " Sic snpra adscr. corr. F; A Ac vera fidei, CF Ac vt fidei. ‘” Sic CF; A incipiam. " Sic CF ; qnae sensu et inlelleciu. " A in sapienlia faclum esl divina. ‘* Sic CF; A incomprehensibili, credibili lamcn modo. ‘* SicCF; kexlra ipsum vero. ‘" ea- rum om. CF. ‘" Sic CF; A sapienlia divina. " Sic CF; A et vila aeterna (est om. A). ‘* Vei om. A. ‘• Dominus om. A. ‘* SicCF; A de seipso. ’ Sic CF ; A permanente. " semper oin. A. " Sic CF; A f^ quomodo. ‘ sic CF; Mn aetermiaie.

DE.DlVISIONi: NAT1;UAK. ~ IJBKK OLilNTUS.

erat, necessjuio sequiliir, sompcr crealurain servicii- A conliiilos oaligiiieiu palitur ; clare siqiiiikm ac sine

lem creaiaiii ’ siibslili.sse ; non cnim accidens Crca- lo.ri amniuo) estcreasse quae creavit, sed sola per- petuitate superascendil * et praecellit quae creavil : vereor ironice suggillaus, ne forlc judicer aQirmare, quod nescio, quam docere, quod scio. lucunclanlef siqiiidem inltlligo , seniper el crealuram et Creal^ rem ejus, efDominum et servienlem sibi inseparabi- liier fuisse; noji qucnl creauna Crealori, vel * ser- vieiis Domino coaclerna sil; Cicalor siquidem Crea- liiram, el Doniinus servienlem aeternilaie praecedit, noii lempore, sed * ea ratioiie , qua Crealor el Do- niiuus principium crealurne et servieiilis esl, Crea- tor auten) et Dominus S.vapxo? , hoc est careus priii- cipio. Crealorein autein nosUuni » et Doniiixira

uiia nebiila illiid intucor, ea maxime ralionc ductits, qua in sapieniia Dei " creatas esse non solum crcdo, verum eliam inlelligo incunctanlcr. Nam omne, quod in sapienlia Dei crealum subsislil, nulliis nisi ‘* impius vel iiisipiens semperpermansuvum diibilarit". De effectil)us vero, quos processiones caiisarum sa- pienles sequens vocasti, jamdudiaii delibero, ulrum, sicut suac causae, permaiisiiri, an cuin mundo per- itnri, ita iit non in causas suas redeant el in eig salvenlur, sed in iiihiluin , de quo facti sunl, redi- gantur ‘S nt peniliis ullorius noii sint. Mag. Effcclus aunc causaruni dicirous totuni nninduin sensibilem aiinxMJiuibus suis pariibus, qnihiis conslat. Nam de inuudo iuleliigibjli indiibitabilis senlenlia est, quod

(liciixius unum et solum Deuni, siiinraam videlicel et " nui)(|uaiii perilurus , quoniani in illo/niliil esl cor-

sanctam Trinilatem , uuam essentiani in lrii»us sub- stantiis; quae dum per se cogilalur, solus in ea Pa- ler awpxos credilur; nam ei • Filins et Spirilus sanclus non omnino ^vupxoi sunt, dum principiiim, Palrem dico, babent. Filius nainque ab ipso genilus * est, sancliis vero Spirilus procedens. Mag. Primor- diales causas in Deo solummodo cfeatas Aiisse , ae Domino suo servisse , non aulem earum effectus, quibus hunc sensibilem mBndum compositum non incongrue c.redimus, arbitraris, ut opinor. Disc. Non aliler arbilror. Causaseleniin rerura semper creatas fuisse, earum vero effectus definitis locorum ac temporiim interslilils in liunc mundum processisse, et adhuc procedere, et processuros esse, opinor.

rupiioiii obnosium ; ipse siquidem seiuper subsistit, queinadmoduui el causae, qiiarum effeclus esl, cae» lestes dico essenlias, quanivisbeadis Dionysius Areo- pagita asserai “*, qnasdiira angelicas virtutes in al» tiorem divinac Ibeoviac gradiim * , quam nuiic sunt, ascensuras, dum Deua omnia in omnibui fuerit.

25. Disc. De effectibus causarum invisibilium, de invisibili " dico mundo, adbuc titubo, deliberans, qua ralione didtnr, quod perilnrus sit et perman- surus; bacc eiiim sibi invicem pugaare videntur, perire dico el permaivere. Quomodo enim perit, quod permanel, vcl pernianetqnod perit? Mag. Num paulo superius coiifessus es, quod ea latione maxime inlro- duelus fueras, ul nullo molo dubitares de aeternilate

Mag. Haec opinio neque a fidecatholica, neque vera cansarum, quoniain in Yed t Dei faclae sunl ; non

inlelligentia recedeie exislimanda. Quio igilur? Pu-

tasne, causas soluiiimodo rerum aeternas fuisse ,

effeclus vero earum lemporales, ac per bocsolas

causas semper rnansuras , effeclus vero periluros ?

Disc. Ita seniper cogitare solitus erara ; scd postquam

hujus praesenlis disputalionis seraiiam «ecum carpere

inchoavi, ralionis acumen ac veluli inevilabilis re-

ruin consequealia coepil me allrahere, ut non solura

causas , verum etiam earum * processiones , quas

sapienles effectus vocant, perpelualiter permansuras

concesseriin, eo tamen tenore, nt non ipsae proces-

siones in semetipsis ^ sed in suas causas reversurae

permaneant. Mag. De boc adhuc haesilare te video?

Disc. Negare non possmn. Nara quae per me de his

cogitabam , vera raiio nulare » cogit : incognita

vero , qiiae inlroducere vis , nondum mihi liquide

patefacta suiil”. MaG. Dic, quaeso, quid pure jiqui-

deque perspicis, el de qiiibus adhuc nut penilus lilu-

bas, autpartim inlelligere incipis, partim obscuritas

aiqne subtiliias aciem luae mentis effngil. Disc. De

causis aeternaliier factis, seraperque maneniibus, et

ia infinitura permansuris , nequaquam menlis ineae

D

cnim polesl perire oiune, qiiod scmper vivens Verbiiiii coiHinet, etin qiio omnia semper " vila sunl, nulli corrupiioni cl defeolui sulijecta. Disc. Ad hoc sane producius sum , in lonlum , ul prius dicam , me pc- nitus non esse, quam illud ignorare posse, audien Aposlolum dicentem : In quo vivimus , et movemui el sumus. Si enira in ipso non sum, omnino not sum : et si lioc ignoro, in " insipientiae et ignoran- tiae interilu perdilussuin, Mag. Dic igiiur, nuni Dei Verbum, inquo causae oiiiniuui aeterDaliier subsi- stuiit, venit in causarum effectus, hoc est, in hunc mundunr sensjbilera, necne. Disc. Quisquis boc ne- gaverit, omnino vera ‘** religione, qua unus Deus colilur, el iiicarnalio Verbi Dei " praedicatur, alie- nus est. Ail enim Theologia ; Et Yerbum caro faeium est, Iioc est, Verbura horpo factuin est; carnem pro toio homine posuii, eo nrodo ioquendi, quo toium a parie significatur. Itemque ipsiim Verbum incarna- luin de seipso praedicans : Exivi, inquil, « Palre, et veniin mundum,et iterum relinquo mundum, et vado ad Palrem. Ac si aperte diceret : Ego, qui secundum divinilatem aequalis sum Patri, unius ejusdemquc

VARIAE LECTIONES.

• SicCF; creatam om. A. * Sic CF; A semper ascendit. ’ Sic CF; A nt. * Sic A; sed ora. CF. ’ Sic A; pro nostnim CF nunc. * et om. A. ’ A geueralus. * earum ora. CF. ’ Sic CF ; A mutare. " sunt oni. CF. " SicCF; A in sapientia divina. " SicCF; A nullus non impiiis. " SicCF; A d». bitabit. ‘* Corr.; ACF redigentur. " Sic CF ; A asseverat. ‘• gradum om. CF. " CFde visibili dico ni. ‘• semper om CF. " in om. A " Sic CF ; A a vera. " Sic CF; A verbi divisim pracdicatur.

JOANNIS SCOTl

m

esseiiiiae, ciijus et ipse csl, exislens, exivi ab illo, A dixii : PraeJicate evangelium omni crealurae, oiniiein

Loc esl exinanivi nieipsurn , forniam servi accipiens, caro videlicel faclus s’im, tolamque liumanam natu- ram accepi , el iterum relinquo innndum et vado ad Palrem, liocest, scrvilein formam, loiainque huma- nam nahiram, corpus videlicet eianiinam el inleUe- climi, ei universaliter oinne, quod ex ipsa creatura, quae constat ex visibili et inlelligiblli cxislentia, sumpsi, ulira omncm niundum iu Deiiatem meam convertens, salva nalurarum , cx quibus subsisto, raiione maneiile, super omiiia, quae sunt et quae non sunt, exalto ‘. Exivit igilur a Patre, et venit in nniiulum, humanam videlicet naturam accepit, in qiia totus mundus subsisiit; nihil enim in mundo csl, quod non in humana natura comprehendatur

crealuram uppcllans hominem. Non enim irrationa- bilibus nnimalibus, seu omnibus creaturis sensu ca> rentibus, suum evangelium praedicari jussit ‘’, sed soli homini, in quo oninis natura creala conlinetur. Mag. Omnis itaque creaiura in homiite esl? Disc! Hoc indubilanter falendum. Mag. Fateris ergo, Yer- bum Dei, in quo, et per quod, et ad quod facta sunl omnia, secundum suam divinilatem in efTectus cau- saruin descendisse secundum suain humanitaiem ? Disc, Firmissime fateor. Mag. Quare desceiidit? Disc. Dic , quaeso. Mag. Non aliam ob causam , ul opinor, nisi ul causarum, quas secundum suain di- vinitatem aeternaliter et incommutabiliter habet, se- cundum suam humanilatem effectus salvaret, inque

et iierum reliquit niundum , et ivit ad Patrem , hoc ® suas causas revocaret , nt in ipsis ineffabili quadam

est, humanam quam acceperat naluram super om- nia visibilia et invisibilia, super omnes virlules cae- lestes, snper omne quod dicitur et intelligitur, suae Deitali, quae Patri aequalis est *, adunans sublima- vit. Quanquamenim totam huraanam i^turara, quam toiam accepit, tolain in seipso et in toto humano genere totam salvavit, quosdam quidem in pristinum naiurae slatum reslituens, quosdara vero per excel- lentiara ultra naturam deificans : in nullo tamen nisi iii ipso solo humanitas Deitali in uniiatem subslan- tiae adunata est, et in ipsam Deitatem mutata om- iiia transcendit. Hoc enim propriura caput Ecclesiae sibi ipsi reservavit, ut non soium ejus humaniias pariiceps Deitalis, verum etiam ipsa Deilas, post

adunatione, sicuti el ipsae causae “, salvarenlnr. Ac si aperte diceret : Si Dei sapieniia in effectus causa- rum, quaein eaaelernaliier vivunt, non descenderet, causarura ratio periret : pereuntibus enim causarum effectibus nulla causa remaneret, sfcut pereuntibus causis nulli remanerent cffectus; haec enim relati- vorura ratione simuloriuntur, et simul eccidunl, aut simul el seraper permanent *. Disc. Totus itaque mundus in Verbo Dei unigenito, incarnato, inhu- manato adhuc specialiler restitulus est, in fine vero inundi generaliler et universalilcr in eodem reslau- rabitur. Quod enira specialiter in seipso ‘• perfecit, generaliter in oranibus perficiet. Non dico in omni- bus hominibus solummodo , sed in omni sensibili

quam ascendit ad palrem, fieret; in quam altilndi- ^’’ creatura.lpsum siquidem Dei Verbum, qoando ae

Rein no!!us praeler ipsnm ascendit, nec ascensurus est. Et hoc est , quod alibi aperte de seipso dicit : Nemo ascendit in caelmif nisi qui de caeto descendit, /iliu$ hominis , qui etl in caelo. Ac si raanifeste di- ceret : nemo ascendil in Patrem , nisi qui ex Patre descendit , et dura a Palre descendil, Patrera non deseruit; qui semper in Patre est, quoniara Pater iii ilio inseparabiliter, et ilie in Patre semper est : Ego enim, ait, el Pater unum sumus. In quam unita- tem solus ille suain humanitatera subvexit,,ceteros autem, quos deificat, sola participatione suae Deita- lis * unumquemque secundum aliitudinem propriae contemplaliODis post ^ se cohstituit, ordiuans in

cepit humanam natnram , nullam creatam substan- liam praelermisit, quam in ea " non acceperit ‘. Accipiens igitur humanam naturara, omnem creatu- rain accepit. Ac per boc si huraanain naturam, quaui accepit , salvavit et restauravit , omnem profecto crealuram visibilem et invisibilem restauravit. Hinc non incassum credimus ei inlelligimus, incarnatio- nem Yerbi Dei non rainus angetis, quara bominibus profuisse ; profuil namque hominibus ad suam *’ re- dcmplionem suaeque naturae restaurationem, pro- fuitangelis ad cognitionem.Incomprehensibilequippc eral Yerbum omni crealurae visibili et invisibili, hoc est intellectuali et rationali , angelis videliccl ct

seipso, veluti in quadara domo ‘, (Hnnes, qaos con- ^ bominibus, priusquam incarnaretur, quoniani remo-

forraes sibi " fieri elegit. Deus itaque Dci Yerbum, iii quo omuia facta suiit causaliter et subsistunt» secundura suara divinitatem descendit in causarum, quae in. ipso subsislunt, effectus, in islura videlicet sensibilera mundura , huraanam accipiens naturam, in qua oranis visibilis.ei invisibilis creatura contine- tur. Disc. In hoe incunctanter catbolica fides consen- tit. Ipsum naraque Dei Yerbum horao factum, post-

lura et secretum super omne, quod est et quod *^ non est, super omne, qnod dicitur et intelligilur : incar natum vero quodammodo descendens, mirabili qua- dara theophania et ineffabili et mulliplici sine fine in cognitionera angelicae hunianaeque nalurae pro- cessit, et super omnia incognilum " ex oninibns naturam, in qua cognosceretur, assumpsit, nuiiiduni sensibilem et inieUigibilem in seipso incomprehensi- biii harmonia adunans. £t lux inaccessibilis onini

quam resurrexit a raortuis, suos discipulos erudiens

YARUE LECTIONES.

» Sic CF; A exaltata. • Sic CF; A es( aequalis. » Sic CF ; A divniitatis. * Sic CF ; A pro se. » CF aivfn. • CF conformes «ttos fieri elegit. “^ S\c CF ; X jussit piaedican. ’ Sic CF ; A ipsa causa. * Ac »i (t[ierle diceret — permanent om. CF. •” Sic CF ; A in seipso specialiler. , " in ea oni. A. . " Sic Cl’’ ; A ae- cepit. ‘^ sHum oin A. ‘^ quod om. CF. ‘» Sic CF; A incogiutam.

915 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUINTUS. 014

creaturae iiUcUectiiali et rationali praebuii acces- A oninibus sensibilibus, sive caelestibus sive terreuls, sum. llinc esC, quoil comrnuniler angelicam bymno-

logiam universalis Ecclesia in caelo el in lerra iniel- ligibili et sensibili voce cantare non desinit : Gtoria in excelsis Deo, et in terra pax liominibus bouae vo- lunlalis. Ac per boc breviter concludendinn, in ipso omnia ’ visibilia ei invisibilia, lioc esi sensibilis et inlelligibilis mundus , restaurata , inque uniialem ineflabilem revocala sunl : adhuc in spe, iii futuro vero in re : adhuc in fide, in fuluro in specie : adliuc Iii argumenlo, in futuro in experimento : jam ia ipso liomine, quem specialiter accepit factum, in futuro in omnibus generalitcr perficiendum. Non itaque quis parvipendal, quod Dei Verbum inhumanatum sit, .“iC veluti humanam naturam solummodo salvarit *,

intelligendum. Omnia siquidenl^ quae lociS lem|Hiri- busque variantur, corporeisque sensibus snccuin- bunl, non ipsae res subslantiales vereque cxisien- tes, sed ipsarum rerum verc existentiiim quaedam traiisiioriae imagines ei resultalioues intelligeuda sunt. Cujus rationis exemplura esl vox ejiisque imago, quae a Graecis vx^ vocalur, seu corpora ipsorumque umbrae, quae sivc in puro aere for- matne, sive de aquis, sive de qualiconque re, unde solent resultare, resultant : quae cuncta non res, sed falsae rerum imagines probantur esse. Ilaque sicut imagines vocum umbraeque corporum per se noii subsistunt, quia subslantia non sunt : sic cor- pora ista sensibilia veluli rerum subsistentium quad-

sed firmissime credat , et purissime inielligat , quod B d.^n) similitudines sunt, et per se subsislere nesciunt.

Nam ei bumana corpora, quae nunc ‘* localiler dis- lenduntur, incremenlis decrcmenlisque varianlur et " movenlur, species quoque eorum **, sivc gene- rales illae, quas " omnia corpora humana ‘» partici- pant, sive speciales, qnibus " singulorum corporiim quanlilas ciwumscribitur, in resurreclione futura iiftii erunl ‘*, sed in spiritualem naturam, quae locis tciuporibusque, propriis quoque speciebus, quae ex qualilate et quantitate sumunliir, nescit circum- scribi, transituras " esse naturalis raiioedocet. Hoc aiiicm dicimus non praescribendo scnlenlias eorum, qui aliler de resurrectione corporum omninadispu- tant. Aflirniantenim, humana corpora in ca quan- tilale et specie, in qua nnumquodquc cecidit, fu- lura essc, sexumque eorum, virilem dico feraineum-

per inhumanationemFiUiDei omuis crealura in caelo et in * terra salva facia est. Omuem vero creaturam dieo corpus, et viialem molum, el sensum, el super baec rationem et intellectum. Exira quae putasne praeter Deum ullam naturam esse? Mag. Nullam. Totius enim * creaturae nulla alia parlitio iuvenilur. Si enim est, aut iniellectus eognitus vel iiicognilus est, aut ratio, aut sensus, aut vita nutrieus augens- que corpora, atit corpus ipsum ’ erit, et baec on>nia Verbura Dei incarnatum accepit. Disc. Quid itaque dicturi sumus? Num irrationabilia animalia, ligna etiam et herbae, omnesque hujus mundi parles a sumrao usque deorsura in Yerbo Dei incarnalo re- slaurata sunl •? Mag. Miror, cur toties eandem rem repeiis. Nonne Yerbum assumens bominem, omnem ^ creajluram visibilem el invisibilem accepit, et ^ totum , quodin homine accepil, salvum fecit? At ^ si ontnem creaturam accepit, buraanamaccipiens naiuram, pro- fecto omnem crealurara salvavit, et in aeiernura salvaturura ^ erit. Disc. Corporeae igilur moles, lo- calLbus spatiis disleniae, multis diversisque partibus compositae, nec non eti&ra visibiles species, quibus moles ipsae, ne fluant in UBum , coniinentur, resur- reclurae sunl in geuerali hominum ** resurrectione? Ac per boc si partes ipsae in suas moles formasque et speeies, quibus visibilis muodus et ornaiur et coniponitur, resurgant, sequiuur, quod totus mundus non periturus sit, sed in eundem etatum reversurus. Nam si parles restaurabuntur, cur non et loium " ?

que, permansurum autumant. De quibus postmo- dum commcmorabimus. Quod autem aiiimalia ea rationc, qua diximus, hoc est, in causis suis iteriim futura sini ‘*, ex veibis sancti Dionysii incunclaiiter possnmus argumentari. Cupilulo sexio de divinis Nominibus de diviiia vita dispulans : Itnmorlali-ian, inquit, angelorum vila et immortalitas, et imperdibile ipsuriiangelicae semper molionis, ex ip.5a,‘divina vide- licct vila, et per ipsam cst el subsistit ; idcirco et vi- ventes $emper et immorlales dicunlur, et non immor- tales iterttm , quia uon a seipsis habent immortaliier esse et aelernaliter vivere, sedex vivificn el totiua vilae factrice et conlinualrice causa. Et sicut in onte” dici- mus, hoc cst dc esscntia iractanles ; ov.enim a Graecis MAe.Visibiliumet sensibiliumcorporummolesetspe- *^ esseniiadicilurdivina”,ut**eto«<rt«,r/Mifl et ejusdem

ciesresurrecturas nondiciraus, sed, ut safepeinter nos convenerat, in suas causas et ratioues, qnae in hominc factae sunt, in resurrectione hominis cum boinine et in homine reversuras, in quibus plus animalia omnia dicenda sunt animalia esse, quam in ipsis cReclibus corporeis ac sensibilibus. Ubi enim sub- sislunt, ibi veraciler animalia sunt. Similiter de

esse est cauaalis, sic el ibi iterum, in vita vidclicel, quia et per seiptam vita esl divina vilq, vitatis el sub<- stanliatis, et omnis vita, et vitatis motus ex vila ipsa, qnae est super omnem vitam et omne principium to- tius vitae, Ex ipsa ct animae imperdibite habenl *, et animalia omnia et germina secundum novissimam consonantiam auimae habenl vivere. Qua abtala, tdm^

VARIAE LECTIONES.

’ omnia om. A. » Sic CF ; ktatvavit. * in om. F. * enim om. A. " A ipsum corput. * Sic CF ; A siut. ‘SicCF^Aflc. «SicCF;A4c. ’ Sic CF ; A sn/va/wras eiit. •• /jowirtwm om. A. *" Sic CF ; A /o/i(«, *’ nunc oin. A. » el om. CF. ** Sic CF ; A iltornni. " Sic CF ; A generatis itla, quam. • humaua om. CF ," A speciatis qua. «»-Sic C F; A sunt. •» A transilura esse. ** Sic CF; A sunt, *’ Sic CF A in ovTt. " dttnnaom. CF. " A sictii. *’ A habent imperdibite. *’tamom. CF.

iOANNI.S SCOTI

iH«

gcncrali vitlclicel vila quam spcciali cl singulari ‘, A bulo ‘" niyslicc «gaificalur. Quod si cuipiani iticretti

jux(a eloquium deficit vila omnis ad lerram, el ‘de- ficicHti’a ad fayticipandum eam infirmitalemf iterum coiivcrsaj ilerum animqlia fiunl. In quibus verbis pracfaii ihcologi non resurreclionem animaiium ir- ralioitabiiium, seu rerum sensu carenlium reslilu- lioiicin *in prislinasspecies quan^talesque, quibus muiidus isle impletur, fuiuram iDtelligimus, scd in cansas suas, ex quibns procedunt, et in quibus sub- sisluiil, rediium esse fnlurum. Non enim dixit, di- vinaiu vilam angelicae solummodo e^t liui.uanae, lioc est, iiilellectualis el raiionalis vitae caM^am esse, sed uniTersaiiler omnis vitae. 0(npis autem vila aut ralionalisesl, ul in superioriims libris copiose dis- ptil:liim *, aul irralioo:ilis, aiit nulrUiva corpo-

bilc videliir ct conira naluraleni rationem., drr:ilioii:i- bilia seusiiquc careulia iii bumaiutm M’ansirc nnlu- ram, primuiu inien^is conspiceiur , qwod iiiferiures bumanae naiurae partes, sensum dico corporcum et nutritivam vitam ipsumque corpus, irrationobi- iium sensuqiie carcnlium nec uon el " terrenorura corporum condilionibus simillimae sunt. M si ila es,t, quid miruai aul incredibile ‘’<,si similia trans- eant in sui similia, ut ex muliis sinuHbus unum quiddam sibi simile efficiaiiir, ila tamen in/criora similia " ii) superiora , quorum simililudines sunt, transeant. Non enim naluralis ratio sinit superiora in inferiora mulari, inferiora vero superiora Halura- liter appetunt eisque volunt ** adwnari. Perspiciat

ruiii ct auciiva ‘^, hoc est aul angelica, aut liumana, B quoque passiones irrationabilis crealurae , quas

aiit aiiiinalis, aiil sensu caren^iiiro , ut sunt ligna el herbae celeraque similia, in quibus vitalis solum- modo niotiis operatur. Ac per boc non de sola hu- mana vi(a, sed de omfifiys praediciis viiae srecie- lius, nec de copporibus sMu"f>‘ioJo humanis, sed de oniHihus quae spiritus vilac vegclal, divinum pro- nuiilial eloquiuni : Auferes spirifum eorum, et defi- cient, et in pulverem suum reverlenlur. Nulla eiiim viia, seu ratignalis, sen nnin^alis^ seu nulritiva, diu, ui noii ’ dicain scmper, (corrupiibilia ei niorlalia corpora vivificaro el adminislrare poiest; ideoque deserit, eaqiie • deserenic dc/icient ’ corppra, et in pulvercm suum reverlentiir. Lthoc osl qu.od ait : Ei deficient », id est aniinalia et germina ad parlici-

post *’ casum bominis a dignitate divin«e imaginis inscrlas sibi poena quadam peccati bumana natuia allraxeral, quas<^|ue *’ insilas naUijaliter ante iapsmn nou babebat, moYcri posse in bis, qui pcifeeli snnl, in virlules naiurales. Passiones autem dico voiupia- tem el tristiiiam, concupiscenli»m alquc Umorein, etquaeex his nascuntur, quas in vJr^utcs posse mutari dubinm Mon esl. Verbi gralia, concjiptscejitia quideiu iiitellcctualis divinorum appelilus deside- ranliiim operalur motura; voLuplas vero innocuam niitrilivae aiiimi operaiiojiis laetiliam; tiinor quoque fulurac iii deliclis providam ultionis euram ; ilem trislilia correclricem in praesenti malorum poeni- tenliau). Si ergo passiones, quas rationabiiis natura

pandum eam infirmilalem *; noa eniu) semper parti- ‘-’ ex irralionabili in seipsaxn deduxerat, in nalurales

cipare vitam possuni, propter cornipiibilium lerre- norumque corporum inlirmilalem et fragilitalem, Nalnraiis atilciu operalio vitac in corporibus, siye ca i’egendo sive desprendo, ad Crealorem omniuir| i’efertur. Proplerea dicit : Auferes spiritum eoruniy noii qiiod Deus auferat spiritum ullius corporis, sed quod sinat" spiritus corruptilibus corporibus grava- los ‘• ab eis deficere ad lempus, in eandeu) incorru- ptibilitatemet spiritualilalein conversa ‘» ilerum na- turali motu reversuris. Quod eniin eis coiigenitum est in hunc mundiim, non possuni serpper deserere, sed qtiandoque finito mtiudo recipient , dum in causis, quod regit " et quod regittir ‘*, niirabiii quadam " harmonia unum inseparabile fulurum sil. . Ideoque ail : Emitle spirilum tuum, el creabuntur.kc’ si dicerei : spiritum viialem, qiiem fecisti, emilie, hoc est, emilli et redire in corpor^, quae leinporali- ter deseruit, nattirali appeiitu voleniem rcdire pcr- mxiiQ. El renombis faciem terrae, hoc est, adunalis inseparabiliter corporibus suis vilalibus speciebus, reslaurabis integritatem naturae, quae tcrrae voca-

atiimae possuiU mutari virlules, ciir incredibile sit,

ipsam irralionabiliLatem in altitudinem raliou:ibili-

taiis iransinutari? Nam et superbia^ quae vcltiti

capui’ tolius maliliae perliibelur, in amorem caele-

slis excellcnliae, et in despeetum terrenae infirnii-

tatis in bonis hominibus vertitur, dicenle Aposlolo :

Quae sursum sunl sapile, non ‘* quae super lerram.

lifeviterque dicendum, nulhim viiium esse, quod in

sapieiitibus, divina gralia in eis ‘* operanle, mulari

in viriuiem non possil. Ac sic de malitia soiel fieri

bQnitas, d^ bonila^ autero nequaquam inalilia. Vir-

lus siquidei)) bonilalifi coptFarium sui in.seipsam

consiiinit *". Maliiiae vero dcdacus bonitatis pulcbri-

tiidinem decolorare impossibile esl. Sl itaque vitia I . . ….. . .

in virlutes, cum sibi invicem conlraria sini, moveri

non negamus : cur naluras inferiores in naluras

superiores, duin sibi nullo modo adversanlur, mira-

bili quadam aqunalione iransfundl negaverimus?

Saiis de his dictmn ^* Disc. Saiis plane.

26. Mas. Quoniam vero de eo, qubd resiirreciio

corporum naturali virtule, divina gratia cooperante,

VARIAE LECTIONES.

’ CF quam speciales el singidares. ’ A restauraiionem. ’ Sic CF ; A disputardmus. * Sic CF ; A activa. “^ k ulne. ’ CF ea, qtfo. " Sic A; CF deficiunt. “SicA; CF et deficuniia. * CF infirmilale. ‘> Sic CF ; A desinut. ’ Sic CF; A gravalns. " Sic CF ; A converso. ‘» Sic CF ; A tegit. ‘• Sic CF; A tegihir. " guadam oiu. CF. ‘« A yoiabulo lerrae. " et oiii. A. ‘* .\incredibile est. " SicCF; A si sinii- li:t i» sHi similia, id eal in stiperiQra elc. ’’ voltint oin. A. *” SicCF; Xpropler. " A quas {-que oni. .V.) *” A et non. ‘"^ in eis om. A, •» Sic CF ; A mutat in seivsam. ** dictum om. CF.

yn

DE DIVISIONE NATUUAE. — UBER QUIMUS.

per Salvaloris inundi inhumnnalioiiem rulnra sil, /^ >v7.7;t.s undique complectens , in summitate coni

l)cali Epiphaiiii leslimoiiium intro:liixinuis, necessn- rium arbitror, magni ’ quoqiic liieologi Gregorii serilentiam de cadem ralione inlroducamns. Disc. Necessirinm. N;im et sic proniissum, * cl qvod in ore duonim idonebrum testium conslituitur,incQncus- fum esse tidelur. Mac. Vicesinio ilaqne et secundo ’ c.tpiiulo sermonis de Imagine dispulans« quod re- surreclio non l:\nlum ex praedicatione Scriplnrae , qnanlum ex ip^a renim neccssitale speralur : Sed non sic est, inqnit, forlis * mnliiia, ut bonilalis vincal virlutem : neque enim melius neque singnlarius, hocest simplicius, nostrae nalurae inconsultum, insipieniiam dico, qiiam Dei sapieniin. Non enini possibile est, con- versibilc atque muabile potenlius esse atqne singula-

conmissuras Inminis connectit ; ilaque secundum lijjpolliesin sin fierel alicui virlus Iransgrediendi nien- suram, in qnnm extendilur umbra »*, omnino in lu- mine essel^ a tenebris illaesus : sic arbilror oportere eliam de nobis coyitare *’, quia iranseunles maliliae lerminum, cum in summitale timbrae peccati fueri’ mus , iterum in lumine conversabimur , secufidtuf^ infiuitam mulliplicalionem , quuntum ad maliliae mensuram, bonorum Jialurq abundnnle. Jterum ergo paradisus , ilerum omne illud lignutn, quod etiam vitae est lignum, iterum imaginis graliq^ el principii dignitas. Aiiimadverte, quam clare el rationabililer cl indnbilanler astniit : primum quidcm nuliliaia non posse esse perpetuam, sed ex necessiiate r,eruM

rius, quam qnod semper similiter se liabet, atque in B ad cerlum lerminnm perventnram. et quandoque

tk

bono fixum esl ‘., Nam * divinum quidem consilium semper et ’ immutabile ubique * «e ’ habet : conver- .‘ibile aulem noslrue naturae non in malo fixum ma- net. Qitod enim semper omnino movetur , si quidem nd bonnm processionem habuerit, propter eximietnlem rei perqnirendae nunquam desinet ab ipso, qui snr- sum est, niealu. Nonenim invcniet lerminum quaesili, qiii • nanciscentis stabilitabit unquam motum. Sin " ad id, quod conlrarium est, motum " susceperil, ubi " cnrsMm malitiae peregerit, et in snblimissimam mali mensiiram perveneril : tunc quod sempey imfiiiu mo- velur, nullum ex natura statum inveniens, cum ‘ spatium, qitod in malilia esl, transcursum fuerit, se- riindum necessitatem ad " bennm convertit molum.

desilnram»’. Sicnimdivinal)onitas, quae sempernpn sohini in boiiis, verum eliam in nialis bene opera- Inr, aeterna et infiiiila est “, .coutrarium ejj^s ne- ccssario non erit neternuii) et infinilum ; aho- qnin non erit conlrarium, nec ex (diye^rsa " parle opposittim. Aeternn siquidem , quanivis qunlii.tte discropant , sola ne(ernitali$ acqnalilate sibimet conveniniit. Divina namque piet^s alqiie severilas qnalitalc dissonant, diim UDa dclicia punil, altcra indnlget : ambae tameii aclernae sunl. Divinae au- tcm bonitati mnlitia omnino opponitur. MnMtia itnqne consnmmalionem accipiel, elin nulla n.-ttura remanebit, qnoniam in omnibus bonilas (jivina et operabilnr et npparebit. Ac per boc naiurani Dosiram

Nam dum matitia in infinitum non pro^redilur •* , (] non esse in malo fixam, nec fuliirajne^sfi seniper ma- sed necessariis finibifs comprehenditur, conseauenter lilia deteniain, sed nd bonnm fiiiilo oinnj iiialo rever-

suram, praefalus anctor a^si^rit. SiciU enim ninbra lerrae, qnam noctem appellant, in aeris et acibcris spalia per innnilum non porrigitu!’, sed inlra ccn- lum viginii ‘» sex miliia siadiorum, nt pbysici per- bibei)t, coartantibus eam nndiquc solaribiis radiis circa lcrram difTusis, inslar coni acuminalqr, ila u( penilns dcHcial : sic ijialitia, quae yeluM quaedani nmbra delictonim noslrorum noslram occupal na- turam, abiindnntia supernae aelenineque ‘* boni- tnlis coartabilur, el omnino abolebitur, dum irra- tionnbiles humanae animae motus ad rationabiles verUalis affectus convertentur «■ Deinde noslram

boni successio finem malitiae excipiet. Ac sic, ut di ctnm est, semper-mobile nostrae naturne ultimo recur- rel in bonam viam " , dum ex memoria priorum in- felicitnlum casligatur, ne in aequales recidal ‘•. Rnrsus igitur erii *’ nobis cursus «n bonis, eo auod linibus necessariis malitiae nntiiru circumterminatur. Ut enim superiorum periti *’ luminis quidein omnem mundum plenum esse dicunt, tenebrns vero opposilione terreni corporis obumbralionem fieri, quum quidein a solis rndiis a tergo secundum formam rotundi corporis vmbra instar coni claudatur •• ; sol enim multi- pliciter magnitudine terram superans , illamque

VARIAE LECTIONES.

» A ul magni. * kpermissum. * Sic CF vicesiaio et ii. A vicesimo prir\io iliter ftabet in bonofariens. * CF’Sedy “^ (yF aiqiie.

• A sic est forlit inquit. •? CF

• CF ubiqm immulabile. * se

qiinm qiiod soniper simil

0:11. CF. " Pro qui CF nihil ilon nascenlis. *’ CF Neque. ‘CF momehlum. ’ pro ubiCh cum vero. ‘*CF ditni. ‘• CF 1)1. ^ C^ progrediatur. ^’^ C¥ liOsirAe ualunte iterum firmiler in bonam recnrret viam, ‘ CJ” (lnn ex inemorin prioruin calainiialiim nd essendum iteruin iii his qiiae recla sioit, compescitur. " Pro Rursus igitnr erit CF Non ergoilerum. " CF Ulenini qiii netheria sapiunl spalia luininis nuiilem cel. »’ CF Qhum- bralionein fieri. Sed hoc quidem per figurnm iphaeriforinis corporis considero solari radio coni figuram con- cludente. ’ CF Solem jj^rp miiltipliciler magnitui^iine terram superare undique ipsnm radiis in (jxra compre- hendens, in summitatc coni commissurns luminis copulando, ila «/secunduni materiein si fieiei cuipiam virtus transgrediendi mensiiram, in qnam umbra extenditut " CF (nlelligere. • Sic CF; X quandocunqHe. »” Sic CF; A defecluram. " A aeterna esl el infinita. " Sic CF; A advers^. »• A ceiitiiiu et viginii. »• A et aeternae.

« Ea, quae Joannes Scotus Jam de aboliiione calholicae omnino rcpugnare, vix est* (|uod monea- mali deque poenis ac suppliciis impiorum , sive iiins. Cf. de Joanqe Scolo Commenlalionem P. U, ho:ninum, sive daomonnm, cet. disputat, veritall § 57 supra col. 78 el 79.

JOANNIS SCOTI

naluraift scmp«r irtoveri, qiiod eiiam fere omnegAloi) Dionysius Areopagiia DoroUieo scribens ait :

divini phjlosophi approliant, inCunctanter asserlt, cl nihil alitid appctit, nisi summiim honum, a quo veluti principio incipit movferi, et ad quod velali flnem * motutti ftuum accelerat. Tota siqnidemrra- lionalis creatora, quae proprie in hominibus in- teiligilur sabsisterc *, etiam in deliclis suis per- versisque anlraciibas Deum * suum , a quo est, et ad quem coiitemplandum condita est, semper quaerlt. Rationatnlis <{uippe nalura nunquam mahim appeiit, in maiiis lamen fallilur et decipitur, falsa pro veris approbnns, quod proprium est eiroris, et non rectam viam ingredienlis * ad summum bonum, fpiod semper quaerit. Perversus autem ipse inotus ▼ocdbolo mafitiac non incongnie ap|>eliaiur. Malitia namque esl animae intellectualis naiuralium bono- ^ rum oblivio, et ad finem insitaruin naiurae virtutum operationis delectus , naturaiiumque poteniiarum per f»il«ntem |udicationem in aliud praeter finem irratioiiabiiis motus. Finem vero dico eorum, quae Siint, causam, quam naturaliler appetunl omnia. Pfbindft ipso irrationabili molu, qui tolius mali et malHifte e( * causa et pleniiudo est, bonitalis ampli- tadine circumscripio penitusque terminato, raiio- nabiliter secondum insilas sibi naturales virtutes hnmana natura movebilur, sursum versus erecta, caasam suam semper appelens, et in paradisum, delicias dicO virtuiura, quas naturaliter sibi insilas • peccando perdiderat, rediens, escamque ligni vitae, Dei videlicet Verbl contemplationem.ardenter desi- „ derans, divinaeque imaginis, ad quam facta est, digniiaiera recipere festinans. Sed quoniam ‘, quod quaeril et appeiit, dum recle moveiur vel non recle, infinitum est, omnique crealurae incomprehensibile, necessarieque " seraper quaeriiur, ao per boc ’ semper raoveiur : semper quaerit , mirabilique paclo " quodammodo invenit, quod quaerit ’, et non invenit, qnia invenire non potest. Inveuil aulem per iheophanias, per nalurae vero divinae per sei- psam contemplationem noft invenil. Theophanias autem dico visibiliuin et invlsibilium species, qua- rum ordine etpulchritudine cognoscitur Deiis esse », et invenitur non quid est, sed quia solummodo est, quoniam ipsa Dei naiura nec diciiur nec inlelligitur;

iHvina caligo est inaccessibile lumeH^^f in qHo]fiabitare ‘Deus dicilur ; dutn invisibilis existil •* propler supere- minentem claritatem, et inaccestibilem superexcellen- tiam " tuperessentialis luminum manationis **, in lioc fit emnis Deum scire et indere dignus, dum ipse non videt, nec cognoscit vere lumen, in quo super visio- nem et cogniiionem factus est’, hoc solum sciens, eum in omniiut sentibilibus et intelligibitibus esse, et propkelice dicens : Slirabitis facta est sdenlia tua ex me , confortata ett , ei non polero ad eam. Quem- admodum eliam divinus Paulus Deum cognovisse dicitur, cognoscens iltum tuper omnem inlettigentiam et cognitionem existentem ; propler quod et xnvesti- . gabites esse vias ejus ait, et inscrulabilia judicia ejus , et inenarrubiles donationes ejus , et pacem ejus superanlem omnem iniettectum; sic inveniens eum tuper omnia, et Itoc super intettigentiam cognoscens , quia supra omnia est , omnitm causatk existent. Idem in epislola ad Gaium monachum : Tenebrae quidem, inquit ‘, obscurae sunt in tumine, et magis in mutlo tumine. Ignoranliam occuttant scientiae , et magis multae scientiae. Haec enjm ** supereminenter, sed non secundum privationem aecipiens , approba ’ super vere, quia lalet — eliam qui Iiabent incompre- hensibile lumen, nesciunt quid sit quod habent, te- sianie Evangelista : Et lux in tenebris lucet , ei tene- brae eam non ‘compreftenderunl ; ideoque divinum lumen tenebrarum vocabulo, quoniam incomprehen- sibileest, vocilatur; similiter et gnoslica virtus con- teinplantium illud, quoniam ab eo reperculilur, le- nebrarum nomine frequens appellalur, quia habenles lumen et reruin scienliara lalet — secundum Dominum ignorantia ; el superposilae ipsius tenebrae velanlur ab omni tumine, et abscondunt omnem scientiam. Et si quis videns Dominum inlellexit quod vidil , non ipsum contemptalus est , sed quid corum ab ipso exi- stentium et cogHitorum ; ipse aulem super animum et super essentiam coltocatus , universaliter non cogno- scitur, neqtte videtur, sed est stiperessenliatiter et super animum cognoscitur. Et ipsa secundum quod metius est perfeclissima ignorantia,.scienlia esl ejus stiper omnia cognita. Neque hoc evangelist5 praetermisit dicens : Deum nemo vidit tinqttam. Et ul ail Ambro-

superat namque omnem inlellectum lux inaccessi- d sius : Sicut nunquam visibilis fuit , ita nunquam bilis. Et hoc est quod Psalinisla dicil : Quaerite visibilis erit. Et quod *• ipsa Verilas dicit : Nemo rto- Dominumetconfirmamini;quaeritefaciemejttssemper, vit Patrem nisi Filius, neque Filium nisi Pater. Sed

Et haec est spiritualis illa via, quae in infinitum •endit, quara purae perfeclaeque aniraae ingrediun- tur, Deura suum quaerentes. Nam ei virlules cae- lestes Deum suum semper quaerunl, in quem sem- per prospicere concupiscunt. Ipsa esl caligo, de

utrum Dei Verbi humanitas, sicut et ejus divinitas, incoinprehensibilis esl omni crealurae , omnemque superat inlellectum, poslquam in deitalem Verbi assumpta est, unaque cura ipsa substantia facla absque uUa confusione utriusque naturae divinae

VARIAE LECTIONES.

• A veluti ad finem. * A tubsittere inleljigiiur • kittsertas. " quoniam om. A. •• Sio CF ; A mirabilique modo,

inaccessibite. “* A e< cum quidem sit intiisibitis. *” A et inaccessibites propler exuberanliam. »’ A iuquit quidem. >• enim om. CF. »» Slc CF ; A ettnalia. *• Cl^ quid.

» A Dominum. * CF ingrediens. » et om. CF. " Sic A ; CF necestario. ’ A ac semper movelur per hoc quod quaerit. " A quodammodo qtiod qtiaerit invenii. ‘* A Deum esse. ‘••A tumen

" A effusto-

921 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUINTUS. 922

scilicet alque * humanae, ex quibus unus Chrrstus A deficere. Eadem est raiio • de morlc el vita. Si enim

Dominus nosler alque Salvaior constare creditur et intelligitur ab his , qui orlhodoxae fidei parli- cipes sunl , an intra terminos universilalis condilac ralionabili et inlelligibili naturae cognoseibilis cir- cumscribitur, hoc est , intra numeros qui cognosci possunt delinelur, unusquisque* proul vult suam sen- teniiam proferat. Ego auiem incunclanter vestigia eorum sequor, qni non temere praedicant humani- tatem Doniini noslri Jesu Christi suae divinitati uni- lam, i(a ut unum, salva naturarum ratione, in ipsa etcum ipsa sit, quoniam una substantia est, et ut usitaiius dicam , una persona humanitas Christi et divinitas. El quemadmodum divinitas ejus omnem superat intellectum, ita et humanitas, quae super

oranino * absorbebilur mors a vila , quemadmodum a bonilate malitia et a beaiitudine miseria : quis a morte et miseria torqucbitur, quando extra vilam et beaiitudinem nemo residebil? Si vero quis asse- ruerit, partem humanae nalurac in Deum rediluram, partem in poenis semper mansuram : quanta inconi- moda, veraeque rationi reluctantia asserlionem ejus corisequentur ? Cogelnr siquidem fateri , Deum ‘" Yerbum non totam humanam naiuram, sed partem cjus sumpsisse, ac per hoc neque totum humanum genus salvare voluisse, nec salvasse ; quod absurdum credere. Vera item ratio puraquc rerum speculalio eum deridebit simplicitatem humanae naturae in partes " dividentem, ac veluti ex muliis dissimilibus

universalitalem visibilis et inteliigibilis crealurae , B vel similibus composilam esse docentera, cum sil

super omnia loca et tempora , super omnera circum- scriplionem et defmitionem , super omnes caelos , super omnes viriutes et potestates, super omne, quod dicitur et intelligitur, super omne, quod post Deum est, exaltata esi et superessentialis fjtcla, est omni crealurae incomprehensibilis et ininvestigabi- lis. ,Et hoc in superiori hujus operis textu docuimus. 27. Disc. De exalialione incarnaii Verbi cum carne, quam de Virgine accepit, toloque homine copulalo sibi in unilalem subslantiae super omnia superesseniialiier, et a le copiose suasum, et a san- ciis Pairibus esl roboralum. Sed uirum tota nalura Iiumana , quam solam pariim in electis liberandam pulaveram, parlim semper ’ in reprobis aeterno

una, et simplex, omnique compositione et dissimili- tudineel multipliciiaie pariium libera : alioquin non jam ad imaginem Dei facla est, sed ad mortaiium et corruptibilium corporum muliiformera varietalem, quod existimare et siuliissiraum est, et turpissimum, et omnino a " veritqie alienum. Porro si 4uimana natura imago et siroflliludo Dei est, profecto et (ola per tolum in se ‘* ipsa est, et tota in singulis eam participantibus, nullam in seipsa vel in aliquo suae unirormitersimplicitatis divisionem vel partilionem, seu possibiliiate dividendi vel partiendi, seu actu ct opere recipiens. Si enim una et.indi vidua Divinitas est, ad cujus imaginem humaniias facla est, necessario et ip^a una et individua est, etomnes homincs, nemine

igne torquendam deiineri , solutis ipsius malitiae G excepto,in ea unum sunt.Atsi quishumanilalis sim-

reiinaculis peniiusque disruptis , ut superior docel ratio, ascensura esl, quo primitiae ipsius, humani- tatera Chrisli dico, ascendit ‘’, jam dubius delibero, qiioniam inter se multa in hac quaestione colluctan- tur. Si enim tota illuc ascensura est, et, ut aperiius dicam, redilura in eum, quem peccando deseruit; si eam lolam redimendo suscepit : quid dicturi su- nuis ? Nonne consequens erit, nullam aeiernam morlem miseriae , nullam impiorum poenam reman- suram ? Quid enim in eis torquebilur, postquam tota natura , cujus et ’ boni et mali parlicipes suiit, non solum omni morte atque malitia liberahitur, verum eiiam in ipsum Deum revertetur? Ubi ergo ® aestus ille flammarum ignis aeterni , in quem seve- rilas juslissiini judicis malos missura est , dicens ’ : Ile , maledicti , in ignem aeternum , qui praeparalus esl diabolo et anyelis ejus ? Ubi erit supplicium ae- ternum , in quod ituri snnt impii , si nulla pars hu- maiiae nalurae remanserit, quae aeterno supplicio obnoxia sit? Finila namqueomni malilia, quis malus remanebit? Omnis enim malns malitia malus est, ac per hoc pereunte malitia peribit etiam et malus. De- ficiente quippe causa necessarium est effectum sui

plicitatemetimpardbilitatemmedixisse nulla praero- galiva ‘* sacrorum Patruni auctorilateadjutum •• exi- siimet, audiat beatumOrigenem in libro tertioin Epi- stolam " ad Romanos : Ego dixi : Dii estis et (ilii Excel- si, et addidit : Omnes. Qiiae adjectio omne siraul sub hoc titulo humanum connexuit genus. Denique in consequentibus dicit : Vos autem ut liomines morie- mini. Unde et illud, quod scriplum est : E( recogi- tavil Deus quia fecit hominem super lerram, et poeni- tuit in corde suo, et dixit Deus : Deteam hominem, quem feci, a facie terrae , non solum pro excidio diluvii dictum puto, sed aliquid ex hoc etiam sub mysterio defuturis praediclum, ul eq modo sentiatur, quod dictum est : Deleam hominem , quod ’’ et D per prophelam dicit Deus ‘• : Ecce enim deleo sicul nubem iniquilales tuas ‘*, ut videatur delens eum secundum hoc, quod homo est, posl haec facere enni Deum, lunc, ciim erit Deus omnia in omnibus. Ma- gnum quoque theologum Gregorium in decimo sc- ptimo capitulo sermonis de Iiiiagine disputantem dc humanitate legat, ubi ait : Quid est, quod de his co- gilanius? Sermo, qui dicit : Fecit Deus hominem, infinila significatiot0 omnem humanitalem ostendit.

VARIAE LEGTIONES.

^ k et. » CF 7uJs<jrutg t’tt/r, prout vuli. ^ h. semper partim. * Sic ACF. ’ e» om. A. * A vero. ’ GF aictura. * CF ralio est. ’ omnino om. A. ‘" A divinnm. " in paries om. A. " a om. CF. ‘^ se om.

ik

praerogaliva om. A. “SicA; CV (idiiiim. ^^ S.\\ cpistola. " CF quo. ^^ \ Deiis dicil. ‘• A

dcleo iniquilales tuas ul nubem

9 5 JOANNIS SCOTl 924

iVon enim nunc eounominalur creaturae Adam, sicut \ inipso salvaniJain naturali re&urreclionis virlule co-

iii serjvetitibus hisloria dicit , sed ri^men crealo hoviini’ tton atiud quoddam universaliter etl. Non igitur know- versati ’ naiurae vocalione late atiquid snspicari in- Iroducimur*, quia in dicina praescienlia * el virluie omnis liumanitas in prima conslilutione comprehensa’ est. Oportet enim nit Deo infinitum in his, quae ab eo facta sunt, aestimare, sed uniuscujusque eoi-um; quae suul, /inis et mensura circumponderans factoris snpientia est. Quemadniodum igilur aliquis homo corporis quanlilale coartalur, etmensuta sibi substan- liae niagniludo esl, quae in superficie corporis perfi- citur : sic arbiiror vetuli in uno corpdre tolam huma- nitalis pleniiuuinem prognostica virlnie a Deoomnium’ comprehensam fuisse. Et * hoc docet’ sermo quidicit :

operalrice, quae nullani naluram perirc sinil, iicqiie perpcluo paniri dixero : quid eril, quud aelernae damnalioni allribualur? Diviuacque Scriplurae au- ciorilali resistere videbor, quae hKunclanlcr dia- bolo/ omnibusqiie ejus meiubris, aeicrna lormenia minatur esse fuiura. Si auiem ncque lolam huuiani- talein a Chrislo assumptani alqtie salvandam, neque naluraiiresurrccliouis virlute loiaui libcrandain, bcd ex parte. in diviuae iroaginis diguilalem redituram, ex pane in aeterna calamilate capiivam remansuram dociifero : nonne confestim vera ratio divinaque si- mul auclorilas me redarguel? Ralio quippe eviden- tissime docet, nii summae •* i)onilali vilaeque ac " beatitudiui ex diametro conirarium perpeiuo esse

Quia fecil Deus homiiiem, secundum imaginem Def B posse. Boiiitas eiiiiu circumscribit maliiiain, peni-

fecii eum. Non enim in parte nuturae imagb, neque in quodameor^xm, quae secundum ipsam consideranlur, gralia ’ esl, sed in totum genus aequaliter lalis per- venil virtus. Signum vero est omnibus similiter animus coltocaius , dum onines inletligendi el consiliandi vir- tulem httbeanl, el alia omnia, ex quibus divina natura in eo, quod secundum ipsam factum est, itnaginalur. Simiiiler se " habet el ipse in pritna mundi " constilu- tioneostensushomo,el post universitatis consummalio- nem fulurus,aeqiiatilerinseipsis divinam ferunt imagi- ncin ». Propterea unus liomo nominalum est omne ge- nus huuianum,” quia in virlute Dei nihit pralsierit,nihil inslal,sed et quod speclalttr, aequaliler praesenti com- prehensiva universilatis operalione^^ eontinelur. Oninis

tusque consumil, siiniliter vita morlein, heaiitudo miseriam, virtus vitia, vitiorumque ‘* causas, ce- teraque id genus. Divina auctoriias clamat : Ero mors tua, o mors, et morsus tuus, o inferne. Ileni : Novissimus inimicus deslruetur mors, hoc esl diabulus auctor mortis, vcl cerle ipsa mors. Uujus noiiien apud Graecos est 6«v«T0f ; ilaquidem scripluuiesl £x®#‘C 6«vaT0f, iuimicus G«(vaTo;. InvisionibusquoqueDaniel prophelae aiigelus iiiquit : Septuaginla hebdomades ab- breviatae sunlsuper populum tuumet super urbem san- clam tuum, ut consumetur praevaricaiio elfinem acci- pialpeccatum,etdelealuriniquilas,et ad ducalur jusli- tia sempilcrna.Mysiico videlicet septuaginta hebdoma- clum numero abbreviaiarum totuin tempus a priino ad-

ilaque nalura humuna^* quae a primis usquead^* no- C ventuSaivatorisusqueadsecundumsignificaiis.Septe-

vtssima pervenil, una quaedam vere existentis imago est ; ipsa vero in masculum et feminam generis diffe- renlin novissime constitulioni formalionis adjecia est. Proiiide si Dei ‘*Verbum luinianitatem accepil, non pariom cjus, qnac nnlla est, sed universaiiler tolani acccpit. Et si lolaniaccepil, lolain profeclo in seipso resiilHil, quoniam in ipso restaurata sunt oninia, et nihii hiim:miljiis, qiiain totain acc(pil, peq)eluis poeiiis insohibilibtisquc maliliae,quaiii torineiitorum

nnrio siquidem numero cursus hujus viiae, septeiiis uierum revolutionibusconvoiulusinsinuatur. Qui cur- sus abbreviatus dicitur. Omnia namque tcinpora in comparaUoneaeiernilatisbreviasunt. iii hacilaquc ‘* acie, inter haec leia veluti ex utroque lalere coii- lixus, ignorans, quo tendain, et quid potius sequar, anxiiis consislo. JNon enim ievis consideratio osl. iinuin e duobus eligere : aut aeternas poenas im- piorum angelorum el hoiiiinum destruere, aut di

calamilas sequilur, iiexibiis olmoxium reiiquit; in viiiam bonitalein et beatiludinem, absorpla omiii

nullo enira daninal Deiis, qiiod fecit, sed quod non malilia miseriaque, iion ubique in omni crealura

fecit, punit. Nnmet praevaricanlinin angelorum na- regiiatuiam. Mag. Paliens es(o; adcrit iux inen-

luram non prinit, iicc punilnrus esl; illoruin vcro tiiiin, qiiae illurninal abscondila tenebrarum, ob-

maIiiianieliaip1elalemiiocivamqiiepoleiiliam,quem- stnisa " apcrit, incognita revelal, fugiliva revocal, adinodum el rtialoruin honiinum eis adhaerenlinm, D incirciimscripla rircumscribit, intlefinila definil, am-

extinguet, ei forlassis illorum eritaelerna (lamnalio bigua ad certam quodammodo senlenliain adducit.

suae malitiae impielalisque universalis aboliiio. In- ler haec itaque sibi iiiviccm rcpugnantia, veliili in- ler aestuanlis oceani fluclus cautosque,qiias ailidunl, affliclus longa cl incxliicabili deliberalione faiigalus convolvor,nullamqueviainev;)dendi reperio. Sicnim, ul breviiercolligam, quaclate snperiiis dicia sunt, lo- lam iiumanitalem VerboDei •«assumpiam, ac perlioc

Ac primum quidein coiitcinplari oporiel, quid inter nos conlcctum, inque inconcussaiudefinilionem per- venit, quidadhuc in flucluanti deiiberalione aestuat, quid de celero quaerenduin sil. Disc. Non alia;ii na- lurarum inquisilionein ralio cxigit. Ma.g. Miilla de- finila rationabiiileique rcperta in lua dcliberaliva ilieoria perspicio. Sed quoniam adhuc veluli in aln-

VARIAE LECTIONES.

» A unhiersafis. » A.introaucimus. * A praesentia. ’ El om. A. • A gratiam. • A animum cotloca r, / “"^"^^^l^-^l-ir^inseipsodivinamliinaqinemferet. ‘<> genum finmam ’ "

Ji/.H««flo..i.A. “«dom. CF. ‘•‘AP.oinde/rrydve.buni: ■» A dm«o. •« s/. •SicCF; AffiojYHomm^Hc. ‘9 uaque om. . »» anerit abslrusu.

n.

seom.

lanuni oin. A. " A oplatione, uimae oiii. A. " vercqvc.

925 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUINTUS. 9^20

biguo posila, ut lu ipse faleris, libi videnlur, ne- \ que scientia causa est eiistenMum, ideoiiue, quic

cessarinm arbilrur , ca repetcre, in quibus litubare videris, ut sedatis animorum fluclibus firmam de bis, quae inter nosquaerimus, proferam senlentiam, ne diutius amphiboii ’ videamur, nil ad purum discutientes. Oisc. Ita fiat. Mag. Divino animo om- nia contineri nuUus rectc naturas rerum intelligens dubitat. Disc. Hinc dubitare ridiculum, dum omnes supienles nullo modo in boc dissenliunl, audienles Apostolum dicentem : Ex ipso etper ipsum el inipso ei ad ipsum sunt omnia. Dionysius Areopagita capi- lulo septimo de divinis Nominibus : Omnis , inquil, animi et rationis, et sensus omnis, divina sapienlia et principium et causa et substantia et consummatio et custodia ei fons diciiur > et est. Beatus Ambrosius

quid novit, necesse esl in natura rerum Aeri. Qiioi! autem in nntura rerum non invenitur, niillo modo iii di- vina scienlia invcniri possibile est. Mag. Deus itaqnc iinpios nescit et angelos ct liomines, omnesque (liviii:ic legispraevaricntores. Disc. lllonim subslanlias omne- que,quod in eis fecit, et in ipso subsisli t, novit: quod au- temillorum perversis motibus naliirae ab ipsosubsli- tutacaccidit^ omninoignoral. Namqiiicquid nonfecil, sua scieuUa penitus alienum cst. Mag. De divinae iialu - i-ae,on)niumqne, quae in ipsaet per ipsameladipsain el ex ipsa facla sunl, aeternitate, et quoil ipsa snia vere ac^ singulariter aeterna sil, el quod oninc ae- ternumpariicipaiioneacternitalis sit aeiernuin ‘"^iioii dubitas, crcdo. Disc. Quoraododybiiarini, duin talia et

in exposilione in Liicam iiilroduccns apostolum : /n B ralio et divina auctoritas approbal? Si eniin miiis

Domino, inquit, Jesu omnia condila sunt incaelis e( t/t (erra, vt«t^t/ta et invisibilia, ’et ipse est ante om- nes, et omnia in ipso constanl. Ceteronim Patrum senieniias de boc ponere longuin est, et non neces- sarium. Mag. Si ergo * in animo divino subsisiunt omuia, nibil cxtra ipsuin conficitur esse. Disc. ‘^ Su- pra queiH vel ’ iiifra vel extra nihil est. Mag. Oin- nino iiaque ^ ipse esl omnia. Disc. Omnino. Quid euiin aliud omnia sunt, nisi eorum in divino aniino scientia, sicut ait in praefalo capitulo Dionysius : Di- vinits animus omnia conlinei , omnibus remota scien- liu, juxla omnium causamin seipso omnium scienliam praeambiens, priusquam angeli fierenl, sciens el ad- ducens angelos, et alia omnia ab intus, et ab eo, ut

Deus est causa omnium ac *’ rinis , sequilur, quod soltts Bingulariler aelernus sit, et ojpne, quod ciim participat, soluininodo aeternuni esse. Quid cnim aeternum esse potest practer ipsum , et quod in ipso et ab ipso factum est ? Mag. Maliiiain pedisScquasque ejus, morlem dice et miseriam, diversorunique de- liciorum poenas arbilrarisne a Deo faclas , aul divi- nae virtutis participesesse? Nain quod scripluin csl : Mors et vila a Domino Deo est , non de illa morlc, qua moritur humanitas peccando, poenaque pecc;iti subsequenle per corruptionera solvilur, arbilror essc diclum, sed de illa, de qua Psalmista dicil : Preiiosa in conspectu Domini mors sanclorum ejus, lioc est, pretiosus purgalissimarum animarum in inliniain

sic dicam,principio sciens et in essenliam ducens. El ^ verilalis conlemplationem, quae vere vera bealiludo

esl ct aeleriatas, trausilus. El liacc esl niors, qiia religiose viventes, pie « casteque Deum suum quae- renles, adhuc in bac niortali vita constituli inoriun- lur, in speculo et aenigmate, quod (|uaenint, vidcn- les, in fuluro vero in prisliiiam diviiiae iinagiius dignitatem , ad quam facti sunt , reversuri , ipsuiii Deum facie ad faciem , quantum crealurae compre- hensibili et inlelligibili fas ‘, inconiprebensibilein et intcUigiinlem universalitalis causain, super oninia exallali , facie ad facieni, hoc est , provima illi theopbania vibuii siint, sicut ait Aposlolus : Vide- mus nunc per speculum et in aenigmate, lunc aulem facie ad fnciem, faciera appellans comprehensibileiii quandam liuinano inlelleclui divinae virlutis , quae

hocarbilror (radere eloquium, cum ait : sciens omnia anle generationem eorum. Non enim ex exislenlibus existentia addiscens novit divinus animus, sed exse et in se secttndum causam omnium scienliam et co- gniiionem praefert et ante-coambivit : non secundum speeiem singula contempians, sed secundum unam causae circumstanliam omnia sciens el continens, sicut ei lux secundum causam in seipsa cognitionem tenebrarum praeambit, non aliunde videns lenebras quama lumine.Semet igitur divina sapientia cognoscens cognoscil omnia immaterialiter materialia, el non par^ liteparlita, et mulla universaliler,in se^^ipso uno om- nia et cognoscens el adducens, Elenim si secundum unum causam Deus omnibus gxistenlibus esse iradit :

secundum eandem unicam causam scivit omnia, m< • l^ a nulia crealura per seipsam perspicitur, apparilio-

ex ipso exislenlia, el in ipso anle subslitula; el non ex existenlibus accipiet eorum scientiam, sed et ipsis singulis eorutnscientine eril largitor. Mag. Divinus itaque animus nuliura maium nuliainque malitiam novit. iNam si nossel, substantialiler extilissenl, ne- que causa carerent. Jam vero et causa carent, ac per hoc in numero conditarum nalurarum essenlialiler non sunt, ideoque omnino divina alienantur nolilia. Disc. Aliler intelligi veranon sinit ratio. Divina nani-

nem. Porro si maliiia ei mors ei miseria natuiae adeo condiiae repugnans , neque in causa omnium facla, neque ejus particeps esl, niir^v’, qua ratione deliberas, et haesitas, malitiam morlemqiie aclerno- ruiii lormentorum in huinanilate, quani toiain Dei Verbutn in seipso assumptam liberavit, aelernaliter permansuram, cum vera ralio doceat, nullum con- Irarium divinae bonitati vitaeque ac beatitudini posse esse coaeternum. Divina siquidem bonilas

VARIAE LECTIONES.

• Sic CF ; A amphibologi. * Sic CF ; dic itur esse et est. ’ A igitur. * em Disc. om. A. » vel om. A. ’ AD; oHmiwo Mac. Itaqiie. “inseom. A. «SicCF;Ae”. ^ A et. *” h AClvrnMMis ejus aelernum sit. " A cl. " pte oni. A. " /«.s oni, CF.

J0ANNI8 S(:OTI

consnmei mnlitiam, aelcriBi viia nbsorbebit * morr icm, bcaliludo miscriam. Scriplum cst enim : Ero ‘‘viors lua, o mors, et viorsus tuus, o inferne. Nisi forlc adliuc ambigis, Dominum Jcsum humanae na- iiirac acceplorem ei salvalorem noii loiam ipsam , scd quanlulameunque parlem ejus et * accepisse et salvassc ; quod crederc superiores raliones refutant. Disc. Jani videoundiqiie mc caplum, nullamqiieralio- iicm reperire, qna possim aslruere, maliliam, mor- (cmque, ac miscriam in Inimanita^i^, aut in tola, aut in aliqua parle ejus, dominatnram, perpetuoque per- inansnram, quoniam in Verbo Dei, qnod ehm lolam in unilalcin ’ suae subslanliae suscepit, universa- liler et redempia et liberala est ; ac per hoc reclae raiiocinaiionis virtute snperatus cogor faieri , tolam liumanitatem in omnibiis eam parlicipantibus libe- B certaqne et evidens damnalio diaboli et angelor&rr. randam, omnibiisque malififte vinculis morlisque alque miseriae absolvendam, quando in suas causas, quafr in suo Salvalorc subsisiunt, reversura cst. Adliuc lamen delibero, sccurus jam de biimanitalc factns , utrum universaiiler in omni crealura maliiia aboiebitur , an in sola huinanitate. Acsli- mo namque , diabolicos ammos nunquam mali- tia omnibusque eam consequenlibus carituros. Ac per lioc, licet in sola humanitate dono <livinae gra- liae naturalique virlute cooperatrice malilia penitus aboleatur, in daemonnm tamen nalnra siue fiue pcrseveraluram puto, et in ipsis * divinae bonitati coaeterna erii, ideoque non in omni abolobilur na- tura ». Mag. Nondum clare perspicis, ut opinor, Doum nullam crealurani, quam fecit, punire, nec in C humana, nec in daemonum substantia ; sed quod non /ecit, in omnibus punit, hoc est irrationabiles p?rversae voluntalls moius. Ac ne de hoc diutius liacsiles, andi bealum Augnstinum in undecimo libro Exemeri -sui dicentem, de nalura daemonum mali- tiaque dispulans : Nonnutli , inquit, eum , diabolum videlicet, non in hanc mnliliam libero arbitrio volun- talis * esse deflexum, sed in hac omnino crealum pu- lant, quamvis a Domino Deo siimmo et vero natura- r.um cnnnium crealore ; adhibentque teslimonium de libro Job, quoniam ibi scriptum est, cim de illo ser- mo esset : Hoc esl inilium jigmenli Domini quod fecit, wt illudatur ab angelis ejus. Cui sententiae congruit, quod in Psalmo scriptum e»t : Draco hic,

m

Avel inerudite asseritur », non tantum «oudi- tione prima , sed etinm nunc depravatis lot volun- talibus, in summn lamen omnia, quae creala sunt , id esl universam omnino creaturam bonam esse valde, non quod boni sint in ea mali, sed quod non effi- ciant malitia sua, ut sub Dei administratoris imperio, virtute sapientiae •*, decus et ordo tiniversitalis aliqna ex parle turpelur sive turbetur “, cum stiis quibusqne voluntatibus etiam malis tribuantur certi et congrui limites potestalum et pondera meritorum, ut etiam cum ipsis convenienler justcqne ordinatis universitm pulchra sil ;, lamen quia cuitibet occurrit, et vemm est alque manifestnm, juslitiae ipsius ’ esse contra- rium , ut nnllo praecedente merito hoc ipmm in quoquam " Deus damnel, qnod in eo ipse creaverit ‘,

ejus ex Evongelio recilalur, ubi se diclurum Do’ minus praenunciavit " eis,’ qui a sinislris sunt : Ite in ignem aeternum, qui praeparatut est diabolo et angelis ejus , nnllo modo in eo naluram , quam Deus creavit, sed rAalam propriam voluntatem poena ignis aeterni plectendam esse credendum e»t. Dae- monum autem maliiiam non esse perpetuam bealu» Ambrosins in expositione in Liicam apertissime do- cet, dicens : Coepil orare daemon, ul inlroeundi iu potcos acciperet facullolem. Et primum clementiam Dommi debemus adverlere, quod nullum prius ‘* ipse condemnal, sed unusquisque sibi auclor est poenae. Non miituntur in porcoj daemones, sed ipsi petunl, quia caeieslis luminis claritatem suslinere non po- lerant , ut , qui oculos dolent , radium soli» ferre non possunt, sed tenebrosa eligunt, ut splendeniia derelinqunni ‘^. Fugiunt ergo daemones splendorem lucis aeternae, et ante lempus dcbita sibi tormenla formidanl, non praedivinantes , quae fulura sunl , sed qnae prophetata sunl, recordantes. Dixit enint Zacharias : Et eril in illa die, disperdet Dominus nomina idolorum dc terra , et non erit ullerius memoria eorum, et spirilum immundum exuram de terra. Docemur ergo, quod non semper manebunt, nec mnlitia eorum possil esse perpetua. Nunc igilur illam metuentes poenam , aiunt : Venisti perdere nos anle tempus ? Sed quia adhuc esse desiderant jam ab hominibus recedenles, propter quos poenam sciunl sibi esse subeundam petunt mitli in porcos.

quem finxisti ad illuderidum ei , nisi quod hic ^ Et ne forle existimes , non solum in diabolo ma-

f quem finxisli > dixit, non aulem sicnl ibi, < hoc est inilium figmenli Domini ft lamquam inilio eum ita finxisset, ut malus , ut invidus, ut seduclor, ut om- nino diabolus esset, non voluntate deprnvalus, sed ita crealus. Haec opiwJb quomodo non sit adversa ei, quod scriptum est : Fecit Deus omnia et ecce " bona val- de ? Vbi invenilur diabolus non propria voluntate de- pravattts,ted ab ipso Domino Deo factus malusvalde?

liiiam, verum eiiam substantiam esse periluram — substantiam enim dicit non a Deo factam naturam , sed omnem suae aposlasiao consequenliara , id esl propositnm superbiae, cl inimicam voiunlatem, et immunditiam idololatriae ; his enim el similibus veluti membris subsistit omnc, quod diabolus diciiur : potest etiam intelligi de aereo corpore, quod ei esr snperadditum ‘* — et quod noii jn omni rjtlionali creaiura mors acnleusque ejns , peccatum dico,

Quamvis conentur oslendere. Nec * insulse eliam

VARUE LECTIONES.

» SicCF; A absorbet. » et om. A. ’ Sic CF; A in unitate. * Sic CF; A xpsos. « ideoque non in omni— natur a otn. k. * A voluntatis arhilrio. “^ Aecce om. A. Att<insulse. " .asseralur. “SicCF ; Asrtpie«/jVt. ‘« A lurbetur nut turpetur. «» Sic CF ; A ipsi. " CF in quoquo (sic !). ’’’ Sic CF; A creavit. " A pro- nunliavit. ‘« A primus. " A relinqnant. “ subslanliam cnim dicit — superaddilum om. CF.

1)K DIVISIONK NATIJKAE. - hlBER QlilMlS.

ir.o

oiuflisque maliiia inlcnlura sil, scd in parle crca- A quanlac puritalis, quaiUae sitbiililatis, quaiUae (jlounf

ttirae iuierimenlur,- in parlc pcruianebunt , audi ningiiuni Origenen», diligcnlissimum rerum inqtiisi- torem, iu lcriio libro npi ‘Ajoxwv de consummationc iiiuiRii , lioc cst de summo bono, ad quod universa faliouabiiis ualura fcsMnat, ut Deus omnia in om- iiibus sit ; non cnim alia coiisummatio mundi csl praeler Deum omnia in onnubiis essc tractantem et dicenlcm ‘. Quae sinl eryo ista ’ omnia, quae Deus (ulurus sit in omnibus, requiramus. Et ego quicicm arbilror, quia lioc, quod in omnibus omnia esse dici- lur Deus, significel eliam in siugulis eum omnia esse. Per singulos aulem omnia eril lioc modo, ut, quic- quid rationabilis mens, expurgata omni viliorum faece, aique omni penilus abslersa nube maliliae , vel sen

sit qualitas corporis Hlius, si comparulionem faciamus ejus ad ea, quae nunc, licet caeleslia sint et splendi dissima corpora, manufacta tamen sunl et visibilia. De itlo " aulem dicitur domus esse non manufucta, sed aeterna in caelis. Quia ergo, quae videiuur, lemporalia sunt, quae auiem non videntur, acternii sunt, omnibus liis corporibus, quae sive i« lerris, sivc in caelis videmus, el quae videri possunt, et manu- fucla sutu, [et aeterna facta suni] )», et aeterna non sunl, mullu longe praelalione praecellit iliud, quod ct visibile non est, nec manufaclum est, sed aeternum est. Exqua comparatione cohjici potest, quantus de- cor, quantus splendor, quantusque fulgor iit corporis spirilualis; el verum esse illud quod dictum est :

tirt vel intelligere vel cogilare potest, omnia Deus B Quia oculusnon’’ vidu,nec auris audivu,necin cor

sU, nec ultra jam aliquid aliud nisi Deum videal,

Deum teneat, omnis molus sui Deus modus et men-

sura iit; et Ua eru omuia Deus. JSon enim jam ullia

mali bonique dhcrelio, quia nusquam malum. Omnia

citim ei Deus est, cui jam non adjacel malum ; nec

uUra ex arbore sciendi bonum el malum edere con-

cupiscel, qui * semper in bono esi, et cui omnia Deus

cst. Si ergo " finis ad priiicipium reparatus, el reium

exitus collalus iniliis , restiluet illnm slatum , qiiem

tunc ItabuU natura ralionabilis, cum de ligno sciendi

boHum et malutn ’ edere non egebal, ul amoto omni

malitiae sensu, el ad siiicefum * purumque deterso,

solus, qui est unus, Deus bonus liic ei (ial omnia, et

non in paucis aliquibus vel pluribus, sed ut in omni-

hominis ‘* ascendit, quae praeparavil Deus his ’’ <jfHi diligunt eum. Non aulein ^* dubilanduin est, nalu- rain corporis hujus noslri volunlale.Dci, qui talem fecit eam, usque ad illam qualuatem ^"^ subtilissimi et purissimi ac splendidissimi corporis posse a Creatore produci, proul ^rerum status vocaverit, et merilum rationabilis nciturae poposcerit. Deiiique cum varie- tale el diversitate mundus indiguit, per dioersas reruiii facies speciesque omni famulalu praebuil se maleria conditeri, ulpo.e Domino el Creatori suo, quo diver- sas caeleslium terrenorumque [de simplicitate et uiii- tale corporum posl resurreclionem] ‘^ cx ea duceret formas. Cum vero res ad illud coeperint feslinare, ut siut omnes unum , sicut est Puter cum Filio unum.

bus ipse sU omnia , cum nusquam mors, nusquam C consequenter inlelligi datur, quod, ubi omnes unuin

aculeus mortis, nusquam omiiino malum : lunc vere

Deus oinnia in omnibus erit. Veruni istam perfeclio-

nem ac bealitudinem rationabilium naturarum ita

demum quidam permanere in eo slatu, quo supfa

diximus, putant , id est, ul Deum omnia habeant ,

ct Deus eis sil omnia , si nullalenus eas socielas

naiurae corporalis ’ amoveat *. Alioquin aesli-

maiU , gloriam summae bealiludinis iinpediri , si

materiaUs substanliae interseralur.admixlio. De qua

re plenius a nobis, quae in superioribus occunere

potuerunt , perlraclaln alque digesla sunt. Ntinc

vero, quonium aposlolum Paulitm menlioncm spi-

rilnalis corporis fecisse invenimus-, qitaliler eliam

inde senliri debeat de hoc , tanlummodo , prout

possuinus, requiramus. Quanlum ergo sensus nosier

capere potest, qualUalem spiritualis corporis talem

quandam esse seniimus, in quo inhabilare » decettl

non solum sanctas quasque perfectasque " animas,

veruin etiam omnein illam crealuram, quac libcrabi-

tur a servilule corrupiionis. D.e quo corpore eliam

illud Apostulus dixit : Domum habemus, non inanu-

fdctum, aeternain in caelis, id esl mansionibus beO’

D

sunl, jam diversilas non erU. Propterea, namqus

etiam " novissiinus inimicus diabolus, qui niors ap-

pellatur, deslrui dicitur, ul neque ultra triste sit

aliquid, ubi mors non est, neque diversum sil, ubi non

est mimicus. Destrui sane novissimus inimicus ila

inieUigendus est, non ut subslanlia cjus, quae a Deo

facla est, pereat , sed -iit propositum et voluntas ini-

mica , quae non a Deo , sed ab i^^so processit ,

inlereat. Deslruetur’ ergo non ut non zil , sed ut

inimicus el mors non sil. Nihil eiiiin omnipolenli

impossibile esi, nec insanabile est aliquid factori

suo. Propterea enim fecit omnia, ut essent et ea, quat

facla sunt, ut essent, nec esse non posseiit *”. Propler

quod immulalionem quidem varielatemque recipieiu,

ita ut pro meritis vel in meliore, vel in deleriorii

habeanlur slatu ; substantialem vero inleritum ca,

qune a Deo ad hoc facta sunt, ut etsent el perii.ane-

renl, recipere non possunt. Itaque, quod Ambrosius

in ainbiguo reliqueral, Origcues dcclaral. Nam quod

ilic ail : Docemur, quod non seinper daemonia mane-

bunt, ne malilin eorum possit esse perpetua, dubiuni

csl, quid velil, ntriim substanlia daemoniim sinuilet

eorum malitiae perilurae siut, an solummodo nia-

lorum. Ex hoc ergo conjeclurum capere possumus,

YARIAE LECTIONES.

• tractantem el dicentem om. k. * A crgo, irt(y«i<, isia. Sic CF; A </«ia. ‘^Aigitur. ’ el mnlum om. A. • CF ad incerlum purumque. ’ Sic CF; A corporali. * Conj., AF admoveat ; Cadmoneat. » A habiiarc. ‘• A perfectas. " Sic CF; A Ille, ** el aelerna facla snnl om. A. ‘ A nec. ‘* A hominum. i> A eis. ‘ A enim. " ifualitalem oin. A. ‘” de simplicitule et uniliUe corporum resurreclionem oui. CF. ^^ etiain om. A. •’ SicCF; A proplerca c. f. o. u. essent ideo non esse iion possuiu.

PATilOL. CXXII 30

m iOANMS SCOTI 952

lilin, (jiia sola »Iaemoiiia vocniihir, inanenie conim A /Vcirt essei “, et corrufUionein ct subjcctum lol-

intorruplibi.liler naCura. Iste vero iiidabilanlcr leret **, esselque talis corrupiio et suimel inler-

aslniit, quod in ipsis snbstanlia a Dco Facta sewnter ilus ‘*, ideoque ol talis " non matum, sed deficiens

perniansura, malilia vero pervcrsa illorum voUinlale benum. Quod enim omnino expers esl " boni, neque

reperta inaeiernum peritura. Talia siquidem nomina in existenlibus erit. Eadem etiam esl ratio Ae potcn-

daemonium*-,l>iabolusrnom»simusimmicus,elmors, tiae el actionis corruptione “. [Sicut natura eor-

noQ sunl uaturae, sed pravae vokinlatis vocabula. rampi no»potesl, ila Tirliiset actio nataraHs comi-

Audisti igitur sanelun» Angiislfniim diceRteniT quod ptionem non recipiunt]. Z)mde,7t(omo(io</aemonesex

Deus in diabolo non, quod fectt, sed, q«od rton feert, Deo facli ‘* sint mali? Bonum enim bona adducit et

puniturus esl ‘; audisli Origenem aflirmantcm, dia- substituit. Yemm dicet aliquis ‘», dicuntur mali , sed

boVi substanliam nuiK^uam pcrrluram, sed ejus non secundum quod suntf exbono*** enim sunt, etbo-

soiummodo malitiara, Et ut hoc finTiius et " credas nam sortili sMHt*” essenliam, sed seeundum quodnmt

et cognoscas, lege magnuni Dionysium Areopagilam sunl, infirmi, ul Eloquia aiunl, servare suum princi-

m librode divinis Nomihibus dc eo, qiiod in natura pium. Inquo enim, die milii, daemonas viiiari dici-

daemonum malnm non sit, eamqiie nuUo modo cor- mna **, «i non in cessatione habiius et operationis,

rumpi vel minui posse dispulantein. " quae versanlur circa divina bona ? *‘Alioquin *\ si

28. Sed neque daemones, inquit, nnlura mali. nnlura mali sunt daemone», setnper sunl mati : atqui

Elenim si natura mali [lioc dicit, qnva daembnes ex matnm inslobile esl. Si itaqne semper eodem modo se

bono creali s»nt, et naturaMter subsistunt, et con- habenl, non sunt mati : semper enim idem esse boui

versi a bono sunt descrcntes illud] “, neque ex bmo, proprium est. Si vero non semper mati , neque natura

heque in exislentibus , neque ex bonis conversum * mali sunt, sed angeticorum bonorum indigentia. Sed

nalura et semper mati exislunt. Sequiiu^;sibimel sunt non omnino expertes sunt boni, secundnm quod et

vtati an atiis? Siquidem sibimel; an eorrumpnni sunl, et vivunt, et intettigunl, el omnino est quidam

seipsos ? Si autem aliis; quomede corrumpunl, essett- in illis appetitus molus : mali aulem esse dieunlur, eo

tiam an virtttlem an^aclionem? Siquidem essenliam ; quod in naturati operalione sunt infirmi. Depravatio

primum quidem non juxta naluram. Nalura enim igitur est eis matum, el rerum iltis convenientinm de-

incoriuptibilia non corrumpunt, sed aerepliva corru- sertio fruslralioque, atque iinperfeclio et impotenlia,

plinnis, [lioc esl niillani naturam corriimpniit, quia facullalisquein eis perfectionem conservantis in/irmi-

nnlla naiara acccpliva est mali}. Sequilur *, neque las, ei abuctio, cl dilapsio. Quid vero atiud in daemo-

hoc omni.’’ et omnino malum, sed neque conumpilnr «*’’«« matum? Furor iirolioHalis, eoncupiscentia de-

quidquam ^ exisleniium, secundum qnod esseniia el metis, imaginalio praeceps. Sed haec elsi in daemoni-

natura, sed defeciu (ordo verborurn : sed iiifirniatur bus sunt, non omnino, neque in omnibus, neque haec

ratio harmoniae et commensuralionis dcfectu natu- per $e mala. Eienim in atiis animatibus non kabilwa

ralis ordinis) juxta nalurum ordinis, harmoniae et horuni, sed privalio esl et rorruptio animalium etma-

commensurationis ralio in/lrmalur manere similiier ^ lum ; habilus vero animalis naturam, quae islhaec ha~

habens, (id est, duiii simiiiter nalura manei). Infir- bct, servat et constituit. Non ilaque malnm est daemo-

mitas ^” autem non est " perfecta : si enim per- nica gens, cfua secundum naturam est, sed qua non

VAIUAE LECTIONES.

’ A Daemonum. * Sic CF; A sit. * et om, A. * Sic CF; A ecfTrverst si. » A ar. * Fro sequitur A ieinde. " CF; omnino et oninino. * CF quid exislenlitim. * Sic CF ; A ratio eodem modo se habens (id est dum simililer naliira manel) non pofesl manere. ‘” Sic CF ; A imbecitliias. " est om. CF. " essel oin. CF. ’ * CF in^erimj*. “• CF e/ cri/ ij;sa corniplio el sniniel corrup/io. ^^CF ilaque huiusinodi. ” csl oni. CF. " Et de virtule et aciionis corruptione endem ralio. ‘ CF ex Deo facti deamones. " Pro vcrHm dicet aliquis CF el quidem dicunliir mali dixcrit quis. *” CF ex optimo. " CF oplimam sortieban^ tur. *” CF viliari dicimus daemonas. *” CF si non in ccssal ione rficiKorMmftoworttm habiluttine et actionc. •"^ Pro iis , quae u-quc ad fiiiein scqiiuntur, CF baec proferunl : Sed ilaque si nalura mali daemones sempc,- mati ; el quidein malum insiabite esl. Non igilur, « semper sic se habenl, tion mali : quod enini fcmper, id ipsum opiimi proprium. ‘Si antem non et seirtper mati, non naturales, sed indigenliae angeli- coruin bonorum. Sed non otnnino experles boni , secundum quod el stittt , et vrnuitl, et inleltiguut, et omnino est quidain in eis concupiscenliae molus. Mali autem esse dicunlur propler quod infirmanltir circa naluralem operalionem. Falsa ergo conversio est eis tnattim, et a cognatis suis egressio el informilas et im- perfectio el impotentin, et sutvanle eis perfeclionem virlule infinnitas, el fuga, el casus. Sed itaque quid in daemonibiismalum? Furor irrationnbilis, atnens concupiscentia, phanlasia prolerva. Sed hqec etsi sunt in dacmonibus,noh omnino neque inomnibus,ncque haee secundtim se mata. E:enim in atiis atiimatibus non viotus latium, sed inlereinplio est, el corrupiio animati et matuin ; ktibilus enim satvat, et esse fncit, kaec ha- bentein aiiimalfs natnram. Non igilur malum daemonia gens,quantum estjuxtanaturam^sedquantumnonest. Et tion mulalum esl daliim in eis toluni boiiuin, sed ipsi ilnlo cecidernnl lolo bono. El datas eis angelieas dona- tiones nunquain ipsas commolas fttisse dicimus, sed svnl el inlegri,et clarissimi sunt, etsi ipsi non viderit par- ticipanies boni conspectivas virlutes. Iluque quod sunt, el ex opiimo sunt, et optimi, el bonum et oplimum concu- piscunl, el vivere et inleltigere cxislentiuiti appetenles ; et privalione el fuga et casu connnluratibus sibi optimis dicunlur mali, secunduin quod non sunt, et quod non esl appelenles vialum appetutil. Inluere cct.

KOTAE.

• Ea, quae lioc capilc vidcs uncis iaclusa, desunt iu coditibus CF.

DE DIVISIONE NATURAE. — LIDER QLINTUS.

9M

ett. Neqne totum bonum tltis datum, mtttatum est, \ el quanlitates, celeraquc, quaeaugeri ac minui pos-

sed ipsi a tolo bono dato exciderunt. Neque dicimHS angelkas donationes illis dalas unquam mulatas fuisse, sed et iniegri sunl, et plane conspicui, quam- vis ipsi non vident, dum facultatem ctaudunt, qua bona sua possunt iniueri. Itaque qnod sunt, et ex bono snnt, el boni, el bonum pulchrumque appetunt, dum esse, el vivere, et iHtelligere exislentia desideranl; et privutione, et fuga, et prolapsione bonorum eis cvnvenientium dicniur mali, suntque mali, secun- dumquod noH s:«/ ; et non existentis cupidi, malum appetunt. Inlue/e vim ’ verborum, et quanlae sub- lililalis suiit. Primo quidem universaliler breviler- que comprehendens, daemones natura malos non esse, dicendo sed neqne daernones natura ma/i, ra-

sunt, ct in subjccto quodam inlelliguntur. Sed ne- qiie illa corrumpunlur a malo ; au9;cri eiiim accidcn- tia subslaniiae, vcl minui, nequc malum esl, neque corruplio, sed profectus quidam ^ alquc dcrcctusca- pacitatis subslanliarum. Ideo ait : Neque hoc omni * et omnino malum, lioc cst, neque acceptiva corriiplio- nis a malo corrunipuntur, quia nequc omnino ma- lum. Nam in lioc loco unn ncgalio bis ponitur sic : neque hoc omni « et neque omnino malum. Quid enim corrumperet, quod omnino non est? Nam omnis corrupiio, quac in nalura rerum mutabilium inieS- ligiiur; aut defectus perfectionis cst, aul dc spc- cie in specicm traositus niateriac, aut gcncra- liura in specialia ei specialium in gcneralia trans-

lionem subjunxit : elenim si nalura mali, neque ex B mulatio. quoc omnia non mala, sed mutabilium

bono, Dco videlicet, qui solus a seipso bonus est, creati sunl; omne quippe, quod ab eo crcatiim est, bonura est, non enim ex bono malum fieri polesi ; neque in existenlium naturarum numero computan- lur; neque ex bonis conversum ’ natura, boc esl, neque ex bonis angelis nalura in malitiam pervcrsa^ voluntatis conversi sunl. Haec cnim vocabulo prac- falus «uclor praevaricaloribus angelis solel impo- nere. Conversum *, boc esl conversionem ex bono- rum nalura, el casum a sapienlia. Et semper mali existunt; a superioribus assumilur negatio : et neque semper mali existunt. Nam quod natura malum cst, non potest semper exislere. Naluram quippe mali et malitiac aeternam * esse impossibile est. Substantia

renira nalurales qualilaies et qnanlilatcs et convcr- siones"’ inlelligunlur. Cietsra vci^ohujuscapiluliplana sunt, cl cxposilionis non indigenl. Aperlissime nain- que docet, nibil eorum, quae sunt, sccundum cssen- tiain ct naturam posse corrumpi, dcreclum vcro naturalis ordinis»et commensuralionis inlinnitalcm, qiiibus duobus mulabilia eodem modo sempcr uia- nere non possunt, corruplionis vocabiilo vocilari, ct quod ipsa corruplio non raalum sit, sed deficiens bonum. Si cnim malum esset, in nalur^ rerum non existeret. Docet etiam, dacmones non sccundum quod sunt, malos esse, ex optimo cnim sunt, opli- maeque participes essentiae ‘*, scd sccundum qiiod non sunt, mali dicunlur. El quid in cis malum «li-

aulem daeraonum nunquam pcribit. Nalura ilaque ^ ciliir, aperte declarat, infinnitatem videlicet corum.

mali non sunt. Deinde argumenta per interrogaliones subdidit, dicens : Sequilur, sibimel sunt mali, an aliis ? Ac si dixisset : si nalura mali sunt, necessa- rio aul sibimel mali sunt, aut aliis. Et siquidem sibi- met , an corrumpunt seipsos? Ulique corrumpunt. Quod impossibile esl fieri; nulla siquidem naiura se- ipsam corrumpcre potesi; accidens cst enim omni naturae sui corrupiio. Ac per boc si natura daemo- num mala cst, sibimet non est mala, quoniam sc- ipsam non sinilur corrumpere; malum quippe non mali, scd boni esl corruplio. Si aulem aliis natura bonis mali sunl, quomodo ea corrumpunt, utrum es- sentiam eorum, an virtutem, an « actionem? Ac si

qiia servare suiim nolunt principiiiin , summuni scilicet Lonum, cx quo sunt , ncgligcnliam quoquu corum, qua diviiiorum bonorum liabitudinc ct actione vacant ‘, celcraqiic, qu.ie de miscria dac- monum luculcnlissimc a praefalo magistro dicta sunt, dcque natiirae eorum bonilalc, et. qiiod nihil donationum, quas in conditione sui acccpcrunl, iii eis commutatum sit aut nb eis demptum, scd intc- gritatem et claritatem suae naturae scmper mancre , quamvis non inlelligant ‘ suas s];ecHlalivus virlutcs, quas ad contemplalionem sui Crcaloris, si vcllcnl, iiisilas hnbcnt, fugienlesn vero lumine, et cadentcs cx connaturalium sibi optimorum angclorum conlcmpla-

diceret: harum trium nullam * possunt corrumpcrc. liva virtule, appctcntcs, qiiod non csl : ot hoc cst

Haec enim iria, essenliain dico, ct virluiem, el ac- lioncm in oinnibus incorruptibilia suiil, quoniam in his tribus omnis natura subsistil. El boc esl qilod seqiiitur : Siquidem essentiam; primum quidem non juxta naiuram, hoc esl, non illam csseniiam, qiia subsistit natura. yatura enim incorruplibilia, esscn- tiam videlicet, virtutem, et aclionem,«o«corrHmpKw^, $ed acceptiva corruptionis, hoc est, quae possunl cor- rumpi, ut sunt naturalia accidcntia, qualilates dico

loliim, qiiod in eis maliim ct malilia diciliir. Vidisli crgo, qiiod nalura dacnionum ct bona sil, o| a sum- nio bono facla, cl qnod non secundiim quod sunt, sed sccundum qiiod non sunl, mali dicuntiir. Acperhoc naliiriili ncocssilaie soqnilur, qiiod in cis est a summo Deo facliiin, soliimniodo in cis pcrinansu- rum, iiiillo modoque puniciuliim, qiiod autoni cx Deo non est, illoniin vidoliccl nialitia ‘\ pcritunim, n« In aliqiia creatura, sivc humana, sivc angelica, ma-

VARIAE LECTIONES.

• A tenorem. * Sic CF; k conversi. * Sic CF; A conversi. * CF Nnlurn —anlernnm cssc • A ac. • A nulla. ’ Sic CF : A perfectio quaedam.\ * CF omnino el omnino ’ CF omnino ‘* et convcmoncs om. A. •’ A optimamque sortiuntur essentiam. ‘• Sic CF ; A vacanl el actione. ‘^ A inlelliaunt ‘* A lioc ist illorum malilia.

lili.i possil ficn

JOANNIS SCOTI

93G

pcrpclua H bonilaii coaclerna. A ‘itcr in quadam parlc, vol iii ‘^ lolo litijiis visi!)ilis

.Siiniiiicr de morle cl miseria iiilelligcndiiin, nc vilac el bealiliiciini quiil conlrariiiin atqiie coacviim inlcl- ligalnr. Porro si universaliicr nialilia, cl niors, acu- lensquc ejus, quod esl pcccaUnn, onmisqne miscria, insuperetiam novissiraus iniinicus, nequilia vidtiicct diabolica, universalisque impietas, [aul ipsa ccrle mors] •, de natura rerum abolebiiur : qnid resiat, nisj ul sola universalis crcalura omni faece maliliae cl impietalispurgala.omni morle corruplionisiibeca, penilusque absolula remaneat? El liacc est generalis universae creaiurae, quae a scrviiute liberabiinr, resurrcclio, mysUcaeque tcrrae, natnrae videlicei, renovatio ‘. De qua Prophcta praedisit : Auferes spi- rilum eorum,ei deficient, el in pulverem sutim reverten-

crealurae, el, nt simpliciler dicam, neque inlra uni- vcrsitalem loliiis nalurac a Dco coiulilac futiiias essc credimus ; cl ncque nunc esse, et nnsquam, el nunquam, sed in malarum vobnitaium corriiplarum- qiie conscicnliarum perversis molibiis, tardaque pocnilcnlia et infrucliiosa, inquc pervcrsae potesta- lis omnimoda siibversione, sive ab ‘* humana sive angelica crealiira. Siibvcrlilur aulcm, quod omnino exlinguilur. Exlinguetiir omniiio omnis faciiltas peccandi , maleraciendi , impic agemli. Facullatc autem tolius malitiae penilus subtracta, nonnc solu occasio, pervcrsa videlicet voliintas , rcjiianebil veluli exlincta ? LH cnim (ides siiie operibus morlua est ; silcl cnim ‘* : ita peccalum absqiie pos-

(iir; emiltesspiritum luum,etcreabunlur, el renovubis B sibilitate peccaiidi, et malitia absquc maleficio, et

faciem terrae. Qui etiam laelari Dominum in operi- luis suis dicit, deficienlibus peccatoribus a lerra et ini- quis, ila ul non si/U. Quomodo cnim quis ex peccalo* Bominabilur, peccato non exis’ente; aul iniquus, iniquilatc destrucla? Sicut ait idem Propbeta : Non resuryent impii in judicio. Nam quando bumanilas in resurrcclione restaurabitur, oinni impiclate et malitia el morte absolvetur. Ac per boc neqiie mali, neque.jmpiLresargent; sola siiiuideui nalura resur- gel ‘, impielas vero et malitia aeterna damnalione peribunt. Disc. Quis est ergo ille aeternus ignis, quod supplicium, ardensque sulpburei * stagnuin ignis, vermis quoque non moriens, celeraqne tormeiita, quae diviiia eloquia diabolo omnibnsque ejus niem-

inipieias abs(|ue idolorum cultu. Quanivis cnim iii pcrversis volunlalibus perverse agcndi appolilus ar- dorque sempcr pcrmaHseril, quoniam quod appcti- tur, pcrfici non sinitur,et iii nuUo, nisi in seinctipsa, flauima nialevolae cupiditatis ardet : quid aliud re- linquitiir, nisi fueiida cadavcra,omiii vilali molu,boc csl,oinni naturalium bonorum virtule atque siibstan- tia privata? Et foriassis tales sunt graviisimi ciu- ciatus maloriim liominum et angclorum, ct ante judiciiim fulurnin, cl posl, malefaciendi cupiditas, ct pcrficiciuli diCricullas. Quod autcm non in localibus spaiiis corporalibiisve carceribus diaboluscum niciu- bris suis punictur , seJ unusquisque inlra siiac malae volunlatis tcrminospoeiias luet, bcaiiis Am-

bris futura essepronunliant? Sisecundum historiam C brosius in cxpositione in Liicam manifcsle declaiai,

lerumque visibilium proprietatem pulantur fore, ne~ cessario in aliqua parte mundi sensibilis sensibiliier erunt. Et si ita cst ‘’, mundus islc aut tolus aut aliqua pars ejus reservabitui-, in qua damnandi per- peluo damnabiinlur. Ac per lioc non solvetur om- nino, neque cousummabitur, hoc esl, in causas suas iion reversurus est , quando Deus omnia in om- nibus eril. Ipsa est enim % ut praediximus, consuin- inalio mundi, et non alia, Deum omnia ‘ in omni- bus esse. Et quod est gravius, quid punietur, si iiullum " substantiale subjectum, quod puniri possit, iiullo •> modo remanserit? Porro si totiis miindus, universaliterque lola creatura, qiiae a Deo facta est, in aetcrnas causas, iii qiiibus subsistit, non est re- \ersura, lota adhuc nostra ratiocinalio irriia peni- lusque dissoluta rcsidebit. Mag. In vaiium laboravi- mus, si ita fuerit, sententiaeque sanctorum Patrtim, qiias introduximus, rcdigentur in risum, quod absit. Disc. Succurre itaque, deque praedictis lormemlo- ruiii specicbiis, quas divina non mcndax promlttit historia, probabilem redde rationem. 29. Mao. Diversas suppliciorum formas non lu^ca-

illum locum Evangelii expoiicns : ToUclur manibus et pedibus ligalus ‘«, ei niittetur " in tenebras exteriores, illic erit (letus el stridor denlium. Quac sunt tcnebrae exleriores? Nunquid illic quoqnc carcer aliquis lalu- miaeque subeundae sunl? Minime. Sed quuecunqne extra promissa sunl cneleslium mandatorum, in tem- bris exterioribus sunt, quia mandata Dei lumen sunl : et quicuuque sine Clirislo esl, in lenebris esl, quia lumeninlerius Chrislus est ‘. Ergo neque corporai.um stridor aliquis denlium , neque igiiis aliqidsj erpetuus fiammarum est corporalium, neque vermis est corpora- lis, sed haec ideo, quia, sicut ex mulla crudtlale ct febres nascuntur el vermes, ila, si qiiis non decoqunt peccuta sua velut quadam inlerpoiiia sobrietate absli- *’ nentiae, sed miscendo peccnla peccalis, tanquam cru- ditalemquandam conlrahat ’ velerum et recentium de- lictorum, iqne adurelur proprio, el suis vermibus con- sumetur. Unde el Isaias ait : Ambulate in lumine ignis vestri, el fiamma,quam accendislis.Ignis es-, quem generat moesitia delictorum; vermis esl, eo quod irraiwnabilia animae peccata menlem rei sen- sumque comvungant, et quaedam exedant viscera con-

YARIAE LECTIONES.

’ A fieri possit. « aut ipsa certe mors om. A. * Sic CF; A revocaiio. * Sic CF; A quis peccator nom. • Tola siquidem natura resurgel om. CF. • Sic F; A sulphur et ; C sulfure st.Tgiiiim. ’’ est oin. A. • est

oni CF. • A enim esl.

CF; ab om. A. *» silet enim om. A., ‘•■A%n/jj. CF ; A conlrahit.

omnia om. A. " Sic ACF. " Sic ACF. ‘^ I’io vel in A veluti. ‘* Sic

" SicF; \C milli!e. ‘" CF esl Chrislus. ‘» Sic

937 1)2. DlVrSlONE NATURAE. — LIBER QLINTUS. <J38

scieiittae, qnae tanquam vermes ex unoqnoque nascun- A Deus. Adam quippe in deificaiionem ex spiritu nativi

lur, tanquam ex corpore peccatoris. Denique id Domi- nus per haiam declaravil, dicens : l’U vdebunt membra hominum praevaricanlium in me, el vermis eorum non morietur,et ignis non extingue.ur ‘. Slri- dorquoque deniium prodil indignantis affecium, eo quodsero unnmquemque poeniieat,sero ingeniiscal, sero irascalur sibi, quod lam pcnicaci improbilaic delique- ril. Viilc igilur, qualia loca lorineiilonim praefatus tlescribit Tlieologus. L’bi Judas Salvaloris noslri pro- ililor torquetur? Nunquid alibi iiisi iii sua pollula conscientia, qua Dominum tradidit? Qualcivi poenain patitur? Serani profeoto poeiiilentiain cl iiiuiilem, quasemperurilur. Qiiiil patilur dives ille in inferno? Nonne splendidariim epnlarum , quibus in liac vila

talem sponte sua relinquens, nalua esl corforalitbt in corruptioncm, sed lioc damnavil oplimut et cle- mens pro nostro delicto factus liomo, et condemnavit seipsum nobis ’ solus Hber peccalo, et ex corporibus nasci dignalus nalivitale, xn qua potentiam nosirae condemnalionis superavit, mtjsUcaeque in spiritu di- rcxit nalivitalem , et corporalis nativitatis solvens pro nobis in seipso vincula, dedit nobis potestaiem pcr nativilatem ex spiritu,filios Dei, pro carnis et sangui- nis, fieri, credentibus in nomim ejus. Et haec est in- vidia, q-ia maxime inlra senictlpsam diabolica puni- Itir iniquilas; lorquctur enim, magnam communem- qneresurrcctionom luimanae subslaniraeomnlumqHC in ca visibilium in immuiabitcm immorlalUaieni ,

Yesccbatur,egestalem?Qiiaflammaconsuniilurimpu- B dcque sua polestate elapsam prcspiciens»,quam, vi-

rissimus rex Herodes, nisi suo furore, quo in necem cxarsit innoccniiiim? llaecexempla de pravis mala- rum volunlatum molibus,quos in semctipsis viiiornni lorquel juslissinia vindicta, diversarumqne libitli- num cicalrices sufficiunt. Lnusquisqne enim impie vivenlium ipsa vitiorum libidine, qua in carne exar- sit, veluti quadam flamma inexlinguibili lorquebi- lur. De diabolicarum vcro perversornm volonlalnm siipplicio qnid aliud inlelligendum, praeter illariim aclernam refrenationem , suaeque impielalis aeler- num interilum? Quae cnim gravior poena inipio, quam impie agere et neminem laedere posse *? Ihec est ’ catcna, qiia Dominus nosler Jesus Clirisiiis, descendens iii infernum, diabolum ligavit,eos vide-

delicct sul>slantiam, subdilam sibi atque caplivam pcnitus abolere, inque acterna morle ‘" perpeluis potnis obnosiam dctinere decicvcral. Dum enim vicissiludo nascendi ex corporibus el in corruplio- ncm redcundi desierit, in quo poteslas nntiqui ho- slis remanebil? In nullo.

50. Disc. Haec omnia probabili anctorilateeiralione snbnixa esse arbilror. Sed adhuc restat dilTicillima illa, ui milii videtur, quaeslio, in quo supplicia itta erniil", qnae non soluin diabolo, verum eliam iin- piis lioniinibus riitiira divina testalnr auciorilas. Veibi gratia, iil panca cx mullis introducam. Domi- nus in Evangelio promiilit se diclurum : Discedile a me, muledicti, in ignem oelenium, qui paratus est

licel, qiii in eum pie perfccieqne credunt, ejii.sque C diaboto et angelis ejus. Ubi oslendil, aelerno igne

mandaia cusiodinnt, perdere non valere, quamvis an’e jiidiciuin non puniri daeniones * prcccnlur^^sed mitli in porcos, libidinosos videlicel homincs, in quibus adhuc vim suain exerceant * : durius ligandiis, quando de poleslale illius post judiciu.m omnis libe- rabitur creatiira, omninoque absolveliir a scrvitute, in principium suum, Deum viTieliccl, qni est priiici- pium omnium el linis, reversura, dum visibilium ad- minislralio circa ^eneralioneni elcorruplionem finem accipiet per magnam, ut ail bcalus Maximus, com- munemque resurreciionem, quae gignil in immorta- lilatem hominem secundum subsisienliam immulabi- lem, propter quem visibilium natura esse per genera- lionem suscepii, et cum quo ’ accipict per gratiam se- cundum essentiam nen corrumpi. Ad hanc igitur visi- bilii creaturae servilutem solvendam Verbum Dei homo ex hominibus corporaliter nascilur sine peccalo per hominem, el baplizatur in filiolUalem gpiritualem, fro nobis volunlarie subiens nalivitatem, Deus secun- dum esscntiam, et Dei Filius secundam naluram ; ut nalivitatem ex corporibus deslruerel, corporaliter na- scilur sine peccalo, et ex baplismale in spiritualera filiolitatem pro nobis subire recepil nativitalem tiatura

D

diabolum el angelos ejus arsuros. El qiiod scriptum cst in Apocalypsi : Diabolns , qui seducebat eos , inissus esl in stagnum ignis et sulphnris quo el bestia et pseudopropheiae cruciabttniur ‘* dic el nocle in se- cula seculorum. Ubi vocabulo diei inlelligimus aper- lam angelicis humanisqne puris intelleclibus im- piorum damnationem , iioctis vero iropo divinae scnlenliae incognitam omnibus profunditatem. Et animadverte », quod nunc non quaero de qualilale suppliciorum et localilale. Salis namque in supe- rioribus anctore Ambrosio ‘^ suasum est, nulla cor- poralia vel localia vel scnsibilia vel lemporaiijt futura. Nec immerilo; nam post consummationem nuindi neque corpora sensibilia ‘*€riint, neque loca, neque lempora , \u quibus tormenta inlelliganlur esse possc. llacc enim omnia /inem accipient cum muiido, dum finis fncril omnium corporum spiritua- litas, omninm locornm simpliciias omnino spatiis carens , omiiium lemporum aeternitas. rdcoqiie aelernitatem ignis, de qno Dominus diclurns est : Discedile c me, maleHeli, in ignem aeternum, et alibi : Ibunl isli in supplicium aeternum , item in Apocalypsi : Kt cruciabunlur die nocleque in secula

YARIAE LECTlOiNES.

’ ’ 6ic CF; A morilur…extinguitur. * CF neminemque lacdcre non posse. ^ Sic CF ; A Hacc est enim calena.

• daemones om. A. - " A precelur. * A exerceat. ’ Sic CF ; A cl eum quod. * Sic CF ; A pro nobis. * CF piTspiciens. ‘" A vique in ae rnam morlem. " erunl oin. CF. " CF ct cniciabiintiir ‘* CF auclor’lale Ambrosio. ’’ Sic CF; A ntq jc torporaliu neque scnsibilia.

*J59 JOANiMS SCOll «JtO

teculomm, non de iliiilurniliile, Jeque infimis lcni- A el tlccremenla * corporuni, omnesqne ooriim corrii-

pliones, el exlrcma omnium * corporalis coinpaginis

poralium revolulionum prolixitalibus, verum de ir- revocabili el incornmulabili juslissimi juclicis sen- lentia inlenigere debemus. Eadem ralio est de aeiernilale bealae vilae, in qua eliain nulla leinpo- ralia spalia inlelliguntur, quoniain in seipsa iin- niutabiiilcr pcrmaneiis, super on)nia lempora, nullo principio seu fine coiicliidilur. Hinc confeclum , «mne, quod aelernum dicitur, in Deo soluinmodo inielligi , ne ulla aelernitas existimelur extra euin, qui soius aelernus esl ct aelernilas. Aut enim incun- cussa juslissiniorum ejus judiciorum severitas, qua puniri sinit in impiis irrevocabililer qiiod non fecit, aul ineffabilis et supernaluralis ejus gralia, qua quos praescivit et praedeslinavit conformes fieri imaginis

solulio, irralionabiles quoqiie ralionalis " aniinae molus, qui cx maleria nascuntur, el circa eam vol- vunlur : <|uae cuncta non ex prima condilione hu- manilalis, scd ex generati ejiis peccalo iiiitium suni- psenint, ideoque simul ciim ipsa maieria, qiiam inficiunt, peribunl, quandoipsius liiimanitalis prima conditio ab his omnibus siiniribiisque sibi passionibus liberabilur, igneque spiriluali divinae graliae ct bo- nilatis purgabitnr. El hoc proplieta Isaiassub figura flerusalem praedicens : Sanclificabo, inquil, eam in igne ardente, et devorabit sicut foenum materieniy ignem appellans non impios lorqiienlem jnstissim.^ poena, sed sordes naiuraepurganlem clemenfissiraa

Fi/H «tti.deificat ac super omnia exallal,aelernilalis B gralia. At si divina juslilia in omni crealura non

nominc rcclae rationis conluilu accipilur, qiioniam iiihil Deo coaelernum est, aul ex diamelro conlra- rium. Ipse siquidem solus in his, quae in ipso sunt, el fcliciter vivunl, aelernus cst per graluitam gra- tiam ; io his vero, quae cxtra ipsiim sunl, quoniam ab ipso non sunl *, ideoqne, quamvis dicantur esse, omnino non sunt, aeiemus esl per sevcram senien- tiani. Non itaque te nunc interrogo de corporalitate, seu localilate , seu temporalitaie snppliciorum ; spiritualilcr enim fulura impiornm lormenta inlel- ligenda sunl : sed adhuc quaero, in qua re debentus ea credere, vel inielligere fulura csse ? Non enim pulandura est subjcclo aliquo carere ; accideniia quippe sunt supplicia ‘. Si aulem nullum accidens

sinit puniri omne, quod a summo bono creatum est, iion solum ul esset, verum etiam ui semper impas- sibile el incorriiptibile conlrariis passionibiis perma- nerel : quomodo puniri polesl, aut suppliciis snbje- clum esse “, quod omnino in nalura rerum non intclligilur esse? Aiit qiiomodo impiorum lormenta naiurali subjeclo, quod lorqueant , possunt carere ? Mag. Nodosa nimis difllcilisque, ut dixisii, ad sol- vendum perplexio. In hac enim quacslione tria nobis occurrunt, et unum ex iis eligere, alia ** diio infir- niare necesse esi. Cogimur namque fateri, aut quod penitus non est in rerum naiura, per se absque ulio suhjeclo posse puniri; ei hoc rationi valde videtur resistere ; quomodo eniin punilur, quod non in ali-

cst nisi in subjcclo, et omne subjeclum res aliqua ^ qi’o subsislil? — aul quoddam " nalurale subjeclnm

est per se subsislens : supplicia igiiur in siibjecto aliquo per se subsisiente fulura esse necesse est. Porro, si orane, quod per se subsislit , ab eo, qni oranium subsistcnlium causa est, snbsiitulum esi ; omne quippe, qiiod a causa oinnium subslitutum non est, penilus nihil est, et in numcro exislentium non subsislil : scquilur, ut in aliqua substanlia a Deo subsliluta suppliciorum calamitas conslituatur. Si autem hoc dalum fuerit, ccnfeslini illa ralio va- cillabit, quae approbal, divinara jusliliam in niilla crealura, quam fecit, punire quod fccil , quoniam orane, quod in oranibus, quae ab eo, qui impassi- bilis esl et incorruplibilis, factum csl, profeclo im- passibileelincorruptibiieest, nulijs(iue ^* passioiiibiis obiioxiuni. Passiones autem nniic dico non illas, quae naturaliter insuiit, ut corporci sensus », sed quae conlra natiiram sunl, ciiYa^nie corporalem * nialcriain versanlur in hac adhuc inorlali vita ; ipsius autem naiurae triniiulera, «luac csi cssentia, virlus, operalio, nec allingere nec corrumpeie pos- sunt, quainvis eam oppiignare videantur appeiere ‘. Hae aulem passiones sunl gciicratio ex corpoiibiis ad simililudinem irralionabilinm animaliuin, incremenla

D

supplicia pali , quod non miniis , imo plus rationi et auclorilati conlrarium esse vides ; oinne qnippc, qiiod iu natura rerum a suinmo bono substitutum est, sive secundum subslantiara, sive secundum ac- ciilcns, divina juslilia atque pielate provida prohibe- liir puniri, ne quid trisle miserunive in universa crealura leperialur — aut pniiiri, quod non esl, tamen ‘* in subjeclo aliquo, quod est, omnique poena liberum piinilur. Horum Iriiim elige, quid sequen- duin. D»sc. Terlium, et ex duobus praecedenlibiis composilum, si tamen probabililer potest inveniri. Torqueri enim, quod non est, et iii nalura reruni non inveniiur, aul nalurale subjcclum poeiias sol- vere ‘*, raliones praediclae incnnctanter refellunt. Puniri aulem vilium, quodnon cst, in aliquo tamen, qiiod est, et impassibile est, qiioniam pati poenas non sinilur, credibile inihi videtur, verique similli- muni. Quamvis mentis raeae conluitum adhuc fugerc videalur, utrum tale quiddain ita sit. Mag. Yerilas; quaerentibus se pie ac devoie amat occurrere, seque ipsam aperire, et quae menles eorum fugiunl, pro- dere. Deni<|uc eam inier nos quaeramus, rationabili incessu gradienlcs, et vicissiin me. praecedentem

VAniAE LECTIONES. ’ A imagini. * As);i/. ’ Sic CF ; A simplicin. . "” CF nullis {-que om.) • A naturaliter u( corporei sensus insunt ^ SicCF ; \ corrupiibilem. ’ Sic CF; A qiiainvis videanlur appetere eam oppugnare. ^ CF detri- menta. » omniumoiu. A. ^" ralionalis oiu. X. " c’.iie om, CF. = A ^/ alia. ^’ CF quiddam. " A ci lauien. ‘• Sic CF ; A poenas pcii.

941 r)E Dl\ISIONE NATLRAE. -■■ LIDER QUIMUS. 942

scquere, el cgo le nracgrcilicnlem subscquar.’. [)isc. A »iia essenlia in iribiis suI»sl;Miliis, ftd cnjiis imagiiicin

trinitas quoquc liunuinilnlis inlelligilur, quae est

Praecede.

31. Mag. Deredim liumanitalis, omniumquc, qnae in ipsa ei prop:er ipsani hicla sunl, iii ipsa ct cnm ipsa in priiicipium suu«h lraclaimi&. Non enim nunc <le substantia daemonuni, quam condilor onmium Lonam tt incorruplibilcai in cis fccit, serim» nobis c»l, ulmm el ipsa purgala convertclur ad principium suum, quod praevaricando deseruit, an semper a contemplatione veritalis sna perversilate exorbitala fiigiet. Iloc iiiterini solummodo ad purani de ea co- gnoscimas, qood iion panilnr, nec unquam punje- tur, et quod dignitas siiae primae condilionis, prius- quam superl>iret, bominemque deciperet, semper immutabiiiter absqiie alla demptione in «a manet,

nse, velU, scire, ut sanclus Auguslinus iii libris Conressionum suarum disputat. Bcalus aulem Diony- sius Areopagita candem trinilatem essentiam, vir- tulem el operationem perdocet. Ncc inter sc disso- nanl, nisi in significalionibus vocabulorum. Neqiic hoc in omnibus; ambo siqiiidein cssc diciint, uniis aulem velle, alter viiiulcm. Ncc in lioc juxta rcruin spectilationein interse discrepant; nuHa enini nalu- raiior et stibstantialior virtns cst humanitalis, qiiam bene velle. Unus item ait scire, aller opcralionem. Et qiiae est ralionabilis naturae opcratio , praeicr seipsam et Deuin sunin, quantum datur sciri *, qiii>( superat omnem scienliam, scire? Haec namque est

lanebitque in aeternum, e< quod impieias, quam su- B naturaiis nostra operalio, quae non e%m nos, sed

perbiendo atlraxerat , penitus perlbil, ne divinae bonilati coaeterna ficri possit. De salule autem ejus, aut conversione, seu in causam suam reditu pro- pterea nibil definire praesumimus, quoniam neque divinae bistoriae, neque sanctorum Patrum, qui eam exposuere, cerlam de lioc auctoritatem liabemus; atque ideo illam obscurilatefli silenlio honorifica- mus, ne forte, quae exlra nos sunl », qiiaercre co- nanies, plus cadere in errorem , quain asccndere in veritatetn nobis contingat. Proinde quod extra nos non est, nostram naluram ’ dico, duce Deo quaerere debemus. Dfsc. Ila oporlet. Nain non solum nos ipsos non prohibemur, verum etiam jubemur qaae- rere, dicente Salomone : Nisi cognoveris teiptum.

intra nos con&titala est. Quid enim nosse appetimus, nisi causam nostram intra nos ineffabili providenlia, et ultra nos incomprehensibili virlute? Ac dc bis iii siiperioribus libris satis inter nos est actum, ut ar- bitror. Mag. Satis profecto : sed eadem repelere, ut clarius elucescanl, non te pigeal nec pudeat. Di?c. Neqiiaquam. MAC.EstigilurhumanilassimpIex qiiac- dam , et in rationibus suis in infinitum inulliplex crealura, quemadmoduin et sua causa in seipsa sim- plex est et plusquam simplex, el in occasionibus re- nim ab ea factarum infinita et plusquam infinita. Elst auteni causa ejus summa ac * sola per se boiii- tas, cui simillima est bumanilas. Ut enini illa lola ubiquc in seipsa est , ita et ista, qiioniam ^ simil-

vade in via* gregunu Non eniin longe a bnitis aiii- ^ lima imago<%t’, ubique in seipsa tola esl. Et qucm-

raalib«s distat , qni seipsum commnnemque humani

gcneris naluram ignorat. Moyses item : AVende libi

ipii, ait, et lege vetuli in libro, operalionum animae

liistortam. Si enim nos ipsos nosse et qnaerere no-

lumus, profecto ad id, quod supra nos est, causam

scilicet nostram, redire non desideramus, ac per hoc

in grabbato carnalis maleriac morteqiie ignoranliae

jacebimus. Nulla quippe alia via est ad principalis

exempli purissimam coniemplationcm praeler pro-

ximae sibi suae iraaginis cerlissimam notitiam. Inter

principale namque exemplum imagioemquc et sinii-

Utudinem sui, hoc est iiiier Deum et humanitatem,

liullnm inlerstitinm constitulum cst. Ilanc rationem

admodum divina bonitas in omnibus parlicipaiitibus se lola est, el nuUius malitia, seu stultitia, seu igno- rantia prohibetur penetrare universitalem ab ea coii- ditam : ita humanitas in omnes homines diffuiidilur, et tota in omnibus est, et * tota in singulis, sive boni sint sive inali. NuUius enim stullitia repellitur, nul- lius malilia detinelur, nullius vitio corrnmpitur, sor- dibusve poUuitur, pura in omnibus,in supcrbis noiv inllatur, in pusiUanirais non labescit, in majoribus. corporibus non est roajor, neque in minoribus nii- nor, aequalis in omnibus, aequaliler in suos partici» pes proveniens, melior in bonis non est quain irv malis, neqiie deterior in malisquam in bonis, in

intuentesGraecihumanitalemiv9/5w7rt«vappeIlavere, j. inlegris corporibiis non est integrior, quaiu iu his.

hoc est «HurpoTzieat, sursum versus conversionem,.vel «v« TTj/iftuo-a oTrtecv , hoc est, sursum servans visuni. Ad Crealoris sui siqiiidem conlemplalionem , nuUa alia interposila crcatura, humanitas creaLa est. Mag. Agc ilaque. Dic qiiaeso, putasne illam huinanitalem, inter quam el suum Crealoreni nuiia crealnra inler- cludilur, unam qnandam simplicem , iuseparabilem- que, parliiione iu se ipsa carenlem * naiurani snb- sistere? Disc. Non alitcr cxistima. Ali(X|uin imago Dei noti est, qui unus ct unilas inscparabilis est, et

VAPilAE LECTIONES. ’ Sic CF; A sequar. * sunl om. CF. ’ A naiuram uostram partilione carcjilem. » Sic CF : A scire, * A ct. ^ A ii"am. €f ; A mundis.

quae ** occasione aliqua integrilatein suaai aut per- dunt aut noh attingunt. Paradigma : solaris radius^ munda penetrat el immunda, dum sit ia oiunibus niundus, neque purior in nitidis ‘Squam io sordibus inconlaminalus. Est eniin in omnibus, quae illumi- nat, lucet in teaebris, et, mirabile dictu, tenebras in se non sinit, dum tenehrarum causas inlra se comprchendit , non solum umbrarum, verum eliam absentiarum ratione. Nullae quippe tenebrae suiil m natura reruin , quac luniiiic aon cirtumscribualur.

• Sic CF; A imeparahilem in se ipsa « A el. • et om. CF. " A qni. " Siu

^^3 SOXmS SCOTI 9i.|

Si enim in corporibiis sunt, qiiamvis longissimc pro- A quod non fecil. Non cnim poccala natunilia snnt, sol

lendaninr, |)Oslrenio tanicn solari lucc ambiun(ur, Si in spiritibiis, quorum tencbrae ignoranlia vcriia- tis sunl, sapientiae claritate finem accipiunt. Stmili- tcr nulia abseniia cst, qiiac non ab eo, ciijiis abson- lia est, causam nasccndi acciitial; nam si Iiimcn non praeccsserit, absentia ejus, quac lencbrae sunt, non Rcqiicliir. Ideoque ex iino genere siiiit absciitiae, ct res, quanim alisentine suiil, ut hix ct lcncbrae, so- Jius el silenlium , forina nt iiiformitas, celcraque id genus. Sed qiiis (iignis laudibiis iiuagitiem Dci dc- iMonstrare , congruisve similiiudiniiius coniparare potcsl’ El ntcognoscas acqualilalem bumanilatis in oinnibus bcminibus, intuere communem spcciem liu- maiiorum corporum. Nulius enim honio alio boinine

voluiitaria. Etenim causa toiitiS peccali est, sivc iit aiigclo, sive in liomine, propria pcrversaque vokin- tas : ipsiiis aulem pcrversae voluiilatis causa iii «a- tiiralibus molibus ralionabilis et inlollecliialis crea- turac non invcnitur. Kleniin bonum caiisa mali no:) potesl essc"; incausalis ilaque est, omniquc natii- r.ili origiiie carcns. Uiiic iUiid mirabilc el ine.\pla- nabilc orilur , ([iiomo(!o mala voliinlas praevaricaii- tiiim angcloriim ct bomiiuim, duin sil incaus;\lis, lclius pcccati loliusque pocnae peccali causa ellicax esi. Et si quis dixeril, iniliiim omnis pcccati ‘? esse supcrbiam , vidcal eam in iiatura rcriim non subsi- slcrc. Noiiuc cniin esscntia cst, ncqne virtiis, ite^juc operalio, noqiie accidcns iiUuiu naluralo; cst auloiu

Jiuiiianior cst; nam si aliqua dcformitas coiitigoril, IJ iiitimae virtulis defectiis, pervcrsusque dominaliouis

vcl formariim difrorentia, non cx natura evciiit, sed vol cx corrupiione corporcac iiilcgiitalis, vcl qiii- Juisdam accidentibus, quac cxtrinsccus adveniunl, qiias;!amqHe singulis hominibus differeniias addunt, dum sit iina species et generalis omnibus ex natura iiiiiforiniter iniprcssa. Unus sensus corporcus quin- quopcrlilus communitcr omnibus iiicst, qiiamvis iii niiillis ipsius organa ’ dcficiant, ociilos dico, au- resque, ceieraqiic instrumciUa, in qiiibus cxterior » f-cnsus opcratur. Quid dicam de ratioiie ct intclleclii? Noime omnibus goneraliter insutit, qiiamvis non oin- iicscis bene rectcquc utantur? Miilli siquidom natu- ralibus bonis abutcntes aelcrnac suae damnalionis «•aiisas invciicrunl. Similiaqiic manifosta indicia com-

appclilus, sicut scriplum est : Quid superbit lerra et ciiiis, quoniam projec.il inlimn stia in vita sua? Et iiii- tium dici’.‘jr, non caiisa, quia prima progrossio esl ot nianalio primordialis peccati, in quo omiicspeccave- runl. At sl omnino nibil est, quis sapiens consli- tuerit ipsam " iiiler caiisas, ciim in nullo naturaliier subsislal? Punitur ilaqiie irrationabilis nioliis |)ci- vcrsae voluntalis in natura ralionabili , ipsa videii- ccl naUira ubiqiie iii seipsa, ct in omnibus eam pai- licipaiitibus bona, salva, intcgra, illaesa, inconla- niinala, incorruptibills, impassibilis, immutabilis ‘* pariicipationesummi boni pcrmancnte.ubiquebcata,, gloriosissimaqiie " in eleclis, inquibus deificatur ‘^^ oplinia in reprobis , qiios continet, ne illorum sub-

‘iiiinioiiis in oiiinibiis htimanac naturac. Quac ciini C slaiilialis proprictas ad nibilum redigalur, hoccst, iio

ita sint, (piis rocle ^ pbilosopbantium purcqiic na- turas rerum inspicienlium non conliniio pronuncia- rct *, Irrationabilcs molus malanim volunlatum posse piiiiiri in his, qiii natiiram bonain ct rationabilom el impassibiiem parlicip:uit?Eiquomadmodum mala vo- Jiintas naturale bonum iion coiitaminal, ila ciiam tor- incntum ejus », malae voluntalis dico *, naturale sub- jeclum,cui accidil, etin quo coniinctur, non torquct. Jpsa siquidom natura, siciit libera est.peiiitiisquc ab- .soluta ab omiii pcccalo, ila universalitcr libera et absoluta est ab omni pociia pcccati. Nain ct scciila- rium causarum judiccs , si lamon noii libidine vin- (lictac, vcriim corre lionis gralia reos suppliciis di- guos cxamiiiant, non naluram in ois , sod delictum

naluralium bonorum, quae ex conditione sua attra- xorant, patiantur interitum ; gaudet contemplatione vcritatis in bis, qui pcrlectam beatiliidinem possi- doiit; gaudet administratione substantialilalis in his, qui suorum delictorum pocnas solvunt; in omnibiis. Jota, perfecta, suo similis Croatori, cunclis vitioruiu sordibus, quibus in hac mortali carne vcluli lepra quadam deformari et violari cxlrinsecus palilur» purgala, in pristinum coiiditionis suae slatuiu resli- tiita revcrictur, redemptoris et susccptoris sui gia tia revocata. liinc dalur inleiligi, qiiod in natiira rerum, posl mundi hiijus sensibilis consiimmatio- ncm , niilla malitia , milla mois corriiplionem iiife- rens, nulla miscria fragilem in hac adbuc vita maic-

torqiieri appctunt. Qiioiiiam vcro doHcta pcr sc, iia- ^^ ricm inficiens rorniquetiir. Omnia quippe visibilia

liirali siibjoclo scgregala , piiniie non possiint. ^

propterea corpiis siniul ciiin deliclo piiiiiunt. Natu-

rariim aiitcin optimiis coiiditor, piissimiis provisor,

jiislissimus dolicloriim iii bis, (|ui sospcriiunt aut *

ncsciunt, nllor, piinit in nalura, qiiam fecit, doli-

ctum.qiiod iion fccit, libcrans ex dclicto, soparaiis-

que, qiiod fecit, inoffabiliqiie modo iii oo, qiiod fc-

cit, iniDunito puiiit, et ut verius dicaiti, puniii sinit,

ct invisibilia in suis causis quicscent; sola vero illi- cila voliintas maloriim homiiium el angelorum, saii- ci;ita pravoriim siii " inoruni niomori;i coiiscioiitia- qiie iii soipsa toiqiiebitur, cum de iiis , qiiac in bac vil;i sibi oplaverai, ol futiira sibi cogilavcrat, iiiiiit invciiiat. In illa enim ‘^ die peribunt omnes cogila- tiones eorum. Cogilalioiics dixit poriluras, non aiileiu siibstanlias. Scd quas cogilationes ait? Yanas pro-

VAHIAE LECTIONRS.

» Sic CF; A orrjnna ejus. " e.rlerior om, CF. M:F n/e pbilosflphantiiim. *► Sic C; A pronvntiat, F pronuntumt. " etus oiii. A. ^ dico om. A. ’ A possinl. " A ac. » A esse non potest. ‘" A omnis pec- cati muvim. " A eaw. •» Sic AC.F; F rad. rorr. ininiutabili. ‘^ Sic CF ; A nloriosissima. ‘" Sic CF ; A deifical. ‘^ sni oiii. A. “■ cnnn oni. A

1)45

DE DIYISIO.NE NATUUAE. - LIDEK QLLNTLS

y40

feclo rcriim scnsibilimn, quibiis in liac vila insano A siciil scripliiin csl ; Ibnin sancii » ac virlute in iiiliianl amore, phaiilasias, quasiiTalional)iiii)iis ob- virlutem, in nnbibiis visionis rapli, vidcbutuque caecatae per maliliain aniniae alTeciibiis ailraliiint. Deurn deorum in Sion, boc est, non per seinsum

Qnibiis plianlasiis ipsi , qiii eas fingiiiit , siiiiiilimi orunt. ISullam quippc vcre veri solidilatein iiivc- isient, scd veliili inanibus somniis torqnebiinlur ^ llinc Maximiis dccimo sexlo de Aml)igiiis capiliiio : Qui diviiia, iiiquit, snpienter medilanlur verba, perdi- lionem el infernum et filios perdilionis et similia ap- pellant eos, qui, quod non est, sibimel secundum * mcnlis a/fcctum subsislcnliam faciunt , et sic plinn- lasiis per omnia siniiles fiunt. Qiiid dicam de s.nicio Augiistii;o in diiodccimo liliro Exemerisiii, dispulanlc <le co, (piod animae adbiic in hac ’ carne ninilali conslilutae, noii alibi nisi in pliantasiis, aiit qiiasdam

sod in spcculo ‘• diviiiae pbantasiae : ila a Deo clongati sempcr dosccndcnl " pcr diversos vitiorum suoriim desccnsiis iii profiindiim ignoranliae, inque toiiebras cxleriorcs, iii qiiibus erit flelus et stridor denlium. In ulrisqne lamon, jiisiis dico ct impiis, salva, cl iiitcgia, cl incoiitaminala, omiiiqiie con- iraria passionc libera erit el semper cril lunnana naliira : utrisqiie crit similis corponim spiritualitas aidata oiniii animalilale, siiiiiiis incorruptil)iiilas siil)lracta omiii corriiplione, similis naturae gloria, ([iiando aureroliir omnis contumclia, similis cssen- lia, similis aelornitas. Haec sunt iii roijoneratione

inaiics laotiiias, aut qiiasdam inanos poenas paliaii- H jjciioralia iialiiraliaqiie Lona loliiis biimanilatis,

liir, ii) fiitiira vero vita, roccplis corporibus, solida vcrltalis conlemplatione justi gandcbunt, impii vero iiianos renim scnsibilium imagincs palicnies flebunt, salva cl impunibili in ulrisqne siibslanlia. Diio nam- que genora passioniim sunt : uiium , quo dcilicati iii conditoris sni purissimam cognilionom rapiunliir, nlterum veio * , quo impii in profundissimam veri- lalis ignoraiiliam mergiintiir. El qiiid niiriim, si im- pii, qiiod in bac vita adbiic iu carne corrupliliili (ieienti per somiiia, et post eam pbantaslice paliiin- tur in inrerno.spiritualibiiscorporibiissuis * receplis, ac veliiti gravissimo quodam somno evigilantos “, exprcssius patianlurper snpplicia,itaut scmpcr, sic- nt ait Anguslinns, verae poenae eis sint, falsae veio

omnibiisqiio parlioipaiitibils eam communia. llaec suiit daia de sursum a Palre luminum descendenlia, in omncs goneraliter difTusa, quorum parlicipalione nemo oxoludilnr, ncnio piivatiir, quoiiiam nemo siiie bis subsisiit ; nulliiis inalis ‘” merilis impediun- tur, 110 (lcnlur; nullius bona merita praecedunt, qiiibus pracstciiiur; omiie menliiin pracoccupant ; sola divjiia bonilatis largifliia plenilndinc omnibus per omnia univcrsaliter incxhausta eHnsione .ma- nant; in nuUo augentur; in niiUo mimiuntur ; nc- (pialitcr omiiibiis insunt, et bonis ct malis ; a niillo reiiabuiiliir; aclcrnaliler in oinnibus el siibstanlia- liler permanebiiiit, onini corrnplione conirariaqiie passione absolula. Attamen sunl contrariaruin

iinagines in non veris, vera Irislitia, verus luctiis pa- ^ qualitatnm, bonarum dico malarumque vohinlalum,

v^njue, sera poenitenlia, iirens cogitationum flanima.

E contrario aiilcm jusli patieiilur, qiiibus, receptis

corporibus,deificalisqiiemenlibiis, veiaebealituciiiics

erunt in veris conlempiationibiis, veriim gauditim,

vera laetitia, quoiiiam oinne, quod iii liac vita per

virtiilis ignominiacque capacia. Et bonac qiiidein voluntates alqne virtules ex iiatura et gralia eis adsiiiil, pravae vero volunlalis obnoxii ‘• motiis, qui vere pioprieque supeiflua nalurac dicnnlur, e.x nulla causa naturali seu supernaluriJi cis accidunt,

fidem accipiiint, in fuluro jier speciem cousidera- idcoque exlra se simul ei iulra sc impassibililer cos buHl. Sed quaiis ipsa species sil, nmisquisque in susliiient. Non euim cx i.atura, vcl gratia provenit, seipso videbit experimento : /n (/om(j ‘^ eniin, inquil quod per privalioncm nihil esl, quoniam neque \eritas, Pnfiis mei mansiones multae sunt. Utrisqiie subslantia est, ncque naturale accidens, neque vir- lamen erunt pbantasiae veliiti facios quaedam ex- l"S ‘’* naturalis qiiadriformis, qua rationalis anima pressae, juslis qiiidcm divinarum contemidationum ; ornatiir, prudciitiam dico, tcmperanliam, forlitiidi- iiam nou per seipsum, sed per qnasdam suas appa- nem, jusliliam ; iieque harumbicornis fons, sopbia’* riiiones secundiim aliiiudinem uniuscujusque san- videlicel ct ‘* mansueludo, quae ex carilate ma- ctoniin contcniplationis videbitiir Deus. Hae « nanl ‘”; neipie ulla virinin, qiiae ab eis erumpunl.

de quibus nuiic iractare longum videtur, proposilo- que alieniim ; neque supernaturalis excellentia in- efl"abilis dcilkaiionis ultra omnem creaturam, quain

qiiippe siinl nubcs , de quibus ail Apostolns : Ilapiemur in nubibus obviam Cliristo, niibes videlicel .•tppcllans divinarum plianlasiarum diversas appa- ritioues secundiim uniusciijusque doificati altitudi- iiem Iheoriae. Impiis vero morlalium reruiii semper crunt phantasiae ac diversae falsaeque species, sccundum divcrsos malarum suarum jogitalionum inotus. Et qucmadmodiim deificati pcr iimumera- Liles divinae contemplalionis gradus asccndent,

\AmAE LECTIONES

nec oculusvidil, nec auris audivit, nec in cor liomi- nis ascendere polesl. Non eniin inier omnia, sed su- per omnia comparalur; nec iiilra poleslatesnalurae conditac includitur. El ne mireris, quod dixi, hn- manam naluram coutrariorum capacem esse, ex quibus nihil palitur, iieque suac simplicitalis sere-

’ CF torquenliir, * Sic CF ; A sibimet e/ secundum. ‘/irtcom. A. * vero om. CF. ‘^ ksuiscorporibus.

• CF evigiliiniibus. ’ C in doinu. « A Haec. « Sic CF; A iusti. “> CF iii specula. " Sic CF ; A desccn-

dunl. " Sic CF;A mali. " Sic CF ; A obnoxios. " Sic AC ; F ac. " quac ex carilate munant oin. A.

‘* Sic CF; A virtutis, ‘• Sic CF • A caritas.

JO.VNNIS SCOTI

m

nilas pcrUirbaliir, accipe paradigmala. Aer isle ‘, A incemleiidum, scu ad alia corpora seiisu careiilia

qiio circumfundimur, et quo spirantia et respiraii- tia per puimones veluli per faUrinos rolles iguein cordis scmper sulDani, nulloque temporis momento sopiri eum natura sinit animalium, lucidas siiniil telrasque fert iiubes , illas quidem solaris radii re- ceptivas, ill is vero rcpiilsivas; illae ex siipcrioribus tenuitatein fulgidam, ae(hereae puritati propinquam, qua lucent, accipiunt ; illae vero * ex infcriorilius densitatein tenebrosam, terrenis sordibus similein, qua lucem resptiunt, attraliunt : ipse auleiii ucr in omnibus suae semper sublilitatis ct serenitatis iiii’ mubilem ciisiodit qualiiateni, iiec in nubibus cor- porascit, nec cuni perturbalionibus, quas suflerl, pcrturbatur; lucis capax et tenebrarum, duni sua

nulriciida non suilicere absqiie ulla corpulcntia in- tcrmixta, quoniam igncuiix aercumqiic elementuiii pcr se sibi invicein jungunlur, iia ut nullum molum sensibilem cUiciant, prac nimia suae nalurae subli- lilatc.qiiac semper quicta cst, omniqiic pcrlurbalionc remola. Dum vero inferioribus sc elemenlis, lerrae dico et aquae, iniscentur, in illorum corpulenliori qualitatc vim suam exercent, molusqiie suos, quibus corpora sensibilia administrant, manifestos depro- inunl. Hoc autein paradigma proplereainlroduximiis, iil incunctantcr cognoscamus, humanam nalnram in regencratione ejus serenissimam esse fiituram, dum in ea nil terrenum seu bumidum seu ponderosum reliiiquetiir, omnino in spiritum conversa ; diver-

naiura neque luce augetur, neque tenebris minuitiir, ^ sarum lamen qualitalum capacem fore absque ulla

calorem recipit et frigus, dum subslantia ipsius nihil

calore iieque frigore palitur. Corpulcntiu siquidem,

quam ex terrenis aquaticisque * vaporibujj accipit,

calel in eo aut friget, in nubes conglobalur, verli-

tur atqiie nioveiur in ventos, densatur in pUivias

imbresque, coagulatur in nives grandinesque, cele-

rasque species, quas cx praediclis vaporibus, qiios

Graeci «Tf*t5«f vocant, nascenies simplex, ai * spi- ritualis nalura aeris , donec in terrena • Iiuinidaqiie pondera * graventur, suslinet ; ipsevero, ulpraedixi- mus,puritatem suam et spiritualitalem incorriipiibi- lempossidet,nequepurior neqitespirilualior in luce, quam intenebris, nequesublilior,iiequcplusinferiora se corpora penetrat iii sereiiilatibus, quam in per

restitutionis suae permutationc aut contraria sibi passione. Ut enim aer iste, es quo simililudinent quandam humanilatis " accepimus, aethereos de- siipcr splcndores, deorsum vero concrclas ex terra el aqiia recipil fiimigationes : ita humanitas, ad imagincm Dci facla, irrationabilibus autem suis mo- libus in amorcm rerum sensibiliuin, inque corpora corruplibilia , qnae eam aggravant, miscrabililcr lapsa, dum lcmpore regencralionis in anliquum re- vocabitiir slatum, divinis radiis, in se el supra s& splendenlibus, in his qni deificabunlur fnlgebiU temporalium vero ’ mortaliumque rerum, quibus in hac vita inlicilur, phantasticam memoriam infra s& et exlra in his, qui omni beatitudinc privabuntur»

lurbalionibus suis. Hinc a philosophis Graecorum ^ suslinebit, non ut ipsa in seipsa poenas luat, sed ut

vocabulum sil)i attributuih est condignum. Aer enim dicitur, id e»t spirilus, ideoque simplex ac spi- riluale corpus a Physicis vocilatur, quod ab his, qui Olympi montis verlicem ascendunt , indubiianter approbalur, quoniam illuc ‘^ nulla «t/^v, hoc cst va- poraiio, seu de terra seu de aqua, pole exaliari. Quod aulem inferior pars ejus, aoris dico, vapores rccipit ad raorialium animalium utililatem , qiiae absque flalu aereo vivere non valent, divina provi- denlia administrante dispositum est. Si enim simpli- citas illius absque ulla humiditate quadamque cor- pulentia interposita morlaliuin corporum pulmones inflaret, nequaquara ignca natura, quae cordibus inesl, arderet, ac per hoc totuni corpus frtgescerci»

iila, quae contra voluntatera Creatoris sui ailraxeral, exira ipsam damnentur, penilusque pereant, mali- tiam dico, et impieiaiem, ceteraque nequiliae mem- bra, quae ex operibus carnis, Iioc est, carnalilcr aniraae vivenlis, meritooriginalis peccali occasionem siimpserunt ; quae dum perse quaeruntur,nihilsunl^ quoiiiam in numero eorum, quae a conditore omnium subslituta sunl, non sunt. Ex irralionabilium quippe animaliiim simiiitudine ralionabili naturae subrepse- re, ideoque in ea omnino dainnabuntur, neci perpe- tuo noceant, quamvis in propriis impiorum volunta- ttbus recordaliones eorum, quibus torquebuntur, pcrmansuras csse non sit negandum. Aliud esl enim, omnera malitiam gencraliter in omni buraana naiura

caloris virtute deserium, per quani viialis mottis penitus aboleri, aliud pbaniasias ejus, malitiae dico.

niorlalia membra ininislral. Ut ergo subtilitas aeris adjuiiclis sibi vaporibus in pulmones intraret, foi- lioremque impelum facicns ignem cordis incenderel, propterea inferior pars aeiis circa terras aqiiasque difl^usa, humidilalis corpulentiaeque capax facla cst, absque suae simplicissimae serenissimaeque nalurae vd corruplione, vel delrimento, vel addilamento, vel ulla muiatione, vel transmuiaiione. Propterca autcra dixi, aereuBS soluni spiritura ad i^nem conlis

in propria conscienlia eorura, quos in hac vila vitia- vcrat, seraper scrvari, eoque inodo seraper punirl : quemadmodumaliudcst, e^ndcm humanani naturani in suam gratiwn, quam peceando perdideral, diviiiac videticel imaginis dignilatem restitui, nliud uniuscu- jusque etccloruin propriam in bonis meriiis con- scientiara, qua in hac vila Deo suo in omnibus ser- vierunt, super omnem bumanitatis vinutcm dcificari,. eoque raodo semper ac beale vivere, et super omnia.

’ A aerit de. ‘SicCF;Ai7/ic.

VARIAE LECTIONES.

t)<rp om. CF. ’ A et aqualicis. * A et. * Sic CF ; A inletm. ’ CF humaniiali. » A auienu

Sic CF; A pondere.

i

9« DE DIVISIONE NATURAE. - LIBER QUINTUS. 950

quaesunt, exallari. Ibi cnim eruni, ubicsl ille, qucin A dicain de his, (|iii fidem calholicam piofilenlur, car-

in hac vita dilexerunt, et senipcr eum videre appc tivcrunt.

52. Hiiic * occurrit quintupiexralionaliscrealurae fheoria. Prima enim speculalio ipsius est in generali illa et communi subslantialique virtute, qua omncs homines sinuil el seinel in prima ejus condilione eam parlicipant, sive boni sinl sive mali. Secunda in processionibus ipsius in hanc vilam morlalem per singulorum hominum ex corporibus generationem. Tertia iii reditu ipsius generaliter per seipsam ia angelicum stalum, quem deseruit in hunc mundum scnsibilem cadens. Quarta in his, qui eam partici- pant, ei in bac mortali carne vivenies, seipsos com- munemque suam nalaram, ac super oninia Creato- rem omniiira quaeienles, merito suae propriae ac bonae voluntalis, gralia duce ‘, ad communein suaenaturaeintegrilatemredireadepti sttnt,acdeiiide dono divinae graliae superomnia,post se relinquen- tesumnia, inipsuniDeum Iransferenlur ‘. Quintaspe- ciilalio esteorum, qui universalilerinsita naturae ^ Lona, qiiae omnibus, nemine excepio, divina lar- gitale praestantur et praestabuntur, possidebunt: ad summa tamen dona * divinae gratiae, quae solis ju- slis reposita ac praeparata sunt, pervenire non po- terunt, quoniam in hac vita Deo servire noluerunt, temporalium rerura amore detenti ; quo videlicet amore in alia vita, sive in solis animabus sive rece- ptis corporibus, velutinextixiguibili flummaardebunt, dum illic non invenient ea,. quibus hic inlemperanler

B

nalia tamen sibi el localia el temporalia el sensibilia

boiia futura esse exislimanl, siiniliier cliam de sup-

pliciis infernalibus arbilrantur. Ubi dalur inlelligi,

quod nlhil in natura rerum pocnas patietur, praeler

vanas impiarum aniinarum cogilalioncs in scniel-

ipsis exlra omnem naturam, quoniam in numero

iialniarum non sunt; ex mala enim voluntate terre-

nisque desideriis occasioncm acceperunt. Ut enim”,

quod saepediximiis, ullra omnes nalurales virtules

jusloruni bcaliludo per condiloris graliam exaltabi-

Inr, ita iiifra omnem naturam impiorum suppliciiim •

per ejiisdein conditoris jusliliam depriiiietur. Quid

eniin inlerius esl, extraque omnem naturam deiner-

siiis vanitale vanitatum falsisque imaginationibus

rerura, quae semper peribunl? Hinc illud mirablle et

inexplanabile nascitiir. Atlamen vera ratione, di-

vinaeque Scriplurae aucloritate ila fieri et non aliter

probnlur, quoinodo " ultra oinnia naluralia bona bea-

tificantur jusli, ac veluti ex contraria parte infra

eadem nalurali^ bona puiiiunlur iinpii, et quoniodo

naliira illa, quam el boni parlicipanl et mali, ve-

luti " medietas quaedam consliluitur, ita ul neqiie

beatiludine bonorum augeatur , neque infelicitate

malorum minualur, suis solummodo naturalibus bo-

nis subiiixa conlentaque, oniniuin substantias conti-

neiis, oninia sua omnibus participantibus se mini-

strans **. Siquidem indc est generalis omnium

forma, qui eam participant; inde singulorum spe-

cialissima species, pluralitalisque infinilus numerus;

inhiabant, sed eorum vanas fahasque phantasias vi- ^ inde numeri incrementorum corporalium per loca

debiint , quas cum veluti veras res comprehenrtere voluerinl, umbrarum inslar evanescenl •, quoniam natiirali subsistentia non fulciunlur. Erunt enim,sic- iit scriptum est : Vanitas vamtatum et omnia vani- las. Ipsae erunt cogitationes, de quibus Psalmista ait, quod etiam paulo superius inlroduximus : In illa die peribunt omnes cogitationes eorum, Ac si diceret, omnes cogilationes , quas in hac vita de rebus ler- renis temporalibusque animabus, suis carnalibus ’ desideriis dedili infixerant, in illa die, hoc est, in. apparitione verilatis peribunt, quando de- bJs,^quae viventes in -carne cogitaverant, resurrectufi in spi-^ ritu nihil invenient. Quid enim pcrfidus Judaeus, ar- rogans Ismaelita, exorbatus iinpietate paganus de

el tempora. Tempora nunc dico spalia, /]uibiis cor- piis humanum ad perfectum sui incrementum perve- iiil, loca vero sedes singuiorumcorporis membrorum. Inde " naturalia accidenlia corporum nnimarumque procedunt.Et qiiid dicam? Ila illa bumanitas omniuin generalis a conditore suo inlra duas sibi invicem oppositas extremitales, iiiler felicitatem dico eleclo- rum et infeliciiaiem reproborum librata est, nt in his, qiii boni sunt, quandam ineflabilem pulcliritudi- nem ultra suas virtules gralia largieiite de sursum accipiat, in his autem, qui mali sunt, nullam turpi- ludinem deorsum justitia prohibcnte ‘* in seipsain a4,trah.at. In ipsa siquidem nullius turpitudo turpis est, nec raaliiia nocet, nec error errat. Suus conditor

falsa felicitate, quam sibi vana opinio in futura vila " omne, quod in ea fecil, exornat, et nullo modo pii

promitlit, inventuri sunt? Autquanta tristilia, quan- tus dolor, qualis flamma perpetuae egeslatis eos lorquebit , quando nihil terrenarum cupidilatum niortaliumque deliciarum, quas spe vana imbibe- rant, reperturi, nihilque eis remanebil praeler va- cuam incomprehensibilemque rerum, quas sibi futu- ras esse crediderant, unibram fugilivam? Quam seinper comprehendcre volentes et iion valentes *, quoniam nihil est, poenas luent aeternas, ut non

nit ; omne autem, quod in ea non fecit, in ea sustinet et sinit, et impunilum fieri non permiltit. Sed illa poena dupliciler inteliigilur : aul enira delicta iii his, qui ad principiuiu suum revertuntur, pcr iiidul- genliam puniuntur ; aul in Iiis, qui a principio suo semper fugiunt, perpetuo torqiientur.

33. Si aulem a rae quaeris, qua ralione ea, quae a Deo facta non sunt, iiitra ea, quae ab co facta sunt, contincntur “, aut quomodo ea, qiiae extra

VARIAE LECTIOI^ES.

• Sic C F ; A Htc. * graim auce om. A. * Sic CF ; A transferemes.

• CF oona.

• h. evanescunt . ’ SicCF; A suis e< carnalibus. . * etnon valentes o\n. A. • \ suppliciorum. ‘“SicCF; Aquoninm. " veluti om. A. ** Sic CF ; A ministrandae bonis naluralibus {honis naluralibus oni. CF.) ‘* Sic CF; A unde. ‘* CF exhibente. ‘» CF sustinentur.

• A naturae insila. • \ suppliciorum.

051 JOANMS SCOTI 95-2

humanam naluram compulanlur, inlra eam puniri A omnium lauiiiireiubeliir : L7hJ(«c Dominvm de cae’

l)Oss<inl, primo libi respondebo juxla simplicilalem ralholicae fiilei : Qnis cognovil sensnm Domini , aut quis consiliarius ejus fuit ? cl quoniam invesiigahites sutU ’ viae iUius in onini lempore. Aul * quomodo in opcribus ejns el proviUenlia el l)ouilale cl juslilia ra- tio quaeritur, qui omucm ralionem superal el inlel- lcclum, el siiper omne, qiiod diciUir cl inleliigilur, oxaKaUir? Kt ’ si ile talibus ralionem cxigis , exige simililer, qua ralionc omnia de niliilo facla siiiil, qiia r.ilione niumlus isle solvelur, el iii causas suas revertelur, qua * ralione niorl;ilia nosira corpora iion solum in spirilualia, verum eliaiii in animas no- slras, ut Gi<^gorio placel », lransil)unl, qiia raiione nos, qiii iu Iiac vila veluli * ex iribus saiis similae.

/m el celera? In cujus fine mirabili Theologiae con- tuilu aperlissiine dalur inielligi, <]aod oinuia ih spi- rilualem naturam revcrsura sunl. lla eniin concludr- lur : Omnis spiritus laudel Dominum. Si eiiim sol* inlra semelipsam divina bnnilas quiela absque ulla operatione pcrseveraret, non forlassis laudis suae occasioncm faceret ; jam \ero iii omuia visibiiia el invisiltilia seipsam diffundcns, et iu omniljiis omnia cxisieiis, ralionabilem inlelleclualemque crcaluram aJ sdpsain coguoscendam converiehs , ceierarum veio rerum pulcbras el innumerabiles species raiio- n;\bili el iutcllectuali crealiirae in materiem suae I .u lis pracslans , ila omnia fecit, ul iiulla creaiura sit, quae non aiit per seipsam et in seipsa, aut per

corpore srjlicei ’ cl anima et spiriiu, compoili su- ‘*^ aliid summuin boiium non laudel. Alia ralio est»

miis, in riiluro veliili in unam quaiidam niassam sim|»Iioein fcrmeiilabiinnr iii iiisoparaliilem spirilua- lilalcm, iil Ambrosio placel ; qsia ralioiie boinines mort iles per naluram , omne ciiim , quoil a seips» iioii :iccepil essc, morlale dicii.ur, in imiiiorl.deici Deuin mutabuntur per graliani ? Ac iie lor.gins prae- senli negqlio iransiluui facere videamur, si quaerij a ine, qua ralione, quod non est secundum nauirai/, .«-cd exlra naliiram, expellilur inlra naluram ’ el suslinelur el punilur, ipsa nalura impuiiita pcrma- iieiite , onuiibusque conlrariis passionibus illaesa, quaeram a te, qua raiione ea, quae virluies ‘ natu- rae excellunl, qui inlra terminos naturae contiiien- lur, possidebunl, lioc esl, qua ralione sancti et iiatii

«|!ia omnia de niliilo facla sunl. Summnm bonum, (jiioil a seipso et in seipso subsislcns bonum esl, non (l«bnii abstinere a condilione bonorum, (juae nec a scmelipsis, nec in scmelipsis, sed ab ipsoci in ipso boiia snnl. Ac per boc e.\ non exislenlibus exislen- lia creavit, neveluli invidiae reprehenderetur, rclra- hens se a substiiulione eorum , quae poiuit subsii- tiieie. Alioquin neque Dominus esset, neque coiKlitoi^ rialHiarum, neque suorum bonorum Copiosissimus et in nullo deficiens largilor^ neque ju$lissinuis merilo- rum judex, neque omuium provisor, st nihil crearel 34. Cur aulem mundus isle solvelur,^ inqiie siias- causas reverlelur, labs ralio rediiilur. Oiniiia, quae ex causa oinnium proceduiit» el ‘^ ex ^u-inw>iJialll;(ii

rae suae fines non exccdent, el ca, quae ullra nalu C causis in ea couslilutis natura’» moui :,u"um princi

ram sunt, dona videlicet graliae suscipieiU? Al si iil bis omnibus non solum humana, verum eliam ange- lica deficit ralio " el inlelligenlia, patienseslo, divi- nwque^^virtyii inc-oinprchensibili locum da.eamque silenlio honorifica, quoniam, dum ad eam perveni- lur, omiiis ralio deficit et intelleclus, et inlcr ce- lera, quae omnem ralioncm et intelleclum exsupe- rant ‘, huniiliter concede posse fieri divinaprovi- denlia adminislrante ea, quae et exlra el conlra na- turam sunt, -virlule nalurae sustineri et intra eam puniri, ipsa semper in seipsa incolumi omnino” per- severante. Al si dixeris, haec omnia divinae virlutis inscrulabilia miracula, quamvis omni crealurae ra- tionabili et inlelligibili cognoscere impossihile est”, cur omnia, quae facla sunt,el’^ quomodo facta sunt, iion tainen in omnibus cognilionem fugiunt ‘", ul de cis nulla reddalur ralio, cur facla sunt. Proplerea si- quidem, inquis, omnia de nihilo facta sunt, ut divi- iiae bonilatis ampliludo ei largilas per ea, quae fecit, ct oslenderelur et laudarclur. Nonne hoc docct |V>aImus iste propbelico spirilu canlatus , in quo omhis crealura invisibilis el visibilis Creatorera

D

piiim Sempcr ?.iii>Ct’,iiil , extra qiiod quiescere ne- queunt. Alia ralio : Omnia, quae ex fonte omnium. manant, vilescerenl, imo eliam peiiilus pcrirent, sl ad fonlem suum redire iieqiie possenl neque redi- rcnt. Al si visibilium redilus in suas iiivisibiles cau- sas prphiberelur, valde naturaii oinnium desiderio non solum conlrariuin, verum eliam fierel nocivuiii. Mnrlalia vero corpora noslra ‘* iion solum in spiri- lualia , verum etiam in animas nostras propteio iransibunt, qiioniam naturalis nccessilas cogil, ul, quemadmodum anima ralionalis ad imaginem Dci facta in eum, cujus imago esl el simililudo, reverle- lur, ila el eorpus, quod ad iinaginem animac , ac vcltili imago imaginis est faclum, in suam causam, quacest anima, ac per eain veluli inedielalem qu;in- dam in ipsum Deum, qni est unica oninium causa, vertalur, omni lerreno pondere el corporalitale ab- soluium. Cujus rei paradigmata manifeslissima ‘* promunlur. Videmus enim humorem in fumum, et fumum in flammam , ac per hoc humorem in flam- mam, flammam vero in igneum transire elemenium. Pliysici etiam perhibent, solarem radiura de mari.

VARIAE LECTIONES.

• \ sint. » SicF; C e«; 4u«om. A. *SicCF;AA<. ‘^Aerqua. " ut Giegorio ptncet om. .. ^ vetuli om. A. ’ scilicet om. A. * ut Ambrosio placet om. A. ^ Sic C F ; A in natura. • Sic CF; A virlute. " A ratio deficil. ‘» A et divinae. ‘• A supcranl. ‘ omnino om. A. ‘• A esse. ‘• cur omnia — et om. C F. " Sic C F ; A supra cognilionem punt. »« Sic AF ; C el, ‘» A noslra corpora. ** Sic CF ; A manifesla.

955 DF. DIVISIONE NATIRAF.. — LIHr.R QUINTUS. 954

^eqnc fliinunibus, omnibusqno aqunnun collcciioni- A ilibus digna *; cl, ul brcvilor clicam, omiics virlulcs

ex oi^posilis sibi viliis iion soliim laiulcni comparant, verum otiam sinc illorum comparalionc laudom nou aclqnircrcnt. Eadem ratione bcatitudo juslornm gK>- riain sibi’ invenil cx snppliciisim|)iorum,gaudiiinique

bus madoribusquc lcricnis in soipsiim atlrabirc, inque suam naturain veluti quacdam alimonta con- sim»before.

55. Dc co aiilcm , quod nos, qui in hac vila compositi siimus , in simpliocm quandam uiiilalcm adunabiinur, lalis raiio est. Oportebat siqiiidom imagincm iinius ac summae Trinitatis, qiiac in scipsa iiisoparabilis et simplox ct incomposiia csi, iu uiiila’cui cl inscparabilem simplicilaiem redij^i; alio- 4iuiu digniiatis ampiiludiuom pcrderct, el pulcliritu- «iinem derunuaret, quod ficri divina cleuienlia non siuit. Noji cnini principale exemplum imagincm sibi similcm a seipso ct secundum scipsnm f;iclam, tlongari senipcr a se quadam deformilale el dissi-

bonae volunlatis cx tristilia pcrvcrsae ; ot ul vcra ratio pronnnciarc non trcpidat, oiunia, quac in par- libiis universilatis mala, iuboncsla, liirpia, miscra, supplioiaiiue ab bis, qui simul oninia coiisiJorurc non possunt, jiulicantur, iu conlomplalione univcr- silalis, vcliili lotius cujnsdam picliirac pukbriludinis, ueque supplicia sunt, nequc misern, ncqiie liirpia, neciuc inlioncsta, ncqiie mala suul. Quicqiiid enim divinae provideuliac adminislratioiiibiis ordlnatur,. bonuni el pulcbrum et justum esl. Quid enim molius

militiiJiiie aul ;,liqua composilione, sua simplicitate ^ esi, quam ut ex oppositorum comparalione cl uni-

rcmota, permiilit. Eadem ralio csl de reditu moria- iium homiuum, qualicuuqiie modo inortalcs dicantur, seu quia ncc a soipsis ncc iii semelipsis subsistunl, scu qiiia pocna origiualis peccali mortalilatc absorpli siiut in Deuni siiuin , qui solus imniorlalis est. Non eiiim coiiveniroi immortalis Crcaloris boullati, iniagineiu suam acierna mortc dctiucri. INam quoJ eam mcrilo pcrversae suae ’ voluntalis, qua sibi obedire iioluerat, mortalcm lieri moricjue pcrniiserat, plus miscricordlae suac*quain viudiclae manifeslat. Siquidem corrigere cam, correciamqiie ad scipsam revocare, non aulcin incorreclam, semperque cxpiil- sam el iii infinitum elongalaiu ° voluil. Si itnqiie de lalibiiS 11011, quoiiiodo facta sunt, sed qua ratioue f cta

versiiatis et couditoris omniuiu laus inciTabilis coni- parelur? Qiiid justius, quam ut Leiic nierili subli- jnissiinum rerAini ordiiiem, inalc vcro meriti infimuni obtineanl ? Quid honestius, qtiain iil ex propriis singulorum habiludiiii .us uuiversitas rcrum oiuniuni oriietur? Nemo itaquc rcclc pliilosopliaulium e.;Sii- mat, ullam maliliam maluiuve, ullam impietalein impiiimve, ullam miseriam miserumve, ullam pocnain puniluiuvc, ulluiu supplicium snppliciove obnoxiuin, ullam lurpitudincin turpeve , ullam iuhouestalcm inhonestuiuve, iii boua, el optiiua, ct rcligiosissima, el folicissiiiia , el impunibili , et beatissima , ct pulcbcrrima, el Iioneslissima harmonia loiius univer- sitatis coiidilac ^, el ab co, qtii sninma hoiicstas

siint, couaris aslrucre; unum quippe omncm superal ^ est, stiiunia pulchritudo, suiiima boaliludo, suiiima

inlellcclum, alieruiu quodamniodo ibeoreiicis spccu- lationibus comprcbensibilc ^ non denegatur, ul uuUu dc 00 reddi possil ralio : et ego nonniillam ratioiicii» de praeseiili quacslionc conabor rcddcre. Vidcliir enim inilii proplerea totius uiiiversilatis conditae Creatorem el orJinalorem irralionabilcs inotus por- versae malorum et Iioiuiuuiu ct angelorum vob.iiilalis inlra cam puiiiri sivisse, ipsa vidclicct universilale oninibus contrariis passiouibus absoluta omniiioque libera semper subsistente, iit ex collalioiie , sicut ait saiiclus Auguslinus, perversae voiuntaiis impiorum laudaredir el exallareliir rala voluntas juslorum. Etenim, ut ipse ait, ttigrum colorem inter ceteros co- lores ars picturac interserit, ut ex comparalione ipsius, dum obscurus cernilur, aliorum colorum claritas pro- beiur. Nain qiiod dcforme pcr seipsum in parle aliqua universitaiis existiinatur, in toto uou sohiin piilohrtim, quoiiiam piilcbre ordiuatum est, verum etiain generalis ptilchriludinis caiisa eflicilur : cl est sapiciitia ex collationc iusipicntiae , scieiilia ex col- latione ignoranliac, quae est " per defcclum et pri- valioiiem, vita ex coiiiparalionc luorlis per defecttim, Uix ex opposilione lenebrarum pcr privalionein lau-

quics, siimiiia fciicitas, suinmae rcligioiiis, sumiuuiii boiiiuii 9, oriiiuatac, possc csse ‘". Aliiid est enim " coiisiJcrare singtilas uuiversitalis parles, alitid lo- luiu. iliiic couficitur, ut, quod iii partc coiitrariuiii csse piilatur, in tolo iiuii soltiui 1:0:1 conlrariuiii, veruni eliani piiloIniluJiuis auginciitum " repcrilur. Infcruus itaque ciim a Graecis i/Srjf , hoc est Irislit a vel deliciarum privatio, diiui per soipsum cousiJera- tur, maluiii uialis oogiK sciiur, duiu vcio iti uiiiver- sitalis pulohcrrinia orJir.alioue consiiluilur,’ boniiui bouis cirioilur, quouiam uoii solum justissiiui.judicis severilas, aeteriiaqtic ‘* seiitoulia iii eo u.auifoslalur verum eliain boalormii hoiiiiimin et aiigolortim laus folicitatis acquirilur , cl pulchritudo cumulatur. Quare ilaqiie iiiira terminos halurae fieri uou sine- relur, iiude laus ejiis cl ‘^ aJquiritur ct pulchriluJo augctur ? Ciir auiciu divtrsa iiupiorum supplioia inferui vocabulo L.uiiii soleiit signilicarc, cx opinione vulgi, ut sanctus Augiisliniis in duo:ieciiuo libro Hxciueri sni explanat, iraclatum esl. Aiiliqui enim spes suas fabulis aniiuas(|ue sepiilcris dautes, qucm- admodum cadavera coipurum obruta sepulcris, ila etiam aiiimas cum ipsis cadaveribus dcleutas iu

VARIAE LECTIONES.

^ suae om. A. » suae om. A. ^ elongalnm om. K. * A compreheusibile esse. 0 est om. X. * viia cx comparaliom:- — digna om. A. ’ .siti oiu. CF. • S\c CF ;^iL liouestisaimnloiius universiloiis conditae ordi.in- tione. 9 Sic CF ; \ summum bouum summae religionis. ‘■" posse ase om. A. " A cnim esl. " A arg..- mentum. " A uelcrna namque. ‘* et om. CF.

955 JOANNIS SCOTI 956

iisdcni scpulcronini cavcrnis pulahant. Hinc infer- A sane; quamvis adliuc non omni caligine remotnn].

Non enim jam dare perspicio, el absq<ieulla nebula

nuni quasi iofra lerram posilum vocabant. Iiide falsa crevit opinio, aniinas videlicet locales esse sub terra. Graeci antcm solito niore res acuiius conside- ranles expressiusque significanles, «5>jv, ut dixinius, boc est trisliliam appellaverunt iiifemum. Naluram siqnidem rerum visibilium et invisibilium diligenter rimanles, locum suppiiciis invenire non potuerunt, nisi in libidinosae volunlatis malorum hominum el angelorum egeslale, renimquc, quas inlemperanler amaverant, defectu et privatione, ex quibus tristilia nascitiir, in * qua rationabilium animarum irralio- nabiles appetitus sive in hac vila sive in fulura lor- quenlur, egestaie quidem non valentes invenire, quod sibi oplant fieri, defcclu vero et privatione, dum

iuculenler, quomodo poiest puniri quod non est, et, quod est, puniri non poiesl. Facilius namque credi- derim possc puniri quod est, quam quod non est. Mag. Ecce ilerum quasi obliviscons praeteritarum rationum videris, et qucm pulaverain ex praeseniis negolii profundo emersum et absolulum, denuo dc- mersum alque delenlum te esse vcreor. Disc. Non adeo te oportet vereri. Siquidem de lalibus, quae inter nos conveniunt, quacdam menlis acumiiio, veluli aelbereum lumen, purissime penetro, quae- dam vero caliginosc ac vcluli aera intercisas * ruplas nubeculas conspicor. Ideoque non nie pudct, nec piget repelere, ut lucidius aspiciam, quae adhuc

quod illicito perniciosoque amore possidere pulavc- B rnenlis meae obtulibus non omnino paiefacta sunl.

rant, omnino ab eis aufertur, diutiusque eo abuli non sinunlur. Et hoc est tolum, quod dicilur malaniin cogitationum irrationabiliumque cupidilatuin poena atque supplicium , dolor videlicei aique irisiiiia, quibus duobus impiorum conscieiitia inlra semelip- sani puniiur; quae duo proplerea mala non sunt, quoniam juslissima divinae providenliae adininislra- lione his, quos lorquent, accidunt.ct quoniam, quod ubique in omnibus inalum non est, maluni dici non potest. Esl autem irislilia bona in his, quisua higent delicta , sicut ail Dominus in Evangelio : lieati qui lugenl nunc, quoniam ipsi consolabunlur. Simililer bonus dolor in his, quibus tardum morosuinque vi- detur, donec ad promissam sibi beaiiiudinem perve-

Mag. Age igitur, dic, num oninia, quaesunt, ab eo solo, qui vere est, et toiius essenliae superessentialis causa, ex non exisienlibus in cxisteniia deducia sunt, et ulrum quiddam in natura rerum est, quod ab eo subslilulum non esl “? Disc. Cur nie inler- rogas de eo, quod omnibus recle philosophanlibus nolissimum est, el incunctanler deflnilum? Ab uno enim omnia, et nihil est, quod ab eo non sit. Mag. Pulasne itaque, omne, quod ab ipso est, posse cor- rumpi? Disc. Nec hoc dixerim. Omne eniin, quod in essenliam duxit, non, ut esset, tantummodo duxit, sed ul sempcr esset, quoniam seinper causaliler in eo erat. Omne autem, quod semper est, aeternum est; eiomnc * aeiernum verum: oinne aulem verum

nianl.Quo doloreAposloIus Iaborabat,dicens : Cupio* ^ nulla vi potest corrumpi. Nullum igitur ab uno

dissolvi et esse cum Clirislo. Quid dicam de doloribus eorum, qui Chrisli ’ marlyres facii sunl *? Tristi- lia autera dolorque impiarum cupidilatum, sive in hac viia sive in ali€ra, propterea mala non sunt, qnoniam mala desideria puniunt : uril enim Irislitia, quae nascitur ex egeslale rerum lemporaliura, veluii quaedaminexlinguibilisflammaimperfectosappetilns; mordet veluti vcrmis noii moricns, dolor, qui pulrc- dine libidinosae concupiscentiae nascitur, dum quod Goncupiscitur, aufertur. Est et alia ralio, quae iristi- liam el dolorcm impiorum mala non esse perliibel. Sunt enim veluti quaedam maleria copiosissiiaae laudis, aeteriii gaudii, aeiernaeqiie salulis, quibus, qui in Deum transcuiit, fruunlur. licperlum est

oranium principio factum recipit sui corruplionera. Quideiiiiniliud corrurapere possei? Non eiiira veruro, neque verisimile est, ut a Creatore corrumpatur, quod, ui semper esset, ab eo consiitulum est. £t si aliqua natura creata raelior illo esl, inferiorem se iiaturam corrumpere impossibile est, quoniam bo- nuin nullius boni corruptionls causa fieri potest*; sin aulein infcrior se crealura est ‘<, diOicilius est, iiiterius corrumpere quod superius est. At si aequalc sibi bonum est, nullum bonum aequale sibi boiiuni corrunipere appelil, dum ejusdem virlutis sint el operalionis et esscnliae. Helinquitur ergo, nullani naiuram alieram naturam " corrumpere vel ‘ velle vel posse. Est et alia ratio, qnae indubiianter as-

itaque, ut arbitror, ilhul tcrtium quod qnaerebas, serit, nulluin ’’ eorura, quae ab uno Dco conditore

ceterisque duobus praeferebas, hoc esi, posse puniri, quod in nalura reruin nec secundura substantiam, nec sccundum naiurale accidens, nec oninino a Dco faclum est, in aliquo subjeclo nalurali ct suhsian- tiali ei » a Deo facto, quod pcr scipsum neque pu- nitur, neque in se punilo compalilur. Et hac ralione recle inlelligitur, quod vcrissime credilur, Dcum videlicet in nulla nalura a se condrla punire quod fecit; qiiod aulera non fecit, punit. Disc. Rcpertum

oniiiiuin sunl, corruplionem nec recipere vel ‘* cor- rumpi posse. Si enim corrumpi inchoarel, cor- ruplionis ejus finis soqiieretur. Omne siquidem, quod inchoat pati, passionis suae duplicera finera expectat. Aut enim penilus, ul non sil, sua cor- ruplione consunimabilur, suaque corrujitio secum exlinguctur , consumplo quippe corruplibili cor- ruptionem ejus perire neccsse est, quando non invenit, quoJ corruinpat : aut ad talein finem cor-

VARIAE LECTIONES. ’ in om. A. « ACF Utinam dissolvi ; sed F. supra adscr. Cupio. « A pro Cliristo. * A fiunt. » et om. A. ‘SicCF; \ aere intervisas. ’ CF subslilum non si<. K X omne aa/m aelernum. ^ CV potest pen. »» Sic CF; A sit. " nnluram om. A. ‘» vel om. A. " Sic CF ; A ullum. ‘’* SicCF; A ncc

1)E DIVISIONE NATIJRAE. — LIBER QUINTLS. 958

ul iii co , quod corrumpil , \ eiinm nd corpus pcrlincat , non inagnoperc negan-

nipiK) pcrvcniet ,

aiiquid incorruplibile remaneal, quod corrumpi non polesl, eoque reperlo ipsa corruplio necessario de- ficit; corriiplio quippc, qiiando nihil corrumpit, in seipsa exlinguitur. Scd haec duo vera refulat ratio. Nulla enini natura, potest corrumpi , ul penilus non sit, el ad nihilum redigalur. Ad hoc quippc cieala est, ul scmper suhsistat. Al si inchoaret corrumpi, el ad talem finem perduceretiir, ul penilus sua rorruptione inlerimcretur, profcclo ad nihilum rc- digerelur. Quod virlus essentiae a summo hono conditae penilus excludit. Niilla ilaquc natura cor- rumpi inchoat, neque finem intereinptionis suae ex- pectat. Si autem quippiam a Deo factum incipit corrumpi, et tamen in eo relinquitur quod corrumpi

duiii , corpus nioriale ci aniinale et cernimpi ct piiniri posse. Mag. Corpora igitur mortalia, si sen- sus sinl capacia, corrumpi et puniri, sin Tcro sensa careniia, corrumpi solummodo videnlur posse^ noii autem puniri *. Disc. ita cxistimo. Mag. Omnia itaqiie corpora mortalia, sive solummodo corruro- paiitur, sive siinul et corrumpantur el punianlur, a Deo facta non sunt. PraeJiclis siquidcio ralionibus confectum est, omnc, quod a summo bono factum cst, nullam corruptionera , ac * per hoc nullam poenam recipcre. Disc. Mundum istum visibilem sensibilibus corporibus maxime subsistentem a Deo faclum esse, quis nisi insipiens negare praesumai? M>G. Quomodo ergo illius corpora corrumpuntur

impossibile est , nuUamque corruptionem recepit , B vel puniuntur ? Disg. Duobus modis corruplionem

profeclo ipsum est , quod solum et lotum a Deo incorrupiibile factum est , quod corruptionem non recipit , ac per hoc nusquam nunquam corrumpi incboavit. NnIIum itaque eorum, quae a summo bono * condita sunt, corrupiionem vel corrumpendi possibilitalcm recipit. Mag. Video te resipiscerc, ac de his, quae tibi caliginosa visa sunt, claram iu- dubitabilemque ratipnem reddcre. Hac itaquc de incorruptibilitate reriim a Deo conilitarum deflnila scntentia considera, num omnc, quod corrumpi non potcst, potest puniri. Disc. Qua r^tione id lieri pos- sil *, non inlueor. Videtur enim mihi omne , quod corrumpi non potesl , puniri non posse , sicut omne corruptibile punibilc arbilror esse. Corriipiionein

dicimus. Quorum unus qiiidem ille, qui generaliura elementorum coitum per visibiles species in gene- rationem procedere docet , et iterum specialium corporum resoluiionem, in catholica elementa ex quibus compacta sunt reditum ; aller, quo nullitis crealurae essentiam et virlulem el operalioneni possc viliari ^nirmanles, ralionabilis intelleclualis- que creaturae voluntates irrationabilibus molibus corrumpi approbamus. Et primus quidem modus tempornlium iocaiiumque rerum el scnsibilium plus videtur docere in se inviccm transfusionem et transmulalionem , quam corriiptiouem , quoniam oinnc , qiiod divina providentia ordinalum est , pulcbritudinem infert universitati , non corru-

siquidem quandam poenam fieri qiiis negarit? Nam C plionem. In his enim omnibus el naturalis * sub-

dum corpora nostra mortalia ipsum dolorem , qui repenlina sanilalis corruplio derinitur, paliuiitur, ea puniri sentimus. Animas quoque adhiic in eis detentas eisque compatientes qiiodammodo puniri nullus ambigit, cum ratio doccat, simplicem animae naturam neqae corrumpi, neqiie puniri, neque pas- sionibus corporcis infici ; coinpati tamen dicilur, dum congenilo sibi corporc ct compaginato auxi- liiim praeslare laborat, ne destruatur. Semper enim appetit corpus sibi supcradditum in unum ’ colli- gerc, in unoque, ne fliiat et corrumpalur, continere. M\G. Anima ilaquc ad imaginem Dei facta, sicut nun- qiiam corrumpilur per seipsam, ita nunquam puni- tur. Disc. Non aliler praefata docet ratio. Si enim

slaiiiiarum inlegritas , et qualilatum iiaturalium inutabiliias custoditur ; quibus, duobns sensibilis creaturae plenitudo componitur, ac per hoc abusive temporalium rerum varietas per incrementa et re- solutiones incrementoruin corruplionis nomine ap- pellalur. In hac forma locutionis inlelligitur Aposto- lus dixisse, de frugililate humani corporis disputans : Corruptibile hoc induetur intorruptionem, et mortale mmortalitatem. El alibi : Corpus quod corrumpitur agqravat animam, et lerrena habitatio deprimit sen- sum mulla cogitantem. Quibus verbis non soluni humani corporis adhuc fragilis atqiie mortalis so- lutioncm in elementa simplicia , quorum qualita- libiis in se ‘^ invicem couvenientibus componilur.

nulla spiritualis substanlia per seipsampuniri potest, *^ veriim etiara ex ipsis iter^im revocationem, inqu3

quanlo niagis illa, quac ad imaginem Dei facla est. Mac. Quid crgo dicomus de corpore ? Numquid quo- niam corrumpitur, punitur? Disc. Puniri iion dici- inus, nisi quod siiam poenain sentit,ideoque si solus :miinue sensus cst , quod ex morluis cadavcribus datur inlelligi, corrumpilur solummodo corpus, non nutcm punitur. Nam et corpora reruin onini scnsu carcnliuin , ut sunt ligna ct lapidcs, herbariimqiic gennina, corniinpi dicimus, non aulein puniri. Scd si sensus exlerior non solum ad animam , verum

• itono om. A. * A pole. A uaturalium. ^ in se om. A.

spirituales incorruptibilesque qualitalcs redilum significat , terreni corporis mutabilitatem corru- ptionis vocabulo appellans. Non enim propterea isla sensibilia et teinporalia spernunlur ab his, qui spirilualia desideranl et aetcrna, quasi mala sint, sed quia instabilia et mutabilia sunt, finemqne transmu- taiionis suac in melius expectant, et in comparatione slnbilium immutabiliiimque niillum transmutalionis suae finem in melins expeclaniiiim veluti contempti- bilia penifusque deserenda el poslponenda judican-

VARIAE LECTIONES ’ Sic CF ; A in hoc coHigere. * non autem puntri om. A. » A et. * Sic CFi

JOANMS SCOTl

9G()

lur. Secuniliis veio moihis non iii rcnini imilabirniiiv A oiiiiiiiio iioii csso inleliigciidac siiiil; qiioil antein

irnnsrusioiiibus iiilra naluram vcisaliir, scd in pro- prianim voUinUiluin perluibalionibus, qnae exlra nalurani siinl, quoniam, qiiae ex Dco non subsislunt, co?ruplioiics, quae vcre (bccniiae sunt pcrversae viniualis vilia, consiilcnrt. IMoindc .biijiis muinli corpora non corruinpi, scil in scipsa nalurali molu ac varieiale iransfundi exislinianda suul, ac per Ik)c iicque puniri. Nalurales si(iuideui passiones poeiia- luin vocabulo jiixta reruin propriclalein ’ niillo modo appcllandae suiit. El si quis dixcril, scnsibi- lium corporuin in seinetipsis iransrusiones per gc- neralioncm et solutronem propter peccaliim bu- manae nalurac fieri, ac per bocvcraciler corrupUo- nes posse vocari, videal lotius visibilis crealurac

csl, oiiiiiiuo iinpiinibilc « esse iiccesse csl, duui vir- luie sua, quod piiiiitur, sustincat el piiiiiri siitat. Ac per hoc vcrissimc de divina praedicatur juslilia, qnod iii niilla crc;»iura, (jiuim fecil, puuiri perniillil, qiioJ fccil ; punit au.leiu qiiod iioii fecil. Disc. Salis 01 copiose dc boc iicgolio esl acliim. M,vg. Salis plane, si purissime ac slne ulla cunct.ilione peispi- cis ila csse, ct non aliter. Disc. Claie pcrspicio, oniniquecaligine rcmota inleliigo, univcrsilalcin crca- liirac a Dco coiuliiae impuiiibilem essc, omniqiie cor- rnplionc absoiiilam. Mag. Redeainus ergo ad propo- siiuni, boc esl, ad rcditum universitalls condilac in suas c:ius.‘S. 3(). Disc. Piius considerandum , arbitror, qiia

ordinem el pulchriludincm non nisi iu vicissiludini- B raiione aeierna erunt supplicia, qiiaiido iiulla malitia

bns rerum perloca et teinpora conslare, illasque vicis- sitndines ac variclalcs non aliunde nisi divina pro- videniia et adnrniislralione causas ducere, el plns ad humanae nalurae erndiiionem, el ad Crcalorem suum revqcalioricm faclas fiiisse, quam ad peccali ultioncnf. Eo eiiim modo spirilualis mcdicinae ima- ginem suam Deus voluii el in seipsam ci ad se- ipsum « revocare , ul reruin muiabiHum taedio fatigata et exercitala, immulaliliiim acicriioriim- que slabililatcm conlcniplari desidenuct , ardcn- terque veroruin incomiliiilabilcs species appcic- rel, iii quarum absquc \illa variciale pulcluitiidiuc quiescerel. Hinc conlicitiir, quod eiiain iii suporio- ribiis pracscnlis disputalionis plurimis loci^ cst coiicliisuin alqiic deliniluiii, nuUain aham sjedciii C p^iriuira sil, inlcUigilur. Qiiomodo cniin inipielas

cril ‘, ne sit bonitati coaclerna, el oinnis impiclas, nc sit divino cullui coaeierna, peribit, el omnis nc- (|uiiia, iic sit divinis legibus iiifcsta, de natura rernni abolebitur, ei, quod vera exigil ralio, deficiente iiia- lilia nullus crit malus; inalus cnim malitia maliis est. Peiciiiite impiclate nullus iinpius remancbil ; oiuiiis cnim inipiiis inipictalc iinpius csl : abolita iiiiqiiilalc quis iiiiqiius relinqnotur? Malillam aulciii cl iii’.pi¥talein et iiiiquitatem peritnras esse nemo sapiciuium dubilal, considerans, malitiam iion possc licri, iiisi ubi inveiiit, cui noceal. In fuiuro aulem, qiiaiido omnia in omnibui Deus erit , et omnis cicaiiMa * libcialiitur a servitule, cui nialitia iio- cebil? Nulli. impictas quoque » eadcm ratione, quod

rorruplionibus |)oenisqiic posse rcpcrin , praelcr raironabilis el inlellcclualis cre.itiirac pervcrsos illicitosque propriae voluiitalis inoliis, qiri iicc cx Dco, ncc ex natura condila occasicncs accipiunl, incausales cniin siint , quuiiiam per scipsos dum quaeruntur, iiibil aliiid in eis invenitur praeter li(.Aae cl naluralis Volunlatis privalionein alqiie defeclum. Mag. Onine ilaque, quod corrumpi nun potesl *, puniri posse lalio noii siiiil; omne aulein, quod ex una omnium causa factum est, iiicorrup- tibile esse necessc esl. Oinnc igitur, quod ex uha omniuin Causa facUiin esl, pocnas paii iinpos- siliilc cst. Porro si inipioriim supplicia futiiia essc tlivina teslalur aucldrilas, quac iiullo modo failil

eril et impius, quando faisoruin deoruin cultus om- niiio exlhiguelur, el unus Deus ab oinnibus elcctis et icprobis in omnibus cognoscelur? Iniquitas quomodo mancbit **, quando iiemo leges diviiias praevaricare poierit? El hoc apcrlissime divina declarat Scri- piura, quae <i\c\i : Defictanl peccalores a lerra, et iniiiHi, ila ut non sini. Non enini sub&tautiam illo- ruin, seJ peccalum et iniquitatem dofecluia esse crcdenduin est : ei quod bealus llicrouymus in expositione E/.echid ab Isaia propbela de gc- ncrali lotius bum;niac nalurae puigaiione " in figura Jerusalem iulrodnxil : Sancttficubo, iiiquit ‘, eam in ignc ardente, el devorabit sicut foenum miile- rietn. Quoniam in ipso loco dnpliciler materiem iii-

vcl falliiur, sequilur, ut in aliquo, quod ex Dco-fa- ^ iclligiinus;aiilenimmaleries inl)rmis,quaede niliilo

cluin est, ideoque * non abusive dicitiir esso, et pro- habililer concluditur impassibile, corrupliones poc- nasque alque supplicia conslituas, el ad id, dc ipio Laesitare videbaris, inlrepidus redcas, et incunctan- ter dicas, solummodo possc puniri, qiiod non esi, in eo, quod est, bocesl perversam voluntatem, quae penitus subslaniiaUs non esl, in pbantasiis reruni sensibilium, quae videlicet » pbantasiae, quoniam de naturalibus formis ix ni«moria exprimuntur, non

lacta e.-t, ei ex qiia diversilale formarum sibi ad- jniicla Irujus nuindi sensibilis componilur slructiira, slgnilicalur, quae videlicet maleria sicutfoenum ar- dcbit, (luando sanclilicubitur, id csl, purgabiUir iii “’ ipsa natiira ad imaginein Dei facta, ita iit nil in ca malcrialc, vel lciiiporale, vf^I terrenum, vcl visibiic, vcl ira: sitoriiim miilabilcve rcinaneal , qnoniain omnino in spiriliialcin verlctnr slabirilalein ct uiiilormiialcm ; aut cunctqrum viliorum el malcfa-

VARIAE LECTIONES.

c-^/X^P?”.^^’^"^ t^f’”"* ’ ^’^ CF; A ad seipsam. ’ A posse. " A ideo (-quc om.) » videlicel om. bic tP ; A mpasaibile. ’ A erii malitia. « creninra oin. A. 9 A hupiotas uHlcm. ‘» A remanebit. " vurgattone lotius humanae naturae. ‘■ infjuit om. A:^ " im oiii. ..

. A. A

961 DE DIVISIONE NATUIUE. — LIBER QUINTIS. 902

clordin occasiones, Iioc est inaliliam , impielalem, A est, ac per lioc et falsilas : qiiis phanlasiain verilali

iniquilalein maleriac vocabiilo propheta voluil ’ in- sinuare, aut utrumque *. Quomodo ergo supplicia erunt, quando nil dignuin siipplicio in nalura rcruni relinquelur? Mag. In superioribus sufficienler de his esfactum ‘, et ad purum, ut aibilror, delinitum. Ideoque nunc breviter, quoniam exigis, colligendum. Siquidem inler nos siibtracla omni controversia con- sederat ^, omnein maliliain malosque, omnem im- pietatem impiosque, omnem iiiiquilaicm iniquosque, justissinia divini jiidicii sentonlia, ne naturarum in- tegritali semper impediaiit, veluli quasdam sordes purgandas penitusque de natura rerum adimendas aboleri ; et hoc non solum aucloritate sanctorum Pa- trum divinaeque Scripturae, verum etiam recte ra-

esse conlrariam ncgarit?Alsi phanlasia rerumlem- poralium siippliciis dislribuitur aetcrnis, profeclo aeternae erunt phantasiae, perpetuoque opponentur vcritali. Ma.o. Non immerilo talis caligo tibi occur- reret, si prius clarissiino ipsius verilatis, de qua quaestio esl, radio illuminatus, ad purum digno- sceres, id ipsum esse , absqiie ulla difTerenlia, falsum’*et phantasiain, ita ut omnis phantasia sit fulsa, et omne falsuin phantasia. Nunc autem quo- niatm magna diflereniia est inier falsum et phanta- siam, relinquilur, ul illud, quod propric dicilur fal- sum, soluminodo opponalur veritati , phanlasiam vero *^ veritali non esse conlrariam. Disc. Expone, quaeso, quae sil illa diflerenlia, quae falsum segre-

liocinatioiiis investigationibus esl firmatum ; vanas B 8^^^ phantasia. M\g. Suis definitionibus diseer-

aulem cogitaiiones hominum in falsis rerum lempo- raUum phanlasiis in eorum animabus, qui soUim- modo inlegrilatem nalurac recepturi sunt, non au- tem in gU)riain immutabuntur, semper mansuras, scraque poeniientia de lebus, quas in hacvita i1U- cile aique inordinate concupiverant, veluti quadam inextinguibili flamma arsuras. Proinde, ut mihi vi- detur , ambiguuin posuere « exeinplum, qui ratio- nabilem naturam et semper mansuram, et supplicio- rum flammis semper arsuram docere volenles, asbe- stum lapidem seniper manere semperque ardere dicunt, ita ul et subslanlia ejus, et quanlitas, et qualitas nullo modo minualur vel corrumpatur, duin flamma in ea non extinguitur. Hac enim similitudi-

nuulur. Est eniin falsuin, quod appetit esse , quod non est; aliter enim vult se videri quam est, quia non ita est ipsa res, de qua praedicatur, qiiomodt) de ea praedicatur. In quo genere quaedam fabula- nitn sunt “^ .consiiiutae, ut volatus Daedali, quae fa- bula nec vera est, nec veri similis, sed falsa omnino opinio, quae fallU insipienies. Nunquam enim Dac- dalus volavit, navigasse aulein de Greia in Euhocani ferlur *’. Ideoque falsum dicitur, quia falUt et deci- pit judicium eorum, qui falluntur, falsa pro veris approbantes; quod est proprium erroris. El ho( est, quod vere dicilur falsum, quamvis saepe in dia- leclicis proposilionihus negationes falsi nomiiie vo- cilenlur, saepeque afliimationes ; negationes quidem,

ne non « irrationabilius ’ uli possent ad suadendum, C ut omnis homo anirnal non esl falsum est ; aflirnia-

quod non solum naturalia bona ralionabilis naturae ^ semper absque ullo deirimento permanebunt, verum eliain in his, qui purgali et sanclificati ultra omnia naturalia bona deilicationem accipient , aeiernae beatitudinis gloria % veluli in extinguibiU divinae graiiae flamma fulgehunt, ila ut in eis et naliiralis pulchritudo perpetuo maneat, et deificationis clari- tas super omnia eluceat. Discernis itaque, ut opi- nor, inter ea, quae penitus peribunl, et ea, quae aeternis attribuuntur suppliciis. . Disc. Discerno; video enim, quod vitia vitioruinqiie occasiones de natura rerum penilus delebuntur, phantasiae aulem rerum temporalium, quibus imperfeclae animae in carne conslilulae seducuntur, aelernis supplicioriim

tiones autem, ut omnis homo juslus esl falsuin est. Phantasia veroest imago quaedam.etapparilio de vi- sibili vel invisibiii specie mcmoriae impressa. Dum enim nulla res corporea vel incorporea per sc- ipsam mortalibus adhuc sensibus conspicua sil, iiatura rerum consiituit, ut in sensu exlerioii sen- sibilium rerum imagines, in interiori vcro inlelli gibilium exprimantur ; ac deinde veluli ex duo- bus fontibus, sensibiUbus dico et intelUgibilibus, duo quaedam flumina in roemoriam confluunt , et unum quidem flumen ex inferiorihus per sen- sum corporeum , alierum vero superioribus per eum sensuin, qui soUus ‘• animae esl, mealum trahit. Et omne, quod ex his memoriae infigitur, phanlasia

ardoribus attribulae roanebunt, ul in eis pravae tor- D proprie nominatur, hoc est apparitio, ut superius

queanlur cupiditates pravorum. Sed adhuc non parva niihi obstal quaestio. Si honilali et beatitudini celerisque divinis virlutibus, quae de Deo praedi- canlur, nil erit coaelernum, cuf veritati aliquod “* coaeternum opponilur, hoc est, falsum et falsilas? Ut enim, ni fallor, [siculj " veritati opponitur falsi- tas, ita vero falsum. Si igitur omnis phanlasia falsa

diximus. Siquidem phanlasia ex verho graeco, quod est yatvw, cujus interpretatio est appareo, etymolo- giam ducit. Qua igitur ralionc phanlasia veritali oppoiieretur “, cum et ipsa veritas per seipsam in- conspicua in suis phantasiis, quas vocant theopha- nias, quaereniibus se occurrit et inefl^abili modo inanifestat *”? Et dum omnis phantasia quaedani

VARIAE LECTIONES.

• voluit om. A. • aut utrumque om. A. ’ A aclum esl. * Sic CF ; A consideratum. " A Promde non mihi videnlur conveniens posnisse exemplum. * non om. A. ‘^ A ralionabilius. * A crenlurae. » A gloriam. ^"^ A.uliquid. " Sic CF ; sicut om. A. ** nunquamenim Daedalus — feriur, quae inlVa i("!j;is, Ahoc loco inler verba differentia et falsum inseruit. *’ vero om. A. ’’ Sic CF; A sint. ‘” A ISunqnam enini Duedulus — ferlnr A siipia inseruil. " A solus. " Sic CF; A opponelur. ‘ Sic CF; A munifeslulur.

Patbol. CXX!!. U

JOANNIS SCOTl

9Ct

n»luraliuin rcruin siniiliUuto sil aniniae inipressa, A ter veruin et verilaletn , in quanlum unicuique

cur, qiiod ex nalura procedit, veritali conlrariuni juJicaretur, cum nulla natura veritaii contrarietatis ratione obsistai? Ei hoc approi)at vera ratio, quae lirnlissiine astruit, nuilam phaniasiam de eo, quod intra naturaruin numerum non coniinetur, posse in sensibus seu memoria exprimi. Omne qiiippe, quod omnino caret substantia et forma et qualitate, nulla potest imaginari similitudine seu appnritione, ac per hoc nulia phantasia. Siquidem phniUasiae, quae de fulsis fictisque corporibus immundorum spirituuin in sensibus bominum, quos deludunt, effigiantur, tnn- brac proprie appellandae sunt, non autem phanta- siae. Disc. Phaiitasia igilur aliquod l)onum est , quoniam naluralium rerum iinaginatio est. Mag.

electorum juxta donationis suae allitudinem contem- plari eam permitleiur. Quai )vis enim non eodem inodo, sed multiplicins in inrmituin divinarnm vi- sionum ascensionibus et desce.isionibus cl ° jusiis et injustis ‘” apparebit, omnibus tamen npparebil , quando in omnibus injustis, soi’a injusiiiia punila et intcrempta, ipsa purgala et inlemerata rclinquitur naiura, in ipsos gradiis, de quibus peccando cor- ruerat, reversura. De quo reditu quod resiat, discu- liendi tempus est. Disc. Tempus plane. Prius tamen noscere velim, quoniam ine valde perturbat, quo- inodo universitas naturarum,oinniuin, si in Deum reversura esl , uUa suppticia inira se contineri pa- tietur. Non enim supplicium in Deo esse credibilc

Illud negare non possum : omne siquidem, quod ex B est. Mag. Dic quaeso, num omne, quod inferni et

naturalibus causis oritur, bonum esse non denega- lur. Disc. Puniri ergo bonum posse cogeris faieri. Dixisti eniin, reruin lemporalium phantasias suppli- ciis ^eternis esse * distribuendas. M&g. Mullatenus. Nonenim dixi,ip$as phantasiassuppliciis lorquendas, sed in ipsis irrationabiles molus perversarum volun- latum suppliciis aeiernis subigendos. Consideravimus enim, quod non esi, non posse puniri, iiisi iii aliqiio bono, quod esi. Disc. Recordaris, ut opinor, supra- dictae raliocinationis tuae, qua incunclanler con- clusisti, phantasias rerum lemporalium animabus inCxas, sive in hac viia, sive postinodum in aliera, omnino nihil esse ; ideoqne * in eis perversae volua- lates puniuniur, quoniamj cuni comprehcndi posse

suppliciorum nomine vocitatur, est an non esl? Disc. Coarior undique. Si enim dixero est, con- festim " dicturus eris, quid inirum tibi videtur, si, quod est, in eum, a quo sunt omnia , inter cetera, quae sunt, reversurum sit? Sin autem dixero, non esl, respondebis, cur compulasinter omnia, quae in Deum reversura sunt, id, quod non est? Et iterum si dedero, omne, quod inferni nomine significatur, extra uoiversitatem esse, absqne mora concludar, oinni ralione desertus, iiivitusque cogar fateri, non csse miruni, quod intra ea, quae sunt in Deo, non est, intra ipsum quoque Deum non esse; et deride- bil rae ratio, quae incunctanter praedicat, extra Deuni el universilaiem ab eo conditam nihil recie "

iu aliquo putantur, fugiunt se comprehendere ou- C cogitari vel intelligi posse. Omne enim, quod est et

pienies, et evanescunt. Mag. Recordor; nec me poeniiet lalia dixisse, quoniam phanlasias snbstan- liale bonum non omnino ^ dixi, subsianlialibus Hutem bonis ^ adhaerere, et ex eis nasci indubilan- lcr probavi. Et sive in eis iinpioruni supplicia, sive jiistoruin praeinia disponentur, ubique lamen bonas csse non dubitavi asserere, quoniam et bealorum fclicitas, quae in conteinplalione veriiaiis consiilui- lur, in phantasiis, quas propter difleienliam " alia- rum phantasiarum iheologi liieophanias uppeltaiii, adininislrabitur. Ipse Deus • eniin per seipsum sein- pcr invisibilis est el erit, qui solus habet immorlali- lalem, et lucem habilat inaccessibilem. De eu ’ nutcin, quod falsum et falsilas non perpeluo et * vcro ct verilati opponentur, iie coaelerna sint, nullus sapiens dubilare debet. Quis enim futurae vilae statuin reclis raliocinalionibus iiiquircns dixerit, falsilatem esse futuram, quando veritas in omnibus apparebit, et oinne falsum non solum de natura reruin, verum etium de judicio tolius ralionabilis et inlellectualis creaturae auferetur; ubi nemo fallit, ei fallitur nemo, dum nalura rerum in suas causas revertetur ; in quibus nil aliud considerabitur prae-

quod non est, Creatore ambitur et creatura. Si auiem dixero, intra, coactus fatebor, non solum ea, quae sunt, veruin eliam, quae non sunl, inira ter- minos divinae bonitatis el justiiiac et providen- tiae et judicii contineri. Non eiiim solunimodo ea, quae sunt , verum etiam ea , qiiae non sunt, sive per superexcellentiam ultra omnem intelle- ctum, sive per privationem eorura, quae sunt, infra omnia, quae inlelliguntur esse, divina virtuie credi- inus et intelligimus administrari, extra quam omne, quod est et quod non est, egredi non potest. Nam omnia, quae extra beatorum ordinem expelluniur, extra divinas leges, inlra quas ‘• omnia ‘* conlincn- ^ lur, evadere non possunt, et quae a superioribus ordinibns cadunt, in inferiores ordines deciderc, inque eis delineri coguntur. Omnis aulem *• ordo, sive sumnius sursum versus, sive extremus deorsum vcrsus, sive medius, et a Deo est conslitutus, et intra euin cusloditur, extra quem nihil est, ol intra quem oinne, quod est, et omne, quod non esl, mirabili ct inelfahili modo comprehenditur. Sive ergo dixeio infernum esse, quod Scriplura divina teslatur “, sive negavero in natura reriim esse ‘, negare noii

• eise om. CF. » A ideo. renlias. ’ Deus oin. CF. ’ A Dico autem A confestim tum diclurtis eiis lestalur divina. " Sic CI’

YARIAE LECTIONES.

’ Sic CF; A non esse oninino. * Sic CF; A bonum. ’ Sic CF; A diffe-

• et om. A. » et oin. A. " Sic CF; A impiis. ‘* Sic CF; ‘» rccte om. A. ‘• A in [quibus A noii osse.

“* omnia om. A. ‘• A enim, ‘* A

9(15 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUINTUS. 966

poiero, ii)lra ea, quae in Deum reversura sunt, con- A sensum acuiissimis ralionabilis animi obiulibus ve-

lineri, ipsoque, qui omnia ambil, ambiri, el extra quem nihil poiest vel cogiiari, vel credi , vel iniel- ligi, praesertim dum inconcusse inteUigo , tenebras iiUra hicem * conlineri, silentium inlra sonitum, umbram intra corpus, ceteraque similia, quae cau- S86 suas iu bis, quibus e contrario respondent, con- stituunt. Sive enim absentia rerum sint, sive de- feclus et privationes, sive opposila atque conlraria, »bsque bis, quorum abseuiiae, defectus, privatio- nes, oppositiones i contrarietates sunt, nullo modo eise intelligi possunl. Esse autem dico ea raiione, qua iiOD 8«luin substaniialia et naturalia, verum eliam, quae eis ex adversa.parle respondent, esse dicuniur. NuUura namque vitium est, quod non ex posiiiene virtutisi ciii ex diametro resistere conaturt continetur. Mag. Laetor valde, quando retia, quae lu ipse tetendisti, luae contemplationis viribus illaesus, nulloque modo * detentus evasisti. Et jam, ni fallor, inlelligiS) non solum omne, quod ab uao Deo creatum estj verum etiam omne, quod irratio- nabilis moius ralionabilis et intellectualis creaturae stipermachinaius est, et nunc inlra ordinem ^ divi- nae provideniiae contineri, et tunc post universalis creaturae in suas causas redilum inque ipsum Deuni ordinandum fore, quando totius universitatis conditae plenissima perficietur pulchriludo. Neque boc mirum, dum nulia natura aliani naturam puui- re, nullum viiium viriutem, qua continetur, possit coiTumpere ; et non solum hoc, sed ex his omnibus

luti supra rerum naturam considerantur, et dura inter ea, quae non sunt, coraputantur, bis, quae sunt, honestissimara praestant et adminislrant con- cordiam : sive intelligal qui sonis auscullat, quid in iis dulcedinem et pulcbriltidinem eOiciat, sive non intelligai, inest tamen omnibus interior sensus, quem rata rerum collatio * conveniensque adunatio non latet. Quis enim scnarii numeri virtutem, qui toiius harmoniae inlelligilur fundamentum ; quis coUaiiones ipsius cum suis sesquialteris, sesquiter- tiis, duplis qiioque ^’ tntra naturas rerum potest co- gnoscere, dum rerum omnium visibiliura et invisi- biliura universitas in eo veluii in qiiodam principali exemplo constituta sil ? Quid ergo iiiirum, si ex bis, B quae sunt subsiantialiter, et naturalibus accidenli- bus, et ex his, quae non sunt, sive per excellentiam, sive per defecium et priv^lionera, loiius creaturae harmonia coiiiponatur, dum i<n omnibus, quae sunt et quae non sunt, nulia raalitia vel malum, quod bo- niiati omnium, nuUa turpitudo vel deformitas, quae pulchritudini et formosilaii in causas suas condito- remquesuum reversurae resistat S omnino non reraa- nebit. Ac per boc uon me m6vet,dum audio, ex sup- pliciis inalarum voluutatum ei praemiis bonarum pulcherrimara barmoniam futuram esse, quoniam sup- plicia bona sunt, dura sint jusia, et praemia, dum siut plusgra{uiia,quam bonismeritis retributa, quandovi- deo gravesacutosque sonos, eorumque medios quan- damsymphoniaminierseinvicem in^ proportionibus

inira divinas leges ordinatis ** omniura plenitudo C ei proportionalitalibussuiselficere.Elsi quisad baec

objecerit, perversas voluntates malorum hominum et angelorum, quibus debentur supplicia, malasesse, ac per boc in restauratione acrediiu naiurarum ma- luai semper esse remansurum, suppliciaque passu- rum; et si ita est, sequitur, nou omnino pulcbri- tudinem naturarum turpiludine malitiae non ‘^ in- fectam esse futuram ; huic responaei)0 duce Deo ac vera ratione, primum quidem intra rerum naiu- ram vel extra eam nullura malum inveniri, sicut Diojiysius Areopagiia iu libro de divinis Nominibus multiplicibus aslruit ralionibus, quas nunc inlrodu- cereetlongum et superfluum videtur; deinde per- versos perversarum voluntatum motus malos non esse, sed illicitos. Quod eniin ex libero raiionabilis

naturaruin el formosilas complebitur, omnium visi- bUium et invisibilium consona absque ulla * disso- nanie barmonia modulabitur. Disc. Non falleris. Nam reiia, quae tetendi» hoc est problemata, quae proposui, propterea a ine tensa sunt, ne diutius in eis caperer, sed ab eis absolutus libero mentis con- tuilu clare perspicerem universae naturae adunatio- nem ex diversis sibique oppositis copulari ^, mu- sicis rationibus admonitus, in quibus conspicor, nil aliud animo placere pulehriludinemque efficere, oisi diversarum vocum rationabilia intervaUaj quae inter se iuvicem collala musici modulaminis efficiunt dul- eetlinem. Ubi mirabile quiddam datur inlelligi, et solo raentis contuilu vix comprehensibile, quod non *

Roni diversi, verbi graiia, fistularum organi, vel D creaturae arbilrio processit, quis malura esse dixe-

cbordarum lyrae, seu forarainum libiae, qui quod-

daromodo sensibu» percepti, iii numero rerum esse

videnlur, harmonicam elTiciunt suavilalem, sed pro-

poriiones sonorum et proportionalitates, quas, sibi

invicem collatas, solius animi interior percipil et

dijudicat sensus. Quae vldelicet proportlones et pro-

poriionalitates vocum sensibiUum sonorumque me-

rito (licuntur esse, quoniam non solura nil ab eis

corporeus sensus patitur, verum etiam ultra omnem

rit? Si enim libertas naturae rationabilis ad iraagi’ nem Dei conditae a Deo data est ; non enira iinago Dei ullis iegibus delineri debuit coacla : necessario omire, quod ex ipsa libertate evenit, malura seu ma- Ulia recle dici non potest, ne in aliquo raalum et malitia concludatur. Et si libera voluntas raiiona- bili et intelligibili creaturae non ideo concessa sit, ut per eam peccaret, sed ut per eam pulchre et va- tionabiliter Gonditori suo insernret, tamen , in suis

\ARIAE LECTIONES.

A in luce. • A et oppositiones. ’ A nuUo tnodoque. * CF intra ordhies. » A ordinatur. • CF abs- qiie ullo. ^ Sic CF ; A coavtari. * Pro quod non A non enini. » Sic CF ; A ratio. ‘* Sic CF ; A duplisque. ’ Sic CF; A reslat. ‘* in om. A. *• Sic CF; A non omniuo non.

JOANNIS SCOTt

96S

licet veluii capiiva irralionabilibus nioiibus ad illi- A volenles, inque tenebris se absconderc appetentes,

cita altrncla sit, non inde malum nascitur, sed ali- quod corrigendum divina juslilia et revocandum divina misericordia, si correctionibus suis et emen- dationibus liberae voluntalis arbitrium fueril obe- diens; sin vero contumax superbiaque ’ inflatiim in suis perversis motibus perseverare voluerit , im- petus ejus libidinosus retinebilur, ne, quod illicite appetit, apprehendat. Et hoc est totum, quod diciiur liberae ac * perversae volun taiis supplicium, iioc esl, ab illicilis suis motibus probiberi, ne ad finem suae cu- pidilatis possit pervenire. Hoc autem dico, ne beatis- simi DionysiiAreopagitaeauctoritati resislerevidear, qui non solum in aliqua naturaseu substantia, verum etiam in nullis irrationabilibus ralionabilis naturae

non quid ‘* sit lux, et quantum utilis sil ‘«, valentes eam perspicere ignoranles, sed in infirmitale oculo-’ rum siiorum causam fngiendi a lumine constituentes. Eodein niodo et impii in suppliciis delenti causam odiendae veritatis impielati suae reputabunt, sera inutiliter compuncti poeniteiiiia. Et hoc datur intel- ligi ex ipso divile in inferno *« poenas patiente, qui elevans oculos suos, dum esset in lormentis, vidit Abraham a longe, et Lazarum i« sinibus ejus. Vidil igitur Abraham et Lazarum in gloria divinae con- templationis, sed ipsius gloriae delectationibus pri- vatus est,’ scraque poenitentia compunctus petil Abraham, ut mitteret ad suos fratres, quos in hac vita reliquerat, ne , sicut ipse vixerat “, viverent^

affectibus malum sinit inveniri, seu aliqua ratione B et ut tormenloruni loca devitarent. Mag. Non te ergo

concedi. NuIIum enim rationabilis creaturae vitium est,quod non in aliqua irrationabili bonum sit, ideoque quod ubique prohibitum non invenitur, sed in aliquo, in eo, in quo prohibetur, non malum, sed illicitum vocari oportet. Et ut de hac ratione pauca introducamus exeropla, superbia, ut ait B. Dio.ny- sius Gregoriusque Theologus, in equo bonum est, in bomine vero illicitum atque’inconveniens. Ferocilas in leone bonum est, et sine qua leo dici non potest ; niilis enim leo leo ^ non est, perdita qualitatenaturali : ipsa autem ferocitas in nalura rationabili vitium est et inconcessum. Spurcitia porcorum est proprium, in homine alienum : et similia, quae dum in bestiis considerantur, naturalia bona sunt, in homine vero

moveant stultissima et falsissima morlalium cogita- tionum judicia inanesque opiniones, quibus his, quae sibi mala et turpia videntur, bonilatem ct pulchritudinem etaequitalcm universitatis minui et corrumpi exislimant, ignorantes, quod in omnibus, quae inlra universitatem comprehendunlur, nullum malum, vel turpe, vel injustum invenHur. Neque cnim haec summa bonitas et pulchritudo et aequitas sapienter omnia disponens in his, quae suntetquae ‘” non sunt, fieri permittit, nec unquam pernnssura est. Et si quis dixerit : unde igitur haec, quae dicun- tur raala et inhonesta et injusta, et ubi? Gui respon- dendum : non aliunde , neque aiibi, nisi ex vaniiati- bus vanitatum, inque falsis argumentationibus, quae

vel ° angelo vitia contra naturam pugnantia , ia ^ fiiigunlesse, quod penitus non est, blasphemantes, et

nullo * tamen mala. Quod enim, ut diximus, in toto malum non est, malum fieri in parle non po- test, qUamvis videatur esse illicitum, atque purgan- dum seu refraenandum. Nihil ergo relinquitur, quod plenitudinem et pulchriiudinem totius universitatis niinuat seu ^ dehonestet, sive hic, dum adhuc sensi- bilis raundus cursum suum peragit, sive illic, Amtn in causas suas reversurus sit *, inque eis quietus permanebit. Sed ista theoria paucis recte sapienti- bus nunc perspicua, ixi fuluro vero omnibus erit patefacta, dum veritas per omnia in oronibus elu- cescet, quae nalurarum omnium secrela incunctai- ter absque ulla caligine aperiet. Non enim solis

putantes omnc, quod libidinosis suis affectibus obstat, eosqueprohibet atque refraenat, malum esse, quia eis nocet. Inde est , quod etiam ** divi-nae providen- tiae administrationem redaiguunl, dicentes, impetum liberae voluntatis in aliquo impediri vel retrahi vei extingui malum esse, ignorantes hoc totum ad di- vinae bonitatis piissimani clementiam pertinere. Optimi quippe serenissimique conditoris est, bono, quod fecit, providere, ne pereat, inque suis propriis nocivisque motibus evanescat. liiud quoque veluli maluni in omnium raisericordissimum ordinatorera refundunl, punire quod fecit, garrientes, ad hoc multos Deus fecit, nt eos punirei, eo modo irae suae

juslis * In hac vita viventibus, veritatemque rile r^ viara invenire volens, non animadvertentes, Deum

quaerentibus, verum etiam injustis, pravisque suis moribus corruptis, iucemque veram odieniibuset fu- gientibus ipsa veritasper omnia fuigebil in futuro. Om- nesenimvidebuntgloriam Dei. Nccobstat, quod scri- ptum est : Tollelur ‘” impius, ne videat gloriam Dei. Videat namque divinum eioquium " posuit pro frua- ,ur, ac si diceret, tolletur ‘* impius, ne frualur gloiia Dei. Etenim oculorum passionibus gravatos non luce perfrui videmus, verum etiara eam *’ fugere

in nullo, quod fecit punire; quod autem non fecit, puniri permittit. Turpia quoque inhonestaque facta sua in Deum referunl; aiunt enim, si hoc Greatori omnium displiceret , nequaquam fieri in natura , quam fecit, sincrel. Jam vero non soliim pulchra et honesta, verum etlam inhonesia et turpia crea- lurae siiae mixtim ‘* inserere praedestinavit, ut e. his justitiae manifestandae occasiones inveniret , pulchre quidem honesteque juxla divinas leges vi-

VARIAE LECTIONES.

’ Asuperbia(-9ueom.) Xet. ’ A et. /eoom. A. " \ el. * ‘\n uulla. ‘Avcl. ^ SicCF ; A yeversns Inerit: * SicGF; A juste. ‘ A Tollatur. ‘• A cloquimn Dei. J^ A loUatur. J» eam oin.A. » A quod.

‘• sit oni. A. ‘* in infcrno oni. A. **Si( f.V- S mi.Tlum.

‘■^ vixeral om. A. ‘” qiiac om. CF. ‘* Sic CF , A Jnde etiam est, quotl-.

969 DE DIVFSIONE NATURAE. — LIBKR QUINTUS. 970

vciilil)iis praeniia, iransgressoribus vero lurpitudi- A in intimfs autem naturae sinibus adhuc occultantur,

nisque el inhonestalis sordibuscontaminalis suppii- cia reJditurus, ulrisque autemjuste secundum prae- destinaiionum suarum inevitabile propositum. Ac per hoc, nt ait Apostoius, voluniati ejus quis resistit? Et ♦ sic toiius perversae suae conversaiionis incom- mutabiles * caiisas divinis praedestinationibus ascri- bunt ‘, non valentes occaecato et insipienti corde intueri sunimam bonitatem et pulchriludinem, et, ut expressius dicam , toiius boiiitatis et pulcbritudinis et honestaiis inexhaOsium et non deficientem fontem, sicul nullius mali vel malitiae, ita nuiiius lurpitudi- nis vel turpis , nuliius inhonesii vel inhonestatis auclor est- vel praedesiinator. Hacc enim omiiia irr.ttionabilium cupiditalum inventa suiit. Nam si ex

donec in restauratione universae creaturac " iti manifestum procedant, quando veritas in omnibus apparebit, praefataeque vanitales et falsae morlalium de Creatore et creatura cogitationes peribunt , qnando Deus omrtia in omnibus eril, nullumque ma« lumvel turpe vel inhonestum vel injustum in ordine et pulchritudine rerum omnium inyenietur, et omne, quod vanissimis morlalium opinionibus machinatum est, evacuabitur, ideoque penitus interimetur, quo- niam niliil est. 0 quanlum beati sunt, qni simul omnia, quae post Deum sunt, mentis obtutibus vi- dent, el visuri sunt ! Quorum judicium in nullo fallitur, quoniam in veritate omnia conlemplantur ; quibus in universilate naturarum nihil offendit vel

divina praedestiiiaiione profluerent, necessario in B jnfesium est. Non enim de parte judicanl, sed de

nalura rerum semper permaHerent. Omne quippe, quod divina praedestinalione est dispositum, quis dubitaiit semper esse mansurum ? Haec autem in aeternum peribunt, et universaliler de natura rerum abolebunlur. Non igiiur ex ae^ernalibus causis diviiiae praedeslinationis profecla sunt» Eadem bhispbemia est de divina aequitate. Dicunt enim, Deuin inaequalem , ut non dicam injuslum esse, qtioniam, ut aiunt, non aequaliter oainibus ‘* bona sua distribuit, quosdamexaltans, quosdam spernens, alios pauperes relinquens, alios autem divites ma- gnificans, alios slulliiiae caligine occaecans , alios sapieiitiac lumiiie illusirans , quosilam dominos , quosdam servos faciens, et cetera, in quibus hu-

toto, quoniam neque intra partes totius, neque intra ipsum totum comprehenduntur , sed supra tutum ejusque partes altitudine conlemplationis ascen- dunt. Nam si in numero parlium totius , seu in ipso toto concluderentur, profecto neque de partibus, neque de toiOi recte possent judicare, ideoque ei, qui de partibus ac de toto recte^“udicat, necesse est, prius onmes parles omneque lotum universitatis conditae menlis vigore et " puritate superare, sicut ait Apostolus : Spiritualis homo judicat omnia, ipse aulem a nemine judicatur. Sed quorsum ascendit spiritualis ille homo, qiJ^i de omnibus judicat, ei de quo nemo judicare potest, nisi ipse solus, qui fecit omnia? Nunquid in eum, qui omnia superat et am- manae conditionis diversa et inflnila varieias in hac C bit, et in quo sunt? In ipsum itaque Deum ascen-

adhuc moriali vita perspicilur, non inluenles primum quideai, tcmporalia et iransitoria hujus vitae bona vere bona non esse, quoniam non possunt se^per aianere, et plus amatores suos decipiunt quam eis prosuiu , umbrae quippe inanes sunt, ideoque bonis (4l malis dislribuunlur, quoniam ab omnibus aufe- reiiiur “, tamen • inordinaie et inconfuse ’ omni- bus dantur. Non enim solummodo aeterna perpetuo- que perraansura, verum etiam temporalia ei caduca certis ordinationibus suis dispensantur, in quibus pulchritudo el aeiernorum et lemporalium constiiui- tur. Deinde non ^ considerant, quomodo ’ justissi- mus omnium condilor, sapientissimus ordinator, unicuique secundum providentiae suae leges imper-

dit, qui universitatem creaturae simul contemplalur, et discernit, et dijudicat; neque ejus judicium falli- tur, quoniam in ipsa veritate, quae nec fallit nec fallitur”, quiaest, quod ipsa ’est, omnia videf. Virtute siquidem intimae speculationis spiritualis homo in causas rerum, de quibus judicat, intrat. Non enim juxta exieriores sensibilium rerum species discernit omnia , verum juxla interiores earum ra- tiones, et incommutabiles occasiones, principaliaque exempla, in quibus omnia simul sunt, et unum sunt. Ibi ergo spirilualis homo judicat omnia , ubi omnia unum sunt, et vere et immutabiliter vivunt et sub- sistunt, et quo omnia, quae ex ’ primordialibus suis causis profecta sunt, reversura sunl, et quorum nihil

titiir largissiroae suae bonitaiis dationeset” donatio- D extra relinquetur temporalibus mutabiliiatibus sub-

jectum, seu localibus circumscriptionibus inclusum, quando universitas " nalurae super omnia localia et temporalia spaiia in causas suas, in quibus omnia unum sunt , finilo sensibili mundo revertetur. Nam et ipsa loca et lempora cum omnibus, quae in eis adhuc in hac vita ordinantur et moventur et circum- scribuntur, in suas aeiernas rationes redire necesse est, quas raliones lempora aeierna divina vocat hi- sioria. Quomodo enim remanebunt tempora secula-

nes, et in nulio fallilur ; mortaiium vero falsa sunt judicia de divina providentia et administratione , dum, quid in hac republica universitalis visibilium et invisibilium agatur, nesciunt. Insuper etiam insi- pientissimos eorum animos fugit, quod aequissimus bonoriim omnium largitor naluralia bona aequaliter omnibuspartitur ; naiuralia enim bona eodem modo et bonis et malis tribuuntur, quac in his sensibilibus transitoriisque rebus oullo modd possunt apparere,

VARIAE LECTIONES.

A ascribant ^ omnibus om. K. ’ Sic CF ; A avfernntur. « tamen om. A. » Sic CF ; A confuse. « non om. A. » A quoniam. “» dationes et om. A. " A naturae. " A «c. " &ic CF; A nec fallilur nec fallit. ** Sic CF ; A ipse. ‘• ex om. A. . ‘• Sic CF ; A universilali.

» Al/f.

’ A immulabiles.

JOANNIS SCOTI

ria, quando nihil erit temporale? QifOmodo loca, nbl A nis sen Inhoneslalis pulcljritudini liicis infeieiiies.

nihil locaie? Et haec est ratio , qnae nulhim locum sensibilem et corporalem in naiura rerum inferno permittit, vanasque opiniones eorum destruil, qui infemum vel sub terris, vel terrarum in gremio, vel alicubi circa terram *■ fallacibus suis cogilationi- bus autumant, ignorantes, quod ipsa teirra, subius quam, vel intra quam infernum constituunl, penitus sit periiura. Si auiem terra peribil, profeclo nihil sub ipsa et in ipsa , quod iAferni vocabulo dignuni sit, rellnquetur, ac per hoc nullus locus inira sensi- bilem corporalemque crealurara inferno datur, neque aeterno igni, iri qiio tmpii iirdebunt, netiue vermibus iiunquam morituris. Haec enim omiiia tormentorum nomina flgurate id sacra Scriptura posita sunt, san- «to Ambrosio alleslante, graecisque vocabiilis, quae, ut praediximus, ^xpressius informant, quid * divina Scriptura inferni nomine insinuat. ‘j^Brn quippe di- citur, hoc est, ut paulo superius expositum, absqne deliciis, vel iibsque voluptaiibus, vel insuavitas. Ilem \xin7> vocatur, cnjus inierprelatio esl tFistitla, vel moeror, vei liictus. ‘Axof quoque solet appellari, ho6 est desperationis graVltas, quae demersas oppres- sasque malas cupidilates,’egestate ’ (emporalinm rerum, quas in liac vita iniimiperanler concupive- rant, .ifflictas veluti in profundissimam quandam vo- raginem, inque vanarum phanlnsiarum rerum sen- sibilium caligines, iq quibiis cruciantur, obruit, divinaeqiie sententiae incommulabili mole perpetua-

Vlde quantum ornamenti laudisque perfeclarnm ani- marum virtntibus (iomparatur, dum intra se vitia coambiunl alque cpartant, suoquc ^oniinalui sublr gunt ac » refraenant, legibusque diyinis nrdinanl, ne in profundum maliiiae animas, quas conantur corr rumpere, mergant, Saepe eliam penitns ea, vitia dico “, exiinguunt, saepe in seraeiipsas trAnsfunrt dunt, ila ut et vitia in virliiies vertantur. Quae ralio doce^, uon omnjno yilia inala esse, sed illiciM. Si enim ina|a essent, neopjaquam in virlules muOri ?’ posseni, cet.eraqpe similia, quae cum conlra naiuram ex pervcrsis motibus abusionis libera volunlale ra- tion.ibilis naiurae seipsam sponle sua capiivanlis videntur " insurgere , nniversitatis tamen ortljna- tionibus non sinuntur nooere, roagjs auleni ornare eas coguniur ^eternis legibus divinae prQvideniiae alque judicii ambita. Haec " duip ita sint, remola omni ambage ac delibei-^iione luc^ clarju^ pon^pi- CQr*\ etuniversitatis conditaeplenitudinem in caiisas suas, inqqe jpsum Deum, in quo omnia subsisiunt, reversiir^fn •’, eijusiissimas ppenas"irrationabilHim ciipidiiatuni aeqiiissimi judicis sententiis illalas spii inf^rri perniissas.inc6ncusseque delinitas intra ipsum pleniludinem perpeiuo permansuras, quoniam non solum in aliqiip non nocebiint? verum eijpim landis ipsins et pulchritudinis inelfabiles " administrabunt occasioncs. Ac per hoc nop temere quis dixerit, poeiiiis ac ‘^ praemia non localibus spatiis, sed di-

lller calcatas et irrevocabiliier conteniptas. Quae vcrsilalibus qiiajilalum ^isgreg^ri, ila ut el " simul

cnnctae signifjcationes apud Graecos infernum cUm oranibus suis suppliciis non esse localein vel tempo- ralem vel sensibilem , seu in aliqiia parte quaitiior elementorum , quibus mundus isie ^ constituitur, neqiie in tolo ipsius conslitnlum, sed quiddam higu- bre lacrimabileque, gravemque. ‘, desperaliohis ple- niim inevitabilemque carcerein, omniiimqne ’ bono- rnm egeslatem in pbantasiicis vanissiinisque visio- nibus incunctanter pronuncianl. Disc. De inferno, dcqiie ejus ’ tormentis salis est aclum. Nam lucu- leniissime suasum esi, non esse eum substanlialiier * in nalura visibilium et invisibiliuin, quoniam neque corpusest, neqtie spiritus, sed justissima damnatio pravae et illicitae cupidiiatis abiitenii^im natiirae

sipt, quoniam ex ipsjs (luobus respublica iQtins creaturae ordinatur, et simul non sint propter di- versos eorum effeclus. Peccaiorum quippe effecliis suiit luctus, gemitiis, trislifia, ser^ poeniienlia, ardqr insatlabiliscupidilatisj quae in aliquo nullam inveniet quielem, scatens delictorum putredo ac vermiculatio , profundae ignprapliae densissima obscuritas, in qua nulla verorum vel ipsius verilaiis cognitio, id estj ea veritale ” fruendi. beatiludo. Ligaiis quippe • pedibus difiiCHltas in divinis legl- bus ambulandi, ligalis manibus diflicultas bonorum acinum, qui secundum virtutes sunt peragendi, ty- pice insinuatiir *• , hisque similia, quae enumerare et longum est et impossibile. Meritornm vero effe-

bono, hoc est liberae voluntalis arbitrio, ipsamque jj clus sun^ gaudlum, laelitia, pax, beatitudo, felici-

damnationem bonam esse, non soliim qnia justa csl, omne siquidem juslum bonum , verum etiam qiiia intra divinas leges et comprehcndilur et ordi- naiur, inlra quas quicquid est, bonum et justum esse ct honestum necesse est. Ipsae 6tiam pbantasiae in quibns erit, bonae sunt. Nam et nmbras corporum, quas vanas esse nemo ambigit, splendore luminis undique coartari et orirl viderhus, nil turpiliidi-

vel

alicubi circa terram om. A.

tas, glqria, beatissimis angelis aequalitas, ac breviter dicendum, theosis, id est deificatiQ, in qiia Deus diligentibus se praeparavil, quae ne^c oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hnminis ascendit. Ubi autem causarum effeclus inter se invicem contrarii sunt, ibi necesse est, et ipsas causas disparari. Kt si quis dixerit, quomodo a se invicem longe dislati- tia simul et in upo coadunari possunt, hoc est, intra

VARIAE LflCTIONES.

• A quod. * ^ic Cf ; A egestates.

• A iste mundus. * SioF; AC graveque. ’ X et omninm. ^etus om. A. * .K siibstantialiter” eum. * A et. ‘• rfico om. A. " CK mooen posssent. ^*A.videtur. ’ Sic. CF; A Qaa^. • A compicor clarius. " om. A. ^i k ineffabilis. ‘CFe/. ’ " et om. ^. " veriiale om. A. initinuntur om. A

‘^ rfV^rsura. ** auippfi om. A.

*’ tftpiee

973 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUINTUS. 0-4

lerminos naturae el virlntes ei viiia, videat in ma- A quia « naluralibus affectionibus reluctantur — pro-

gna domo ’ alque regali diversisque ornalibus constructa sanuni et imbecillem, orbum et videnlem, laeium et tristem, securum et curiosum, divitem et egenuin, verberibus caesum, ut servus, honori- bus exaltatum, ut dominus, carcere inclusum, ut reus , omnibus vincuiis absolutum , ut innocuus omnique crimine absoluius, ceterosque similiter uno eodemque loco ac tempore simul posse conti- iieri. Quod si ita est, omnibusque fere aequaliter patefactuni : quid niirum, si credamus el intelliga- mus, in una harmonia universitatis reslauratae iiique.causas suas* reversurae ’ totani ralionabilem creaturam gralia Redemptoris sui, qiii eam lotam accepii, sanam futuram *, languidam vero perver- sae voluntatis imbeciUitaiem, quae ipsi, videlicet naiurae, extrinsecus adhaeserat, suis congruis ordi- nibus disponendam, condignasque suis opcribus relributiones passuram? Quid si ipsa natura non soliim sanaia, verum ’ etiam illuminata, caecitas malarum vokiniaium perpetuis abseniiae naturarum restauralorig obstrnalur tenebris? Quid si nalura ud imaginem Dei condita non solum sanata et illu- minata, verum eliam in paradisum , quem spiri- tualium deliciarum locum sapientes interpretantur, reducla, leprosilas, quae merito peccati eam de- formaverat, omnibns deliciis privata, aeternis pru- riiibus exardeat, ei cetera, quibus discernilur na- i-LTa * elculpa, praemiuni et poena, dum mirabiii ct

B

fluxere, et ab originali peccaio, in quo gencraliter, excepto humanilatis Rcdemptore, omnes homines peccaverunt , quod etiam naturae altribuitnr , ejusque peccalum vocitaiur, non quod ipsa nalura ad imaginem Dei facta illud commihevit, sed quod liberae voluntatis, quae a Deo data est, rationabili bono irrationabilis abusio, et in amorem sensibilium conversio ipsam naturae pulchritudinem, iu qua ex principio conditionis suae subsiituta est , dissi- mulavit , propriamque dignilatem abscondit. Nam si culpam ’ referas in naturam , in ipsum natu- rae conditorem eandem referre videberis. Si enim culpae causa atlribultur naturae , ipsius nalurae causae, quae Deus est •, peccatum naturae necessario altribuetur. Natura siquidem ad imagi- nem Dei facta non omnino principali exemplo suo similis est, si causam peccandi in seipsam recipit. Ut enim principale exemplum nullius peccati vei malitiae causa subsistit, ita el nalura ad imaginem et similiiudinem ejus facta. Ridiculosissimum quippe est ‘** dicere, homanam naluram imaginem et simi- liiudinem Crealoris sui prius perdidisse, ac deindo causas peccati in sc suscepisse. Quisquis enim hoc dixerit, cogelur quaerere, quo peccato natuca ima- ginem et similltudinem Creatoris sui perdiderit, siquidem non eam perderet, si in aliquo non peo caret. Porro, si humana naiura nunquam imaginem ei simiiitudinem conditoris " sui perdidit; imago

neffabili modo nalura omnifio libera phantasias su- „ quippe el similitudo inter naturalia bona et daia

.•? t. •- ;i I I j_i; A 1 a. ■* «, <•«■-_. ___

stineat, ia quibus culpa, quod deliquerat, luat. M\G. Haec omnia verisimilia, probabilibusque argu- menlaiionibus comparata videntur. 6ed occi^rrunt nobis iii hoc loco qui carnaliier spiritualia tractant, dicentes : Quid ergo oberit paganis sua impieias, qua idola colunt, verum Deum ignorantes ? Quid Judaeis sua perfidia, qua Dei Verbum incarnatum, Dominum nostrum Jesum Christum, consubstantia- lem et coaeternum etin omnibus secundum suam divinitatem Pairi suo aequalem esse negant ? Quid ceteris nationibus verilatem respuentibus sua super- siiiiosa ’ falsissimaque machinamenta nocebunt, si in fulura vita tota eorum natura salvabitur, ita ut neque corpus, nequc anima, neque ulla pars natu-

computantur, naluralia autem data et •• bona non solum ab humana natura, verum eliam ab omnihus, quae largitore et subslilulore omnium bonorum facta sunt, nullo modo auferuntur, In nuHo minuun- tur vel augentur : quis nisi aroens dixerit, naturalia bona causarum peccandi acceptiva esse posse, vel ab eis peccatum oriri?Si enim acceptiva"sunt^*, nalura- lis in eis pulchritudo corrumpiiur, dignitas minuitur, immutabilitas vacillat, ordo tiliibat. Ilinc conficitur, nullam rationabilem naturam causarum culpae capaccm esse, ne Crealori suo dissimilis redargua- lur. Sed merito quaeritur : si propterea peccali causa in naturam non refertur, ne iteram per eara in Creatorem referatur, quoniam omnc, quod ab

ralis aeternis poenis torquenda relinquatur ? Qui- p ipso esl, nullius peccati vel peccandi causae rece-

bus suaderi aut diOBcillimum esl aut impossibile, ad juslitiam Dei nullo modo pertinere, sed oinnino ab ea aUenum esse, punire in omnibus, quae fecit, quod fecit, suum veroesse punire quod non fecit, quoniam omuia, quae in malisomnibus redarguuntur, aeter- nisque suppliciis digna judicantur, non ex nalura, scd ex propriae voluntalis uniuscujusque malorum pravissimis moiibuSi quos discreiiva rerum specu- latio naiurae vitia solet appellare — nec immerito.

ptivum est.cur non quis dixerit,eadem ratione neque in liberum arbitrium peccandi occasio referenda est, ne in eum, qui illud nalurae concessit, culpa- rum causa referatur. Qui enim naturaro dedit, ipse et liberum arbitrium in ea creavit ; et quemadmo- dum natura bonum est *• ei incornipiibile bontim , ita et liberum voluntatis arbitrium. Ac per hoc nc- cessario sequitur,*ut, sicut culparum causae in nn- tura non •’ constituuntur, ila nec in Ubero arhitrio;

VARIAE LECTIONES.

’ CF rfomu. ’ A ««a< crt«»fl«. • Sic CF; A reversae. A merilum et culpa. * CF superstitia. • A quoniam.

»• c/ om. CF. " Cet accepiiva. ‘* sunt om. A.

• Sic CF ; A factam. • A $ed. • Slc CF ; » A est Deus. ‘• est om. CF. " A creatoris. •» est om. A. " non om. A.

JOANNIS SCOTI

07C

in miUo qiiippe bono causa mali consliluenda est. A lotius scnsibilis creatiirae formositatem. Quid dicani

Proinde, si nullum peccatum ex naiuralibus orilur causis, quaerendum, imde accepit occasionem. Et si »iuis responderit, quod verum et verisimile est, probabilibusque argumentalionibus approbatur, non alinnde originem ducere * peccatum, nisi ex irra- tionabilibus motibns ralionabilis nalurae, abusione- que liberi arbitrii bono, continuo videbilur irra- tionabilis motus occasionem in iialura ralionabili consliluere ‘. Relalivo siquidein modo ’ aeslimabi- liir pronunciare, irralionabilcm motum rationabilis naiurae cssc, ideoqiie ex ipsa occasionem ducere. Quod si ita est, cogetur etiam faleri, irrationabilium niotuiiiu causas in Deo praecessisse *. Nam si omnis naturalis causa ralionabilis naturae in Deo

de extremis bonis sensibilibus? Nonne luce clarius est , quod eis boni bene , mali vero male utun- tur? Boni qiiidem ad laudein et servitutem bono- rum’ omnium largitoris, mali vero ad perficiendos imp<Hus suae perversae cupiditalis.Causas autem illi- citaeabusionis atqiie perversae cupiditatis" si quis vult invenire, soilicitus qnaerat. Ego autem securus sum, incunctanler perspiciens ‘,‘quod nemo eas potest repe- rire.Utenim maluni incausaleest, etnullo modoinve- nilur, unde est, ila el ‘ naturalibus bonis •’ illicila abu- sio ex nnlla naturali nascitur causa.Hoc autem dico, beatum Dionysium Areopagilam in libro de divlnis Nominibus, et S. Aurelium Augustinuin in libris de libero Arbitrio sequens. Slultura qnippe est.

substituiaesi, necessario, quicqiiidad eamiefertur,ad B eorum causas qiiaerere, quae nullo genere, nulla

causam ejns referelur. Sin autcm vera ralio irralio- iiahilem motum non relalivo modo ad rationabilem iiaturam rcferri, sed omnino e contrario opponi pro- tendit », quemadniodum irrationabile ralionali. re- liuquilur ad inquisilionem, unde igilur iHe irratio- nabilis molus, in quo causa peccati consliluilur, originem ducil? Quo in loco nibii aliud verisimi- liiis occuril, in quo causa irralionabilis niolus inlel- ligalur, praeler naluralibus bonis * abusionem divinis legibus prohibilam, quod proprium est per- versae et illicilae cupidilatis uniuscnjusque liberi arbilrii, bono male ulenlis. Cojus abusionis exem- pla tam lale palent, ut nullus ferme sit, qui non ipsa in seipso uberrime probare possit. Sed nolan-

forma vel specie, nnllo numero bonorum, quae a summo bono etcondilore omnium et facta et ordi- nata sunt, continentur, quoniam penilus incausalo et insubstantiale est omne, quod ab eo facluin non est. Hinc mihi videnlur rectius rerum proprieiatcs coiTsiderare, qui dicunt, libidinosum appetitum, nou aiitem malain voluntatem supplicionim causam esse, ne quis existimet duas voluntates in una eademqutt natura comprehendi , una quidem bona, aliera vero mala , dum una voluntas humanilati inest, quamvis saepe in bono, saepe in malo accipialur : libido autem non solum naiuralibus bonis omnino excludi- tur, verum etiam aul vix aut nunquam in significa- lione boni in divina Scriplura reperiiur. Nam et

diini, neminem summis naturae nostrae bonis male G primus homo, in quo omnes peccaverunt, libidine

II li valere. Naturalis siquidem virtus essentia, vir- tnie et operaiione nuUum sinit abuii, sicut neque sapientia et intellectu et ratione, quoniam haec sunt, qnae principalem naturae nostrae possident sedem. Mcdiis autem natnrae bonis, ut est ingenium et sen- sus corporis, ct ipso corpore exlremisque bonis, ut sunt ea, quae exlra nos sunt in rerum sensibilium ordinibus constituta, ei bene uti et male potestas datur. Ingenium quippe naturale bonum est, homi- nibusque a Deo dalum ad cogilanda ^ et invenienda utilia et honesia. Et * lamen perversa voluntas eo ’ abutitur, quaerens nocivas et perniciosas occasiones, quibus decipiat et perdat quos decipere et perdere cupil. Oculorum sensus, ut de ceteris tacea’(n, natu-

dominandi et" super omnia exaltandi deceptus esl, atque peccavit suadente diabolo ac dicenie : In qiio- cunque die comederitis ex eo , prohibilo videlicct ligno, aperientur oculi vestri, el eritis sicut dii, scien’ tes bonum el malum. 0 quanta libido superbiae in illo erat, qui sua virlute Deus esse ctipiebat! Non ergo paganorum impietas, vel Judaeorum perrulia, vel aliarum nalionum fabulosa deliramenta ex natu- rnlibus causis, sed ex libidinosis cupiditaiibus vana- runj cogitationum profluxere , ideoque in nullo eorum natura punietur, sed libido. Omnia qnippc vilia, quae virlulibus contraria sunt, naturamque corrumpere appelunt, generali " libidinis vocahulo solent appellari. Turpissima itaque libido impioriuu

rale bonum est, et a Deo datum ad corporalis lucis D jn falsorum Deorum cultu , perfidorumque ‘" Ju-

receplionem, ut per eam et in ea raiionalis anima formas et species numerofique sensibilium rerum discerneret, inque licilos suos usus ex eis accipeiet •** verum : et ipso male abuluntur, qui libidinoso appe- tilu visibiliurh formarum pnlchritudinein appelunt, sicut ait Dominus in Evangelio : Qui viderit mulie- rem ad concupiscendum eam, jatn moechatus est in corde suo, mulierem videlicet appellans generaliler

daeorum " in negaiione veriiatis, aliarumque gcn- tium in fabularum ludibrium " deliramentis, in vanissimis phantasiis eorum, quac sibi futura fin- gunt, dum nihil in eis inveniont praeter incompre- hcnsibiles umbras, suppliciis relinqnitur torquenda, universilalenaturarum^bonornm lotiusque naturae a Deo crealae inlegra, plcnissima, impunitaque per-

manenle. Ceterum generalis omninm inipiorum

VARIAE LECTIONES.

• Sic CF; A sumere. * Sic CF; A conslrnere. ^ Sic CF; A Relative siquidcm. * Sic CF ; A a Deo pro- cessisse. * Sic CF ; A rontendit. ’ Sic CF ; A naturnlis boiii. ^ Sic CF; /V ef cogilanda. " /?t om. A. • A eo lanicn p. v. abiililiir. ‘* SicCF;A accipiel. ‘* A in ois. ^* cupi(titatis oin. CF. " A /))os/»- ciens. ^" ct om. A. " k nalurnlis boui. ‘ CF «c. " A generaliter. ‘^ A perfidorum. ‘s» Judaeorum om. A ^" SlcCF ; h fulsarum libidinum. *^ Xnaturalium,

977 DE DIVISIONE NATURAE. — LIDER QLINTIIS. 978

poena erlt, ul saepe dixiinus, luctus el trislilia de A niis divinarum virlnuun laboris siii niercedem, insu-

pcr etiam deificalionis graliam accipient. Aliiid est

absenlia et perditione rerum, quibus in hac vita deieciabantur, quaruni phantasias seniper veluti prae ocuiis balicbunt, quas comprebendere arden- ter cupienlesncqiiibunl, quoniam nihi! sunl, cnpien- tes consolaiionein liabere in ’ his, quae desperalio- nem ingerunt et inquicludinem. Hiiic orilur sera poenilenlia , iiiulilisqiie consolalionis poslulatio , quod per linguam divilis gultulam aquae de summo digito pauperis Lazari petenlis et dicenlis, quia ciuciorin liac flamma, signilicalur. Lingua quippe postulalioiiis auxiiii flamina tardae de deiiclis poe- niientiae , aqua refrigerii , digitus, distiibutionis incriloruni, qiia credunlur sancli post hanc vilain posse praesiare aiixiiium his, qui in pociiis suiit.

enimintraiiaturaebonamanere, quod generaliterom- nibus divina largitate praestabitur, alind’omnem na- turainejiisquebona superare, et ad ipsum Deuin per- venire, quod propriuni est divinae graliae. Ubi eniin fueril corpus, hoc est veritas, illuc congregabuntur aquilae, hoc est animi, qui eam contemplaturi sun(. El ilerum eorum, qui terminos naturalium boiiorum non excessuri sunt, in forinis ‘* imaginalfbus " specn- lalio est. Aiiter enim considerantur in his, qui ine- rito bonae conversalionis simplicisque innocenliae non solnm omnespoenas evasuri, verum eiiam prae- mia sibi condigna ac soli Deo cognila recepluri, ila nt et " naluralia bona possideant, et superaffluentis

lypum gerit. Ex lioc eniin loco dalur inlelligi, iion B (Jivinae largilalis quodammodo parlicipes fiant, non

soluin viveiites adhiic in carne*, verimi eliam spolia- tas carne animas auxiiium sancioruin pctere posse, .sive ut peniius liberentur a poenis, sivo ut minus ’ iiiiicienlur in eis; incassum lamen pelere, si in hac vila iii profundnin nialiliae cecidere, boc csl, si nul- lum bonuui in bac vila pcregeniiit, quo ineieantur niisericordiain in fulura. Est eiiain alia lorma poe- naruin omnibus impiis conimunis, quac omnia vilia in hac vita perpelrala, et iii quilius usque ad sepa- ralionem corporis ei aniniae absque ulla poeniten- tia aut aliqua occasione purgationis post corpus perseveratur, in irucibus horribilibusque veluli fero- cinni besliaruin speciebus ad cuinulum tormenlo- riim adminislrat, ul, quae hic deleclabiliier * iinpie

tanicn deiticali : aliler in bis, in quibus sohimmodo nalurae inlegrilas reslaurabilur, malefica " vero et libidinosa carnalis eoruin vitae intemperanlia aeter- iiib puiiielur suppliciis. Quae videlicet supplicia di- vinis legibus ordinata, natur.’)e, iiitra ciijus virkulem el sustinenlur et coiTiprelienduntur, nusquam niin- quam sunt jiocilura, ejusve pulchriludinem nec in toto, nec in parle infeclura. Unusquisque il»<[ue in siia conscientia intra seraetipsum aul praemia reci- piet, aut poenas luet; ipsa vero *’ nalura in omnibus libera permaiiebit. Hactenus de his : nunc ad redi- tum creaturae in pristinum staluin, de quo principa- liier sermocinalio est, redeundum. Disc. Redeiin- (lum sane, ac lempus exigit prolixitasque dispulalio-

viveiitibusarrident,iilic lerribiliier appareanljuslis- C ,,,5. El vereor, ne forte his, qui lecluri sunt, mulli-

simo puniendi niodo. Quid eiiim aequius est divi naeque ordinalioni congruenlius, qnam ut ea, quae in bac vila illicilo amore ardenlcs sequunlur iiijusli, in alia vita, quae reclius aeteinae morlis vocabulo significatur, ingenli pavore lerrili fugiant puniti, ncc tameiievadere valituri ? Haec autem omiies celerae- quc ineffabiles el innuinerabiles poenanim • varie- tates in pbantasiis reruin sensibiliuni fulurae sunt. Phant.isiae autem in latissiniismcnioriac cainpis * sive hic sive illic ordinalissime ‘^ disponiinliir. Quo- nim primus est earum, qiiae per visum, secundus earum,quae per audilum, terlius earum.quae per olfactum, quarlus earuni, quae per gusium, quinlus carum, quae per laclum, veluti per quiiique porlas

plex perplexaque earundem rerum repelitio fasti- diuni gigiiat. Mag. Perplexa niateria difficillimarum- que renini anfraclus multiplicem perplexamque ra- tiocinalionem exigunt, et lortassis non deerunt, qiii- bus magis placebit frequens earundem rerum repe- tilio, quam brcvis cuisimquc ingrediens de his, quae saepe mentis aciem fugiunt, intiinalio, qnae solet facilius cludere obtrusaquaiii aperire, et ain- pbiboliani inferre qiiain expellere. Disc. Ingredere, quo et quali modo vis; tantum ut principalem qiiae- siionem, quae de reditu est, absque ullis incidenti- bus quaestioiiibus discutias. Incidenles quippe quae- slionesfinem dispulationi impediunt imponere. Mag. De generali toiius sensibilis creaturae in causas suas

civitatem animae inlranl. Quarum phanlasiaruin ^^ reditufinito mundodocuiinus^etnunciterumspeciali-

diiae formae sunt. Una earum, in quibus liis, qui in Iiac vita benc, sed non siimme vixerunl, praeparan- lur praeinia ; alia, in quibus liis, qui uiale vivunt, dispensantur siipplicia. Siquidem sancti,qui adhuc in carneconslituli, virtute actionis et scientiae car- ncin et mnndum ^ seque i|»sos superantes usque ad ipsnin Deum allitudiiie contempiationis ascenderunt, non in phanlasiis rcrum sensiUilium,sed in theopha-

teide reditu humanae naturae docere debenuis. Tota ilaque bumanitas in ipso, qui eam totam assumpsit, in prislinuin reversura est statum, in Verbo Dei vide- licet incarnaio. Qui reditus duobus modis conside- ratur, quorum unus est, qui tolius humanae natnrao docet in Chrislo restauralionem, alter vero, qui non solam ipsam resiaurationem generaliter perspi- cit, verum etiam eorum, qui in ipsura Deum ascen-

VARIAE LECTIONES.

’ A ex his. * A in carne adhuc. ’ Sic A ; CF mitius crucientur. * Sic CF ; A delectabilia. ’ poenarum om. A. * Sic CF ; A cavis. ^ Sic CF ; A ordinatijsimi. * A carncin mundumque. ’ A aliiid auleni omnem naturani. ‘" A bi/oriHis specnlalio. " Sic CF ; A muleficia. ‘* vero oni. CF.

" Sic F ; iniaginaiibus oin. A ; C ima(jinibus. " et oin. A.

979 JOANNIS SCOTI 980

suri sunt, bealitudinem el deiflcationem. Aliud enim A sed non omnes immutabimur. Nam qui ab iniiio

csl iii paradisum redire, aliud de iigno vitae come- dere. Lcgimiis quippc,primum bominemad imaginem ei simililudinem Dei faclum, in paradiso positum fuissc, sed non legimus, enra de iigno viiae comedisse. Esiis siquidem prohibiti ligni * praeoccupatus dulce- dine ligni vilae * est expuisus : fuiuriim quippe erat ei de ligno vitae edere, si divinis praeceptis voluis- sei parere ; feliciler tamen vixisset, etiam priusquam dc ligno vitae comederei ‘, si absque mora, posi- quam creatiis esl, non peccaret. Ubi datur intelligi,* qiioil lola nosira naiura, quae generaliier vocabulo liominis ad iinaginem et simiiiludinem Dei facti si- gnificaiur, in paradisum, hoc est, in prislinam condi- lioiiis suac digniiaiem reversura sit, in his autem

mundi usque ad secundum Domini adventum, boc est, usque ad flnem seculi mortui sunt, el moriunlur. et morituri sunt ** , non continuo absque ulla mora, verum interpositis t^mporalibus spaliis resurreclio- nem corporum ** communem expectant, praeler eos, qui cum Christo resurrexerunt : illi vero, quos in carne viventes finis mundi et advenlus Domiiii inve- niet, non solum dormient, verum etiam immulabunT tur; nullo quippe temporali spaiio interposito simul dormient et evigilabunt, hocest, morienlur ei rcsur- gent, sicut ipse apostolus dicit, in momenlo, in iclu oculi, ita ut plus immutatio in eis, quam mors pcrfi- ciatur. Quomodo enim mors intelligitur, ubi nullum spaiium inter exitum de hacyita , et iransilum in

soliiinniodo, qui * deiflcationc digni suut, ligni vi- B alteram inierponeljur ? Qui auicm Iranstulerunt,

lae fruclum parlicipabit. Ligni autem viiae, quod cst Christus, frucius est beaia vita, pax aelerna in coniemplaiione veritatis, quae proprie dicilur deifl- calio. Esl enim beala vilfi, ul ait Augustinus, gau- dium de veriiale, quae est Chrislus. Et forlassis hoc csi qiiod ait Apostolus : Omnet quidem resurgemus., sed non omnes immutabimur. Sic enim multi uc ‘pene omnes luinc locum Aposloli de Grneco in Laliniiin Iranstulerunt. Ac si aperle diceret : Oranes nos, qui horaincs sumus, iiemine excepto, in spiritualibus corporibus ei integrilatc naturalium bonorum re- siirgemus, ei in anliquilatein primae condiiionis no- slrae reverlemur, sed non omnes immulabimur in (leiHcalionis gloriam, quae superat omnem naiuram

omnes quidem immutabimur, sed non omnes dormie- mus, nihil aliud videnlur velle, nisi qnod omnes ho- mines in resurrectione fulura de pracsenli viia in futuram , alii morle corporis interposita , alii non interposita , immutabuntur, quando , ut idem Apo- stolus ail, corruptibile lioc, corpus videlicel •*, indue- tur " incorruptionem, et morlale hoc induetur ‘• im- mortalitatem , et absorbebitur mors in victoriam, et novissimus inimicus" destruetur mors, sed non omnes dormiemus, hoc est, non omnes mortem carnis pa- tientur, priusquam de vita temporali in vitam immit- lentur aelernam.^ Nam quos adventus Filii hominis vivos jam in carne reperiet, mors corporis non dis- solvel, nec separationem corporis et animae patien-

et paradisum. llaque sicut aliud esl generaliter re- ^ l"’’, sed soluramodo in moroenio, in ictu oculi im-

mulationem habebunt, ideoque non dormienl, sed semper, niilla morlc cariiis interposila, vivenl. Ciii sensui omnino favel sanclus Augusiinus et Joannes Chrysoslomus. Fides eliam caiholica videlur lioc approbare, quae incunclanter credil, Dominum no- sirum Jesum Clirislum judicare vivos et moriuos venlurum, vivos quidein, quos adventus judicis ma- nenles adhuc in carne reperiet, mortuos vero , qui j:im solutionem corporis et animae perpessi sunt. Disc. Noii *’ ergo omnes , qui in paradisum rediluri suiil, hoc esl in prislinam naturae humanae coiidi- tionem, iigtii vilae fructum parlicipabunl? Hag. Non omnes plane, sed soli, qui mundum et carnem vice- ritit, sicul in Apocalypsi scriptum est : Vincenli dabo

surgere, aliud ^ specialiler immulari : ila aliud est in paradisum reilire, aliud de ligno vitae comedere. In uno siquidera ’ naturae significaliir reslauratio, in allero electorum commendatur ’ deificatio. Hoc auiem dico, non ignorans hiinc locum apostoiiciim aliler ab aliis esse iranslaluni. Q-.iidam enim inlcr- pretali sanl, omnesquidem dormiemus, sed non omnes immt((a6imur, quiiiam, ex quibus est Joannes Chryso- stomus, omnes quide.m immutabimur, sed non omues dormiemus. Quorum inlerpreialiones ad praesenlis operis negotium npn perlinent, ul opinor. Disc. Cur non periinueiint*ignoro. Qui enim de creaturae sen- sibilis rediiii disputat, nunquid non de resurrectione corporiim iraciat ? Profecto. Non enim aliud est re

siirgere, aliud redire. Nam ex mortuis resurrectio ^ edere de lignb vitae , quod est in paradiso Dei mei.

quid aliud est, quam in stalum naturalem recursio? Expone iia(|ue breviter cursimque , quid volunt praedictae interprclaliones, qnas penitus intactas practcrire voliiisii. M\G. Qui interpretali sunt, omnes quidem dormiemus, sed non omnes immula- biiiiur, videnlur mihi Apostoli verba ita inlel- lexissc, ac si dicercl : Omnes quidein *" moriemur ; quis enim est *’, qui vivit, et non videbii niortem :

Ex ‘° gralia siqnidem et nalura, ut in superioribiis iraciaium est , omnibus bomiuibus communiier pracstaiur in paradisum redire, sola vero gralia so- lis deiflcalis de ligno viiae e;iere. Disc. Cur ilaque in niedio paradisi lignum viiae esse Scriptura tesia- tur, si non omnibus, qui in paradisum rediluri sunt, de fructu ejus edere permittilur et perdonaiur? Mac. Atiende, quod divina Scriptura non simpliciier li-

VARIAE LECTIONES.

• Sic CF; A ligni vilae prohibiti. • ligni vitac om. A. • Esus siquidem — comederet om. C. * A qui solummodo. ’ ket. « A aliud esl. “> Sic CF ; A quidem. « Sic CF ; A in altero vero commendatut electo- rum dcificatio. " CF pertinuerit. " quidem om. A. ‘* est om. A. ** sunt om. CF. " Sic CF; A cor- poris. «* A videlicel corpus. »» Sic CF; A induet. ‘* Sic CF; A induet. " A. novisstma tmmtca. *• SicCF; A Nonne. " k Et.

98i

DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUINTUS.

d92

gntim vilac iii paradiso esse teslaliir, sed expressius A Cliristuni (lescribuniur, quia angelica nalura scnsi-

in medio paradisi, iit vocabulo paracUsi totam liunia-

nam naluram, qnam omnes liomines ’ et boni et

niali participant, intelligas, medii yero ejus signih-

cationc secretissimos intimosqne ejusdero nalurae

sinus , in quibus imago et simililudo Dei expressa

est, ubi lignum vilae, hoc est Dominus noster Jesus

Ghristus, planiatum, cujus contemplatione nemo nisi

purgatissimus flde el actione , et illuminatissimus

scienlia , et perfeclissimus sapientia et divinorum

mysteriorum intelligenlia frui sinilur. El hoc, ut

arbitror, in myslica Salomonis templi aedificalione

praefiguralum est. Omnes siquideni , nemine ex-

cluso *, ei boni el mali, circumcisi ei incircumcisl,

masculi et feminae, omnesque totius mundi nalio-

nes, sivc orationis sive negotii causa undlque illuc

confluefent , in exlremas porticus inlrabant, ibique

negolia sua peragere sinebanlur : soli vero sacerdo-

tes et • Levitae in porticum Sacerdotum et in porii-

cum Salomonls ingrediebantur. Deinde sacer^otos

loli et purgati in mari aeneo, quod erat in porlicu

Salomonis, in sanctum templum exierius, ubi eruiit

panes proposiiionis et candelabra, introibant, iiulli

vefo ultra velum in Sancln Sancloriim, ubi erat arca

ct altare tliyn.iamalis , et propiliatorium , el c’(io

Cheruhim, nisi Summo sacerdoli inlroire * licebal ».

Ex hoc datur inlelligi, omnes homines*intra termi-

nos natnralis paradisi , veluti intra qupddam tcm-

plum, unumquemque ^ in suo ordine contineri, soll

B

bilem 61 inteiligibilcm mundum administrat; quam- vls non irrationabililer.unus Cberubim in flguia in- telleclualis fn angelis, alter vero in typo rattomilis naturae in hominibus accipiatur. intelligibiles quippc raiionabilesque substanlias proximas Christo essc • neino sapientum dubiiat. Videsne ergo, quam altiiin el supernaturale est, tale lignum in niedlo paradisi , liumanae viddicel nalurae, plantatum adire S coqne frui. Ad hoc remotam ab omnibus lignum, solisqiie deificalis concessnm Paulos Paptus est in lerlium naturae nostrae caelum, hoc est super omne corpus el spiritum vitalem in ipsum intellectum, in qiio Dei Verbum, quod est lignum vitae, ineffabill modo super omnem essentiam ei vlriuleni et operationein in luce babitat inaccessibili, ullra et inlra nalnram ad imaginem Dei factam. In ipsum itaqueparadisuM, veluli in amplissimum secretissimumque ‘< lemplum omnes homines, unnsquisqiiesecundum suaro analo- giatn intrabit; el habitabit in eis ipse, qui dixit : Ego ero in medio eorum. Hinc Prophela : Vota mea inquit, reddain. inconspeclu omnis popuH ejus, inalriis domus Domittf, in medio lui, Jerusalem ‘. Jerusalcm siquidem visio pacis, seu lemplum pacis iiilerpretalur, ct ipsa esl donius Doniini in inonle supeinae conlem- plationis aedificala, ad qii.Tm propheta horlalur omnes bomines per virtnlum grndns et speculattoniiiiv alliludiiies ascendere. dicens : Venite, ascendamus ad mcnlem Domini el ad domum Dei Jacoli. Non ciiim

vero In Christo sanctificali interiora inlrabnnt, et /^ alibi habitat Deus, nisi in bumanaelaiigelica naliiia

iienim in Sancta Sanctorum, veluti in Interiora in-

teriorum, ipsi,qni in siiinmo pontifice, Christo vide-

licet, sunt, et unum cum ipso, et in ipso facti sunt,

iniroducentur; ubiCbristus est, qui signfficattir pcr

altare, quoniam sua • soliditate siislinet omnia, et

non solum altare, sed ihymiamitis altare ; odor

siquidera illius , hoc est laos et glorla , implet

omnia. Ipse est arca , in qua omnes Ihesauri sa-

pientiae et scientiae sunt absconditi. Ipse est ** virga,

quia " regit et mensurat omnia, et manna, quia

pascit oinnia. Ipse propiliatorium, quia semper pro

nobis intercedit ad Patreni , ostendens ei gene-

rale sacrificium , el mundi prelium, humanitatem

videlicet suam, quam sacrificavit et tradidit pro pu-

quibus solis donatur contemplalio veriiatis. Ncquc has duas nalnras veluli duas donius debenius acci- pere, sed unam eandemque domum ex duabus iiitel- Ilgibilibus maleriis construclam. Dehacdomo” vide- tur Doniinus dixisse, in domo Palris mei mansiones multae sunt. In atriis domiis hujus, omnes homines mansiones ‘* possidebunt, dun» in caiisas siias redi- turi sunt,sivebeneincarne sive malo vixerint.Nullus enim pulchriludincra ejus poiest corrumpere, neque honesiaiem turpificare, neque ampliiudinein rainuere vel augere. Exlra qiiam qnid esse posset, iiiira quani quid esse non valeret, in qua nullius lurpitudo liirpis^ est, nec malitia nocet> nec error errat, cujus piilcliri- ludinem immundoFum spirituum nequitia, scu honli-

rificatione et redemptione lotius generis bumani, j) iium impiorum irralionabiles molus non solnm non

nemine excepto. Nam quemadmodum in niillo iiive- nit, absque peccato, quod non acceperit, ita in nullo reliqiiii, qnod iion redemerit, et redimendo salvavit ct sanclilicavit, quoniam ipse est redemplio el saliis, purgalio, et illuminatio, et perfectio universae hu- manitalis in omnlbus et singulis, circa quem Cheru- bim, orilines videlioet angelorum discurrunt, per qnos visibilia et invisibilia ordinat atque disponit “. Et fortassis ideo bini Cherubim circa arcam, id cst

contaminant, verum etiam adaugent? NuIIa enim piilchritndo efliciiur, nisi ex compaginalione simi- lium et dissimilitim, contrariorum et opposilorum ; neque laiilae laudis esset bonum, *ii non essel com- paralio ex vituperatione mali. Ideoque quod malura dicitur, duin per se consideialur, viluperalur; diim vero ex ejus comparaiione bonum laiidalur, non oninino vitupcrabilevidetur. Qiiod eniin bonilaudem cumulat, nonomnino^Maudecarel. Nunquid oniniuxn

VARIAE LECTIONES

• homines om. CF.

• CF nemine recluso.

t

’ CF; alque. * ifitroire om. CF. » A licebil. * lio- mtnes om. A. ^ CF unusqnisque. * in oni. A. • A ««a«. " Sic AC ; est om. F. " SicCP; A mac. ^* HiC Cf ; k ordinata disponit. ^” A. esse Christo. ^" h audire. " SicC?; Kserenissimumque. ‘ icra- salem om. A. " CF domu; sic ubique. •» homines mansiones om. CF. ‘* CP omni.

983 JOANNIS

lioiioruni condilor, malorum ordinalor, in universi- A talc, quam condidit, malum sincret, si niliilutilitatis conferret? Quod etiam ex collatiombus rerum sen- sibiiium, autexhumanis moribus facillime conjicitur. Ex infrucluoso quippc ligno ^ frucliferi laus amplifi- calur, ex libidinoso homine casii. In paradiso ilaque humanae naturae umisquisquelocumsuum secundum proporiionem conversationis suae in hac vita posside- bit, alii exterius veluti in extremis porticibus, alii interlus (anquam in propinquioribns alriis divinae contemplationis , alii in amplissimis divinorum mysteriorum templis, alii in iiitimis super omncm nalui-am in ipso cl cum ipso, qui superessentialis el supcrnaturalis est, iheophaniis. Beati sunt, qui adyla * inlranl sapieiiliae, quac est Chrislus; qui accedunt * in obscurissimas tenebras excellentis- " siinae lucis, in qua simul in causis suis vidcntomnia ; ubi non locorum vel tempoium iniervalla bonos a malis, sed nierilorum distanlia segregat; non quan- tilas cl pulchritudo corporum, sed honestas et ma- gnitudo virtutum laudatur; non personarum, sed morum dignilas et nobilitas qu:\critur; una omnibus communis nalura, diversa auiem gratia; ubi omnes simul sunt, et simul non suiil , simul sunl simililu- dine substantiarum, simul non sunt dissimilitudine afiectuum. Simul erant dives el Abrabam in spiri- tualibus substanliis, quas iina eademque humana colligil et inseparabiiiter jungit essentia; sed non simiil erant per differenliam spirilualium qualitatum. Chasma magnum inlcr eos erat ’ ; Abraham quippe in aeterna quiete gaudebat, dives in flamma ihextinguibili lugebat; propterea vidit dives • de longe Abraham. Quis verbis potest exprimere, quan- tiim interstitii est ^ inter laetitiam et irislitiam » eiiam in hac vita, quanto magis in allera, in qua fiulla tristiiia sequetur jusiorum laetitiam , ne- que ulla laetitia sequelur impiorum tristitiam , divina sentenlia dignas singulis incommulabiiiter aUribuenle retributiones ! Et hoc est chasma ma- gnum el impermeabilis hiatus, dividens inter prae- mia et supplicia. Dives lamen * non de longe, sed juxta ad Abraham ‘* loquebatur, ut intelligas, eiim non nalura segregatum fuisse ab Abraham, sed culpa. Una siquidem essentia jungit, quos meritum dissimile dividit. Paulo priusquam Dominus ** pale- p relur, simul in uno coenaculo Judas Iscarioles et Sinion Petrus cum Christo coenabant , sed unus juxta Christum, alter ionge erat a Chrislo. Unus qiii cum Christo intingebai manum in paropsidem, humanitatis Christi eral traditor , alter qui non legilur intinxisse manum cum Chrisio ‘* in paropsi- dem, diviiiitnlis Christi erat contemplator : uiius

SCOTi 981

avarus vendidit hominem Deum , alter Theologus cognovit Deum hominem : unus osculo corporis coipus Iradidit, alter osculo mentis divinam menlem dilexit. Hoc autem dico, ul cogiioscas, quod iion locorum intervalla, sed meritorum qualitates faciunl boniincm appropinquare Christo, aut ab eo elongari. Hincdatur intelligi, omnes homines unius ejusdem- que naturae, quae iii Cfliristo redempia est, omnique servitutc, sub qua adhuc congeniiscit et dolet, libe- rata, participes esse, ei in ea unum omnes subsistere : merilorum vero qualilales et quantitates, hoc est bonorum acluum inaiorumque diiTercntias, quibus unusquisque in hac vita bene vixit, adjutus Deo pcr graiiam, seu male, desertus Deo per jusliiiam, longe a se inrvicera el multipliciter el in infmilum disparari : omnia auiem haec in illa una et amplissima doiT)o ordinari et comprehendi , in qua respublica univer&i- taiis a Deo et in Deo conditae ‘* per multas diver- sasque dispensatur ‘*mansiones, hoc est meritorum et gratiarum ordinaliones. Domus auiem ‘■ illa Chrislus est, qui omnia et " ambit virtute, disponit providentia,regitjustilia, ornat gratia, continet aeter- nilate, infplet sapientia , perficitdeificatione, (/uomam exipso,el peripsum, el iii ipso, eladipsumsuntomnia. 57. Disc. Quae a te dicta sunt , recta fide credou- tibus, rectoque inliiim rerum naluram " perspicien- libus non solum rationabilia, verum etiam verisi- millima ‘• probantur esse : quamvis his, qui nihil esse exlra ‘• ea, quae localiier et leniporaliier intra huitc munduin sensibilem coiilinenlur, cogilant, in- ciedibilia ac veluti vana deliranienla videantur ; afBrmantes, hunc mundurn sensibilem in suas causas non rediturum, neque penilus periturum, sed suis qnalitalibus solummodo permutatis in melius, per- mansurum, suis corporibus compositum, suis locis discretum, suis teniporibus distiiiclum, suis nurheris multiplieatum, suis extremilatibus ambitum " in parle sui veluti inferiori coiporibus animabusque impiorum aeierni igiiis ardore torquendis locum praebenles. De quo et in superioribus libris iracla- vimus, et nunc iterum in incmoriam’ revocanlcs breviter repetimus. Quidam eniin spatimn, quod lunain •’ segregat a terra, tormenlorum loco dislri- biiunt : quidani inferiorem corpulentioremque, um- brarum capacem , terrisque proximam , praefali spaiii, quod aeris vocabulo nuncupatur, parlem ; quidam intiinos telluris sinus, veluti profundissima et amplissima antra , densissimarumque perpetiio caliginum plena, ac veluti filiis tenebrarum condigna. Ipsa autem impioriim corpora in ea quantitate, in *• qua ceciderunt , inque eorum sexu ac *’ fonna , numeroque membrorum resurreciura , codemaue

VARIAE J.ECTIONES.

• CF ligni. * CF contemplationi. » Sic CF ; A in abdita. * Sic CF occidunt. ’ Sic CF ; A Cliaos enim magnum erat inter eos. * dives om. A. " Sic CF ; A inlerstitit. • A inler iristitiam et laetitiam. ’ Sic CF ; A autem. • ad Abralmm om. A. " Dominus om. CF. " CF cum Cliristo tnauum in " Sic CF; K condita. ^‘‘S^cCF ; k dispensala. ^ aulem om. A. ‘* et oni. A. “SicCF; \ naturas. ‘SioCF; A verisimilia. ’ SicCF; kinter ea. " Sic A ; CF coiiipo«i<MS — diicretus — distinclus — multiplicalut— am- bilut. " A lunu. " in oni. A. " A et.

985 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUINTUS.

omnino modo, quo in liac vila vixere, fuliira prae- A sicul aequaIiterdedilomnii>us Iiominibnsesse, ita ae-

dicant, eo exceplo, quoil de aiorlalilnis lemporalibus- que in immorlalia mutabunlur el aelerna, de anima- Ubus in spiritualia : neque hoc ad virlutem naturae divinaeque bonitalis referturlargitalem, sed ad slre- nui judicis durissiraam et incommulabilem ausleri- talem, data naturae cl dona graliae in crudclitatem vindictae traiisfundentes. Aiunt enim, impioruni corpora non aliam ob causam immorlalia, aeterna, spiritualiaque resurreclura, nisi ut perpelua susli- neant supplicia. Ignem quoque, in quo ardebunt, corporeum sensibilemque esse non dubilant. Simililer de vermibus non moriluris, deque siagno sulphureo nescio quid somniant. Corporalia tamftn atque localia haec omnia esse incunclanter ainrmant : masculos in sexu masculino , feminas in sexu femineo * » propriosque singulorum habilus resurrecturospublice clamant, nec non et singulorum membrorura officia, sed non necessaria, non defutura, ceieraque deli- roiuenta * , quae vera plus deridet quara astruit raiio. Duobus enim commalibus concludit eos Aposlolus , de generali omnium huraanorum- cor- porura resurrectione praedicans : Seminalur in coiilumelia, surget in gloria : semitiatur in infirmitate, surget in virtuie. Si ergo omnia corpora surgent in gloria et virtule , ablala omni conturaelia et infirmi- lalo : qualis gloria erit his, qui aeternis damnabunlur siippliciis, vel qoalis virtus ? Nec obstat quod alibi idem Aposlolus ait : An non habet potestalem figulns luiiy aliud vas facere in honorem , aliud in contu

qualiier daturus est resurgere, et angelicae naturae similiiiidinem possidere. Superiora vero niundi sen- sibilis spatia, quae dicuniur aeiherea , .1 luna videli- cet sursum versus usque ad extremum stelligecae sphaerae ambitum, corporibus sanctprum in posses- sionem segreganl, rationabili, ut eis videtur, dislri- buiione, infimas qiiidem caliginosasque mnndi partes dignis supplicio, summas vero lucidasque praemio honorificandis ordinare. Ipsa etiam sanctorum cor- pora localia, suisque quantitatibus corporalium mem- brorum, propriisque staturis circumscripla , sexu quoqu« virili feniineoque discreta futura esse prae- dicare non irepidant; mulata tamen in spirituales qualitales subtilissiraasque substaniias, aelbereoruni B corporum instar, iia ut, quae hic terrena et caduca, illic caeleslia el aeterna , quae hic gravia et corru- ptibilia , illic omni pondere ctrentia , omni corru- ptidne libera, ut mirabili celeritate, quorsumcunque velint, motum suum oculorum radiis simillima exer- ceant; omnia tamen corporalia organai id est, cor- poralia memhrA suis discreta locis habitura **, ocu- los scilicet, ceteraque sensuum instruraenta , caput humerorum tenus, brachia, tlioracera, pedes, cetera- que merabra suis sedibus disposita. Sed dum talia in libris sanctorum Patrum lego. stupefactus haesiiQ, maximoque horrore concussus lilubo, et, dum intra nie ipsum cogilo, cur splritualjissimi " viri ultra om- nes uperationes localium temporalimxique cogitatio- num ascendentes , totumque sensibilem mundtiin

meliam? Non enim de resurreclione corporuin eo C yjrtutecontemplationissuperantes, huiusmodi dicla "

loci * disputat , sed adversus eos ait , qui Deuni conantiir repiehendere veluti iniquum , alios jqui- dera eligentem, alios vero repellentem, et illos qui- dem vasa misericordiae facientem, illos autera vasa irae deserentem *. Si autem quis dixerit, Apostolum non ’ de generali oinnium humanorura corporum , sed de speciali justorura his verbis praedicasse *, videat, quid ipse Dominus, dum Lazarum resuscita- verat, de seipso dicebat : Ego sum , inquit, resur- rectio. Non dixit specialiler, ego sum resurreciio juslorum, sed universaliter , ego sum resurrectio. Si ergo ipse est resurreclio , profecto uniforraiter his, quos resuscilat, seipsum praestat , quemadmodum ipse, ul Paler suus, solem suum ’ oriri facit super bonos et malos , et pluit super justos et injustos. El fortassis ipse esl sol., qui omnibus simililer oritur, el pluvia, quae similiter super omnes pluit ; genera- liler quidem omnibus resurreciionis et viiae gratiam praestans, specialiter vero in se credentibus non solum mortem carnis, sed etiam moriem menlis, qua Deus ignoratur et quae maxima impiorum poena est , veluti quandam umbram * auferens. Itaque *

suis scriptis commendaverunt posleritatique iradide- runt, facilius ducor existimare, non aliam ob causain ad haec excogitanda et scribenda attractos fuisse, nisi ul sallem vei sic terrenis carnalibusque cogila- tionibus dediios, simplicisque fidei rudimentis nulri- tos ad spiritualia cogttanda sublevarent. Nam qui «Itra hunc raundum sensibilem nihil esse excogi- tant, promptiores sunt ad negandam quam ad coiifi- tendam verldicam nalurarum speculationem. Au- dientes siquidem, neque loca, neque tempora, neque corpora, neque corporalia post finem hujus mundi esse fuiura, confestim inflammaii erumpunt et pro- clamant, dicentes : Nihil igitur erit , si nihil talium remanserit; et insultant his, qui sola spiriiualia promittunt, reriimque sensibilium opiniones aufe- runt. Haec itaque , ut opinor, magni divinique considerantes ‘, limidisque fidelium simplicium co- gitationibus consulenies ^, ulilius visum est eis ‘» praedicare lerrenorum sensibiliuinque corporum transmutalionera in cjelestia spiritualiaque corpora [praedicare] “, quam penitus corpora el corporalia et sensibilia omnia nunquam esse fulura. Tolerabilior

VARIAE LECTIONES.

’ Sic CF ; A foeminino. * deliramenta om. A. » Sic CF ; A eo loco. * Sic A ; CF eligens -■ repellens -faciens—deserens. ‘^ \quod non {Aposlolum om.X.) m^ Xpraedicaverit.^ 1 suumotn. A. ‘veluttquan-

dam umbram om. A. “A auferunl opinioncs. " praedicare om. A.

A lla. “>■ Sic CF; A habilatura. " Sic CF; A specialissimi. " dicla om. CF. ‘• Sic CF; A magnis divinisque consideraritibiis cet. consttlentibus. ‘” eis om. A.

JOANNIS SCOTl

quippc carnaliier cogilaniibusvidelurad credenduin A infinitamque retributionenn, secundum quam justis-

leiienorum corporum in caelesiia transitio, quam loiius corporaiiiatis negaiio. Eodcin condescensionis modo locuius est Aposlolus, ut exisiimo, dc resur- rcctione terjeiii corporis dispulans : Seminaiur, in- quil, corpus anmale, surget corpus ipirituale. Ac si dixisset : Corpus terrenuiii ei animale, quod semi- naiur in mor.lis el corruplionis solutione, surget cor- pus spiriiuale ei caelesle, terrena videlicet quantitate ei qualiiate in caclestem qualiiatem et quantitatem transmulata ; el, ut breviler dicani, sicuti^multi ac pene om^es haec verba Apostoli volunt inleliigere, de lerreno erit caelesle, de corporaii eritspiriluale, sempef lameii curpus erit; de ponderoso in subtile miitabitur;nunquain tameii aelberea corpora trans- censurum, neque corporeas * qualitales amissururo, B praestabuntur et gratia. Et quid iucri ‘^ confert

simus judex reddet unicuique secundum < opera siia, egregius Doctor insinuans. Non enim audiendi sunt, qui autumant, liumana coipora posl ruturam resurrectionem " ita in aetbereis spatiis fuisura , ut unumquodque lantum claritatis accipiat, quantum in hac yila conversationis merito gessit, sivc bene sive maie; et ut’*justorum corporaiis ciaritas soli lu-’ naeque fulgentibusque stellis, impiorum vero obscu- ritas minus splendentibus comparetur; contra quos vera ratio ail, divinis adjuta-Scripturis, maniiesle docens omnium humanorum corporum communem eandemque gioriam etvirtuiem in eadem spirittiali- tate, immortaiitate, aeternitate futuram. tiuec enim omnia generaliter oranibUs et indifierenter ex natura

sed a’ Lerrenis qualitatibiis in caeiestes transiturum, sicut fumus veriilur in flammam. Quisquis autem sancti Ambrosii Gregoriique Theologi, nec non e( ^ expositoris ejus, Haximi dico, diligentius dic^ in- spexerit, inYeniet profecto, non mulationem corporis terreni in caeteste corpus, sed omnino,’transilum in ip- sumpurum " spirituin, non in ’ iilum, q.ui aether, sed in illum, qui intellecius vocitatur. Ambrosius siqui- dem omnem compositionem aufert, ita ut post resur- reciioiiera corpus et anima et intellectus unum sint, et uiium siroplex, neque ex tribus ( Mnjunctum, sed in unaro ineffubilera harrooniam compactum , et quae hic tria videnlur, illic unus inteilectus eJO&cie- tur ‘. Gregorius simiiiter et incunctanter astruit

jiisto radiosum corpus instar soiis ; aut quid daroiii iropio caliginosum, veluti quaepiam obscurissimarum stellarum, habere , cum neque jusli gloria in claii- tate corporis, sed iu puritate conieniplalionis, qua Deus facie ad faciem videbitur, neque impii coniu- meiia in membrorum turpitudine, sed in divinae speculationis privatione fulura sil? Praescntia si- quidem veritatis faciet ‘^ b^aturo, absenlia miseruin. Exempii gratia ; duos homines ponannis, stuura et aetate» forma el pulchritudiile, saiitiaie eiiam corpo- ris, nobilitate generis, sensuum inlegriialc, virium valetudine, membrorum agililate, ceterisque " cor- poralibus bonis sibiroet absque ulla differentia si- miliimos; quorum tamen upus sapiens, moribus ho-

mutationem corporis lempore resurrectionis in ani- ^ nestus, omnibus virlutibus, quH^usanima decoraiur,

roam , aniipae in intellectiim , intellectus in Deum ; ac sic omnia in omnibus Deus erit, sicut aer verti- tur in lucero. Et hoc Aposiolus , si quis subiiliter verba ipsius • intimaverit, non silet; aitenim : Semi- natur corpus animale, surget corpus spirituale, hoc est, Aorpus, quod aniinale seiiiliialur, id ipsum cor- pus spiriluale’, hoc esl mutatum, surget in spiriiuro, et, ut aperlius dicam, de corpore erit spirilus. Quod etjaro aperi€ declarat, dicens : Seminalur in coniu- melia, turget in gloria; sen^inatur tn in/irmitate, surget in viriute. Quae eniro gloria est seu virtus, terrenum corpus in qualitale siderum et subtiliiaie aelKef^a surgere, seu celerilate moveri ? Nec obstat quod i<J,ein Apostolus ait : AUa clarilas sptis, alia ciaritas lunae, alia clqrilfis stellarum ; stella aulem a stell» differi in clqritale ; ita el resurrectio mortuo- rum. Siroilitudinem quippe introduxit ex corporibus exceisissimis clarissimisque sensibilis roundi, ut suaderet resurrecljouis gratiani, et divinaruin appa- ritionuro per singulos regenerationis participcs dif- ferentiaro, iioc enim est slella autem a stelta differt in claritate, pqlchre et convenienter ex compara- tione caeiestium iuroinuro* varietalis mulliiorroeni

comptus; aiter vero insipiens, moribus lurpis, omni- bus vitiis, quibus anima deformis etBcitur, corru- ptus : quid utrisque ** prosunt bona corporalia simi- liter possessa, dum unus nihii aliud considerat, nisi ut ad summum bOnum, ad quod lendil, perveniat, cognoscens non aliud esse suum ‘^ bonum, nisi suni- mobono adhaerere, in eoque quiescere, aeternaliier- que gaudere; hic incipiens, illic perficiens, lieaiitu- dincm suam ; semper quaereiis totum suum, corpus dico et aniinam et mentero, supra ‘^ omnem cieaid- rara ad euro, qui super omnia exaitatui*, sublevare : alter vero adhuc in carne moriaii constitutus, iiii- tiuro tormentorum suorum in aeterna tristitia, insi- -. pieiiiiae suae caiigine obcaecatus non sentit, neque cogilans, quod simul et inseparabiiiter hiijus vitae deiiciae futurique dolores nasCuiiiur, dum adhuc in carne versalur “, verum dum in praesenti stadio concurrunt, solae deliciae (liiigenlibus eas arrideiit, et intra^eas fulura Iristilia seipsam laliiat; dumve- ro ad fiiiem roorlalis cursus pervenitur, deficienlibus deliciissoia ilia trislilia, quae jaraduduin occiilta ac veluti extincta putabatiir, in<»vtinguibili ardore, lioc esl ciipidilate libidinura, quaS perdiderat, lug^bit.

variae lectiones.

» A jic m«Ui. • Sic CF ; A cor;>orfl/e,s. Vo oiii. A. ♦ et om. A. * pMrMm om. A. •inonl.A. ’ Sic GF ; A efficilur. « Sic CF ; A ejus. » Sic CF; A Inihinariufn. ‘* SiC CF; A juxta. •• CF bost fulnram regenerattonem. ‘» ut om. A. «» Sic CF ; A quid lucrum. ** CF facit. " A cerlisqui. *»Ct ulrime. " Sic CF ; A summum. ‘^ Sic CF ; A suver. «» CF conversatur. •• A inler.

989 DE DiVISlONE WATLRAE. — LIBER QUINTUS. 990

Hiiic aperlissime conficilur ‘, niliil aliud appelen- A voluii, dicens : Caelum et terra tramibunt, verba au-

Poiest eiiaiii * specialiier

dum, nisi gauiiium de veritale, quae est Cltrislus; et aiiliil aliud fugiendum, nisi ejus absentiam, quae est una ac sola caiisa loiius * aeternae trisliliae. Tolle a meChristum, nullum bonum mihi remanebit, nulluin lormenlum me terret ; ejus siquideni priva- tio el absentia totius raiionabilis creauirae lormen- tum est, et nullum aliud, opinor. Sed de his mulia dici possunt t redeaiiius ad ea, quae restaut. Mag. Priusquam ad finem praesentis libri perveniamus, pauca, ut exislimOi dicenda suni adversui eos, qui nobis objiciuDt quasdam divinae Scripiurae senten- lias, quib«is conantur aslruere, sensibilia ista ele- menia, tolamquemundanaemolis amplitudiuera sem- per mansuram, inlra quamhuroanorum quoque cor-

tem mea nen trantibunt ‘’. intelligi, erit caelum novum el terra nova, de huma- nae naiurae innovalione et in seipsam adunatione. Noslra siquidem nalura adhuc iii bae vita ex duabus subslaniiis composita est, constat enim ex corpor<) et anima ; et quoniam haec tanta dissimililudo * no- sirarum snbslanilarum f ex quibus nunc constitui- mur, ex praevaricalione humanitalis in prima con- ditione processerat , ad velerem hominem periiReie lesiaiur AposlulUs, docelquo nos spoliari veterem hominem^ et indui novum , Christum videlicet, iii quo nostr» natura, corpus dico et animam el in- lelleclum, reiiovata est^ et in unum simplificaia, ei de composita incomposita facia; et q\iod in capitc

porum post regenerationem stationes motusque, ut g totius humanae naturae , in ipso videlicei Doraino

dicunt, ordinabuntur ; nuUa corpora ultra hunc mundum ascensura credenies, vel in spiritum irans- ilura. Aiunt ilaque:Si caelum et terra peribunl, ila ut nibil de corporalitaie, vel localitate, vel de quan- lilale, vel de motibus lemporalibus, vel localibos, vel de spaiiis magnitudinum , vel de inierval- lis posilionnm in eis reinanserit : quid esl,quod ait Scriplura : Erit caelutn novum el terra nova? Quibus verbis non solum caeli ei lerrae non pro- mitlilur destruclio, verum eliam in novitalem quan- dam certa perhibeiur restauratio. Quibus responde- mus, quod usilalissimus in divina Scriplura loquendi roodus est, totum a p.irte signiiicari, vel partibus , vel ex maxima divisione universae creatiirae ipsam

nestro Jesu Christo, jam peracium est, in tota na- tura perflci(ilur, dum terra nova cerporis iiosiri in eaelum novum, hocest,in novilatem animae mulabi- tur; ac deinde superiori ascensu corpus simul ct anima, in spir^lum, spiritus in ipsum Deum : el lioc totum in Cbrisio et per Chrislum perficieiur, qui finis est hoslrae naturae et consummatio. El iterum dicuntj veluti foriissimis aculissimisque ac neeessa- riis argumentationibus nos convincare posse sibimet promiltenles : si lerra ista omnium corporum gra- vissima, medium imunlque in creaturis obiinens lo- cum, periiura sit, rtecessario coilfinis ei luna proxi- rhaque siderum terris peribil : et si luminare minus, profecto elialii et luminare majus; nain si tolum

universilalem simplicilercomprebendi ‘. liaque quo- r« . .. .„ „ … t-* d ua «„«„„..i.

f t’ ^ ^ ia perient, niilla pnrs remanebit. Et sl il^l evenerit,

Diam tolius mundi sensibilis conslitulio inter duas

exircmas sui paries sibi invicem oppositas ac .veluti conlrarias, caelum dico et lerram, disposita est, puIcbre-Prophelicus spirilus totius visibilis conditio- nis innovaiionein, hoc est in spiriluales substanlias (ransmutationem, caeli novi terraeque uovae lypo significavit, ut caeli vocabulo aelberea caelesiiaque omiiia corpora exlreroa, terrae vero inferiora inedia- que inielligas; ac per boc simul lotum visibilem mundum iu suas spirituales causas transiluruin. Si autem quis dixerit , hac divisione caeli novi terrae- que novae universilatem visibilis ei invisibilis crea- turae significalam esse, non elongabitur a verilale, ut opinor. Ralionabililer quippe per innovationem

quid est, quod per prophetam promittitur : Erit /ui& lunae sicul lux solis, et lux solis septempliciter, iicut iux seplem dierum. Non enim hic quaerimus, in- quiunt, allegoriam lunae intelligi de Ecclesia, quac in Chrisio, qui est Sol jnstiliae, fulgebit, et de ipso Christo, in quo seplero dona Spirilus sancli mani- fesiissime omnibus, qui eum conteinplaturi sunt, ap- parebunt , sed nudam bisloriam de amplificalione claritatis duorum maximorum caelestium corporum. Si aulem haec duo luminaria non solum non peri- buni, verum etiam manentibus illorum corporibus splendoris eorum gratia cumulabiiur : quid obstat, si simililer, quod de mediis “^ mundi partibus credi-

caek spiriiualis naturae , lerrae autem innovaiione n ‘”"^’ de exlremitaiibus quoque ejusdem credamus.

corporalium rerum restilutio praefiguratur. Testalur siquidem Apostolus, omnia, quae in terra sunl et in caelo, in Clnisto et per Clirislum reslanrari. INon emin sensibiles solummodo , veruin eliam inleliigibiles creaturae ineffabili inodo Deoque soli cogniio in suas causas transibunt, hoc est, in suarum causa- niin purissimam cognilionem, per quain eis aduna- bunlur ea ralione, qua id, quod pure inieiligil, et id, quod pure intelligitur, unuin efficiunlur. Quod Ctiam, ul arbitror, Dominus in Evangelio significare

praesertim cum beatus Augusiinus in ultiinis de Ci- vitate Dei libris non ipsa mundi corpora iransilura, sed eoruin qualitates in melius mutandas videaiur docere; quemadmodum et humanorum corporum neque formae , neque quaniitates * , neque sexus transibunt, sed solummodo splrituales qualitates et iinmortales indueniur : et in epistola ad Dardanum incunclanter astruit , corpus Domini post resurre- cliortem in caelo localiter esse in eadem forma car- nis alque subslantia », in qua apparuit mundo, ad-

VARIAE LECTIONES.

’ Sic CF ; efficitur . o\c CF ; A simililudu.

• A tolius causd. ’ Sic CF ;A iiiedii.

’ Sic AC; F comprehendere * Ct « Sic {J-V ; A quuliiates. » Sic Cl ; A

■i njieni. ■ A aulem. ntb^lanliae.

JOANNIS SCOTl

m

jecla soliimmodo immortaliiale, non ablata natura, A vixii. liaqiie credibilius arbilrandiim est de magno

ac per hoc non. ubiqne esse , sicul Deus , ncque in diviniiatem converstim nltra omnia loca et tempora, ultra omne quod dicitur et inteliigilur ; sed de aliquo loco visibiliter et corporaliler descendet, judicare vi- Yos et mortuos. Sed huic argumentationi non tanium laboriose , quantum illi existimant , possumus occurrere. Dicironsenim, universam sensibilem crea- turam lunae tropo insinuari ; nec immerito ; ut enim luna incrementis decremeniisque * obnoxia est, sic et tetus nmndus iste generationi et corruptioni pariium sui; nihil enim in eo iirmum vcl slabile ; omne quippe, quod comprehendit , quoniam incipit oriri, necessariom’ est occidere : solaris autem cursus et claritalis typo spiritualium renim, quae uniformiler

divinarum hninanarumquc rerum et solerlissimo inquisilore et copiosissimo exposilore , secunduni capacitatem singulorum, quibus scripsil, scripsissc, quam a sanctis Palribus, qui eum praecesserunt or’ dine teinporum, ab Ambrosit dico Gregorioque Theologo, quorum auctoritate.in aii:*’ locis non dis- crepat, dissensisse. Ego.auteni nulli deiX)gans, cuin nullo conlendens , indubitanter inielligo, quod ipse Dominus dixil : Ego et Pater unum sumus, non de sola sua divinitate, sed de tota sua subslantia, ho- mineque Deoque » dixisse ; ac perhoc loius Chrislus, Verbum videlicet et caro, ubiqueest, nulloque con- tinelur loco, nec in toto, nec in parie sui, huc est, neque in divinitate, neque in humanitale, quibus

et stant et moveniur, pulcherrimain disposiiionem B veluti duabus partibus tota ipsius substantia consii-

signilicari. Erit crgo lux lunae sicut lux solis, quando transmulabitur corporalium rerum mulliformis mu- tabilisque varietas et incomprehensibilis discursio , nunc sensibus apparcns , nunc ab eis recedens, nunc perfectam , nunc imperfectam speciem prae- stans, in spiritualium substantiarum plenissimam immutabilemque claritatem uniformemque pulchri- tudinem et honestatem; lux vero solis, hoc est, spiri- tualium rerum pulchra formosilas erit septemplici- ter, sicut lux septein dierum, hoc esi principalium causarum, quae in sublimissimac sapientiae clarilate subsiiiutae sunt, quae etiamsepienario numerotypice solent figurari, quoniani sex primis myslicis intel- ligibilibusque diebus in Verbo Dei faciae sunl, septi-

luiiur. Et hocex sententia sancti Hilarii Pictaviensis episcopi possumus approbare; in libro siquidem ter- liode Trinilaie exponens, quod Dominus Patrem suum oransait : Et nunc darifica m^ tu, Paler, apud temetipsum ea clarilale, quam habui, priusquam mun- dus esset, haec « protulit : Verbum caro factum no-^ amiserat quod erat, sed coeperat esse quod non erat ; non de suo " destiterat, sed, quod nostrum est, acce- perat ; profectum " ei, quod accepil , ejus clarilatis expostulat , unde non deslitit. Ergo quia Filius Ver- bum, el Verbum cavo factum, et Deus Verbum, et hoc in principio apud Deum, el Verbum ante constitutio- nem mundi ’ Filius, nunc caro factus, orabat, ul hoe Palri cnro inciperet esse, quod Verbum, ut id, quod de

.„^- - ^ _-,… tempore erat, gloriam ejus, qui sine tempore est, ac

quo creatae sunt, requievit. Et boc est intelligibile sabbatum,quod el inconditione rerum praeliguratum est et inchoatum, et in eariim line manifestabitur et perficielur, quando omnis sensibilis crcatiira in inlelligibUem, et omnis inlelligibilis in causas, et causae in causarum causam , quae Deus est *, mu- tabuntur, aeternaque requie gaudebunt, ineffabiiique claiitate fulgebunt et sabbalizabunt. El qui ^ nobis Auguslinura opponunl , lanquani ipsi majorem do- ctrinae illius reverenliam, quara nos , praebere ve- lint ^, et frequentius sludiosiusque senientias ejus de talibus legerint, videant, quid ipse in eisdein libris dc Civitate Dei de interilu, deque desiructione illius sensibilis et corporei caeli, omniumque, quae inira ambitum ejus, in quibus etiam carnera Christi posi *^ resurreclionem includi ipsum beaium magistrum putant existimasse, disseruerit, el quomodo aculis- simae inlelligentiae homo senserit duo sibimet con- iraria, caelum scilicet corporeum penitus inleritu- runi, et carnem Chrisii post resurrectionera in eo constitulam localiter et circumscripte in ea forma , qua inter homines verus homo ex hominibns factns

ciperel, ut in Dei virlutem et in spiritus incorruplio- nem transformata carnis curruptio absorberelur.

38. Si ergo transformala caro Chrisli est in Dei virlulein et spiritus incoriuplionem , profecto ipsa caro virlus est ei incorruptibilis spiritus. At ‘” si Dei virtus et spiritus ubique est, non solum supra " loca et tempora, verum etiam supra " omiie, quod est, nulli dubiuni, ipsam carnern in virlutem et spi- riium iransformatam nullo loco coniineri, nullo tem- pore inutari ’ , sed sicuti Dei virlus et spiriius, Ver- bum videlicet, quod eani jarn ‘»in uniiatem sibi sub- slanliae acceperat, omnia loca et tempora, et nni- versaliter omnem circumscripiionem excedere *\ Sal est igitur, praefati magislri, Augusiini videlicet ‘», unam sententiam , cum multae sint, ponere de caelo et terra, quae nuncsunt, quid post judicium fuliira eiunl; iii vicesimo de Civilaie Dei libro, tredeciino capitulo : Poslea, inquit, peraclo judicio tuncesse de- sinet hoc caelum et haec terra , quando incipiet esse caelum novum et terra nova ; mutatione namque re- rum, non omnimodo inleritu transibit hie mundus. Unde et Aposlolus dicit : Praeterit figura hujus

VARIAE LECTIONES.

" Sic A ; CF quid. * A voluerint.

• CF detrimentisque. * A est Deus. " Sic A ; CF quid. * A voluerint. » homineque Deoque om. A.
• Sic CF; A hoc protulit verbum, Verbum cet. ‘^ Sic A CF; sed F supra adscr. corr. non de suo esse destiterat. *SicCF; A profeclo. * A. mundi constitutionem filius, filius. " Sic CF ; A ac. " A super. " Sic CF ; A quinipsa caro . . . transformala . . continealur. . mutetur. " Sic CF; A eliam. **A excedat. ‘> Auguslini videlicet oin. A.

m DE DrVISIONE NATURAE. — LIBER QUINTUS. 994

mvnai, volo vos me iotliciiudine ette. Figura ergo A qnoa aliud illud, aliud quod nalum Ci^l cx virgiue.

praeteril, non nalura. Dic, quaeso, ubi dissonat ab bis, quac diximus de iransilu mundi hujus in suas causas, quas ipse naluram vocavil? lile dicit, lioc caelum et baoc (erram post judhcium esse desitura *, solam vero eorum naturnm immutabiliier manerc ; stmiliicr el nos docuimus vcsiigia ejus et aliorum similium sequenies *, omne, quod in hocmuncloscn- sibile et locale et lemporale, omneque mulahiliiart obnoxium periturura, Itoc est, iransilurum in ipsam subsiantiam, hoc est, naturam ‘; naluram vero ejus, quae incorporaliter et intclligibililer in primordia- libus rcrum omnium ^ causisi immulabililer ct incor- ruptibiliter continetur, setnpermansuram. Siquis au- tem dixerit, hujus munjdi naturam alquesubsianliam

suspensum in cruce, resuscilaiuin’ a moriiiis, scd ipsum de morlali in imntorlale, de animali lii spiri- luale, de tcrreno in caeleste mutatum. In talibus corporibus humanae nalurae numerositas ex secre- tis suis sinibus, si non peccaret, pnllularet. Inest siquidem unicui(|iie hominum occulla corporis m\ ratio, in quam resurreciionis tempore hoc lerrenutn mortaleque mulabilur, et in qua angelicis corporibiis assimilabilur, quando homines aequalet angelit erunt, Nulla itaqite ratio nobis obslat, ut non incunclantcr et credamus et intelligamus, Dominum nostrum Je- sum Ghristuin in duabus suis naluris, in insepara- bilem sunni subslantiam adunalis, ubiqiie esse, nul- lamque sui parlem ullo vel loco vel tempore, seu ali-

sensibilcm corporeamve esse, locis lemporibiisque, B quo niodo, quo crealura definilur, circumscribi.

generalionibus et corruptionibus subditam, vera ra- tione elongatus,omni responso*indignus ellicilur’, omnibus physicis sapientihus dum sit deftnitum, na- turam substantiamque corporum incorporeain essc. Si aulcm dixerit, carnem Chrisli pusl resurrcctio- iiem intra anibitum hnjus corporei cacli usque ad diem judicii mansuram , eo vero defecturo ultra omnia loca et temporn, ullra omnes viriuies cacle- stes ascensuram, proreclo non intelligit, quod de tolo Christo calholica confitctur Ecclcsin, dicens : Asceudit in caelum, sedel ad dextram Patris. Et quis iiisi amens dixeril, caeleslcs virtutcs ullra luinc inundHm csse, inlra ipsum vcro cnrnem Cliristi, yer- sam jnm in spirilum, imo in ij)sum Deum, delitieri,

Toius cnim Deus est loius ubiqiip, totus super omne, quod dicitur et intelligitur, exaltatus, totus in Patre, ci cum Palre unum eflectus, lolus Deus iii tolo ho- mine, el totus liomo iii loto Dco, rationibiis ulrius- que nnturac rn seraelipsis permaneniibus. Ac sic iseOabiliter et supernaturaliler nostri capitis har- monia coaptala^st, in quam omnia membra ipsius sibi inviccm coadunata rcversitra sunl, quando oc- current in virttm perfeclum, in pleniludinem aelatis Chrisii, et unus in omnibus, et omnes in uno unum *• et crit et apparebit, et erunl et apparebunt “. Non enim audiendi sunt, qui aliler putant accipicndum, qiiod ail Apostolus : Donec occurramus omnes in uni– talem fidei et cogiiilionisFilii Dei,in virum perfectumf

cum videamus, crassissimas nubcs solari igne con- C “* nwisuram aeiaiis plenitudinis Cliristi. Arbitrantur

sumi, inque eum converti ? Si dixerit, quid mirum, si Christum secundum carncm in aliquo loco hujus corporei caeli, vel ubicunque in eo volucrit, locali- ler ’ slare vel moveri creilamus, secuiidum vero ini- mam vel divinitalera ubique esse, si tnmen anima cjus, sicut ei divinitas, ubique praesens est atque difTusa , cum fateamur *, angelicos spiritus ulira omnem corpoream creaiuram subsislerc, et ullra omnem locum illocaliier moveri, eorum vero cor- pora, quibus hominibus soletit apparere, el localia esse, ei intra ambilum sensibilis crealuracconiineri: respondemus, ncqne angelicos spiriius, neque spiri- tualia eorutn corpora, quae causalilcr in ipsis spiri- tibus subsistunt, intra sepla corporeae creaturae

quippe, hoc diclum fuisse de perfecla statura cor- poris Chrisli iriccsimo anno aetatis suac in cnrne, in qua statura et aelate corporali omnes hotnines resiirrecluros conanlur asserere, sive " abortivi, sive’** decrepili, sive in quibuslibet incrementis de- cremeniisve " corporalibus solvantur ‘* a cocpore. Quorum falsissima deliramenta ipsius Apostoli verba manifcsiissimc destruunt atque convincunt. Non enimde incrcmcntisChtisii sccundum carnem, quam accepernt, seu mcnsura ejus, vel aclalc, sed de corpore ejns, qiiod esl Ecclesia ejus “, talia dicia sunl. Cujus corporis, Ecclcsiae videiicel, mensurn ct pcrfeclio ct plenitudo aetatis spiritunlis ipsc est, qui el cnput perfcctissimum et intellecluale cst sui cor-

omnino comprehendi. Non enim materialia, ex qua- D poris intellectualis, qui est fiirts omnium et consum-

liiaiibus mundi hujus clemenlorum composita possi- dcnt corpota, sed spirilualia, iniellectibus suis coa- dunata, in quibus, quando, ei ubi, et quomodo vo- lunt, humanis sensibus ad teinpus apparent; nec • taiuen phaniastice, sed veraciler. Ex veiis quippe ralioiiibus vera corpora proccdereet spiiiiualia,du- bium non est. In tali corpore Chrislum suis discipu- lis post resurrectioncm npparuisse credimus, non

matio.Inluere Apostolum ad Ephcsios dicentcm : Om- nia dedil sub pedibus " ejus, et eum dedit capul sii’ per omiiia membra " Ecclesine, quae esl corpus ejus, et pleniludo omnia in omnibus implentis. Et post ali- qunnla iterum in eadein Epislola itituerc, quibus membris Chrislus corpus siiti aedificnre voluit ct ac- difical : Ipse dedit, inquit, qiiosdam quidem aposlo- los, quosdam vero proplietas, quosdant evaiigelislds.

VARIAE LECTIONES.

Sic CF; A defnlura. ’ A requirentes. * hoc esl nalurnm om. A. * omniiim om. A. » Sic CF ; A rc- sponsione. • Sic CF ; A efftcielur. ■> localiler oin.A. « Sic CF; A confilenmiir. • A non. ‘” unvm om. A. ‘SicCF; et erunt et apparebunt om. A “* A siiil. »•” A siH/. ‘^ CF detriiiienlisve ’ Pro solvuntur A qiiando solvunlur. ‘» ejtts om. A. " A sub pedcs. " membra om. CF.

PATHOL. CXXII. 32

JOANNIS SCOTI

quosdam paslores et magistros.TiiisU membra; vidi- A nus ipsc prophetat, dicens : Sialim autem post M/-

sli maieriem. Inlorroga eundem Apostolum, ad quid

kacc meinbra parantur. Respondet : Ad perfectio-

nem sanclorum, in opus administrationis, in aedifi-

catienem corporis Chrisli, donec occurramus omnes

in unilatem fidei et cognitionis Filii Det. Vide

iniiinm aedificaiionis , unitalera quidem fidei ;

aedificationis pcrfeciionem cognosce, unitalem vi-

delicel cognitionis Filii Dei. Hic igitur incremen-

la corporis Chrisli incipiunl , illic perficientur ,

quaiido Cliristiis cum loto et in toio suo cor-

pore quidani perfectiis ct unus vir, caput in mcmbris

el menibra iii capile, apparehit, quando niensura et

plcniiudo aetaiis Chrisii non corporalihus oculis,

sed virtuic contemplaiionis in omnibiis sanctis suo

bulationem dierum illorum, hoc est, post •’• pcrseculio- nem Anlichrisli, so/ o6scMratt7ur, ci lunu non dnbii lumen suum, et stellae cadent de caelo. Quibns verbis intelligimus, solem et lunam post dcrectiim sui luminis uon remansuros, neque siellas dcficicnte aeiherc el sphaera, in quibus dispositae sunt. Nc- que enim in hac Dominica prophctia allogoricum solummodo sensum, verum etiam lotins mundi de- struciionem sohuionemque corpofum accipimus. Quam, dcslruclionem dico, mulii nolentes crcdcre, ad solius allegoriac leges recurrunt, et per defectuni solis tiiubalionem fidei eiiam perfectissimorum viro- rum, qui tiinc temporis,quando filius iniquitatisappa^ rebit, futuri sunt,[intelligunl}’*. Cujus persecutio iu

capiii adunalis clarissiine videbitur, quando spiritua- B lantum tcnebras crroris ct perfidiae inducet, ut non

lis aetas, hoc cst virtutum plenitudo, quae in Chrislo et Ecclesia sua constituta est, consummabiiur, et celera, quae dc aeierna felicilaie et perfeclione bealitudiuis in Dei Filio intelligi possunt. In rcsur- roclione aulem humanorum corporum, quod unus- quisque jn ea stalura et magniludine, ad quam perfeclo sni corporis incremeulo pervenit in juvcnili aetaie, sive lerveniurus ’esset, si niorle noii praeoc- cupiirctur, vel quam deseruit in seiiiles deicclus decidens, resurrecturus * sit, bealus Auguslinus in libris de Civilale Dei incunclanler airirinal. Quod vero imn)orl:ilia et spiriliialia corpora imllis corpo- ralium -forinaruin lineamenlis, vel qiialitaiibsis, vel quanlitalibus circumscribenlur, propier iiieffabilem eorum spiritibus incircumscriplis adunaliouem iii- C discrelamque simplicitalem , beatuiii Grcgorium Theologum, sanctum quoque Ambrosium, iiec non et Waximum venerahilem niagistrum ccriis ralioni- bus approbare saepe diximus. Causam lamen crro- ris eorum, qui in statura corporis Doininici omnia humana corpora resurreciura dogmaiizani, non ignorainus. Minus enim inlciligcnles , quod in Graeco est scripium, d; {lirpoi) «Xmaf, hoc esl, iii mensuram aelalis, existimabanl, liWxv proprie ad perfeclam corporis aeiatem periinere, cum ■nli.y.w plus animae in virtulibus, quam corporis per localia el teniporalia increincnla pcrfeciam significet * inensurain. Uiiic est, quod pliilosopiii animam raiio-

soliim in caelo ecclesiae carnales, qui per lunam, verum cliam spiritualiores, qui per stellas, summi quoque et spiritualissimi doctores ejus, qui per solem mysiicc praefigurantur, lumen orthodoxaefidei autad lempus abscondent, aut territi minuent, aul ah eo penitus labentur. Quam theoriam neque nos refel- limus. Vcrumtainen audiendi non suiit, qui hunc locum cvaiigelicum violenier secundum hisloriam conanlur aslruere , putanies, quod nunqiiam cae- leslium corpoium casus luininis in finc mundi fdlu- rus sit, sed illorum splendor superabiiur nimia clarilale supcrvenicntis judicis, caclestiiimque es- seiiiiarum cum ipso descendcnruim, quando ventu- rns est judicare vivos et moriuos. Addunt eiiani paradigina ex orientis solis radiis, qui inipetu suo fuigorem aliorum siderum obtuiidunl ‘’, imo ctiam ab oculis noslris auferunl; in se nanique ipsis sui lu- minis vibralum indiminutum seniper custodiunt, quoniam sol, a quo luincn accipiunt, semper prae- sens eis esi. Ncc obstat, quod .aliquolics lunari globo inlerjectus lerrae solares aufert radios. Erro- ris aiilem eorum, qui talia somniant, causa esl, ul opinor : . arbilrantur enim jiidicium futurum in aliquo loco intra scpta luijus inundi agcndum fore, Judicem quoque cum suis sanctis angelis de supe- rioribus sensibilis naturae parlibus localiicr ei cor- poraliter descensurum. Hinc est, qnod quidam sedem judicii in confinio aeris cl aetheris, quo

iialem EvMixJJ«f filiam, hoc cst, perfectae aeiaiis physici lunarem circulum describunt, quidam, Ju-

in virtuiibus asserunl esse, veluli fvSov «>{xi«f, id est intus aetatis *. Ac per hoc nemo sanc inlelli- gcns praefata AposloU verba dc perfeciione actalis corporis, sed de plenitiidine Kcclcsiae in capiie suo, quod est Christus, lioc esl, de perfeclione » gratiae ei bcatiiudinis et incomprehcnsibilis adunaiionis accipi it. El miror dc his, qui lalia nobis opponunt dc amplificatione corporalium mundi iuminuiii, cur non iiilendunt, quod in Evangelio de defectu totius mundi sensibilis per defcctum pariium ipsius Doini-

D

daeis conscntienles, in valle Josaphat (icliraiil, non animadvertentes virlutem nominis, quod esl Josa- pbat; compositum quippe est ex t«w et (r«yaT. Et t«(w quidem multas habct inierpreiatioiies; ir.ter- pretalur enim invisibilis *, aiit Dominus, aut gloria, aut existens, aul erat, et est, el fulurus est ; cufur autem verlilur in jndicium. Josaphal igilur » iiivi- sibile judicium, vcl Domiiii judicium, vcl gloriosuin judicium, vcl erat, et est, et futurus est, (iiii judi- cal. VidensilaaueJoel, prophetico spirituilluminalus,

VARIAE LECTIONES.

• Sic CF ; A sive robore pervenlurus. ’ esscl si — resurreclurus om. A. » A significat. * Sic CF; Mnterioris aelas. * hoc est de perfectloiie om. A. “* posl oiii A. ^’ inlellimnl oni. \CF addidi ex ceiij. ’ A obtundet. ’ Sic CF : A visibitis; ’ Sic CF ; A aulem.

997 DE DIVISIONE NATUUAE. — LIBER QIIINTUS. 998

divini jndicii prOfiintlilaiem ct iiivisibilem virliitem, A apparebil. In Evangelio quoquc suo : Ignem, inqnil» omniDnsqiie remolam, lypice vallem inlrodnxil Jo- sapiial, cl personam Domini, cujus gloria in alliiu- dine» judicii sui apparebit, qni eral, ct est, el fulu-

rus cst, accipienselinscfpsum infundens proclanjal: Consuryani el ascendant gentes in vnUeni Josapltat, qtiia ibi sedebo, u( judicem omhcs genles in circuitu. Ac si dixissel , ronsurgant omiics ex niorluis, ct ascendani in judicii mei aliiludinein, arcaminu|ne profundum , quod superal omnem inlellccluin. IIos ilaqiie, qui talia.somiiianl, clara veraque doridel ra- tio. Quoniodo enim Doininiis nosicr Jcsus Chrislus, cui Paler dedit jiulicium, localiter el lempoialilcr movebiliir, poslquam liumaniialem suain super om- nia loca et tempora, snpcr oinne, quod dici:ur el

veni mitlere in terram ; et " quid voto, nisi, ut ar” deat ? lerrae vocabuloomncm seiisibilcm crealuram, ignis vero ardciilis, suac manifestationis clarilatem in oniniiuis fnluram, snique jndicii fervehtiam lypice significans. Cni sensni beatus Augustinus adslipu- latur in exposilione quinquagesiihi psalmi : Quid esl enim holocaustum tolum igne consumplum ? Quando tolum pecus imponebalur arae igne consumendum,* holocaustum dicebalur. Tolos nos ignis ille absumett et fervor ille arripiet. Quis fervor? Nec esl, qui se abs- condat a calore ejus. Quis fervor ? De quo dicit Aposiotus : Spiritu fenentes. Non tanlum anima noslra absnmatur ab itlo divino igne sapientiae, sed el corpus nostrtm ab immortalitate. Sic levetur holo’

‘iiilelligilur, in iinitatem suae divinilalis exallavit ; B caustum, ut absorbealur mors in vicloriam " : el ce^

ubi sedet aelernaliler et incommutabiliier ad (lcxlram suii Patris, el sessurus est ; unde rcgit et judicat omnia, et recttirus et judicaturus est ! Nnm qiiod in ccclesiastico symbolo fides calbolica confiielur, dicens : Inde veniurus judicare vivos el morluos, non ila debemus cogiiare, ui localem motum ipsins, seu ex inlimis nalurae sinibus in hunc mundum proces- sionein quandam intelligamus , donec visibilibus membris corporeis sensibus judicandorum appa- reai; sed advcnlum ipsius unusquisque bonorum et malorum inlra seipsiim videbit in sua conscienlia, quando aperientur iibri , et revelabil Deiis abscon- dita tencbrarum, et unusqnisque suarum aclionum et cogilalionum judex erit. Ilinc Auguslinus vice-

tera, qiiae lypice de fnturo judicio divina tradil historia ; de quibus nunc tractare longum est. DiSc. Longiim quidem ; vellem tamen breviier aa dire, quae sint nubes illae, in quibus sancli rapien- lur obviam Christo in aera; et quis ille ‘* aer, in quo cum Christo in ipsis nubibus semper erunt. Ait enim Aposlohis : Nos autem, qui relinquimur, qui residui sumus, boc est, “qui nondum in aUiiudinem deificalionis ascendimns, rapJemHr innubibus ob- viam Chrisio in aera, et sic semper cum illo eritnus, Mag. De liis nubibus el in prioribus hujus ‘* dispu- taiionis libris beatum Maximum sequenles pauca pr.iefaii «* sumiis, et nunc ilerum sancti Ambrosii sensnm addenles dicemus. Unusqiiisque igilur Sanclo-

simo » iibro de Civitaie Dci, decimo lertio capilulo : C rum, ui ait Maximus, suam habebil nubem, propriara

videJicet suae contemplaiionis virtutem et aliiiudi- nem. In quantum quippe quisque cogitationi veriiaiis appropinqiiabit, in tantum rapietur obviam Chrislo in aera, hoc est, in purissimae intelligentiae ahilu- dinem et clarilatem, ac sic semper in mibe coh tcmplationis suae in divinis Iheophaniis et erii et gaudebit. Iiem secundum Ambrosium liubes, suht patriarchae, verbi gratia Abraham, Isaac 6t Jacoi), in quorum flde et actione et scientia, veluti in qiii- busdam nubibus clarissimis, haeredes Novi Testa- menli obviam Christo rapientur. Similiier legislaior Moses ceterique prophetae, apostoli quoque, qui ipsius Domini virlutes et doctrinam praesentialiier perspexere, nubes sunt, in quorum fidei et aciionis.

Quaedatn, inquil, vis esl inlelligenda divina, qua fiet, ut unicuique opera sua, vel bona vel mala, cuticta in memoriam revocenttir, et mentis inltdtu mira celeri- lale cernantur *, ul accuset vel excuset scientin con- scientiatn , atque itu el omnes el sitiguli judicenlur. Qiiae nimirum vis divina libri nomen ucccpil ; in eo quippe quodammodo legiiur, quicquid ea faciente recolilur, sicut ait Aposlolus : Omnes enim stabiinus anie tribunal Domini, ut feral unusquisque, quae per corptis gessit, sive bonum sive malum, tribuual Do- mini appellans majesiatis ejus excelsiludinem, quae omnibus ubiqiie in omnibus apparcbit , qiia ei " manifeslata videbunt impii , in quem pupugeruni •, et plangettt se omties tribus terrae. Ac sic signum

fllii hominis, hoc est, bonor et gloria crucis ejus ‘^ spei quoque et caritatis, scieniiae et sapientiae,

ceierarumque virlulum exemplis, veluii quibusdam nubibus, qui in bac vita illorum vestigia sequunlur, rapientur obviam Chrislo, sicut et ipsi, sive vivenles adhuc in carne, rapti, sive carne soluti. Dic, qiiaeso, quo raplns est Enoch, quo Elias, qui ‘* adluic in carne constituli, rapli sunt ? Nonne obviam Chrislo, quem spiritu cognoverunl venturum esse in mun- dum ? Quo Abraham , de quo Dominus ipse dicit : Vidit Abraham diem metim, et gavisus est ? Quid mo-

cunciis fulgebit. Et forlassis illa est flamma ullima, quae toium mundum et implebit et consuinet ^, apparilio videlicel Dei Vcibi in omni creatnra , quando nil aliud et * bonis et malis in omnibus splendebit , nisi iiiielligibilis lux, quae nunc iir>p]et omnia occulie, el tnnc aperte impletura esl. Illa esi finmma , ut opinor, quae de seipsa loquens aii : Ego sum igitis consumens ; consumet enim omnia , qiiando omnia in omnibiis crit , ct solus in omnibus

VARiAE LECTIONES.

A m aMlti:tinem. sui om. A. ’ A in vicesimo. * CF cernentur. » et om. A. « CF pupunxerunt.

• Sic CF ; A consummabil. " et oin. A. * inquil om. A. »” et om. A. " Cui settsui beatus Auguminus — wc/cri.imom. A. ‘* SicCF ; Ael(|uis c«nilc. ’’ /(«jus om. A. »* A pfae/“rta pnwca sumus. “^ujom. CF.

JOANNIS SCOTI

ror ? Qiio Job, qiii dixit : Auditu auri$ audivi le, nunc \ non (ieseriicranl, el in quem finilo apparilionis sn’

autem oculus meu$ videl te? Qiio Moscs, ascenclens in inoiiiein Sinai ? Quo celeri proplielac, praevideiites Vcrbiiin I>ei in carne veniurum, eique spirilu occur- renlcs ? Quo Petrus raplus est, Domino suo respon- «leiis : Tu es Chrislus Filius Dei vivi ? Quo Paulus in icriium caelum ascendens? Nonne omnes isii, eorum- qiic similes obviam Christo juxla uniuscujusque pro- priain commuiicmve ihcoriam rapti cum illo siinl et iii illo, in spirilnali aere virtutum et contemplatio- num ? Ilas omnes cclcrasquc similcs el * intelligi- biles nubes illa sciisibilis nubes praefigiirabat, quae tempore ascensionis Doininum accepit ab oculis discipulorum, quando clevatus esl in caelum. Non ciiim indigebal ipsc ctijiisdam veliiculi ex nubibus

cramento reversi sunt, noii aliorsiini, scd iii ipsum, in quo et cura quo unum sunt. Quod apertisbimc significatum cst per illos Ires elecios discipulos in arcana transformaiionis^, qui clevatis oculis ncmi- nem viderunt, nisi Jesum solum “. Ei ut credibtlius liaec * cognoscas, Icge sanctum Ambrosium in expo- sitione in Lucain. Cognosce, inquil, nubem islam non fumiganlium esse montium nebuloso liumore concre- tam, el coacli aeris caliginem piceam, quae caelum tenebrarum horrore $ublexal , sed lucidam nubem, quae nos non pluvialibus aquis, et humenlis alluvione imbris immadidel, sed de qua meute$ hominum voce Dei omnipotenti$ emissa /idei ros rigavit, et dum fit vox, inventus est Jesus solus. Ilaque cum tres essent.

coiiglobati ad se sublevandum in aeria aetherea- B «nii« est facius : tres in principio videnlur, unus in

qiie spaiia, cuni riieritille posl resurrectionem purior Ievioi’(|ue onini visibili et invisibili crealura, nul- lumque localem motum in spiritualitalcm sui cor- poris post rcgeneraiioncm rcceperit, aut siverit ’ rcmanerc; typicc autem voluit suis discipulis visibi- litcr oslciidcre modum, quo invisibilitcr ipse in cor- dibus diligeiitium sequcniiumque se ascendii. Ipsc siqiiidem asceiidit in contcmplationibus asccndcn- tium adse; iiiilliis quippe ad illum sine illo pole asccndcre. Nemo cnim, ut ipse ait, ascendit in caelum, nisi (jni de caelo desceudit, ncc cacium dcserit, dum in sunclis inlellcctibus cos secum sublevans ad scip- suni asceiiclit. Proptcrea subscculus ; FUius, iiiquit» hominis, qui csl iu caelo, caehm appcllans Palrcm, a

/ine; perfectae enim fidei unum sunt. Denique hoc etiam Dominus oratPalrem ”, ut omnes unum simus; nec solum Moyses ct Elias in Christo unum suut, $ed etiam nos unum corpus Christi sumus. Ergo et iUi tanquam in uno corpore " recipiuntur in Christi corpus, quia et nos unum erinius in Cliristo Jesu. Disc. De nubibus, in quibusSancli obviam Christo rapiuiitur, satis est actum. Sed qiiales sunt nubcs illac cac- lestes, cum quibiis Filius Iiominis venlurus cst, me- rilo quaeriiur. Ac per lioc eas vcllcm, quales sint, cursim edisseras. Mag. Nubes caeli, cum qiiibus Filius hominis vcnlurus est ‘, non alins esse dixcrina, nisi ipsas caelestes substaiilias, quae semper vir- Inle conleniplalionis circa Christiini volvunlur. Qiio-

(|uo cxivil per incarnalioncm, cl ad queni revcrsus ^ niam vcro inconiprelieiisibilcm omniqiie intelleclu

invisibilem snmniam ac sanclam Triiiilatem, quae siipcral omnem iiilellectum, non pcr scipsam uspi- ciunt, scd in llicoplinniis coniprclicnsibilibns sibique connaluralibns, proptcrea nnbes caeli dicuiilur. Kx ipsis siqnidem apparilionibiis divinis , in quibus Deum viclent, caclcslt s su!:staniias nubium vocabulo Dominus ipsc significavii, cum quib>js el in quibus advcnlns ejiis, hoc csl, majesl:Uis illius clarissima omnibus bonisel malis ampliiiuio declarabiliir. Nu^i et caelesles. sul)slanlias localiler moveri spirilualis suae naiurae ralio iion paiitnr; moveniur au’.em spiriuialitcr, ciim, quoil in caiisa omiiium racicn- dnm csse pcrspiciiuu, in ipsa natura, qiiae per eos

posl ’ resnrieclioncm. Uliicunquc cnim * legimus jn Evangelio, Dominum sublevasse oculos in caclum, Patrem suum inlcHigeic dcbemns, qui solus major illo esl, ea ralionc, qua Pater piaeceditcausa Filiunii. Tiibus aiilem moJis Saiicli in purilalc conlempla- tionis cum Cbristd el ln Cbrjsio fieri intelliguniur. Fiunt enim el adliuc in carne delenli, fiunt a cor- pore soluli, fiunl corporibus receptis. Horum triuni modorum manifeslissima exempla iii traiisformatione Domini in monte manifestala sunt ; viventium siquidem in carnc Elias, solulorum corpore Moyscs, resiirgentium ipse Dominus lypum geslabat. Resur- reclionis siquiilcm omiiium formam in transfigura-

tioncsuicorporis discipulisostendit. Et iieexistimes, ^. adminislialur, cl cui pracsidcml, peragunl^abs(iue

Eliam adhuc in corporc suo vivenlem de locali aliquo paradiso, seu Moysen de sedc aliqua animarum, seu receplo corpore ad Christiim tuncconvenisse, perac- toqiie transfignralionis mysterio ad loca illa, unde vcncranl, reveisos fiiisse : verum incunclanler fide- lilcrque crede ct inlellige, non aliunde proccssisse, nisi ab eo, cum qno appariicrunt ’ in moiite, hoc usl, in sublimilale spiritualis visionis, quae tiinc facla csl exlra sensus corporcos ^, el in quo, prius- qiia:ii ripparcrent, erant, cl quem, cum apparcrcnt,

VARIAE LECTIONES.

’ et om. A • A sinerel. ^ Sic A; CF per resurrectionem. rueranl. * hoc est in subliinitate — corporcos om. A. ’ Sic A CF. • CF Patrcm orat. " in iino corpore oni. CF. ‘ esl om. CF

suo locali ci lcmporali niolii, loca, ci lcmpora, om- nbque, quae in eis circumscribunlur, dispoiientcs. Dicuiitur cliam veiiire, qnaiido iii aliqiio visibili bis, qui digni sunl, apparent, recederc vero, qnaiidoomiii sensu corporeo omnino rcmovenliir. Nec lc nioveat, qiiod dixi, spiriluales substantias leniporalcm molum non pali, dum sanclus Augnslinus proclanial, solum Deum sine loco et lempore a seipso movere, con- ditnm vcro spirilum per tcmpus sine loco, cor- pus autem per locnm el lenipus ab eo, qui movct

enim om. A. ■ Sic CF; A appa-

’ A solum Jesum. * Sic CF ; A hoc.

1001 I)E DlVISlONf: NATURAE. — LIBER QDINTUS. 1002

omnia, motum pati. Iloc enim dixi Graecoruin au- A omncs unanimiter ex ipsa fugisse, cl ncmine exceplo

clorUalem sequcns, qiiae incnnclanler aslruil, omne, quod localiter movetur, lemporaiiicr movcri ; omne aulem , quod locali motu caret, sequiiur lemporali etiain carere. Haec enim duo, locuin dico et icm- pus, aut simul ernnt, aut simul auferentnr, qnoniam a se invicem disgregari non paliuniur. Disc. De aii- cioriLu? ulriusque linguae non est nosirum conlen- dere : sequatur quis quem vult, nulli derogans. Et qiioniam de nubibus inlelligibilibus, quamvis brevi- ler, esl diclum, redi, quaeso, ad redilum, nostram- que fluciii.iniein navem fessosque nnutas ad porium dirige. Mag. Redilum ’ omniuin, quac in suas cau- sas reversura sunt, qunndo iiiundiis istc sensibilis solvelur, et mundus ille inlrlligibilis, qui supcr iios

de inanibns crudelissimac polcsialis libcralos fuisse. Quod aulcm nullus corum, qiii dc Aegypto revcrsi sunt, obrutus est fliiclibu3 vel mersus, scd oinncs, ut ait Aposlolus, sub nube fuernnt, sub divina vide- liccl protectione, et omnes mnre iransierunt, et om- nes siib Moyse baptizati sunt in nube el in mari, prac- iigurabat gcnerale illud baplism.i, quod m Qiia mundi perficictur, qiiando myslicus Moyscs populum suuin, univcrsum videlicet genus bumanum, sanguine suo ledemplum, omnique inipiclalc atqiic malilia do(ci’suin,.de morte ducel ad vilani, quando in niillo Iioinine nibil praeler simplicilatcrn naturae appare- I?ii, merjlo ipsius, qni eam toiain accepil, loiamque sanavil, quando inlelligibilis rex Acgypli, princeps

cst, in Christo implebittir, dupliciler inlelligilur. Esl B profecto bujns niundi, cum innumerabili exercilu

enim generalis, ei est specialis : generalis quidem in omnibus, qni ad principium condilionis suae red- iluri sunt; specialis vero in bis, qiii non soluin ad primordia naiurae revocabuntur, sed ciiam iiliia omnem naliir.ilein dignilalem, in cnusain omiiium, quae Deus cst, reditus stii finein conslituenl. E\cm- pla aulem ac simililiidines tilrinsque rcversioiiis cx divinis Scripturis comparare debemus. Et quoniam naturali ordine gcnus praeccdil speciom, prius de generali redilu dicondum. Exemplum ilaquc generis praecessit in populo Dei, qtii de jugo scrvilulis inlcl- ligibilis Pharao, hoc est diaboli , satcllilumqiic ejus liberatus, diice spirilnali Moyse, Chrislo videlicet, sic- cis * pedibus niare Rubrum iransicns, solidam vidc

inaliiiae sune, omnibusqtie viiiis, qiiibus imagincm Dei in bomine crcalam captivam dolinuorat, flucii- bus Knbri niaris, hoc est, prolundissima copiosissir maqiic alque infinila clfusione gratiae, qiiae in pre- liuin sanguinis Christi huinaiiae natiirae difl^usa est, obruclur. Ut enim hominibus sanguis Chrisli pro- fuii iii rodempiionem , ci proficiet ad prisiinam na- Uirae suac resiauraiionem, ila diabolo ei angelis ejus nocuit ad eoitim dcstruenduni imperium, et nocebit ad augendum supplicium. Inundalio siqtiidem Ery- thraei ‘* inaris, hoc est dilTusio Dominici cruoris, queinadmodum humanam naiuram ab aclernae mor* tis profundo in vitam emersit aelornam, ila diaboli- cam malitiam in perpetuam sufibcavit damnationem.

licel ’ humanae naturac * viam discissis irrationabi- ^ NuIIam quippe majorem poenam diabolica paiielnr

lium ■ moiuum certilis ^ deambulans’’, rebcllesque genles, viiiorum scilicel " iiirmas superans alquo prosiernens, defunclis suis corporibus , carnalibus dico cogiialionibus, in deserlo virtutum , quo omne mortale el corrupiibile consumitur, spiritualiter so- lummodo in filiis bonorum operum in terram repro- uiissionis reversus esi. Quod aulem duo ex omnibus, qui veneruni » de Aegypio, vivi adhuc in carne in lerrain promissam inlraverurit ‘, myslice insinuat duplicem nostram naluram, corpus videlicet et aiii- inam, in Salvaiore noslro, qiiem praefigurabat Jesus lilius Nave, hoc est pulchritudinis eorum , in ter- rnm, quam peccaiido deseruimus, reversuram, Cal^b comitanle, hoc est, libero noslro cordis arbiirio. Ca- leb quippc interprcialur sicut cor ’ vel onine cor. Ut enim uniuscujusque cordis devotio divina gralia adjuta fuerit , ita Salvatorem suiim iii regionem se- qiielur viventium , naturalibiisque bonis ulentium. Hac autem raiione duciinur ad inlelligendum lolius humanitatis rcdituni ad prislinum iiaturae staluin per Israeliiici planc ** popiili de Aegypiiaca capiivi- laie revocalioiiem ‘, quoniam Scriptura nullum dc populo Dei in Aegypto remansisse commemorat, sed

D

siipcrbia, nullamque graviorem irislitiam, qunin hu- manac saluti invidiam, pedisequamqtie ojus despcra- tionem. Non quod et ille, si vellet, ad Creaiorcm naturae suae converli non possei, sed quod inalcvo- lentiae suae nexibus ligaius diilccdincm bealiludinis perpetualiter in odio habebit, lapsos de manibus suis assiduis cruciatibiis doleiis. Isaias quoque pro- pheta salulem humani generis generaliter in Chri- sto noii tacet, sed clamni dicens : Terra Zubulon, et terra Neplhalim , via r.iaris Irans Jordancm GaUleae. Gentium populus , qui sedebal in tenebris , lucem vi- dil magnam, et sedenlibus in regioiie umbrae morli$ lux orta esl eis. Et quis est ille popiiiiis, qui sede- bat in tei)ebris , et in regione iimbrae moriis, iiisi infinita sulique Deo cognita humanitatis nu- merositas , quae, poslquam lucem paradisi de- seruit , in tenebris ignoraniiae et in regione um- brae niortis sedebat, non solum ipsius, qiia aniina segregalur a corporc per corrnplioneni, voiuni ciiain, qua Deus animnm deseril per peccaliini ? E\ qiin luplici morte totum genus liuinanuiii liboral lux ilhi, ‘uae omnibus orta est, quae dc seipsa dicil : Ego sum i»x mundi. Nunc quidem parlim idoloruin

VARIAE LECTIONES.

’ Sic CF ; A redilus. * A suis pedibus. ’ A scilicet. tionabilium. • SicF; Xcoelis. “^ C deambulans cerulis. «• Sic CF ; A inlraverint. " Sic CF; pro cor A omtie. quoniam. *” Sic CF ; A Rubri.

• Sic CF ; A humanae vitae. » Sio CF ; A ra- « Sic CF ; A videlicet. » Sic CF ; A venernnt. " vlane om. A. " A revocaiionem inteiliqere^

1003 JOANNIS SCOTI 1004

serviiium tleslniens, iii his, quos ad culuim el agni- A El tuet fHiae luae revertemini in anliquum stalum, et

liohem veii Dci converlit, sordcsqiie viliorum inun- dalioue bapiismaiis deluil ’ , ei inflammaiione pocniienliac exuril : in fine*aulem iion solum gcne- raliler mors corporis, veriim eliam niors nieniis deslruclur, ac penilus idoloia^riae rililnis omnibnsque omnium naliouum superslilidnibiis iniquiialibusque vcnlilalis uniiis veri Dei cogiiiiio uuiversae praesla- biliir trealurae. Cuncli siquidem boni ol inali , qnando slabunl anie iribunal Doini.ni, cognoscont, quia unus Deus est, et non alius praeter eum. Tunc quippe erii generalis omnibus unius Dei confessio, quando nulla erii verilaiis negatio. Nam et caeci lueeni, quam non vident, negare non possunl viden- libu. lucere. Quod auiem in Chiisio toiius noslrae

eonvertam rcsliluens eas conversione Sodomorum cum filiabus suis, ct conversione Samariae et liliarum ejut^ et couverlam reversionem tuam " in medio earum, Ex qno, ut ait sancltis Ilieronymus,perspicuum est, noii essc nalutalem iram Dei, sed nostris ti4i« de* nienlissiniuai el miinsnelissimum Deum ad iracun- diam provocarl. SequiUir : El soror tua Sodoma et fiJiae cjus revortentur ad antiquilatem suam, et Sama- firt et /iliae £jus revertenlur ad anliquitatem snam, ei lu et (iliae liiae revertemini ad antiquitatem vestram. Sepliiaginla : Et sorores tuae " Sodoma et (iUae ejus reslituenlur, sicnt fuerunt a principio ; ct Samaria ct fiiiae ejus reslituenlur, sictit erant a principio ^*; et tu el fitiae luae resiituemini, sicut fuerilisin principio *••

nalurae salus jam peracta sit, ex interpretationibus B ^’’’*^c verha propheiae, imo Domini per prophetam

praedicionuTi nominum, quisquis volueril, facilJinie cognoscel. Zabulon quLppe habilaculum virtulis in- terpreiatiir. lUa itaque Jux , qiiae sedentibus in teuebris orla est, viiius et sapientia Pairis est. Et quod est » ejus babilaculum ? Noniie iiosira natura, in qua per incarnalioneni liabilare voluit ? Audi Evangelislam : Et Verbum, inqiiil, caro faclum esl, et habilavit in nobis. Proiiide spiriliialis Zabulon humanilas Chrisli esl, in qua nos ojnncs salvi facli sumus, et salvati babilainus, el in aelernum habila- bimus ; ipse est eniin virlus nostra et foriiiudo. Nepthalim * quoque laiitudo dicilur. Et quae e>t » liostra latiiudo •, nisi Chrisius, ciijus caiilas ei clemeniia lolum genus ampleciiiur buinanum , qui

beatus Hieronymus exponens : Judaei, inqnit, iw.er celeras fabulas et interminabiles genealogias el delira’ menta, quae fingunl, eliam hoc somniant de adventu Christi sui, quem nos scimus Anlichrisium, et in miUe annorum regno Sodomnm restituendam in aniiqnmn statum, ila ul sit qnasi " paradisus Dei, el Siimariam pristinam recipere felicilalem, ul de Assyriis reverlan- tur in lerram Judaeam; Jerusalem quoquc tunc esse fabricandam. Et panlo posl : Nos oulem, inquil, ho- rum perfeclnm sdenliam Dei judicio relinqnenles *^, imo liquido confilentes, dicimns, post secundum adven- tum Domini Salvaloris niliil humile, nihit futurum esse terrenum, sed regna caelestia, quae primnm in Evangetio promitiunlur ‘. Celera auteni, qiiae de his

pro impiis mortuus est, cum pro bono forsilan quis C praefalus *’ iiilerpres exponit, propterea inlermisi-

audeat mon ? qui ’ omnes homines aequalilerdilexit, mus, qiiia moralia sunt, et de rediiu gentiliuin hae-

quando pro omnibus seipsum iradidit. llaec est enim relicorumque. et peccatricum solumniodo animarum

araplissima lex iiaturae, quam in seipso implevit, ad calholicam lidem disputant. Mysiicam quoqiie

mortein pro oniiiibus subiens. Lex qiiippe naturae legalenique seplimanam, quam quinquagesinuis se-

esl commuiiis omnium hominum dilectio absque quebatur aiinus, qiii ** hebraice jobel, hoc esl /i6er-

iiUa personarum acccptione , quae in Christo peric- tas vocabatur,quoiiiam in ipso omnes liberlalcm acci-

ctissime impleta est, et a Patre processit, qui pro- prio filio non pepercit, sedpro nobis omnibus tradidit eum, Esi etiam alia ratio, qua Chrisius laiiludo ijitclligilur. Laliludo quippe est apparitio et super- ficies, ideoque graia signilicaiione epipliania dicitur. Chrislus itaque est nostra epiphania , iioc esl appa- riiio et superficies, quia cuni Ires sinl « subslanliae sunimi boni, una illarum in hominc Chiislo, Verbo

piebant, et unusquisque ad prislinamhabitationemre- vertebalur, oinni lege, qua delip.ebatur, absoliilus, hunc rediluin , dequo agitur , aperle significare non incon- ^ruequisdixeril, finita seplenaria praesentis vilae re- volulioiie. David rex el propbeta renovationem natu- rae promiltit, dicens : Emitte Spirtlum luum, el cren- buntur, sl renovabis faciem lerrae. Quid dicam de evangelicis parabolis, de prodigo videlicel filio, qui

▼idelicet incarnalo , nobis apparuit , scnsibusqiie D in terra aliena parlcm subsianliae, quam a palre ac-

corporeis comprchensibilem se fecit. Nemo enim

Palreni, nemo Spiritum sanctum in unitate substan-

liae cum creatura * vidit. Et Ezechiel qiioqiie sub

ligiira Irium civilalum reditum lolius hiimanae

naiurae prophetice denuniiat. Diciiur enim : Jeru-

saleni »”, el tu confundere, el porla ignominiam luam,

quaejustificasli sorores tuas; ac deinceps subditur " :

ceperal, dissipans, egesiate coaclus seipsum reco- gnoscens , poeniientiaque duclus, ad patrem suuin reversus est, a quo piissime clementissimeque rece- ptus non solumprislinam adeplus estgraliain, verum etiam pro reverenlia sui viiulus saginaius occisus est? Qiiis est ergo filius iste? NGnne homo ad ima- ginem Dei factus? Pater siquidem caeleslis duas na-

VARIAE LECTIONES.

’ SicCF; A </i7«j(. * Sic C¥ ; X Infinile. ^ esi om. A. "” CF Neptaleim. ’ esl om. k. * \ tatitudo noslra. » Sic CF ; A ^uia. ^ S\c CF ; A sunt . “> k creata. ‘> CF in Hierusalem.. « ’ Sic CF; A SRftjun- yilur. ** A tuarum. ‘* \ soror tna. ^’’ et Samaria — a principio om. CF. ^” sicut fueritis in pdncipio om. CF. •• ouasf om. CF. " Sic CF ; A re/mfliMetttus. ‘^ ‘^xcCF; k promilluntur. ^’ Pro praefatus CF bealus. »» CF quia.

\m I)E DiVISIONE NATURAE. — f.IBER QUINTUS. «006

iiiras ad se cognoscendum creavii, angelicain vitlc- A de ove ceniesima inieilige, quae erraverat caelesiem

gregcm dcsercns, quam bonus paslor, qui eslOIiri-

licel et humana;», (;nil»!is duaLus ’ filioliialis gra- liam donavit. Sed homo adolescenlior fiiius dicilur, angelus vero major aelale, quoniam prius Scriplura condilionem angeli, poslerius hominis commemornt. Parieni ilaque «ngelicae numerosilalis, quao nun- quam condkorein suuin deseruil, major filiiis, ado- lescenlior totum homincm lapsum et a Crealoro siio peregrinantem insinual; postmodum lamen ad Pa- treni suum reversurus , et primam stolam , jd es), primum habitum nalurae receplurus. Insiiper ctiam ambittHn virlutis, quac pcr annliim signiOca- Inr, {>raemiuin quoque moriis Cliristi, quod • per culccaraenta in pedibus formatur, accipiel, aeter- nani videlicet vilam , quae universalilcr humano

stus, quaesivit et reperit, repertamque in • hume- ros suos accepiam ad gregem, quem errando dese- ruerat, reportat. Quae propterca centesima connu- meratur, (juoniam post lapsum humanae nalurae perfectio, qnae^^er centenarium numerum innuilur, caelcstis Jerusalem, quae est maier nostra, dimi- nula esl, cujus numerositas, veluti centenarii nu- nieri lalitudo, ad integrum implebitur, duin huma- num gcniis in capite suo, quod est Christus, in eam rcverleliir. Qno in loco illa non parva quaestio ori- tiir, jam divnlgata, sed non jam, ul arbitror, soliila; ct si solula, nondiim in nostras manus * venisse fatemur. Quaeritur enim, si tanlus niimerus homi-

gcneri merito mortis Domini lependiliir. Et tiinc B num in consonium caelestis civilatis, hoc est, socie-

viliiltts saginaliis adducetur et occidelur. El quis csl ille vitnliis, nisi homo Chrislus, septena sancli Spiritus graiia pienus, vel cerie pingnedrne lilerae visibilisqne naturae incrassatus? liis cnim duobus, lilcra videlicet et visibili creatura, veluti quaedam corpiileniia Chrisli * apparet, quoniam in eis etper cas inlelligilur, quantum iolelligi pole. Spirilus caim legis est Christus, et invisibilia Dei per ea, quae fnrla iunl, intellecta conspiciuntur, sempilerna quo- queeJHs virtus et aelernitas; seu, ut bealus Maximus dicit, exponcnsGrcgorium Theologum in sermone de Naiivrtate diccntem « Verbum crassatur > : Verbum, inquit, dum sitsimplex el iucorporeum, et omnes conse- quenter ac spitilualiler nutriens, divinas in caelo polen-

latis beatae nnilliludinis sub uno Deo degentis re- versurus est, quantus praevaricanlium angelorum inde lapsus. Sequilur, ut ant numerosilas humanae multiplicationis a primo hoinine usque ad fineni mundi tanta sit, quanta aposlalarum angelornm, ila ut illorum caelcstos seiles, quas superbiendo reli- querant, ad tolum genus humanum capiendum illie redeundo suffecerint : aut, si minor esl cadentium angelonim niiinerositas, quam humani generis mnl- tiplicilas, pars humanae naturae non necessaria, qua labcnlium angelornm numerum cxuperal, remane- bit exlra superae ‘^ civilatis consoiUum — non enim illuc poterit ascendere, qua sedem non sinilur in- venire — pars autem, quae eis, lapsis dico, acquipa-

tins per suam in carne praesenliam exnobis, propler ^ ratur, reversura est; ac per hoe incunclanlor da

nos, secundum nos, sine peccato incrassnri dignalum est. Quod autem iste fdius figuram generis humani geslal, ut non dicam Joannis Chrysostomi senlentias de hac parabola, quoniam prolixae sunt, leslimo- nium beati Ambrosii in expositione in Lucam sat csi ponere. Potest, inquit, m uno, fiiio videlicet pro- digo, species accipi generis fiumani. Fuit Adam, et in itlo fuitnus omnes ; periit Adam, et in illo perierunt omnes. Homo igitur in illo komine, qui perieral, re- formatur, el ille, ad similitudinem Dei factus et ima- ginem, divina patientia el magnanimilale reparatur. Videsne igilur, quod ista parabola non parteni gene- ris humani, sed tolum restaurandum esse in Christo

bitur, 1101» omnes homines redcinplos fiiisse iii eo, qui viill omnes homines * salvos fieri, el in agnitio- nem verilatis venire. Etquidem.paene omnes auclores ntriusque linguae indubilanler aslruunt, tot hoinines in caeleslem civilatem intraturos, quol angeli fugi- tivi ab ea egressi simt. Et si ita est, unum e duobus eligerc cogeraur, aut aequalem nunierositalem esse omnium homirium numerosilali nialorum angelo- ruin, aut numerosiorem humanigenerismultitudinem apostatae mullitudinis nuraerositaie , ac per hoc non omnes humaniiatis participes ad principium suae conditionis redituros, quod piaecedentes ralioiies de salute lotius humanitalis in Chrislo incunctnntcr

typiee doceat? Eadem intcrprelalio esl de drachma ^ roboratae ()iniiinoprohibenl assuini. Et quoniani de

perdita, et posl eversionem hujus niundi, veluti cu- jusdam domus, inventa a miiliere, Dei vidulicet sa- pienlia, quae eam fecit et possedil. Decima etiam ideo computatur, quoniam liumana nalura non so- lum novem ordinibus angelorum aequalis facia es(, Yerum etiam nullus angclicus ordo esl, cui humana natura post restauralionem * suain jiixta inlciligi* biles gradus non interseratur, doncc perfeclum de- narium caeleslis compleat civilatis, leste Dionysio Arcopt^ita in libro de caelosli lerarchia. Quod eiiam ei fulurum erai, si non peccaret. Simili modo

bac ralione, hoc esl, restituendorum hoininum et lapsorum angelorum comparationc, sancloruin Pa- inim senlentias introducere prolixum, uno sancli Palris Augiislini testimonio conlenti simus •. In priino capitulo vicesimi secundi libri de Civilale Dei, de nalura daemonum eoromque lapsu disputans’ JSalura, inquit, quae frueretur Deo, optimam se in- stitulam docet etiam ipso vitio, quod ‘” ideo miser. est, quia non fruilur Deo, qui casum angelorum vo luntarium justissima poena sempilernae infelicitutis obstrinxit, atque in eo summo bono permanentibus

VARIAE LECTIONES.

•A duo^us. * k quae.. ’ A. Christi corpulentia. * CF post resurrectionem suam. ’ A tnque. manus nostras. * Sic CF ; A supernae. ’ homines om. A. ’ A. contfenti sumus. ‘” Sic CF ; A nno.

{007 JOAMNIS SCOTI 1008

ceierii, M/ de tua $ine fine permamione cerli essent, A vero uberior, ubcriorem profeclo laudem gratiae

tanquam ipsum praemtum scienliam * permansioms dedit, qui fecil hominem eliam ipsum reclum cum eodem libero arbilrio, lerrenum quidem animal, ted caelo dignum, ti tito cohaereret auctori , miseria simititer, si eum detereret, qualit naturae hujutmodi convenirel; quem wdeticet praevaricatione legit Dei per Dei deterlionem peccalurum * esse praescieral *. Nee itti ademit tiberi arbitrit polestatem, simut praevi’ dens, quid boni de mato ejus essel ipse faclurus, qui de morlaliprogenie, merilo jusleque damnala, tanlum populum gratia sua cottegit, unde suppleal et inslau- rel parlem, quae tapsa est, angetorum, ac sic itta de- lecta el superna civitas nuthero civium non fraudare- tur, quin eliam fortassit el uberiore taetaretur. Quae

ipsius (lebemus ^ solvere, qui non solum possessio- nesantiqui noslri boslis nobis in caelo divisil, verum eliam numerosiores nos ad habiialionem caelesUs palriae praeparavil his^ qui ea lapsi sunt. De gene- rali rcdilu in paradisum praefala sufficiunt para- diginata, ut opinor. Disc. Sufflciunl piane ; omnia enim lalium syinbola, quae sparsim sacrae Scripturae insila sunt, iii unum colligere et longum est, el for- tassis fasiidiosum. Yellem tamen scire, quid senioris filii invidia adversus adulescentiorem ad patrem suum reverientein, vituloque saginalo occiso epu- lanlein insinuat. Multum siquidem me movet, si duo illi fratres buinanam angelicamque naluram signifi- cant, qualis irividia bonOrum angelorum de saluie

sola conclusio sanciissiini inagistri suffecerit nobis B huinani generis intelligilur, deque ejus redilu ad

ad iniclHgenduin, uberiorem nunierum bumaiii ge- neris in sanctam civitatem caeleslein reversurum eo numero, qui ex ea lapsus est. Et id ipsum arbilror David prophelam dixisse : Annuntiavi, iiiquit, ei to- eutus tum, tnutlipticali tunl super numerum. De his enim dixil, qui per sacrificium corporis Domini pur- gati ct redempti sunt, qui mulliplicali sunt super numerum angelicum, per superbium unius refugae de beaiitudinis gloria ruentem. Qiiod apertissime sequens versus insinuat : Sacrificium, inquii, et oblalionem noluisti ; corpus autem perfecisti mihi ho- locatitlum. Ac si diceret : sacrificiuin legis et obla- tionem pro purgatione et redcmpiione pcccaii gene- ris bumani dare nolulsli, corpus aulem Clirisli

Palrein suum, cujus substantiam, hoc est, imaginit gratiam in villa mortalis hujus vitae serviens dia- boio dissipavit ». Legimus cnim, sanctos arigelos de inleritu bominis condolere, ei autem invidere ne- qiiaquam ; concivcs enim sunt caelestis civilatis, paiernacque subsiantine et haeredilaiis possessores. De rcperia quippe ove, inque bumeris pasto- ris sui reducta , angelicas virtulcs congralula- ri Dominus ipse testalur, per unum peccalorem humarium genus * insinuans. El si senior fllius uiiiversiiatem bonornm angelorum syinbolizat , quomodo de agro legitur venisse, baedumque po- slulans pairi succensuisse , celeraque angelicae ca- rilati repugnanlia ? Mag. Nodum hujus quaeslionis

perfecisti mihi, hoc est, pro mc bolocauslum i(rne C ad solvendum diiBcilem uno modo arbitror enodari

passionis in allare crucis; ac per hoc pro peccato noslro nihil aliud poslulasli. Superabundat enim gralia deliclum ; incomparabililer quippe plus nobis coniulit Chrisli passio ad vilam, quam Adain trans- gressio ad mortem. Sive itaque acqualis sit niiinerus praevaricanlium hominum et angelorum, sive ul^e* rlor et muUipIicior, nil obslat credere, lolum genus huinanum et in Cbristo redemptum, ct in caelesiem Jerusalem reversurum. Si cnim aequalis sit % ut innliis, qui de talibns Iraclant, videtur, ad laudem redeniptoris noslri ’ suffecerit, cujus providentia tanlum liumanae numerosilalis praeordinavit, quan- tum posset mundi hiijus Principi insultarc, a quo

posse , qui parabolarum transitus vocari potest. Pa- rabolarum siquidem duae species sunt. Quarum una est, quae continuum vigorem uniformemque de una eademqiie re absque ullo transitu in aliam figuram obtinet , aliera , quae Iransiium in diversas confor- mat figuras , qua specie mullos sanctorum Palrum , maximequc bcalum Ambrosium hanc parabolam exposuisse comperimus. Prima iiaquc parabolae pars, quae in divisiune paternae substanliac, et senioris filH cum patre perseverantia , adolesceniio- risque peregrinaiione , partis quoque subslaniiae suae, quam a patre susceperat, dissipalione, ceie- risqiie incommodis, quae casum humanitalis secuta

non solum tolum regnum nosirae naturae abslulit, ^ sunl, complasmaia est,duplicem incunctanier na-

verum eliani ejus bacredilaiem, ex qua inflalus su perbia dejectus * esi, nobis in aciernani possessio- nem distribuit, ut duplicis tiisliiiae poeiia torque- retur, una quidem, qua regni sui, quod primum fiominem scducendo adcplus esl, juste amissione secundum bominem occidendo injusle; altera, qua inimicis suis caeleslem suam liacreditalem, quam deseruerat, possidcniibus invidendo cruciatur. Sin

turam , inielleclualem dico in angelis et raiionalem in hominibus , specificat ; in reversione autem pro- digi fiiii parabola incboat transitum facere. Ipsa si- quidem revcrsio biformem interpretandi recipit rao- dum : inielligilur enim generaliier de reditu totius bumani generis propier viluli saginali occisionem , Chrisii videlicet pro salute totius mundi passionem ; et specialiler, ubi iransilus parabolicae figurae io-

VARIAE LECTIONES.

» «cJcM/frtm oni. A. * CF peccaiorem esse. » Sic CF ; A praesciret. * «t om. CF. * Slc CF^ A tui. • Sic A : C adjectus esl ; F abjeclus est. ^ Sic CF • A deberemus. • A genus humanum.

• Verbis : in villa mortatit hujtts vitae serviens diabolo disiipavit finitur cod. C.

1009 DE DIVISIONE NATURAE. — L1BEU QUINTUS. 4010

cipii, de redilu genlilis populi , quasi junioris filii, A pliHosophorum semiias carpenlis **, exposila, de

(>er (idem Chrisli ad Palrero caelcslem, cujus ima- gitiem idololatriae sordibus monstruosisque imagi- nalionibus conlaminavit, propter invidiam Jiulaici populi, veluti’senioris filii , de conversione gentium ad fidem per aposlolicam praedicationera. Qui videli- cet populus, qiiamvis saepissime cullu daemonum fuerii corrupius et praevaricatus, nunquam lamen omnino Deum Palnim suorum , ut ei videtur, abne- gavit ; abnegavit autem et adhuc abncgat Cbristum Filium Dei esse , ac per hoc el Patrem ejus. Qul enim Filium negat, negat et Palrem, qui ’ Filio negalo Pater non est. Haedum a Palre Christi, quem negat , perridus flagitut : sed a Patre Cbristi haedum non accipiei *; accipiet aulem a Palrc suo,

synibolis specialis humanae naturae reditus brevilcr tractanduin. Disc. Tempus exigit ita fieri , nosirac- que disputaiionis cursus jamdudum fiiiem expectat. Et mihi valde arridel duplexislaEvangelicarumpar*» holaruni species. Non enim solummodo in parabolis, verura eiiam in multis divinae Scripturae locis tilis furmae loculionis divinum nectar eructai, facilcmque interprelaiionis viam studiosis inysticorum sermo* num theoriae praestant. Nqn enim alio modo sancto- rum propbelanim mulliplex in divinis intellectibui contextus potest disccrni , nisi per frequcntissimos non solura per periodos , verum eiiam per cola et commata transilus cx diversis sensibus iii diversQS, eiabeisdem ilerum ineosdem per " occullissimns’^re’

dc quo Jesns Cbristus ,’ qiiem Filinm Patris essc ne- B brissiinasque “* revcrsiones. Saepissime cnim cnain

gal , ait : Yot ex palre diabolo eslis, deqiic fide gen- tilis popiili in euin lorquetur. Idcoque non vilulum saginaium, idesl, Clnistum Domini peiit a Palre ad epulandum , sed Iiacdiiin fociidum peiulcumque, in omiiemque libidincm pronum , Anticbristuin dico, in qiio se • epulaturum ct regnaliirum vanissime somniat , posiulat et.expeclat : ac de ngro venieiis, hoc est de lerrenis operibus, laboriosoqiie * colendae legis secundum liieram servitio *, audivi • syiiipho- niam etcboniin, hocest,consonam undiqueqiie^con- venientem gentilis po])uli iii Clirisio epulnnlis ct ml Palrein suuin redcunlis calbolicain in fide perfecla, inque * spirituali cognilione vcritaiis bnrmoniam , ac de suae libcrlalis ct redeinpiionis munere laeliliam

eandemque exposilionis speciem absque ullo transilo in diversas figiiraiiones seqnentibus aul error aut inaxima diiriciillas innascilur interpretandi ; con- csilcnnliis qiiippc cst divinae Scriplurae contcxlus , Daedalicisqiic divcrliculis et obliquilalibus pcrplC- xus. Ncque hoc Spiritus sanclus invidia voluil^in- tcIligenJi , quod absit existimari , sed studio no- strani intclligeniiam cxerccndi, sudorisque el in- ventionis pracmii reddendi ; praemium quippe est in sncra Scriplura laboraniium pura perfectaquc intel- ligeniia. 0 Doinine Jesu , nullum aliud praemium, nullaivi aliain beatitudinem , nullum aliud gnudium a le posiulo, nisi ut ad purum absque ullo errore fallacis Iheoriae vcrba lua, quae per tuum sancluin

Et ob boc invidia commolus fratri suo similitudine ^ Spirilum inspirata sunt, inlelligam. Uaec est eniin

naturae, inimico vero dissiinililudine Jndaicae per-

fidiae et Cbristianae religionis irasciiur, patremque

suum de recepiione filii , qui bona naturae suae per-

didit, increpat, dum plus ipse naturac suae diviiias

dissipat , qui unicum Dei Filium Creatorem et Sal-

valorem oinnium negat. Pcrfidi siquidem Judaei per

invidiam, naiioiics autem incredulae per ignornnliam

Verbum Dei abnuunl. Et quoniam lolerabilius pec-

caium est ignorantiae quam invidiae, minus genii-

liuin quam Judaeorum populus nalurales perdidit

tbesauros. Idcoque receptae sunt genles, lenebris

ignorantiae absolulae, el in lucem veritatis revo-

caiae : Judaei vero perfidi, Filium neganles, in pas-

sionibus iguominiae invidiaeque gravissimis dolori-

bus relicii suiil , donec in fine mundi ineffabili di

vinae boniinlis inagnanimilate recipianiur, quando

convertentur ail vesperam , el famem patienlur, ut CU’

nes, et circumibunt civiiateni, societatem videlicet

caiholicae ntlci , volentes in eain recipi , et , quod

alibi idein aitpropheta , implebitur : Confundanlur et

revereanlur » omnes inimici mei, converiantur retror-

$Hm, et confundantur valde velociter. Ilac igilur pa-

rabola pro paupertate ingenioli noslri , spiritualium

VAUIAE LECTIONIiS.

• Sic F ; A 9«iu. F accipiat. ’ «e oin. F. * klaborioseqne. ’ .k servitii. ’ F andiunt. ‘‘kundique, • Pro perfectii inque .\ perfectamque. » A revertantur. ‘» F carpenles. " per oin. A. ’ Sic AF. ‘ voluit om. A ‘» A peifoclne est conlemplatioiiis. ‘* A aplius. ‘• te oin. K. *• iste ora. F. " in ora.A.

\ ia i\iii semper essentialitate.

D

suinma felicitaiis meae, finisque perfectae est,con- templationis ‘•, quoniain nihil ultra rattonabilis ani- ina eliani purissima inveniet , quia nihil ultra est Ut enim noii alibi aptius quaereris, quam in verbis tuis, ila non alibi apertius ‘^ inveniris, quara in eis. Ibi quippe habiias, et illuc quaerentes et diligentes te " introducis; ibi spiriluales epulas verae cognilionig eleciis tuis praeparas, illic transiens ministras eis. Et quis est isie ‘•, Domine, iransilus tuus, nisi per infinitos conlemplaiioiiis luae gradus aseensus.7 Semper enim in " intellectibus quaerentium et inve- nientium le transilum facis. Quaereris eniin ab eis semper, el scmper inveniris, et non inveniris sem- per : inveniris quidera in tuis tbeophaniis, in quibus muliipliciter, veluii in quibusdam speculis, occurris mentibus inlclligentium te, eo modo , quo le siiiis intellii,‘i, non quid cs, sed quid non es, et quia cs”; non inveniris aulem in lua superesseniialitale ‘, qua transis cl exuperas omnem inlcllecium vulen- lem el ascendentein comprebenderc le. Ministras igitur liiis prnescnliam tuam ineffabili qiiodam modo appariiionis luac; transis ab eis incomprebensibili exceUiiudine et infinitate essentiae tuae. Quaeso

** F quo te sinis intelligi, non quid es, sed quiu et. ‘*

iOil

JOANNIS SCOTl

ii;ique ail specialis leJitus consi^^raiionem accele- A si<lent, non aubera ipso luminc illuminanlur ei or-

r.ire, ul in ea iioslrac dispulalionis limilem consli- ItMtiins. Non cnim diulrus esl immorandum iii his, qunc mullipliciier aperiioris persuasionis graiia re- pelila sunt, ne forle plus in vcrl)is, quam in ’ inlel- leciibus noslram dispulaiioncm implessc videamur. M.\G. Toiius ralionabilis crealurae, quae specialiler iii homijie creaia esl, el cui iiaiuralitcr incsl affe- clus bealitudinis, el cflgnilioiiis suinmi boni racullas, lioc est excelsissimae Triiiiiaiis, cx qiin manal omne boniim, ipse Dominus in Evangelio deceni virginibus assimilavituDivcrsilalem; quae accipieiilcs lampadas suas , hoc est capaciiaiem aeternae lucis cogiio- scendae, exierunt obviam sponso ct sponsae, Cbristo viiUlicet ei Ecclesiae, qnae jain in caclo esi, partim

nantur ®, obviam Cbristo procedeiit, hoc esi, iwn solo naluraliter insilo <* appetitu, scd etiam reipsa et ex- perimento ad sola naturalia humanilatis bona, quae in Christo subsistunt, ascendent ‘, non autem ad supcrnaiuralem deificalionis in eo gratiam et laeti- tiani pcrvenient. Et hoc cst, quod dcnariae qnanti tatis divisio insinual. Ait enim : Quinque auiem ex eis erant fatuae, id est imprudentes, et quinque pru- dentes. Sed fatuae solas lampadas, non autem oleiim secum sumpscrunt ; prudentcs vero non solum lara- padas, veriim eiiam oleum in lampadibus suis acce- perunt. Yasa ilaquc similia sunt prudenlium et im- piudeniium virginum, quoniam ratio, quae veluti naturalis divini luminis sedes est, uniformiter iii snnclis angelis, partini in pnrgntissimis liominum B integritali veluti cuipiam virginilati naturae in-

aiiiiiiabus, in quibus piimitiae natiiiae humanae *, qiiac adhuc iii captiviiate est, inortalis vilae fragi- limnque niembrorum caeleslis patriae civibus inse- rniitur. Scd quare obviam? Quia videlicet redeinplor ct sponsiis rationalis naturae ineffabili cleincnliae siiiie condescensione et solertia semper ad recipien- dos nos spiritualiter venil, caeleslibus virtutibus el * animabus sanctis ei commeaniibus, affectione sabitis noslrac coramolae. Illc siquidem sponsus iii aure corilis generaliler universo geneii bumaiio clanial diccns : Venite ad me omnes, qui luboratis el onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et discite a me, quia milis siim et liumilis corxle, ei iavenielis requiem animabus vestris. Veiiil ergo ob-

corriiptibilis , quae in nuUo augetur vel miniii- lur “, distributa est , quamvis ‘* non uniformiter divinum lumen accipial. Nec lioc in culpa ipsius lumims, aut invidia, aul inopia constituitur, quoniam omDibus praesens est, omnibiisque acqualiter super- fulgcns, et iiicxhausia elTusione omnibus aequalitcr proftucns : sed qiioniam non eadem virlus est oculo- rum, quibus lux mentium percipitur, sequilur, ul alii plus, alii minus ea fruantur, alii penitus ab ea cxcluilantiir ; ul iinmundi spiritus, qiii ad eam no- lunl converli, non quodelipsi secundum intellectua- lem suhstnnliain, in qua a sumino bono creati sunt, participalione vere existentis luminis secludantur; alioqnin ad nibilum penitus redigerentur ; omne si-

viam omnibus cum sponsa sna , Jerusalem videlicel C quidem parlicipalione cjusprivatum omniiio in na-

raelesti , qui recipere omnes devotus est in con- sprtium suae civitatis. Et aniinadverle , quod tota huiiiaiiiias denario nuinero comparatur, quoniam deciii^ini in aedificatione supcrae ’’ civitaiis possidet regionem. Decem itaque virgines, hgc est, tota hu- mauae naturae uumerositas naluriili appelilu ob- viftm diligenti se et ad eam veiiienti exit^ non gres- s|bus corporis , scd afTeclibus meiitis. Scd quaravis sie^ualis motus sit rationaliij naiurac a i riiiem suum, qui cst Chrislus, aequalisque aeterni luniiuis, quae pscr lampades sigaificalur, appetitio , non tamen • aoqualitor lucem iiiara, quae iUiirainat oiiinem lionii- K«i)i venieutem iu hunc ^ rauiidum, parlicipat. Vnum eU eiiiiu , ut bcalus Uionysius Areopagila ail , quod omnia nniuraiiter parlicipare appetunt ; sed non aequaliter omnia unum participunl. Nuliura taincn cst in iiatura rerura, quod ejus participatione oranino privetur, ideoque non aeqiialitcr obviam ^ sponso el sponsae virgincs exibunt. Nam qui non soluin capa- cilaleni veri lurainis, verum cliam et ipsum lunicn, quod oleum conformat, possidenl, ad ipsiun spon- sura pervenient , et cuni ipso in spiriluales nuptias intrabunt. Qui vero solam iuminis capacitaicm pos-

D

tura rerum non est, iii quanlum vcro irrationabilibus perversac suae voluiitatisiriotibuscontaminantur, vo- raelucisexcluduiilur participatione; non eiiim ad il- lara, sed ad semetipsos, hoc csl, ad nequitiam suam convertunlur. Si enim ad naturam suam respicereut. et ad ejusCreaiorem, profcclo beati fiercnt. Et si quis dlxerit : Quarc aequaliter iutuendi divini " luminis universae raiionali naturae non datur ‘possibiliias, non autem intuendi iliud data est aequaliter virtus et aclio.sive in hac vita,sive iii fiitura”’ ? interroget illuni, qui stuperaclus et inaccessiiiili luce rcpercussus ac- claiiial ‘, diceiis : 0 altiludo diviliarum scienliae et sapientiae Dei! Quam inscrulabilia snntjudicia ejus, el investigabiles viae ejus in omni tempore! Quis enim cognovit sensum Doniini? Aut quis consiliarius ejus fuit ? Et quis prior dedit illi, ut retribualur ei ? Quoniam ex ipso, el per ipsum , et in ipso , et ad ip- sumsunt omnia. Inierrogeletiam, cur omnium bono- runi largitor noii aequaliler oninibus onlinibus ange- lorum virtutem contemplalionis suae distribuerit? Altius siquidem liqiiidiusipie propinquiusqiie illuin contemplantur Seraphim et Clierubim et Throni, quam Virtules etPotestales ei Dominaiiones- et ipsae

VARIAE LECTIONES.

’ in o:ii. A. * humanae ora. A. * el om. A. * A supernae. " tamen om. F. • liunc om. F. ‘^ oo- viiim 0111. A. • A coronanlur. » A iion solum iialuraliler in suo. ’ A ascendunl. " A augel vel minuit. •» A quam. »» divini om. F. ‘* non dalur om. F. " A sive in futura vita. " A clamat.

1013 DE DIVISIOHE NATURAE. - LIBER QUINTUS. 1014

itertim excelleiilius clariusqiie, qu.iin Priiicipalus el A appoUlor; pracccssil eniiu Insipicnli.i rl iinpriiaettua

Arcliaugeli cl Angcli. El quis Iiiiic inlerrogulioni re- sponclebil ? Nemo, nisi cogilans inlra seipsnm , quod scripluni est : Omnia in mensura el nnmero et pon- dere, id esl orcline, fecit Dens. El qualis pulcliriludo iiiiiversilalis a Deo condilae foret, si oiniiia Deus aequaliicr consiiluerei? Naiu el sensiljilisharnioiiiae (lulccdo el pulcbriiudo non cx sjmilibus sonis, sed ex diversis, raiis lanien proporlionibus sibi invicein compaclis ordiiiaiur. Propoiial ileni : si priiiins liorao non peccarel, ciijiis peccaii nliioiio per iiiascnluin ct /■cminani inullipiicalui- genus liiimaiiuni— cl nDu pcr masculum eifemiiiam propagaielur *, s,eilcx iHiimis iialurae sinibus anl simul» oiniies liomines in spe- cies proprias niimeiosqiie prodirciil, fjiiemadinodum

poccalum. Ncquc boc accopii cx causis CdMiJtlioois, scd miilabililale proprinc voliinlalis, (jii.^c cx iialu- ralibus causls neqiiaquani nascilur; insipioiis i<;ilur erni, ct imprudens anle iransgrcssionom iiiani|ati per soipsuin iaclus est. AlXamen si mandatinn iiott traiisgrcclerelur, forlassis i^que cx panuliso cxpcllc- reliir, sed solis naluiae suacbonis, qiiauiiipriniacpu- ditiono sui accepcral, frucrelnr, inq^ne eisquadam f?- licilalcbielareiur, quanivisparlicipationesunimacsa- pienliac cl prudcnliac merilo siiac slnllitiae el fa- tuilalis privarctiir. Mullos siquidcm ac paene omnes iniproviilos clinsipicntcs, laetos tan>cn ’ ct cuntetilos css« vi !ciniis ’ de iiobilitate gcneris, de pluribus cou- saiigiiiiiois, de boncslalc corporis viribusque el sani-

01 omnes angoli ox siiis causis siiiiul pro.liere, anl " l;>lo, doasliuiamcnlis, dcvcrborumlepidilate, depul-

ordine lemporum consiiluto unusquisqiie absqiie iilla

corriipiioiie cl simililudine generaiioiiis jiiincnlorura

in Iiunc mundnin procederel — luim oniiies liomiiics

ac’|ualis ejusdeinque virtulis et ordinis essenl , aii ,

sicul angeli, itaet bomiiies suis ordinibus seciiiuliim

divinam providenliam el s.-ipienliani dispDneienlnr ?

Uospondebil illi, credo, qiii promillil bominiljus posV

iosiirrectioneii),qiiod erunl sicut nngeli in caelo. An-

goli autem propriis ordiiiibiis disponunlur ; disponen-

liiriiaque elbominesdiversis virluluinordinalionibus.

Al si ila fuluri siint, liccl posl pcccaliim, profeclo

fuluri essent si non poccarenl, hoc esi , non eodem

iiiodoconlcmplatioiie verilatis fnicroiilur. Porro si '

primus homo, ut ait saiicius Aiignsiinus, in prima ^ pariicipalionem dico, deificalio el conieniplalio ve

sua condilione, pvinsquampcccarel , neque sapiens

ciiia mDrigeraque ‘” uxore, de fecunditale prolis, lcrrcitnriimqiic rerum allluentia, 4it non d|cain de (ligniiardMis” oi bonoribus, cclcrisque, quibiis mun- dns islc arridol,‘in tantum, ul oplarint pcrpetuo sie vi\cie, niliil do spirilualibus deliciis audire vijl co- giiarc volonlcs. Ad hiinc ilafiue slatuin primorun) hoHiiiiiim anic jjclictum, hoc csl, ad sola naluralia bona absqne virlulum otnamenlis, partem hiimani generis nnam, qiiae typo Xaluarum quinijue " virgi- num coiifigiiraiur, reversuram ; ad ipsain vcro ex- celsitmliucm, ad qiiain homo per graliam ‘, si non peccaiei, ascensurus essel, hocesl, ad parlicipalio- ncm summac sapienliae omniumquevirlulum, quanit

crat neque insipiens — si eiiiiii snpiens, noii Denm desoreret, ul uxori siiae coiiseiuirct, neqiie incaiite agerel, ne diabolicae asuiliae ssiporbiam imilarolur; non enim seducius est, sed superbiainllalns : si an- lem insipiens, quis credidcrilDeum focisse liominera insipienlem ad imagiiicin ei simiiiludinem suam— pro- fccto qiiadam medielaie libraliis inter sapientiam et insipientiam conditus esl, el futurum ei eral sapiens neri, si mandaliim Dei servaret. Non enim ait Scrip- tura * : Faciamus bominein imagiiiein et simililudi- nem noslram , sed ad imagineni ei simililudinem no- itram. Ac si plane dicerelur : Ad boc faciamus ho- rainem »,ui, si praecepium nostrum cusiodieril, ima-

rilaiis sequilur , alieram hunianae numerositalis parlem, cujus symbolum est quinarius prudentium virginuin numerus, sublimandam. uUra omnia bon| naluralia, el ad spiriiuales naplias sponsi sui inlra- Ijjiam ‘*, non incongriie existimandum *”; ad quas ncuio introinillilur, nisi sapienliae hice rcfulgens, diviniqiie ainoris inflainmaliouibtis ardcns, quae (luo, sapientiam dico el carilatcm, pinguedine scienliae et aclionis nutriuntiir; el ad eas puplias niillus scientiac et acljonis expers, ijuamvis naiu ralibus boiiis integcrrime et pulcberrime floruerit, sinilur ascendcre, sed omnino ab eis secludilur. Non eiiim iUuc. nalura bumaiiain mcnlem subleval,sed gralia, cl inandxilis Dciobedieutiac, purissimaeque",

go noslra ei siniililudo fial. Non ergo sapiens facliis jj ([{laiiHim in liao vita daliir, Dei per lilcram el crea- cst, sed capax, si vollei, sapieniiae. Pomit enim Uirain cogniUQUis meriium subvehit. hituere i,laqve

sapientiam capere , et ad habiium ejus « per- vonire, si divinum consiliiim noluissel spernere. Qiioniara vero iion sursuin versus per cusLodiam mandati ad sapieniiam se erexerat, sed pronus perejusUransgressionem in libidinemlemporalium el sensibilium rerum sua propria volunlale corrueral, plusinsipiensaiqiieimprudensexisiimandusesl, etiam priiisijuara Dcccarct, quain sapientiae el prudentiae

biijiis paraiiolae medullain, et quomodo iransi^uin facii de generc " ad spcciera, queraadmodum io pracfata parabola de duo.bus filiis palris sui subslan- liam inter se parlienlibus. In ea siquidcm totius generis liumani generalis redilus priino, deinde spe- cialis genlilis populi conformalur : in hac auiem si- mililer •" per dccem virgines obviam sponso excun- tes lolius humauac numerusilalis gcneralis ad pri-

YARIAE LECTIONES.

^elnon per masculum — propagarcltir om. A. * A simililer. » «» om. A. " F Scriplurn ait. ’ ¥ ho-

’ A eiws per transgrcssionom. " tnvien om. A. * k audimus. ‘"^ A

vmem fnciamus. « A eiusltnlinum

e morigeia. >’ A dignitnle. " A quippe virgiiium. ‘^ per gralinm Oiii. A. »* A

e.r:tsltmaiur. »« A purissimae. " F de qenerc facil ad speciem. ‘" A similittidine.

tn nnlurnm.

A-

JOANNIS SCOTI

siiniim nalurae sialtiin revcrsio; specialis atilem A baiorum in sanclis nngelis, sanciisqiie homiiiibus, et

per quinquo prudcnles omiiium Sancioriim. Specics eiiim iiuinani gencris esi cleclorum niiinerus. Nou solum igilur ’ ad nnliquum naturae principium rc- dilus in gencralilalem liumanilalis, verum eiiam nllra naluram in ipsum Deuin iii specialilaic dcifi- caiionis ineffabilis insinuatur asccnsiis. Omnes quippe in paradisum, ulpraediximus, sunt rcversuri, scd non omnes de * ligno vilae sunt fruituri ; vel ccrlo oiimes de ligno vitae sunt accopluri, sed non acqiiaiiicr. Nam el naturalia bona, quorum omnes flcqiiniiicr participes cruiii, Tructum ligni vilae essc, siiilUis qni ignorat. n«v ^u^ov quippc, ut in supcrio- ribus traclavimus, id esl,.omne lignum vocatur Cliristus; qnippe omnium bonoium ligiium est frucli-

implobilur domus Dci, in qua unusquisquc ordi- nc siL)i congruo consliluelur *, alii inferius, alii supcrius, alii in sublimitale naturae, alii super oinncm naturalcm virtutem circa ipsum Deuni. Ac sic coena illa magna ordinabitur ei celebrabitur, ex qua nulliiis subslaniia, quia ex Deo facta est, respuetur , nullius vitium, quia ex Deo factum non est, inlroducelur. Purgnbitur enim natura, veiitila- bilur vitium, recondcntur subslaiiiialia grana, flamma divinae sentenliae delictorum ardebil palea, illumi- nabiintur abscondila tenebrarum, omiiia in omnibus videbilur Deus. Disc. Sufnciunl sane ; sed hujus pa> rabolae residua brevilcr exponas flagilo. Mag. Quae sunl illa? Disc. Mora sponsi, dormilus, el dormiiatio

fcrum, qiiia ipse est omne bonuin omniiimque bo- B omiiium virginum, ceternque, quae inlacta reliquisli.

noriim largilor. Friienlur itaque omnes liomines ip- siusfnictii pnrticipalionenaluraliumbonorum genera- liler ; fruenlur electi sui excelsitudino. deificationum ullrn omiicm naturam specialiter. Deificationes itaquc, ‘^.iias soli jusli pnrlicipnbunt, spiritualibus figiiranlur nupiiis, iii quas prudentes intravcrunt virgines ‘. Non enim oinncs supernaturolibus fruonlur bonis, sed illi soli, (/M»iM«,ulGregorius ait Theologus, licet super/tla maleria’’ et carne, veluti quibusdam nubibu$ el velaminibui transcensis, per rationeni el conlem- plationem cum Deo (ieri, el purissimo ’ lumine teneri, qunntum possibile esl humanae nalurae. Isii siiiit bcnii, binc asccnsione, et illic dcificaiionc. Sed hu- jus iiominis, dcificalionis dico, in Iniinis codicibus

Mag. Morn sponsi est, ut cxislimo, lemporale inier- vallum, qiiod inler primum Domini et sccundum Iranscurril .ddveniuin ; vcl certc ab iiiilio mundi usqiie ad finein ejus. Nullum enim lempus trans- actum est, vel Iransigetur per sex mundi aeiates, in qiio virginilas, Iioc csi, inlegritas humanae naturae, qune in nullo corrumpiliir, qiiamvis in omiiibus oxceplo Cbrislo conlaminata sit], obviam sponso sUo non velii nsccndere <, in quibusdam falua, in quibiisdnm prudens , in omnibus condiioris sui siipernacqiie palriae, quam deseriierat, appciitrix ; nppeiiius quippe beatitudinis omnibus sapieiiiibus ci iiisipicniibus, bonis et malis, communiler el iia- luraliicr incst. In praefato intervallo mundniiicursiisi

rarissimus cst nsus; iniellectum vero ejus apnd *^ pcr ordinala tempora quidam dormiunt , quidnin

mullos ct maxime apud Ambrosiiim invenimus. Sed qiinre hoc evcnit, non satis nobis pniet. An forle quin * sensus ipsius nominis, qnod est Tlieosis, quo ninxiincGraeci ntuntur,signiflcantessanclorum irans- itum in Deiiin non solum anima,sedetiametcorpore, ul uniim in ipso et cum ipso sint, qiiaiido in eis nil nnimale, nil corporeum, nil humaniini, nil naturale^ rcmanebit, alius niraium visiis ‘, iillriique carnalcs cogifnliones ascendere non valeniibiis incompreheii- sibilis cl incredibilis, ac pcr hoc non publice prae- dicandus. Sed de eo inler sapientes traclaiidum. Miilla quippc divina mysieria a sanctis Pntribus fn- tacta ob hanc causam praetermissa sunt ; inftrmt siquidem ocuH clnrilalem ruminis sufi^erre nequcunt. f. Sufliciunt, ul arbilror, haec pauca paradigmaln, ex divinis parabolis assumpta, ad genernlem specialem- que humani generis suadendum redilum in princi- pium suiim, primordialem dico condilionem, iiique ipsum Deum, in his, qiii sincerissima ojus parlici- paiione digni sunt frui, deqiie loiius sensibilis crea- turac, quae iiihoniine etpropter Iiominem fnbricala est, in causns siias rcversione, qiiando erii non so- lum generale sabbalum in omnibus divinis ope- ribus, verum eiiam ct spcciale sabbalum sab-

VARIAE LECTIONES.

virgines om. A

dormilanl. Dormiunl quidem, qui jam mortui siint, et adhuc morituri ; dormilare autem dicunlur, quos finis inundi vivos in cariic inventurus est. Qui non dormire, sed dormitare perhibentur, qiioniam per- fecta morte non sunt moriluri, uullove " spalio tempornli in ea erunt detcnii, sed veluti gravali somiio, non aulem prostrali, nulla morte interposita in aliam vitam mulabuntur. Quo in loco videlur " sanctus Augustinus consenlire his , qui dicunl, tantillam mortem in ipso velocissimo raplti eorum, qui in fine mundi vivi fuluri sunt, essc futurnm. Ait enim in vicesimo libro de Civitate Dei capito vicesimo primo : Si sanctos, qui reperienlur €hris’o veniente viventes, eique in obviam rapientur, credide- rin{us in eodem raptu de mortalibus corporibus e£- iluros, et ad eadem mox immortalia redituros, nnllas in verbis Apostoli paliemur angustias, $ive ubi dicil : Tu (juodseminas, non vivificatur, nisi prius " morialur; sive ubi dicit : Omnes quidem resurgemus, aut omncs dormiemus, quia nec illi per immoj-talitatem vivi/i- cabunlur, nisi quaiibet morte paululum tamen aii/e morianlur, ac per hoc et a resurreclione non erunl alieni, quam dormilione praeeedunt, quamvis brcvis- sima, non tamen nuUa. Media nox, in qita claiiior

• igilur om. A. * de om. A. humanum uil nalnrale oni. A. *’ nullo vero. " A vidcalur.

• ,.,V/.;..^c «,„ A *A malilia " .\ purissime. • quia om. A. ‘«»’.’ *A casus. " A consliluiliir. ‘• </«rte in nuUo — velH ascendcre om. . " prius om. A.

1017 DE DIVISIONE NATURAE. — LIUER QllNTUS. ICI8

fBcliis es(, cl spousiis vcnit, inceriuin nuimli Onem, A seraquaniloqiiepociiiieniiacompiincli.non inlraLu::!,

ilicenlcs : Domine, Domine, apcri uubis. Ksla auicin go-

rcnioliiniqiic ab omni * scienlia spirilualis sponsi ndventiiin insinuat, sicut ipsc dixil : De die autem illa el liora illa nemo -scil, neque angeli in caelo, neque Filiut hominis, nisi Pater solus. El in finc praeseiilis parabolae : Vigilata ilaque, quia nescilis diem, neque horam. Clamor ille significat aperlissima signa, quae praecedent dcslruclioncin mnndi, ct advenlum Domini, de qiiibus ipse scdcns super moniem olivarum discipulis prophetavit. Surrcciio oinnium virginum rcgcnerationem totius buinani generis praesagit. Prudenles virgines lampadas suas, rationabiies vidclicet motus, bonae actionis pingue- dine , puraeque conscienliae clariiate exornant ; quibus duobus, actu dico ct scientia, fatuae virgines

minatio Dominici nominis aut assiiluum luunanac naiurae appetitum ad contemplationcm condiioris sui, nulla ignorantiae nebula interpotila, in liis, qni in hac viia nullis bonae ’ conversationis subsi- diis suffulii vixcre, vcl certe simplicium fidelium minus * caiholicae fidei aliitudinem consideranllum ignaviain significal, pulantes Dominum nostrum Je- sum Ghristum duabus substantiis cssc compositum , dum sit una substantia in diiabus naluris, el pe- tunt, quae sibi non conveniunl. Ideoque responde» tur ^ eis : Peiilis el non accipilis , quia male peiilis. Quanti sunt, qui divinam essentiam in tribus sulgliiu- liis , el tres substantias in una essenlia aut penitus

carent. Quod auiem prudentes virgines de oleo suo B ignorant, aut penitus abnegant, et per suas falsas

faluis virgiiiibus impertiri abnegant, nilaliud veri- similius, ul opinor, lypicc conforinai, quam pruilen- les animas, quibus vilia et non suiTicienlia in iila Jie iniclleciuali, in qua unusquisque profunda conscien- liac suae riinabii, merita apparebunt, aetcrnaeque fclicitali nuUo modo comparanda, sicul ait Aposto- lus : Non sunt condignae passlones liujus temporfs ad supervenluram gloriam, quae revelabiiur in nobis. Hinc Dominus ipse : Beaii pauperes, inqiiit, spirilii, hoc est, bcati, qui el seipsos et merita sua pro iiihilo diicunt, el oinnino se in diviiiis virtuluin cgcnos jiidicaiit, quoniam ipsorum esl regnum caelo- rnm. Idcoque diclurae sunl petentibus a se auxi- liuin, ne forie non sufficiat nobis et vobis. Quod du-

cogitationes carnalesque opiniones * ad iniernas divinne puraeqiie contemplationis nuptias postulant inlrarc ! Quanti sunt, qui Dominum Jesum Chri- stum ita segregant, ut ncque divinilatem illius hu- manitali , neque humanitatem divinitati in unilatem substantiac,seu ut Latiniusi(atiusdicuiit,inunitatem pcrsonae axiunatam vcl credant, vel intelligant, cum ipsius huinanitas iet divinilas unum ct * inseparabilu nnum sint, salva utriusquc naturae ipsius ratione ‘*. Gcminaniibus itaque substantiam Christi et dicen- tibus : Domine, Domine, aperi nobis, juste congrue- que" respoiidctur : Amen dico vobis, nescio vos, hoc cst, iiitimas secreiasquc meae divinltatis et huma- nitatis nuptias, qtias meis purissimc inteiligentibus,

plici modo inlcllii^i polesl : aut enim nogulive poni- C priusquam fiercl mnndus , praeparavi, el ad quas

tur ne, el producitur, aul haesilative el corripilur, sicut iii libro Geiieseos : Ne forle exlendal manum suam, et sumat de ligno vitae. El ne forte viderenlur qu:idaiii iiividia inerilorum suoruiu pauperlaiem iiiiperliri faluis nolnisse, abnig;iiites oleum, dant coiisiiium, respoiuleules : //e poiius ad vendentes, et emite vobis, hoc cst, ilc ad eos, qui exiiuietate et aQluenlia suoruiu nicriloruiii noii soUiin sibiiitet siilTiciuiit, veium eiiiuu his, qui eos in hac viia ho- norificare polerant , posscnl pracbere auxiliuiM , fuluraeqiic beaiiludinis merilum. Hac aulem lardi- late cl negligontia inlcrposila vciiil sponsus, et paralas virgii.es, iiiquc suo advcnlu ornalas praeoc- ciipavii, ct ad suas nuplias iiilroduxit, hoc cst, in

jam finito muiulo inlroduxi, iiescire vos pcrmittaiu. Non eniiu clum adhuc iii carne vixistis , dignos vos illaruiu laeiitia pracparastis. Inlra lamen natura- liuin bonorum , qiiae in vobis creavi , lerminos re- si;!ore vos concedo. Similiter proiuillit, se respon- siiriim his, qui in die judicii claiuabuiit : Domine , Domine, nonne in tuo nomine virtutes multas feci- mus? Dicetur enini eis : Nescio vos, recedite a me ; et alibi : Non omnis , qui dicil milii , Domine , Do’ mine , intrabit in regnum caelorum. Verbuin itaque adunaluin carni , et caro adunata Verbo in unifatem inseparnbilcm unius ejusdemque subsianiiae ex duahus naluris , divina videlicet ct humana , non alios recipit , nisi eos , qni simplici perfeclac con-

suam deificationem , qua perfectissiinos animos " templationis oculo unitatcm subslantiac suae inluen

siipernalurali conleiuplalionis suae gratia* glorificat, celeris iii naluraliuiu bonorum pleniludine reliclis, ct cxcclsitudinc ineffabilis deificalionis, quatn nec oculus vidit, nec auris audivil, nec in cor liominis ascendit, exclusis. El hoc csl qiiod ail : Et clausa esl janua, inlroilus videlicel contcmplalionis divi- nae * facie od fuciciu, a.l quain incaule in liac vila vivenlcs,oleumqueaclionisciscicnti,icinralionissiiae rccepiacula non infuiidenles, eiiaiusi clamavcriiit ^,

tur, ita ut et homo in Verbo vere filius Dei , el Ver- bum in homine verc Filiiis hominis absque ulla na- turarum •* transmutalione, unus idenique Filius De» et bominis Dominus noster Jesus Cliristiis intelliga- tiir. Celcrcm paraliolae exposiliunculam , juxta quod nobis visiim est, verisiinilcm habes. Disc. Habeo sane “. Mao. Qiiiii crgo rcstal, et fineni operi im- pcdit imponcrc ’ Disc. Nihil video ‘*, nisi ut to- tius operis matcriae, hoc est, universalis naturae

VARIAE LECTIONES.

’ F ab omnium scienlia. * A gloria. * kdivinae contemplalionis. * F clamaverunt. ^’ h respondebiliir. " .\ carnalis opinionis. ^ uiiuin et om. A. ” A significntione. ‘ A crealurarum. " A planc. ’’’ A ut video.

’ k bonis. *\mmis. " A congruenierquc.

JOANNIS SCOTI

divisionis aliquanUiiam avaxjya^atwo-iv subjicias. A nium disposilionem perturbet. El post qiiadrifariam

39. Mag. Quadrironnein universalis nalurae, quae in Deo el ciealura inleiligilur, feclmus divisionem. Cujus prima specics esl, quae naluram creatricem ct non crealam.secunda, quae naluram et crealam et crealriccm , lcrtia , quac crealam et non croanlcm , quarla, quae neque creatam ncque crealriccm con- siderat alque discornii. Et prima quidem el qiiarta forma ^le Deo solummodo pracdicatur, non quod ipsius natura, quae siniplex ct plusquam simplex est, dividua sit, scd quod duplicis iheoriac moilnm recipit. Dum cnini ipsam esse rerum oninium prin- cipium el causam inluoor, occurril milii vera ratio, quae fiducialitcr suggerii , divinam essentiani , vel substantiam, bonilatem, virlutem, sapientiam, ce-

univcrsalis naturae Iheoriam in praedictis qualtuor speciebus, quarum duas quidem in divina natura propter rationem principii el finis, duas in nalura condita, ralione videlicet causarum el effecluum, conlemplali sumus, visum est nobis, quasdant iheo- rias de redilu effecluum in causas, hoc esl, in ralio- nes, in quibus subsistunl, sjubjungcre. Cujus ilerim) redilus iriplcx occnrrebat modus. Quorum primus quidcin gencraliter in iransmutalione lotius sensibi- lis crcalur.ac, quae intra Iiujusmundi ambilum coiw tinei’.ir, hoc csi, omiiium corporum,seu sensibiis corporcis siiccumbenlium, scu eos prae r.imia sni siibtilitate fugientium, consideratur ‘, ita ut nullum corpus sil inlra textum corporeae nalurae , sive vi-

teraque, quae de Deo praedicanlur, a nullo creari , B lali molu solummodo, .seu occulle, seu aperte vege-

quia divinam naturam iiihil supcrius praecedit ;

omnia autem , quae siiiit ct quae non sunt; ab ea ,

ct per eam , el in ea, oi ad eam creari. Dum vero

eandem esse finem onmium inlransgressibilemque

lerminum, qucm omnia appelunt, et in quo iiini-

tem motus sui natnralis constiluunt, conspicor,

invenio, eam nequc ciealam esse, neqiie croantem.

A nullo siquidem creari potest natura, quae a seipsa

esl. Neque aliquid creat. Cum enim oinuia, quae ab

ipsa per geiicraiionem inlelligibilem seu sensibilem

processcruiil ‘, mirabili quadam et ineffabili regene-

ralione reversura sint ad eam , et in ea omnia erunl

quieta, quoniam ulterius nibil ab ea per gencratio-

nein profluet*. nihil dicilur creare. Quid enim »

lalum, seii irrationabili anima corporeoque sensu pollens, qiiod non in suas occultas causas ’ reverla- tur per vitae suae medielatem*; ad niliilum eniin nihil *• redigeiur in his, quae subslantialiler a c.Tiisa omnium substiiula sunl. Secundus vero modiis suae speculalionis olilinct sedein in redilu generali tolius humanae nalurae in Christo salvatae in pristinuin suae condilionis statum, nc veUili in quendam para- disum in divinae imagiiiis dignitatem, merilo uniiis, cujus s;tngtiis communiter pro salute tolius humani- lalis fusus est , ita ut nemo hominum naluralibus bonis, in quibus condilus esi, privelur, sive bene sive male in hac vita vixerit. Ac sic divinae bonita- lis etlargilatis ineffahilis et incomprchensibilis di(-

creabit, dum ipsa omnia in omnibus fuerit, ct in C fusio in omnem huinanam nalurara apparebil, diim

nullo nisi ipsa apparebit ? De duabus autem mediis formis in superioribus salis est actum , prompleque eas quaerentibus claro lumine circumfusae occur- runt. Una enim in causis perspicitur primordialibus, altera in causarum effeciibus. Et ea quidem , quae in causis constituilur, in unigenito Dei Filio, in qiio et per quem omnia facia suni , crealur, et omnJa , quae ab ea profluunt , lioc cst , omnes effectus suos, sive intelligibiles sive sensibiles , creat. Ea vero , quae in effeciibus caiisarum subsiitula est ‘^, so- lummodo a causis suis creatur, nihil aulem creat, quia nihil in natura reriim inferius est ipsa ; ideoque maxime in rebus sensibilibus ordinata esi. Nec ob- siat, quod angeli vel homines, sive boni sinl » sive

in nullo punilur, quod a siimmo bono manal. Ter- tius de reditu iheoriae modus versatur in his, qui non solum in sublimilalem naturae in eis siibstitutae ascenSuri, verum eliam per abundanliam divjnae graliae, quae per Chrisiiim et in Christo eleclis suis tradctur, supra onmes naturae leges ac terminos superesseniialiier in ipsum Deuin iransiluri sunt , unumque in ipso et cum ipsofuliiri. Quortim recur- sio veluti per " quosdam gradus septera discernitur. Ac primus eril mutaiio terreni corporis in moium viialem ; secundiis vilalis motus in sensuin ; terlius sensus in rationem; dcbinc ralionis in animuin , in qiio finis lotius nlionalis crealurae constituilur. Post hanc quinariam " veluti ‘^ parlium noslrae nalurae

mali , aliquod novum huinanisque usibus incognilum D adunationem , corporis videlicet, el vilalis moius,

in hoc mundo saepe pulantur creare, dum nihil creant, sed de creaiura malcriali, a Deo lacia in effectibus per causas *, aliquid efficiunt divinis legibus obedientes et jussionibus , si boni sunt ; fallacibus vero diabolicae astutiae machinamen- tjs commoii atque decepti , si mali suiit. Om- nia tamen divina providentia ordinantur, ut nullum malum in naiura rerum substantialiter inveniatur, necaliquid ouod rempublicamcivilemoue reriim oin-

sensusque, raiionisque, intclleciusque, ila ut non quin- que, sed unum sint, inferioribiis semper a superio- ribus consummalis, non ut non sint, sed ut unum sint, sequentur alii tres ascensionis gradus, quorum unus transilus aniini in scienliam omnium, quae post Deum sunt, secundus scientiae in sapicnliam, hoc est, conlemplationem inliniam verilatis, quan- tum crealurae conceditur, lerlius, qui et summus, purgatissimorum animorum in ipsum Deum super-

VARIAE LECTIONES.

• A processertnt. * A profluU. * enim om. A. * est om. A. ’ sinl om. A. • in effeaibus per caitsas om. A. ‘^ A considerantur. * A causas occullas. » per vilae suae medielalem om. A. " nihil om. A. " A vost. •* Conj. X-(iuinque, F quimt. " A veluli nuinauc.

1021 DE DIVISIONE NATURAE. — LIBER QUINTUS. 1022

nauiraliler occasus, ac veliili incomprehensibilis ei A ptHe’. «naitimisi|ne in carilalo spiriius ^‘raiias nni-

vers;ili oniniiini bonuriiin cansae, siiic qua iiiliil possnmiis facere, nobiscun» refcral, niilla roprclien- sionis libiiline allraclns, nnllis facibiis iiividiiie siic-

inacccssibllis Jncis lenebrae *, in quibiis causaeom- niuin abscondunlur : el tunc nox sicul dics illumi- nabilur, hoc csl, secretissima ilivina » inyslcria bcatis el illuniiiiatis inlclleclibns ineffabili qnoilam niodo apericni^. Tunc perficietur oclonarii nnnteri vcliiti supernaluralis cubi » perroclissiina soliditas, in ciijus typo sexlus litulalur psalinus, Psalmus Du- vid pro * oclava. Resurrectio qnoqne Domini noo aliam ob cansam octava dic facla est, nisi ut beaia illa vila, quae posl septenariain hujus vilae pcr seplein dies revolulioncm est fnlura posl inundi consunimalionem , mystice significarciur , quando liuinana natura, ut pracdiximns, in suuni principium pcr octonariam asconsioncm reditnra sil; qnina-

ccnsus", quac sola prac celeris viliis carilaiis et ffalernitatis vinculum rumpere laborai. In pacc au- lem omnium, quae iiiter nos confecta snnl, licncvolc recipientium, pnra(|ue meiilis acic iiitucnlium, slu malev^le respuentinm, el priusqnam cognoscanl , quid et qualia sint, praejudicanlinm, hoc opus prinio omnium Deo, qiii dixil : Pelile el dahiturvobis, quae- rile el itivenielis, pulsate cl aperielur vobis, snbindc dilectissimo t bi, frater in Chrislo Wulfadc ** «, cl in sludiis sapienliaecoopcratori, elexaniinanduni olTc- ro, et corrigcndum commitio. Nam et Vuis exhorla- riam qnidem, intra nalurae lcrminos; ternariara B tionibus est inclioatum , tuaque soleitia, qnoqno

vero, siipernaluraliter el snperessentialiter intra ip- sum Dcum; qnando qninarius crcalnrae numerus lernnrio Crealorrs adunabilur, ita ut in nullo appa- reat nisi solus Dens, quemadmodum in aere purissi- mo iiil aliud arridet ’ nisi sola lux.

40. Ilacc est iiaqne hujus operis, quod quinque Hbris includitur, universalis materia. De qua si quis nos invenerit adhuc * incognitnm aut “^ snperflnuin aliqnid scripsisse, nostrae inlemperaniiae incuriae- que iinpulel, pioque corde humnnae inteliigenliae*, carnis adhuc habilaculo gravatae, humilis conlem- plalor indulgeat. Nil enim perfectum est in humanis suidiis adhuc, ut opinor, in hac caliginosa vila, quod omiii errore careat, quando et justi non ideo

modo sit, ad rincm usque perduclum. Si autem (ie bis, quae in contexlu hnjus opcris ‘* graviiale ma- leriae rerumque exponendarum copia coactus prae- lermisi »\ deque eis quanlulamcunqne quandoque rationem me re^diturum promisi ‘», solicitus, ac ve- Inti promissorum exaclor fueris ‘, opere recurso “, oinnibusque ‘« promissionibus reperlls, inque unnni collectis ciirsim capitnlatintque pro viribus iractabi- tur ‘^. Interiin de his, qnae jam discussa sunt, icc tores *• conlenlos esse ilagilo, non inei ingenioli " virtulem, quae aut vix “, aut nnlla est, sed soiici- tudinis meae " infimae, devoiae ** lamen, circa «H- vinarnm " reriim invesligaiiones facullatem consi- derantes ; qnam non niinus viribus aculissinKie

justi dicuntur jam in carne viventes, quod justi sint, C tuae " intelligcnliae, quam meae conleiinplationis

sed qnoJ se juslos esse velint, perfeclamqne jusli- tiam fuiuram appeteuies, solo mentis aireclu d^no- minati. Non enim crediderim, ullum morlalibus niembris.carnalibusque sensibus gravaium , excepto Christo , ad perfectum virtutis habitum veraeque contemplationis altitudinem pervenisse , Joanne Evangclista attestante : Si dixerimus, inquil, quia ’ peccalum noii liabemus, nos ipsos seducimus, el veri- las in nobis non esl. Ilem Apostohis : Videmus nunc per sfieculitm in aeivgmale ; el alibi : Ex parle co- gnosciinus et ex \iarie proplietaiiius. Sin autem in eo utile ct ad aedilicalioiiein caliioticac fiJei peitinens arriseril, ioli Doo, qui solus abscondita lenebraruni reseral, ci qiiacrcntes ad sc ipsnin nuUo crrore dece-

oblusae «^ lucubrationibus, ut *« non dicam cnm acmulis, saliem cum amicis et verilaiis inqnislio- ribus defendcrc studeas “. Nec multntn in hoc, ut opinor, laborabis ‘”. Mox enim ut talia in manus recte philosophanlinm pervenerint, si " iUuruaj dispulationibus conveniunl, non solum Hbcnti ani- n!0 recipient, verum eliam ut sua oscniabuntnr. Sin vero in eos, qui prompliores sunl ad reprehen- denduni,quam ad compaiiendum, incurreiinl”, nou magnopere cum eis colluctandum. Unusquisque iti suo sensn abundet, donec venial illa l»x, quae dc lucc falso philosophantium facit tenebras, ei iciic- hras recle cogjiosceni,ium " converlit iii luccm. ^x- plicil liber nspt yvtxcwv [teptvyMXJ, lioc est de /V«-

plos, sed “> ab cnoriiius emondalos inlroducit, dc- D turae divisione

m

VARIAE LECTIONES.

’ F lencbras. * divina om. A. » F cybi. * A per. ’ ariidel om. A. « adliuc om. A. “> A atqtie. ’ A indigeniiiie. * A quod. ‘> F uul ab enoribus. ’ A acceiisus. " Wulfade om. A. " operis oin. A. ,’A cor.cli praelerminimns. ‘ A nos reddituros promisimus. ^’ \ solliciti erilis ac v. p. exaclores fue- rilis. ‘• A curso. " A omnibus. “■> A pio viribus noslris tractabimus. *” A «0« contenlus cct. *” A inije- uii. " A qnac t.x paiva. ’ A sed vestrae soliciludinis meiieque ‘ F devota. • diviiinrum 0111 A. » A veslrue. *” obtusae oin. F. " ut 0111. A. " A debelis. " A laborabilis. *” A quoimtm. " A iucurreiit. " A leiicbras recognoscentium. ‘• Sic A; F Explicuit quiiUus.

« o uittfnde (sic!). Jain Pclrns Alixins, tesle Tho- ma Gale , Wulfadnm Remensein canonicum , deinde

Biinricensem episcopum , innui conjccerat. Cf. At div. Nal. ed. Oxonii 1681, Append. p. 80.

i;)25 JOANNIS SCOTI 1024

JOANNISSGOTI

DE MESSU ET BE6RESSU ANMAB AD DEUM.

FRAGMENTUM.

Cai. coliect. membran. a* 996, 4* biblioUiecae Cliristinae Romae fol. 9. — Cf.Carl. Greilh Spidlegiom YalicaDum

Frauenfeld 18S8, p. 80 sq.

i

. A Avis transeunlit adhuc eo longiut Ad ipsam siquidcm Possident fluere et non stare. Ludus merito di- proprie divinarum rcrum irpottoxinav, n\ est, prin- ctum est Dei a magistro, veluti per baec trans- cipalium cxemplorum verilalem praescniiuiu visi- duccntisnos in «a, quae vere sunt, cl nullo modo biliumque reruni comparaia dispositio , neque om- inoventur. nino esse aesiimabiiur bis , qui viam carpere ,

Alia in idipium theoria quanlum po&sibile est , ad divinac spcciosiialis for-

Si vero et nos Ipsi secundum dominantem in ‘"«’” ‘^’«"’ f^«»’ «""*’ ^’^"» “«‘1”« •"<’’^’-’"’" ‘^’’'^

pracsenti nostrae natura* consequeniiam tum qui- ^:»’?’*"’ «^ «““5^«”” ^«" comparatuni csse universa-

dem juxta slmililudinem celerorum in lerra anima- “’’*’” J»’^’^»’"’’’

lium nali, deinde pueri facli, deinde floris oximori ’ j^^^ ^^ idtpsum theoria. iustar juvenlule in borrorem vetustalis advenientis

mortui, et ad aliam viiam transiati, ludus dicti Forlassis autem et transmulabile malerialium re-

Eunms Dei ab isto deifero magisiro. Neque exira rum, quas commendamus, in aliam aliter transferen-

consequehtiam. Ad fuluram siquidem divinae verae- tium cl translalarum privaiionem, ac nullum babcn- qiie vilae principalem forniam praesens viia compa- _ tium fundamenium praeter primam raiionem, pcr

rala ludus est, ei omne, si quid aiiud de boc effica- quam ferunlur, sapienter provideque et ferunt, et,

cius conslitutum esl. Ipse siquidem in cpilapliio * dum aesiiinanlur a liobis teneri, perfiigiunt magis,

in Caesarium sui ’ fratrein aperiius oslendit , sic quam tenentur, et desideriuin nosirum in se patiuni

dicens : Talis viia noslfa, fraires, viveniiim ad tem- tur teneri ; magis vero nos ipsos utpole repulsos et

pus, qualis in terra ludus. Non exisienies efficimur, et tenere et leneri non valentium. Punderatam quippe

facti resotvimur, somnium sumus insiabile, volnlus snae nalurae derinilionem *

VARIAE LECTIONES.

• Corr., cod. ocimori c. glossa i. amigdali. Amigdalarum vero in vocabulario vetere ilieolisco interprelaiio est mandalnuz. Cf. Grafl^Diut. II p. 43. * Cod. ephitaphio. * Sic. cod. ; f. suum? * Cod. diffinitionem.

JOANNXS SCOTI