Haddan & Stubbs (eds.), Councils III (1871) — Latin text, unedited OCR

pandere putavi, ne per librariorum ut solet antiquitatem vel i gentiam confuse vitiose lex ilia duraret, quam’ figuraliter olim per primum ejus latorem, de secundo mandavit patribus, ut n jfiacerent earn filiis suis, ut cognoscat^ generatio altera, scilicet tentiam, quam* prx^ omnibus sux nobis initiatus^ instrume doctrinse Dominus Jhesus medicamenta’^ male habentibus praedi dicens, ^Penitentiam agite** et reliqua®. Quia ad vestrse felic meritum a beata ejus sede, ad quem dicitur, " Qusecumque sol super terram erunt soluta et in cselis;’* eum dirigere dignatus < quo h«c utilissima curatio cicatricum temperetur, ‘Ego ei inquid apostolos, “accepi a Domino j’* et ego, inquam, caris accepi a vobis Domino favente, quod et tradidi vobis. Horum i maximam partem fertur famine veriloquo beate memoriae presbiter cognomento Christianus a venerabili antistite The< sciscitans accipisse. In istorum quoque adminiculum est, manibus vilitatis nostras divina gratia similiter praevidit, quae vir ex Scotorum libello sciscitassc quod difFamatum est, de quo t senex fertur dedisse sententiam, ecclesiasticus homo libelli i fuisse conscripton

Multi quoque non solum viri, sed etiam feminae de his a

^ Here a. has, by an error of the transcriber, ** Explicit prsefatio. Incipit prologus Oregorii papae urbis Ronue.” * quam] quo, </. ’ cognoscat] cognos<

• quam] quo, d, ^ prsB] pro, d. * initiatus] iniciatur, d, ^ i

menta] medicamen, d, * et reliqua] d. continues the quotation, ** ad propinquav

regnum cslorum," and omits the rest of the Pre^ace.

|J>. 668-690.] ANGLO-SAXON PERIOD. 177

[tKBODORB’i PBNlTKirnAL.]

ineztinguibili feruore accensi sitim banc ad sedandam ardenti cum iesideiio firequent^i hujus nostri nimirum saeculi singularis ^ sciential Dominem festinabant, unde et ilia diversa confusaque degestio ^^ regu- lanun illanim cum statutis ^’ causis libri secundi conscripta inventa est" apud diversos, propter quod obsecro carissimi" benignissimam Qostrae^^ pacis almitatem per eum, qui crucifixus est, et sui sanguinis rore quod prsedicavit forte vivens confirmavit, ut si quid pro hujus ntilitatis obtentu temeritatis vel ignorantiae delicti in hoc perpetra- FjETO, vestrac" intercessionis merito me apud eum defendatis. Testor enim^* eum universorum auctorem quantum in me conscius sum causa regni ejus de quo prasdicavit haec egisse ; et si quid nimirum, ut vereor", supra modulum meum facio, benivolentia^** tunc" operis tam pemecessarii vobis patrocinantibus veniam apud eam facinoris mci* imploret. Quibus communiter" omnibus absque invidia prout possum, laboro ex cunctis qux" utiliora invenire potui, et singillatim titulos"* prxponens congessi. Credo enim hxc eos bono’** animo tractare, de quibus dicitur, ^^ In terra pax hominibus bonae volun- tatis."

Explicit

INCIPIT LIBER PRIMUS. I. Be Crapula et Eirsetate.

1. Si quis Episcopus** aut aliquis ordinatus in consuetudine vitium habuerit ebrietatis, aut desinat aut deponatur.

2. Si monachus pro ebrietate vomitum facit, XXX. dies peniteat.

3. Si presbiter aut diaconus pro ebrietate *•, XL. dies peniteat.

4. Si vero pro iniirmitate aut quia longo tempore se abstinuerit, et in consuetudine non erit ei multum bibere vel manducare, aut pro gaudio in Natale Domini aut in Pascha aut pro alicujus Sancto- rum commemoratione faciebat, et tunc plus non accipit quam decre- tum est a senioribus, nihil nocet. Si Episcopus juberit", non nocet illi*, nisi ipse similiter faciat.

5. Si laicus fidelis pro ebrietate vomitum fecit, XV.^ dies peniteat.

• With this word the fragment of the preface contained in the MS. C. C. C. 320. begins.
• degestio] digestio, W. " cum statutis] constitutis, W. " inventa est] inventsc

sunt, W. " caiissimi] fratres, W. ♦ nostrx] vestr, W. " vestrsc] vcstre, W.

" enim] om. W. " vereor] verear, W. “* bentvolentia] benevoientia, W. ^ tunc]

tamcQ, W. * facinoris mci] facinoribus meis, W. ** communiter] commoniter, W.

■ quae] que, W. » titulosj titulis. W. ^ The rest of the preface is lost, in the MS. C. C. C. 320. ** Episcopus] aut diaconus, add. W. om. C. (MS. C. C. C. 320) 1, a, c.

■ pro ebrietate] vomitum facit, add. W. * ^ Episcopus juberit] Episcopus ilii jubct, W. juberit, a, C. » iffi] om. W. » XV.] XII. 6.

178 ENGLISH CHURCH. [THEODcaiE,

[THEODORE’S PBMXTBlfTUL.]

6. Qui vero inebriatur contra Domini interdictum, si votum sanc^ titatis babuerit VII. dies in pane et aqua, LXX, sine pinguedine peniteat ; laici sine cervisa’^.

7. Qui per nequitiam inebriat alium, XL, dies peniteat,

8. Qui pro satictate vomitum facit, Illbus. diebus” peniteat.

9. Si cum sacrificio cummonionis*’, VII. dies peniteat ; si infirmi- tatis causa, sine culpa’’.

II. De Fornicatione,

1. Si quis fornicaverit cum virgine, I. anno peniteat. Si cum marita", IIII. annos, II. integros, II. alios in XLmis. Ulbus., et IIL dies in ebdomada peniteat.

2. Qui sepe cum masculo aut cum pecude" fornicat, X. annos ut penlterct judicavit.

3. Item aliud. Qui cum pecoribus coierit*, XV. annos peniteat

4. Qui coierit’** cum masculo post XX. annum, XV. annos peniteat.

5. Si masculus cum masculo fornicaverit, X. annos peniteat.

6. Sidomitx’^ VII. annos peniteat*^; molles’* sicut adultera^.

7. Item hoc; virile scelus semcl feciens IIII. annos peniteat; si in consuetudine fuerit, ut Basilius*’ dicit. Si sine XV. Sustinens unum* annum ut mulier. Si puer sit, primo Ilbus. annis** ; si iterat IIII.

8. Si in femoribus, annum I. vel III. XLmas.

9. Si se ipsum coinquinat, XL. dies**.

10. Qui concupiscit fornicari** sed non potest, XL. dies vel** XX. peniteat. Si frequentaverit, si puer sit, XX. dies, vel vapuletur.

11. Pueri qui fornicantur inter se ipsos judicavit ut vapulentur.

1 2. Mulier cum muliere fornicando*’’. III. annos peniteat.

13. Si sola cum se ipsa coitum habet, sic peniteat.

14. Una penitentia est viduae et puellse. Majorem meruit qux virum habet, si fornicaverit.

15. Qui semen in os miserit, VII. annos peniteat: hoc pessimum malum. Alias ab eo*^ judicatum est ut ambo usque in finem vitae penitcant; vel XXII.*® annos, vel ut superius VII.

" ccrvisa] cervisia, W. ‘* Illbus. dicbuj] III. dies, W. ** cummonionis] cora-

rounionis, W. *^ culpa] est, add. W. ^’ marita] man lata, a. and Cap. Thcod. 84 ; which proceeds *• III. annis, I. integrum" etc. *"’ pccudc] pccode, W. ^ coierit] coiret, W.

^ Sidomitae] Sodomitae, W. ^ peniteat] penitcant, W. * mones] et mollis. W.

" See c. XIV. § 14, below. « Basil. Ep. Ill ad Aniphil. c 58, 62, 63. ** This is the

reading of the MSS. and is unintelligible. W. conjectures ** si in consuetudine fuerit, at Basilios dicit, XV. Si sine, sustinens" etc. * Ilbus annis] II. annos, W. *• die«] peniteat,

add. W ^^ fornicari] fornicare, W. ** XL. dies vel] cm. h *’ Mulier — fonii-

cando] Si mulier cum muliere fornicaverit, W. MS a agrees with the text. •• eol aliter-

que, ins. W. «» XXII.] XII. a. XV. W.

A.a 668-690.] ANGLO-SAXON PERIOD. 179

[thbodorb’s penitential.]

16. Si cum matre quis fornicaverit, XV. annos peniteat, et nun- quam mutaf^nisi Dominicis diebus: et" hoc tam profanum incer- tum^’ ab eo similiter alio modo dicitur ut cum per^rinatione perenni VII. amios peniteat.

17. Qui cum sorore fornicatur", XV. annos peniteat, eo modo quo superius de matre dicitur; sed et istud XV. alias in canone confirmavit"; unde non absorde XV. anni ad matrcm transeunt qui scribuntur".

18. Qui sepe fomicaverit, primus canon judicavit X. annos peni- tere; secimdus canon VII.; sed pro infirmitate hominis, per consi- lium dixerunt III. annos penitere.

19. Si frater cum fratre naturali fornicaverit per commixtionem carnis, XV. annos ab omni carne abstineat.

20. Si mater cum filio suo parvulo fornicationem imitatur, III. annos se abstineat a came, et diem unum jejunet in ebdomada, id est**, usque ad vesperuin.

21. Qui inludetur fornicaria cogitatione, peniteat usque dum cogi- tatio superetur.

22. Qui diligit feminam mente, veniam petat ab eo", id est, de amore et amicitia si dixerit si^ non est susceptus ab ea, VII. dies peniteat.

III. De Avaritsa Furtiva.

1. Si quis laicus de monasterio monachum duxerit furtim, aut intret in monasterium Deo servire aut humanum subeat scrvitium.

2. Pecunia ecclesiis furata sive rapta reddatur quadruplum ; saecu- laribus dupliciter.

3. Qui sepe furtum fecerit VII. annis** penitentia ejus est, vel quo modo sacerdos judicaverit, id est, juxta"® quod conponi possit quibus nocuit. Et qui furtum faciebat, penitentia ductus semper debet reconciliari ei quem oflFendebat, et restituere juxta quod ei nocuit : et multum breviavit** penitentiam ejus. Si vero noluerit aut non potest, constitutum tempus penitentiae manet*’ per omnia.

• motat] matet, W. •* Et] at, W. " inccrtum] So also MS. a. inccstum, W.

• fornicatur] fornicaverit, W. foniicatus, a. ** Sed — confirmavit] Sed et istud alias in canone XIl. annos confirmavit, W, MS. a agrees with the text. •’* absorde] absurde, W. transeunt qoi scribuntur, om. h, " id est] om. W. *^ ab eo] a Deo, W.

• id est — si] Si haec dixerit, i. c. de amore et amicitia, sed — , W. MS. a agreeing with the text. ^ annis] annorum, W. • juxta] om. 6. * breviavit] breviabit W. MS. a agrees with the text ^ penitentiB manet] peniteat, W. penit. manet, C.

N 2

4

180 ENGLISH CHURCH. [Theodore,

[theodorb’s penitential.]

4. Et cui furata** det tertiam partem pauperibus; et qui thesaurizat superflua, pro ignorantia tribuat tertiam partem pauperibus.

5. Furatus consecrata. III. annos peniteat sine pinguedine et tunc communicet.

IV, De Occisione Haminum^.

1 . Si quis pro ultione propinqui hominem occiderit, peniteat sicut homicida, VII. vel X. annos. Si tamen reddere vult propinquis pecuniam aestimationis, levior erit penitentia, id est, dimidio spatii*’.

2. Qui occiderit hominem pro vindicta fratris, Illbus. annis** peni- teat : in alio loco X. annos dicitur penitere.

3. Homicida autem X. vel VII. annos.

4. Si laicus alterum occiderit odii meditatione, si non vult arma relinquere, peniteat VII. annos, sine carne et vino III. annos.

5. Si quis occiderit monachum vel clericum, arma relinquat et Deo serviat vel VII. annos peniteat. In judicio Episcopi est. Qui autem Episcopum vel presbiterum occiderit regis judicium est de eo.

6. Qui per jussionem domini sui occiderit hominem, XL. diebus abstineat se ab ecclesia, et qui occiderit hominem in puplico*^ bello XL. dies peniteat.

7. Si per iram III. annos ^ si casu I. annum ; si per poculum vel artem aliquam IIII." annos aut plusj si per rixam X.** annos peni- teat.

V. De his qui per Heresim decipiuntur,

1. Si quis^° ab hereticis ordinatus fuerit, iterum debet ordinari, si inreprehensibilis fuerit y sin minus, deponi oportet.

2. Si quis a catholica aecclesia ad heresim transierit^, et postea reversus, non potest ordinari nisi post longam abstinentiam, et pro magna necessitate. Hunc Innocentius Papa nee post penitentiam clericum fieri canonum auctoritate adserit permitti^. Ergo’* hoc Theodorus ait, pro magna tantum necessitate ut dicitur consultum

^ cui ftirata] qui funta monet, W. Wasserschleben gives e%u as a reading of «., and imnul as read by a and c : but probably there has been some confusion between this and the preceding line in the MSS., as marut clearly is not found in this place in the MS. C. from which c was copied. ^ De Homicidio, W. MS. a agrees with the text. ^ dimidio sfntii] de medio

spatio, a, h. dimidio spatio, W. Cap. Theod. 156 has instead of “VII. vd X. annos” ** UII. annis." * Illbus. annis] III. annos, W. « puplico] pubUco. W. • UU.] VH., W.

a agreeing with the text. * X.] IIII. h. ^ Si quis] De his qui, W. ^ transient] trans- iret, a. " adserit] om. W. ; for permitti, a and 6 have per inita, ^ Ergo] si, add. W.

A,D. 668-690.] ANGLO-SAXON PERIOD. 181

[THEOOORB’S PENirSNTlAL.]

pennisit; qui numquam Romanorum decreta mutari a se sepe jam dicebat voluisse.

3. Si quis contempserit Nicenx Concilium et fecerit Pascha cum Judads XIIII. luna, exterminabitur ab omni aecclesia nisi penitentiam egerit ante mortem.

4. Si quis oraverit cum illo quasi cum clerico catholico, septima- nam peniteat ; si vero neglexerit, XL. dies peniteat prima vice.

5. Si quis hortari’* voluerit heresim eorum, et non egerit peniten- tiam, similiter et ille exterminabitur. Domino dicente, ’’ Qui mecum non est, contra me est.**

6. Si quis baptizatur’’ ab heretico qui recte Trinitatem non cre- diderit, iterum baptizetur. Hoc Theodorum dixisse non credimus contra Nicenae concilium et senodi’* decreta, sicut de Arrianis con- versis Trinitatem non recte credentibus confirmatur.

7. Si quis dederit aut acciperit communionem de manu heretici, ct nescit quod aecclesix catholicx*^ contradicit, postea intellegens’’* annum integrum peniteat. Si autem scit et neglexerit et postea penitentiam egerit, X. annos peniteat : alii judicant VII., et humanius V. annos peniteat.

8. Si quis permiserit hereticum missam suam celebrare in xcclesia catholica et nescit, XL. dies’’*’ peniteat. Si’^ pro reverentia ejus, annum integrum peniteat".

9. Si pro dampnatione aecclesiae catholicae et consuetudine Roma- nonmi, projiciatur ab aecclesia sicut hereticus, nisi habeat peniten- tiam ; si habuerit, X. annos peniteat.

10. Si recesserit ab aecclesia catholica in congregationem hereti- comm, et alios persuaserit, et postea penitentiam egerit, XII. annos peniteat 9 IIII. annos** extra aecclesiam, et VI. inter auditores, et II. adhuc extra communionem. De his in synodo dicitur, X°. anno com- munionem sive oblationem recipiant.

I J. Si Episcopus aut abbas jusserit monacho suo^^ pro hereticis mortuis missam cantare, non licet et non expedit oboedire ei.

la. Si presbitero contigerit ubi missam cantaverat% et alius recita- vit nomina mortuorum, et simul nominavit*" hereticos cum catholicis,

" hortari] ortare, W. and Can. Greg. 49 ; a aerees with the text. ‘* baptizatur] bapti-

xatBS, W. ‘• senodi] sinodi, W. ’’ xcc\e$\x cathoHcse] ecclesiam catholicam, W.

a agrees with the text. MS. b begins a new chapter with this clause ; headed De Eucbaristia.

• intrilegens] intcUexit. W. » dies] diebus. W. » si] vero, ins. W. »» peni- teat] om. W. " annos] honim, W. • suo] om. W. ‘ cantaverat] cantaverit^ W.

• oominaYtt] nominaverit, W. who reads also recitaverit for recitavit.

1 82 ENGLISH CHURCH. [Theodore,

[thbodorb’i psnitsntul.]

post missamque intellexerit, ebdomadam peniteat. Si frequenter fecc- rit, annum integrum peniteat.

13. Si quis autem pro morte heretici missam ordinavit, ct pro religione sua reliqua’’*’ sibi tenuerit, quia multum jejunavit et nescit deferentiam" catholicae fidei, et postea intellexerit, penitentiamque egerit, reliquias debet igni concremare, et annum peniteat. Si autem scit et neglegit", penitentia commotus X. annos peniteat.

14. Si quis a fide Dei discesserit sine ulla necessitate, et postea ex toto animo penitentiam accipit, inter audientes juxta Nicene Conci- lium *% III. annos extra aecclesiam et VII. annos peniteat in secclesia inter penitentes, et II. annos adhuc extra communionem.

VI. a De Perjurio.

T. Quis*° perjurium facit in aecclesia XI. annos peniteat.

2. Qui vero necessitate coactus sit III. XLmas.

3. Qui autem" in manu hominis jurat, apud Grecos nihil est.

4. Si vero juraverit in manu Episcopi vel presbiteri aut diaconi, seu in alteri®’, sive in cruce consecrata, et mentitus est. III. annos peniteat. Si vero in cruce non consecrata, I. annum peniteat.

5. Perjurii Illbus. annis peniteat".

VII. De multis vel diver sis malis et quje nan nocent necessaria\

1. Qui multa mala fecerit**, id est, homicidium, adulterium cum muliere et cum pecude, et furtum^ eat*^ in monasterium et peniteat** usque ad mortem.

2. De pecunia quae in aliena provincia ab hoste superato rapta fuerit, id est, rege alio superato, tertia pars^^ ad ecclcsiam tribuatur vel paupcribus; et XL. diebus agatur penitentia, quia jussio regis erat.

3. Qui sanguinem aut semen biberit, Illbus. annis** peniteat.

4. Malorum cogitationum indulgentia est si opere non impleantur** nee’ consensu.

‘• reliqua] reliquias, W. ^ dcferentiam] differentiam, W. " neglcgit] neglexerit, W.

■* Nicene Concilium] Niceno senodo, b. •* Quis] Qui, W. ^ autem] vero, W.

" alteri] altari, W. ^ Wasserschlcben reads, ‘* Perjurii III. annorum penitentia," giving

Perjurium as the reading of a and c. The Penitential known as ** Pseudo-Bedsc/* Wassersch. a8o, has this chapter with an addition from the Synodus Luci Victoria (see vol. i. p. 1 18) under the title of Judicium Theodori, •* feccrit] feccrint, W. •* eat] eant, W.

•* peniteat] peniteant, W, ^ pars] ejus, add. W. " Illbus. annis] III. annos, W.

“* opere non impleantur] opera non impleatur, b. ’ nee] vel, W. a agrees with the text.

• VII. b. b cm. 6.

A.D. 668-690.J ANGLO-SAXON PERIOD. 183

[theooorx’i pknitential.]

5. Item XI I. triduana pro anno pensanda, Theodorus laudavit. De egressis’ quoque pretium viri vel ancillae pro anno, vel dimidium (Mnnium quae possidet dare, et si quem’ fraudaret reddere quadruplum, ut Christus judicavit. Ista testimonia sunt de eo quod in prsefatione diximus de libello Scottorum^, in quo, ut in ceteris, illa° aliquando inibi fortius firmavit de pessimis, aliquando vero lenius®, ut sibi vide- batur, modum inposuit pusillanimis.

6. Qui manducat carnem immundam^ aut morticinam delacera- tam* a bestiis, XL. dies peniteat. Si enim necessitas cogit femis, non nocet, quoniam aliud est legitimum, aliud quod necessitas ccgit*.

7. Si casu quis inmunda manu cibum tangit, vel canis, vel pilax musx^^, aut animal immundum quod sanguinem edit, nihil nocet^ et qui pro necessitate manducat animal quod inmundum videtur, vel avem, vel bestiam, non nocet.

8. Surrex si ceciderit in liquorem tollatur inde, et aspargatur aqua sancta, et sumatur si vivens sit ^ si vero mortua, omnis liquor proji- ciatur foras, nee homini detur, et mundetur vas.

9. Item alias. Si multis^^ sit cibus ille liquidus in quo mus vel mustela’^ inmeisa moritur, purgetur et aspargatur aqua sancta et sumatur, si necessitas sit.

10. Si aves stercorant in quemcunque liquorem, tollatur ab eo stercus, et sanctificetur aqua, et mundus erit cibus.

11. Sanguinem inscius sorbere cum saliva^’ non est peccatum.

12. Quod sanguine vel quocunque inmundo polluitur, si nescit qui manducat, nihil est ^ si autem scit, peniteat juxta modum pullu- tionis”.

VIII." De Jf verso lapso servorum Del,

1. Sacerdos si tangendo mulierem aut osculando coinquinabitur, XL. dies peniteat.

2. Presbiter si osculatus est feminam per desiderium, XX.*® dies peniteat

3. Presbiter quoque si per cogitationem semen fuderit, ebdomadam jejunet.

• egrcssis] aegn’s, W. a agrees with the text. * quem] aliqucm, W. a agrees with the

texL * Scottorum] Scorum, h. * ilia] om. W. • Jcnius] lentius, a. “^ immun-

dun] immimdiini, C. MS. b. begins a new chapter with this clause. " delaceratam] dila-

ceratam, W. • cogit — cogit] cogit, nihil est, b. ^^ musx] mus, W. ^* multis]

mahns, W. ‘* vel mustela] mustelave, W. ‘^ saliva] salivo, 6. sabbolo, a. ** puUu-

lioois] poUatioaU, W. " VIIL] VIIU. Di wdaHonibus fornic. b. »« XX.] XL. b.

184 ENGLISH CHURCH. [Theodore,

[TBSODORB’s PXNITEimAL.]

4. Si tangit manu. III. ebdomadas jejunet.

5. Si quis presbiter penitentiam morientibus abnegaverit, reus erit animarum, quia Dominus dicit ^^ quacunque die conversus fuerit pec- cator, vita vivet, et non morietur.” Vera enim conversio in ultimo tempore potest esse, quia Dominus non solum temporis sed et" cordis inspector est, sicut latro in hora ultima confessione^’ unius momenti* meruit esse in Paradiso.

6. Monachus vel sacra virgo fbmicationem faciens^ VII. anooi peniteat.

7. Qui sepe post** violentiam cogitationis semen fuderit, peniteat S XX. dies. J

8. Qui semen dormiens in ecclesia fiiderit. III." dies jejunet.

9. Si excitat ipse, primo XX. dies, iterans XL. dies peniteat; si ^ plus, addantur jejunia.

10. Si in femoribus, I. annum vel III. XLmas.

11. Qui se ipsum coinquinat XL. dies peniteat: si puer sit, XL" ’ dies aut vapuletur. Si cum ordine. III. XLmas., vel annum, si fire- quentaverit.

12. Si quis reniinciaverit seculo, postea reversus in secularem habitum, si monachus esset et post haec penitentiam egerit, X. annos peniteat, et post primum triennium, si probatus fuerit in omni pcni^ tentia, in lacrimis et" orationibus, humanius circa eum Episcopus potest facere.

13. Si monachus non esset** quando recesserit ab secclesia, VIL annos peniteat.

14. Basilius judicavit puero licentiam nubere ante XVI. annum si . se abstinere non potuisset, quamvis monachus ante fuisset, et inter - bigamos esse, et" I. annum peniteat.

IX." De his qui degraduntur vel ardinari non fosrunt,

I . Episcopus, presbiter, aut diaconus, fornicationem facientes degra- dari debent, et penitere*’ judicio Episcopi ; tamen commonicent. Dc gradu perdito" penitentia mortua est, anima vivit.

" et] etiaro, W. " confessione] conversione, W. a agrees with the text. *• mo-

mcnti] monenti, C. * post] per, W. ** III.] VII. W. a agrees with the teirt.

» XL.] XX. W. a agrees with the text. " et] in ins. W. «» esset] est, W.

» et] om. W. * IX.] X. De fomicatione, b. ^ penitere] peniteant, W. a agrees

with the text. " perdito] praedicto, a. The Pcenitentiale Valicellanmn I., of Wassertchlebea

(p. 548), has this article with additions from Gildas (see vol. i. p. 105) — as

^.668-690.] ANGLO-SAXON PERIOD. 185

[TBIODORB’t FENimriAL.]

2. Si quis postquam se voverit Deo, secularem* habitum acciperit, tenim ad aliquem gradum accedere omnino non debet.

3* Nee mulier meruit velari ; multo magis ut non dominaretur’^ in eodesia.

4* Si quis presbiter aut diaconus uxorem extraneam duxerit, in con- adentia populi, deponatur.

5. Si adulterium perpetraverit cum ilia et in conscientia deyenit populis’^, projiciatur extra secclesiam et peniteat inter laicos quamdiu ▼ixerit.

6. Si quis concubinam habet, non debet ordinari.

7. Quicunque cnim presbiter in propria provincia aut in aliena, vcl ubicunque inventus fuerit, commendatum sibi infirmum bapti- xare nolle vel pro intentione itineris, et sic sine baptismo moritur, deponatur.

8. Similiter autem" qui ocdderit hominem, seu fomicationem fecerit, deponatur.

9. Puerum monasterii non licet ordinare ante XXV. annos’’.

10. Si quis viduam** accipit" ante baptismum vel post baptismum, mm potest ordinari sicut bigami.

11. Si quis baptizat per temeritatem’’ non ordinatus, abiciendus est ab secclesia et nunquam ordinetur*^.

12. Si quis ordinatus est per ignorantiam antequam baptizetur^ debent baptizari qui ab illo gentili baptizati fuerint, et ipse non ordinetur.

Hoc iterum a Romano Pontifice sedis Apostolicx aliter judicatum esse adseritur, ita ut non homo qui baptizat, licet sit paganus, sed Spiritus Dei subministret gratiam baptismi : sed et illud de presbitero pagano, qui se baptizatum estimat, fidem catholicam operibus tenens, aliter quoque judicatum est: alias ha^ judicia habent, id est, ut baptizetur et ordinetur.

X."* De Baftiicatis his^ qualiter fenheant,

I. Qui bis ignorantes baptizati sunt, non indigent pro eo penitere, nisi quod secundum canones non possunt ordinari, nisi magna aliqua necessitas cogat.

• secnlarem] Wasserschleben givei regtdartm as the reading of a and e, ^ dominaretiir] domiDaret, W. a agrees with the text. ^^ conscientia — populis] conscientiam — populi, W.

• atttem] om. 6. ^ annos] annum, W. ^ viduam] bigamam, a. ^ accipiti

acoepent, W. * per temeritatem] pro temeritate, W. " abiciendus— ordinetur]

abpdcodas at ordhums, 6. " X.] XI. b.

1 86 ENGLISH CHURCH. [Theodori,

[thEODORB’S PBMmimAL.]

2, Qui autem non ignari iterum baptizati sunt, quasi itenim Christum crucifixerint, peniteant VII. annos, IIII. feria et VL; ct in Illbus. XLmis., si pro vitio aliquo fuerit. Si autem pro mundan- tia’* licitum putaverint, Illbus. annis** sic peniteant,

XI/^ De his qui damnant Dominicam et inMcta jejunia ssccUsia Dei,

1. Qui operantur die Dominico^, eos Greci prima vice arguunt, secunda tollunt aliquid ab eis, tertia vice partem tertiam de rebus eorum, aut vapulent*®, vel VII. diebus peniteant.

2. Si quis autem in Dominica die pro negligentia jejuoaverit, ebdomadam totam debet abstinere; si secundo, XX. dies peniteat; si postea, XL. dies.

3. Si pro dampnatione diei jejunaverit, sicut Judeus abhominetur^ ab omnibus aecclesiis catholicis.

4. Si autem contempserit indictum jejunium in secclesia et contra decreta seniorum fecerit sine XLma., XL. dies peniteat. Si autem in XLma., annum peniteat; si quis autem contempserit XLmam., XL. dies peniteat^.

5. Si frequenter fecerit, et in consuetudine erit ci, exterminetur* ab aecclesia, Domino dicente ^<Qui scandalizaverit unum de pusillis istis"« et reU.

XII. ^ De comrnunione Eucharistia vel Sacrificie,

1. Greci omni Dominico** commonicant cleri et laici, et qui IIL Dominicls non commonicaverint excommonicentur", sicut canones habent.

2. Romani similiter communicant qui volunt, qui autem noluerint non excommunicantur.

3. Greci et Romani Illbus. diebus abstinent se" a mulieribus ante panes propositionis, sicut in lege scriptum est.

4. Penitentes secundum canones non debent commonicare" ante

^ mundantia] munditia, W. *• Illbus. annis] III. annos, W. " XI.] De dit

Dominica, b. " Dominico] Dominica, W. *^ vapulcnt] vapalant, W.

** abhominetur] abhominabitur, W. a agrees with the text. ** Si quis — peniteat]

om. W. a agrees with the text. ** exterminetur] exterminabitur, W. a agrees with the

text. *’ istis] qui in me credunt, ins. W. *• XII.] XIII. b. • Dominico]

Dominica, W. ^ commonicant, — commonicaverint, excommonicentur] commonicant

— communicaTerit, excommunicatur, W. ^ se] om. a. "" commonicare] comma-

nicare, W.

iJX 668-690.] ANGLO-SAXON PERIOD. 187

[tbbodors’i PBirmnrrUL.]

OEsnsammationem penitentias ; nos autem pro misericordia post annum ?el menses sex licentiam damus.

5. Qui acciperit sacrificium post cibum, VII. dies peniteat: in judido Episcopi est illius**. Hoc** in quibusdam non additur esse in jadicio Episcopis".

6. Omne sacrificium sordida vetustate corruptum igni conburen- diun esL

7. Confessio autem Deo soli agatur licebit si necesse est. £t hoc wKessarhtm in quibusdam codicibus non est.

8. Qui sacrificium perdit** feris vel avibus devorandum, si casu, cbdomadas jejunet, si neglegens, III. XLmas.

XIII. “^ Dt RectmcHsatione.

1. Romani recondliant hominem intra absidem^ Greci autem oolunt.

2. Reconciliatio penitentium in Ccena Domini, tantum est ab Episcopo, et consummata penitentia.

3* Si vero Episcopo dificile sit, presbitero potest necessitatis causa prebere potestatem, ut impleat.

4. Reconciliatio ideo in hac provincia puplice” statuta non est, quia et puplica penitentia non est^*.

XI V.’^ De Penitentia Nuhentium specialiter.

1. In primo conjugio presbiter debet missam agere*^ et benedicere ambos et postea abstineant se ab xcclesia XXX. diebus; quibus peractis peniteant XL. diebus, et^ vacent orationi; et postea com- mimicent cum oblatione*’.

2. Digamus peniteat I. annum, IVta. feria et Vita, et in Illbus. XLmis, abstineat se a carnibus j non separentur***, non dimittat tamen uxorem.

3. Trigamus et supra, id est, in quarto aut** quinto** vel plus, VII. annos IIII. feria et in VI. ^ et in tribus XLmis abstineant se a car-

■ in judlcio— Alius] om. a. " Hoc] locis, prxf. W. a agrees with the text. ‘* Epi-

scopb] Episcopi, W. » perdit] perdidcrit, W, a agrees with the text. ^ XIII.] XIIII. b.

• pcplice — puplica] publice — publica, W. ^ This chapter appears in those MSS. which coQUin only the second book, as cap. XV, of that book. These are, MSS. tf,/, g, b, «, /, m. — W.

• XIV.] XV. Dt vxoribus dimissUt b. •* agerej cantare, W. a agrees with the text.

• el] ot, a. •* oblatione] ablatione, C. •* non separentur] om. W. a agrees with the text. •* aut] et in, W. •• quinto] et sexto, add. W. a agrees with the text.

J 88 ENGLISH CHURCH. [Theodor

[THBODORB’s PENITSNTIAL.]

nibus; non separentur tamen*’. Basilius hoc judicavit^ in cano autem IIII. annos peniteat.

4. Si quis vir uxorem suam invenerit adulteram, et noluit dim tere earn, sed in matrimonio suo adhuc habere^, annis Ilbus penite II. dies in ebdomada et jejunia religionis aut quamdiu ipsa penite abstineat se a matrimonio ejus, quia adulterium perpetravit ilia.

5. Si quis maritus aut mulier votum habens virginitatis, jungil matrimonio, non demittat*’ illud, sed peniteat III. annos.

6. Vota stulta et inportabilia frangenda sunt.

7. Mulieri non licet votum vovere sine consensu viri ; sed et voverit dimitti potest et peniteat judicio sacerdotis.

8. Qui dimiserit uxorem suam, alteri conjungens se, VII. anr cum tribulatione peniteat, vel XV. levius*^.

9. Qui maculat uxorem proximi sui III. annos absque uxore prop: jejunet, in ebdomada II. dies et^^ Illbus. XLmis.

10. Si virgo sit, imum annum peniteat sine came vinoque medone \

11. Si puellam Dei maculaverit, III. annos peniteat, sicut suj diximus, licet pariat an non pariat filium ex ea.

12. Si ancilla ejus sit, liberet eam et VI. menses peniteat".

13. Si ab aliquo sua discesserit uxor, I. annum peniteat ipsa, inpuUuta^ revertatur ad eum, ceterum III.’*; ipse unum, si alls duxerit.

14. Mulier adulteria’’’ VII. annos peniteat. Et de hoc in cano eodem modo dicitur.

15. Mulier quae se more fornicationis’® adulterio^ conjunxerit I annos peniteat sicut fornicator.

Sic et ilia quae semen viri sui in cibo miscens ut inde plus amo accipiat’* peniteat.

16. Uxor qux sanguinem viri sui pro remedio gustaverit, X dies^, plus" minusve jejunet.

17. Mulieres autem menstruo tempore non intrent in aecclesia

• non — taroen] non dimittat tamen uxorem, W. a agrees with the text. •• habere, ai Ilbus] habuerit, annos II. W. a agrees with the text. * demittat] dimittat, W. ‘’* lev jejuniis, b. ‘’^ et] in, ins. W. ■" peniteat] jejunet, W. a agrees with the t

" inpulluta] inpolluta W. ^* III.] annos, ins. W. « adulteria] adultera. W. » n fomicationis] morte — nicationis, C. ^ adulterio] ad alteram, W. adulteram, b. a ag

with the text. ‘• accipiat] capiat, a. " dies j vel LX., add. W. ‘• plus] om.

a agrees in both places with the text.

■ The ** Pcenitentiale Bigotianum " of Was- case : founded probably on a misreading serschleben (p. 450), ascribes to Theodore a this article. canon ordering four years of penitence in this

A.a 668-690.] ANGLO-SAXON PERIOD. 189

[thbodork’s PBNTramAL.]

neque cotnmonicent", nee sanctimoniales, nee laieae: si presumant, lUbus. ebdomadibus jejunent.

18. Similiter peniteant, quas intrant xeelesiam ante mundum san- gninem post partum, id est, XL. diebus".

19. Qui autem nupserit his temporibus, XX. dies peniteat.

20. Qui nubit" die Dominieo, petat a Deo indulgentiam, et I. vel nbus. vel Illbus. diebus** peniteat.

21. Si vir cum uxore sua retro nupserit, XL. dies peniteat primo.

22. Si in tergo nupserit, penitere debet quasi ille qui eum anima- libus.

23. Si menstruo tempore coierit*** eum ea, XL. dies jejunet.

24. Mulieres qui abortivum faciunt antequam animam habeat, L"* annum vel IIL XLmas. vel XL. diebus", juxta qualitatem eulpse peni- teant; et" postea, id est post XL. dies aeeepti seminis, ut homicidse peniteant, id est, IIL annos, in IIII. feria et VI., et in III. XLmis. Hoc secundum eanones deeennium judicatur.

25. Mater si oceiderit filium suum, si homicidium faeit, XV. annos peniteat ; et nimquam motat*, nisi in die Dominieo.

26. Mulier paupereula, si oeeidit^ filium suum, VII. annos peniteat. In eanone dieitur, si homieida sit, X. annos peniteat.

27. Mulier qu« eoneepit et oeeidit infantem suum in utero ante XL dies, I. annum peniteat; si vero post XL. dies, ut homieida peniteat.

28. Infans infirmus et paganus eommendatus presbitero, si moritur, deponatur presbiter,

29. Si neglegentia sit parentum, I. annum peniteant ; et si mori- tur infans trium annorum sine baptismo, IIL annos peniteat", pater ct mater. Hoc quodam tempore quo eontigit ad eum delatum, sic judicavit.

3a Qui neeat filium suum sine baptismo, in eanone X.**, sed per consilium VII. annos peniteat.

XV. •» De Cultura Idolarum.

I. Qui immolant demonis** in minimis, I. annum peniteat’*; qui vero in magnis, X. annos peniteat^

.95

• commofucent] commmucent, W. ■■ diebus] dies, W, •* nubit] nupserit, W.

" nbus. rd Illbus. diebus] II. rel III. dies, W. •* coicrit] coirct, W. •• I.] om. W.

" diebns] dies, W. •• ct] si, add. W. ‘• motat] mutet, W. ’ occidit] oceiderit, W.

• peniteat] peniteant, W. « X.] annos. add. W. « XV.] XVI. De bis qui immolant

b. ** demonis] demonibus, W. ^ peniteat] peniteant, W.

190 ENGLISH CHURCH. [TheodoU^

[theodorb’i penitential.]

2. Mulier si qua ponit filiam suam supra tectum vel in fbmacem pro sanitate febris VII.** annos peniteat.

3. Qui ardere facit grana, ubi mortuus est homo, pro sanitate vi- ; ventium et domus, V. annos peniteat. ;

4. Si mulier incantationes vel divinationes diabolicas fecerit, L annum, vel III. XLmas., vel XL.*^ juxta qualitatem culpx peniteat De hoc in canone dicitur; qui auguria, auspicia** sive** somniavd divinationes quaslibet secundum mores gentilium observant, aut in domus suas hujusmodi homines introducunt, in exquirendis aliquam artem maleficiorum, penitentes isti, si de clero sunt, abiciantur; i vero seculares, quinquennio peniteant.

5. Qui cibum immolatum comederit, deinde confessus fuerit, sacer- dos considerare debet personam, in qua xtate vel quo modo edoctus’, aut qualiter contigerit ; et ita auctoritas sacerdotalis circa infirmum moderetur : et hoc in omni penitentia semper, et confessione omnioo^ j in quantum Deus adjuvare dignetur, cum omni diligentia conser* ’ vetur*.

INaPIT LIBER SECUNDUS.

I.’ De EccUsi^ minis ferio vel ReaJificatione ejus.

T. i£cclesiam licet ponere in alium locum, si necesse sit^, et non debet iterum sanctificare, tantum*^ presbiter aqua aspergere debet et in loco altaris crux debet conponi.

2. In unoquoque altari duas missas facere conceditur in uno die, et qui non commonicat* non accedat ad panem^ neque ad osculum in missa ; et qui prius manducat, ad hoc osculum non permittitur.

3. Ligna ascclesix non debent ad aliud opus jungi nisi ad aecde- siam aliam, vel igni comburenda, vel ad profectum in monasterio fratribus, vel coquere cum eis panes licet, et talia in laicato opere* non debent procedere.

4.* In aecclesia in qua mortuorum cadavera" infidelium sepe- liuntur, sanctificare altare non licet; sed si apta videtur ad conse- crandum, inde evulsa" et rasis vel lotis lignis ejus rexdificetur.

•• VII.] v. W. and Can. Greg. 1 1 7. a agrees with the text. " XL.] diet, add. W.

•• auspicia] vel aruspicia, W. •• sive] vel, W. * edoctus] eductus, 6. • conser-

vetur] scrvetur, W. a agrees with the text. * I.") XVI. a, 6. • sit] at, W.

• tantum] tamcn, a. * commonicat] communicat, W. ’ panem] pacem, W, h agrees

with tlie text. • laicato opere] laicata opera, W. a agrees with the text. • Here Petit’f

version, and the MSB. d, e^f, g, bt /, m, begin with the title De ecclesia rel qua i&tas gemotor. 10 cadavera] corpora, a, 6. ^ evulsa] corpora, add. #.

f

iJ). 668-690.] ANGLO-SAXON PERIOD. 191

[TBBODORS’f PBNTrKMnAL.]

5. Si autem" consecratum" prius fiiit, missas in eo" celebrare licet, si religiosi ibi sepuiti sunt ; si vero paganus sit^% mundari et jactari^^ foras melius est.

6. Gradus non debemus £acere ante altare’^ 7* Reliquiae sanctorum venerandas sunt.

7. Si potest fieri candela ardeat ibi per singulas nodes, si autem^* Kuipertas loci non si nit, non nocet eis.

9* Incensum Domini incendatur in natale Sanctorum pro reve- entia diei, quia ipsi sicut lilia dederunt odorem suavitatis et asper* erunt secclesiam Dei sicut incensu aspergitur accclesia primitus juxta Jtare".

10. Laicus non debet in xcclesiis^ lectionem recitare, nee Alleluia [icere ; sed psalmos tantum et responsoria sine Alleluia.

11. Aqua benedicta domus suas aspargent" quotiens voluerint, qui labitent^ in eis ; et quando consecraveris aquam primum orationem ads.

II. •* De trihis GraMhus ^celesta principalihus.

1. Episcopo licet in campo confirmare si necesse sit**.

2. Similiter presbitero missas" agere si diaconus vel* presbiter ipse caiicem et oblationem*^ manibus tenuerit.

3. Episcopus non debet abbatem cogere ad synodum ire, nisi etiam iliqua rationabilis causa sit.

4. Episcopus dispeusat causas pauperum usque ad L. solidos, rex ^ero si plus est.

5. Episcopus et abbas hominem sceleratum servum possunt habere, d pretium redimendi non habet.

6. Episcopo** licet votum solvere, si vult.

7. Presbitero** licet missas facere et populum’^ benedicere in Para- ceue, et crucem sanctificare.

8. Presbitero" decimas dare non cogitur.

9. Presbitero non licet peccatum Episcopi prodere quia super eum

St

^ aatem’] hoc, W. " consecrattim] hac consecrata. #, /, m. ** co] ea, tf, /, m.

sit] sic, W. " mundari ct jactari] mundare et jactare, W. " altare] ubi. add. /, m,

jning this paragraph with the next. *• auteni] hoc, a, b. " sicut — altare] sicut

cendiam [incensum, /, g, w,] aspergit eccleslam, #, /, g, m. * oecclesiis] ecclesia, W.

aspargent] aspargant, W. aspargerent, b. ^ habitent] inhabitant, W. *’ II.]

VII., fl, 6. •* sit] est, W. " missas] om. a, 6, g^ /, m. * vcl] aut, W.

et oblationem] om. *,/, g. " Episcopo] Episcopum, e. * Presbitero] soli, add. W.

pc^Tolom] pro populo, e. MS. i begins with the word benedicere, ‘* Presbitero] Pres-

tcr, W^ with Cap. Thcod. 45, and Can. Greg. 156.

192 ENGLISH CHURCH. [Theodoo,

[tBBODORB’i PEinrSNTIAL.]

lo. Sacrificium non est accipiendum de manu sacerdotis, qui ora- tiones vel lectiones secundum ritum inplere non potest.

u. Presbiter si responsoria cantat in missa, vel quicunque", cappam suam non tollat, sed evangelium legens super humeros ponat.

12. Presbiter fornicans si, postquam compertum’* fiierit, baptiish verit, iterum baptizentur illi quos baptizavit.

13. Si quis presbiter ordinatus deprehendit se non esse baptiza- turn, baptizetur et ordinetur iterum, et omnes quos prius baptizavit baptizentur**.

14. Diacones cum Grecis non frangunt panem sanctum, nee col- lectionem dicunt vel Domnus vohiscum vel completas*.

15. Non licet diacono laico penitentiam dare, sed Episcopus aut presbiter** dare debent.

16. Diacones*’ possunt baptizare et cibum et potum" benedicerc, non panem dare^ similiter monachi et clerici possunt benedicerc cibum.

III.** De OrMnatione Jrversarum,

1. In ordinatione Episcopi debet missa cantari ab ipso Episcopo ordinante.

2. In ordinatione presbiteri sive diaconi oportet Episcopum missas celebrare, sicut Greci solent in electione abbatis agere vel abba- tissac.

3. In monachi vero ordinatione abbas debet missam agere et IDL orationes super caput ejus implere*’, et VII. dies velat** caput suum cuculla** sua, et septima die abbas tollat velamen, sicut in baptismo presbiter solet velamen infantum auferre 3 ita et abbas debet mona- cho, quia** secundum baptismum est juxta judicium patrum, in quo omnia peccata dimittuntur, sicut in baptismo.

4. Presbiter potest abbatissam consecrare cum missx celebra- tione.

5. In abbatis vero ordinatione sepiscopus debet missam agere, et

" quicanque] qiuecunque, W. » compertiim] apertus, 6, •* baptizentur] rrbip-

tizentur, «. ** completas] conpleturo, *. completa, i. conpletam. /, m. * Episcopal

aut presbiter] Episcopo aut prcsbitcro, h, Episcopi aut presbiteri, W. t agrees with the text » DiaconesJ diaconi, W. » et potum] poturaque, W. » III.] XVIII. D« ordmatm-

tubus, fl. b, ^ implcrc] complere, W. *^ vclat] vclet, W. « cuculla] cocula, h.

quoculla, i. coculla, W. " quia] qui, «.

0x568-690-] ANGLO-SAXON PERIOD. 193

un benedicere inclinato capite cum duobus vel tribus testibus de itribus suis, et dat ei baculum et pedules.

6. Sanctemoniales autem et basilicae cum missa semper debent nsecrari.

7. Greci simul benedicunt viduam et virginem et utramque abba- sam eligunt**. Romani autem non velant viduam cum virgine.

8. Secundum Grecos presbitero licet virginem sacro velamine Dsecrare et reconciliare penitentem et facere oleum exorcizatum** infirmis crismam si necesse est. Secundum Romanes autem non ct nisi Episcopis solis.

IV. • De Baptismate et Confirmatsone’^ ,

1. In baptismate peccata dimittuntur, non conjunctiones mulie- m, quia filii qui ante baptismum sic et post eorum fiunt**.

2. Si vero** non putatur uxor esse, quae ante baptismum ducta it% ergo nee filii ante generati pro filiis habentur, nee inter se tres vocari vel hereditatis consortes fieri possunt.

3. Si quis gentilis elemosinam facere" et abstinentiam haberet et a bona, quae enumerare non possumus, numquid ea in baptismo rdidit? Non, nam bonum aliquod non perdet**’, sed malum ab- 1**. Hoc Innocentius Papa de caticumino^ Corneli" gesta pro ?mplo ponens adfirmavit.

4. Gregorius Nazazenus dicif* secundum baptismum esse lacri- urum.

5. Nullum perfectum credimus in baptismo sine confirmatione iscopi, non desperamus" tamen.

6. In Nicena synodo crisma fuit constitutum.

7. Pannus crismatis" iterum super alium baptizatum inponi non absurdum.

?• In caticumino et^ baptismate et confirmatione unus potest esse er, si necesse est, non est tamen in consuetudine*®, sed per sin- as** singuli suscipiunt.

^. Non licet alium suscipere, qui non est baptizatus vel confir- tus.

cHgunt] elegont, W. ** exorcizatum] exorcizatus, h. exorcizato, «, i. *• IV.]

‘,, a, b. ^ De indulgeruia baptismatis, b. De baptism atis confirmatione, c./, g, i.

ont] sunt, a, b. • vero] viro, e. " crat] om. W. ‘ facere] faceret, W.

erdct] pcrdit, e. ^ abluct] abluit, e. ‘* caticumino] catccuniino, W. ‘’^ Corneli]

lili, a, i. Cornilio, e. Comilii, W. ^ dicit] dixit, W. ^ desperamus] dispcramus, W. Ijinus crismatis] pannos crismatos P. crismatus, b, e, i. *• ctj de, W. ** in con-

ndine] consuctudo, W. ** singulas] singula, W.

‘‘OL. III. O

194 ENGLISH CHURCH. [Theodore, t

I

I

[Theodore’s penitential.]

10. Viro autem licet feminam suscipere in baptismo, similiter ct feminse virum suscipere.

11. Non licet baptizatis cum caticuminis manducare neque oscu- lum eis dare, quanto magis gentilibus.

v.*" De Mhsa defunctorum.

1 . Secundum Romanam ecclesiam** mos est monachos vel homines , religiosos defunctos** xcclesiam portare, et cum crisma unguere pec- j tora eorum**, ibique pro eis missas celebrare ; deinde cum cantatione portare ad sepulturas ; et cum positi fuerint in ■ sepulcro", fimditur - pro eis oratio*’, deinde humo vel petra operiuntur.

2. Prima et tertia et nona nee non et tricesima die pro eis missa agatur, et** exinde* post annum si voluerint servatur**.

3. Pro defuncto monacho missa agatur die sepulturas ejus et lU. die, postea quantas" voluerit abbas. I

4. Missae" quoque monachorum fieri per singulas septimanas ct nomina recitare mos est.

5. Missac vero secularium mortuorum III. in anno, tertia die ct nona die^ et XXX., quia resurrexit Dominus tertia die et nona hora spiritum emisit, et XXX. dies Moysen planxerunt £dii IsraheU

6. Pro laico bono tertia die’* missa fiiit^^ pro penitente XXXma. die, vel septima post jejunium, quia’* et propinquos ejus oportet jeju- nare VII. dies et oblationem ofFerre ad altare, sicut in Jesu filio Sirach 1 legitur et pro Saul filii Israhel jejunaverunt’’ ; postea quantos*" voluerit " presbiter*^.

7. Multi dicunt non licere pro infantibus missas facere ante VII. i annum, sed tamen licet. f

8. Dionisius Ariopagita dicit blasphemias Deo ^before qui missas | oflFert* pro malo homine.

9. Agustinus*’ dicit pro omnibus Christianis esse faciendam" quia vel eis proficit aut oflferentibus aut pctentibus** consulatur**.

^ v.] XX., a, h. De sipulcris defunetorvmt b, ^ Romanam ecclesiam] Romanos, W.

MSB. ,/, g^ b, and Petit agree with the text. • defunctos] in, ins. W. ** eomm]

om. W. •• scpulcro] sepulcra, W. sepulchris. Petit, ^ funditiir>— oratio] fnndcriiit

— orationem, e. ^ et] om. W. •• ezinde] inde, b. ^ seiratur] servetor, W.

‘* quantas] quantum, W. " Missa] Missas, W. ^* die] om. W. ‘* die] rel sotmu

post jejunium, add. e, i. Pet, ^^ missa fiiit] missas facit, W. ^ post jejunium, quia] cm. e, I, Pet. " jcjunavcrunt] et, add. W. ^ quantos] quantas, W. quam din, «, i, PtL

™ voluerit presbiter] voluerit sacerdos, W. voluerint presbyteri, g^ Pet. ■• offeit] dflfeit, a, k oflferrit, e. offcret, i . " Agustinus] Augustinus, W. ** esse faciendam] orandmn, W.

£■, f, and Pet. huve faciendum. ^ petentibus] penetentibus, «, t. ** consulatiir]

consolatur, W. om. Pet,

^.0.668-^9^.] ANGLO-SAXON PERIOD. 195

[thbodorb’s penitential.]

10. Non est licitum missas* celebrare presbitero vel diacono cui non licet vel" non vult communionem accipere.

VI.*’ De Ahhatihus et Monachis vel Mtmasterio.

1. Abbas potest pro humilltate cum permissione Episcopi, locum soum derelinquere; tamen fratres eligant sibi abbatem de ipsis, si habent ; sin autem, de extraneis.

2. Nee Episcopus debet violenter retinere abbatem in loco suo

3. Congregatio debet sibi eligere abbatem post mortem ejus ; aut eo vivente, si ipse discesserit vel peccaverit.

4. Ipse non potest aliquem ordinare de suis propinquis, neque alienis, neque alio abbati" dare sine voluntate fratrum^.

5. Si vero peccaverit abbas, nee Episcopo licet tollere possessionem monasterii, quamvis peccaverit abbas, sed mittat eum in aliud mona- sterium in potestatem alterius abbatis.

6. Non licet abbati neque Episcopo terram secclesix vertere ad aliam, quamvis ambx in potestate ejus sint. Si motare*^ vult terram atcclesix, faciat cum consensu ambarum".

7. Si quis vult monasterium suum in alium locum ponere, faciat cum consilio Episcopi et fratrum suorum, et dimittat in priori loco presbiterum ad ministeria ascclesias.

8. Non licef viris feminas habere monachas neque feminis viros ; tamen nos non destruamus illud quod consuetudo est in hac terra".

9. Monacho non licet votum vovere sine consensu abbatis: sin minus, frangendum est.

10. Abbas si habuerit monachum dignum iEpiscopatui^, debet

dare si necesse est.

11. Puero non licet jam nubere", prelato** ante monachi voto*^.

12. Si quis monachus", quem elegerit congregatio ut ordinetur eis in gradum presbiterii", non debet dimittere priorem conversationem

soam.

13. Si autem postea inventus fuerit aut superbus, aut inobcediens,

■ nuHas] om. W. •• rel] qui, ins. PtL " VI.] XXI. De ordinaHone abbatis, a, b.

■ abtttti] abbate, W. abbatem, 1. alium abbatem, Pit. “• fratrum] suorum, add. e.

• molare] mntare, W. •* ambarum] amborum, W. •» Non licet] Apud Grecos

■OD cft consuetudo, b. •■ tamen — terra] tamen consuetudtnem istius provinciae non

datraannis, W. from MS. b. •* -ffipiicopatui] Episcopatu, a. Episcopo, W. «» nubcre]

■oreie, g^ «. * prelato] perlato, b. prolato, e, pralatu, 1. ^ voto] votum, «, 1.

•• monachiis] sit, ini. W. * presbiterii] presbyteri, W.

O 2

196 ENGLISH CHURCH. [Theodore,

[thsodore’s penitkntial.]

vel vitiosus, et in meliore gradu pejorem vitam querit, deponatur ct in ultimum locum constitutus aut satisfactione emendaverit.

14. In potestate et libertate est monasterii susceptio infirmorum in. monasterium\

15. In libertate quoque monasterii est lavandi pedes laiconun^ nisi in Coena Domini non coguntur.

16. Nee non libertas monasterii est penitentiam secularibus judi— candam*, quia proprie clericorum est.

VII.’ De Ritu Mulierum vel Mimsterio in JEcclesia.

1. Mulieres non velant altare cum corporali nee, oblationes super altare nee calicem ponant, ncque stent inter ordinatos in secclesia, neque in convivio sedeant inter sacerdotes*.

2. Mulieri non est licitum alicui penitentiam indicere, quia in i canone nulli licitum est nisi solis sacerdotibus*.

3. Mulieres possunt sub nigro velamine accipere sacrificium ut Basilius judicavit.

4. Mulier potest oblationes facere secundum Grecos, non secundum Romanos.

VIII.* De moribus Grecorum et Ramanantm.

1. In Dominico’ Greci et Romani navigant et acquitant, panem non faciunt, neque in curru pergunt nisi ad accclesiam tantum, nee | balneant se. \

2. Greci in Dominica non scribunt puplice’; tunc* pro necessitate f seorsum in domu^® scribunt”. ;

3. Greci et Romani dant scrvis suis vestimenta et laborant sine ; Dominico die.

4. Grecoium monachi servos non habent; Romanorum habent.

• monastfrium] monasterio, eyPtt. ’ judicandam] judicandum, W. • VII] XXn.a,&.

Clercas monialibus^ b, * Mulieres — sacerdotes] Mulieribus, id est, Christi famulabus Itcitom

est in suis ecclesiis lectiones legere et implere ministeria quz conveniunt ad confessionem sacrO" sancti altaris, nisi ea tantummodo qux specialiter sacerdotum et diaconum sunt, W. from the MSB. But, a, e, g^ 1, and Pet. confirm the text. * Mulieri — sacerdotibus] Episcopom et

sacerdotum est secundum canones penitentiam indicere ipsum licitum est, W. from the other MSS. Here again the text is confirmed by a. ^ ^, 1, and PeL, which read, however, yiM&arr for indicere. • VIII.] XXIII., a MS. b joins this and the preceding chapter. * Domi-

nico] Dominica, W. • puplice] publice, W. • tunc] tamen, W. » dooral

domo, W. ^^ MS. /has here the first paragraph of lib. I. cap. Ii in the margin; and

MS. g has the same introduced into the text. Wasserschleben remarks that the MS. used bjr Cummcanus must have had the same.

XK 668-690.] ANGLO-SAXON PERIOD. 197

[thbodorb’s penitential.]

5. In ilia die ante Natale Domini hora nona, expleta missa, id est, igilia Domini, manducant Romani, Greci vero dicta vespera et nissa cenant.

6. De peste mortalitatis Greci et Romani dicunt ipsos infirmos ▼isitare debere, ut ceteros infirmos, sicut" Dominus precipit.

7. Greci carnem morticinorum non dant porcis, pelles tamen vel coria ad calciamenta licent et lana et cornua accipere licet non in aliquod sanctum.

8. Lavacrum capitis potest in Dominica esse, et in lexiva" pedes lavare licet, sed consuetudo Romanorum non est hxc lavatio pedum.

DC." De comrnunione Scottorum et Brittonum^^ qui^^ in Fascha et

tamsura catholki non sunt^’’,

1. Qui ordinati sunt a Scottorum vel Britonum’* Episcopis, qui in Rscha veP* tonsura catholici" non sunt, adunati a^clesix non sunt, sed" iterum a catholico Episcopo manus impositione confirmentur.

2. Similiter et xcclesix qux ab ipsis Episcopis ordinantur^, aqua cxorcizata aspergantur et aliqua coUectione confirmentur.

3. Licentiam quoque non habemus, eis poscentibus, crismam vel Eucharistiam dare, nisi ante confessi fuerint velle" nobiscum esse in unitate xcclesix. Et qui ex horum** similiter gente vel quicunque dc baptismo suo dubitaverit, baptizetur.

X." De vexatis a diahulo.

1. Si homo vexatus est a diabulo et nescit aliquid nisi ubique discurrere, et occidit semetipsum, quacunque causa potest^, ut oretur pro eo, si ante religiosus erat.

2. Si pro desperatione aut pro timore aliquo aut pro causis incog- nitis^, Deo relinquemus hoc judicium et non ausi sumus orare pro eo.

3. Qui semetipsum" occiderit propria voluntate, missas pro eo fitoere non licet, sed tantum orare et elemosinas largire.

■ siciit] sccoDdum quod, a. " lexiva] lisciva. g. Icxi vix, a, h. " IX.] XXIV., a,

XZin. De bis qui ordinqti tunt a Scottorum et Briitonum, b. ^^ Brittonum] Brittano-

ram, g, L *• qui] om. g, " non sunt] om. g. " Britonum] Brittonum, W.

BritanDmin, . ^ vel] ct, W. * catholici] catholicae, W. ‘ non sunt sed]

am. W. •* ordinantur] consacrantur, 1. ^ vclle] sc, add. e, *• horum] aunim, e.

onm, L * X.] XXV., a. XXIV. De bis qui vexati sunt a demoniacis^ 6. *• potest]

iwodcst. Pti, ^ incognitis] sc occiderit, W. after a and h. W. reads also disperatione an»l

" semet ipsum] se, W. e agrees with the text.

198 ENGLISH CHURCH. [Theodore,

[Theodore’s penitential.]

4. Si quis Christianas* subita* temptatione mente sua excederit, vel post inasinam’* se ipsum occiderit, quidam pro eo missas faciunt.

5. Demonium sustinenti licet petras et holera habere sine incan- tatione**.

XII " De Usu vel Atjectsone AmmaCum,

1. Animalia qux a lupis seu canibus lacerantur non sunt come- i denda, nee cervus, nee capra, si mortui inventi fuerint, nisi ft>rtc ab homine adhuc viva occidentur prius’*, sed porcis et canibus dentur.

2. Aves vero et animalia cetera si in retibus strangulantur, non sunt comedenda hominibus; nee si accipiter oppresserit, si mortua inveniuntur, quia in quarto capitulo" Actus" Apostolorum precipitur" abstinere a fomicatione a sanguine et sofFocato* et idolatria.

3. Pisces autem licet comedere, quia alterius naturse sunt.

4. Equum non prohibent, tamen consuetudo non est comedere.

5. Leporem licet comedere et bonum* est pro desintiria*, et fcl ejus miscendum est cum pipero*^ pro dolore.

6. Apes si occidunt hominem, ips«** quoque occidi debent fcsti- nanter, mel tamen manducetur*".

7. Si casu porci comedent** carnem morticinorum aut sanguinem j hominis, non abiciendos*^ credimus, nee gallinasj ergo porci, qui = sanguinem hominis gustant, manducentur. ?

8. Sed qui cadavera mortuorum lacerantes manducaverunt, carnem eorum manducare non licet, usque dum macerentur, et post anni dr- culum.

9. Animalia** coitu*’’ hominum pulluta** occiduntur*, carnesque canibus proicianturj sed quod generant sit in usu, et coria adsu- mantur ^ ubi autem dubium est, non occidantur.

• Christianus] cm. e. * subita] subitanea, W. e agrees with the text ; W. reads exci’

derit for excederit. *^ post inasinamj per insaniam, W. ^ Demonium — ^incantatione]

Found only in a, 6, and c, ^ XL] XXVI., a. XXV. De his qui immundas 6m, b. The

whole chapter is omitted in /, g^ i, and Petit, ** prius] om. W. ** in quarto capitulo]

IV. capitula, W. * Actus] Actuum, W. ita, add. W. " precipitur] praedpiont, W.

^ soff’ocato] sufTocato, W. * bonum] bonus, W. • desiutiria] desinteria, W.

** pipero] pipcrc, W. a and e agree with the text. ** ipsae] ipsi, W. *• manducetur]

coniedetur, W. e and i agree with the text. ^ comedent] comedunt, «. comedaot, W.

*" abiciendos] habiciendos, W. ** animalia] autem, ins, W. *" coitu] cctu, «. coetu, L

*• puiluta] poUuta, W. *• occiduntur] occidantur, W.

A.D. 668-690-] ANGLO-SAXON PERIOD. 199

[thjeooorb’s penitential.]

XII." De ^uestihus Canjugiarum.

i

1. Qui in matrimonio sunt, III. noctes abstineant se conjunctione antequam communicent.

2. Vir abstineat se ab uxore XL. dies" ante Pascha usque" octavas Paschx. Inde ait Apostolus, " Ut vacetis orationi."

3. Mulier ties menses debet se abstinere" a viro suo quando" con- ccpit, ante partum et post tempore" purgationis, hoc est XL. diebus et noctibus, sive masculum sive feminam genuerit.

4. Mulieri quoque licet per omnia ante communicare quando** debet pcperire"’.

5. Si cujus uxor fornicata fuerit", licet dimittere eam et aliam accipere; hoc est, si vir dimiserit uxorem suam propter fbrnicationem, si prima fuerit, licitum est ut aliam accipiat uxorem ; ilia vero, si voluerit pcnitere peccata sua, post V. annos alium virum accipiat.

6. Mulieri non licet virum dimittere licet sit fornicator, nisi forte pro monasterio. Basilius hoc judicavit.

7. Legitimum conjugium non licet frangi** sine consensu am- borum.

8. Potest tamen alter alteri licentiam dare accedere ad servitutem Dei in monasterium et sibi nubere, si in primo conubio erit*, secun- dum Grecosj et tamen non est canonicum; sin autem in secundo, non licet** vivente viro vel uxore.

Maritus si se ipsum in furtu aut fornicatione servum facit vel quocunque peccato, mulier si prius non habuit conjugium, habet potestatem post annum alterum accipere virum; digamo*^’ non licet.

9. Muliere* mortua licet viro post mensem alteram accipere, mortuo viro post annum licet mulieri alterum tollere** virum.

10. Mulier si adultera est et vir ejus non vult habitare cum ea, si vult ilia monasterium* intrare, quartam partem sux hereditatis optineat; si non vult, nihil habeat.

» XII.] XXVII., a. XI., P«/./, g, b. XXVI. De matrimonio et de uxoribus dimistis, b. De pt€$6ombus conjugiorum^ W. " dies] diebas, W. ^ usque] in, ins. W. * debet

K Abstinerc] abstineat se, #. i. ^ quando] postquam, #, Pet, ^ tempore] tempus,

5". Pei. *• quando] quam, W. c, g^ i, *, Pet. agree with the text. *’ peperire]

pepercTC, W. parere, g^ k. Pet. ^* fornicata ftierit] fomicaverit, W. «, 1, and Pet. agree

uritli the text. ‘• firangi] separari, W. •• erit] erat, «, 1, Pet. ftierit, k. " licet]

tertium, add. W. tertio, #, g, 1, Pet. •■ digamo] autem, ins. W. " Muliere] Mulier, a, e.

toUere] accipere, e, i. k. *^ monasterium] monasterio, e.

M

200 ENGLISH CHURCH. [Theodore,

[Theodore’s penitential.]

1 1 . Qusecunque mulier adulterium perpetravit**, in potestate viri est, si velit^ reconciliare** mulieri adulterae. Si reconciliavit, in clero non proficit vindicta illius, ad proprium virum pertinet.

12. Vir et mulier in matrimonio, si ille voluerit Deo servire ct ilia noluerit, aut ilia voluerit et ille noluerit; vel ille infirmatus seu ilia infirmata fuerit*"; tamen omnino cum consensu ambonim separentur.

1 3. Mulier quae vovit, ut post mortem viri ejus non accipiat alte- rum, et mortuo illo praevaricatrix accipiet’^ alium, iterumque nupta, cum ea^* penitentia mota implere vult vota sua, in potestate viri ejus est, utrum impleat an non.

1 4. Ergo uni licentiam dedit Theodorus, qux confessa est votum, post XL annos nubere cum illo viro.

15. Et si quis in seculari habitu votum voverit sine consensu Episcopi, ipse Episcopus habct potestatem" mutare sententiam, si vult.

16. Legitimum conjugium aequaliter licet in die et in nocte, sicut scriptum est, " Tuus est dies et tua est nox."

17. Si quis dimiserit gentilis^ gentilcm uxorem, post baptismum in potestate eis"* erit, habere eam vel non habere.

1 8. Simili modo, si unus^ eorum baptizatus erit, alter gentiiis, sic ut Apostolus dixit^, ‘^Infidelis, si discedat, discedat," ergo" cujus uxor est infidelis et gentilis et non potest converti, dimittatur.

1 9. Si mulier disccsserit a viro suo despiciens eum, nolens rever- tere et rcconciliari viro, post V. annos cum consensu Episcopi aliam accipcre licebit uxorem.

20. Si in captivitatem per vim ducta redimi’* non potest, post annum alteram^ accipere.

2 1 . Item si in captivitatem ducta fuerit, vir ejus V. annos expectet ; similiter autem ct mulier si viro talia contingerint**.

22. Si igitur vir alteram duxerit uxorem, priorem de captivitate reversam recipiat"’, posteriorem dimittat : similiter autem ilia, sicut superius diximus, si viro talia contingerint*’, faciat.

23. Si cujus uxorem hostis abstulerit, et ipse eam iterum adipisci

•• pcrpetravit] pcrpctravcrit, W. ^ velit] vcUct, e. ** reconciliarc] recoDciliari, W.

" fucrit] oni. W. ‘** accipict] accipiat, W. " ca] co, W. ^ potestatem]

ejus, add. W. ^ gentilis] cm. f, 1, Pet. ‘* cis] ejus, W. ‘^ unus] quis^i*, i, Pei.

‘* dixit] dicit, W. ‘^ ergo] si, add. W. 7"» ducta rcdimi] ductam redimere, W.

" alteram] potest alterum, W. ^« contingerint] contigerint, W. contingerent, e.

*’ rccipiat] accipiat, W. *" contingerint] contigerint, W.

AJ>. 668-690.] ANGLO-SAXON PERIOD. 201

[tHXODOBE’s PEMTrBNTIAL.]

non potest, licet aliam accipere"; melius est sic facere quam forni- cationes**.

24- Si iterum post hxc uxor ilia venerit* ad eum, non debet recipi ab eo, si aliam habet ; sed ilia tollat alium virum sibi, si unum ante iiabuerat. Eadem sententia stat de servis transmarinis.

25. In tcrtia propinquitate carnis licet nubere secundum Grecos, sicut in lege scriptum est, in quinta, secundum Romanos : tamen in quarta* non solvunt, postquam factum fuerit. Ergo in quinta gene- latione conjungantur ; quarta, si inventi*’ fiierint, non separentur".

26. In tertia* propinquitate non licet uxorem alterius accipere post obitum ejus.

27. iEqualiter vir conjungitur in matrimonio eis qui sibi consan- guinei sunt, et uxoris sux consanguineis post mortem uxoris.

28. Duo quoque fratres duas sorores in conjugio possunt habere, et pater filiusque matrem et filiam.

29. Maritus qui cum uxore sua dormierit, lavet se ante quam intret* sccclesiam.

30. Maritus quoque*^ non debet uxorem suam nudam videre.

31. Si quis nuptias habet vel matrimonia non licita, tamen licitum est escam quam habent manducare, quia propheta dixit, ’’ Domini est terra et plenitudo ejus,"

32. Si vir et mulier conjunxerint se in matrimonio, et postea dixerit mulier de viro, non posse nubere cum ea**, si quis poterit probare quod venim sit, accipiat alium.

j^. Puellam disponsatam non licet parentibus dare alteri viro nisi ilia omnino resistat j tamen ad monasterium licet ire, si volu- crit.

34. Ilia autem desponsata, si non vult habitare cum eo viro cui est desponsata, reddatur ei pecunia, quam pro ipsa dedit, et tertia pars addatur; si autem ille" noluerit, perdat pecuniam quam pro ilia dedit.

3j. Puella autem XVL** annorum sui corporis potestatem habet.

36. Puer usque ad XV. annos* sit in potestate patris sui ; tunc •• ipsum potest monachum facere, puella vero XVI. vel XVII. annorum.

•* acdpere] tollerc, W. •* fomicationes] fornicari, W. t and i agree with the text.

• fenerh] si veniet, «. si vcniat, 1. “• quarta] tcrtia, «, i, Pet, ^ inventi] inventa, C.

•• seporentur] tertia separentur, add. W. ; but c, *, and Pet. agree with the text. * tertia]

tamen, add. W. •• intret] in, ins. W. " quoque] om. e. i. Pet. •* ea] eo, Pet.

" illc] ilia. Pet, »* XVI.] XIV., W. XIII., Pet. XVII., a. k agrees with the text.

•’• anoos] annum, W. ; but «, 1, and Pet. agree with the text. •• tunc] se, ins. W.

202 ENGLISH CHURCH. [Theodore,

[Theodore’s pBNiTBimAL.]

qux ante in potestate parentum erat*’. Post banc aetatem patri filiam suam contra ejus voluntatem non licet in matrimonium” dare.

XIII." De Servis et Ancillis.

1. Pater filium suum^ necessitate coactus potestatem habet tradere* in servitutem* VII.* annorum*, deinde sine voluntate filii licentiam tradendi* non habet. ]

2. Homo XI III.’ se ipsum potest servum facere. -^

3. Non licet homini a servo* tollere pecuniam, quam ipse laborc | suo adquesierit. ^

4. Si servum et ancillam dominus amborum in matrimonium con- | junxerit, postea liberato servo vel ancilla, si non potest redimi qui* ^ in servitio est, libero licet ingenuo* conjungere.

5. Si quis liber ancillam in matrimonio acciperit, non habet licen- tiam dimittere eam^°, si ante cum consensu amborum conjunct! sunt.

6. Si pregnantem mulierem quis liberam conparat, liber est ex ea generatus.

7. Qui ancillam pregnantem liberat, quem generat, sit servitutis".

XI V.^ De diver sis ^Ijiestionitus.

1. Jejunia legitima tria sunt in anno pro populo"; XL. ante Pascha, ubi decimas anni solvimus; et XL. ante Natalem Domini, et post Pentecosten XL. dies et noctes.

2. Qui pro homine mortuo jejunat, se ipsum adjuvat. De mortuo autem Dei solius est notitia.

3. De promissione sua laici non debent moram facere, quia mors non tardat.

4. Servo Dei nullatenus licet pugnare, multorum licet sit concilio" servorum Dei.

5. Infans pro infante potest dari ad monasterium Deo, quamvis alium vovisset 3 tamen melius est votum implere.

^ crat] sunt, W. •" matrimonium] matrimonio. «, W. •• XIII.] XXVUI.. a,

XXVII. De potestate pairis et de inltc, b. * suum] om. e, i. Pet. ■ tradere] tnidere, b.

■ servitutcm] servitium. W. * VII.] XIV., W. But e, i, Can Greg. 183, and Pet. agree

with the text. * annorum] annos, W. •• tradendi] om. W. * XIIII.] XIII^

»/• S ‘> ^^^- annorum, add. W. • servo] suo, add. W. • qui — ingenuo] quae —

ingenuam, Pet. " eam] om. W. *i servitutis] servus. Pet. " XIV.]

XXVIIII., a. XXVIII. DejejuniU legitimise b. " pro populo] per populum, W. ** con-

cilio] consilio, W. consilium, e,/, g, i.

UD. 668-^90-] ANGLO-SAXON PERIOD. ’ 20%

[TBBODORB’S PBNITKimAL.]

6. Similiter pecora acquali pretio possiint mutari, si necesse sit.

7. Rex si alterius regis terrain habet, potest dare pro anima

sua".

8. Inventio in via toUenda est ; si inventus fuerit possessor, red- datur ei.

9. Tributum ecclesiae sit, sicut consuetudo provincix, id est, ne tan- turn pauperes inde^’ in decimis aut in aliquibus rebus vim patientur^^

10. Decimas" non est legitimum dare nisi pauperibus et peregrinis, sive laici suas ad ecclesias^*.

11. Pro rcverentia regenerationis in albis Pentecosten orandum est, ut in quinquagessima oratur.

12. Oratio potest sub velamine esse cum*® necessitas cogit.

13. Infirmis licet omni bora cibum et potum sumere, quando desi- derant vel possunt, si opportune non possunt.

FINITE

“Haec consiliante venerabili Theodoro Archiepiscopo Angelorum nostri ut diximus scripserunt. Si quis vero sibi competentius melius est ve has utrasque regulas penes se tenere videantur, bene suis uti in Deum et nostris nee careant optamus, in quibus que incomipta viden- tur vitio utique scriptorum interpretumque viri nimirum barbarum deputant ab omnibus ita ut a quibusdam vel hab eo eruditis ilia dcpravata incorrectaque ilia esse judicia merito abnegantur, ae quibus

^ Here MS. b alone has the following article, which is no. 8. in Wasserschleben : ** Si quis de secalo ad senritutem Dei conversos speciem quamlibet regalem habeat a rege acceptum, ipsa in potestate regis est illius ; sin vero a priore quovis rege defiincto, quam accipiebat, sit ut aliae res ejus Deo secum tradere licitum.** " indc] om. W. " patientur] patiantur, W.

" decimas] decunnas, C. " ad ecclesias] ad ecclesiam, W. suis ecclesiis, g, » cum]

si, W. " The MSS. which contain only the second book« have here the 13th chapter of

the first, as in Petit’s edition. MS. C. has after FINIT, (l) the Questions of Augustin with the Answers of Gregory as given above from Bede, but including the one about the relics of S. Sixtus which is regarded as spurious, (a) The verses —

•• Te nunc sancte speculator

Verbi Dei digne dator

Hsddi pie presul precor,

Pontilicum ditum decor,

Pro me tuo peregrino

Preces funde Theodoro.” ^ The following epilogue is found only in MS. 6, where it follows the Questions of Augustin and Answers of Gregory. It is here printed from Wasserschleben without emendation.

[theozx>re’s penitential.]

[Theo]

non pauca cum passim a pluribus mixtimque tenentur, pariter p mus, ut Christo Domino juvente sequentibiis libris ex eis pre lux modulum nostrum corrigamus. Sed adliuc de ilia dubitantes re aliqua in quibusdam hujus necessaria opusculis adnectami maxime libello penitentie que ad prudenti posse facile reor ad Restat igitur super hujus ad defensionem patres nostri The dilectioni vestitum quantam possumus satisfacere, quorum in ali catholicorum dictis plenam non invenientes expositionem eum frequentastis. De quibus non immerito omnibus vos qui h karissime causa baludicantes difficilia extitistis, ut me in ill ago Christo pro nobis agonotheta certantem meritis vestris c imminente ».

• This epilogue, and indeed the same may be said of the prologue, owes its obscurity possibly to the corruptness of the copy, but certainly in great measure to the barbarous character of the Latin. The writer’s mean- ing, as traceable by the aid of a few conjec- tural emendations, seems to be this : —

** The above sentences were written, as we have said, by our authorities, under the advice of the venerable Theodore, Archbishop of the English {Anglorum for Angelorum). If there be any {gui for quis) who seem to themselves to possess these two [books of] rules in a better and more satisfactory form, our desire is that they should make a good use of them, to the glory of God, yet not be without the aid of our version also. Amongst these, the passages which seem to be corrupted (reading corrupta for incorrupta) by the fault of copy- ists and interpreters, men set down as truly barbarous ; by all as by some even instructed by Theodore himself those judgments are de- servedly rejected as unsound and incorrect. [Or, reading virorum nimirum barbarorum deputantur ah omnibus^ ita ut a quibusdam etc., we may construe, ’ those passages which seem to be corrupted by the fault of copyists and interpreters, barbarians no doubt, are by all condemned {deputantur = abjudicantur^ are ascribed to other hands) even as’ etc. etc.]

Many of these, since they are widely but in a confused form, we have put to that by the Lord Christ’s help (Jttva juvente) we may in future books corr< most important of them according to or secundum for lux) our standard. B having doubts about them (illis for ii add to our work (operi or operee for o; a few necessary helps in certain small (i.e. the further documents contained MS.), and especially a form of penitcnc< lum for lihello), all which we think i readily intelligible to a wise reader, mains therefore that we do our best (qt for quantam) in defence of our father for patres) Theodore, to satisfy you, t (yestrcB for vestitum)^ who (ywi for qi not finding in the sayings of other c divines a full answer to your questioni on that account in the habit of appi) him.

" For all which reasons [I entreat], t {karissimi for karissime)^ not without de it, that you who have been balancing ( eantes^ or abjudicantes^ rejecting, for i eantes) these difficult places, will b> merits assist (supply adjuvetis) me struggle in which I am engaged, before the awarder of the prize, against the (ininucum for imminente)"

A.D. 668-690-] ANGLO-SAXON PERIOD.

[appendix to Theodore’s penitential.]

ao5

APPENDIX

TO

THEODORE’S PENITENTIAL.

L CoUaiion of the " Capitula Theodori" as printed by UAchery^ De la Bar re y and Wasserschleben, with the corresponding passages of the Genuine Pemieniuil.

ID=D’Achei7’s Spicilegium, vol. IX. p. 52, ed. 1669. B=The second edition oi lyAchery, edited by L. F. J. de la Barre, Paris, 1723, vol. I. p. 486. W=Wasserschleben’s Bussordnungen, p. 145. T=The Genuine Penitential as printed above.]

D. B. W.

I

2 2

3 3 3

4

5

5 6

7

7

7 8

8

9

9

I

2

3

4

5

5 6

6

7 8

9

II

I

2

3

4

5 6

7 8

9

II

II. 3

II. 3

II. 3

II. 3

II. 3

II. 3

II. 4

II. 4 II. 2

II. 2

I. 10

II. 8 II. 8

I. II

II. 8 II. 8 II. I II. I II. 8

II. II, 7. 11. II, 1,3.

3

4

5 6

7

5 6.

1,2.

I.

I.

3- I.

D. B. W.

T.

22 ]

[I. 11,4.

23 1

[1. 11,7,8.

II

24 ^

[I. 8, 6.

25 3

L. 12, I, 2.

26 ]

‘. 12,4.

27 ]

. 2, 14.

28 I

I. 12, 17.

29 ]

I. 12,25.

30 ]

[I. 12, 26.

M

31 ^

[. 14, 2.

32 ]

t. 14, 3.

33 ^

[. 8, 6.

34 ^

:. 14, 1.

35 ^

1. 13.4.

36 ]

1. 12, 23, 24.

37 1

. 14, 5.

38 ]

[. 14, 6.

39 ^

[. 14, 7.

40 ]

tl. 6, 3, 6.

41 ^

[I. 3, 8.

42 ]

[. 14, 17, 18.

2o6

D. B. W.

[aPRKDIZ to THKODORB’i PKKITKIfTXAL.]

T.

II. 14, 5, 6. .

1.16,5-

II. 8, 8.

1. 14, 26.

II. 2, 8.

I. 3. I-

II. I, 7-

II. 10, 3.

II. I. 8.

II. 10, 4.

11. 1, 9.

II. 2, 12.

II. 14, 8.

I. 4, 6.

II. I, 10.

II. 8, 5.

II. 7, 4.

n. 9, 3.

II. 8, 5.

II. I, 4, 5-

II. 14, 9.

88 ]

[OO

11. I, I.

II. II, 9.

89 ]

[OI

II. 5, 7.

II. I, 2.

90 ]

[02

L 17,2.

II. 12, 2.

91 ]

See below,

See below, p.2 1 1.

—

92 ]

[O4

II. 12, 5, I

I. 12, 7.

93 ]

II. 12,8.

See below, p.2 1 1.

94 ]

[O6

n. 12, 9.

n. 5, 5.

95 ]

[O7

I. 14, 8.

II. 6, 1 5.

96 1

[O8

II. 1 3, 6.

—

I. 7, 4.

97 ]

t09

II. i3»7-

n. 14, 3-

98 1

[TO

II. 12, 28.

I. 2, 17.

99 ]

[II

II. 12, 12.

I. 8, I.

77 1

[OO ]

[12

II. 14, 2.

n. 14, 4.

78 1

[QI ]

H3

I. 14, 24, :

II. 2, 15.

79 ^

[02 1

tM

II. 13, I.

II. 12,30.

— ]

[O3 ]

II. 12, 15.

n. 14, 13-

80 ]

[O4 1

[16

II. 9, I.

II. 12, 18.

80 ]

[O4 ]

[17

II. 9, 2.

Seebelow, p.2ii.

81 ]

to5 ]

[18

II. 12,34.

II. 6, I.

82 ]

[06 ]

[19

II. 12,36.

II. 6, 2.

83 J

[07 ]

[20

I. 7, 6.

II. 6, 3.

84 1

[08 ]

[21

II. 12, 25.

II. 6, 4.

85 ]

to9 ]

[22

II. 12,3.

II. 6, 5.

86 ]

[lO ]

[23

II. 4, II.

II. 6, 6.

87 ]

[II ]

[24

11. 9, 3.

II. 6, 7.

87 J

[II ]

t26

II. 2, 12, I

II. 2, 7.

88 ]

[12 ]

[26

I. 9, 7.

I. 12,5.

88 ]

[I3 ]

[27

I. 9, 8.

70 1 7U

I. 4» 5-

89 ]

90 ]

[I4 ]

[16 1

[28 [29

II. 2, 5. II. 5» I.

I. 4, 4, 7.

90 ]

[15 1

[30

II. 6’ 2.

I. 3i 2.

91 ]

[16 ]

^31

I. 9, 10.

I. 2, I.

92 ]

[17 ]

[32

See below,

II. 5, 8.

93 ^

[i8 1

t33^ t34

II. 5, 9.

94 J

[19 1

I. 14, 15.

95 1

[20 ]

^35

■ Note *.

I. 8, 6.

96 1

[21 ]

[36

i I- 3, 3. \I. 4, 1.

97 1 97 ]

[22 1

[22 ]

^37 ^38

D. B. W.

[Theod

T.

:>. 668-^90,] ANGLO-SAXON PERIOD.

[aPPEVDIX to THBODORB’i PSmTENTUL.]

T. D. B. W.

. B. W.

^ Note a

Seebelow,p.2ii.

II. 12, 33- II. I, II.

I- 15,4. 1.7,11.

See below, p.2 II.

1.12,7.

II. 10, 5.

I. 6, 5.

I. 2, 6.

II. 14, I. II. 2, II.

Chapters 1 33- 143 of the so-caUed Capi-

Tbeodori, ioclusive, are from the Apostolic

Mis; 133 is Can. Ap. 8; 134*9 J ‘SS.io;

14; 137,21; 138,23; 139,23; 140,24;

II

T.

I. 4, I.

II. 12, 25.

II. 12,7,8.

II. 12, 19.

II. 12, 20.

See below, p.2 1 1

I. 9, 9.

II. 12,5.

II. 12, 6.

II. 13, 3.

II. 12,36.

II. 6, 9.

II. II, 2.

II. 11,5-

II. 2, 9.

I. 8, 14.

141, 25 ; 142, 30 ; 143, 38. The last 20 chap- ters in D’Achery, p. 491 (second edition), num- bered 149 to 168, are from the Canons of Adanman.

Collation of the " Canones Gregorii" as printed by Kunstmann and Wasserschleben^ with the corresponding passages of the Genuine Peni- miial.

K = Kunstmann, Die Lateinischer Ponitentialhilcher der Angelsachsen^ 29. W=Wasserschleben, pp. 160-180. T=The Genuine Penitential printed above.

K. W.

I 2

3

4

5 6

7 8

9

II

I

2

3

4

5 6

7 8

9

II

T.

11.3 11.3 11.3 II. 4

11.3

n.3 11.3

11.3 II. 7

II. 6

n.3

II. 4 II. 6

3

5 6

4 6

7 8

3

8

7

5 2

K. W.

T.

II. 6, I.

II. 6, 3.

II. 6, 4.

II. 2, 10

II. 2, 14

II. 2, 7.

II. 6, 6.

II. 2, 3.

II. 6, 6.

21,22

»23

I. 9, 12.

I. 10, I.

II. 4, I.

I. 5» I.

2o8

K.

W.

T.

37 ]

[. 5, 6.

28 1

:. 5, 2.

29 ]

[. 9, 6.

’ 1

[. 9, 7. [. 14, 28.

31 ^

[1.6, 12, 13.

32 ]

;. 9, II.

33 ^

[. 10, 2.

34 ^

tl. 4, 3-

36 ^

:. 9, 10.

36 ]

[. 9, 9.

37 ^

[. 8, 5.

38 1

[. 12,7.

39 J

t- 3, 3-

[. I, I.

[I. 7, 2.

[I. 7, I.

[I. 12,36.

[I. 6, 9.

45 ^

‘. 5» 14.

46 ]

[.8, 12, 13.

47 ]

[. 9, 2.

48 ]

L 6, 3. 4.

49 -

^SyS-

50 ^

t. 6, 7-

61 3

[. 5, 8, 9, 10.

t. 6» “•

63 ^

^•5» 12, 13.

64 ]

[I. 8, I, 2.

56 ^

[. II, I.

56 ]

[I. 8, 3, 4.

67 ^

[. II, 2.

58 ]

[. 11,3.

69 ^

[. 12, 1, 2.

60 ]

t. 11,4,5-

S3

61 ]

[I. 14, I.

62 ]

i 14, I.

63 ]

■. 14, 5-

64 ]

[. 14, 6.

65 ^

[I. 12,7.

66 ]

[I. 12,5.

67 i

[I. 12, 6.

68 ]

:. 14,4.

69 ]

[. 14, 7-

70 ]

‘1. 12, 19.

71 ]

1, 12, 28.

72 ]

1. 12,23,24.

73 1

1. 13*4.

74 1

:I. 12, 27.

[appbndu to Theodore’s PENiTEirTUL.]

K. W.

[Theodo

T.

75 I

[. 12, 17.

76 i:

[. 12, 18.

77 I-

[. 12, 18.

78 I]

[. 12, 25, 26.

79 I

t. 12,31.

80 i:

[. I 2, 3.

81 I]

[. 12, 4.

82 Ij

i 12,5.

83 I]

[. 12, 13, 14.

84 I

[. 12,8.

85 I.

14,2.

86 I]

[• 12,33.

87 I]

[. 2, 9.

88 I.

8,6.

89 I.

2, 17.

90 I.

2, 16.

91 I.

2, 2, 4.

92 I.

2, 18.

93 I

2, 3» 2.

94 I.

3»3-

95 I.

2, 12.

96 I.

2, 18.

97 I”

2, 13. .

98 L

7,1.

99 I

2, II.

88 ]

[OO I.

2, 15.

89 ]

[OI I.

2, 6.

90 ]

[02 I

. 14, 25.

91 ]

[03 I

. 14, 26.

92 ]

[04 I.

14, 29.

93 ^

to5 I

14, 30.

94 J

[06 I

. 14, 27.

95 1

[07 I.

14,21,22,23

96 ]

[08 I

’ 4, 5’

96 1

[09 I

.4,6.

96 ]

[lO I

.4,7.

96 1

[II I

.4, 2.

96 ]

[12 I.

4,4,7,6.

96 ]

[13 i:

[. 14,4.

97 1

[15 I

6, 3, 4.

98 ]

[16 I.

15, I.

98 ]

[17 I

15,2,3-

99 ]

[18 I

.8,1-4-

99 ^

[19 I

. 8, 7, 9.

100 ]

r2o I

. 9, 4. 5.

lOI ]

[21 I

3, 2, 5-

102 ]

[22 I

.3,4.

103 ]

[23 I

.12,4.

104 ]

124 I

. 2, 14.

EI.661W90.] ’ ANGLO-S^XOti PERIOD.

■“5

“5

I. 14, 17.

1. 14, .8, .

loe

1.7.1..

•07

I1.4,.^.

n.5,4.

I3»

11.5,3,6.

r3>

II. 3, 6.

■33

II. 1, 1, 3.

III

n.1,3.

II. I, I.

.3<i

II. 8, 7.

11.11,7.

■38

ILi^, 1,8

■ 13

•39

11.11,9.

n.11, 1.

ILi.,6.

^•■.■,3

‘43

II.. I, 3.

II. •1,4.

II. .■,5.

1.7,8.

I. 7, 6.

II. .4, 13.

■49

n. ., 4, 5.

■ 50

^■,5.

■ 5^

II. 5. 5.

15a

II. 10, •, 3

■53

11.14,7.

■17

■54

I. 7, 3.

•65

II. 3. •.

15«

11.3,8.

• 57

II. 14, ■«..

•58

11.14,9.

I 30

•59

11.5,10.

i6d

II. 1, 10.

i«i

I. 14, 38.

.33

■ 63

1. 14, 39.

•33

.63

11. ■4, 5.

.34

.64

II. ■3,3.

“S

■65

II. ■, 7, 8

1 35

I. 3, 3.

13<

■ 6;

1.9,..

II. 3, 16.

1.7,4.

•39

II. 8, 8.

•3^

‘7’ • 73

1.8,14. II. 8, 6.

•3»

• 73

II. 9, 3-

•33

■74

U J, …

•34

■75

II. 13, 8.

• 35

■ 76

11.13,9.

•35

■77

I. .4, 3.

•36

■78

II. ■3,6.

•3’

■79

II. .3, 5.

■37

■ 80

II.4,^o.

• 37

II. ■3,1.

•38

II. ,3, 39

•39

‘83

II. ^3, >.

.84

II. ■S, 3.

■41

■85

II. 13, .0

11.13,36

■43

II.9.^,3

■44

I. 6, I, 3.

‘45

II. 9. 3.

H6

1. 14, 16.

•47

■ 91

I. .4, .5-

•48 •49

■93

\Xs.

[I. Canons ascribtd in ancieni Colltetiota lo Theodore, bui noi found in the Genuine Peniltntial.

[Of the following Canons the larger portion is drawn from the " Capitula leodori” of lyAchery; one is from the “Canones Gregorii” of Kunst- nn, the remainder from the other ancient Peiiitcntials whicli are pub- led in a collected form by Wasserschleben. TLe ■’ Capitula Theodori " 1 " Canones Gregorii” are, in Wasserschleben’s opinion, more ancient n the genuine Penitential, and may have been among the divtrsa cmfu-

2IO ENGLISH CHURCH. ^ [Theoi

[aPPBNDUC to THBODORB’i PBNTrENTIAL.]

scB^tde digesitanes of Theodore’s judgments to which the compiler of Ac Penitential refers, and which he intended his orderly and systematic edition to supersede. This, although very probable, must remain a matter of opinion. The former collection assumes to be Theodore’s, but {i)it contains eleven Canons (Apostolic) known not to be his ; (2) in De la Barre’s edition, it includes twenty known to be Adamnan’s; and (3) in one case the compiler has thought it necessary to specify Theodore as the author of a particular Canon. Several of the " Capitula” vary considerably from the text of the Penitential; e.g. 55, 56, 159; and it is probable that the com- piler of the genuine work intended to give a correct version of them, and to exclude the few others which are not found in the Penitential at all. The following are all which are wanting in the genuine work, not being known to belong to other authors, or which vary from it in any material point not ; already noticed among the various readings of the Penitential, or to be i referred, as in some cases of variation in numerical figures, to the mistakes I of copyists. They are given here not as Theodore’s, but with the presump- tion against their genuineness derivable from the circumstances stated above. If they are older than the genuine Penitential, they must have been rejected by the compiler of it; if they are later in date, they are wanting in the authority which alone could compel their reception.

The " Canones Gregorii" do not pretend to be Theodore’s, yet aD bat ■ one are found in the Penitential; the presumption therefore is that ^ collector held that one to be of the same origin. It is possible that thef received the name from having attached to them a copy of Gregory’s : Responsiones ; or if they are of later date, they may have been drawn from - a MS. which, like Wasserschleben’s a, attributed the Prologue and perhaps the Penitential itself to one of the Gregories.]

1 . Ingenuus cum ingenua conjimgi debet.

[Cap, Th. ed. Wasserschleben, n. 35. See Theod. Pemi., II. xiii. 4.]

2. In uno altari duas facere missas conceditur secundum Grsecos, se-

cundum Romanos quinque, propter quinque cruces quae imponit Episcopus quando consecrantur. Et ille qui prius manducaie probatur ad osculum non adraittitur. [Cap. Th. ed. WasserschUben^ n. 55. From Theodoris Pemt.^ IL I. 2, with the addition secundum GrcBcos — consecranfur,]

3. Vir abstineat se ab uxore sua XL. dies ante Pascha et in prima

ebdomada post Pascha, post Pentecosten una ebdomada. [Cap. Th. ed. Wasserschieden, n. 56. From Theod, Ptmt., IL xii. 2, with the addition of the last clause.]

IJ). 668-690.] ANGLO-SAXON PERIOD. 211

[appkndiz to Theodore’s penitkntial.]

4. Infantes monasterii XIV. annis camem manducant. [Cap, Th, td, Wasserschleben, n, 57.]

5. Gentiles mortui de locis sanctorum ejiciendi sunt.

\C€^. Th, ed. Wasserschlebetiy n. 59. See Theod, Ptnit,^ IL t, 4.]

6. Abbati si licet monasterium suum alii dare in potestatem, nee post

obitum nee eo vivente sine voluntate monachorum, nee propinquo nee alieno, sed ipsi elegant sibi abbatem. Si prior obierit aut discesserit, similiter simili mode. _C^. Th, ed, WasserschUhen^ «. 71. See Theod, Penit,^ II, vt, 4.

7. Qui bomicidium vel fiutum commiserit et non oomposuit illis quibus

nocuit, quando confessus fuerit Episcopo vel presbytero peccata sua, debet illis aut propria reddere vel componere, si vero non habuerit substantiam unde componere potest vel nescierit quibus nocuit, poenitentia plus augetur. [Cap. Th, ed, Wasserschleben^ n, 89. See Theod, PeniL, I, tit. 3 and /. w, I.

8. In ecclesia sanctificata nulli mortui sepelientur. Si vero ibi mortui,

antequam fuerit sanctiiicata, sepulti sunt, non sanctificetur. [C^. Th. ed, WasserschUben, 99. See Theod, PeniL, II, i, 4, 5.]

9. Si inde mutata fuerit in altero loco, vel laventur tabulae ; quaecunque

enim ecclesia mutata fuerit in alio loco, iterum sanctificetur. Si vero in ipso loco et ei mutata fuerit, aqua aspergetur sancta. [Cap, Th, ed, Wasserschleben, n, 100. See Theod, PeniL, II, 1. i, which is contradicted by this version.]

10. Si servus, si et ancilla domini servum ilium liberum non vult cum

ilia nubere, dimitte accipere, si ilia non potuerit ad eum. [C(^, Th, ed, WassersMeben, n. 103. See Theod. PeniL, II xiii. 4.]

11. Non communicet vir cum muliere adultera, similiter et uxor cum adultero viro non ineat pacem communem.

[Cap, Th. ed, Wasserschleben, n, 132.]

12. Qui cames immundas manducaverint, et olera quae cum carnes coquuntur, cessare debent a ministerio.

[Cap, Th, ed, Wasserschleben, n, 1 44.]

13. Episcopus, presbyter, diaconus confiteri debent peccatiun suum. [Cap, Th, ed. Wasserschleben, n. 149.]

14. Stando orandum est pro reverentia Dei. [Cap, Th. ed. Wasserschleben, n. 161.]

P a

212 ENGLISH CHURCH. [Theodore,

[appendix to thsodork’s penitential.]

15. Si quis clericus parvenerit ad firmum paganum, melius est baptizari eum in Nomine Trinitatis cmn aqua signata.

[Can. Greg, ed, Wasserschlebeny n. 30 ; and see Thead. Penit,^ I. ix. 7, /. xiv. 28.]

16. Theodorus, — Si quis patri aut matri expulserit, impius vel sacrilegus judicandus est et poeniteat aequali tempore quamdiu in impietate extiterit

[Pcmtt. Cumnuaniy IV, 10, ed, Wasserschleben^ p. 476. It is also in the Pomit, Paris,, c, 45, ibid., p. 416; but not there ascribed to Theodore.]

1 7. Theodorus. — Si quis per semetipsum propriis membris violaverit I. aim. poen. Si quis virginem aut viduam rapuerit vel violentio, III. ann. pen. i. p. e. a.

[Pcem’t. Valicellanum, IL c, xxxvi. ed. WasserschUben, p. 561.]

[Besides these there is found in several Penitentials a chapter on Commu- tation of Penance, ascribed to Theodore by mistake. This is probably of Frankish origin, and was attributed to Theodore simply from the fact of a reference occurring in it to his genuine work. It is found apparently in its most ancient form in Cummeanus. See Cummeanusj in Prolog. De rnoHs PcmiienticB ; Con/essionale Pseudo-Egberii, c. II. ; Posnit. Renunse^ c. IL PseudO’Theod. ad calcem ; and compare Egbert, Pen. XII L 1 1, XIV. XVL

Of the collection of Fragments of Theodore printed in the Ancieni Laws and\Institutes, pp. 307-319, from various sources, every article is either contained in the genuine Penitential, or is found in earlier collections (such as the Capitularies of Ansegis, and the Corrector Burchardi) without the ascription to Theodore, which in every case may either be referred to accident, or shown to be without authority.

There exists in several collections a form of the Benediction of an Abbess, which seems to claim the authorship of Theodore. It is found in the Or^ Romanus (ap. Hittorp, De Divinis Catkolicce Ecclesice Officiis, ed. 1624, cc. 164, 165); in Gerberi, Monumenia Veteris LiturgiaAUmanniccSy^.dXX. pp. 99-100; " ex Cod. monast. Murensis, olim monasterii in Nidermunster. Ratisb., saec. XI. circ. ;" and in Collier* s History of the Church of England, vol. IL App. p. 23. These versions, although containing a good deal of matter in conmion, differ widely in other respects, nor would it be easy to analyze them so as to reproduce an original text. But the heading of the Article, which is in Gerbert " Ordinatio Abbatissae monasticam regulam profitentis, capi- tulum ex canone Theodori Archiepiscopi Anglorum," may merely mean that the form was drawn up in conformity with a canon of Theodore: and this will appear more probable if the rubrics of the form be compared

668-690.] ANGLO-SAXON PERIOD. 213

[AFPKNon TO Theodore’s penitential.]

the article of the Penitential which regulates the benediction of an t The rubrics are, i. " /« ordinatione Abhatissm Episcopus debet tm celebrare (or cantare), e/ earn henedicere hoc modo. Post Antiphonam ntroitum et datam orationem et reliquum officium Missae usque ad igelium prostemat se electa ante altare retro Episcopum, cum dudJbtis Hbus de soToribus sut’s, fiantque ibi litaniae," etc. 2. " Precibus finitis, dicat earn Episcopus incltnaio capiie, ita dicens," etc. The words in s are taken from the article of the Penitential referred to : but they belong to the benediction not of an abbess, but of an abbot. Theo- also {Pen, II. 3, 4) allows an abbess to receive benediction from a :, for which there is no order given in the form as it now stands.]

A J5. 690, Sept. 1 9. Epitaphium Sancti Theodori.

ED. H. E., V. 8.

Hie sacer in tumba pausat cum corpore prsesul

Quam nunc Theodorum lingua Pelasga vocat ; Princeps pontificum, felix, summusque sacerdos

Limpida discipulis dogmata disseruit.

Namque diem nonam decimam Septembris habebat

Cum carnis claustra spiritus egreditur : Alma novae scandens felix consortia vitae

Civibus angelicis junctus in arce poli.

[M. H. B. 255 ; Bede omits 26 lines in the middle.]

[lawi op inb, touchino the cburch.]

[a J>. 690-693.

SEE OF CANTERBURY VACANT,

A.D. 690, Sept. 19 — ^A.D. 693, June 29.

A.D. 688 X 693, or probably A.D. 690. Laiws of Ine KJmg of Wessex^ made at a West-Saxon Wttenagemot-, so far as they relate to the CburchK

BE INES DOMUM.

Ic Ine, mid Codes gife, Wes- seaxena kyning, mid gej?eahte and mid iare Cenredes mines fieder, and Heddes mines Biscepes, and Eorcenwoldes mines Biscepes, mid eallum minum ealdormonnum, and |?aem ieldstan witum minre Jjeode, and eac micelre gesom- nunge Codes J^eowa, waes smeagende be J^aere haelo urra sawla^ and be J^am staSole ures rices J Jjset te ryht aew and ryhte cyne-domas J?urh ure folc gefaestnode and getrymede wacron; J?aet te naenig eaidor- monna,ne us under-geJ?eodedra, aefter j^am waere awendende )7as ure domas.

OF THE DOOMS OF INS.

I, Ine, by God’s grace. King of the West- Saxons, with the counsel and with the teaching of Cenred my father, and of Hedde my Bishop, and of Eor- cenwold my Bishop, with all my ’ ealdormen,* and the most distinguished ‘witan* of my • people, and also with a large ! assembly of Cod’s ser- vants, have been considering of the health of our souls, and of the stability of our realm; so that just law and just kingly dooms might be settled and established through- out our folk; so that none of the ’ealdormen,* nor of our subjects, should hereafter per- vert these our dooms.

BE GODES BEOWA REGOLE. OF THE RULE OF GOD’S SERVANTS.

I. iErest, we bebeodaiS )?aet te i. First, we command that Codes |?eowas hiora ryht-regol on God’s servants rightly hold their

0-693-] ANGLO-SAXON PERIOD.

[lawi of Htm, touchdto thb church.]

2«5

lealdan. iEfter J?am, we lai$ J7art te ealles folces xw mas pus sien gehealdene.

BE CILDUM.

^ild, binnan J^ritegum nihta, ulwad. Gif hit swa ne sie, ill. gebete. Gif hit ]K)nne id butan fulwihte; gebete mid eallum pam ^ he

SUNNAN-DiEGES WEORCUM.

3if l^owmon wyrce on i-dseg be his hlafordes ie he frioh ; and se hlafbrd XXX. scill. to wite. Gif se l^eowa butan his gewit- ^rce, jK)lie his hyde [o|?J?e des]. Gif jK)nne se frigea ? wyrce butan his hlafordes olie his freotes [oHj^e sixtig as y and preost si twy-scil-

BE CIRIC-SCEATTUM.

!)iric-sceattas sin agifene Marti nes mscssan. Gif ;t ne gelaeste, sie he scyldig 11. and be xii. fealdum )ne ciric-sceat.

BE CIRIC-SOCNUM.

if hwa sie deaSes scyldig,

cirican geierne, hsebbe his

and bete swa him ryht

Gif hwa his hyde for-

and cirican geierne, sie

swingelle forgifen.

lawful rule. After that, we com- mand that the law and dooms of the whole folk be thus held.

OF CHILDREN.

2. Let a child, within thirty days, be baptized. If it be not so, let him make ’ bot* with xxx. shillings. But if it die without baptism; let him make * bot* for it with all that he has.

OF SUNDAY WORKINGS.

3. If a ’theowman* work on Sunday by his lord’s command, let him be free ; and let the lord pay xxx. shillings as ^ wite.* But if the ’ theow* work without his knowledge, let him suflFer in his hide, or in ^ hide-gild.* But if a freeman work on that day with- out his lord’s command, let him forfeit his freedom, or sixty shil- lings : and be a priest doubly liable.

OF CHURCH-SCOTS.

4. Let church-scots be ren- dered at Martinmas. If any one do not perform that, let him for- feit Ix. shillings, and render the church-scot twelve-fold.

OF CHURCH-* SOCNS.’

5. If any one be guilty of death, and he flee to a church, let him have his life, and make ‘bot* as the law may direct him. If any one put his hide in peril, and flee to a church, be the scourging forgiven him.

2j6

[lAWI of ins, TOUCmNO THB CHURCH.]

[a.d. 690-

BE 6EFE0HTE.

VI. Gif hwa gefeohte on cyninges huse, sie he scyldig ealles his ierfes^ and sie on cyninges dome hwx’Ser he iif age J?e nage. Gif hwa on myn- stre gefeohte, hund-twelftig scill. gebete. Gif hwa on eaidormonnes huse gefeohte, offe on oSres ge- ]7ungenes witan, lx. scill. gebete he, and oSer lx. geselle to wite. Gif he )K)nne on gafbl-geldan huse, 6p]ft on gebures gefedite, cxx. scill. to wite geselle, and fxm gebure vi. scill. And J^eah hit sie on middum felda gefbhten, hund-twelftig scill. to wite sie agifen. Gif )K)nne on gebeor- scipe hie geciden, and oSer hiora mid ge)?ylde hit forbere, geselle se oSer xxx. scill. to wite.

OF FIGHTING.

6. If any one tight in king’s house, let him be 1 in all his property, and be the king’s doom whether he or shall not have life. If an] fight in a minster, let him i ’ bot’ with one hundred twenty shillings. If any fight in an ^ ealdorman’s* h or in any other distingu ^ wita’s," let him make ^bot" LX. shillings, and pay a se LX. shillings as ’ wite.’ But fight in a ’ gafol-gelda’s’ houj in a ‘gebur’s,’ let him pay shillings as ^wite,* and to ‘gebur’ VI. shillings. And th it be fought on mid-field, lei hundred and twenty shillin| given as ^ wite.’ But if they altercation at a feast, and o: them bear it with patience the other give xxx. shilling ’ wite.’

BE BAM BE HIORA GRWITNESSA BE- FORAN BIS^. ALEOGAB.

XIII. Gif hwa beforan Biscepe his gewitnesse and his wed aleoge, gebete mid cxx. scill.

BE HERIGE.

XV. Se|?e here-teama betygen sie, he hine be his wergilde aliese, o);)>e be his were ges- wicne. Se aS sceal bion healf be husl-gengum. Deof, si)?J?an he

OF THOSE WHO BELIE THEIR T MONIES BEFORE A BISHOP.

13. If any one befiDre a Bi belie his testimony and his ^ ’ let him make ^bot’ with shillings.

OF *HERGE.’

15. He who is accused of reteam,’ let him redeem hij with his " wer-gild," or clear self according to his * wer.’ oath shall be half of comn

90-693-] ANGLO-SAXON PERIOD. 217

[laws of mx, TovcHnra the church.]

•n cyninges bende^ nah he cants. A thief, after he is in icne. the king’s custody, shall not have

the clearance.

BE CYNINGES GENEATE.

. Cyninges geneat, gif his i-5 twelf hund scill. he mot in for syxtig hida gif he isl-gengea.

OF A king’s ‘GENEAT.’

19. A king’s ^geneat,* if his ^wer’ be twelve hundred shil- lings, he may swear for siirty hides, if he be a communicant.

EL9EODIES MONNES SLEGE.

II. Gif mon el)?eodigne, y se cyning ah twaedne dad y )?riddan dxl sunu cip^e s. Gif he )K)nne maegleas ^alf kyningc, healf se gesiS. lit )?onne abbod sie 6p\fe esse, dxlen on ]>b. ilcan wi"? jK)ne kyning. alh gafol-gelda cxx. scill.; mu c; Deowne lx. Som- ne fiftegum : Weales hyd im.

OF SLATING A FOREIGNER.

23. If a foreigner be slain, the king has two parts of the ^ wer,’ a third part his son or kinsmen. But if he be kinless, half the king, half the ^ gesith.’ If, how- ever, it be an abbot or an abbess, let them divide in the same wise with the king.

A ^Wealh gafol-gelda,* cxx. shillings ; his son, c. ; a « theow,* LX. ; some with fifty : a ’ Wealb V hide with twelve.

BE BURG-BRYCE.

. Burg-bryce mon sceal cxx. scill. kyninges, and

es, )?2er his rice biiS. Eal- nnes Lxxx. scill. ; Cyninges 5 LX. scill.; GesiiScundes es land-haebbendes, xxxv. and bi ]K)n ansacan.

OF * BURG-BRYCE.’

45. ^Bot’ shall be made for the king’s “burg-bryce,” and a Bishop’s, where his jurisdiction is, with cxx. shillings; for an ealdorman’s, with lxxx. shil- lings; for a king’s thane’s, with LX. shillings; for a “gesithcund” man’s having land, with xxxv. shillings: and according to this make the legal denial.

BE CIRIC-SCEATTE.

Ciric-sceat mon sceal agi- )?am healme and to J^am

OF CHURCH-SCOT.

61. Church-scot shall be ren- dered according to the ‘healm’

2l8

[lawi of we, touchino thb church.]

[a.d. 690-693.

heorSe.f^e se mon on bi% to mid- and to the hearth that the man dum wintra. is at at mid-winter.

IN CASE A MAN SLAT ANOTHER’S GOD- SON OR HIS GODFATHER.

76. If any one slay another’s godson or his godfather, let the ^ mseg-bot’ and the ^ man-bot’ be alike. Let the ^bot’ increase according to the wer/ in like manner as the ^man-bot’ does, which is due to the lord. But if it be a king’s godson, let him make ^ bot’ to the king according to his ‘wer/ in like manner as to the kindred. If, however, he strive against him who slew him, then let the <bot’ to the god- father decrease in like manner as the ^wite to the lord does. If it be a Bishop-son*’, let it be half of this. [Thorpe^ Ancient Laws^ pp. 45-65, from Textus Roffensh ,• 5., I. pp. 1 82 -188; ^., I. 58, 59, and IK App. pp. 744, 745- Lamharde^s Archaso- nomiay p. i; WtlkinSy LL Anglo- Sax, pp. 14-27; Schmidy pp. 20-57; see also fF, Malm.^ G. JR., I. 2, f. 7, Savile.]

BE BON GIF MON OBRES GOD-SUNU SLEA OBBE HIS GOD-FiEDER.

Lxxvi. Gif hwa oSres god-sunu slea 6}f\G his god-faeder, sie sio mseg-bot and sio man-bot gelic. Weaxe sio bot be |?am were, swa ilce swa sio man-bot de"S J?e J?am hlaforde sceal. Gif hit jK)nne kyninges god-sunu sie, bete be his were J?am cyninge swa ilce swa )7xre maegSe. Gif he jK)nne on jK)ne geonbyrde J?e hine slog, J>onne setfealle sio bot J?2em god- faeder swa ilce swa |?«t wite J?am hlaforde de"S. Gif hit Biscep- sunu sie, sie be healfum ]7am.

• Ine succeeded to the kingdom of Wessex AD. 688 {Flor. Wig., A. S. C), and Bishop Erkenwald of London died A.D. 693 {B. IV, II, and Smith ad loe.). The absence of the Archbishop of Canterbury needs no account- ing for, as the assembly was a provincial Witenagemot of Wessex only; but, not to resort to the fact that there was a fierce war between Kent and Wessex, A.D. 687-694, which would have prevented a Kentish prelate from entering the latter kingdom (cf. Johnson, Eng. Canons, I, p. 130, editor’s note*) ; I. it b most probable that Ine*s laws were made after he had become a little settled in his kingdom, and therefore hardly before Theodore’s death in A.D. 690 : and 2. after that date there was, during Erkenwald’s life, no Archbishop to come to him. Erkenwald’s presence, and the description of him by Ine, as ** his Bishop," seem to imply that the East-Saxons were at

this time subject to Wessex; as in A.D. 666, when Wini bought the see of London from Wulf here, and again generally after the pre- sent date, they were to Mercia. It is true that Mercia usually ruled over at least Loodoa and Middlesex {W. Malm., G. /?., /. f. 18, Savile), and East-Saxons were usually subject to ** aliis regibus et maxime Merciis ;" but Ine is represented as ravaging both Kent (A.D. 688 -694) and East-Anglia {W. Malm., G. /J., /. f. 7, Savile), which seems to imply at leut a temporary supremacy over Essex, which lay right in his path. The letter of Waldherc Bishop of London, A.D. 704 X 705 (see be- low), shows that such supremacy had been then followed by violent quarrels, which a conference at Brentford was to settle. If Erkenwald’s life be prolonged until a later date than A.D. 693, the omission of Ine in the letter of Pope Sergius to the English

A.D. 690-693-] ANGLO-SAXON PERIOD. 219

[wnnuD’s ncoND bulk.]

kmgi in behalf of Brihtwald in A.D. 693 Canterbury, and Erkenwald’s connexion with

may be the counterpart to the omission of Surrey as founder of Chertsey, are enough.

Brihtwald himself from Ine’s Witenagemot ^ That is. Confirmation-son : Thorpe trans-

tnd lawi, and the same reason may account lates incorrectly ** Bishop’s-son." ht both. Peihapi the vacancy of the see of

A.D. 6gW Wilfrid again expelled from Northumtria,

wafridandKing ^^^* ^’ Wilfr. XUF, — Nam antiquse inimicitix sua- Eaidfrith quar- sorcs, Quasi dc soporc somiii excitati, mare hujus seculi

ffMM V a^a% jfc^^,.

of certain ^^ gaudio serenum, procella flante turbinis, invidiam folli-

5r5?*y ?f I’ culo ad triste naufragium moventes, et facem dissen- Kcnhfixed by sioms extmctam resuscitavere. Quippe inter Regem £ ^onpt to sapientissimum, et sanctum virum praedictum aliquando a Bi- pax et securitas, et pene omnis boni gaudium abunda-

pooTs-ofade^ vit: aliquando vero aliquod spatium olla fervente nequi- n^madeupon tix plures deterioravit J et sic iterum in concordia, Theodore’s de» atque iterum in discordia, altematim per multos annos

in tali vidssitudine viventes manebant, usque dum post- lemd maxima flamma inimicitix exardescente, de regione Ultra- Humbrensium sanctus homo Dei a Rege Alfritbo expulsus recessit. Nam prima causa est dissensionis eorum de antiqua origine descen- dens, quia ecclesia, qux sancto Petro Apostolo dedicata est, territoriis et possessionibus suis injuste privatur. Secunda causa est, ut mona- sterium supradictum, quod in privilegium nobis donabatur, in Epi- scopalem sedem transmutatur ; et libertatem relinquere, quam sanctus Agatho, et quinque Reges censuerunt fixe ac firmiter possidere. Tertia deinde causa est, ut jussionibus et decretis Theodori Archiepiscopi ab. Apostolica sede missi oportere cogebat obedire, non ilia significans canonica statuta, quse in principio Episcopatus sui apud nos degens, aut in novissimis temporibus vitx sux constituit, quando omnes Ecclesias nostras ad canonicam pacem unanimiter vocavit: sed magis ea decreta, qux mediis temporibus suis^ quando discordia inter nos in Brytania exorta fuerat, statuit.

Wilfrid fliet to I<lco sanctus Pontifex noster hxc renuens, ad amicum Mada. ??j|J^ fidelem Ethelredum regem Merciorum accessit, qui cum Ukcster»Sazuif cum magno honore propter reverentiam Apostolicx sedis being jnst dead, guscepit J et in multa reverentia episcopatus ejus, quern reverentissimus Sexwlfus Episcopus vita obeunte ante regebat, sub protectione Dei et illius degens mansit. [Ed. Gale, p. 75, collated with the Bodleian MS. Fell, i ^ see B. H. E., Kig^ W., L 6^.’]

[first foreign MIISIONS.]

[a.d. 690

• Wilfrid consecrated Oftfor Bishop of Worcester in A.D. 691, whilst administering the see of the Mediterranei Angli {B., IV. 25), (. e. Leicester ; in the vacancy of Canterbury between Theodore and Brihtwald. Wilfrid and Hedda both sign a charter of Ethelred, a rela- tion of Sebbi King of the East Saxons, in March, A.D. 69a or 693 {K., CD. XXXV.). Hedda

had succeeded to the see of Lichf Sexulf’s death, Sexulf having reunited of Leicester and Lichfield on the d Cuthwin. Bosa appears to have resui see of York on Wilfrid’s departure, it until A.D. 705, when he died, and 1 ceeded by John of Beverley, Bishop < ham.

A.D. 69a. Mission of Willihrordy with eleven otherSy to Frisia ; a the two Hewalds to the mother country of the Saxons immediately wards. Consecration of Suidhert to the Bishcfric of the Frisia Wilfrid^ then in exile in Mercia j Brihtwald Being abroad for oration^ hut not yet consecrated^ to the see of Canterbury : A.D yune X August,

Bi£D. H. JS., v. 9, 10, II. — Eo tempore venerabilis et cum bonorificentia nomitiandus femulus Christ! et sacerdos £cg quem in Hibernia insula peregrinam ducere vitam pro adipisi in coelis patria retulimus^ proposuit animo pluribus prodessej i inito opere apbstolico, verbum Dei aliquibus earum qux no audierant gentibus evangeliTando committere ; quarum in Gerr plurimas noverat esse nationes, a quibus Angli vel Saxones qui Brittaniam incolunt, genus et originem duxisse noscuntur ; hactenus a vicina gente Brittonum corrupte Garmani nuncupj Sunt autem Fresones, Rugini, Danai, Hunni, Antiqui Saxones ructuari*: sunt alii perplures hisdem in partibus populi paganis ; •ritibus servientes, ad quos venire prsefatus Christi miles circurr gata Brittania disposuit, si quos forte ex illis ereptos Satan Christum transferre valeret; vel si hoc fieri non posset. Re venire ad videnda atque adoranda beatorum apostolorum ac n rum Christi limina cogitavit.

Sed ne aliquid horum perficeret, superna illi oracula simul et restiterunt. Siquidem electis sociis strenuissimis et ad praedica verbum idoneis, utpote actione simul et eruditione praeclaris, p ratisque omnibus qux navigantibus esse necessaria videbantur, die qiiadam mane primo ad eum unus de fratribus, discipulus < dam in Brittania, et minister Deo dilecti sacerdotis Boisili, esset idem Boisii propositus monasterii Mailrosensis sub a Eata, ut supra narravimus, referens ei visionem qux sibi e nocte apparuisset: “Cum expletis,” inquiens, “hymnis mati

^.0.690-693-] ANGLO-SAXON PERIOD. 221

[missions to the FRISIANS AND OLD SAIONS.]

libus in lectulo membra posuissem, ac levis mihi somnus obrepsisset, apparuit magister quondam meus et nutritor amantissimus Boisil, interrogavitque me, an eum cognoscere possem. Aio, ’ Etiam : tu es cnim Boisil/ At ille : ^ Ad hoc/ inquit, ’ veni, ut responsum Domini Salvatoris Ec^bercto adferam, quod te tamen referente oportet ad ilJum venire. Die ergo ilii quia non valet iter quod proposuit, implere : Dei enim voluntatis est ut ad Columbse monasteria magis pergat docenda.* ^ Erat autem Columba primus doctor fidei Christianx transmontanis Pictis ad aquilonem, primusque ftindator monasterii quod in Hii insula multis diu Scottorum Pictorumque populis vene- rabile mansit. Qui videlicet Columba nunc a nonnullis composito a Cella et ^Columba* nomine Columcelli vocatur. Audiens autem verba visionis Ecgberct, praecepit fratri qui retulerat ne cuiquam hxc alter! referret, ne forte inlusoria esset visio. Ipse autem tacitus rem considerans, veram esse timebat : nee tamen a praeparando itinere, quo ad gentes docendas iret, cessare volebat.

At post dies paucos rursum venit ad eum pnefatus frater, dicens quia ct ea nocte sibi post expletos matutinos Boisil per visum apparuerit : dicens, ^ Quare tam negligenter ac tepide dixisti Ecgbercto qux tibi dicenda praecepi ? At nunc vade, et die illi quia, velit nolit, debet ad monasteria Columbx venire, quia aratra eorum non recte ince- dunt : oportet autem eum ad rectum hxc tramitem revocare/’ Qui hacc audiens denuo prxcepit fratri, ne hxc cui patefaceret. Ipse vero tametsi certus est factus de visione, nihilominus tentavit iter dispo- situm cum fratribus memoratis incipere. Cumque jam navi impo- suissent qux tanti itineris necessitas poscebat, atque opportuno§ aliquot dies ventos exspectarent, facta est nocte quadam tam sxva tempestas, qux perditis nonnulla ex parte his qux in navi erant rebus, ipsam in littus jacentem inter undas relinqueret : salvata sunt tamen omnia qux erant Ecgbercti, et sociorum ejus. Tum ipse quasi propheticum illud dicens, " Quia propter me est tempestas haec,” sub- traxit se illi profectioni, et remanere domi passus est.

At vero unus de sociis ejus, vocabulo Victberct, cum esset et ipse contemptu mundi ac.doctrinx scientia insignis, nam multos annos in Hibernia peregrinus anachoreticam in magna perfectione vitam ege- rat, ascendit navem, et Fresiam perveniens duobus annis continuis genti illi ac regi ejus Rathbedo^ verbum salutis prxdicabat, neque aliquem tanti laboris fructum apud barbaros invenit auditores. Tunc reversus ad dilectx locum peregrinationis, solito in silentio vacare

222 ENGLISH CHURCH. [a.IX 690-693^

[missions to the FRIflAHS AND OLD SAXONS.]

Domino coepit ; et quoniam extemis prodesse ad fidem non poteiat, suis amplius ex virtutum exemplis prodesse curabaL

Ut autem vidit vir Domini Ecgberct, quia nee ipse ad praedi- candum gentibus venire permittebatur, retentus ob aliam sanctz ecclesise utilitatem de qua oraculo ftierat prxmonitus ; nee Vietbcrct illas deveniens in partes, quicquam proAciebat: tentavit adhue in opus verbi mittere viros sanctos et industrios, in qui bus eximius Vilbrordc presbyterii gradu et merito praeflilgebaL Qui eum illo advenissent, erant autem numero duodecim^^ divertentes ad Pippi- num ducem Franeorum, gratanter ab illo suseepti sunt: et quia nuper eiteriorem Fresiam, expulso inde Rathbedo rege, eeperat, ilk) COS ad praedicandum misit^ • ipse quoque imperiali auctoritate juvans^ ne qui pr^icantibus quicquam molestix inferret; multisque eos qui fidem suscipere vellent beneficiis adtoUens : unde faetum est, qpitu- lante gratia divina, ut multos in brevi ab idolatria ad fidem convcr- terent Christi.

Horum secuti exempla duo quidam presbyteri de natione Ang^o- rum, qui in Hibernia multo tempore pro xterna patria exulaverant, venerunt ad provinciam antiquorum Saxonum^ si forte aliquos ibidem prxdicando Qiristo adquirere possent. Erant autem unius ambo^ sieut devotionis, sie etiam voeabuli : nam uterque eorum appellabatur Hewald; ea tamen distinctione, ut pro diversa eapillorum specie unus Niger Hewald, alter Albus Hewald diceretur : quorum uterque pietate religionis imbutus, sed Niger Hewald magis sacrarum litte- rarum erat scientia institutus. Qui venientes in provinciam, intrar verunt hospitium cujusdam villici, petieruntque ab eo, ut transmitte^ rentur ad satrapam qui super eum erat, eo quod haberent aliquid legationis et causx utilis, quod deberent ad ilium perferre. Non enim habent regem iidem Antiqui Saxones, sed satrapas plurimos sax genti praepositos, qui ingruente belli articulo mittunt sequaliter sor- tes, et quemcumque sors ostenderit, hunc tempore belli ducem omnes sequuntur, huic obtemperant; peracto autem bello, rursum aequalis potential omnes fiunt satrapae. Suscepit ergo eos villicus, et promit- tens se mittere eos ad satrapam qui super se erat, ut petebant, aliquot diebus secum retinuit.

Qui cum cogniti essent a barbaris quod essent alterius religionis, nam et psalmis semper atque orationibus vacabant, et quotidie sacrificium Deo victimx salutaris ofFerebant, habentes secum vascula sacra et tabulam altaris vice dedicatam, suspecti sunt habiti, quia si

A.D. 690-693-] ANGLO-SAXON PERIOD. 223

[MOUOKi TO THB FKUIAlll AMD OLD ftAZONt.]

penrenirent ad satrapam et loquerentur cum illo, averterent ilium a diis suis et ad novam Christianx fidei religionem transferrent ; sicque paulatim omnis eorum provincia veterem cogeretiu* nova mutare culturam. Itaque rapuerunt eos subito, et interemerunt : Album quidem Hewaldum veloci occisione gladii, Nigellum autem longo suppliciorum cruciatu et horrenda membrorum omnium dis- cerpcione : quos interemptos in Rheno projecerunt. Quod cum satrapa ille quem videre volebant audisset, iratus est valde quod ad se venire volentes peregrini non permitterentur ; et mittens ocddit vicanos illos omnes, vicumque incendio consumpsit. Passi sunt autem prsefati sacerdotes et &muli Christi^ quinto nonarum Octobrium die.

Nee martyrio eorum coelestia defiiere miracula. Nam cum per- empta eorum corpora amni, ut diximus, a paganis essent injecta, contigit ut bxc contra impetum fluvii decurrentis, per quadraginta fere millia passuum, ad ea usque loca ubi illorum erant socii, trans- fierrentur. Sed et radius lucis permaximus atque ad ccelum usque altus omni nocte supra lociun fiilgebat ilium ubicumque ea pervenisse oontingeret^ et hoc etiam paganis qui eos occiderant intuentibus. Sed et unus ex eis in visione nocturna apparuit cuidam de sociis suis, cui nomen erat Tilmon, viro illustri, et ad sasculum quoque nobili, qui de milite factus fuerat monachus ; indicans quod eo loci corpora eorum posset invenire, ubi lucem de coelo terris radiasse con- spiceret. Quod ita completum est. Inventa namque eorum corpora joxta honorem martyribus condignum recondita sunt, et dies pas- sionis vel inventionis eorum congrua illis in locis veneratione celebratur. Denique gloriosissimus dux Francorum Pippin, ubi hxc comperit, misit et adducta ad se eorum corpora condidit cum multa gloria in ecdesia Colonix civitatis, juxta Rhenum. Fertur autem quia in loco in quo occisi sunt fons ebullient, qui in eodem loco usque hodie copiosa fluenti sui dona profundat.

Primis sane temporibus adventus eorum in Fresiam mox ut com- perit Vilbrord datam sibi a principe licentiam ibidem prasdicandi, acceleravit venire Romam, cujus sedi apostolicx tunc Sergius papa prxerat, ut cum ejus licentia et benedictione, desideratum evange- lizandi gentibus opus iniret : simul et reliquias beatorum apostolorum ac martyrum Qiristi ab eo se sperans accipere, ut dum in gente cui praedicaret destructis idolis ecclesias institueret, haberet in promptu reliquias sanctorum quas ibi introduceret ; quibusque ibidem depositis.

224 ENGLISH CHURCH. [a.d. 690-693^

[mUSIONS op WILLtBRORD AND SUIDBBRT,]

consequenter in coram honorem quoram essent iliac, singula quseqi loca dedicaret. Sed et alia perplura quae tanti operis negotium qus rebat, vel ibi discere, vel inde accipere cupiebat. In quibus omnibi cum sui voti compos essct efFectus, ad praedicandum rediit.

Quo tempore fratres qui erant in Fresia verbi ministerio manci-4 pati, elegerant ex suo numero vimm modestum moribus et mansue^j tum corde Suidberctum^ qui eis ordinaretur antistes, quem Brittaniara’ destinatum ad petitionem eoram ordinavit reverentissimus Vilfrid Episcopus, qui tunc forte patria pulsus in Merciorum regionibus exulabat. Non enim eo tempore habebat Episcopum Cantia, de- functo quidem Theodoro, sed necdum Berctualdo successore ejus qui trans mare ordinandus ierat, ad sedem Episcopatus sui reverso.

Qui videlicet Suidberct accepto Episcopatu, de Brittania regressus, non multo post ad gentem Bomctuaroram secessit, ac multos eorum praedicando ad viam veritatis perduxit. Sed expugnatis non longo post tempore Boractuaris a gente antiquomm Saxonum, dispersi sunt quolibet hi qui verbum receperant; ipse antistes cum quibusdam Pippinum petiit, qui interpellante Blithrydae conjuge sua, dedit ei locum mansionis in insula quadam Rheni, quae lingua eorum vocatur

• In littore :* in qua ipse, constracto monasterio quod hactenus hxredes ejus possident, aliquandiu continentissimam gessit vitam, ibique diem clausit ultimum.

Postquam vero per annos aliquot in Fresia, qui advenerant docu- erant, misit Pippinus, favente omnium consensu, vimm venerabilem Vilbrordum Romam cujus adhuc pontificatum Sergius habebat, postu- lans ut eidem Fresonum genti Archiepiscopus ordinaretur. Quod ita ut petierat impletum est anno ab Incamatione Domini sexcentesimo nonagesimo sexto. Ordinatus est autem in ecclesia sanctas martyris Ceciliae*, die natalis ejus, imposito sibi a papa memorato nomine dementis : ac mox remissus ad sedem Episcopatus sui, id est, post dies quatuordecim, ex quo in urbem venerat.

Donavit autem ei Pippin locum cathedrae Episcopalis in castello suo inlustri, quod antiquo gentium illaram verbo Viltaburg, id est, Oppidum Viltoram, lingua autem Gallica Trajectum vocatur; in quo aedificata ecclesia, reverentissimus pontifex longe lateque verbum fidei praedicans, multosque ab errore revocans, plures per illas rcgio- nes ecclesias, sed et monasteria nonnuUa constmxit. Nam non multo post alios quoque illis in regionibus ipse constituit antistites ex eomm numero fratrum qui vel secum, vel post se illo ad

90-693.]

[mission op WILLIBROIID.]

candum venerant ; ex quibus aliquanti jam dormierunt in Ipse autem Vilbrord, cognomento Clemens, adhuc super-

no.

)nga jam venerabilis xt2Lte\ utpote tricesimum et sextum in opatu habens annum, et post multiplices militix coelestis ago- d prxmia remunerationis supernse tota mente suspirans. [M.H.B,

i6o.]

e Bnicteri in Westphalia, idbod is stated, in the life of S.Wul- Bishop of Sens (ascribed to Jonas a of Fontendles, but of questionable au- ity), to have rejected baptism at the of that Saint {Mab. A A. SS, sate. III. p. 345). His war with Pipin seems to egun about A.D. 689 (CSon/. Fredegar. uquM, II, 453). He was defeated by xording to the Annales Metenses {Ibid. n A.D. 69a, 693, 697, etc., which agrees he statement of Bede ; but his whole s a long struggle against the Franks : ighter however was married to Orimoald 1 of Pipin. He died A.D. 719 {Ann, , ap. Bouquei, II. 639, 641, 642, etc.). he life of Willibrord was written by in both verse and prose {0pp., ed. Fro- art II. pp. 183, 196). He was the son S^ilgis, the possessor of a little monastic lent on the Yorkshire coast, which irds was inherited by Alcuin himself, s in his thirty-third year when he began

sion»ry work.

he names are given in the spurious or Jated Life of S. Suidbert {SuriuSyAA. SS., ed. Ven. 1581), as WiUibrord, Swidbert, Wigbert, WUlibald, Winibald, Lcbwin, •0 Hewalds, Wercnfrid, Marcellinus the of the Life, and Adalbert a son of the 3f Deira. But this is inconsistent with &tement of Bede about the Hewalds, le whole work is so corrupt as to be

worthless. See MabiJlon, A A. SS., .1. part 1. pp. 234, etc. And the wish s to be simply a wish of the early mis- es who are either connected wilh S. :ord or recorded to have preached to risians. Acca merely visited Frisia on y with Wilfrid to Rome (B., III. 13) ; rt retired from the work before Willi- undertook it (B., V. 9) ; WiUibald, Bi- •f Eichstaedt, and his brother Wunibald, of Heidenheim. belong to a generation rt later than Willibrord; the Hewalds ed in Saxony, not in Frisia ; Lebwin, lied A.D. 773, and was buried at Dc-

{Surius, VI. 88), Werenfrid {AA. oil., 27 Aug., vol. VL pp. 102-105) of 1 Guelders, and Adalbert of Egmond about A.D. 740, Mab., AA.SS.t ssec.

L. ill.

III. part I. pp. 586, etc.), were all historical persons. -M^ether Marcellinus, or Mercelmus as it may be read, was also, may be doubted.

• Hussey quotes the Annales XanUnses (Pern, II. 120), under the year 690 : ** Sane- tus Willibrordus tunc presbyter, miraeque sanctitatis vir Adalbertus confessor, cum aliis decem de Brittannia gentis Anglorum ob gra- tiam Evangelii in OaTlias transeuntes ad Pip- pinum Francorum ducem pervenerunt ;" and under A.D. 694 : " Pippinus dux Ratbodum- ducem Fresonum bellando vicit, Fresiamque sibi subjugavit, et sanctum Willibrordum a beato Sergio Papa Archiepiscopum consecra- tum, illuc ad prxdicandum verbum Dei di- rexit. Sanctus vero Adalbertus in loco qui dicitur Ekmunda usque ad tempus exitus sui apud quendam Eggonem mansit, et plurimo- rum corda ad fidei salutem erexit."

’ The life of Suidbert by Marcellinus is so full of anachronisms that no credit can be given to any of its statements : according to it, however, Suidbert was a son of a North- umbrian earl Sigebert, and was a monk of Bardney : he was consecrated in A.D. 693 by Wilfrid, because Egbert Archbishop of York (who did not become a Bishop until A.D. 7.^3) was ill. But the whole seems to be a fabrication. Besides what is known of him from Bede, the Annales Francorum give A.D. 713 as the date of his death {Bouquet, II. 641): his scat was Kaiserswerth on the Rhine, which has been confounded with Ver- den, and even with Verdun. The wish of authors who have written on his history may be seen in Potthast, Bibl. Med. JEvi, p. 897.

Alcuin makes the consecration of Willi- brord take place in S.Peter’s (0pp., part II, p. 186).

*» According to Alcuin, Willibrord died after attaining his eighty-first year, and before the death of Charles Martel (Opp. II. 192, 199), on the 6th of November. Boniface ascribes to him loosely fifty years of preaching {Ep. 107 ed. Jaflf(6, 105 ed. Wiirdtwein). If he were thirty-two in A.D. 690, in which year the Frisian Mission was being organized, he would be eighty-one in A.D. 739, which is the latest year that can be assigned to his death, and is generally accepted as the true date.

,• *

226 ENGLISH CHURCH. [a.d. 690-693,

[JXTDICIUM CLBXEMTB.]

APPENDIX TO THE MISSION OF WILLIBRORD.

Judicium Clementis.

[This fragment, which is of considerable interest as illustrating the Peni- tential system and literature of the Anglo-Saxons, was printed first by Kunstmann, Die Laieinischm PdnitentialhUcher der Angehachsmy pp. 176, 177: and after him by Wasserschleben, Die Bussardnungen der AbendL JiLircAefp.4^^; from an Augsburg MS. (No. 153) containing a collection of 77 chapters of canons, etc., of which this is the 28th chapter. With this MS. Wasserschleben collated one of Heiligenkreuz, the variations of which he marks under the signature a. Kunstmann identifies the writer with the Anglo-Saxon Clement, that is, Willibrord: but Wasserschleben seems to doubt this. That Willibrord was known commonly by the name of Clement appears from S.Boniface’s letter to Pope Stephen {Ep. 107 ed.

Jaff^).]

Incipit Judicium Clementis.

1. Si quis per potestatem aut quolibet ingenio res alienas malo ordine

invaserit, III. annos p>oeniteat, imum ex his in pane et aqua, et multas elemosinas faciat.

2. Si quis de ministerio sanctae ecclesiae quolibet modo fraudaverit, VII.

annos poeniteat. III. ex his in pane et aqua.

3. Si quis pro mercede jejunat et aliena peccata suscipit in se, non est

dignus nominari Christianus, jejunat pro se ipso quantum pro- misit pro alio jejunare, et quod accepit det pauperibus.

4. Si quis habens sponsam vitium ei intulerit, et sororem ejus uxorem

ducit, ilia vero, quse vitium passa est, si* se ipsam occidit, omnes qui hujus facti consensi sunt X. annos pxeniteant.

5. Si quis sacerdos aut clericus se aut alium inebriaverit, si pro huma-

nitate XL. dies poeniteat, laicus VII. dies; et si per odium hoc fecerit, ut homicida judicetur.

6. Si quis dederit alicui nesciens potum aut cibum, in quo surix aut

familiaris bestia mortua fuerit, III. superpositiones faciat.

7. Si quis in Dominica per negligcntiam opera facit aut se balneat aut

se tondit aut lavat caput, VIL dies poeniteat ; si iterum facit XL. dies poeniteat et si per dampnationem facit hoc diei et non emen- dabitur^ expellatur ab ecclesia catholica sicut Judaeus.

8. Si quis ante horam legitimam sine infirmitate aut necessitate, per

gulam prandit, II. dies in pane et aqua poeniteat

^ forte, add. a. ’ emendabit, a.

i.D. 690-693O ANGLO-SAXON PERIOD. %%*j

[judicium clementu.]

9. Si quis manducat et postmodum commiinicat, VII. dies poeniteat in pane et aqua, parvuli de hoc vapulent.

10. Si quis Deum negat sine necessitate et itenim revertitur, X. annis poeniteat, III. ex his in pane et aqua.

11. Secundum canones poenitentes non debent communicare ante completam poenitentiam, nos autem propter misericordiam post annum I. aut post VII. mensibus licentiam damns.

12. Si quis vexatus est a diabolo et semet ipsum occidit, licet orare pro eo.

13. Non licet mulieri oblatam nee sindonem, nee calicem ponere super

altare, insuper nee infra cancellis ad altare ingredL

14. Si quis uxorem legitimam dimittit et aliam ducit, excommunicetU|r

a Christianis, etiamsi ilia prior uxor consentiat.

15. Non licet legitimo conjugio separari, nisi amborum consensus

fuerit, ut innupti maneant

16. Non licet laico in ecclesia lectionem legere nee Alleluia cantare,

nisi psalmos et responsoria sine Alleluia.

17. Non suscipiatur in ecclesia de praeda, antequam ille poenitentiam

agat, qui praedavit.

18. Si quis vexatm- a diabolo, non licet eum sacra mysteria contingere, si per Dei misericordiam et jejunium mundatus fuerit, per’ X. annos suscipiatur in officio clericorum non sacerdotum.

19. Si cujus uxorem hostes rapuerint et non potuerit eripere eam, post annum integrum licet ei aliam ducere, et si postea redierit, licet eam alio viro ducere.

20. Si quis in quacunque festivitate ad ecclesiam veniens pallat^ foris, aut saltat, aut cantat orationes^ amatorias, ab Episcopo aut pres- bytero aut clerico excommunicetur et, dum poenitentiam non agit, excommunicetur.

’ post, a. ’ spallit, a. ’ cantationes, a.

Q2

aaS ENGLISH CHURCH. [Brihtwaui,

[bribtwau) archbishop.]

VIII. BRIHTWALD OR BERCHTWALDs

A,D. 693-A.D. 731.

Bergbamsi. A.D. 696). ** Britanniamm Primas" {Bull. Constandni Papa A.D. 709 [spu- rious], and Bull, ejusd. di Privil. Eccl. Cant, A.D. 713). Totius BritaimuB gobenu- cula regens" {Waldb. ep. ad Bercbtw, A.D. 704 X 705). " Cantis sedis pnesnl totrasqoe BritanniflB primus pontifex" (Sergius Papa ad Berebtw, A.D. 693 [questionable]). " Cantns- nx provincuB pnesul {Id, ad Episee, Angl, A.D. 693 [questionable]) ; but *’ primatum om- nium ecclesiarum BritannisB sortitus" {Id, 16.).

A.D. 693. June 29. Consecrated at Lyons {B. H, E,, V. 8).

A.D. 693. Claims for the supremacy of Canterbury confirmed (?).

A.D. 694, 696. Church laws in Kent

A.D. 691-705. Second exile of Wilfrid; his personal appeal to Rome and restoration 00 a compromise.

A.D. 697. July. Brihtwald witnesses a grant of Wihtred, King of Kent {K,, C. D. XLIII, and XLVII,; two copies of the same charter.)

A.D. 704 or 705. Letter of Waldhere, Bishop of London, illustrating the effect of the divisions of the several states in hindering the united action of the Church.

A.D. 705. Attempt on the part of Aldhelm, representing the clergy of Wessez, to bring over the Cornish Church to the Roman Paschal rule.

A.D. 705. Division of the Bishopric of Wessex, the one large diocese hitherto undivided.

A.D. 704.716. Reconciliation, in the matter of Easter, of all the Scottish and Irish Churches, the Welsh continuing unchanged ; viz. the Northern Irish A.D. 704 {B,, V, 15, 22) ; (the Southern Irish yielded c. A.D. 633, see above, in vol. II.); the Picts A.D. 710 (JJ., V, 21); the Monks of Hii AJJ. 716* {B, III, 4, K. 22, 24).

A.D. 716, 718. Mission of S. Boniface.

A.D. 731. Jan. 13. Death of Brihtwald*.]

• Brihtwald was a monk of the Kentish Kent, to Berchtwald, abbot of Reculrer, dtted monastery of Reculver (£., V, 8). There is a May, A.D. 679 (JT., C. D. XVI.), WiQiam of grant of land in Kent, by Hlothere, King of Malmesbury makes Brihtwald abbot of Oia»-

^^93-73^-] ANGLO-SAXON PERIOD. 239

[CONOCRATION OP BRIBTWALD.]

tooboTf (De Aniiq, Glast, Ahh. ed. Gale, pp. «> Adamnan, whose preaching caused the

308, 324); but the abbot of Glastonbury change, died the year following (B.. V. 15),

whose name has caused the confusion was having failed to persuade his own monks of

Beorwald, not Brihtwald, and was abbot long Hii, on his return from Ireland (16.) : his

iftcr Brihtwald became Archbishop (Epp, Bo- death is placed in A.D. 705 by the Ann.

«/, ed, JaffS, VIT, p. 48, below, p. 284) : nor Lauresbam,, Pertz, /. 22 ; and in A.D. 704 by

docs the name of Brihtwald occur in the most the Ann. Cambr., M. H. B. p. 833.

ancient Kst of the abbots {MS. Cott. Tib. B. V.). « Brihtwald was buried inside the church of

Equally historical is the statement that Arch- S. Peter at Canterbury, for the same reason

bishc^ Brihtwald received a pall from Pope as Theodore (B., II. 3). [ Vitalian {G€rv. ap. Twysdtn, c. 1640).

AJ). 693. June 29. Consecration of Brihtwald*

BiED. H. E^ V. 8. — Electus est quidem in episcopatum anno Do- minicx incaraatlonis sexcentesimo nonagesimo secundo, die primo mensis Julii, regnantibus in Cantia Victredo et Suacbhardo ; ordinatus autem anno sequente tertio die kalendarum Juliarum, Dominica, a Goduine metropolitano Episcopo Galliarum*: et sedit in sede sua

f [Af. H. B. 255.]

i

) * Gebmond, Bishop of Rochester, outlived as consecrated by the Primate of a neighbour-

! Brihtwald’s consecration ; for both of them ing Church. Ralph de Diceto {Ang. Sac. ii.

attest a charter in A.D. 693 : below, p. 232. 680) says that he was consecrated by ** Breg-

Brihtwald therefore did not go abroad for wino, sdias Godwino, Metropolitano Wallia-

bck of coosccrators close at hand, at home, rum."

bot probably in order to obtain greater weight

A.D. 693. Supremacy of Canterhurj over all Britain.

I. Letter ofPcfe Sergius^ to Ethelred King of Mercia, Ealdfrith King of Northumhriay and Ealdvmlf King of East’Anglia. [Questionable.]

Bids them re- Sergius Episcopus servus servorum Dei, Etbelredoy crive Brihtwald Alfrido^ Aldulfo regilfus Anglorum. Donum gratiac spiri- ** ^ tualis Sancti Spiritus illustratione fidelium corda sue- cendit, et reparando reficit, et virtutis mirificx constantia roborat, et coelestium beneficiorum instituit perenniter promereri sufFragia, et labentium rerum exitia nihilominus praecavere. Quo usi munere pietatis Dei sancti Patres, ut quaedam astrorum coelestium splen* difera luminaria mundi totius per ambitum renitentes gloriose, post prassentis vitae felicia gaudia inter numerum electorum meruere ascribi. Porro vos gens sancta, genus electum, populus acquisitionis, filii lucis, stirps r^a, fidei propago ac incrementa virtutum, gaudete

23© ENGLISH CHURCH. [Brihtwald,

[UETTBRf OF POPE SKROIUS.]

in Domino et exsultate quod vestri non immemor studii egregius ac primus apostolorum Petrus fidei firmissima petra, dum mentis ac conscientix vestrx censu lactatur, nominum quoque vestrorum remi- niscitur et agnoscit. Confidimus nempe quod et aditum regni codes- tis aperiat, quibus tantum inter gentes, quibus Deo auspice prxpol- letis, favorem contulit dignitatis. Et vos igitur Christianissimi ac dilectissimi filii, ejus auctoritate coUatum vobis antistitem Bert- waldum Cantix sedis praesulem totiusque Britannix primum ponti- ficem, alacri pectore menteque devota suscipite, scientes quod mer- cedem prophetx accipiet, si quis hunc ut prophetam accipiat, et si spernere ilium forsan, quod absit ! fastu quisquam prosiliat, non eum sed a quo missus est spernet. Qui juxta Dominicam vocem absque ullo adminiculo condemnabitur, Procul ergo a vobis longeque talis absit infanda temeritas, ne diram hostis antiquus inobedientix faciem in vobis inveniat, quos sancta Dei Ecclesia in gremio filiorum adop- tionis sociare dignata est. Optamus autem, quo misericordia solita Dominus noster Jhesus Christus faciat vos inefFabiliter ministerii ac regii culminis honore sublimari, et in examine fiituri judicii rescr- vari. [JV. Malm, G. P., L ed. Hamilton, pp. 52, ^^.^

2. Letter of Pofe Sergius^ to all the Bishops of Brit Mn.

[Questionable.]

Same in tenour Dilecthstmh fratrihis universh Epsscopis per Briton- with the pre- niam constitutis Sergius. Sicut nobis quibus curam *"^’ officii pastoralis beati Petri apostolorum principis

supernx dignatio miserationis, regimenque concessit, fratris incc^- niti reverendam advexit praesentiam, ita quoque vestri religiosissimi prassulatus collegii agnita salus geminum attulit tripudii munus. Nam omnium auctori bonorum Domino Deo nostro immensas pere- gimus gratias, reperta fratrum fidelium in sinu sanctx matris £cclesix unanimitatis devota constantia et amore fervente inter se dilectio- nisque consortio. Sic enim sagaci soUertia Deum complacare noscun- tur, oflFerentes ei pura libamina, cum in ara pectoris splendorem veri luminis refoventes nuUis illccebris mentem illudant, nuUis fratrum stimulis corda percellant, nullis proximos nocentibus mentibus an- nuant; sed ut Dei ministri speculum se subjectis vitx morumque probitate exhibeant. Hinc sibi Deum prosperantem invenient in

1

\

\

iJX 693-731.] ANGLO-SAXON PERIOD. 231

0

[LBTTBRt OF POPS IBRGIUf .]

adversis, nee quidquam poterunt hostis insidise eis nocendo surripere, etenim ubi praesto est Domini adjutorium, cuncta fugatur spirituum malignonim adversitas. Cum ita sit, paternis affatibus collxtantes Ycstrac fratemas dilectionis imanimi religiositati, insinuamus vobis, quod prxsens dilectissimus frater Berthwaldus Cantuariorum pro- vincix praesul qui in sedem reverendx memorix Theodori quondam Archiepiscopi subrogatus est, juxta ritum priscae consuetudinis, qux a tempore sanctae ac venerandx memoriae domini et prxdecessoris nostri Gregoril Romani pontificis nunc usque sua Ecclesia detinuit, a nobis, immo a beato Petro apostolorum principe primatumque omnium ecclesiarum Britannix sortitus, cum sacro usu pallii ac venerabilis dalmaticx, illic demandatus est. Quod non incommode, fifatres carissimi, indeptus promeruit, cum nequaquam fastu sive tumore jactantix, sed mente subnixa ac humili corde tantum munus dignus obtinuit. Quocirca hortamur fratres vestrum a Deo dicatum consortium salubrique consilio commonemus, ut propter Dei amorem atque fiiturx vicissitudinis spem, eidem fratri vestrx regionis Archi- episcopo, ac si nobis debitum ministerii honorem exsolvere, et ut prxsuli primatum gerenti efficaciter sciatis obedire, non ignari quid vas electionis insinuet : “Obedite prxpositis vestris ^” et rursum : “Qui jxrtestati resistit, Dei ordinationi resistit.” Ideoque, fratres, vos admo- nemus universosque ordinum gradus, prxcipientes ex hac apostolica auctoritate, ut nullus sit qui praesumat contra hxc, qux ab hac apo- stolica sede olim sunt constituta praesentibus vel futuris temporibus contraire, sed semper prxmemoratx Ecclesix concessx potestates illibatae serventur in perpetuum. Et quia vos, annuente Divina de- mentia, hxc peracturos indubitata mente confidimus qux commonere statuimus fraternitatis vestrx religiosum propositum, inefiabilem Salvatoris nostri potentiam exoramus, ut pia vos semper religione pollentes, perenni tribuat Ixtitia gratulari, et fraternis aflFectibus col- laetantes sanctorum meritis in xterna beatitudine sociari. Deus vos incolumes custodial, dilectissimi fratres, \JV. Malm. G. P., J. cd, Hamilton, pp. 53-55.]

• These two letters are two of the Malmes- of the name of Ine from the Kings addressed

boTj series before mentioned, p. 65, and like in the first of them may possibly have arisen

the rest are of questionable genuineness, al- from the war then raging between Wessex

though there is nothing to cause suspicion in and Kent, in which the Kentish people were

the particular letters. If genuine, the omission forced to yield A.D. 694.

23*

[MERCIAN WrrENAOElfOT.]

[Brihi

A.D. 693*. -^ Mercian Witenagemot attests a grant of land hy Under king cf the HwiccaSy for a nunnery at Penitanham (JVc shtre).

\K. C. D. XXXVI.^ from MS. Harl. 4660].— The grant is wit first by Oshere himself, by his four sons and by another la and by ^^ Oftoforis Episcopus,** sc. of Worcester or the Hwicc is then witnessed by Ethelred King of Mercia, by the Arcl and seven other Bishops, and by two laymen. The Bishops* tures are —

iji Ego Berehtuualdus Archiepiscopus consentiens subscripsi. terbury.]

i{i Ego Uuilfridus Epis. consentiens subscripsi. [Leicester A.D. 691.]

i{i Ego Headda Epis. consentiens subscripsi. [Lichfield, A.D. 691.]

i{i Ego Tyrtel Epis. consentiens subscripsi. [Hereford, A.D. 688.]

i{i Ego de Epis. consentiens subscripsi.

i{i Ego Beduuin Epis. consentiens subscripsi. [Elmham, A.D. 673.]

i{i Ego Gelmund Epis. consentiens subscripsi. [Rochester. A.D. 678.]

i{i Ego Alricus Epis. consentiens subscripsi.

• The date is determined by the facts that Oftfor was Bishop of Worcester only from A.D. 691 or 692 to A.D. 693; and that Brihtwald did not return to England after his consecration until August 693. The signatures are important as proving that Gcbmund sur- vived until A.D. 693 ; and that Wilfrid joined in at least one act, though an unimportant one, with Archbishop Brihtwald at this time. Of the signatures it may be observed that those of the Mercian Bishops immediately follow that of the Archbishop, as was natural in a Mercian witenagemot ; and that of the others one is illegible or defaced, another is of a Bishop unknown. Excluding the Bishops of Northumbria and the Bishop of Wessex, there remain at this time, besides those whose sig- natures are identified, the Bishop of Dunwich Eardred {Flor. CataL, M, H. B. 618), but at unknown dates] ; of London [Waldhere probably succeeded Erkenwald in this year] ;

of Lindsey [Ethelwin A.D. 679, succ< Eadgar before A.D. 706] ; and if the Mercian sec at Dorchester at this d of that see also [iEtla in A.D. 679 ; s if any, unknown]. The position of tl in the wish seems to indicate that tl signature should be filled up with t Mercian Bishop, possibly of Linds sibly of Dorchester, or even of Londo Alric would be a Bishop consecrat A.D. 678 (the date of Gebmund’s ( tion), and probably of Dunwich ; the i the Bishops of that see being extrc; scure, and most of them being w several different ways. That it was ary to invite Bishops of other king attend such meetings, appears fron here’s letter, l)elow, p. 274. But in it is impossible to reduce all the signatures to charters to any rule c either of consecration, or of locality.

-731-] ANGLO-SAXON PERIOD.

[lawi of wibtbed.]

^35

S96. ^Ecclesiastkal Laws ofWihtred^ -K/»^ of Kent ^ made at a Kentish Wttenagemot held at Berghamstede^,

D WIHTRJEDES DOMAS CAN- TWARA CYNINGES.

Idcstan cyninge Cantwara raede rixigendum J?e fiftan a his rices, |?y niguiSan ne, sextan da^e Ruger- in {«cre stowe }?y hatte amstyde, )?aer wacs ge- id eadigra ge|?eahtendlic ne: J^acr wses Birhtwald ae heah-biscop, and se acr- a cyning ; eac }?an Hrof- e bisceop, se ilea Gyb- waes haten, andweard andcwacS aclc had ciricean ma^e anmodlice mid )?y nan fblcy. Daer \2l eadi- undon mid eaka geme- |7as domas, and Cantwara n J?eawum aecton, swa hit ter segei$ and cwyS.

icean freolsdome gafola% in for cyning gebidde, e buton neadhaese heora ^eorSigen.

ricean mund-byrd sie l. a cinges.

; in a note confesses that the text

ive been, * Ciricean freols dome and

he natural and grammatical mean-

words would be, " To the Church

THESE ARE THE DOOMS OF WIHTRJED, KING OF THE KENTISH-MEN.

In the reign of the most clement King of the Kentish-men, Wiht- raed, in the fifth year of his reign, the ninth indiction, the sixth day of Rugern, in the place which is called Bergham- styde, where was assembled a deliberative convention of the great men: there was Birht- wald Archbishop of Britain, and the fore-named King ; also the Bishop of Rochester, the same was called Gybmund, was pre- sent ; and every degree of the Church of that province spoke in unison with the obedient people. There the great men decreed, with the suflFrages of all, these dooms, and added them to the lawful customs of the Kentish-men, as it here- after says and declares.

I. To the Church freedom from imposts*, and that the King be prayed for, and that they revere him of their own will, without command.

a. That the * mund-byrd’ of the Church be l. shillings, as the King’s.

freedom in jurisdiction and revenue." Com- (>are, in Magna Charta, ‘* Anglicana Ecclesia libera sit, et habeat jura sua Integra et liber- tates suas Ulesas."

a34

ENGLISH

[lawb op

III. Unriht-hsemede maen to rihtum life mid synna hreowe to-fon, cip^e of ciricean gemanan ascadene sien.

IV. iElJ?eodige itiaen gif hio hiora hsemed rihtan nylla*?, of lande mid hiora sehtum and mid synnum gewiten. Swacse macn in leodum ciriclica^ gemanan ungestrodyne |?oligen.

V. Gif pxs geweorSe, gesi"?- cundne mannan, ofer )?is gemot, ‘pxt he unriht hacmed genime, ofer cingaes bebod, and biscopes and boca dom, se pxt gebete his dryhtne c scill. an eald reht. Gif hit ceorlisc man sie, gebete L. scill. and gehwacBer pxt haemed mid hreowe fbrlacte.

vr. Gif priost laefe unriht hae- med, o)?)7e fulwih-Be^ untrumes forsitte, oj?|?e to J?on druncen sie, l^ast he ne maege, sio he stille his ]>egnungas, oS biscopes donu

VII. Gif bescofen man steorleas gange him*> an gest-li-Snesse gefe him man aenes, and )?a?t ne ge- weorSe, buton he leafhesse hxb-

CHURCH. [Brihtw

3. That men living in i intercourse take to a righ1 life, with repentance of sins; or that they be sepa from communion with Church.

4. That foreigners, if thej not correct their fomicatior part from the land, with goods and with their sins, natives among the people fi communion with the Church, out expulsion.

5. If it happen that a ^ g< cund’ man, after this ^ ge take to illicit intercourse, trary to the King’s comn and the Bishop’s and the b doom ; let him make a ^ bo it to his lord of c. shilling cording to ancient usage, be a ^ceorlish* man, let make a ^ bot * of l, shillings let either with penitence t from his fornication.

6. If a priest allow of : intercourse; or neglect the tism of a sick person, or be < to that degree that he cann it ; let him abstain from hi nistry until the doom of Bishop.

7. If a shorn man go wa ing about^J for hospitality, be given him once; and less he have leave, let it

^ /. fulwihte.

^ “Steorleas,” not sufficiently expressed in * Gange him* is an idiom in itself eqi Thorpe’s translation, means, in negUct ofruU. in this connexion to " go about."

3-73*-] ANGLO-SAXON PERIOD.

[lawb of wismn).]

^35

t hine man Iseng feor.

Gif man his msen an t freols gefe, se sie fblc- ols-gefa aga his erfe, xnde d, and munde }?are hina, mearce yxr he wille.

Jif esne ofer dryhtnes haese eorc wyrce, an sunnan rfter hire setl-gange o*

sefenes setl-gang, lxxx.

diyhtne gebete.

if esne delS his rade &gt;xs i.d se wiiJ dryhten gebete, le hyd.

rif friman J^onne an J^ane nan timan, sio he heals- .yldig, and se man, se JTXt le age healf )?3Bt wite, and )rc

jif ceorl buton wifes wis- K>flum gelde, he sie ealra tan’ scyldig, and hcals- Gif butwu deoflum gel- n hio heals-fange scyldigo, •a xhtan’.

Gif J^euw deoflum geidaiJ, gebete, oppe his hyd,

Gif mon his heowum in flaesc gefe, frigne ge

be that any one entertain him longer.

8. If any one give freedom to his man at the altar, let him be folk-free; let the freedom-giver have his heritage, and * wei^eld,* and the ^ mund’ of his family, be he over the march wherever he may be.

9. If an ^ esne’ do any servile labour, contrary to his lord’s com- mand, from sunset on Sunday-eve till sunset on Monday-eve<^, let him make a ^ bot’ of lxxx. shil- lings to his lord.

10. If an * esne’ so do of his own accord on that day, let him make a * bot* of vi.d to his lord^ or his hide.

11. But if a freeman [so do] at the forbidden time, let him be liable in his ^heals-fang;’ and the man who detects him, let him have half the ^ wite,’ and the work.

12. If a husband, without his wife’s knowledge, make an oflFer- ing to devils, let him be liable in all his substance and his ^ heals-fang.’ If both make oflfer- ing to devils, let them be liable in their ^ heals-fang,’ and all their substance.

13. If a ^theow’ make an oflFering to devils, let him make a ’ bot’ of VI. shillings, or his hide.

14. If a man during a fast give flesh-food to his family, let

’ /. shu.

From sunset on Saturday until sunset on Sunday. Note in AncUnt Laws. ^ scill. ?

[Briit

[lAWI op WIHTRKD.]

}>eowne hals-fange alyse.

XV. Gif J>eow ete his sylfes rxde VI. scill. o}?J?e his hyd.

XVI. Biscopes word and cyninges sie unlsegne, buton aSe.

XVII. Mynstres aldor hinecsenne in preostes canne.

XVIII. Preost hine clacnsie, sylfies so?e, in his halgum hrsegle, xtfbran wiofbde, J?us cweiSende:

• Ueritatem dico in Xpo non mentior.’ Swylce diacon hine clxnsie.

XIX. Cliroc, feowra sum hine clacnsie, his heafbd-gemacene, and ane his hand on wiofode, o^re aet-standen a-S abycgan.

XX. Gest hine clacnsie sylfes aiSe, on wiofode : swylce cyninges |?eng.

XXI. Ceorlisc man hine feowra sum his heafod-gemacene on weo- fbde, and yissa, ealra aS sie un- legnae. Danne is cirican canne riht.

XXII. Gif man biscopes esne tihte oype cyninges, caenne hine an gerefan hand: oppe hine ge- refa clensie, dppe selle to swin- ganne.

XXIII. Gif man ‘Gedes-)7euwne esne in heora gemange tihte, his

him redeem free or bond v ^ hals-fang.’

15. If a ^ theow’ eat of I will, VI. shillings, or his hi

16. Let the word of a and of the King be, witt oath, incontrovertible.

17. Let the ^ aldor’ of 2 ster’ clear himself with a ^ canne.’

18. Let a priest clear by his own sooth, in his he ment before the altar, th ing : ^ Veritatem dico in ( non mention* In like r let a deacon clear himself.

19. Let a clerk clear with four of his fellows, alone with his hand on th let the others stand by, m oath.

ao. Let a stranger [clei self] with his own oath at th in like manner, a King’s th

a I. Let a ^ ceorlish’ ma himself with four of his fel the altar; and let the oat) these be incontrovertible : the church ^ canne’ right.

!Z2. If any one make against a Bishop’s ^esne’ King’s, let him clear him the person of the reeve 5 let the reeve clear him, < him up to be scourged.

23. If any one make against a priest’s c < esne’ i

’ Godes?

• Rather, a monoitic * isneJ J. B.

31.] ANGLO-SAXON PERIOD.

[lawb of wihtred.]

ne his ane a?e geclaen- husl-genga sie, gif he L nis, haebbe him in 2cSe ^dan godnc, o)?j?e gelde, to swinganne.

rif folces-mannis esne :an-mannes esne, o|?)?e lannes esne tihte fblces- sne, his dryhten hine Se geclensige.

if man leud ofslea an :ge butan wyr-gelde.

rif man frigne man set i handa gefo, |?anne r cyning )?reora aenes: man cwelle, oppe ofer )p]>c hine his wer-gelde J?e hine gefo and ge- ilfne hine age : gif hine lie, geselle heom man

3if |?euw stele and hi

5 Lxx. scill. swa hwe^er

ig wille, gif hine man

J;am agende hi man

^elde.

Gif feorran-cumen man,

ide, buton wege gange,

►nne naw^er ne hryme,

1 ne blawe, for J?eof he

fianne, o}?)?e to sleanne

y^senne.

ffe^ Ancient Laws and

•flFensis^ Schmid^ i^-i^-^

congregation, let his lord clear him with his sole oath, if he be a communicant; if he be not a conmiunicant, let him have with him in the oath another good ^ sewda ;’ or let him pay, or give him up to be scourged.

24. If a layman’s ^ esne* make plaint against a churchman’s ^esne,’ or a churchman’s ^esne* make plaint against a layman’s ^esne;* let his lord clear him with his sole oath.

25. If any one slay a layman while thieving ; let him lie with- out ^ wer-geld/

26. If any man seize a free- man with stolen goods upon him, then let the King have power of one of three things: either that he be slain, or sold beyond sea, or redeemed with his ^ wer-geld.’ Whoever shall seixe and secure him, let him have half of him ; if any one slay him, let him be paid LXX. shillings.

27. If a ’ theow’ steal, and he be redeemed, lxx. shillings as the King may choose ; if any one slay him, let half his value be paid to the owner.

28. If a man come from far away, or a stranger, go out of the [high] way, and he then neither shout nor blow a horn ; he is to be ac- counted a thief, either to be slain, or to be redeemed.

Institutes^ PP* ^6-^9) fr^^ Textus S,y I. J 94-1 98; W,^ L 60, 6 J.]

«38

[PRXVajtOB OF WIBTBXD.3

[Brih

• Whether the monks of Canterbury are right in alleging Tobias to have been Bishop of Rochester as early as A.D. 694, or the Textus Roffensis in continuing Gebmund until A.D. 696, cannot be determined beyond question. A grant of Wihtred to Minster, in Thanet, dated Febr., in the 5th year of his reign and 9th Indiction (i . e. Feb. A.D. 696),

at " Berkamystede** (JET., CD. XXX wise has Gebmund as Bishop of Roc some other charters, the genuineoe turns on the subscription by Gebmi in a measure rehabilitated, by dadn after A.D. 696. See below, p. 241 ^ Bersted, near Maidstone. See Eardulf of Kent, ctr. A.D. 747 (f ., (

*A.D. 696x716. Privilege granted to the Churches and Monoi Kent hy King Wihtred at a Kentish Witenagemot at Baccanie childy near Sittingbmime^ in Kent’] .

i{i b In nomine Domini Dei nostri ct Salvatoris Jesu Chri gregatum est magnum concilium in loco ubi nominatur Bacc Praesidente autem eodem concilio Wihtredo clementissimo R< tuariorum, necnon Bemtuualdo reverentissimo Archiepiscopc niac, simulque Tobie Episcopo Hrofensis Ecclesix^, ceterisqi tibus, abbatissis, presbiteris, diaconibus, ducibus, satrapis i glomeratis: pariter tractantes, anxie examinantes de stat siarum Dei vel monasteriorum intra Cantiam, qux a fidelibu^ prxdecessoribus meis et propinquis Deo omnipotenti in j hacreditatem condonata fuerunt, quomodo vel qualiter secund mam sequitatis stare, quidve servare a modo et usque finen constituimus.

Ideo ego Wihtred Rex terrenus a Rege regum compund rectitudinis accensus, ex antiqua traditione sanctorum pa mandatis didici non esse licitum alicui ex laico habitu sibi i; pare, vel ad se trahere, quasi suam propriam possessionei ante fiierat Domino concessum, et cruce Christi firmatui dedicatum : quia scimus et veraciter extat, ut si quid semel b homo de manu alterius in propriam potestatem, nullatenus si] ultione illud dimiserit impunitus.

Ideo horrendum est hominibus exspoliare Deum vivum, dere tunicam Ejus et hacreditatem Ejus, quotquot ex aliquo co £i ftierit de terrenis substantiis ad id, ut eo facilius promererj actemam retributionempercipere in coelis: quia manifeste d< quanto incautius adplicaverit se homo saccularis in haereditate asterni quae ad ejus imperium trahere desiderat ; tanto distr eodem Deo in igne inextinguibili puniatur.

Pro hac re firmiter statuimus atque decernimus, et in omnipotentis E)ei omniumque Sanctorum prascipimus omni

f

#

M)L 693-731.] ANGLO-SAXON PERIOD. 239

[pRIVIIXGB OP WIBTRID.]

iasoribus nostris, regibus, prindpibus, vel omnibus qui in habitu io constituti sunt, ut nullus unquam habeat licentiam accipere kujus ecclesise vel familix monasterii dominium, quae a meipso vel tecessoribus meis prisds temporibus tradita erant in perpetuam reditatem, Jesu Christo et Sanctis Apostolis, etiamque Maria igine [math] Domini nostri sacrata. Sed magis, sicut decet, et canonibus praecipitur, servandum est : quando quis evenerit ex nero dominorum obigere de saeculo^ abbas vel abbatissa : propterea 7iittatiir« proprix parochiae Episcopus, et cum ejus consilio vel scnsuj quisquis dignus inveniatur et ejus vita atque munditia Episcopo examinatur: talis eligatur et ab Episcopo benedicatur, cti£cetur dominus spiritalis gradui, Dei servitie et tonsurae, seu •o velamine mandpatus : et nullo modo sine consultu et licentia hiepiscopi in diocesi sua abbas vel abbatissa eligatur. i quis per insipientiam aliter fodat, pro nichilo habeatur, dtiusque natur, neque de hac re aliquid pertineat ad regis sascularis impe- n : quia illius personis est, principes, prasfectos, seu duces sxcu- s statuere : metropolitani Episcopi est ecclesias Dei regere, guber- Cy atque abbates, abbatissas, presbiteros, diacones, elegere, statuere, sanctificare, firmare et ammonere, ne quis ovis de ovibus xtemi toris erret.

^oc praeceptum statuimus hiis monasteriis quorum nomina hxc t adnotata; Primus, primi apostolorum principis Petri, id est, •mynster, Raculf, Su’Smynster, Dofras, Folcanstan, Limming, Sce- s et Hoef. Hxc omnia interdicimus, sicut ante diximus, ut nullus )itus ex numero laicorum ad se pertrahat vel suscipiat ullum masterium de hiis prxnominatis.

^xc lex supradicta per asvum completa, permaneat : adhuc addimus Jorem libertatem.

Inprimis Christi ecclesix cum omnibus agris ad eam pertinentibus, liliter Hrofensi ecclesix cum suis, cxterisque praedictis omnibus :lesiis Dei nostri, subjiciantur pro salute animx mex, meorumque edecessorum, et pro spe coelestis regni ex hac die, et deinceps icedimus et donamus ab omnibus difficultatibus sxcularium servi- ;is, a pastu Regis, principum, comitum, nee non ab operibus, majo- us minoribusve gravitatibus : et ab omni debitu vel pulsione jum tensuris liberos eos esse perpetua libertate statuimus: nisi sua )ntanea voluntate, ex largitate beneficiorum, quid facere velint : nen hoc inposterum non servetur nee habeatur in malam con-

240 ENGLISH CHURCH. [Brihtw.

[PRIVILEOE OP WIBTRKD.]

suetudinem: sed magis securi possint pro nobis Deo omni hostias dignas offi^rre, et immaculatis muneribus nostra ablueie cata, lit per eorum intercessiones, mereamur audire felicem seni tiam, ^‘Venite benedicti Patris mei, percipite regnum quod paratum est ab origine mundis/*

Si quis autem Rex unquam post nos elevatus in regnum, aut £| scopus, aut abbas, vel comes, seu ulla potestas hominum contradi huic kartulae, aut infringere temptaverit : sciat se sequestratum i Corpore et Sanguine Domini nostri Jesu Christi, seu etiam sic municatum, sicut qui non habet remissionem neque in hoc neque in futuro, nisi ante pleniter emendaverit judido Episcopi ; nente tamen hac cartula, irrefragabiiis sua firmitate, muniatur, et habeatur semper ad ecdesiam Salvatoris qux sita est in dvitaln Dorobemia, ubi metropolitanum capud habetur, ad ezemplum atqutf defensionem omnibus Ecclesiis Dei quae in bac Cantia morantur^.

Haec lex inviolabilis usque ad consummationem sseculi permanea^ quia nulli homini terreno data sunt : sed haec omnia in manus Ud omnipotentis Sanctorumque Ejus concedimus et donamus.

i{i Ego Wihtredus auxilio Christi Rex hiis legibus constitutis piOi me et Werburga* regina, itemque filio nostro Aluico subscripsi.

»{4 Ego Berthuuald gratia Dei Archiepiscopus hiis legibus a constitutis subscripsi K

i{i Signum manus iEthelberhti pro se et fratre suo Eadberto.

^ Signum manus Tobie Episcopi. I

{( Signum manus Mildri-Sae Abbatissae.

iji Signum manus iEtheldri^sc Abbatissae.

1i^ Signum manus Aette Abbatissae.

^ Signum manus Wilno’Sac Abbatissx.

tJn Signum manus HereswySae Abbatissae.

i{i Signum manus Redempti Presbiteri. j

tJn Signum manus iEscwaldi Presbiteri. j

{( Signum manus Eatfri"8i Presbiteri. !

^ Signum manus Botredi Presbiteri,

tJn Signum manus Hyssan Presbiteri.

tJn Signum manus Kynheri Presbiteri.

lit Signum manus Aldwlfi Presbiteri.

i{i Signum manus Walh Presbiteri.

i{i Signum manus Bonna Presbiteri. [MS. Lambeth^ 1 3 1 2, p. 385 ; 5., 1. 189, sq. ; W.^ IK App. 745, 746.]

3-73i-] ANGLO-SAXON PERIOD.

[pRIVILBaB OP WIHTEED.]

; best Tcnioa of this Act is undated : en in the A, S, C, under A.D. 694, dedsire sign of date, but is pbced It the beginning of Wihtred’s reign, ler rersion, below, p. 241, borrows its m theil. S. C. The question turns dates of Bishop Tobias and Queen ^ ; see notes * and *. If the author- be Texhu Rofituis, as to Gebmund, rred to that of the il. S. C, the pre- t most fall between A«D. 696, when id was still Bishop, and A.D. 716, was confirmed at Clovesho. the various forms under which this om appears, that in the text, from Cartulary of Christ Church, Canter- lims the most respect. It was copied, .D. laao, ** de codioellis primariis sive rrarum antiquitus dictis L<md hoe." It ling about the appointment of Bishops, f of abbots, abbesses, priests, and ; nothing of England generally, but alone and expressly, and limits its Kentish churches and abbeys sped- name ; while it is signed by Kentish abbesses, and priests, and by those of »- kingdom. The Latin form in s text (App. I, p. 243 below), on the , gives up all royal authority in the ion of Bishops, as well as abbots and , and is written as if Wihtred were ’ the whole Heptarchy, not of one of t of its kingdoms. The abridgment t.-S. Chronicle (App. a, p. 344 below), c former of the two, with the cxcep- at it extends its sweep to include — The form in the text must have the notice of Kemble, who does not in the Codex Diplomaticus, although the MS. in which it is found, for tifie 1 of the second version {K. C. D., IXCVI.). Spelman had seen two of it« but the reference to the Can- Register A. fo. 80, which he annexes a mistake. That Register, which is fourteenth century, and in many re- rxtremely valuable, does not appear to this form. It has the second form at as printed by Spelman, p. 191. The readings given by Spelman seem to readings of the Lambeth MS. laia, and it is not known what other MS. His reading of Botredi episcopi in- r Botredi preibUeri^ among tiie attesta- las thrown unnecessary doubt on the icity of the document ; see Wake, State Cbureb, p. 143. — In the Lambeth MS. allowed by a confirmation in synod ^esho, under Ethelbald of Mercia in 16. — The Cotton MS. (Domitian A.

f the Chronicle, which contains a con- iry Latin translation of the Anglo-

^ III.

Saxon text, departs in this case from its usual plan, and gives this Act of Wihtred very nearly at length. This version seems to have originally corresponded almost exactly with the text given above; but an attempt has been made, very early, to bring it by interpobtion and erasure into close conform- ity with the second version, below, p. 342 ; so far as to extend its application to Bishops as well as Abbots, and to eliminate all special references to Kent except the first “intra Cantiam/’ The existence of this copy, al* though mutilated, gives us an authority two centuries earlier than we should otherwise have for the preferred text. It is printed, with a careful collation, by Wake, whose criticisms upon it, as against Atterbury, are very weak ; Slafe of tbe Churchy App. p. t ; and see, also. Rights, etc., of Convocation^ by Atterbury, p. 380, and Wake, StaU^ etc., pp. 140-143.— Spehnan held this Act of Wih- tred to be the most ancient English Charter, and accounted for the difference of the ver- sions by supposing them to be translations. See Spelman, Cone,, I. 135; ReUquiet SpeH- maniana, p. 8 ; and against him, Hickes, Diss. Epistd,, p. 79.

« All the MSS. of both forms, and the A.-S. Chronicle, agree in making Tobias now Bishop of Rochester, and therefore Oeb- mund (who was alive in AJD. 693) now dead ; the Chronicle places the death of Geb- mund in A.D. 693, while the laws of the Witenagemot of Berghanutede, A.D. 696 (see above, in an.), taken from the Textus Rof- fensis, still retain Gebmund as Bishop of Rochester ; and the abridged form of Wiht- red’s Privilegium itself, as repeated in a (spu- rious) charter of A.D. 699, does the same. Charters unfortunately do not decide the question, the last signature of Gebmund to any unquestioned one dating A.D. 693 {K. C. D., XXXVI.), and the earliest of Tobias A.D. 706 {K. C. D., LVI.\ but in several cases the authenticity is affected by this very question. Bede {V. 8) only mentions the con- secration of Tobias in the room of Gebmund as one of the acts done by Brihtwald after he was consecrated. It is more probable that the writers of the A.S.C. have misunderstood the words of Bede, than that all the other authori- ties, the Textus Roffensis, the Canterbury Cartulary, and the other Charters should have

been forged or garbled The Domitian MS.

has, after the mention of Tobias, ** cum ce- teris Episcopis,” the last word being an inter- polation between the lines.

•» The Domitian MS. has here " EpiscopOs" interlined.

<* The Domitian MS. has for immittatur, " invitetur ;" the other version has " intiroetur Archiepiscopo."

[pRIVILBaE OF WIBTRED.]

[BRIHTWi

’ Of these monasteries, Sheppey, Lyminge, Folkstone, and Suthmynster (Minster in Tha- net) were under abbesses. Hoe (otherwise Hogh, or Hoo) was under an abbot. IJpmyn- ster is perhaps S. Peter’s in Thanet. The para- graph is erased in MS. Dom. A. VIII.

B The words from ut per to mundi are erased in MS. Dom. A. VIII.

^ The words quix — morantur are erased in MS. Dom. A. VUI.

• The Queen Werburga, in the signatures to the document in the text, and to that pre- ferred by Wilkins, is not identical with the ^thelburga, Queen of Wihtred, who signs genuine charters in A.D. 696, although Kyn- ygytha, in a spurious charter of A.D. 694 {S.^ 7.193; W.JV.App.*!^6\K.aD.,XXXVIL), may be ‘set aside. Werburga is apparently the mother of Alric, Wihtred’s youngest son, and

therefore a later wife than the other, vfao «■ probably mother of the two elder sons. TMb helps to fix the date of the Act hter tlM A.D. 696. If we coold fix the date of lb death of S. Mildred who signs as abbess, m should get another limit. It u ocnnmaaly fjntk loosely, cir. AJ). 700. — However, the foqm from which the documents come, S. Saviour’s, 0» terbury, is not above susptckm ; and die vaiii^ of forms, some of them manifest fictions, midhl which it appears, throws a doabt iqxn dl of them. That there reaUj was such I Privilege may appear to be proved by thi references made to it in acts of CoqdcOs H Clovesho of A.D. 716 and A.D. 74a : but iSttm Councils are not beyond question. See bdow, under those years.

k The signatures that follow are omitHl in the MS. Dom. A. VIII.

■-

APPENDIX TO THE PRIVILEGE OF WIHTRED.

I. Farm of the Privilege given by Wilkins from MS, Cant. Eccla.

^.88.

Anno Dominic» Incamationis DCXCIVo. Wihtredus gloriogus Rd Cantiae cum reverentissimo Archiepiscopo Brithwaldo, praecepit congregaii concilium in loco, qui nominatur Baccancelde, praesidente eodem concilio jam nominate clementissimo Rege Cantuariorum Wihtredo et eodem venerando patre et primate totius Brittanniae, simulque Tobia Episcopo Roffensis ec- clesiae, cum abbatibus, abbatissis, presbiteris, diaconibus, ducibus, satntpis, pariter tractantes de statu ecclesiarum Dei in Anglia, et de hiis quae a fideUbtis regibus, praedecessoribus ejus et propinquis, Athelberto videlicet posterisque ejus Deo omnipotenti in propriam haereditatem data fuerunt, qualiter secun- dum veram justitiam stare et permanere valeant, vel quomodo ea servare oporteat a modo, et usque in finem seculi constituentes.

Ego, inquit, Wihtredus Rex terrenus, a Rege regum compunctus, lek) rectitudinis accensus, ex antiqua traditione sanctorum patrum didid non esse licitiun alicui homini in laico habitu constituto, usurpare sibi quasi propriam possessionem, quod ante fuerat Domino concessum et cruce Christi firmatum. Scimus enim et veraciter constat, quia quod semel acceperit homo donatione alterius in propriam potestatem, nullatenus sine injuria illud itenun dimittet.

Horrendum est itaque hominibus Deum vivum exspoliare, tunicamque Ejus et haereditatem scindere. Cum ergo Deo oblatum [aliquid fuerit de

L.D.693-731-] ANGLO-SAXON PERIOD. 243

[PSIVILBaB OP WIRTRBD.]

errenis sabstantiis, ad hoc, ut facilius promereri valeant offerentes aetemam etributionem percipere in caelis, manifeste declaratur, quod quanto incautius kmho secularis applicuerit se in ha&reditate Regis setemi, tanto districtiiis a )eo punietur.

Pro qua re finniter decemimus, et in nomine omnipotentis Dei omnium- [He sanctormn praecipimus omnibus successoribus nostris, regibus, princi- •bos, et omnibus in laico habitu constitutis, ut nulli unquam liceat alicujus vd monasterii dominium habere, quae a me vel ab antecessoribus prisds temporibus tradita sunt Deo in perpetuam haereditatem et Ejus.

Magis autem, sicut in canonibus praecipitur, servandimi est, ut quando ifiquis de praelatis defungitur, Episcopus, abbas, vel abbatissa; intimetur Vrcfaiepiscopo propria^ parrochias, et cum ejus consilio et consensu, vita ac nunditxa ejus ezaminata, qui dignus invenitur, eligatur, et nullo modo sine x>nsensu et consnltu Archiepiscopi promoveatur. Neque enim de hac re, ifiquid pertinet ad decretum vel imperiimi regis. Illius autem est comites, inces, optimates, principes, praefectos, judices seculares statuere. Me- :ropolitani vero Archiepiscopi est, ecdesias Dei regere, gubemare, Episcopos, abbates, abbatissas, caeterosque praelatos eligere, statuere, finnare, admonere, ne quis de ovibus Christi, scilicet aetemi pastoris, aberret

Haec lex per aevum in regno nostro in perpetuum permaneat omnibus ccdesiis Dei nostri pro salute animal meas, meorumque praedecessorum, proque spe caelestis regni.

Igitur ex hac die et deinceps concedimus et donamus ecclesiis regni Qostri liberas esse perpetua libertate ab omnibus difficultatibus secularis servitutis, ab omni debito vel pulsione regalium tributorum, ut possint pro nobis Deo omnipotenti hostias dignas ofiferre nostraque peccata abluere tmmaculatis muneribus.

Si quis autem rex post nos levatus in regnum, aut Episcopus, aut abbas, seu aliqua alia persona contradixerit huic concilio vel scripto judicio concilii facto, sciat se a Corpore et Sanguine Domini sequestratum, et sic excom- omnicatum, sicut ille qui non habebit remissionem neque in hoc seculo, oeque in fiituro, nisi ante mortem secimdmn judicium Archiepiscopi emen- iaverit

Hoc scriptum irrefragabile sua firmitate mimiatur, servetur, et semper labeatur, in ecclesia Salvatoris, quae sita est in civitate Dorobernia, ubi

rimas habetur ad exemplum omnimn ecclesiarum atque defensionem, quas n Anglia habentur.

Ego Wihtredus auxilio Christi rex, hiis legibus constitutis pro me et ^arburga regina, itemque filio nostro Ahico, subscripsi.

R 2

244 ENGLISH CHURCH. [Briht

[PRIVILBaB OP WIBTftKD.3

Ego Brihtuualdus gratia Dei Archiepiscopus, hiis legibus constituti scripsi*. [MS. Lambeth 121 2, p. 307 ; FT., /. 57, 58 ; 5., /, 191 ; K, DCCCCXCVL; 75i(;nf,ed. Twysden, 2208.]

• Of this edition of the Privilege there are several copies ; one in the Register A. i (fo. 88) of the Prior and Convent of Canterbury, a MS. of the fourteenth century ; this was used by Spelman and Willdns, and also by Kemble in the Codtn DiplomaUcus, who seems to have preferred its readings to those of the Lambeth

MS. laia, which is a full century olde other copy, in a sixteenth century hai be found in the Harleian MS. 1757, i another in MS. C.C.C.C. 189. of tl teenth century, from which Twysden ] and it exists in a Noiman-Frcnch Tra in the Polistoire of Canterbury, MS. H:

2. Account of /he Privilege from the Anglo-Saxon Chronicle^

ad A.D. 694.

And sona ^Sas %e he cing was, he het gaderian mycel concilium on *are stowe ^ ys gecl)rpod Baccan- celde. On ^are was Wihtred sit- tende, Cantware cing, and se arceb’. of Cantuarebyri Brihtwald, and se Biscop Tobias of Hroueceastre, and mid heom abbodas and abbedessen, and manige wise menn ^r wseron gegaderade, ealle to smeagende embe Codes cjrrcan-bote ^a beo^ innan Cent. Nu agann se cing to specende, and ssede, Ic wylle J>aet ealle ^a myn- stra and %a c3Tican, ^ waeron giuene and becwe^ne Code to wyrtmynte be geleafulra cinga dagan, minra forengenglan, and be minra magan dagon, be iEgelberhtes cinges, and J>ara ^ him aefter fyligdan, swa be- liuan Code to wyrtmynte, and faest- lice standan, a to ecnesse aeure ma. FortSon Ic Wihtred eorJ)lic cing, fram %an heouenlice Cinge onbryrd, and mid andan %are rihtwisnesse anaeld, of uran ealdran fsederan gesetnesse ic habbe )>aet geleomod, )>at nan la&wede man nah mid rihte to stingan hine an anre cirican, na an an %ara %ingan %e to cyrcan belimp^. And

And as soon as he was Ki commanded a great council gathered at the place that is Baccanceld (Bapchild), in were sitting Wihtred, King ( Kentish people, and Beorh Archbishop of Canterbury, an bias, Bishop of Rochester ; am them abbots and abbesses, and wise men were gathered, all tc berate concerning the betteri Cod’s churches that are in Now began the King to speal said : ^^ I will that all the mo ries and the churches that were and bequeathed in glory to C the days of faithful Kings, my ] cessors, and in the days of m} men, of King iEthelberht, and who followed after him, so renr the glory of Cod, and firmly st all eternity for evermore. For I, red, an earthly King, stimulat the heavenly King, and kindle the zeal of righteousness, have ed from the institutes of ow fathers, that no layman ough right to appropriate to him church, or any of the things

«93-73i-]

[FRITILEaB or WIHTKK0.]

stranglice and trywlice we ge- to a church belong. And therefore

strongly and faithfully we appoint and decree, and, in the name of Almighty God and of all saints, we forbid to all Kings our successors, and to ealdormen, and to all laymen, ever any lordship over churches, and over any of their possessions, which I or my predecessors, in days of old, have given for the glory of Christ, and our lady, St. Mary, and the holy apostles. But be it ob- served, when it happens, that when a Bishop, or an abbot, or an abbess, shall depart from this life, it be an- noimced to the Archbishop; and, by his counsel and suggestion, let such be chosen as may be worthy ; and let the Archbishop inquire into his life and purity, who shall be chosen to such offices; and in no wise let any one be chosen, nor to such office hallowed, without the Archbishop’s counsel. Kings are to appoint earls and ealdormen, shire-reeves and judges; and an Archbishop is to direct and coimsel, and to choose and appoint Bishops, and abbots, and abbesses, priests and deacons; and to hallow and strengthen them by good admoni- tions and example, lest any of God’s herd wander and perish. f. H, B. pp. 324, 335, from the Cotton MS. Domitian A. VIII.; W.,

», 57-]

S and dema%, and on Godes

in ]>es Ealmihtiges, and on ealra

rna, we forbeoda^S eallon uron

gengan, cingan, and ealder-

lum, and eallan laewedan man-

, asure aegne hlauordscipe ouer

n, and ouer eallan heora Cingan,

cf&Se mine yldran, on ealdon n, giuan Criste to loue on ece rr^nesse, and ure hlaefdian Sea an, and %an halgan apostolan. loc hwenne hit gewur^e ]>aet )p, o^S^ abbod, o^S^ abbedesse, te of %ysan liue, sy hit gecydd arb’. and mid his raede and ahte sy gecoren swilce wur)>e and his lif ^ man sceal to gedonne %inge cysan asece se and his claennesse, and an ane a ne wur)>e gecorsen nan, na to g^edonan Cingan gehalgod, butan lb*, raede. Cyngas sceolan settan ^ and ealdormen, scirireuan and esmenn : and arb’. sceal Godes Sunge wissian and raedan, and )pas, and abbodas, and abbe- UI9 preostas, and diaconas, ceo- and settan, halgian and getry- , mid godan mynegunga and yysene, ]>e laeste )>e aeni of Godes de dwelie and losie.

3. Renewed Privilege to the same effect in an abridged form,

[Spurious.]

I In nomine Domini Dei Salvatoris nostri, Jesu Christi ! Ego Wihtre- Rex Cantiae, consulens animae meae in posterum, hanc providentiam pro sis calamitatibus inuninentibus, ecclesiis Dei atque monasteriis, quae

046 ENGLISH CHURCH. [Brihtwal

[mvlLEaB OF WXBTBXD.3

in hac Cantia consistunt, una aim consensu principum meonim quon nomina subterscribenda sunt, facere curavi; ut ab omni exactione pub tributi atque dispendio vel laesione, a prsesenti die et tempore, liberae si mihique et posteris meis talem honorem vel obedientiam exhibeant, qua] exhibuerunt antecessoribus meis regibus, sub quibus eis justitia et libei servabatur ; et ut tarn ego quam posteri mei in hac pia diffinitione pen neant decemo ; nee per quamlibet tergiversationem, quae a nobis et a prx cessoribus nostris recte indulta sunt concutiantur, sed ita ut jam jam< dictum est, in perpetuum abhinc et deinceps. Domino gubemante, an diantur. Ad cujus cumulum firmitatis, manu propria signum sanctae en expressi, et reverentissimum Brithwaldum Archiepiscopum atque Gem dam sanctissimum Episcopum, quam etiam venerabiles presbyteros et i giosos abbates praesentes id idem clarissimas abbatissas, hoc est, Hirm hildam, Irmynburgam, iEbbam et Neriendam* ut subscriberent rog^vL

Actum die VI. Idus Aprilis, anno regni mei XXVIII., Indictione secun in loco qui appellatur Cillinc.

i}! Ego Wihtredus rex Cantiae ad omnia suprascripta et confirms atque a me dictata, propria manu signum sanctae crucis, pro ignoraii litterarum, expressi.

lii Ego Brihtuualdus Archiepiscopus, ad omnia suprascripta rogatus Wihtredo rege, testis subscripsi.

lii Ego Gemundus Episcopus rogatus testis subscripsi.

i}! Ego Tobias presbyter rogatus subscripsi.

i}! Ego -£na presbyter subscripsi.

•li Ego Vinigeld presbyter rogatus subscripsi.

lii Ego Adrianus indignus monachus rogatus testis subscripsi.

lii Ego Ailmer abbas rogatus subscripsi.

•li Signum manus Wihtgari.

lii Signum manus Cyniadi.

lii Signum manus Ecca.

lii Signum manus Ueba.

i}! Signum manus Headda.

lii Signum manus Suitbaldi.

i}! Signum manus Surierdi.

i}! Signimi manus iEdilfridi.

i}! Signum manus Hagana.

i}! Signum manus Beomheardi.

[Eimham, ed. Hardwick, pp. 295-297 ; W., L 63 ; K, C. D., XLIK]

» For JEbbam et Neriendam, the MS. (Harl. and omits the subscriptions, from that 686, which is a late transcript of Elmham) Tobias downwards, substituting the w used by Kemble reads et JEbbam reverendam, ’ cum aliis pluribus in codicello aonotatis.

4JX ({93-731.] ANGLO-SAXON PERIOD. 247

[PUVnJEOI OP WXHTRKD.]

4. A similar Privilege oflne to Wessex Churches or Monasteries granted at EhwrUah [jEverley, Wiltshire], May 26, 704 ; not however specifying liberty rf election except in general terms, \K. C. J9., Z.]

(Mentioned here by way of illustration. It is not genuine, and is not worth printing at length in its chronological place. It may be found in William of Malmeshttfy, G.P,, V. ed. Hamilton, pp. 380, 381; Anglia Sacra, II, 22.)

5. A similar PrroH^e of Ethellald^ to Mercian Churches and Monasteries,

AJD. 719; limited however to fiscal privileges,

ifi Cum plennnque contingere soleat, pro incerta temponim vicissitudine

vtea, quae multarum et fidelium personarum testimonio consilioque roborata

feerunt, per contumaciam plurimorum, et machinamenta simulationis frau-

dolentae, et sine ulla consideratione rationis, in animarum suarum periculo

(bsipentor, nisi auctoritate literarum, et testimonio chirographorum in

perpetuam memoriam fuerint consignata. Quapropter ego iEthilbaldus rex

HerdoTum, pro amore coelestis patriae, et pro redemptione animae meae,

stadendum esse providi, ut eam per bona opera liberam efficerem ab omni

vinculo delictorum. Dum enim mihi Omnipotens, per misericordiam cle-

mentiae Suae absque ullo antecedente merito, sceptra regni largitus est, ideo

Gbenter, ex eo, quod dedit, retribuo. Hujus rei gratia banc donationem

meam me vivente concedo, ut omnia monasteria et aecclesiae regni mei a

publicis vectigalibus, operibus et oneribus absolvantur, nisi in instructione

ardum vel pontium, quae nunquam ulli possimt laxari. Praeterea habeant

famuli Dei propriam libertatem in proficuo sylvarum, in fructu agrorum, in

captura piscium : nee munuscula praebeant regi, vel principibus, nisi volun-

taria; sed liberi serviant Domino in contemplatione pacifica per totum

regnum meum, usque in aevmn. [K, C, D,, LXX,, from MS. Arundel 178,

and MS. Reg. 13. D. 2.

• See a genuiae act of the same King to the same effect^ below, under A.D. 749.

248 ENGLISH CHURCH. [BrihtwauJ^

[lXTTKR of POFB iSROIUS TO CXOLFUD.]

A.D. c. 701. Letter ofPofe Sergius to Ceolfridy Abhet cf Wemwoiftby desiring a monk of his house to be sent to Rome.

Sergius Episcopus servus servorum Dei, Ceolfrido religioso mUeA

fresbyteroque salutem. Quibus verbis et modis clementiam Dei nostii

atque inenarrabilem providentiam possumus edari, et dignas gratia-

rum actiones pro immensis circa nos Ejus beneficiis persolvere ? Qu

in tenebris et umbra mortis positos ad lumen Suse scientix producit,

errantes etiam in viam veritatis convertit, incipientes perficit rectam

propositum gerere, atque circa commissorum sollicitudinem tribuit

amoris dilectionem ; ut tam ille, qui in eis est, quamque etiam ipse,

qui pro eis excolitur, piae sedulitatis consonantiam reddant, et oe

iterum (quod absit) in labe seculi devolvantur, custodit; ut expe-

dire saluti nostras prsescivit, miseratus dispensat^ et quos nimirum

in seculo, ut subsisterent, condidit, ad vitam eos xtemam possi-

dendam invitat. Hac de re, religiosissime fili, Domini atque Salva-

toris nostri Jesu Christi doctrinam, qua beatos apostolos Suos ad

seculi contemptum instituit puro corde assequere, inquientis: “si

quis diligit patrem aut matrem, fratres vel sorores, plus quam Me,

non est Me dignus.^ Et iterum : " si quis dereliquerit patrem aut

matrem, fratres aut sorores propter nomen Meum, centuplum acci-

piet, et castera usque possidebit.” Possessura itaque vitam aetemam

non diffidat religio tua obedientiam, quam per nostram exhortationem

assumpsit, et in Sanctis Suis evangeliis dicit : " qui vos audit, Mc

audit :*’ per quam proculdubio et confidentiam magnam habemus,

eam esse usque in finem servaturam. In hoc etenim Dominus nostei

Jesus Christus conlaudatur, ubi Christianitatis concordia fratmn

comprobatur, et fides illibata monstratur; et dum glorificatur ai

benedicitur Deus per fidelium Suorum studia, hxc facientem, sicu

scriptum est, consequatur. Dicit enim : ** benedictus homo per quen

Deus benedicitur."

Benedictionis interea gratiam, quam nobis per praesentem porti torem tua misit devota religio, libenti et hilari animo, sicuti ab c directa est, nos suscepisse cognosce ; et pro ejus nimirum conscienti: puritate Dominum Ejusque apostolos deprecamur, ut per cujus praedi cationem ad lumen veritatis accessimus, tribuat pro parvis magna c caelestis regni perpetua beneficia condonari concedat. Opportuni ergo ac dignis amplectendae tuae sollicitudinis petitionibus arctissim

693-731-] ANGLO-SAXON PERIOD. 249

[lbttbr op pops sbroius to cbolfud.]

[devotione faventes, hortamur Deo dilectam bonitatis tuas religiosi- ut quia exortis quibusdam ecclesiasticarum causarum capitulis^ EnoQ sine examinatione longius innotescendis, opus nobis sunt ad .CDoferendum aitium literatura imbuti; sicut decet devotum auxilia- [ifxem sanctas matris universalis Ecclesise, obedientem devotionem loic nostrae exhortationi non desistas accommodare ; sed absque liqua remoratione religiosum famulum Dei N. venerabilis mona- itmi tui, ad veneranda limina apostolonim principum dominorum aeonim Petri et Pauli, amatorum tuorum ac protectorum, ad ao6trx mediocritatis conspectum non moraris dirigere. Quern fiivente Deoi^ tuisque Sanctis precibus, non diffidas prospere ad te icdire; peracta prsemissorum capitulorum cum auxilio Dei deside- rata solennitate. Erit enim ut confidimus etiam cunctis tibi creditis profiitunim, quicquid Ecclesise generali devoto sancto collegio claru* frit prsestantissime impertitum. [MS. Tiberius, A. J5. fb. 50. of the deyenth century; printed by TF.^ L 6^y from a transcript of Ussher’s; «e also Hardy ^ Cat. MaU^ ^•387, and Stevenson^ Preface to Bede,

• • • ^

p. X111.J

Extracts from the same Letter y as gsven hy WilBam of Malmeslmrj^.

Sergius Episcopus, servus servorum Dei, Cheolfrido rellgioso aUati^

sektem. Quibus verbis ac modis clementiam Dei nostri, atque

ioenarrabilem providentiam possumus efiari, et dignas gratiarum

actiones pro immensis circa nos ejus beneficiis persolvere. Qui in

tenebris et umbra mortis positos ad lumen scientise perducit! Et

h^a: Benedictionis interea gratiam, quam nobis per prxsentem

portitorem tua misit devota religio, libenti et hilari animo. sicuti ab

ea directa est, nos suscepisse cognosce. Opportunis ergo ac dig-

njs amplectandae soUicitudinis tuse petitionibus arctissima devo-

tione faventes, hortamur Deo dilectam religiositatis tux bonitatem,

ut, quia exortis quibusdam ecclesiasticarum causarum capitulis, non

sine examinatione longius innotescendis, opus nobis sunt ad confe-

lendum arte litteraturae imbuti, sicut decet devotum auxiliatorem

sanctx matris universalis Ecclesias, obedientem devotionem huic

Dostrx hortationi non desistas accommodare, sed absque aliqua

immoratione religiosum Dei famulum Bedam, venerabilis monasterii

tui presbyterum, ad limina apostolorum principum dominorum meo-

nun Petri et Pauli, amatorum tuorum ac protectorum, ad nostrx

a50 ENGLISH CHURCH. [BRiHTWi

[NORTHUMBRIAN WITBNACnDIOT.]

medicxrritatls conspectum non moreris dirigere, quern, feventc Do-’ mino Sanctis tuis precibus, non difHdas prospere ad te redire, perada’ prsemissorum capitulorum cum auxilio Dei desiderata solemnitate. Erit enim, ut confidimus, etiam cunctis tibi creditis profuturum quid- quid ecclesiae generali claruerit per ejus prsestantiam impertitum. [JV. Malm. G. R.y I. p. 86, ed. Hardy j J^., IK Afp. p. 743.]

• The MS.Tibcrius, A.XV. fo. 5o(8cc above), which is older than William of Malmesbury .reads, for Deifamulum Btdam venerabilis monasterii tui pre^ylerum, " famulum Dei N. venerabilis monasterii tui ;" the word presbyterum being interlined in a modem hand ^nd scored through. The name of Bede therefore rests upon Malmesbury*s authority, weakened on the one hand by his inserting also the word prisbytt’ rufttt whereas the letter cannot be dated later than A.D. 701, when Sergius died, and Bede was not a presbyter until A.D. 70a {B. H, E., V, 2^ in jfn.) ; supported on the other by the exterrol argument that the Pope could hardly have used such language except of some well-lcnown monk of Wearroouth, and that Bede alone seems to come within its scope. And if it be said that in A.D. 701 Bede was only twenty-nine years old, and could scarcely have acquired such a reputation

as to be known at Rome and desired by tbc Pope as a counsellor, the reply is ponilil^ that a continuous intercourse was kept if between Wearmouth and Rome (see BtiL Hist. Abb.), and that Sergius may have hem of Bede’s learning and abilities from Bencdkl Biscop, his abbot, and others of his own n^ nastery. That Bede did not go to Rome ii certain (fi., F. 24, in Jus,). Some monks ef his monastery did go there in A.D. 700 {B^ de Nat. Rer. XLVL\ and brought back from Sergius a Privilegium for the monastery (Jl, Hist. Abb. § la); but Bede was not one of them (De Nat. Rer. ut supra). And WiOdii^ conjecture is probable, if we assume also tbit these monks brought back the letter reqDes^ ing Bede’s presence at Rome, namely, tbattli death of Sergius in A.D. 701 prevented his to- cepting the invitation. See bek»w, p. 354, note*.

A.D. c. 701. Narthumirlan Synod or Witenagemat comfirms the Privh legiuM granted by Fefe Sergius to the Monastery of Wemrmontb ooi y arrow K

Bi£D., Kst, Abb. § I a. — Missis Romam monachis tempore beatx recordationis Ser^ii Papac, privilegium ab eo pro tuitione sui mona- sterii instar illius quod Agatho Papa Benedicto dederat, accepit, quod Brittanniac perlatum, et coram synodo patefactum, praesentium Epi- scoporum simul et magnifici Regis Aldfridi subscriptione confirmatum est. [Ed. Hussey, p. 327 ; see W.^ I. 64.]

» Sergius was Pope A J). 687-701 ; but if the above letter of his, which obviously accom- panied the Bull of Privileges, was sent by the monks who went to Rome in A.D. 701, then the Northumbrian Witenagemot also must be dated in the same year. It could hardly have

been identical with that of OnestrefeM, and was held probably in the jrear before it Aldhelni brought back a similar Privil^ioiii from the same Pope for Malmesbory and Frome {Farie. V. Aldbeim. cap. II. ed. Giles, p. 362).

.D. 693-73’-] ANGLO-SAXON PERIOD. 251

[WILFRID COHDBMNED AMD KZOOIOCUNICATSD.]

LD- 702-705. Second personal appeal^ of Wilfrid to Rome^ followed bf

his partial restoration upon a compromise*

I- A.D. 702^. Council cf Estrefeld^ Onestrefeld or JEdswinapath^^ at which Wilfrid is condemned and excommunicated.

Edd. V. Wilfr. XLK-XLFIL—Ig^tUT Aldfritho Rege, cum sancto Tfatwaldo Archiepiscopo et totius pene Britannise Episcopis, con- ;gata synodo, in campo qui dicitur Onestrefelda ; deinde legatis ad csentiam sancti Wilfrithi Episcopi missis, rogantes humiliter ut rum obtutibus dignaretur praesentari, promittentes per nuntios suos Ltuta canonica de antiqua fraude rationem se reddituros, si ad onim conventum venire non negaret. Quid plura dicam? post- am vero in locum, ubi synodalis disputatio debuerat esse, con- nit ^ deinde non ita contigit, sicut promissum fiierat : sed multae et agnx altercationum quxstiones ab eis exortx emerserunt, maxime

illis pontificibus ecclesiarum : cum voluntate tamen Aldfrithi egis, et consensu quorumdam abbatum id fecisse non dubium habe- ir, qui pacem ecclesiam Dei, avaritia instigante, nuUatenus habere xicupierunt ; et multa falsa objicientes^ quae nulla ratione veritatis Dmprobare potuerunt ; insuper secundum statuta et jussiones Theo- ori Archiepiscopi esse censendum sanctum pontificem nostrum con- rmaverunt. lUe vero intelligens quid essent argumentati, humiliter cspondit, dicens [pracceptis illorum consentire,] ejusque decretis ecundum canonum normam censuit in omnibus libenter se velle bedire. Deinde multis et duris sermonibus eorum pertinaciam bstinationis, quia per viginti et duos annos contra apostolicam QCtoritatem non timuerunt contentiose resistendo exercere, incre- abat : et interrogavit eos, qua fronte auderent statutis apostolicis ab Lgathone sancto, et Benedicto electo, et beato Sergio sanctissimis ^apis ad Britanniam pro salute animarum directis prasponere, aut ligere decreta Theodori Episcopi, quae in discordia (ut diximus) onstituit. Interea dum nullus modus locutionis decenter ab illis rdinatus inventus est, unus ex ministris [Regis] pontifici nostro valde evotus, quem ille a primaevo vagientis aetatuli incunabulis enutrivit; X tentorio Regis latenter erupit, simulans alterius eflfigie, cohor- ibus se drcumadstantium immiscens quasi ignotus, usque ad pon- ificem nostrum perveniebat, pandensque ei causam judicii illorum

25a ENGLISH CHURCH. [BRiHtwi

[WILFIUD COICDBlIinD AND SZCOMlCUlflCATED.]

revelabat indicando, dicens : *^ Hac omnino fraude te moliuntur d( pere, ut primitus per scriptionem proprise manus confirmes eoi tantummodo judicium, qucxlcumque constituentes diffinient sua here; ut postquam isto alligatus fueris districtionis vinculo, de in posterum permutare nullatenus queas. Ista siquidem erit ill< judicii apertio, ut quicquid in Ultrahumbrensium aliquando t( possidere visus fuisti, vel in Episcopatu, vel in monasteriis, vel qualibet re, cuncta dimittas; et siquid in Myrciorum r^;no sul cutus eras sub iEthelredo r^e, omnia reddendo Archiepiscopo relinquas, ab ipso donando cui vult: et ad postremum temeti] damnando, de tuo tu sanctitatis honore cum subscriptione d( deris/’ Hsec dicens subito subterfiigiens discessit. Tunc san< vir, summse virtutis et constantiae, ista audiens, cognito decepti< argumento, cautior de subscriptione saepius replicata effectus Reddere vero responsa instanter quaerebant, et aliquando minitani arguebant, eum qui noUet mature confiteri subire arbitrium, cito sententiam damnationis subjacere sciret. Quibus respondens ait ** Primus Archiepiscopi judicium audiens ilium consonantem tutis sanctorum patrum regulis, toto mentis annisu subjacere ampleo^ tor/’ Ad ultimum vero diutius multis agnoscentibus causam celaKS non poterant ; primo dixerunt pontificem nostrum sanctum famulun Dei omnibus facultatibus spoliare taliter velle, ut nee in Ultrahum- brensium regno, nee in Mirciorum minimam quidem unius domuo- culi portiunculam haberet. Hujus autem judicii inclementia ah Archiepiscopo, et Rege diffinita, et ipsos jam inimicos horruit, dicentes impium esse, tam &mosum virum in drcuitu nationibus abs- que ullo capitali crimine omnibus suis privare. Novissimum vck aliquid humanius pertractantes censuerunt, ut monasterium tantum modo quod construxit in Hripis, et dudum cum omnibus ad eun pertinentibus sancto Petro donans commendaverit, perceptumqw privilegium a sancto Agathone Papa, abbati familiaeque ibidem con versanti detulit, redderent in possessionem; ea tamen interposifc dictione, ut propria manus conscriptione firmiter contestaret, quo illic quietus consederet, septa monasterii absque licentia Regis noi transmearet, nee aliquid sacerdotalis officii attingeret: sed suuii de semetipso (quod dictu horribile est) gradum honoris abjecerit, sui testimonio confirmationis plurimum cogentes compulerunt. Qu audito sanctus Wilfrithus Episcopus noster constanter, et intrepid voce elevata, locutus est, dicens j *^Qua ex causa me compellitii

^93-73’-] ANGLO-SAXON PERIOD. 253

[WILTRD COHDEMKSD AND SZCOKMUNICATKD.]

tarn lugubri calamitatis miseria in memetipsum gladium dirse rfectionis, hoc est subscriptionem propriac damnationis conver- ? Nonne sine aliquo reatu suspicionis o£fendiculum faciam ctis audientibus nominis mei divulgationem, quod Episcopi voca- lOj quamvis indignus, per quadraginta prope annos nuncupabar? nonne et ego primus post obitum primorum procerum a sancto no directorum [curavi, ut] Scoticx virulenta plantationis ger- eradicarem; ad verumque Pascha, et ad tonsuram in modum , quse antea posteriori capitis parte e summo abrasa vertice, dum apostolicse sedis rationem, totam Ultrahumbrensium gentem lutando converterem ; aut quomodo juxta ritum primitivas Eccle- consono vods modulamine binis adstantibus choris persultare, jrsponsoriis, antiphonisque reciprocis inslruerem; vel quomodo vi- pm monachorum secundum regulam Benedicti Patris, quam nuUus fkxc ibi invexit, constitueram ? Et nunc contra me quomodo sub- tarn damnationis if)se protulero, extra conscientiam alicujus facino- 3s^ sententiam ? Sed cum de hac noviter orta quaestione, qua meum anctitatis habitum violare estis conati; fiducialiter sedem appello ipostolicam : vestrum autem quisquis deponere meum dignitatis gra- lom prassumit, a me hodie invitatus mecum pergat illuc ad judicium. Debent etenim diligenter scire viri Romani sapientes, pro qua culpa ros me degradere vultis^ prius quam vobis solis ad ista consentiam/’ Hxc audientes Archiepiscopus et Rex dixerunt : " Modo utique culpa- nlis iactus a nobis notatus damnetur, quia magis illorum, quam nostrum elegit judicium.*’ Et hoc promittendo Rex addebat Archi- q)iscopo : " Faciam enim, si jubes, absque haesitationis mora, ut vi :^>primentis exercitus mei coactus, hac vice nostrum subire judicium paratum se fateatur.** Conciliales autem cxteri dicebant Episcopi : " Recordari oportet, quod in nostram promissionis fidem hue usque pcrrexit, aliter non praesumens: pariter prospero itinere in pace rcvertamur ad domus nostras."

Post has igitur sermocinationes solvitur inutile concilium ex utra- jue parte, et unusquisque domi revertens secessit : et ita, Deo prote- ;ente, servus Suus liberatus de manibus inimicorum, ad fidelissimum Elegcm iEthelredum redibat indemnis. Noster autem Sanctus Pon- ifex pergens devenit ad iEthelredum Regem, denuntians ei cunctam hine locutionis infestationem, quas a Prassulibus contra illius pras- xptum illata est. Tunc interrogans quoque Regem, quomodo vel {oaliter decrevisset de possessione terrarum, propriarumque faculta-

^54

[WILPRID CONXttMNBD AND EZCOMMOmCAnBc]

[Brihtwaud^I^

turn, qine ab ipso donata sunt ei; Rex vero respondit: ^ non addo pertufbationem, destruendo monachorum vitam, quae at^ Ecclesiam Beati Petri Apostoli dedicata est: sed in eodem pcf^ manente statu, vita comite, reservabo, quas a me Domino faveixte conservata est, usque quo prius tecum nuntios proprios vel scripta proprietatis ad Romam permisero, interrogare de his imminentibas causis, quomodo recta desiderans salvus inveniar.’’ ffac respoiH sione percepta, congaudentes divisi, unusquisque ad propria r&» meabat.

Inimici vero qui hsereditatem sancti ponti£cis nostri sibi usurpa* bant, annuntiantes nos esse a sorte fidelium segregatos^ et eos qtii nobiscum participarent ; in tantum communionem nostram exeaa- verunt, ut si quispiam abbatum, vel presbyterorum nostrorum, a fideli de plebe rogatus, refectionem suam ante se positam signo crucis Dei benediceret, foras projiciendam, et e£Fundendam, quasi idolothytum, judicabant ; et vasa de quibus vescebantur, lavari prius^ quasi sorde poUuta jubebant, antequam ab aliis contingerentur. [Ed Gale, p. 75 ; collated with the Bodleian MS. Fell i ; see J^^ I. 65.]

• Wilfrid had appealed with succesi to Ser- giui between A.D. 691 and 701 ; as before to Benedict II., by messenger ; but not in person {Edd, XLII. XLV. XLIX.). Possibly Bede’s advice (see above, pp. 248-250) was desired by Sergius about this very business.

> Twenty-two years from A.D. 680, ac- cording to Wilfrid’s own words in the Coun- cil; and ** quadraginta prope annos’ since he

had been ordained a Bishop, AJ>. 664-709.

^ Onestrefeld is generally identified widi Nosterfield near Ripon; but there is hanfly anything else than the sound of die name to recommend the conjecture. It may quite tl probably have been Austerfield near Bawtry. The Fell MS. has Outwtrefdda, and the Bishops in the Northumbrian s3mod of A.D. 705 (below, p. 365) call it EoUrefdd.

a. A.D. 704(?)a. Letter of Alihelm^ Abbot of Malmesbmjy to the

Clergy of Wilfrid.

Nuper furibunda tempestatis perturbatio, sicut experimento didi- cistis, fimdamenta Ecclesiae, sicut quodam immenso terrae motu, concussit^ cujus strepitus per diversa terrarum spatia, velut toni- truali fragore, longe lateque percrebruit. Et iccirco vos viscerales contribulos, flexis genuum poplitibus, subnixa exposco prece, nequa* quam hujus perturbationis strofa scandalizari ; ne quisquam vestrum inertis segnitiei fide torpescat, etiamsi rerum necessitas exigat cum Praesule proprio pontificatus apice private, tellure patema propelli, et quselibet oporteat latorum regnorum transmarina aggredi rura*

j>.693-73»*] ANGLO-SAXON PERIOD. 255

’ [LXmS 09 ALMBBM TO WILnOD’f CLSBOT.]

^s enim, quxso, tarn duns atroxve labor existens, ab illo vos kntistite sqiarans arceat^ qui vos ab ipso tirocinio rudimentorum t a primseva tenerx xtatis in&ntia usque adultas pubertatis florem utriendo, docendo, castigando, patema provexit pietate; et quasi lUtrix gerula dilectos alumnos, extensis ulnarum sinibus refbcillans, ic caritatis gremio fotos clementer amplexus est ? Perpendite quseso reaturarum ordinem, eisque divinitus insitam naturam ; quatenus ex linimanun rerum collatione inflexibilem conversationis fbrmam, Siristo favente, capiatis; quomodo examina apum calescente coelitus aumate, ex alveariis nectare flagrantibus certatim emergant, et earum juctore linquente brumalia mansionum receptacula, densarum cater- rarum cohortes rapido volatu ad sethera glomerant, exceptis dun- axat antiquarum sedium servatricibus ad propagationem sobolls iiturae relictis. Ecce, inquam, mirabilius dictu. Rex earum, spissis iodalium agminibus vallatus, cum hibema castra gregatim egreditur rt cava stipitum robora rimatur, si pulverulenta sablonis aspergine prsepeditus, seu repentinis imbribus cataracta Olympi guttatim lorantibus retardatus fuerit, et ad gratam cratem sedemque pristinam revertatur; omnis protinus exercitus consueta vestibula penumpens,

prisca cellarum claustra gratulabundus ingreditun Si ergo

taliter creatura ratione carens, quam jura naturse indita absque legibus scriptis gubernant^ reciprocis temporum successionibus due- toris prsccepto paret; respondete, rcgo, utrum horrendse abomina- tioois infamia sint exprobrandi, qui concessa septifbrmis Spiritus gratia praediti, devotx subjectionis frsena ritu frenetico frangunt. Cur autcm diversarum rerum ratiocinationes conglobans, ad insti- ganda vestri pectoris praecordia stridente calamo percurram, audite. £cce seculares divinae scientiae extorres, si devotum dominum quem in prosperitate dilexerunt, cessante felicitatis opulentia, et ingruente calamitatis adversitate, deseruerint, ac secura dulcis patrix otia cxulantis domini pressurac praetulerint : Nomie execrabilis cachinni ridiculo et gamiaturx strepitu ab omnibus ducuntur ? Quid ergo de ?obis dicetur; si pontificem qui vos nutrivit et extulit, in exilio solum dimiseritis ? etc. [fV, Malm.^ G. P. V.^ ed, Hamilton, pp. 338, 339; and in Ang. Sacr.^ IL 5, 6.]

• If this letter belongs, as is suggest- it affords another proof of the isolation of

cd, to this second journey of Wilfrid to the Wessex diocese from Canterbury and the

Rome, it must be dated after the time of English Church in general during this part of

his qoittiiig England, sc. A.D. 704 (see note *, Brmtwald’s archiepiscopate. See what is said

p. a6a). If rig^j xeferred to tliis period, above as to Sergius’s letter (p. 231) and the

«;d. 693-73*-] ANGLO-SAXON PERIOD. n^J

[council at ROME ON WILFRID.]

rTCTO beatissimiis apostolicus Johannes Papa cum coepiscopis suis undi- j^ue congregatiSj et omni venerabili clero ad synodalem locum veniens, 1 pracsentato Deo amabili Wilfritho Episcopo cum fratribus suis vene-

• labilibus, primum petitionis su« cartula coram omni conventu rele- gehatur hoc modo continens ^

" Domino afostolico terque heatissimo untversals Fapa fohanni^ Wtlfrtthus

.S9fflex et hmnllls servus servorum Dei Episcopus. Cognoscat sanctitas

;?estra istas esse causas, pro quibus hanc sedem apostolicam, vestram-

-que beatissimam prsesentiam de ultima terrarum parte jam vice

tertia adjuvandus adveni. Primo, quia unitas apostolicorum virorum

individua semper esse solet, ut quacquac a praedecessore vestro beatis-

simo Agathone Papa justissimis atque clementissimis judiciis decreta

-sunt, vestra pia auctoritas, quia multis non dubium est ad salutem

.px)ficere, confirmet et corroboret^ et ut pietas vestra intelligere

dignetur, quia in omnibus vestrac beatitudinis jussionibus, humiles et

.suppiices subire parati sumus. Perturbationibus enim nuper in Bri-

.tannia ortis ex parte eorum, qui contra decreta supradicti beatissimi

Agathonis Papae, illiusque successorum venerabilium patrum, sibimet

. Episcopatum et monasteria, terrasque cum omnibus meis facultatibus

usurpabant, compulsus, hanc sacrosanctam apostolicam sedem appel-

kvi, contestans eos per Omnipotentem Dominum, et beatum Petrum

principem apostolorum, ut si quis aliquam contra me accusationem

haberet, ad vestram mecum praesentiam judicandus conveniret, sicut

beati pracdecessoris vestri Sergii Papae scripta decernebant. Et ideo

pttitionum parvitatis meae paginam vestrx gloriosissimx praesentiae

pro instanti nobis notissima necessitate ofFerendam curavi, cum

quibus vestrae solitx clementiae benignas aures pulsare haec continens

prassumo, ut omnia rectitudinis pietatisque, quae a beatissimis ante-

cessoribus vestris dominis apostolicis, sancto Agathone, et electo

Benedicto, et beato Sergio, unanimiter erga meam parvitatem decreta

sunt, vos largiflua pietatis benivolentia confirmare dignemini. Et

vestram inflexibilem auctoritatem ex intima cordis intentione, non

solum ego, sed et omnes qui mecum advenerunt fratres obsecrantes

humiliter postulamus, ut si quilibet accusatores contra nos aliunde

vcnerint, per vestram jussionem in medium producti exponant accu-

‘^tionis causas: et si vel minimam quidem confirmare potuerint,

libenter vestri arbitrii aequitatem sustinere parati sumus. Si autem

mendacia tantummodo vestrx beatissimae auctoritati falsis commen-

data cartulis adferre ausi sunt; detur nobis licentia, prcut vestrae

258 ENGLISH CHURCH. [Brihtwalu

[council at romb on wilprid.]

sanctitati placuerit, ipsas accusationes expurgare. Nee non suppla et humilis vestram sanctitatem deprecor, ut eadem auctoritatis in- stantia iEthelredo Regi Merciorum de vitae nostrx solatio impenue dignemini, qua praedecessores vestri beatissimi apostolici, sanctui Agatho, Benedictus, et Sergius demandabant, hoc est, ut ipsa monft* steria cum caeteris ad ea pertinentibus, qux mihi ab ipso Regje iEthelredo, ejusque fratre Wilfario, vel aliis quibuslibet, pro le- demptione animarum suarum perdonata sunt, nemo per invidiam vd nefandam cupiditatem auferre et invadere, contra vestra statuta atque illius supradicti Regis voluntatem, pra^umat. £t adhuc summopeit ; vestram almitatem obnixis precibus humiliter deposco, ut omniai quae antedecessor vester sacpe memoratus, beatissimus Agatbo^ ia hac apostolica sede cum universa synodo decreverat, ipsum Regem Alfrithum Aquilonensium adimplere, tranquillissimis monitis obse- cretis. Quod si forte hoc illi durum videatur pro mea causa esse, Eboracx civitatis Episcopatus cum casteris quamplurimis mona- steriis in vestro pendeat arbitrio, cui rectissimum gubernare cen- seatis. Tantum ipsa duo monasteria, quod primum dicitur Hripis, et alterum, quod Hagustaldese vocatur, quas a sancto Agathone Papa hujus apostolicae sedis sub uno privilegio adscripta sunt, per vestrs petitionis auxilium cum omnibus terris atque possessionibus ad ca ] pertinentibus nobis restituantur. Et post has petitiones hoc addam, : quod juxta statuta canonum debitam venerationem cum fratenia . caritate Archiepiscopo Berhtvaldo semper exhibebo : ct sic mc libenter facturum promitto, tantummodo si ipse prasdecessonim vestrorum, beatissimi Agathonis, ejusque successorum, fundatissima erga meam parvitatem adimpleat decreta/’

Postquam petitionis nostras series recitata est, et diligenter a glorio- sissimis auscultata, ad habitaculaque nostra redire licentiam ded&- runt ; introductis quoque ad pracsentiam eorum honorabilem a sancto Berhtwaldo Archiepiscopo cum scriptis suis viris directis ad aposto- licam sedem, quorum multiplices et magnas accusationes contra hominem Dei Wilfritlium Episcopum audientes, uniuscujusque capi- tuli examinationem ambobus pracsentibus, hoc est accusatoribus et excusantibus, stabiliter audire in futuro tempore per ordinem pro- miserunt, et jam ipsos domum redire jusserunt. Tunc beatissimus Johannes apostolicae sedis Papa coepiscopis suis in synodali loco sedentibus dixit ;

^’ O sancta synodus, nostrum est primum sanctissimorum antede-

-^^•^^ 693–73I-] ANGLO-SAXON PERIOD. 259

[council at romb oh WILnUD.]

cessorum nostronim percurrere canones, et examinare scripta, de hac cadem inimicitia fraudis ex utraque parte olim ad hanc apostolicam sedem directa ; et diligenter considerare, quid ter beatissimus Agatho in his causis censuerit, et post eum electus Benedictus, nee non et praedecessor meus sanctissimus Sei^ius, memorialiter retinere, quid de hac eadem re Regibus et sancto Archiepiscopo faciendum sit ab apo- stolica sede decrcverunt. Deinde facilius ex utraque parte in prae- sentia fratemitatis vestrx in invicem certantibus, Deo adjuvante et sancto Petro principe apostolorum, veritatis lumine, extincto men- dacio et cascato, agnoscere valeamus, et secundum normam sanctis- Amorum primorum praedecessorum canonice censeamus." Et hoc tale consilium beatissimi Johannis universal synodo complacuit, et sicfecerunt.

Itaque quadam die beatissimus Johannes apostolicx sedis prxsul, tt rcverentissimi coepiscopi ejus in sanctum concilium congregati, jussenint utriusque partis accusatorum et defensorum electos viros sancto conventui prassentari, et mox ita factum est. Nam sanctus Wilfrithus EpiscopuSj et venerabiles presbyteri et diacones ejus prac- sentati sunt, humiles et supplices, honorabiles facies salutantes, pro- mittentes se cum intimo cordis affectu illius apostolicas sedis decreta susdpere et adimplere. Nee non et sancti Archiepiscopi nuntii secundum praeceptum sanctissimorum venientes adstiterunt: quibus datimi est tempus loquendi, ut unum quodcumque capitulum accusa- tionis eligerent, primum adversum nos dicerent ; postea ad alia ordi- nantes in conflictu accederent. Qui responderunt dicentes : ** Hoc est primum capitulum nostras accusationis, quod iste praesens Wil- frithus Episcopus judicia sancti Episcopi Berhtwaldi Cantuariorum ecdesiae et totius Britanniae, ab hac apostolica sede emissi, statuta coram synodo contumaciter renuens contempsit. Nos nostras partis sententiam detulimus, vos vestram defensionem dicite."

Stans itaque sanctus Wilfrithus Episcopus noster, honorabili senio oonTectus^ cum fratribus suis venerabilibus in conspectu totius con- gregationis, dixit : ^ Humilis et supplex excellentissimam sanctitatem vestram deprecor, ut mex parvitatis dignemini veritatem hujus rei gestas a me audire. Eram enim in concilio sedens cum abbatibus meis ac presbyteris, nee non et diaconibus : unum ex numero Episco- porum illic congregatorum miserunt ad me, interrogantem sermonibus Regis, nee minus et Archiepiscopi, si ipsius solummodo Archiepiscopi judicio consentire voluissem ; et quicquid ille judicando decrevisset,

s 2

a6o ENGLISH CHURCH. [Brihtwalu

[council at ROME ON WILFRID.]

an paratus fuissem adimplere omnibus votis, annon? Ad istud iti sciscitanti respondebam ; ^ qux est illius sententia judicii, scire prim oportet, quam confiteamur, utrum pati ea valeamus exsequendo, aa aliter/ Ille autem se nescire affirmabat, nee alio modo Archiepisco^ pum velle revelando cuiquam nostrum patefacere judicii exsolutionem dicebat, antequam propria manus subscriptione coram praesenti con- cilio fatentes confirmaremus, ut ejus unicum per omnia judidum eligentes tenere, nee ab eo ad dexteram neque ad sinistram decli* nantes deviaremus. ^ Istius tam angustam districtionis coarUh tionem,’ dicebam, ^numquam antea a quoquam hominum coactam audivi, ut omnino juramenti nodo adstrictus fateretur decreta com* posita, quamvis impossibilia, persolvere, priusquam sciret vim de» creti/ Attamen ibi coram senatu spopondi, ^quatenus in cunctis Archiepiscopi judicio, in quibus consonans invenitur statutis sanc- torum Patrum, regulis, et canonicis difHnitionibus, et non discrepans prorsus in uUa re a sancta Agathonis synodo caeterorumque ortho- doxorum ejus successorum, reperiatur, toto mentis conatu subjacert parati inveniemur.* ‘*

Hanc excusationem sanctus Pontifex noster reddidit, et sileodo quievit. Tunc sancta synodus respondit: ^* Wilfrithus Deo amabilis Episcopus canonice protectionem sux defensionis exposuit/* Tunc inter se Graecizantes, et subridentes nos, ac celantes multa, loqui coeperunt, postremo dicentes accusatoribus : ^’ Non ignoratis, caris* simi fratres, [quod] habemus ex praecepto canonum nostrorum, quoties* > cumque clericis ab accusatoribus multa crimina objiciuntur; et unum ’l ex ipsis, de quo prius egerit, probare non potuerint ; ad csetera jam non admittantur. Sed tamen propter honorem sancti Archiepisa^ ; ab hujus apostolicae sedis monarchia directi, et pro hujus beatissimi ■ Wilfrithi Episcopi reverentia diu fraude spoliati, ut asseritur, Deo ct sancto Petro principe apostolorum revelante et aperiente, per multos dies vel menses omnia capitula plene eventilantes, finem rei imponere desiderantes non fastidiose curabimus/* Post haec verba pontifid nostro cum fratribus suis triumphali gaudio incepto, a sancta synodo licentia data, se ad aliarum dierum conflictum praeparantes, ad man- siones suas redierunt. Alii vero e contrario primo ingressu con- flictionis confusi, domum suam adierunt, et nebulx mendaciorum flante vento sapientix dispersae ; soleque veritatis per Dei adjutorium et sanctum Petrum inlucescente, per plura spatia dierum et men- sium ab omni piaculo scclere degradandi pure perfecteque excusatus

d.D. 693-731.] ANGLO-SAXON PERIOD. a6i

[council at ROME ON WILFRID.]

prc4)abilis sanctus Pontifex noster appaniit. Nam per IIII. menses ct LXX. conciliabula sanctissimx sedis, de fornace ignis exa- minandi, apostolica potestate hoc modo auxiliante purificatus, ut hreviter dicam, evasit : Quia in sancto Pascha, tertia die, ter bea- tissimi Agathonis synodus adversum pravitates hacreticoram cum centum XXV. orthodoxis Episcopis constituta est : ex quibus unus- ^lisque pro sua provincia et civitate veram fidem confessus est, et subscriptione sua confirmavit. H«c coram omni populo more Roma- nonim clara voce legebatur, in qua scriptura inventum erat inter castera : " Wiifrithus Deo amabilis Episcopus Eboracae civitatis, apo- stolicam sedem de sua causa appellans, et ab bac potestate de certis incertisque rebus absolutus, et cum aliis CXXV. Coepiscopis in synodo jndicii sede constitutus pro omni Aquilonali parte Britannix et Hi- bemix insulisque, qux ab Anglorum et Britonum, nee non Scotorum ct Pictonim gentibus colebantur, veram et catholicam fidem confessus est, et cum subscriptione sua corroboravit.** Itaque quo audito omnes dves Romani sapientes stupefacti sunt. Tunc Bonifacius et Sisin- nius, et alii nonnulli, qui eum in diebus beatas memoriae Agathonis agnoscentes viderant, dicebant ^^ istum esse prassentem Deo ama- bilem Wilfrithum Episcopum, quem beatissimus Agatho purificatum de accusationibus apostolica auctoritate absolutum olim ad propria lemisit, et iterum nunc (proh dolor !) infestatorum insidiae exorbitare de propria sede fecerunt, qui per XL. et eo amplius [annos] Epi- scopatus officia fimgebatur ; et tam honorabilem senem cum fratribus yenerabilibus accusatores falsidici, et cum pseudc^raphis audaci temeritate, et (ut ita dicam) unus diaconus et alii omnes sine aliquo ccdesiasticas dignitatis gradu, in conventu apostolicae sedis excellen- tissimam personam ausi sunt accusare. Et ideo digni sunt poenas luere, in ima carceris angustia usque ad finem mortis macerari." Et tunc viri Romani verum eos dixisse afErmabant. Dixit autem bea- tissimus Johannes apostolicae sedis Papa : " Beatus Wiifrithus Deo amabilis Episcopus, in quo nullam criminis per tot conciliabula nostra examinando tam diligenter objectionem invenimus, beati Petri apostoli et apostolorum principis auctoritate, qui habet potesta- tcm solvendi ligandique ab occultis delictis, exsolutus sit : et quod beatus Agatho, et electus Benedictus, sanctusque Sergius, apostolici Praesules, de eo censuerunt, nostrx quoque parvitatis humilitas cum totius synodi consensu, Regibus, et Archiepiscopis scripta judicia per manum beati Wilfrithi Episcopi ad eos emissa affirmare decrevit, hoc

26a ENGLISH CHURCH. [Brihtwal%

[council at ROKB on WILFRID.]

modo dicensj** [Ed. Gale^ pp. 77-81, collated with the Bodleiai MS. Fell 1 ; see ^., I. 65^ 66.]

•4

» Wilfrid at this Council had been a Bishop June 13 (see K. C. D., LIT, ; Hieiet^ 7lM«r. XL. et eo amplius annos," A.D. 664-704: ///. a6a, n. 77; and compare Lappmb&g^^

Edd.LI. It is ** quadraginta prope annos" in ed. Thorpe, I. 233). John VI. also

Bede^ V. 19. Ethclrcd of Mercia was a King to Ethelred as still a King. Lastly, W^;

when WUfrid left England {Edd. XLVL), but liam of Malmesbury says that Wilfnd wm

an abbot when he returned {B. V, 19) ; and seventy years old when he crossed the m

Ethelred resigned his throne A.D. 704, before (634-704).

4. A.D. 704. Letter of Tope John VI. to Etkelred King of Merda Md

Ealdfrith King of Northumhria.

Dominh eminenthsimis^ Mthelredo Regi Merciorum^ et Alfrtdo Rtgt Dai* rorum et Bemlciorum^ Johannes Papa. De vestrae quidem eximiae rcli- gionis accessibus, gratia Dei cooperante, gaudemus; fervorem fidd cernentes in vobis, quam ex praedicatione principis apostolorum, ; Deo vestras animas illuminante percepistis, et efficaciter retineti%| ut gaudium nostrum melior accessus amplificet. Illud vero animos nostros afficit, et consacerdotum, at totius Ecclesix contristavit ; auditum, inextricabilis quorumdam dissensio, quod et ad corrcc- ■ tionem oportet Deo annuente perducere, ut non contemptores ponti- j ficalium dfecretorum sed ut obediential filii ante Deum omnium judicem comprobemini esse custodes. Dudum enim sub apostolic* memoriae praedecessore nostro Agathone pontifice, dum Wilfrithiis Episcopus ad hanc sedem apostolicam veniens appellasset; pracscnr tibus ejus contrariis, qui a Theodoro venerandae memoriae Archiep- scopo sanctae Cantuariorum Ecclesix ex hac apostolica sede mandato, et Hyldae religiosae memoriae abbatissae, ad eum accusandum hue prius advenerant, etiam hie Episcopi de diversis provinciis cum suprafato sancto pontifice congregati, quae a partibus dicebantur, regulariter quaesierunt, et sententialiter decreverunt; eandemque sententiam successores ejus sancti pontifices prxdecessores nostri secuti sunt Nee hoc venerandae memoriae Theodorus Prajsul, qui ab hac apo- stolica sede directus erat, contravenisse recognoscitur, neque accusa-^ tionem aliquam postmodum ad hanc sedem apostolicam demandavit: magis autem,‘ut ex ejus dictis apparuit, et decretis pontificalibus obsecutus erat. Succurrendum est itaque cum Dei praesidio, ne perseveret in uno loco dissensio, dum caeteris consacerdotum ac plebium unanimitas maneat. Et haec de prxteritis memoravimus. De praesentibus quoque innotescere inclitx vestrae Christianitati

iilJX 693-73’-] ANGLO-SAXON PERIOD. 263

[lKTTSR of pope JOHN VI. IN FAVOUR OF WILFRID.]

tpraevidimus, quod hi, qui de eadem insula Britannia hue advenerunt, accusationes contra Wilfrithum Episcopum detulerunt^ ille super- yeniens cum fiatribus suis in accusatores ejus quod accusaverunt, ^letorsenint. Quorum conflictus apud conventum reverentissimorum -Episcoporum et sacerdotum, qui hie ad prsesens inventi sunt, per -dies aliquot fieri procuravimus : apud quos omnia quaequac in seriptis ?cl anterioribus, vel modemis, partes detulerunt, vel hie inveniri potuenmt, vel a partibus verbaliter dicta sunt, subtiliter inquisita, ad cognitionem nostram perducta sunt : donee ipsae principales per- sonam, de quibus contentio omnis exorta est, praesentes aflFuerint, quos necesse est, ut contentio omnis finem aceipiat, advenire et consedere. Et idcirco commonemus Berhtwaldum Praesulem sanctae

Cantuariorum ecclesiae, quem auctoritate principis apostolorum Ardiiepiscopum ibidem confirmavimus, reverentissimum fratrem nostnun, ut synodum eonvocet una cum Wilfritho Episeopo : et eon- dlio regulariter celebrato, Bosam atque Johannem Episcopos in sjrnodum faeiat advenire, vocesque partium audiat, et eonsideret quid sibi invicem partes valeant approbare : et si quidem eo sufFragante apud synodum hoc regulariter determinare valuerit, gratum nobis et partibus expedit: sin aliter acciderit, illos synodaliter moneat, ut commonitionibus suis et quacqux prodesse considdret, hane sedem s^nstolicam simul occurrant, ut in ampliori eoneilio flagitetur ae deci- datur, quod haetenus non valuit terminari ^ atque per gratiam Sancti Spihtus, qui cum discordia venerant, revertantur in pace. Scire autem debet quicumque de eis advenire distulerit, vel (quod est exsecrandum) venire eontempserit, seipsum dejectioni submittat, et hine abjiciendus, nee ibidem ab ullo Praesulum sive fidelium reei- piendus. Qui enim suo inobediens exstitit auctori, non poterit inter ministros ejus atque discipulos recenseri. Vestra proinde Christiana ct regalis sublimitas pro Dei timore et Christianas fidei reverentia et pace, quam Dominus Jesus Christus Suis dedit discipulis, subventum iaciat atque concursum ; ut haec quae a Deo inspirante perspeximus, ad efiEectum perveniant: ut pro hujusmodi religioso annisu merees vobis adscribatur in caclis, quatenus et in hoe seculo Christo prote- gente regnetis incolumes, et aeterni regni Ejus beatum consortium habeatis. Ideo recordemini, O filii carissimi, quid de hac eadem re beatissmus Agatho, caeterique post eum eonsona voce nobiscum Prae- sules Romanx ecclesix apostolica auctoritate sanxerunt. Quicumque enim cujuslibet personx audaci temeritate eontempserit, non erit a

a64 ENGLISH CHURCH. [Brihtwald^

[letter of pope JOHN VI. IN FAVOUR OF WILFRID.]

Deo impunitus, neque sine damno caelitus alligatus evadet. Inco-" lumem eminentiam vestram gratia superna custodiat. [Edd. K Wslfr. c. LH.^ ed Gale, pp. 8 1, 82, collated with the Bodleian MS. Fell i; see PF. Malm. G. P., HI. ed. Hamilton, pp. 240, 241 ; and fF.y L 68, 69.]

5. A.D. 704 (?). Letter of Pope John VI. to the ArchUsbop amd

clergy of England.

Johannes Episcopus Archiephcoph^ preshyteris^ £ac9^

The English . ^ . . , . . ^ , ^ . . .

clergy at Rome nibus^ et umversts clencts per Angiorum patrtam constttutts.

adopt the Ro- Congregatis omnibus Angiorum proceribus, qui tunc

ad beatum Petrum degebant apostolum, post alterutra- rum partium congruas ratiocinationes, apostolicx sententia usque adeo sedis prxvaluit, ut voluntarie omnes Angiorum clerici sub ipsis vigiliis sancti Gregorii, laicalem et sinuosum sed et cunctum habitum deponentes, talares tunicas secundum Romanum morem induerent Hujus rei gratia, quia et vos pari modo in sanct« Ecclesix nostrae corpore veluti propria membra amplectimur, pro deponendis laica- libus vestimentis et sumendis clericalibus infulis secundum Romanx ecclesix morem, auctoritate apostolica monemus. \Baluz^ Miscc. ed. Mansi, I. 400; Mansi^ XU. 165, 166 ^]

• There was but one Archbishop of Eng- in which case it will belong to John VI., not

land at this time ; we should probably read, to John VII., and to the year 704 ; and would

" Archiepiscopo, Episcopis," etc. be brought to England by Wilfrid and his

•» Mansi conjectures that this letter refers company, to the clergy who were with Wilfrid at Rome,

6. A.D. 705. Northumbrian Synod on the Ntdd In the reign of Osred of NorthumMa^ in which Archbishop Brihtwald takes party and at which the business of Wilfrid is finally compromised^.

Wilfrid restored Edd. V. Wilfr. LVUl — In primo anno Osredi Regis, Kx^l tnd^ t Bcrhtwaldus Cantuariorum ecclesi« et pene totius Bri- the sec and ab- tannisB Archicpiscopus de Austro veniens, habens ex bey of Hexham, prggcepto apostolicx sedis Aquilonalium Regem cum omnibus Episcopis suis, et abbatibus, et totius Regni ejus principibus, ad synodalem locum de causa beati Wilfrithi Episcopi diligenter invitare^ et ita factum est. Nam in unum locum juxta fluvium

u>, 693-731.] ANGLO-SAXON PERIOD. 265

[UTTLBUENT OF WILFRID*! GLADfl.]

Mid ab Oriente congr^ati Rex cum suis principibus, et tres Episcopi gos cum abbatibus, nee non et beata iElfleda abbatissa semper totius provincise consolatrix, optimaque consiliatrix ; Berhtwaldus quoque Archiepiscopus et Wilfrithus Episcopus simul in una die advenerunt. Deinde sedentibus Rege et Episcopis cum principibus eorum in loco sjmodali, tali modo Archiepiscopus loqui incipiebat : " Oremus Do- minum nostrum Jesum Christum, ut pacis concordiam in cordibus nostris per Spiritum Sanctum indulgeat. Habemus enim, et ego et beatus Wilfrithus Episcopus, scripta apostolicae sedis parvitati me« per nuntios directa, et per semetipsum similiter allata: ut ea in pnesentia reverentiae vestrse recitentur, humili prece deposcimus/’ Quibus venerabiles domini licentiam dederunt, et coram synodo omnibus audientibus utriusque libri a principio usque ad finem lege- bantur. Post lectionem autem cunctis tacentibus Berthfrithus, secun- dos a Rege princeps, ad Archiepiscopum dixit : " Nos qui interpre- tatione indigemus, quid apostolica auctoritas dicat, audire delectat." Et rcspondit ei Archiepiscopus dicens : ^’ Judicia apostolicx sedis longo drcuitu et ambagibus verborum, unum tamen intellectum de eadem re utrique libri ostendunt : quorum in brevi sermone sensum tantum ex- plicabo. Apostolica namque potestas, qux primum Petro apostolo et principi apostolorum ligandi solvendique donata est, sua auctoritate de bcato Wilfritho Episcopo censuit, ut in praesentia mea, licet indignus, ct omnis conventus, Praesules ecclesiarum hujus provinciae, antiquam inimicitiam pro salute animarum relinquentes, beato Wilfritho Epi- scopo in bono reconcilientur. Nam his coepiscopis meis e duobus ab apostolica sede judiciis optio datur, utrum voluerint eligant, ut aut cum Wilfritho Episcopo pacem plene perfecteque ineant, et partes ecclesiarum, quas olim ipse regebat, sicut sapientes mecum judicave- rint, restituant: aut si hoc optimum noluissent, omnes simul ad apostolicam sedem pergerent, ibique majori concilio dijudicentur. Si quis vero contemnens (quod absit) neutrum ex his duobus implere volueritj sciat se, si Rex sit, aut laicus, a Corpore et Sanguine Christi excommunicatum : si vero Episcopus aut presbyter (quod est execrabilius et dictu horrendum), ab omni gradu ecclesiastical dignitatis d^radari. Haec sunt judicia apostolicae sedis brevi ser- mone exposita," Episcopi vero resistentes, dixerunt: “Quod prae- decessores nostri olim, Theodorus Archiepiscopus ab apostolica sede emissus, et Ecfrithus Rex, censuerunt, et postea in campo, qui Eostre- feld didtur, una nobiscum pene totius Britanniae Episcopi, tuaque.

iz66

[settlement or wilfrto’i claims.]

[Briht\

Archiepiscope, praesentia excellentissima cum Rege Aldfritho jt vimus, quomodo immutare quis valeat?” Interea autem beati iElfleda abbatissa benedicto ore suo dixit: ‘Vere in Christo testamentum Alfrithi Regis in ea infirmitate, qua vitam finivii votum vovit Deo et sancto Petro dicens : ^ si vixero, omnia ju apostolicac sedis qux antea renui audire, de beato Wilftitho Eph replebo. Si vero diem obiero, dicite tamen hxredi meo in nc Domini, ut pro remedio animx me« judicium de Wiifritho Epii apostolicum repleat/ ** Haec ea loquente, Berechfrithus, prarfatus ] princeps, respondens dixit : ^’ Haec est voluntas Regis et princ ejus, ut mandatis apostolicse sedis, et praeceptis Alfrithi Reg omnibus obediamus. Nam quando in urbe, qux Bebbanburg dii obsessi, et undique circumcincti hostili manu in angustiaque lapidex mansimtis^ inito consilio inter nos^ si Deus nostro i puero regnum patris sui concessisset, qux mandavit sancta apost auctoritas de Wiifritho Episcopo, adimplere Deo spopondimui statim post vota, mutatis animis inimicorum, condto cursu oi cum juramento in amicitiam nostram conversi sunt, apertis janu angustia liberati sumus, fugatis inimicis nostris, r^num accepir Postquam h«c verba finita sunt, Episcopi sibi mutuo separati ab inire consilium cceperunt; aliquando cum eis Archiepiscopus, quando vero sapientissima virgo iElfleda: et hujus sancti coi talis finis exstitit, ut omnes Episcopi et Rex cum suis optima pure pacis concordiam cum Wiifritho Episcopo inierunt, quam se usque ad finem vitx conservaverunt, reddentes ei duo op coenobia, quae in Hripis et in Hagustaldesie, cum omnibus redi suis : et ilia die omnes Episcopi se invicem osculantes et ample tes, panemque frangentes, communicaverunt : et gratias agentes omnis hujus beatitudinis, in pace Christi ad sua loca remean [Ed. Gale, pp. 85, 86, collated with the Bodleian MS. Pel ^., I. 67, 68.]

• WSfrid on his return from Rome came to Canterbury, and was reconciled to Briht- wald, and, through Ethehed, to Kenred, Ethel- red’s successor in the kingdom of Mercia (Edd. LV.). Ealdfrith of Northumbria how- ever refused to yield, saying to the messengers, ** O fratres mihi ambo venerabiles, petite a me vobismet ipsis necessaria, et ego propter reverentiam vestram donabo vobis. De causa vero Wilfridi domini vestri nolite me ab hoc die diutius flagitare. Quia quod ante prsde-

cessores mei Reges et Archiepiscopu consiliariis suis {se, Egfrith and Theod A.D. 678 and 680), et quod postea nc Archiepiscopo de apostolica sede emiss omnibus pene Britanniae vestrse genti: sulibus judicavimus (sc. Ealdfrith and wald at the Council of Onestrefeld ii 70a) ; hoc inquam, quamdiu vixero, [ apostolicsB sedis (ut dicitis) scripta nui volo mutare" {Edd, LVL). In A.! Ealdfrith died, having, according to 1

(I.IX 693-73^0 ANGLO-SAXON PERIOD.

[onmiOlf OF THB BIfBOPUC or WBtfEZ DBCEEtD.]

his mind on his death-bed with to Wilfrid. Eadwulf, who usurped km^om for two months, repelled Wilfrid frmly than Ealdfiridi himself. Osred, Ms successor, at length gave way to the koiding of the council ordered by Pope John ▼L, which was accordingly held on the banks of the rirer Nidd {Edd, LVII, LVIIL). ^ Bosa’s death at this time vacated the see

of York, to which S.John of Beverley was translated from Hexham; and Wilfrid was compelled to accept the see which he left, viz. Hexham, and not York {B., V. ^; W. Malm. G. P., ///. ed. Hamilton, p. 345). Wil- frid’s death at his monastery of Oundle (one of his Mercian foundations) followed in A.D. 709, four years after his restoration (B., V.ig; Edd. LIV.).

AJ). 704. Coyndly incerti lady [Clovesho ?] at which the division of the Bishofric of Wessex Is decreed on gladly of excommunication *•

Waldh. Ef. ad Brlhtw. — In prarteriti anni synodo statutum est illis (West Saxons) non communicandum, si non tuum (Brihtwaldi) judicium in ordinatione Episcoporum implere festinarent, qucxi adhuc neglectum habentes non perficiebant. [Below, p. 275.]

^ This is one among many indications of Heddi died in A.D. 703 according to the

fte qypointed yearly %ynod being held. If A.S.C; but other au^orities place his death

iQ^pahaps the place was Clovesho. For the in A.D. 705 {FL Wig, ad ann.); and he was

dile, see below, on Waldhere’s letter. Bishop still alive when Waldhere wrote his letter.

A.D. 675 X 705. Letter of Aldhelm^ Abbot of Malmesburj^ on the

Baptism of a Nun\

Dllectlsstmse atque amantlsslma sororl et mlhl slncero carltatls affectu vneramdM Aldhelmus supplex, indigno abbatis vocabulo functus, m Domino salutem.

Cognoscat vestra almitas, de baptismo sororis me interrogasse

pontificem. Qui licentiam dedit, baptizari illam sanctimonialem,

sed tamen clam et latenter. Saluto te diligenter, O Sigegyth, ex

intimo cordis cubiculoj subnixis precibus obsecrans: ut adsidua

scripturarum meditatione mentem tuam occupare non desistas, qua-

tenus psalmigrafi sententiam compleas dicentis : " In lege Ejus medi-

tabitur die ac nocte.’* Et idem psalmista hoc item testatur dicens:

“Quam dulcia faucibus meis eloquia Tua,” et reliqua. Orationum

7cro mearum ut memores sint omnes sorores, per Christum suppli-

dter obsecra \ quia dicit apostolus : " Multum valet deprecatio justi

adsidua." Vale, decies dilectissima, immo centies et milies. Te

Deus valere faciat. \Eff. Bonlf in Jafffs Monumenta Moguntlna^

no. a, pp. 31, 3a: ed. Wiirdtwein, no. 156.]

• This letter is an illustration of a question txeated by Theodore in the Penitential, lib. II. ap. 2, art. 13, p. 19a above.

268 ENGLISH CHURCH. [Brihtwald,

[aldhelm’i letter on the paschal rule.]

A.D. 705, West^axan Synod^ at nuhtch Aldhelm^ Abbot of Malmeshnrj^ is af pointed to fress conformity to the Roman Easter upon the Cornish Church \

Faric, K Aldh, cap. II, — Regnante Anglorum rege Osredo, anno Dominicx Incarnationis septingentesimo sexto, quidam Britonum, nomine tenus praesules, haeretizabant de Paschali termino et de aliis pluribus ecclesiasticx orthodoxitatis institutionibus. Quare Saxonum Orientalis [Occidentalis ?] plagx sancta synodus vcnerabilem Aldhei- mum abbatem, et adhuc tantum presbyterum (nondum enim sanctus et vita et moribus in ordine ponebatur pontificum) pro sanctitatis suae reverentia rogavit librum componere egr^ium, quo maligna quse tunc supra modum pullulabat haeresis Britonum destrueretur. [Ed. Giles, pp.362, 363].

BiED. H. £., y. 18. — Multos eorum qui occidentalibus Saxonibus subditi erant Britones ad catholicam Dominici Paschx celebrationcm hujus [Epistolx] lectione perduxit. [M. H. B. 268.]

» The second mark of Faricius’s date — that (-B., V. 18) ; and therefore the West-&zoo

Aldhelm was not yet a Bishop— corrects the bishopric was divided in A.D. 705, and tint

error in the first ; A.D. 706 being a mistake synod preceded the division. So also Flor,

for A.D. 705. Osred began to reign in A.D. Wig. and W. Malm. G, R.^ I. ed. Hardy,

705 (i?.. V. 18, 22 ; Edd. LVII. ; A. S. C), p. 49. Why Spcbnan. and Wilkins after him,

in Northumbria: and Aldhelm, who died in should call this synod Mercian, is mcoo-

A.D. 709 (A. S. C), held his see four years ceivable.

A.D. 705. Letter of Abbot Aldhelm to Geruntius [Geraint\ King of Damnonia {Dyfnainty i. e. Devonshire and Cornwall ), written at the command of the foregoing Synod^ respecting Easter.

Domino gloriosissimo occidentalis regni sceptra gubemantiy yuem egOj w$ mihi scrutator cordis et rerum testis est^ fratema caritate amplector^ Geruntio Regi simulque cunctis Dei sacerdotibus per Domnoniam convert santibus Althelmus, sine meritorum prerogativa abbatis OFFiao

FUNCTUS, OPTABILEM IN DoMINO SALUTEM.

Nupcr cum essem in concilio Episcoporum — ubi ex tota pene Brittania innumerabilis Dei sacerdotum caterva confluxit, ad hoc presertim congregata, ut pro ecclesiarum sollicitudine et animarum salute ab omnibus decreta canonum et patrum statuta tractarentur et

A.D. 693-73 i-J ANGLO-SAXON PERIOD. 269

[aLDHBLM’i LBTTXR to OE&UNTIVI.]

in commune, Christo patrocinium prestante, conservarentur ; his

igitur rite peractis— omne sacerdotale concilium meam parvitatem

pari precepto et simili sententia conpulerunt : ut ad vestrae pietatis

p-esentiam cpistulares litterarum apices diregerem et eorum pater-

nam petitionem salubremque suggestionem per scripts stilum inti-

marem, hoc est de Ecclesiae catholicx unitate et Christianas relegionis

Concordia, sine quibus fides otiosa torpescit et merces futura fatescit.

Quid enim prosunt bonorum operum emolumenta, si extra catholicam

g^antur Ecclesiam, etiamsi aliquis actualem rigidx conversationis

regulam sub disciplina coenubii soUerter exerceat aut certe, cuncto-

nim mortalium contubernia declinans, in squalida solitudine remotus,

Gontemplativam anachoreseos peragat vitam. Igitur, ut certius vestra

sagacitas animadvertere queat, pro quibus causis mea mediocritas

saipta direxerit, conpendiose et breviter enucleabo.

Auditum namque et diversis rumorum relatibus conpertum nobis

est: quod sacerdotes vestri in catholicas fidei regula secundum bag-

turae precepta minime concordent, et per eorum simultates et pugnas

verborum in Ecclesia Christi grave scisma et crudele scandalum

nascatur. Quod psahnigrafi sententia detestatur dicens : ^^ Pax multa

’ diligentibus nomen Tuum, et non est in illis scandalum/* Pacem

[ quippe relegionis pia concordia copulat, sicut caritatem dira conten-

; tio contaminat. Nam unitatem fraternitatis rectae fidei sectatores

psalmista hortatur, inquiens : " Deus, Qui habitare facit unanimes in

dome/* Domus vero haec secundum allegoriam* Ecclesia per totos

mundi cardines diffusa intellegitur. Haeretici namque et scismatici

ab Ecclesix societate extranei per contentionum argumenta, in mundo

pululantes et veluti horrenda xizaniorum semina in medio fecundae

s^tis sata, Dominicam messem maculabant. Sed hujuscemodi alter-

ationis obprobrium apostolica conpescit bucina: “Qui vult*’ inquit

" contentiosus esse: nos talem consuetudinem non habemus nee

Ecclesia Dei, qux non habet maculam aut rugam/’ Pacem namque

catbolicorum matrem et filiorum Dei genetricem esse, evangelica

promulgant oracula : " Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur.”

Unde, Domino et Salvatore nostro a summo caelorum fastigio descen-

dente, ut cyrographum protoplasti deleret et mundum pace sequestra

reconciliaret, angelica cecinit melodia : " Gloria in excelsis Deo et

in terra pax hominibus bonae voluntatis/* Et psalmista: ‘‘Fiat,"

inquit, " pax in virtute tua et habundantia in turribus tuis."

Denique rumor, Ecclesiae fidei contrarius, longe latcquc percrebruit :

^^o ENGLISH CHURCH. [Brhttwai

[aldhklm’s lbttsr to onOTNTlUI.]

quod sint in provincia vestra quidam sacerdotes et clerici tons sancti Petri apostolonim principis pertinaciter refiitantes. Sequr’ tali excusationis apologia pervicaciter defendentes vivunt: quof^ auctorum et precessorum suorum tonsuram imitentur. C^ios Divioft inlustratos gratia fiiisse, grandiloquis adsertionibus contestantur. Qi si a nobis soUicite sciscitentur, quis primus auctor rasurae hujus d tonsurae extiterit, omnino, aut veritatem ignorando aut falsitatca dissimilando, obmutescunt. Nos autem, secundum plurimorum opi- nionem, Simonem, magicsc artis inventorem, hujus tonsune prindpen fuisse, conperimus ; quia, qualem quantamque necromantise falladan contra beatum Petrum fraudulenter machinaretur, certamen apostolo- rumb et decern libri dementis® testes sunt. Nos, inquam, secundani sacrosanctam scripturx auctoritatem de tonsura nostra veritatis testi- monium perhibentes, diversas ob causas Petrum apostolum hunc ritum sumpsisse adserimus; primitus, ut formam et similitudinem Christi in capite gestaret, dum, pro redemptione nostra cruds pati- bulum subiturus, a nefanda Judeorum gente acutis spinarum aculeis crudeliter coronaretur; deinde, ut sacerdotes veteris et novi testa- menti in tonsura et habitu discemerentur ; postremo, ut idem apo- stolus suique successores et sequipedas ridiculosum gannaturse ludi- brium in populo Romano portarent, quia et eorum barones et hostei exercitu superatos sub corona vendcre solebant. Ceterum in veteri testamento tonsurse signum a Nazareis, id est Sanctis, ni fallor, sumpsit exordium ; est enim regale et sacerdotale stematis indidum. Nam thiara apud veteres in capite sacerdotum constituebatur; box bisso retorta, rotunda erat quasi spera media ; et hoc significatur ia parte capitis tonsa. Corona autem latitudo aurea est circuli, qu« regum capita cingit. Utrumque itaque signum exprimitur in capite clericorum, Petro dicente : " Vos estis genus electum, regale saccr- dotium." Hoc ritu tondendi et radendi, ut vitia resecentur, signatur, et crinibus carnis nostrse quasi criminibus exuamur.

Est autem altera crudelior animarum pernities: quod in sacro- sancta Paschali soUemnitate 318 patrum regulam non sectantur. Qui in Niceno concilio decemnovennalem laterculi circulum, per ogdoadam et endicadam usque ad finem mundi recto tramite decur- surum, sagaci sollertia sanxerunt ; et a quinta decima luna usque ad vigesimam primam supputationis seriem et Paschalis calculi termi- num tradiderunt; quem anticipare et transgredi contra jus et fes, inlicitum fore censuerunt. Porro isti secundum decennem noven-

693-73»-] ANGLO-SAXON PERIOD. 271

[aIOHSLM*! LBTTSR to GBHUNTIUt.]

le Anatolii conputatum aut potius juxta Sulpicii Sever! regu- qui 84 annorum cursum descripsit, quarta decima luna cum ^is Pascfaale sacramentum celebrant; cum neutrum Ecclesias pontifices ad perfectam calculi rationem sequantur. Sed Victorii Paschalis laterculi curriculum, qui 532 annorum circulis inetur, posteris sectandum decreverunt. Erat namque genus hereticorum aput orientales, quod Tesseresksedecadite voca- |tiir, id est Quartadecimani, eo quod quarta decima luna cum Judeis, blasphemantibus et margaritas evangelii ritu porcorum itibus, Paschse sollemnitatem peragunt; et ob hoc alieni a orthodoxorum sodalitate inter scismaticorum conciliabula infe- Sdter reputantur; quos beatum Augustinum in libro de nonaginta •keiesibi]s<i scripto commemorasse memini.

Illud vero quam valde a fide catholica discrepat ct ab evangelica tiaditione discordat : quod ultra Sabrinx fluminis fretum Demetarum sauerdotes, de privata propria conversationis munditia gloriantes, •ostram communionem magnopere abhominantur, in tantum, ut nee in ecclesia nobiscum orationum officia celebrare nee ad mensam [xiborum fercula pro caritatis gratia pariter percipere dignentur. Quin immo iragmenta ferculorum et reliquias epularum lurconum camim rictibus et inmundis devorandas porcis proiciunt; vascula qucxjue et fialas aut harenosis sabulonum glareis aut fulvis favillarum dneribus ezpianda purgandaque precipiunt. Non salutatio pacifica irebetur^ non osculum pix fratemitatis offertur, dicente apostulo: ^Salutate vos in osculo sancto/* Nee manibus lomentum aut latex cam manutergio exhibetur neque pedibus ad lavacrum pelvis adpo- nitur, cum Salvator, sindone precinctus discipulorum pedes abluens, nonnam nobis tradiderit imitandi dicens : ’’ Sicut ego feci vobis, ita ct vos facite aliis." Ast vero, si quilibet de nostris, id est catholicis, ad eos habitandi gratia perrexerint, non prius ad consortium sodali- tatis suse adsciscere dignantur, quam quadraginta dierum spatia in penitendo peragere conpellantur. Et in hoc hereticos infeliciter imitantur, qui se catharos, id est mundos, nuncupari voluerunt. ‘Heu, heu** pro tantis erroribus — potius quam “evax, evax*’ — lacrimosis vocibus et querulosis singiiltibus lugubriter ingeminandum reor. Et totum hoc contra evangelii precepta secundum Phariseorum inanes traditiones agere noscuntur, Christo veraciter adstipulante : ^ Yx vobis, scribae et Pharisxi, qui mundatis quod foris est calicis ct pharabsidis.” Nam Dominus cum publicanis et peccatoribus

27a ENGLISH CHURCH. [BRiimn

[aLDHELM’i letter to aERUNTIUl.]

convivia celebrasse discribitur, ut verus medicus purulentis anim vulneribus Divinx pietatis medicamina et caelestis dementia plasma conponeret. Idcirco peccatorum consortia Phariseorum minime dispexit, sed potius illam peccatricem, pollutx vitx pi lugubriter deflentem et Dominicos pedes fiisis lacrimarum iml umectantem ac solutis et laxis cincinnorum crinibus terge solita dementia misericorditer refodlat dicens : ^ Remittanti peccata muita, quia dilexit multum.**

Qux cum ita se habeant, propter communem cxlestis patria tem et angelicx sodalitatis collegium subnixis precibus et poplitibus vestram fratemitatem adjurantes suppliciter efHagiti ut ulterius doctrinam et decreta beati Petri contumad cordis s cilio et protervo pectore non abhominemini et traditionem Ec< Romanx propter prisca priorum statuta vestrorum nequaquam^ t nica freti pertinacia, adroganter aspernemini. Petrus namqu< Filium beata voce confessus audire meruit : ’’ Tu es Petrus, et banc petram xdificabo aecclesiam Meam, et porte infemi non p lebunt adversus eam; et tibi dabo claves regni caelorum’* \ *" solutum et in cselo/" Si ergo Petro claves cxlestis regni a CI coniatx sunt, de quo poeta ait :

Claviger aetherius, portam qui pandit in sethra®,

quis, Ecclesix ejus statuta principalia spemens et doctrinse mai contemnens, per cxlestis paradisi portam gratulabundus ingred Et si ipse potestatem ligandi atque monarchiam solvendi in ex in terra felici sorte et peculiari privilegio accipere promeruit, Paschalis festi regulam et tonsurx Romanx ritum refutans, potius sc strictis nexibus inextricabi liter obligandum quam clem- absolvendum uUatenus arbitretur ?

Sed fortasse quilibet strophosus librorum lector ac sagax scr rarum disceptator tali se excusationis clipeo defendat et talis logix parma protegat : " Ego*’ inquiens " utriusque instrument cepta sincera fide veneror; ac sanctx Trinitatis unam esser imamque substantiam et trinam personarum substantiam cordc dulo confiteor^ Dominicx incarnationis sacramentum et pass patibulum ac resurrection is tropeum voce libera per populum p cabo; supremum vivorum et mortuorum examen, quando sir quibusque pro meritorum diversitate dispar retributio xquis: judicii lancibus trutinabitur, diligenter denuntiabo; et hujus

%-73l-] AHGLO-SAXON PERIOD. 273

[AUmiLM’l LETTER TO GBRVNTIUI.]

rilegio in catholicorum coetu glomeratus sine aliquo infelicitatis ilo connumerabor/* Sed hujus excusationis propugnaculum, quo se delitescere confidant, apostolicac castigationis ballista solo lus dirutum conquassare et confringere nitar. Ait namque Jaco- materterae Domini filius : ‘^ Tu credis, quia unus est Deus -" et lia per hironiam duodecim tribubus in dispersione gentium con- idtutis loquebatur, statim subjunxit : " Bene facis ; et demones cre- knt et contremiscunt J quia fides sine operibus mortua est/’ Fides lempe catholica et fraternx caritatis concordia inseparabiliter pari Ininite tendunt, sicut predicator egregius et vas electionis eleganter Ittestatur : ^ Si noverim omnem profetiam et omnia misteria, si bbeam fidem, ita ut montes transferam, et si tradidero corpus meum M ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest." Et U brcvis sentential clustello cuncta concludantur, frustra de fide catbolica inaniter gloriatur, qui dogma et regulam sancti Petri non Mctatur. Fundamentum quippe ecclesias et firmamentum fidei, prin- dpaliter in Christo et sequenter in Petro collocatum, nequaquam togruentibus tempestatum turbinibus nutabundum vacillabit, ita ;apostulo promulgante: ‘Fundamentum aliud nemo potest ponere prcter id, quod positum est, quod est Jesus Christus.* Petro autem ifcritas ita privilegium Ecclesix sanxit: ^^Tu es Petrus, et supra ■banc petram edificabo Ecclesiam meam.’ [Efhtt. Bonif.^ ed. JafFe, Mimimenta Moguntinay pp. 24-31, ^^’ ^ > ^^* Wiirdtwein, Ep. 163.]

• HieroiL Opp. ed. Vallars., VII. App. 170 * Aug. de Hacref. cap. 29; Opp. cd. Bcned., Oafie). VIII. 8 (JaflFe).

• Acts riii. 9-34. « From Aldhclm’s own poem, De arts Bea-

• The reference is to the Recognitions^ IT. ta Maria, II. 2 ; Opp. ed. Giles, p. 119. 70aft).

A.D. 705. Before October. Mercian Witenagemoty incerti loci^

‘^ fro recancUiatsone Mlfdrjda^

Waldh. ad Briitw * * * Ad conventum Coenredi Regis Episco-

porumque ejus et ducum religiosorum ejus, quem nuper de reconcilia- tione yElfdrydx inter se habuerunt, licet advocatus non veni, etc. [See below, p. 275.]

274 ENGLISH CHURCH. [Brihtwa.

[waldhirb’s lxttbr to bbhitwald.]

A.D. 705. Before October’^ Letter rf Waldkere^ Bishop of London^ Archbishop Brihtwald^ respecting a Meeting appointed to be held October at Brentford^ between Ine King of Wessex and his Bisi Abbots^ and Thanes^ and the rulers of the East-Saxons about tmm West “Saxon Exiles protected in Essex ^ and other grounds quarrel.

Domino reverendissimo et catholicorum patrum pr^oniis beatifii Berctualdo totius Britannia gubemacula regentiy Ualdharius ALMiTATis SUPPLEX SERVULUS SALUTEM. Quacrere etenim tux titatis consilium prospere rebus succedentibus, tuisque sapienti jussionibus famulari animus devotus mihi semper inerat; qu magis in adversis et in diflScilibus rerum eventibus tuse pron considerationis industriam consulari voluntaria necessitas m insciolam parvitatem perurget. Inde ergo nunc instante n tatum causa, quid agi debeat tuae benivolentix ingenium flagi inquirere operx pretium reor. Latere quidem tuam notitiam isse non arbitror quanta et qualia inter regem Uestsaxonum nostne* que patrix regnatores discordiarum jurgia interim pullulabant, el quod adhuc infelicius est ecclesiastici etiam in banc ipsam disscfr sionem qui sub ipsis regiminis gubernacula sortiuntur volentes nolentesque de utraque parte implicantur. Saepe tamen in utra- rumque partium conventibus pacem verbis firmabant foedusque in- gerunt ut exules eliminarentur a nobis et ipsi nobis inferre non molirentur tantum malum quantum minabant dictis. Qux omnia opere adhuc non implebantur. Ante paucos autem dies hoc plad- tum communi consensione condixerunt ut in idus kalendarum Octo brium, in loco qui dicitur Breguntford, omnes advcnissent reges ambarum partium, Episcopi et Abbates judicesque reliquos ; et inibi adunato consilio omnium dissimultatum causx determinarentur, et in quo unusquisque convictus sit ofFendisse alio recta emendationc satisfaciat. Huic autem concilio illis rogantibus nostrisque juvcn- tibus propriisque causis nostras ecclesiae cogentibus me praesentem inesse condecet. Maxime utrisque promittentibus illam pactionis conditionem se observaturos quam ego et eorum praesul pacifice ct unianimiter paciscebamur. Inde per Omnipotentem rerum Condi-

93-73^-] I ^^GLO-SAXON PERIOD. ^75

[waldhkrb’s letter to BRnrrWALD.]

tuae sanctitatis privilegium obsecro ut mihi innotescere dig- juid de hac re agere debeam, quia nullo modo possum inter illos :iliare et quasi obses pacis fieri, nisi maximum communionis tium inter nos misceatur, quod nee volo nee ausus sum agere lae licentix voluntas adnuerit; quia memor sum quomodo in iti anni synodo statutum est illis non communicandum, si non judicium in ordinatione Episcoporum implere festinarent, idhuc neglectum habentes non perficiebant. Ideo ergo licet ivitantibus nostrisque supplicantibus tui oris imperio obedire t ipsum amplius paro. Tuque optime pater utere prudenti io ut vel consentiam voci deprecantium si ita placuerit vel fiigiam et meipsum a conloquio hujus concilii subtraham si ita 1 judicaveris. Tantum ut omnimodo in eodem sensu tecum r maneam. Hac enim pro causa ad conventum Coenredi Episcoporumque ejus et ducum reliquorum ejus quem nuper onciljatione iClfdrydse inter se habuerunt, licet advocatus non juia ignarus fui quid de hac re tux relegionis prxrogativa decer- oluisset, ut postquam hoc dedicerim liberius consensissem. Sin n inventione me prius miscuissem — quid plura — elego quae is, renuo qux renueris et idipsum in omnibus tecum sapiam. ibi per litteras intimare curavi ne inter plures divulgatum inno- Orantem pro nobis almitatem vestram Divina Trinitas jugi- before dignetur. [MS. Cott. Aug. II. i8; SmitJby App. to Bede^ IV. pp. 783, 784.]

s letter was written before the Bishop- Mercia (A.D. 704). Probably therefore in Vcssex was divided (A.D. 705), and the middle of A.D. 705, but before the death arcd had succeeded to the throne of of Heddi, July 7.

705. Council^ incerti loci^ in WesseXy at vjhich the Bishopric of We s sex is divided het’ween Winchester and Sherborne,

ic. V. Aldh.y III. — Tempore Osredi Hedda sanctis-

antistes defunctus vita coelestem migravit ad gloriam,

parochia prae circuitus sui magnitudine, quia ab uno guber- lon poterat, ecclesiasticorum patrum regumque consilio [syno- oncilio, W. Malm.’] divisa est in duas; cujus unam partem I gubernavit, vir in multis strenuissimus , ad regimen vero is diocesis, primates, cleri, et copiosa multitudo populi, quasi

T 2

2^6 ENGLISH CHURCH. [Brihtwj

[aLDBELM, bishop op SBXRBOUni.]

una voce Concordes, juxta canonum antiqua prsecepta, sanctum elegerunt Aldhelmum K [Ed. Giles, p. 368 ; see also B. H. E^ V. W. Malm. G. P. V.^ ed. Hamilton, p. 375.]

• Briht wald consecrated Aldhelm ( W, Malm, G. P., V. ed. Hamilton, p. 385 ; Flor, Wig, ad ann.\ and therefore probably took part in the synod. The West-Saxons after all waited until Heddi’s death, before they would consent to the division ; but whether that proves or disproves the genuineness of Theodore’s decree given

above, p. ia6, is a question. HampduRi Surrey, and at this time Sussex, the diocese of Winchester ; Berkshife,^ Donetshire, and Somersetshire, the west of Selwood, to Sherborne (so W, . G, P., //. ed. Hamilton, p. 175; if. &( ann, 709 ; and Af. Weshn. in on. 704).

A.D. 705. Council om the Nodder^ Wilts (?)«.

A charter of Aldhelm, already a Bishop (spurious according Kemble), consenting to retain the abbacy of his monasteries Malmesbury, Frome, and Bradford, together with the Bishopric Sherborne; granted originally in the nunnery of Wimbomc, the consent of Ine and Bishop Daniel, was sanctioned by a ‘^quod juxta fluvium qui dicitur Noodr congr^atum esse citur,’* by the authority " omnium Saxonicx gentis archimandri cum regalis potestatis assensu et Pontificalis prioratus nutu.” [J Malm. G. P^ K ed. Hamilton, p. 380 ; K. C. D., UK ; »% L 68.]

• It is hard to interpret Aldhelm’s pompo- sities ; but if the council was held at all, the description seems to indicate a general council, and not a mere sy ^d of Wesscx : different

however from that last mentioned, inasmodml that was held to make Aldhelm a Bishop, mI in this he was a Bishop already.

A.D. 708 X 7 15. Privilege of Pope Const antine to the Monasteries of

Bermondsey and Woking a.

CoNSTANTiNUS Episcopus, servus servorum Dei, Hedda relip$S9 ahhati et preshytero monasteriorum duorum in nomine heati Petri apostdi fundatorumy utrorum positorum in provincia West Saxonum in locis fv yermundesei et Wocchingas vocantur^ ejusque congregationi. Sicut reli- giosae vitae professionem sumentes id quod Deo salubriter profitentur cupimus ut optime conversando perficiant, ita et pro immunitatc eorum, ne a quoquam oppressi a Divini ministerii avocentur studio, summa sedulitate procuramus cogitare. Et, quoniam suprascripta ve- nerabilia monasteria quae in nomine bcati Petri apostolorum principis fundata sunt in locis quae Vermundesei vcl Wocchingas vocantur

^ ^93-731] ANGLO-SAXON PERIOD, 277

[PRIYILBOB OF BERMONDSET AND WOKlNO.]

b dicione hujus apostolicas Christi Ecclesias a nunc et in perpetuum se atque persistere poposcisti, subque privilegio apostolicx sedis •«muniri optasti, votis religionis tuae faventes, ita pontificalis cen- irae libramen adhibemus, ut et Episcopus loci qui e propinquo 3runi est, quaequae sunt secundum sacros canones inquirenda non eglegat, et monachica modestia ac monasterialis census inconcussus tque indiminutus existat. Ideoque, auctoritate beati Petri aposto- jrum principis, cujus nos Divina dignatio vice et ministerio fungi isposuit, statuimus atque decernimus, juxta vestrae religionis votum, ub privilegio hujus apostolicx Christi Ecclesix idem venerabilia nonasteria, donee Deo jubente perstiterint, permanere. Loci vero ipiscopus qui e vicino monasteriis eisdem conjungitur, ordinandi wcsbyterum vel diaconem, quem videlicet congregatio servorum Dei bidem constituta delegerit atque poposcerit, facultatem tantummodo labeat ^ ut congregatio quidem eligat quem habitura est sacerdotem,

eo amabilis autem Episcopus quasquas sint Deo canonice perqui- enda, tanquam Deo de hoc rationem redditurus, exquirat. Similiter, i abbatem de hoc sasculo migrare contigerit, idem vicinus Episcopus dium pro eo ordinet, quem videlicet congregatio de corpore suo dele- 5erint, et non extraneum eis nolentibus superinferre audeat : sed et d culpas, quod absit, quas sacri canones abdicant eos perpetrasse xignoverit, ut ecclesiasticus praesul commoneat et increpare non liflFerat. Ceterum in rebus vel dispensatione rerum monasterii, nuUi Episcoporum, presbyterorum, vel diaconorum, vel cujuslibet eccle- liasticae ordinis licentiam damus inquirere vel cognoscere, vel pro 10c eis insolentias aliquas irrogare. Et, ut summatim nostri decreti lesignetur intentio, qu« ad canonicam pertinent curam Episcopus oci procuret inquirere, quae ad rem et dispensationem monasterii )ertinent, religiosus abba qui pro tempore fuerit cum praeposito suo !t prioribus congregationis, ut providerint, expedire disponatur, icientes quod si quisquam ausu temerario contra hujus nostri privi- legialis decreti censuram, quod cum auctoritate beati Petri aposto- brum principis promulgavimus, in toto vel in parte convellere temp- taverit, canonicis animadversionibus subjacebit. Bene valete. [JUL %. Fetroimrg. MS. Soc. Antt. UC.]

■ Nothing else is known of any monasteries ity, and should be compared with the privileges

tt these two places at this eariy date ; the Peter- of Chertsey, given above, p. 1 6 1 , and Evesham,

KJToagh entries in theil.5.C. being not entirely below, pp. 281-283 ; and also with the Privi-

rostworthy. StcAJS.C.adann.’^‘jj. The do- legeof Wihtrcd,p.238. But it is difficult to say

ament is of course of very questionable author- whose interest it could be to forge such a char-

278 ENGLISH CHURCH. [BRiimvii

[foundation op EVESHAM.]

ter, and how it finds its way into the records of monks wished it to be bdieved that

Peterborough at all. Probably the latter hct possessed. Whether a forgery or no» it s

may be accounted for by the mention of S.Peter that the framers of it had no thought c

in the clause of salutation. The chief import- extensive immunities afterwards claimed

ance of the document is the light it throws the title of exemption, on the privileges of exemption which the

A.D. 706, or shortly before. Foundation of the Ahbej of Evesham

^ In nomine Domini nostri Ihesu Christi ! Ego iEthiluueard

regulus, Osheri quondam Regis Uuicciorum filius, terram XII. a

torum in loco quem dicimt Ambresicge, consentiente Coenredo I

Merciorum, cum omnibus ad se pertinentibus rebus necessariis,

est, in siluis in campis, in captura etiam piscium qux terras

adjacet, ubi sunt scilicet duo quod nostratim dicitur uueres, id

alter ubi fontanus qui nominatur Ombresuuelle dirivatur in flu\

qui dicitur Sabema, alter qui est ad vadum qui nuncupatur \a

ford, ad amplificationem ecclesiasticse possessionis, pro redempt

animx meae et pro spe salutis aeternsc, venerando Ec^uino Epis

ad xcclesiam semper virginis Dei genetricis Mariae quae fundata <

in Cronuchomme, coram idoneis testibus libenter pro Domino

gitus sum, eo quod ipse etiam praetio approbato a me conquir(

ea dumtaxat conditione in praefata traditione a me composit

perpetuam libertatis possessionem; statuens de caetero ut ab (

publico vectigali, a victu, ab expeditione, ab opere regio sit li

tantum ut aecclesiae praefatx bcatae Mariae, hoc est fratribus

dem servientibus, cuncta qu« in eo loco ad aptum et ad utilit

pertinere possunt serventur; excepto eo, ut si quando in i

eidem ruri pertinente proventus copiosior glandis accident,

solummodo gregi porcorum saginae pastus regi concederetur

praeter hoc nulli, neque principi neque praefecto neque tiranno a

pascua constituantur ; ut elemosina mea quam pro remedio a

meae libenter donavi, inviolata et inconcussa permaneat. Si

autem donationcm Christo a nobis traditam temptaverit infrir

confringat Deus regnum et potentiam ejus hie et in future sa

sitque pars ejus cum Juda infideli traditore. Si quis autem bei

animo augere voluerit, augeat Deus partem illius cum fideli la

qui meruit audire, " Hodie Mecum eris in paradiso.*^ Haec

scripta est anno Dominicae incarnationis DCCVI. Ind. IIII.

{-73I-] ANGLO-SAXON PERIOD. 279

[POUMDATION OF BVMAM.]

p iEtheluueard subregulus banc donationem meam confirm

dgno sanctse crucis munivi.

;o Coearedus Dei dono Rex Merciorum, rogante me et obse-

cguuino venerando Episcopo, eandem libertatis donationem

10c est in Ambreslege, quam iEtheluueard subregulus Uuic-

ne concedente donavit secclesise beatas Manx, pro spe mer-

?rnx concedens donabo, et signo crucis Christi munio.

o Berhtuuald Archiepiscopus banc donationem confirmans

ii.

o Eadda Episcopus consensi et subscripsi.

o Tobias Episcopus consensi et subscripsi.

o Eadgar Episcopus subscripsi.

o Nothberht Episcopus subscripsi.

o Cuthberht comes Uuicciorum consensi et subscripsi.

o Eadbert comes subscripsi.

o Eoppa comes subscripsi.

o Cuthberht comes subscripsi.

o Omulung abbas subscripsi.

o Uuecta abbas subscripsi.

o Truttuc subscripsi.

o Uuada subscripsi.

C. D., LFL, from MS. Harl. 3763, fo. 6^ (an Evesham Car- ilary of the 14th century); MS. Cotton. Vesp. B. XXIV. K 23 (a Cartulary of the lath century).]

of fiction has been raised upon t — all that is certain — that this vas founded about this time by lop of Worcester, est genuine authority, except the :d in the text, is a Life of Ecg- i in the loath or nth century,

under the name of Brihtwold ’s Cbron. Evesham. Pref., p. xliii. ;

Cat. Mai., I. 415-420). The , as quoted by Godwin from Cap- conected by Wharton {A. S., /. the MS. Life itself, that Ecgwin, ‘■ to Rome once in order to clear

rc the Pope from an accusation

him, went there a second time , with Kenred, and Offa King of

rought back with him from Pope a bull of privilege for his monas- sham, which also directed Arch- twald to hold a council in the od of the monastery for the pur-

pose of consecrating it ; and that accordingly such a council was held at Alne, no doubt Alcester, eight miles from Evesham, at which both Brihtwald and WUfrid " Archbishop" of York were present. So far there seems to be no reason to doubt the story, except the late date of the authority, and the uncertainty how far the writer may have drawn his in- formation from the fictitious documents to be next mentioned. The narration is given at length in the Chronicle of Evesham, and in a pretended charter of Ecgwin himself, given there, pp. 17-20.

There was most likely a traditionary story which, on the one hand, the biogra- pher embodied in his Life; while, on the other, it had served as a basis for the forger of the charters before his time. Bede takes Kenred to Rome, but knows nothing at all of Ecgwin. Florence is too late to be of authority where it is probable that a story, known now to be fictitious, already existed to

i%8o

[foundation op EVESHAM.]

[Briht

mislead him. He does say that Ecgwin went to Rome and brought back a privilege from Constantine, but that is all.

There existed, at the same date with the biographer, and in addition to this genuine charter, at least ten charters relating to the foundation of the abbey, embodied in the Cartularies of Evesham and Worcester; and all, without any exception, certainly forged before the biography was written: and be- sides them two letters or bulls of Pope Con- stantine, also spurious ; all which are founded upon the same story with Brihtwold’s, with the addition of (lya vision of the Blessed Virgin as the cause of the foundation of the monastery in the particular spot ; and (2) the resignation of his see by Ecgwin, on his return from Rome, in order to become abbot of Evesham ; which last is a manifest untruth in point of fact, contradicted by genuine charters of a later date (see, for example, K. C. Z>., LXVIT.,A.D. 716 or 717); but which may be compared with the similar story told of S. Erkenwald (see above, p. 161).

In the 13th century, however, a further edifice of pure fiction was raised upon the

same foundation: Conrad of Ursperg Chronicle, transfers the English coun* " Alne" to London, invenu a legal facius (confused with S. Boniface wh( legate of the Pope forty years later conmiand of the Blessed Virgin to in his vision to erect her image in th< of Evesham; and asserts the busincs council to have been the sanctioning, pliance with the legate’s authority, erection of images in churches, and 1 that the clergy should put away thei All which, through the pages of Bah the Magdeburg Centuriators, figure council of London in A.D. 713 or Wilkins, I. 7a. 73.

A wish of the charters, from Kei given below, with the spurious bulls stantine, printed in Wilkins, and the of the possible council of Alcester c all which may be said to constitute stage of the fiction, and which possi tain a grain of truth. The council don, as an absolute falsehood, is altogether.

APPENDIX TO THE EVESHAM CHARTER.

I. Lis/ of the Spurious Charters granted to Evesham Abbey.

I. Grant of Fladbury, by King Ethelred, A.D. 692 or 693, \A\ exchange of it for Stratford on the part of Bishop Ecgwin. \K. XXX I I L, from a Worcester Cartulary of the nth century; and co the great foundation Charter in the Chronicle of Evesham^ ed. W p. 18.]

II. Grant by Ethelric of the Hwiccas, to Ecgwin, for Evesham 706. \K, C, D,y LVIL ; and see Chron, Evesham, p. 18.]

III. Grant by Waldhere, or Balthere, the priest, to Ecgwin, for Ev< A.D. 706. [A’. C D,y LVIIL; see Chron, Evesham, p. 72.]

IV. Grant by Kenred of Mercia, to Ecgwin, for Evesham, A.I

[A’. C, D,, Lix:\

V. Another grant by the same, A.D. 709. {K, C, D,y Z^Y.]

VI. A grant by Kenred and Oifa, to Ecgwin, for Evesham, m Rome, and confirmed by Pope Constantine (iS*., /. 209, 210; Ff App, 748, 749), A.D. 709. \K, C. D,, LXL; Mm, Angl, 11, 15.]

“^^ %-73’-] ANGLO-SAXON PERIOD. 281

[POUNDATION OF EVESHAM.]

j"5:^ ^B. -.^^_

YIL Grant of Ceolred of Mercia, to Ecgwin, who had resigned his see retired to Evesham on his return from Rome, A.D. 710. [K, C JD.,

fi.-]

Vin. Charter of Bishop Ecgwin, reciting the lands given to his monastery, L 714. [K. C. JD., LXIV., a modem copy; S., /. 211 ; W., IV, App. 1^49; and in the Chronicle of Evesham^ pp. 17-20, very much expanded and elated so as to include most of the legendary history.]

IX. Grant of Ethelbald of Mercia, to Ecgwin, for Evesham, A.D. 716. \K. C. 2>., LX F.]

X. Another of the same, A.D. 716 or 717. \K, C, D,, LXVIIL]

2. Letters of Pope Constantine, (Spurious,)

I. A.D. 709. Letter of Constantine to Archbishop Brihtwald respecting the ^vision of EcgwiUy the holding a Council near the spot, and the Consecration of ike Monastery.

CoKSTANTiKUS EpiscoPUS SERVTJS 8EBV0BUH Dei Brithwaldo Brittannia-

primati scUuiem et apostolicam benedictionem, Venerabilem virum Ecg-

^Hnum Episcopum, quem bis tua fratemitas ad apostolicam sedem misit,

niam nunc secundo manipulis justitiae refertum tibi remittimus, monentes

^latenus sic suos effectus adjuvando prosequaris, sicuti ilium a Deo

Uicepisse et in via Dei cucurrisse cognovisti. Porro de visione ilia, immo

aperta ostensione, qua se beata Virgo Maria ei manifestavit aeque ita certum

esse teneamus quemadmodum de viri bonitate non dubitamus. Denique

vigOantiani tuam admonemus quatenus illis in partibus in quibus mani-

festatio habita fuisse refertur, concilium totius Angliae cogas, Episcopos

sacrique ordinis religiosas personas illuc convenire facias, optimatesque

legni cum proceribus suis adesse praecipias. Quibus in nomine Domini

congregatis denunciamus quod duo Reges Angliae Kenredus et Oifa cum

qoibos jam dictus Episcopus ad limina apostolorum venit, in loco ostensae

visionis plurima de suis beneficiis in praesentia nostra regia libertate donata

et apostolica auctoritate confirmata contulerunt, quatenus ibidem congre-

gatio monachorum secundum regulam memorandi paths Benedict!, quae

minus in illis partibus adhuc habetur, possit instaurari et indesinenter

Qiristo famulari. Ipsas autem donationes et beneficia praefati reges in

ipsonim privilegio nominatim determinaverunt et a nobis corroborari fece-

runt. Igitur, frater dilecte, quoquomodo Christus annuncietur lucrum

282 ENGLISH CHURCH. [Brihtw

[foundation of EVESHAM.]

Christi inquire, opus Christi exerce, promulgatisque in concilio undique tentiis turn a Deo ostensse visionis, turn apostolicae auctoritads, turn i libertatis et donationis, turn tui ipsius clerique et populi assensus et fa^ consdtue ovile Christo, Divinitus ostensum, apostolica auctoritate fultun gia libertate donatum, cleri et populi benedictione sancitum. Tibi aute successoribus tuis, memorato Episcopo Ecgwino assentiente, curam ai nun ejusdem ecclesiae prsecipue injungimus, ut si, quod absit, aliquo di impulsu quisquam pervasor aut tyrannus sacrum lociun minuere aut in nare prsesumpserit, tibi a Deo concessae potestads sentenda et anathe percussus verbere, complere non audeat ; si quid vero sinistrae partis compertum fuerit oriri, auribus summi pondficis patriae potius deft quam per alicujus occultam sentendam sanctus locus depravetur in Ipsum ergo locum quem regia potestas regiae libertati donavit et auctoritate Dei et sanctorum apostolorum et nostra donamus, ut r cujuscumque ordinis homo hoc quod consdtuimus depravare aut mi] praesumat. Qui hoc destruxerit aut male contaminaverit, sit ille maled Qui vero conservaverit et adauxerit, benedicdonibus repleatur. Scrip haec epistola anno Dominicae Incarnationis sepdngentesimo nono in ec* Salvatoris Lateranensi, praecipiente et confirmante Constandno apost sedis andsdte, astandbus et confirmantibus Regibus Angliae Kenredo et rogante venerabili viro Ecgwino Episcopo coram Archiepiscopis et Ep pis et principalibus et nobilibus diversarum provinciarum, cimcds clan bus et dicentibus, " Quicquid in hac consdtudone vestra sancdtas ex« laudamus, concedimus et confirmamus.”

»ii Ego Constantinus Romanae sedis Episcopus per signum s£ crucis has donationes et libertatem confirmavi.

iji Ego Ecgwinus humilis Episcopus confirmavi.

iji Ego Rex Kenredus corroboravi.

iji Ego Rex Oifa consensi.

[Chron, Abb. de Evesham,, ed. Macray, p. 171 ; Mon, AngL, JL i

II. A.D. 713. Second Letter of Constantine to Archbishop Brihi desiring his protection for the Abbey of Evesham,

Constantinus Episcopus servus servorum Dei Britwaldo Brittc rum primati salutem et apostolicam benedictionem, Divina dispensadoi hoc promoti ut apostolica auctoritate paci Ecclesiarum insistamus fratemitati denunciamus quatenus Ecclesias Dei per Brittaniam disp tua ipsius et sanctorum apostolorum auctoritate protegas, ne quis pei cujuscunque ordinis a Deo et nobis consdtuta privilegia subruat.

tt 693-73^-] ANGLO-SAXON PERIOD. 283

[POUNDATIOlf OP EVEIRAM.]

as earn quae nuperrime a venerabili viro Ecgwino nostra et regia auctori- e constituta est tuae ditioni praecipue submittimus, nt tibi et posteris tuis testate Divinitus concessa ab omni earn adversariorum impugnatione Ham in perpetuum reddas. Justum enim nobis videtur ut quoniam em venerabilis Ecg^nus exemplum Domini [secutus] se humiliando bi effectus est abbas, iccirco haec ecclesia, secundum quod per legatum m Ethelwoldum expetiit, ampliorem dignitatem a nostra sede sui merito food Constituimus ergo in nomine Domini ut isdem locus sub monar- i proprii abbatis sit liber ab omni tyrannica exactione, et nullus cujus- ique ordinis homo aliquod gravamen ibi inferre audeat. Defuncto autem ate, secundum canonicam auctoritatem vel de ipso monasterio vel de )chia Wictiorum abbas a fratribus ejusdem loci eligatur, qui in eadem ;sia libera et canonice sine aliqua exactione consecratus, ob reverentiam rabilis Ecgwini annulo in celebratione missarum solummodo utatur, amque locum post Wictiorum praesulem nostra auctoritate jugiter leaL Si quis igitur hoc privilegium infringere voluerit, sive in loco ichorum clericos immittere tentaverit, coram Deo et angelis Ejus in ;tuum sit anathema. Si quis vero banc nostram auctoritatem serva- conservet eum Deus in aetemum. Scripta est haec epistola anno inicae Incamationis septingentesimo tertiodecimo, praesidente aposto- sedi Papa Constantino et i^i hoc signum sanctae crucis propria manu ite. [CArott. Add, de Evesham.y ed. Macray, p. 172 ; W,^ /. 74, 75.]

ham Abbey.

iiHTWALD, K Ecgwini, [XI. cent.] (After reciting the gifts of Ethelred, ird, and Kenred, agreeably to the charter of Ecgwin mentioned above, li) — ^Deinde Romam proficiscitur cum Oflfa et Kenredo ad impetranda nonasterio suo (sc, Evesham) privilegia. Quibus impetratis in Angliam runt, et congregata synodo generali in loco qui Alne dicitur, cui inter- nt Brithwaldus Cantuariensis et Wilfridus Eboracensis ; donationes illae »s confirmatae sunt, misso Wilfrido ad locum consecrandum. Quo Egwinus ibi Benedictinos monachos constituit. Postea obiit tertio idarum Januarii ». \Ap, Capgrave^ as quoted by Godwin, de Prcesuli- ed. Richardson, p. 448 ; Mabillon, A A, SS, O. S, B.y saec. III. I, P- 324; W.yl, 72.]

ven this short extract contains or natu- Wilfrid was Archbishop of York ; 3. that mplies three errors: I. that Kenred and Ecgwin, who survived really until A.D. 717, :tumed to England with Ecgwin ; 2. that died shortly after the monastery was esta-

284 ENGLISH CHURCH. [Brihtw/.

[letter of bribtwald to forthere.]

Wished in A.D. 709. Moreover Wilfrid’s bio- the story that Ecgwin, with Kenred and OF1

grapher, Eddius, states that Wilfrid was in went to Rome, returned from there, got his cou

Yorkshire when his last illness came on, and cil called and his abbey consecrated, all

moved from there to Oundle, and died there in that same year, A.D. 709, and before W

A.D. 709 : which is scarcely reconcilable with frid’s death.

A.D. 709 X 712^. Letter of ArchUshop BriJbtwa/d to Forthere^ BSshop cf Sherborne^ begging htm to order Beorwald^ Abbot of Glastonbury^ t§ release a captive girl,

Reverentissimo atque sanctissimo Coepiscopo Fort her eo Berhtwaldus fa- MULORUM Dei famulus salutem in Domino. Quoniam petitio mea — qua precatus sum coram te venerabilem abbatem Beorwaldum de concedenda unius captivae puellae, qux propinquos apud nos habere monstratur, redemptione — ^in irritum, contra quod credidi, cessit, et denuo eorumdem precibus inquietor, utillimum duxi, ad te per ejus- dem puellx germanum vocabulo Eppa has litteras destinare. Per quas obsecro : ut ipse omnino optineas a predicto abbate, quatehus pro eadem puella trecentos accipiat solidos de manu presentium geruli \ et ei tradat illam, hue usque perducendam, quo possit reliquum vitae su« spatium cum consanguineis suis, non in servitutis tristitia, sed in libertatis transigere Isetitia. Quam rem dum ad eflFectimi tua perduxerit benivolentia, et a Deo mercedem et a me gratiarum actiones habebis. Frater quoque noster Beorwaldus nihil, ut sestimo, de eo, quod in ea juste possedit, amittit. Quod ante debui fecere, obsecro : ut, cum tui memoriam in crebris orationibus feceris, mei nihilhominus meminisse digneris. Incolumem reverentiam tuam aevo prolixiore Jesus Christus Dominus noster custodiat. [Epistt. Bonify in yaffe’s Monumenta Moguntina, no. 7 ; ed. Wiirdtwein, no.

• Jaff(§ fixes the date of this letter on the year 712, and accepted by Kemble as genuine,

supposition that Bcorwald was succeeded by The name however does not occur in the

Aldbcrht as abbot of Glastonbury before A.D. very ancient wish of abbots in MS. 7V6. B. F.,

712, whilst Forthere became Bishop of Sher- where Beorwald*s successor is called Ceald-

born in succession to Aldhelm in A.D. 709. hun. Aldberht is the ninth abbot in Malmes-

The date of Aldberht is proved by a grant bury*s wish, of Forthere to him, puiporting to be of the

r

• 693-731.] ANGLO-SAXON PERIOD. 285

[CEOLPRID*! LXTTER ON XJUTSR AND THS TONfUKB.]

t

^.D. c. 710. Letter of Abbot Ceolfrid ofWearmouth to Naiton^ or Nech- tan Mac Derill, KJng of the Picts^ respecting Easter and the Tonsure,

B^D. H. E., V. 21. — Eo tempore Naiton Rex Pictorum, qui sep-

temtrionales Brittanisc plagas inhabitant, admonitus ecclesiasticarum

fi-equenti meditatione scripturarum, abrenunciavit errori, quo eatenus

Ihi obscrvatione Paschae cum sua gente tenebatur, et se suosque omnes

tod catholicum Dominicx resurrectionis tempus celebrandum perduxit.

I^uod ut facilius et majori auctoritate perficeret, quaesivit auxilium de

gente Anglorum, quos jamdudum ad excmplum sanctae Romanx et

apostolicae Ecclesix suam religionem instituisse cognovit. Siquidem

misit legatarios ad virum venerabilem Ceolfridum, abbatem mona-

sterii beatorum apostolorum Petri et Pauli, quod est ad ostium Viuri

amnis, et juxta amnem Tinam, in loco qui vocatur ^^ In Gyruum/’ cui

ipse post Benedictum, de quo supra diximus, gloriosissime prarfuit^

postulans ut exhortatorias sibi litteras mitteret, quibus potentius

confutare posset eos qui Pascha non suo tempore observare prae-

sumerent ; simul et de tonsurae modo vel ratione qua clericos insig-

niri deceret : excepto quod etiam ipse in his non parva ex parte esset

imbutus. Sed et architectos sibi mitti pctiit, qui juxta morem Roma-

norum ecclesiam de lapide in gente ipsius facerent, promittens hanc

in honorem beati apostolorum principis dedicandam ; se quoque ipsum

cum suis omnibus, morem sanctae Romanae et apostolicae Ecclesiae

semper imitaturum, in quantum dumtaxat tam longe a Romanorum

loquela et natione segregati hunc ediscere potuissent. Cujus reli-

giosis votis ac precibus favens reverentissimus abba Ceolfrid, misit

architectos quos petebatur, misit illi et litteras scriptas in hunc

modum:

" Domino excellentissimo et gloriosissimo Regi Naitano, Ceolfrid abbas in Domino salutem Catholicam sancti Paschae observantiam, quam a nobis. Rex Deo devote, religioso studio quaesisti, promptis- sime ac libentissime tuo desiderio, juxta quod ab apostolica sede didicimus, patefacere satagimus. Scimus namque ccelitus sanctas Ecclesiae donatum, quotiens ipsi rerum domini, discendae, docendae, custodiendae veritati operam impendunt. Nam et vere omnino dixit quidam saecularium scriptorum, quia felicissimo mundus statu age- retur, si vel reges philosopharentur, vel regnarent philosophi. Quod

286 ENGLISH CHURCH. [Brihtwaui

[CEOLPRID*! LBTTXR ON EAfTEK AMD TBS TONiUBB.]

si de philosophia hujas mundi vere intellegere, de statu hujus mund merito diligere potuit homo hujus mundi; quanto magis civibo! patrix coelestis in hoc mundo peregrinantibus optandum est et toti animi viribus supplicandum, ut quo plus in mundo quique valent, et amplius Ejus Qui super omnia est Judicis mandatis auscultare coft tendant, atque ad hsec observanda secum eos quoque qui sibi com missi sunt, exemplis simul et auctoritate instituant ? Tres sunt ergt regulx sacris inditx litteris, quibus Paschx celebrandi tempus nobi praefinitum, nulla prorsus humana licet auctoritate mutari j e quibui dux in Lege Mosi Divinitus statutx, tertia in Evangelio per eflfectun Dominicx passionis et resurrectionis adjuncta est. Prxcepit enin lex ut Pascha primo mense anni, et tertia ejusdem mensis septimana id est, a quinta decima die usque ad vicesimam primam fieri deberct additum est per institutionem apostolicam ex Evangelio, ut in ipsa tertia septimana diem Dominicam exspectare, atque in ea temporif Paschalis initium tenere debeamus. Quam videlicet regulam trifbr- mem quisquis rite custodierit, nunquam in adnotatione festi Pascbalifl errabit. Verum si de his singulis enucleatius ac latius audire desi- deras, scriptum est in Exodo, ubi liberandus de iEgypto populus Israel, primum Pascha facere jubetur, quia * dixerit Dominus ad Moysen et Aaron: Mensis iste vobis principium mensium primus erit in mensibus anni. Loquimini ad universum ccetum filiorum Israel, et dicite eis: Decima die mensis hujus toUat unusquisquc agnum per familias et domos suas/ Et paulo post : * Et servabitia eum usque ad quartam decimam mensis hujus. Immolabitque eum universa multitudo filiorum Israel ad vesperam/ Quibus verbis manifestissime constat, quod ita in observatione Paschali mentio fit diei quartxdecimx, ut non tamen in ipsa die quartadecima Pascha fieri prxcipiatur ; sed adveniente tandem vespera diei quartaedecimsc, id est, quintadecima luna, qux initium tertix septimanx feciat, in coeli faciem prodeunte, agnus immolari jubeatur: et quod ipsa sit nox quintxdccimx lunx, in qua percussis iEgyptiis, Israel est a longa servitute redemptus. " Septem," inquit, ’ dicbus azyma come- detis/ Quibus item verbis tota tertia septimana ejusdem primi mensis decemitur sollemnis esse debere. Sed ne putaremus easdcn: septem dies a quartadecima usque ad vicesimam esse conputandas. continuo subjecit : ’ In die primo non erit fermentum in domibu! vestris. Quicumque comederit fermentum, peribit anima ilia d< Israel, a die primo usque ad diem septimum,’ et cxtera, usquedun

A.D.693-73’’] ANGLO-SAXON PERIOD. 287

[cKOLPEID’s LSTTXA OM BAlTEft AMD THE TOMtUBB.]

ait: ^ In eadem enim ipsa die educam exercitum vestnim de terra \ JEgfptu’ Primum ergo diem azymorum appellat eum in quo exer- ! dtum eorum esset educturus de iEgypto. Constat autem quia non quartadecima die, in cujus vespera agnus est immolatus, et quse pro- prie Pascha sive Phase dicitur^ sed quintadecima sunt educti ex iEgypto, sicut in libro Numerorum apertissime scribitur. ’ Profecti igitur de Ramesse quintadecima die mensis primi, altera die Phase, filii Israel in manu excelsa/ Septem ergo dies azymorum, in qua- rum prima eductus est populus Domini ex iEgypto, ab initio, ut i diximus, tertise septimanas, hoc est, a quintadecima die mensis primi, usque ad vicesimam primam ejusdem mensis diem completam com- putari oportet. Porro dies quartadecima extra hunc numerum sepa- ratim sub Paschae titulo prsenotatur, sicut Exodi sequentia patenter edocent; ubi cum dictum esset: ^In eadem enim ipsa die educam exercitum vestrum de terra iEgypti j’ protinus adjunctum est : ^ Et custodietis diem istum in generationes vestras ritu perpetuo. Primo fflense, quartadecima die mensis comedetis azyma usque ad diem vicesimam primam ejusdem mensis ad vesperam. Septem diebus feraientatum non invenietur in domibus vestris.’ Quis enim non Tideat, a quartadecima usque ad vicesimam primam, non septem solummodo, sed octo potius esse dies, si et ipsa quartadecima annu- meretur? Sin autem, ut diligentius explorata Scripturse Veritas f. docet, a vespera diei quartaedecimae usque ad vesperam vicesimae " primac computaverimus, videbimus profecto quod ita dies quartade- ^ dma vesperam suam in festi Paschalis initium prorogat, ut non amplius tota sacra sollemnitas quam septem tantummodo noctes cum ] totidem diebus comprehendat : unde et vera esse probatur nostra diffinitio, qua tempus Paschale primo mense anni, et tertia ejus hebdomada celebrandum esse diximus. Veraciter enim tertia agitur hebdomada, quod a vespera quartacdecimae diei incipit, et in vespera viccsinuc primx completur. Postquam vero Pascha nostrum immo- latus est Christus, diemque nobis Dominicam, quas apud antiquos una vel prima sabbati, sive sabbatorum, vocatur, gaudio Suae resur- rcctionis fecit esse sollemnemj ita hanc apostolica traditio festis Pascbalibus inseruit, ut nil omnimodis de tempore Paschae legalis prseoccupandum, nihil minuendum esse decerneret. Quin potius statuit ut exspectaretur juxta praeceptum Legis idem primus anni mensis, exspectaretur quartadecima dies illius, exspectaretur vespera ejusdem* Et cum haec dies in sabbatum forte inciderit, tolleret

288 ENGLISH CHURCH. [Brihtw

[CBOLFRID*! LETTER ON EASTER AND THE TONIURB.]

unusquisque agnum per familias et domos suas, et immolaret eum vesperam, id est, praepararent omnes Ecclesise per orbem, quae catholicam faciunt, panem et vinum in mysterium Camis et Sani Agni immaculati. Qui abstulit peccata mundi : et praecedente lectionum, orationum, cxremoniarum Paschalium sollemnitate, rent haec Domino in spem futurae suae redemptionis. Ipsa est eadem nox in qua de iEgypto per sanguinem agni Israelitica pi erepta est j ipsa in qua per resurrectionem Christi liberatus est I morte xtema populus omnis Dei. Mane autem inlucescente M Dominica, primam Paschalis festi diem celebrarent. Ipsa est enia dies in qua resurrection is Suae gloriam Dominus multifario pi« rcve* lationis gaudio discipulis patefecit. Ipsa prima dies azymonim^cb qua multum distincte in Levitico scriptum est : ^ Mense primo, quartadecima die mensis, ad vesperam. Phase Domini est, et quints* decima die mensis hujus soUemnitas azymorum Domini est, SeptcDi diebus azyma comedetis. Dies primus erit celeberrimus sanctusque/ Si ergo fieri posset ut semper in diem quintumdecimum primi men- sis, id est, in lunam quintamdecimam Dominica dies incurreret, unb semper eodemque tempore cum antiquo Dei populo, quanquam saaa- mentorum genere discreto, sicut una eademque fide Pascha celebrait possemus. Quia vero dies septimanae non aequali cum luna tramite procurrit, decrevit apostolica traditio, quae per beatum Petrum Roms praedicata, per Marcum evangelistam et interpretem ipsius Alexan-: driae confirmata est, ut adveniente primo mense, adveniente in co : vespera diei quartaedecimae, exspectetur etiam dies Dominica, a quintadecima usque ad vicesimam primam diem ejusdem mensis. In quacumque enim harum inventa fuerit, merito in ea Pascha cclc- brabitur: quia nimirum haec ad numerum pertinet illarum septein dierum, quibus azyma celcbrari jubetur. Itaque fit ut nunquam Pascha nostrum a septimana mensis primi tertia in utramvis partem declinet : sed vel totam cam, id est, omnes septem legalium azymo- rum dies, vel certe aliquos de illis teneat. Nam etsi saltem unum ex eis, hoc est, ipsum septimum adprehenderit, quem tam excellentcr Scriptura commendat ; " Dies autem," inquiens, ’ Septimus erit cele- brior et sanctior, nullumque servile opus fiet in eo;* nullus arguerc nos poterit, quod non recte Dominicum Paschae diem, quem de Evan- gelio suscepimus, in ipsa quam Lex statuit, tertia primi mensis heb- domada celebremus. Cujus observantiae catholica ratione pate&cta, patet e contrario error inrationabilis eorum qui praefixos in Leg?

AJX 693-73 >•] ANGl^O^SAKON PERIOD. ^89

[CBOLFRID’i IJKm» ON BAfTBR AND TBS TONfURB.]

tenninos, nulla cogente necessitate, vel anticipare, vel transcendere pntsumunt. Namque sine ratione necessitatis alicujus anticipant jUi tempus in Lege praescriptum, qui Dominicum Paschae diem a quaitadecima mensis piimi, usque ad vicesimam putant lunam esse fervandum. Cum enim a vespera diei tertissdecimas vigilias sancta^ Qoctis celebrare incipiunt, claret quod illam in exordio sui Paschx diem statuunt, cujus nullam omnino mentionem in decreto Legis inyeniunt* £t cum vicesima prima die mensis Pascha Dominicum cekbrare refiigiunt, patet profecto, quod illam per omnia diem a sua soUemnitate secemunt, quam Lex majore prx casteris festivitate niemorabilem ssepenumero commendat: sicque diem Paschse ordine penrerso, et aliquando in secunda hebdomada totam compleant, et nunquam in hebdomadx tertix die septimo ponant ; rursumque qui a sextadedma die mensis saepedicti usque ad vicesimam secundam Fasdia celebrandum magis autumant, non minore utique errore, tametsi altero latere, a recto veritatis tramite divertunt^ et veluti naufragia Scyllx fiigientes, in Charybdis voraginem submergendi decidunt. Nam cum a luna sextadedma primi mensis oriente, id est, a vespera diei quintasdecimse Pascha indpiendum doceant ; nimirum constat quia quartamdecimam diem mensis ejusdem, quam Lex primitus et prxcipue commendat, a sua prorsus soUemnitate secludunt: ita ut quintsedecimx, in qua populus Dei ab iEgyptia scrvitute redemptus est, et in qua Dominus Suo mundum sanguine a peccatorum tenebris liberavit, in qua etiam sepultus spem nobis post mortem beatse quietis tribuit, vix vesperam tangant. lidemque poenam erroris sui in semetipsos recipientes, cum in vicesima secunda die mensis, Paschx diem statuunt Dominicum, legitimos utique terminos Paschx aperta transgressione violant, utpote qui ab iUius diei vespera Pascha incipiunt, in qua hoc Lex consummari et perfici debere decrevit, illam in Pascha diem adsignent primam, cujus in Lege mentio nulla usquam reperitur, id est, quartx primam septi- manx. Qui utrique non solum in diffinitione et computo lunaris artatis, sed et in mensis primi nonnunquam inventione falluntur. Qux disputatio major est, quam epistola hac vel valeat comprehendi, vel debeat. Tantum hoc dicam, quod per aequinoctium vernale sem- per inerrabiliter possit inveniri, qui mensis, juxta computum lunx, primus anni, qui esse debeat ultimus. i^quinoctium autem, juxta sententiam omnium Orientalium, et maxime iEgyptiorum, qui prx caeteris doctoribus calculandi palmam tenent, duodecimo kalendarum

290 ENGLISH CHURCH. [Brihtwald^

[ceolpiud’i lettxr on bastsr aitd the tokiukb.] !

Apriliutn die provenire consuevit, ut etiam ipsi horologica inspect j tione probamus. Qusecumque ergo luna ante sequinoctium plena esti i quartadecima videlicet vel quintadecima existens, hxc ad prsecedentis | anni novissimum pertinet mensem, ideoque Paschse celebrando habiUt] non est. Quse vero post aequinoctium vel in ipso sequinoctio suuoi ! plenilunium habet, in hac absque uUa dubietate, quia primi meosii ; est, et antiquos Pascha celebrare solitos, et nos ubi Dominica dies advenerit, celebrare debere noscendum est. Quod ita fieri oportae : ilia nimirum ratio cogit, quia in Genesi scriptum est, quod ^ fiedt Deus duo luminaria magna; luminare majus, ut prxesset diei; et: luminare minus, ut prasesset nocti:’ vel, sicut alia dicit editifl^ ^ luminare majus in inchoationem diei y et luminare minus in indioa- tionem noctis/ Sicut ergo prius sol a medio procedens orienti^ sequinoctium vemale suo praefixit exortu ; deinde luna, sole ad vespc* ram occidente, et ipsa plena a medio secuta est orientis : ita omnibus annis idem primus lunse mensis eodem necesse est ordine servari, ut ] non ante sequinoctium, sed vel ipso sequinoctii die, sicut in principio ; factum est, vel eo transcenso plenilunium habere debeat. At si uno \ saltem die plenilunium tempus sequinoctii prxcesserit, non banc : primo mensi anni incipientis, sed ultimo potius pneteriti lunam esse adscribendam ; et ideo festis Paschalibus inhabilem, memorata ratio probat. Quod si mysticam quoque vos in his rationem audire delec* tat, primo mense anni, qui etiam mensis novorum dictus est, Pascha facere jubemur ; quia renovato ad amorem caelestium spiritu mentis nostras, sacramenta Dominicae resurrectionis, et ereptionis nostrx celebrare debemus, tertia ejusdem mensis septimana facere prxdpi- mur; quia ante Legem et sub Lege promissus, tertio tempore sscculi cum gratia venit Ipse Qui Pascha nostrum immolaretur Christus : quia tertia post immolationem Sux passionis die resui^ens a mortuis, banc Dominicam vocari, et in ea nos annuatim Paschalia ejusdem resur- rectionis voluit festa celebrare : quia nos quoque ita solum veradter ejus soUemnia celebramus, si per fidem, spem et caritatem Pascba, id est, transitum de hoc mundo ad Patrem, cum Illo facere curamus. Post asquinoctium veris, plenilunium mensis praecipimur observare Paschalis; ut videlicet primo sol longiorem nocte fadat diem, deinde luna plenum suas lucis orbem mundo pra^entet ; quia primo quidem sol justitiac, in cujus pennis est sanitas, id est, Dominus Jesus, per resurrectionis Suae triumphum cunctas mortis tenebras superavit : ac sic ascendens in caslos, misso desuper Spiritu, ecdesiam Suam qux

IU>. 693-73^0 ANGLO-SAXON PERIOD. 291

[cIOLFRID’s LBTTKR on KASTBR and THB TONfU&l.]

hinx vocabulo designatur, intemse gratis luce replevit. Quetn ordinem nostras salutis propheta contemplatus aiebat : ^£levatus est sol, et luna stetit in ordine suo/ Qui ergo plenitu- linem lunse Paschalis ante asquinoctium provenire posse contenderit, taHs in mysteriorum celebratione maximorum a sanctarum quidem Scripturanim doctrina discordat ; concordat autem eis qui sine pne- reniente gratia Christi se salvari posse confidunt : quia etsi vera lux tenebras mundi moriendo ac resurgendo nunquam vicisset, perfectam le habere posse justitiam dogmatizare praesumunt. Itaque post aequi- Boctialein solis exortum, post plenilunium primi mensis hunc ex ordine subsequens; id est, post completam diem ejusdem mensis qoartamdecimam, qux cuncta ex Lege observanda accepimus, exspec- tamus adhuc monente £yangelio in ipsa hebdomada tertia tempus diei Dominicx, et sic demum votiva Paschx nostri festa celebramus, ot indicemus nos non cum antiquis excussum iEgyptise servitutis ^igum venerari, sed redemptionem totius mundi, quae in antiqui Dei populi liberatione praefigurata, in Christi autem resurrectione com- ^eta est, devota fide ac dilectione colere, utque resurrectionis etiam oostrae, quam eadem die Dominica fiituram credimus, spe nos cer- tissima gaudere signemus. Hie autem quern vobis sequendum mon- stramus, computus Paschas, decennovenali circulo continetur^ qui dodum quidem, hoc est, ipsis apostolorum temporibus, jam servari in ecclesia coepit, maxime Romae et iEgypti, ut supra jam diximus. Sed per industriam Eusebii qui a beato martyre Pamphilo cognomen habet, distinctius in ordinem compositus est; ut quod eatenus per Alexandrian pontificem singulis annis per omnes ecclesias mandari consueverat, jam deinde congesta in ordinem serie lunae quartae- decimae, facillime posset ab omnibus sciri. Cujus computum Pas- chalis Theophilus Alexandrian pransul in centum annorum tempus Theodosio imperatori composuit. Item successor ejus Cyrillus seriem Donaginta et quinque annorum in quinque decennovenalibus circulis oomprehendit : post quem Dionysius Exiguus totidem alios ex ordine pari schemate subnexuit, qui ad nostra usque tempora pertingebant. Quibus termino adpropinquantibus, tanta hodie calculatorum exube- rat copia, ut etiam in nostris per Brittaniam ecclesiis plures’sint qui mandatis memoriae veteribus illis iEgyptiorum argumentis, facillime possint in quotlibet spatia temporum Paschales protendere circulos, ^tiamsi ad quingentos usque et triginta duos voluerint annos ; quibus npletis, omnia quae ad solis et lunae, mensis et septimanae conse-

u 2

2^2 ENGLISH CHURCH. [Brihtwald^ j

[cBOLPRID’s LXTTBR on BASTBR and THB TONfDBB.]

quentiam spectant, eodem quo prius ordine recurrunt. Idco saltern \ circulos eosdem temporum instantium vobis mitterc sepersedimusij quia de ratione tantum temporis Paschalis instrui quxrentcs, ipsoJ \ vobis circulos Paschas catholicos abundare probastis.

Verum his de Pascha succincte, ut petistis, strictimque comine*

moratis, tonsuram quoque, de qua pariter vobis litteras fieri voluisti%

hortor ut ecclesiasticam et Christianx fidei congruam habere curetib

£t quidem scimus quia neque apostoli omnes uno eodemque sunt

modo adtonsi, neque nunc £cclesia catholica sicut una fide, spe et

caritate in Deum consentit, ita etiam una atque indissimili totam

per orbem tonsurae sibi forma congruit. Denique ut superiora, id

est, patriarcharum tempora respiciamus, Job exemplar patientias, dum

ingruente tribulationum articulo caput totondit, probavit utique quit

tempore felicitatis capillos nutrire consueverat. At Joseph, et ipse

castitatis, humilitatis, pietatis caeterarumque virtutum executcn* ac

doctor eximius, cum servitio absolvendus, attonsus esse legitur : patet

profecto quia tempore servitutis, intonsis in carcere crinibus maneit

solebat. £cce uterque vir Dei diversum ab altero vultus habitual

fbris prasmonstrabat, quorum tamen intus conscientia in parili virtu-

tum sibi gratia concordabat. Verum, etsi profiteri nobis liberum est,

quia tonsurae discrimen non noceat, quibus pura in Deum fides, et

caritas in proximum sincera est; maxime cum nunquam patribus

catholicis sicut de Paschas vel fidei diversitate conflictus, ita etiam

de tonsurae difi^erentia legatur aliqua fuisse controversia ; inter omnes

tamen quas vel in ecclesia, vel in universo hominum genere reperi-

mus tonsuras, nuUam magis sequendam nobis amplectendamque jure

dixerim, ea quam in capite suo gestabat ille, cui Se confitenti Domi-

nus ait : ’ Tu es Petrus, et super banc petram asdificabo Ecclesiam

Meam, et portae inferni non praevalebunt adversus eam ; et tibi dabo

claves regni cxlorum/ Nullam magis abominandam detestandamque

merito cunctis fidelibus crediderim, ea quam habebat ille, cui gratiam

Sancti Spiritus comparare volenti dicit idem Petrus: ^Pecunia tua

tecum sit in perditionem, quoniam donum Dei existimasti per pecu-

niam possideri : non est tibi pars neque sors in sermone hoc/ Nequ€

vero ob id tantum in coronam adtondemur, quia Petrus ita attonsu!

est ‘y sed quia Petrus in memoriam Dominicx passionis ita attonsus

est, idcirco et nos qui per eandem passionem salvari desideramus

Ipsius passionis signum cum illo in vertice, summa videlicet corporis

nostri parte gestamus. Sicut enim omnis Ecclesia quia per morten

AJX 693-731.] ANGLO-SAXON PERIOD. 293

[cBOLFRm’s LSTTXR ON XAflTER AND THB TONfURE.]

sni vivificatoris Ecclesia facta est, signum sanctse crucis Ejus in fronte portare consuevit, ut crebro vexilli hujus munimine a malignorum spihtunm defendatur incursibus; crebra hujus admonitione doceatur, 9e quoque camem suam cum vitiis et concupiscentiis crucifigere debere : ita etiam oportet eos, qui vel monachi votum, vel gradum clericatus habentes arctioribus se necesse habent pro Domino conti- nentiae frenis astringere. Formam quoque coronse quam ipse in passione spineam portavit in capite, ut spinas ac tribulos peccatorum iK)stiorum portaret, id est, exportaret et auferret a nobis, suo quem- qiie in capite per tonsuram praeferre, ut se etiam inrisiones et oppro- faria pro illo libenter ac promte omnia sufferre ipso etiam frontispicio Joceant : ut coronam vitse aeternas, quam repromisit Deus diligentibus Se, se semper exspectare^ proque hujus perceptione et adversa se immdi et prospera contemnere designent. Cacterum tonsuram earn Ipiam Magum ferunt habuisse Simonem, quis, rogo, fidelium non 6tatim cum ipsa magia primo detestetur, et merito exsufflet adspectu ? Qur in firontis quidem superficie, coronx videtur speciem praeferre; fed ubi ad cervicem considerando perveneris, decurtatam eam quam le videre putabas, invenies coronam ^ ut merito talem Simoniacis et non Christianis habitum convenire cognoscas : qui in prassenti qui- dem vita a deceptis hominibus putabantur digni perpetuas gloria coronas; sed in ea quas hanc sequitur vitam, non solum omni spe coronas privati, sed acterna insuper sunt pcena damnati. Neque vero me hate ita prosecutum acstimes, quasi eos qui hanc tonsuram habent, condemnatos judicem, si fide et operibus unitati catholicas faverint : immo confidenter profiteor, plurimos ex eis sanctos ac Deo dignos ezstitisse, ex quibus est Adamnan, abbas et sacerdos Columbiensium ^;regius, qui cum legatus sux gentis ad Aldfridum regem missus, nostrum quoque monasterium videre voluisset, miramque in moribus ac verbis prudentiam, humilitatem, religionem ostenderet, dixi illi inter alia conloquens: ^Obsecro, sancte frater, qui ad coronam te vitae qux terminum nesciat tendere credis, quid contrario tuae fidei habitu terminatam in capite coronx imaginem portas? et si beati consortium Petri quxris, cur ejus quem ille anathematizavit, tonsurx imaginem imitaris ? et non potius ejus cum quo in xternum beatus vivere cupis, etiam nunc habitum te, quantum potes, diligere mon- stras ?* Respondit ille : ’ Scias pro certo, frater mi dilecte, quia etsi Simonis tonsuram ex consuetudine patria habeam, Simoniacam tamen perfidiam tota mente detestor ac respuo : beatissimi autem apostolo-

294 ENGLISH CHURCH. [Brihtw

[CBOLFUD’f LBTTKR ON XASTER AND THS TONfURS.]

rum principis, quantum mea parvitas sufficit, vestigia sequi desic At ego : * Credo/ inquam, * vere quod ita sit ; sed tamen indici quod ea quas apostoli Petri sunt, in abdito cordis amplectimii qusB ejus esse nostis, etiam in facie tenetis. Namque pruden tuam facillime dijudicare reor, quod aptius multo sit, ejus c corde toto abhominaris, cujusque horrendam faciem videre ref habitum vultus a tuo vultu Deo jam dicato separare; et e co: ejus quern apud Deum habere patronum quseris, sicut fiacta monita cupis sequi, sic etiam morem habitus te imitari condec Hsec tunc Adamnano dixi, qui quidem quantum conspectis e siarum nostrarum statutis profecisset, probavit, cum reversu* Scottiam, multas postea gentis ejusdem turbas ad catholicam poris Paschalis observantiam sua prxdicatione correxit : tametsi qui in Hii insula morabantur monachos, quibusque speciali rec jure praeerat, necdum ad viam statuti melioris reducere val< Tonsuram quoque, si tantum sibi auctoritatis subesset, emen meminisset. Sed et tuam nunc prudentiam, rex, admoneo, u quse unitati catholicae et apostolicx Ecclesise concinnant, una gente cui te Rex regum et Dominus dominorum prarfecit, in onm servare contendas. Sic enim fit ut post acceptam temporalis r potentiam, ipse beatissimus apostolorum princeps cxlestis qu< regni tibi tuisque cum caeteris electis libens pandat introitum. i tia te Regis actemi longiori tempore regnantem, ad nostram omr pacem custodiat incolumem, dilectissime in Christo fili.** [-Af. I 274-281 J S.y L 220 et seq. ; fF.^ L 75.]

• This letter was written after Adamnan’s the same question, A.D. 7 1 6. Pn

visit to Northumbrian of which the result was therefore about A.D. 710. (See Smi

the conversion of the Northern Irish to the loc. Bteda^ who also notices the presc

Roman Easter, in A.D. 704; and not long Bede in the monastery at the time <

before the conversion of the monks of Hii on composition of the letter.)

A.D. c 710. Decree of Naittm [Nectan Mac Derilt)for the adoption 0

Roman Easter^ and Tonsure among the Picts,

B/sj>. H. E.y K 2i.~Hxc epistola cum praesente Rege Nail multisque viris doctioribus, esset lecta, ac diligenter ab his intelligere poterant, in linguam ejus propriam interpretata, mu de ejus exhortatione gavisus esse perhibetur^ ita ut exsurgen medio bptimatum suorum consessu genua flecteret in terram.

AJX (S93-73I-] ANGLO-SAXON PERIOD. 295

[TBS PICTt ACCBPT TBB ROMAM BAfTIK AMD TOlTfURB.]

I gratias agens, quod tale munusculum de terra Ai^lorum mereretur aodpere. ^ £t quidem et antea novi/* inquit, ^^ quia hxc erat vera Faschx celebiatio, sed in tantum modo rationem hujus temporis observandi cc^osco, ut parum mihi omnimodis videar de his an-

r tea intellexisse. Unde palam profiteer, vobisque qui adsidetis .praesentibus protestor, quia hoc observare tempus Paschse cum uni- Tersa mea gente perpetuo volo; banc accipere debere tonsuram qoam plenam esse rationis audimus, omnes qui in meo regno sunt derioos decemo/* Nee mora, qu« dixerat, regia auctoritate per- fedt. Statim namque jussu publico mittebantur ad transcribendum, discendum, observandum, per universas Pictorum provincias circuli Baschx decennovenales, oblitteratis per omnia erroneis octoginta et qqatuor annorum drculis. Adtondebantur omnes in coronam mini- stri altaris, ac monachi: et quasi novo se discipulatui beatissimi s^ostolorum principis Petri subditam, ejusque tutandam patrocinio gens correcta gaudebat. [M. H. B. 281 j 5., I. 226, 227 ; W.^ L 79.]

AJ5. 710 X 716. Synod tf fFesseXy incerts led, by which Winfrith {S, Boni- face) was sent to consult Archhishop Brihtwald upon a subject un- named,

WiLLiBALD, K Bonff. IV. — Cumque diutius mentem supra enume- ratis virtutibus edomaret et de die in diem ad altiora bonorum docu- menta sub predicto se presbiteratus gradu proveheret, jam, regnante Ine Westsaxonum Rege, subitanea quasdam incubuerat, nova quadam seditione exorta, necessitas; et statim synodale a primatibus aeccle- siarum cum consilio predicti regis servorum Dei &ctum est conci- lium, Moxque omnibus in unum convenientibus, saluberrima de hac recenti dissensione consilii questio inter sacerdotales aeccle- siastici ordinis gradus sapienter exoritur. Et prudentiori inito con- sultu, fideles in Domino legatos ad Archiepiscopum Cantuarix civi- tatis, nomine Berechwaldum, distinandos deputarunt ; ne eorum prsesumptioni aut temeritati adscriberetur, si quid sine tanti ponti- ficis agerent consilio. Cumque omnis senatus et universus clerico- rum ordo, tam providenti peracta conlatione, consentirent, confestim Rex cunctos Christi famulos adlocutus est et, cui hujus pracfate lega- tionis nuntium inponerent, sciscitaret, Tum repente summus in Christo archimandrita qui prsedicto prxerat monasterio nomine

%g6 ENGLISH CHURCH. [BrihtwaiX^

[SBI OF fBUBT BfTABLOHBD.]

Wynberch*, et Wintra qui monasterio qucxl dicitur Dyssesbuig pi»- sedebat, et Beorwald qui divina coenobium gubematione quod antis quorum nuncupatur vocabulo Glestingaburg regebat, nee non et aOi multi hujus sancti propositi patres sanctum hunc vinim acdtmi adduxerunt ad regem. Cui et nuntium Rex et legationis noCitiaii inposuit et, adhibitis secum sociis, direxit cum pace. Qui etian^ nuntio sibi inposito, juxta mandatum seniorum prospero itenere po^ venit ad Cent, et Archiepiscopo summi pontificatus inftila pnedil sapienter cuncta, quemadmodum edoctus erat a rege, per ordinefli revelavit. £t sic, spontaneo accepto responso, post non multos did reversus est ad patriam, pracfatoque regi ac praedictis servis Dei secum adsistentibus a venerabili Archiepiscopo spontaneum scienter detulit responsum, et magnum universis contulit gaudium. [£d }a£F^ Mmumenta Mogimtma^ pp. 438-440 ; ^., I. 70.]

«*

• S. Boniface was probably born A.D. 680: to be on better terms than before with thi |^

if so» he was ordained priest at thirty years of Archbishop of Canterbury, age, in A.D. 710 ; and he set out first on his <> Winbert was abbot of Nursling (fFiZfik

mission in A.D. 716. The mission of Boni- V.Bonif, e,II,); Wintra of Tisbury(ir.CiDli

face to Brihtwald is noticeable as indicating CIV,). a disposition on the part of the Wessex clergy

A.D. c. 71 1*. Council^ sncerts loci, which establishes the See cf Selsej,

afterwards removed to Chichester*

BiED. H, E., y. 18. — Quibus [sc. Daniel et Fortheri] Episcopatum administrantibus, statutum est synodali decreto, ut provincia Austra- lium Saxonum, quae eatenus ad civitatis Ventanas cui tunc Danihd pracerat, parochiam pertinebat, et ipsa sedem Episcopalem ac pro- prium habebat Episcopum; consecratusque est eis primus antistes Eadberct. [Af. H. B. 268 ; see W.^ L 70.]

• After A.D. 709, the year of Aldhelm’s death. Matthew of Westminster is the only author- ity for the date A.D. 711.

A.D. 716. Forged Charter of Ethelhald^ King of Mercia^ fnmding

Cropland Abbeys.

41 iErHELBALDUS DIVINA DISPENSATIONE ReX MERaORUM OftmibtU

catholics fidei cultoribus salutem perpetuam ! Regi regum omnium et universorum Creatori magna cum exultatione gratias ago>qui me usque

*a>. 693-731-] ANGLO-SAXON PERIOD. 297

[TOUHDATION of CROWLAND ABBST.3

ad> praesens cunctis involutum sceleribus patienter sustinuit, misericor*- diter attrazit, et ad Sui nominis agnitionem parumper erexit. Unde Ei adhserere mihl bonum est et in Ipso ponere spem meam* Sed quid !fetribuain Domino pro omnibus quas retribuit mihi, ut placeam coram £0 in lumine viventium; cum sine Ipso nihil habemus, nihil su- 30a&y nihil valemus. Magna enim aviditate nostras salutis auctor, et . .oniversorum largitor, acceptat nostra minima, ut causam habeat re^ ^ tribuendi maxima et infinita gaudia* Sectantes Ejus doctrinam per opera misericordias sic consoiatur, dicens. Quod uni ex minimis Meis .fecistis, mihi fecistis. Hinc est quod cum dilecti confessoris mei .Gutiilaci anachoritx devoti instructus fuissem consilio, precibus puU [^•satiis, gratanter in hunc modum acquievi. Ad perpetuam securitatis memoriam hoc chirograjrfio patenti dono, trado et concedo omnipo- tent! dec, beatae Marias, et sancto Bartholomaco de dominicis meis ad fundationem monasterii nigrorum monachorum, sub norma beati Benedicti deo famuiantium, totam insulam Croylandias ad sedem abbathiflc, separatam et separaliter obtinendam, cum quatuor aquis tnterdusam ; videlicet cum aqua qux dicitur Schepishe versus orien- tem, et cum aqua quae vocatiu* Nene versus occidentem, et cum aqua qux vocatur Southee versus austrum, et cum aqua vocata Asendick ver- sus aquilonem, ubi communis seuuera est, inter Spaldeling et dictam insulam. Et continet dicta insula in longitudine quatuor leucas, et tres leucas in latitudine cum mariscis adjacentibus versus occiden- tem, ex opposito ejusdem insulae ex utraque parte aquae de Uueeland : [ aqus una pars versus boream, vocata Goggislond, continet duas leu- \ cas in longitudine a ponte de Croyland, ubi fit ingressus ad insulam [ usque ad Aspath, et unam leucam in latitudine ab aqua de Uueeland [ in australi parte usque ad Apenholt, versus boream juxta ripam, et habet per totam longitudinem aequalitatem latitudinis ; et altera pars marisci in australi parte aquae de Uueeland continet in longitudine duas leucas a ponte de Croyland usque ad Southlake juxta ripam ex opposito de Aspath 3 et habet in latitudine duas leucas ab aqua de Uueeland usque ad Finset juxta aquam de Nene in australi parte ejusdem marisci, cum separali piscaria in aquis de Uueeland et Nene, usque ad supradictos utriusque marisci limites; et in aquis omnibus supradictam insulam ambientibus; unde quendam coenobi- tam Eveshamensem^ probatae religionis virum, nomine Kenulphum, ut secum ejusdem ordinis monachos probatos ibidem congregaret, abbatem constitui; praebens ei de thesauro meo ad aedificationem

298 ENGLISH CHURCH. [Brihtw

[POUNDATION OF CROWLAVD ABBBT.]

monasterii ejusdem, primo anno trecentas libras lq;alis moaetc, per decern annos prozime sequentes quolibet anno centum lil concedendo eisdem licentiam ad villam asdificandum ibidem, includendam, quantum ex iis duobus marisds versus oocidcni dictis monachis pro se et suis placuerit. Quare volo, quod praniidi monachi habeant ista dona mea cum omnibus appendiciis libera d soluta ab omni onere sseculari in perpetuam eleemosynam meam^ cum omni commodo, quod evenire aut extorqueri poterit infra dictXB limites, tam subter terram, quam supra ; cum communa pasturae pro omni genere animalium omnibus seisonis, sibi, et hominibus soi% sive tenentibus suis secum ibidem moram facientibus ex utraque paite aqux de Uueeland ; videlicet, ex una parte usque ad agrum de Medes- hamsted, et ex altera parte usque ad sedificia de Spaldelyng; oiffl omnibus libertatibus et liberis consuetudinibus, quas regia potestai liberius alicui accclesix in regno meo contulerit temporibus retroactii* Et districte prxcipio quod si quis contra hoc mese authoritatis testis mentum aliquod machinari impedimentum praesumpserit, quo mum pacifice possideant aliqua per me data et concessa, centum libras legalis monetae thesauro meo persolvet, necnon dictis monachis pro damnis et expensis digne satisfaciet. Deprecor omnes posteros mtoi mihi ad regnum succedentes, ut banc pcenam et censuram mcam ita: observent inviolatam, sicut voluerint recipere debits justitiz pflB* mium, et evadere rapacitatis supplidum. Qui vero istam eleemosi- nam meam provexerit et defensaverit, in sorte electorum dei reniu- neretur setemaliter. Firmatum est hoc chir(^;raphum meum in anno ab incarnatione Christi DCCXVI. quod et his probabilibus testibis sanctae crucis indicio subnotatur.

41 Ego i£thelbaldus rex Merciorum gratuito consensu confirmavi.

41 Ego Brihtuualdus Dorobemensis archiepiscopus ratificavi.

41 Ego Uuynfridus Merciorum episcopus approbavi.

41 Inguualdus Londiniensis episcopus mere consensi.

4« Ego Aduuinus Lichfield episcopus adoptavi.

4« Ego Tobias Roffensis episcopus coUaudavi.

4« Ego i£thelredus abbas de Bardeney multum affectavi.

4* £go Ecgbaldus abbas de Medeshamsted illud fieri devote rogavi.

4« Ego Eggo comes Lincoln consilium dedi.

41 Ego Leofricus comes Leycestriae assensum praebui.

4« Ego Saxuulphus filius Saxuulphi comitis corroboravi.

4« Ego Inguulphus presbyter et humilis minister vocatus audivL

-^^3-73*-] ANGLO-SAXON PERIOD. I99

[littbr op ths abbot op wuMMotnn to thb pon.]

ifi Ego iEthelbaldus, licet indignus^ paticntia tamen divina regni Aeiciorum gero gubemacula, summa cum fiducia auctori meo Christo edco humiliter : de quo prophetice scribitur in psalmo, Miserationes S]U5 super omnia opera Ejus ; ejusdem pietati me totum submitto, t sanctx matris ascclesias precibus, beneficiisque spiritualibus com* Bcndo. IK. C. 2>^ LXVI.i Man. Angl.^ II. 107.]

• Gvthlac the anchorite, the patron saint fary to point out the marks of forgery in tf Growland, is said to have died in A.D. so flagrant an imposture as the charter given fi4 {Fior. Wig,, A. S. C). It is unncccs- above.

A-D, 716. June. Letter ef Hutethercty AUot efWearmouth, to Fope Gre- gory II.y recemrnenJmg to him Ceolfrid^ the late Abbot ^.

DomiMO m Dommo Jomimorum JilectisssptOy terfue beatisssmo Paf^ Gre- prhy HvMrrBERcnvs uumilis servus vester, abbas oenobii beatissimi APosnroLORUM PRiNapis Petri in Saxonia, perpetuam in Domino SALUTEM. Gratias agere non cesso dispensationi supemi examinis^ ma cum Sanctis fratribus qui mecum in his locis ad inveniendam requiem animabus suis suavissimum Christi jugum portare desiderant, quod te nostris temporibus tam glorificum electionis vas r^mini totius ecdesix prseficere dignatus est, quatinus per hoc quo ipse tmpleris lumen veritatis et fidei, etiam minores quosque affatim jobare suse pietatis aspergeret. Commendamus autem tuas sanctx benignitati, dilectissime in Christo pater et domine, venerabiles patris nostri dilectissimi canos, Ceolfridi videlicet abbatis, ac nutri- toris tutorisque nostras spiritualis in monastica quiete libertatis et pads. Et primum quidem gratias agimus sanctse et individuas Tri- nitati, quod ipse etsi non sine maximo nostro dolore, gemitu, luctu, ac prosecutione lacrimarum a nobis abiitj ad sux tamen diu desi- deratac quietis gaudia sancta pervenit: dum ea quas juvenem se adiisse, vidisse atque adorasse semper recordans exultabat; etiam senio defessus beatorum apostolorum devotus limina repetiit. Et post longos amplius XL. annorum labores curasque continuas, quibus monasteriis regendis abbatis jure praefiiit, incomparabili virtutis amore quasi nuper ad conversationem vitx coelestis accitus, ultima confectus actate, et prope jam moriturus, rursus incipit peregrinari pro Christo, quo liberius prisca sollicitudinum secularium spineta, camino spirituali fervens compunctionis ignis absumat. Deinde etiam vestras paternitati supplicamus, ut quod nos facere non merui- mus, vos erga ilium ultimas pietatis seduli munus expleatis : pro certo

1

f

300 ENGLISH CHURCH. [Brihtwaii^

[council of clotxsbo.]

scientes quia etsi vos corpus habetis ipsius, et nos tamen et vos Der devotum ejus spiritum sive in corpora manentem, sive carneis vin- culis absolutum, magnum pro nostris excessibus apud supernan^ pietatem intercessorem habemus et patronum. [B^d. Hist. AM § 14, ed. Hussey, pp. 329, 330-] i

• Ceolfrid resigned his abbacy A.D. 716, took this letter with him, and died on hitf June 4 ; went on pilgrimage to Rome, June 7 ; road at Langres, Sept 25 {Bad. U>.).

A.D. 716. Ctmncil of C loves ho^ m ivhsch the Privilege ifWihtred to

the Churches of Kent ivas confirmed K

Hoc privilegium prsescriptum (the privilege of Wihtred, p. 238, above) ex altera parte (of the sheet on which the charter was written) Ecclesiis Dei constitutum Wihtredo Regi Cantuariorum, roboratum est atque firmatum in synodo mense Julio in loco qui vocatur Qovesbo cum auctoritate omnium quorum hxc sunt nomina adscripta; anno ab Incarnatione Domini D<*CX^<»XVIo., indictione XIII., anno primo regni Regis iEthelbaldi Merciorum. Si quis autem tyrannica potcs- tate inflatus ex habitu sxcularium seu ecclesiasticorum infringere, minuere, temptaverit, auctoritatem Archiepiscopi et Christi Eccle- sise, vel libertatem coenobiarum, carebit lastitia et communione no- strorum omnium vivens et moriens, non solum ipse sed et qui d viventi vel morienti conjungitur, nisi digna satisfactione correxcrit judicio Episcoporum.

41 Ego Bemtwaldus gratia Dei Archiepiscopus hoc privilegium in synodo constitutum subscripsi.

41 Ego Hedda Episcopus hoc idem subscripsi.

41 Ego Wor Episcopus hoc idem subscripsi.

41 Ego Ecgwine Episcopus hoc idem subscripsi.

41 Ego ForShere Episcopus hoc idem subscripsi.

41 Ego Daniel Episcopus hoc idem subscripsi.

41 Ego Eadberht Episcopus hoc idem subscripsi.

41 Ego Acca Episcopus hoc idem subscripsi.

41 Ego Inguuald Episcopus hoc idem subscripsi.

41 Ego Haerdred Episcopus hoc idem subscripsi.

41 Ego Nothberd Episcopus hoc idem subscripsi.

41 Ego Torthhere Episcopus hoc idem subscripsi.

41 Ego Tobias Episcopus hoc idem subscripsi.

41 Ego Eadgar Episcopus hoc idem subscripsi.

4i Signum manus Wihtbaldi Presbiteri.

^73iO AKGLO^SAXON PERIOD. 301

[council of CLOVISBO.3

lignum manus Boseli Presbiteri.

lignum manus Cylani Presbiteri.

lignum manus Vultfri15i Presbiteri.

lignum manus Wilegeldi Presbiteri.

Jignum manus Badowini Presbiteri.

ignum manus Eadbaldi Presbiteri.

ignum manus Eoredi Diaconi.

Jignum manus A15ugilsi Prxpositi.

ignum manus Ludhere Praepositi.

ignum manus Duddan Praepositi.

ignum manus Albini Abbatis.

Signum manus iEthelfriSi Comitis.

ba. i|i Dunna. i|i Wilbald.

iwlf. lii Scireheard. i|i Fug.

inges. i|i Acca. i^i Bregwaid.

iiha. lii Tuna. >y Tigga. i^i Gormund. [MS. Lamtetb

p. 386.]

i|i Beornheard* ^ Passa.

i|i Ecca. lit Egisberth.

i|i Herewald. i|i Adulf.

lii Siba. lit Genbald.

I document, which immediately fol- ; Privilege of Wihtred in the Can- Cartulary, and of which no other known, is now pnnted for the first t must have been known to Spelman nble, the latter of whom certainly, former probably, used the MS. Of ts authenticity stands or falls with the Privilege ; and there are one or picious marks about the Act itself, lently of the connexion. The Indiction XIII. instead of XIV.: and the ap- of some of the Bishops among the :rs is at first sight puzzling. It may be said, (i) that so slight an error in ction as the reading of XIII. for XIU. ufficient to vitiate a copy, although it e fatal to a pretended original ; and (2) attestations, on careful examination, inconsistent with probability ; whilst considerable difficulty in supposing

be the work of a forger. The of the Bishops stand thus. I. The ; Hedda of Lichfield, Wor also of I, and Egwine of Worcester. II. The xon ; Forthere of Sherborne, Daniel of (ter, Eadberht of Selsey. III. Acca, f Hexham. IV. The East-Saxon and glian ; Ingwald of London, Haerdred iwich, Nothbert of Elmham. V. e of Hereford. VI. Tobias of Ro- VII. Eadgar of Lindsey. The diffi- re (l) The appearance of Bishop Wor any with his predecessor Hedda in the

same wish, (j) The appearance of the North- umbrian Bishop Acca in a Southumbrian council. But to these it may be replied, (l) That Hedda was the Bishop of two leet, Lichfield and Leicester, in both of which it is generally stated {Wharton, A. S., 7. 42S) that he was succeeded by Aldwin, who bore also the name of Wor. The practice of a Bishop nominating or accepting a successor during his own lifetime was however at this period too common to allow us to argue the point without considering the probability that Wor had been so nominated either to one or both of Hedda’s dioceses. In this way Bishop Daniel of Winchester (705-744), John of York (res. 718, d. 721), Wilfrid of Worcester (717-743), iEthelbert of York (res. 778, d. 780), are known to have acted. And it is more probable in the case of a double diocese, in which, as in this case, the sees had been divided between two Bishops and reunited under the survivor. (2) The presence of Acca in a Southumbrian council is easily accounted for if we remember that this is the first year, and the council probably the first council, of the reign of Ethelbald, who was the most powerful King, although- not perhaps yet (as he afterwards became) the supreme ruler, of the whole of Southern Eng- land. Acca may have been sent on a mission of recognition to Ethelbald: of course there would be much other business besides the con- firmation of Wihtred’s charter to be done on such an occasion. On the other hand, it may be said

i

io%

[lbttkk GOimiMDATORy OP wnmiD.]

[Briutwai

that the whole of the attestations correspond with other historical data ; and do not, as is the case with forged charters, either present a quantity of anachronisms, or merely rq>eat the wish of subscriptions from a genuine one. We possess no other charter with the same set of signatures. The difference on this head between this, and a forged charter claiming the same date, may be sejen by

comparing the text with K. C. Z>., XXFL It is howerer worth remarking that the H in the text has formed the baas of the n^ scriptious to the £dse council of BapchOd tf A.D. 798 {K, C. D^ MXVTTL), which ii really a clumsy misrqirescnfatiao of the g^ nuine Act of Archbishop Ethelhcard in the council of Clovesho of A.D. 803 {K, C A, MXXIV, ; and below, ad ami.).

\

A.D. 718. EpistoU CammendMtoriay gsvem iy Daniety Bishff §f Wkh Chester^ to H^mfrith {S. BanifMce) am his findl depmrtmrt as m. Mhsimsmj to Frisian

Piisshms ac elementtssimis reptuSy ducitus umversis^ reverentisfimt tt dihctlssirms Efiscopis^ relegiosis nee non abbatihuy frtsUterts^ et sfmtS’ lilms filsis Christi nomine consignatisy Daniel Dei famulorum famu- lus.

Dum universis fidelibus devotione sincerissima Dei mandata sunt observanda, quantum sit hospitalitatis munus quamque acceptabik Deo humanitatis oflicium viantibus exhibere, Sanctis scripturis attcs- tantibus demonstratur. Dum et beatus Abraham propter hospita- litatis misericordiam sanctorum angelorum praesentiam suscipeit meruit et venerando eorum coUoquio peipotiri. Loath quoque per hujusmodi ministerium pietatis de Sodomorum flammis ereptus est; salvavit eum hospitalitatis gratia de flammarum interitu, mandatis caelestibus obsequentem. Ita et vestrx dilectioni proveniet ad salu- tem, dum, horum portitorem relegiosum presbiterum Deique omni- potentis iamulum suscipientes Wynfrithum, caritatem ei, quam Dcus et diligit et precipit, exhibetis. Recipientes ei^o Dei famulos, eum recipitis, cujus majestati deserviunt ita pollicenti: ^^Qui vos recipit, me recipit.’* H«c itaque cum cordis devotione fiacientes, et Dei mandata peragitis et, de Divinx promissionis craculo confidenteSi mercedem apud Eum habebitis sempiternam. Incolumem eminen- tiam vestram supema gratia custodiat. [S. ‘Bomf. Efistt^^ ed. Ja£F^, n. 1 1 ; ed. Wiirdtwein, n. i .]

• S. Boniface first attempted to preach to the Frisians in A.D. 716, but returned shortly after to England. His final departure was in A.D. 718. See Wiirdtwein’s notes on S. Boniface’s letters, and Mabillon,il c/a SS. Ord.

S. B. SKC. III. pt. a, p. 9. Archbishop Briht- wald joined in sending him upon his mission {Bonif. NotMmo, Ep, 30, ed. Jaff6; Ep. 40, ed. Wiirdtwein).

a>. 693r-73^-] ANGLO-SAXON PERIOD. 303

[onTEUCnONI for WIVFRITH’I MUtlOM.]

AJ). 719, May 15. Letter efPofe Gregory IL to Bomface^ enjoinsng om

bim the wort of converting the pagans.

Gregorius servus servorum Dei Bomfatio re/egsoso fresSitero. Ex-

igit manifestata nobis relegiosi propositi tui, pie in Christo flagrantis,

intentio et adprobata sincerissima fidei tuas perlata relatio: ut ad

dispensationem verbi Divini, cujus per gratiam Dei airam gerimus, te

oonministro utamur. £xperientes proinde, te ab infantia sacras lit-

teras dididsse profectusque indolem ad augmentum crediti caelitus

talcnti prospectu Divini amoris extendere, videlicet gratiam cogni-

tiofus cadestis oraculi in laborem salutiferx praedicationis— ad inno-

tescendum gentibus incredulis mysterium fidei — instant! conatu ex-

pendere; conlaetamur fidei tuae et adjutores effici cupimus gratis

pnerogatx. Idcirco, quia prxmissi conatus pium affectum usque ad

apostolicae sedis modesta praevisione perduxisti consultum — ^ut, mem-

brum ex membro^ proprii corporis caput requirens, motum mentis

probares ; capitisque arbitrio humiliter te submittens, ejus direction!

justo tramite properans, solidati conpaginis plenitudo exsistas — ideo

in nomine indivisibilis Trinitatis per inconcussam auctoritatem beat!

Petri apostolorum principis^ cujus doctrinas magisteriis dispensatione

fungimur et locum sacrae sedis amministramus, modestiam tuae rele-

gionis instituimus. Atque praecipimus, ut in verbo gratiae Dei — quo

igne salutifero, quem mittere Dominus venit in terram, enitere

yideris — ad gentes quascumque infidelitatis errore detentas properare

Deo ccHnitante potueris, ministerium regni Dei per insinuationem

nominis Christi Domini Dei nostri veritatis suasione designes et per

spiritum virtutis et dilectionis ac sobrietatis prasdicationem utriusque

testament! mentibus indoctis consona ratione transflindas. Disdpli-

nam denique sacramenti, quam ad initiandos Deo praevio credituros

tenere studeas, ex formula officiorum sanctae nostras apostolicae sedis

— ^instnictionis tuas gratia, praslibata — volumus ut intendas. Quod

yero action! susceptas tibi deesse perspexeris, nobis, ut valueris,

intimare curabis. Bene vale. Data Id. Mali, imperante domno

piissimo augusto Leone a Deo coronato magno imperatore anno

tertio, post consii latum ejus anno tertio, indictione secunda. [S. B0-

nif. Efistt.y ed. Jaffe, n. 12; ed. Wiirdtwein, n. 2.]

304 ENGLISH CHURCH. [Brihtwauh^

[otITRUCTlOMt FOR WINFRITH*! MUflOM.]

A.D. 719 X 7a2». Instruetioms ofDanitl^ Bisb^ of WinchesteTy U Bcmface as to the conduct of his Mhsiom.

Venerando €t amando antesths Bonifacio Daniel plebi Dei famulo^’ Quamvis, mi frater consacerdosque carissime, te primam virtutmtii promereri gaudeam palmam — qui saxea stiriliaque actenus gentiliuOf-^ corda, fidei magnitudine fretus, fiducialiter adgrediendo^ vomere evaiK gelicx praedicationis infatigabiliter subigens in glebas fertiles cotk diano labore convertere niteris, ut vere tibi aptari profeticum evaih gelicumque dictum possit: ^Vox clamantis in deserto* et cetera-* tamen secundx portio palmx non incongrue ipsis etiam pnestabitoi^ qui tarn pio tarn salubri operi congratulando quibus valent subsidiii favent, eorumque indigentiam conpetentibus amminiculis supplent^ quo alacris ceptum prxdicationis opus et sequentes Christo generate filios studeant.

Unde et devota benivoientia pauca tuas suggerere prudentias curavi^ quo magis advertas secundum meum sensum, qua potissimum ratiooe obstinationem agrestium convincere promptus queas. Neque enim contraria eis de ipsorum, quamvis falsorum, deorum genealogipi

astruere debes secundum eorum opinionem. Quoslibet ab

aliis generatos per complexum mariti ac feminx concede eos asserere; ut saltim modo, hominum natos deos ac deas homines potius nan deos fuisse, et cepisse qui ante non erant, probes.

Cum vero, initium habere deos, utpote alios ab aliis generates^ coacti didicerint, item interrc^andi : utrum initium habere banc mundum an sine initio semper exstitisse arbitrentur. Si initium habuit, quis hunc creavit? cum procul dubio ante constitutionem saeculi nullatenus genitis diis inveniunt subsistendi vel habitandi locum. Mundum enim non banc visibilem tantum caelum et terram sed cuncta etiam extenta locorum spatia — quae ipsi quoque pagan! suis imaginare cogitationibus possunt — dico. Quodsi sine initio semper exstitisse mundum contenderint — quod multis refiitare ac convincere documentis argumentisque stude — tamen aHercantes in- terroga : quis ante natos deos mundo imperaret ? quis regeret ? quo- modo autem suo subdere dominatui vel sui juris facere mundum^ ante se semper subsistentem, potuerunt? unde autem vel, a quo vel quando substitutus aut genitus primus deus vel dea fiierat? utnim

|a.D. 693-73 J •] ANGLO-SAXON PERIOD. • 305

[ountucnoivi for wmFmire’i mhuon.]

:aiitein adhuc generare deos deasque alios aliasque suspicantur ? Vel, si jam non generant, quando vel cur cessaverunt a concubitu et partu ; si autem adhuc generant, infinitus jam deorum effectus nume- nis est. £t quis tam inter tot tantosque potentior sit, incertum mortalibus est ; et valde cavendum, ne in potentiorem quis ofiendat. Utrum autem pro temporali ac praesenti^ an potius pro xterna et Jttura beatitudine colendi sint, arbitrantur? Si pro temporali, in tpo jam feliciores pagani Christianis sunt, dicant. Quid autem se nis conferre sacrificiis lucri diis suspicantur pagani, cuncta sub fotestate babentibus? Vel cur, in potestate sibi subjectorum fieri, pennittunt ipsi dii, quod ipsis tribuant? Si talibus indigent, cur Hon ipsi magis potiora elegerunt? Si autem non indigent, super- floe jam talibus hostiarum conlationibus placare se posse deos pu- tant.

Hate et his similia multa alia, quas nunc enumerare longum est, non quasi insultando vel inritando eos, sed placide ac magna obicere moderatione debes. Et per intervalla nostris, id est Christianis, hojuscemodi conparandas sunt dogmatibus superstitiones, et quasi e latere tangendas^ quatenus magis confuse quam exasperate pagani erobescant pro tam absurdis opinionibus et ne, nos latere ipsorum I ae&rios ritus ac fabulas, estimant.

Hoc quoque inferendum : Si omnipotentes sunt dii et benefici et josti, non solum suos remunerant cultores, verum etiam puniunt con^ tcmptores. Et si haec utraque temporaliter faciunt, cur ergo parcunt Christianis, totum pene orbem ab eorum cultura avertentibus idola- fie evertentibus ? Et cum ipsi^ id est Christiani, fertiles terras vinique et olei feraces ceterisque opibus habundantes possident pro- ▼incias, ipsis autem, id est paganis, frigore semper rigentes terras com eorum diis reliquerunt; in quibus, jam tamen toto orbe puisi, biso r^nare putantur.

Inferenda quoque sepius eis est orbis auctoritas Christiani; in quorum conparatione ipsi paucissimi in vanitate antiqua adhuc perseverant.

Et ne quasi de legitimo semper a principio super ipsas gentes deo- nim jactitent imperio, intimandum eis : cunctum prius mundum ido- brum deditum cultural, donee Christi gratia — veri omnipotentis Conditoris Rectoris uniusque Dei notitia inluminatus — vivificatus reconciliatusque Deo est. Nam, quod aput Christianos fidelium cotidie baptizantur filii, quid aliud faciunt, nisi a sorde et reatu

3o6 • ENGLISH CHURCH. [Brihtw

[dSART OF 1MB TO dLAITOinUET.]

gentilitatis, quo totus olim constitutus mundus est, per si COS purgant?

Hxc caritatis intuitu^ fiater mi, breviter tux oommexnorare dilectioni, et qui corporali prasgravatus laoguore laboro ita, ut grue illud psalmiste dicere possim: ^^O^ovi, Domine, quia j judicium Tuum, et vere me afflixisti." Unde obnixiiis tnam reverentiam, quatenus cum his, qui tecum Christo in spiritb pro me supplicationum fundere preces digneris : ut Dominus, Qid vino conpunctionis potavit, cito Sua etiam antidpet misericordia ut, Qui juste corripuit, clementer ignoscat profeticumque illud faciat pietate me quoque gratulabundum posse cantare : ^^ multitudinem dolorum meorum in corde meo consoiationes T^ Domine, Isetificaverunt animam meam.** Opto, ut in Christo beA valeas et mei memineris, consacerdos carissime. [S. Bamif. ^istt:^ ed. Jafie, no. 15; ed. Wiirdtwein, no. 14.]

• The date is fixed within these limits by that Boniface is not addressed as a Bishop: the fact that Daniel had heard of Boniface’s he was consecrated Nor. 30, 723. (See jafl^ success in his mission begun A.D. 718; and Pre/, to Mom. Mog.^ P* 31*)

A.D- 723, July 20. Grant oflm^ King of Wessex^ to GUstomimj:

i|i In nomine Dei Patris omnipotentis ! Anno Incamationis Salva^ toris humani generis DCLXIIL, Indictione sexta, XIII. kalendas Abt gusti; scripta est pagina privilegii. Ego Ini Rex Saxonum, pco remedio animx meas aliquam partem terras donans impendo^ id €St ’ decem cassatos, Hemgislo abbati, cum pontificis nostri consilio, con* sentiente Baldredo qui hanc terram donavit ei per petitionem Sig^ heris: per me donatio haec imperpetuum sit confirmata ut nulloi infringere audeat. Terra autem hxc sita est in monte et circa moo^ tem qui dicitur Brente ^ habens ab occidente Sabrinam, ab aquiloot Axam, ab oriente Termic, ab austro Siger. Siquis vero cupiditate inlectus voluerit irritam facere hanc donationem, sdat se rationefi Domino redditurum. ^y £go Hxddi Episcopus consentiens prcqxiis manibus subscripsi.

Haec enim sunt nomina testium subrogatorum posterioris tern- poris, pro majoris munimine firmamenti. ifi Ego Bakiredus Rex. i{t Ego iEthelbaldus Rex. i|i Ego Hereuualdus speculator secde- six Dei, cum multis aliis. Isti praefati, ne sequentium rapaci- tas prxcedentium irrumperet instituta, hiis verbis inhibitioneffl

Jkax693~73>-] ANGLO-SAXON PERIOD. 307

[oLAfrOKBURT CILARTKRS.]

videntur. Siquis autem vobis deinceps tempore hoc infrin-

iy tot nobilitatis gradibus roboratum, praesumeret jus, sit a con-

io bene merentium anathema, rapaciumque collegio adplicitus

itatis suas commissa luat, sub diris dentibus salamandri, Cer-

ique fictibus reatum exsolvat proprium sine fine semper moerens*

vero benivola intentione potius praeditus hsec exacta decernit,

ideat bona sempitema cum bene merentibus. [K. C. 2>., LXXLy

MS. BodL Wood i ; Mam. Angl.^ L 49.]

• Tlds diaiter ff regarded by Kemble as diarter of this period, and there are rery strong but interpolated. Thoe are inter- tn^icioiu eren against this; it being (eridently)

ite Imt spurious grants to Glastonbury misdated A.D. 663, and signed by Bishop Ha:ddi

Hesddrs of A J>. 680 ; one of Baldred, who died A.D. 705. The great charter of Ine,

A.D. 681; and oflnihimtdf, June, A.D. 70a; granting prinleges to Glastonbury, in W., /.

nd A.D. 704 (JT. C. D., XX., XLIX., LI.). 79, and K. C. D., LXXIII., dated A.D. 725,

this is tlie next and only remaining genuine is forged.

APPE>fDIX.

A.D. 725. Spurious Charter of Ine to Glastonbury,

ifi Adjnva nos Dens salutaris noster! Quaecunque secundum decreta tanonum, atque aecclesiastica instituta salubri consilio diffiniuntur, tanquam Cenno tantum absque textn sufficeret, tamen quoniam plerumque nostris tempcmbns tempestates, et turbines saecularium rerum, etiam portas seccle- polsanty icdrco oper» praetium censuimus, ob cautelam futurorum, ea diffinita sunt paginis scripturarum annectere, ne inposterum oblivioni Inulitai ignorentur. Qua propter ego Ini, regali fretus dignitate a Domino, consilio Sexburgae Reginae et licentia Beorhtuualdi Dorobemensis pontificis, et omnium suffraganeorum suorum, necnon etiam bortatn Bsddredi et ^thelhardi subregulorum, aecclesiae vetustae, quae est in loco qui dicitur Glasteie, quam magnus Sacerdos et Pontifex summus ange- lomm obsequio Sibi ac perpetuae virgini Mariae, beato David, multis et w^^^tHa miraculis, olim Se sanctificasse innotuit, ex hiis, quae patema haeredltate possideo et in dominium peculiare teneo, locis continuis et congmentibus concedo, ad supplementum vitae regularis, et ad usum mona- chomm : Brente decem hidas, Souuig duodecim hidas, Pultun viginti hidas, viginti hidas, Blendeneie unam hidam, cum hiis omnibus que ante- mei eidem secclesiae contulerunt : Keneuualchius, qui sancto Theo- dore Archiepiscopo interveniente, Ferlingamere, Boekereie, Godeneie, Mar- tbeseie, Eadfedeseie; Kentuuinus Rex qui Glastingie matrem sanctorum

X 2

3o8 ENGLISH CHURCH. [BktHTWAUii

[oLAITOIfBUmT CHAilTXR.] |

vocare solitus fuerat, et earn ab omni sa&culaH et ^cclesiastico Obse(]ioi! immunem statuit, et banc privilegii <lignitatem concessit, ut babeant fratro: ejusdem loci potestatem elegendi, et constituendi sibi rectorem juxta regukai sahcti Benedicti: Haedde Episcopus qui, Ca&duuaUa annuente et propril manu, licet paganus, confirmante, Lantocal: Baldred qui Penauard, let hidas: JStheluuard, qui Pobolt, sexaginta bidas, me annuente et confii^ mante, dederunt. Quorum ego devotioni et benignae petition! assentio, et contra malignantium bominum et oblatrantium canum insidias, regaliinii munimine invigilo literarum ; quatinus aecclesia Domini nostri Jbesti Christie ; et perpetuae virginis Mariae, sicut in regno Britanniae est prima, et foos di origo totius religionis, ita et ipsa supereminentem privilegii obtineat digiii»i tatem, nee ulli onmino bomini ancillare obsequimn faciat in terns, qot ; super cboros angelorum dominatur in coelis. Igitur summo pontifice Gi9*| gorio annuente> et ut matrem Domini sui in sinum et protectionem sands | Romanae aecclesiae, me licet indignum cum ipsa suscipiente, consentientibaii etiam omnibus Britanniae regibus, Arcbiepiscopis, Episcopis, ducibus atqtti abbatibus, statuo ego atque confirmo ; quatinus omnes terrse et loca, et possessiones beatae Mariae Glasteie sint quieta, et ab omnibus regiis ezac^ tionibus et operibus que indici solent, videlicet expeditione, pontis ardsvej constructione, et ab omni Arcbiepiscoporum et E^iscoporum. promulgatb- nibus et perturbationibus, sicut in antiquis ejusdem aecdesias cartis ratnm esse invenitur, et a praedecessoribus meis, Keneuualchio, Kentuuino, Csd* uualla et Baldredo confirmatum esse dinoscitur, inconcussa et illibata pert maneant. Et quaecumque immerserint causae, in bomicidiis, sacrilegiiii veneficiis, furtis, rapinis, in dispositione aecclesiarum, et descriptione et ordinatione clericorum, in conventiculis sinodalibus, et in omnibus judidariis examinationibus, absque uUius bominis praejudicio, abbatis et conventiii dispositione diffiniantur ; sed et omnibus regni mei regibus, Archiepiscopi8> Episcopis, Ducibus, et Principibus, super honorem suum et amorem mevm praecipio, et omnibus, tam meis quam eorum ministris super salutem corporis sui praecipio, ne ullus eorum in insulam Domini nostri Jbesu Cbristi, et perpetuae virginis Mariae Glasteie, nee ejusdem aecclesiae possessiones, causa placitandi, perscrutandi, rapiendij percipiendi, interdicendi, vel aliqoid faciendi quod ibidem Deo famulantibus possit esse in scandalum, audeat intrare. lUud autem omnipK)tentis Dei et perpetuae virginis Mariae, d beatonun Petri et Pauli et omnium intercessione sanctorum, interdictione interdico, ne in ipsa Glastoniensi aecciesia, nee in aecclesiis sibi subditis, videlicet, Souuig, Brente, Merlinge, Scapeuuic, Strete, Budcaleth, Pilttin, nee in earum capellis, sed nee in insulis aliqua interveniente occasione Episcopus catbedram sibi Episcopalem statuere, nee missas solempne celebrare, nee altaria consecrare, nee aecclesias dedicare, nee ordines facere.

lOX 693-731.] ANGLO-SAXON PERIOD. 309

[OLAITONBURT CHARTBR.]

lec sdiqaid omnino disponere praesumat, nisi ab abbate, vel a fratribus nvitatos iiierit; quod si ad haec invitatus fuerit nihil de rebus secclesiae md nee de ipsis oblationibus ipse sibi ^quid usurpet. Duobus in locis 9C ipsius aecclesise possessionibus duas ei delegamus mansiones, unam in Poholt, alteram in villa quas Piltona dicitur, ut habeat ubi adveniens hospi- etUTy vel inde veniens, sese recipiat. Neque enim eum ibi, nisi importuni- tate texnporis aut molestia corporis detentus fuerit, aut ab abbate, vel a Bntribus rogatus fuerit, nee amplius quam cum tribus aut cum quatuor derids, p)emoctare licet. Hoc etiam provideat idem Episcopus, ut singulis umis cum derids suis qui Fontanetum sunt, ipsam matrem suam, Glasto- nieiisein videlicet aecclesiam, feria secunda post ascensiqnem Domini, qum Letania recognoscat Quod si superbia inflatus eam distulerit, et quae mperius dicta et confirmata sunt, prevaricaverit, mansiones sibi superius ddegatas amittat Abbas vel monachi a quocumque voluerint Episcopo tfA Pascha canonicum celebret, secdesiastica sacramenta in Glastoniensi aMxlesia, aut in aecclesiis sibi subjectis, aut in earum capellis percipiant Qtdsquis autem hujus meae munificentia^, et libertatis testamentum, quovis deinceps tempore, aliqua occasione, cujuslibet etiam dignitatis vel profes- akmis vel gradus, pervertere vel in irritum deducere temptaverit, sciat se cnm Juda proditore aetema confusione edadbus ineffabilium tormentorum pentnnim flammis^ Scripta est autem hujus donationis et privilegii pagina, anno Dominicae Incamationis septingentesimo vicesimo quinto, indictione qnarta, sub presentia Ine Reg^s, et Beorhtuuajdi Dorobemensis pontificis, Tenerandonunque antistitum Danielis atque Fordredis et aliorum, quorum nomina inferius annotantur.

^ Ego Ini Rex propriae manus subscriptione hanc donationem et liber- tatem, sub sigillo sanctae crucis, ratam fieri decemo. iJn Ego iEthilburga R^ina consensi. i^i Ego Baldredus Rex confirmavi. ^ Ego iEthilhard fiater Reginas consensi. >y Ego Beorhtuualdus Dorobemensis aecclesiae Archiepiscopus, Ine Regis dipnationem et libertatem sub sigillo sanctae cruds coroboravi. i{i Ego Daniel plebis Dei inspector, adquievi. i]<i Ego Fordredus Episcopus signum crucis impressi. ^ Uualdhere praefectus, Bmta praefectus, JEthelheard, Umming praefectus, Uuincelin comes, cum praesentia populationis consenserunt et firmaverunt. [A^. C B,, LXXIIL » / W. Malm, De Aniiqq, GlasL^ ed. Gale, p. 31 1 ; ^., /. 79 ; -S"., /. 227.]

*Kcinbleivints another charter (no.LXXIV,) contains nothing of interest, and it marked as of Ine to Glastonbury, dated A.D. 725 ; but it spurious.

310 ENGLISH CHURCH. [a.d. 693-731.]

[lBTTKR or BONIFACS TO PECTHELM.]

Before A.D. 731. Restorstim of the See cf Galloway at Whithem. i

BiED. H. E.y F. ^3. — Pecthelm* (pracsulatum tenet) in ea (ecxJcsia) quas Candida Casa vocatur, qiue nuper multiplicatis fidelium plebi- bus in sedem pontificatus addita ipsum primum habet antistitem. [M. H. B. 284.]

• ** Cum Aldhelmo molto tempore diaconus died in A.D. 735 {Flor. Wig.). See also aboft five monachus’* (B., V. 18) ; where S. Boni- in yol. II., under the church of Stnthdyde. face knew him {Epui. S. Boni/., XXIX.) : he

A.D. 730 X 735. Letter of Bomface to Pecthelm asking whether a maw may indeed a woman for whose son he has keen sponsor.

Venerando fratri immo Mligendo Fehthelmo coefiscofo BoNlFAClUS EXI-

GUUS SERVUS SERVORUM DeI OPTABILEM IN ChRISTO CARITATIS SALU-

TEM. Paternam sanctitatis vestrse clementiam intimis obnixe flagi- tamus precibus, quia nobis opus est periclitantibus : ut vestris Deo dignis orationibus adjuvemur ; et, quia Germanicum mare periculo- sum est navigantibus, vestris precibus et Deo gubernante ad xteraz tranquillitatis litus sine macula vel damno animse perveniamus; et^ dum cxcis proprias tenebras ignorantibus et aspicere ^nolentibiB lumen evangelicae veritatis offere nitimur, tenebris propriorum pec- caminum non involvamur ; et non in vacuum curramus aut cucurrissc- mus ; sed, vestris intercessionibus fiilti, ad astemitatis lumen imma* culati et inluminati tendamus. Preterea parva munuscula pro indicio caritatis vobis direximus, id est corporate pallium, albis stigmatibus variatum, et villosam ad tergendos pedes servorum Dei. Quae peti- mus ut pro memoria accipere non dedignemini.

De una quoque re vestrum consilium et responsum audire deside- ramus. Adfirmant saccrdotes per totam Franciam et per Gallias nee non et pro his : maximi criminis reum esse hominem, qui in matri- monium acciperit illam viduam, cujus antea filium in baptismo adoptivum suscipiebat. Quod peccati genus, si verum est, actenus ignorabam, et nee in antiquis canonibus nee in decretis pontificum patres nee in calculo peccatorum apostolos usquam enumerasse cognovi. Qua de re si aliquid uspiam in ecclesiasticis scriptis disputatum invenissetis, nobis indicare curate j et quid vobis videa- tur, nosse velimus. Sospitatem vestram Sanctis virtutibus proficerc, et longo tempore valere te cupio in Christo. [S. Bonif. Efistt.^ ed. Jaflfe, no. 29 ^ ed. Wiirdtwein, no. 39.]

3"

Qlrtbi or

IT m. TO TATwnr.]

IX. TATWIN«, AJ). 731-734.

\

[* Primas totins Insols" {Greg, III, ad Epise. Angiy) ; " cui vices nottns per omnia in regione ilia gerendas commisimus" {Id,, ibid.) ; ‘* accepto ab apottolica auctoritate pallio" (Sim. Dun. ad. atm, 733) ; ** Arduepucofros nonus Doroveraensis EcdcsiaB" (Jbid.),

A.D. 731, June 10. Consecrated at Canterbury by foor English Bishops, Daniel of Winchester, Ingwald of London, Ealdulf of Rochester, and Aldwin of Lich- field {B. H. E., V. 2Z).

A.D. 73a, Feb. 40. Tatwin witnesses a grant of Ethdbert, King of Kent, to Abbot Dun {K. C. D., LXXXVII.).

AJ>. 733. After the reception of the pall from Rome, Tatwin consecrates Alwig Bishop of Lindsey and Sigfrid Bishop of Selsey (Coni. Bad. M. H. B. a88 ; Sim. Dun. ad ann. 733).

AJ>. 734, July 30. Tatwin dies« (Sim. Dun. ad ann. 734).]

• A priest of the Mercian monastery of htioa {B., V. J3). A book of Riddles at-

’ bSmted to Tatwin, resembling those ascribed to Aldhelm and Boniface, is extant, edited by Dr. Giles m his AnectUtta Beda^ pp. 35-34. ^ Of questionable genuineness.

• The death of Tatwin is fixed to the year 734, by the best authority, that of the Cont.

BsdsB, M. H. B. a88 ; of Simeon of Durham, representing a Chronicle of the eighth century, and giving the date ** 3 kal. Augusti ;** of the Canterbury Chroniclers represented by Birch- ington, A.S., 1. 3, who gives three years as the length of his pontificate. According to Elm- ham, however, p. 311, he died July 31, A.D.

A.D. 733, letter rfPofe Gregory III. to the EngUsh Bitbefs cm hehalf

of TaPwm \ (Questionable.)

Gregorius Episcopus, servus servorum Dei, Efsseopis Anglia salu- tern, Dei omnipotentis immense pietatis magnitudinem collauda- mus. Qui Suas majestatis gloriam sic dilatare dignatus est, ut in omnem terram exierit jam sonus prsedicatorum Suorum, et in fines omnis ternt verba eorum. Cujus ineffabili pietatis gratia, sicut noscimur procreati, ita quoque sumus adoptati, sanctx regeneratio- nis portantes mysterium in spem gloriac filiorum Dei per Jhesum Chnstum Dominum nostrum. Reverentiac itaque vestrx dicato col- legio coUastantes, ut in fide stabiles, et in opere efficaces inveniamini, hortamur honore invicem pracvenientes, et alter alterius onera por- tantes^ quia sic adimplebitis legem Christi, caritatem continuam habentes in dilectione Dei et proximi, sine qua impossibile est placere Dea Fratris igitur nostri Tatwini, qui beatae memoriae

3f2 ENGLISH CHURCH. [TATway

[lstter of cauEoo&T m. to tatwot.]

Augustini prxdicatoris vestri cathedrse subrqgatus est, adventus admodum laetificavit, quia virum religionis et magnx probitatis, ipso tempore, quo apud nos stetit, eum cognovimus. Proinde ejus petitionibus, antecessorum ejus jura dignitatis perquiri in scrinio fecimus, et invenientes eum justa postulasse, sacrum palliiuli cum venerabili usu dalmaticx, apostolica ei auctoritate tradidiinii%; annuentes quoque jura dignitatis omnia, quae prasdecessores sui I tempore beatx memoriae Augustini habuisse noscuntur. Sicut sancti patris nostri Gregorii Romani pontificis decretum prsefiUo Augustino sincello suo, praedicatori vestro, omnes Episcopos Angitt; subjecit, sic nos, Deo auctore et beato Petro apostolorum prindp^ licet indigni ejus nomine vicem gerentes, tibi, Tatwine, Doroberxiic civitatis Archiepiscope, tuisque successoribus legitimis omnes eccksiai Britanniae earumque rectores subjicimus, apostolica auctoritate prasd* pientes, ut omnis homo totius Angliae tuis canonicis jussionibus obe- diat, et te sciat esse speculatorem atque primatem totius Insulae, cm vices nostras per omnia gerendas in regione ilia commisimus. Tuam autem Ecclesiam Dorobemiae constitutam, ut propriam et primam sobolem regionis vestrx in Christo specialiter sub tuitione manas nostras tenemus, quam volumus in pacis tranquillitate vigere, ejusqae : jura et dignitatis privilegia in perpetuum immutilata servari, quia prima et mater est aliarum omnium, primitus in vestra regione con- stituta in honore Sancti Salvatoris Domini nostri Jesu ChristL Scriptum est enim : " Non est sanctus ut est Dominus." Et ubi est caput vegetum, reliqua membra fortius vegetantur. Vos itaque, fratres, haec apostolicae auctoritatis mandata cum alacritate et sub- jectionis reverentia audite et suscipite, et cum praefato fratre nostro Archiepiscopo vestro in messe Dei laborate. Si autem quivis hacc perturbare voluerit, et nostras difHnitionis statuta divellere conten- derit ac violare, sciat se contra Ipsum mundi Salvatorem, et beati Petri auctoritatem niti; et ideo nisi resipuerit aetemac damnationis sententiam incurrere. Deus vos incolumes custodiat, dilectissimi fratres. [}V. Malm. G. P., J., ed. Hamilton, pp. 55-57 i f^., I. 81.]

• This is another of the Malmesbury series of letters; see above, p. 65. It is distinctly contradictory to the letters of Gregory 1. to Augustin, and to Gregory III.’s own grant of a pall and archiepiscopate to Egbert of York in A.D. 735. It makes Tatwin go to Rome for his pall. Hitherto the pall has been sent to England. Gregpry II. died Jan. 1 7, A.D.

731 : and Tatwin had been consecrated befoie he went to Rome, according to the letter itself. Simeon of Durham (following the authority of a much earlier Chronicle) seems to date the receipt of the pall in A.D. 733, which is therefore the date of the letter, if it be genuine. If Egbert was consecrated Bishop of York in A.D. 734, the gnnt of the Yoik

^^73>-734-] ANGLO-SAXON PERIOD. 313

[urrrcR or bonipacb to the engush bishops.]

{■1 mmt fill! io the time of Nothdm, not connected with the elevation of Egbert, the

if Tatwm ; bat it is possible that the ne- near kinsman of the Northumbrian King, to

~ lioiis were for some time in progress, and the rank of Archbishop. Egbert died Nov. 19,

ibft ezpidsion of Bishop Acca from the 766, m the 34^1 year of hts pontificate (Sim,

of Hexham may have been in some way Z). ad ann.).

e

AJD. 73d X 741 *• Letter ef S. Bomiface to mU English Bishops and nation Mskimg their frajers for the success cf his Mission to the heathen Saxons,

JJmroersis reverentissimis coefiscofiSy veneraUUtus presSiteratus candidatis JuKonihiSy cammiciSy clericiSy vero gregi Christi frjelatis ahbatibus MUmtissiSy hmmllimis et fro Deo suhMtis monachiSy consecratis et Deo Joxmiis ^ginihts et ‘cnnctis consecratis anciUis Christi^ immo generaliter mmnims cathoUds Deum timentHus^ de stirpe et frosapia Anglorum pro- ertmtisj ejusdem generis vemaculuSy universalis ECCLESiiE legatus Ger-

IIANICUS ET SERVUS SEDIS APOSTOLICiE BoNIFACIUS, QUI ET WyNFRE- THUS) SINE nL«ROGATIVA MERITORUM NOMINATUS ARCHIEPISCOPUS, HUMILLIMiE COMMUNIONIS ET SINCERISSIMiE IN ChRISTO CARITATIS

9ALUTEM. Fratemitatis ve$tr$e clementiam intimis obsecramus pre- dbus, ut nostras parvitatis in orationibus vestris memores esse dig- nemini, ut liberemur a laqueo venantis Satanx et ab inportunis et mails hominibus, et sermo Domini currat et clarificetur^ et ut prae- cibus pietatis vestrae impetrare studeatis : ut Deus et Dominus noster Jesus Christus, Qui vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem Dei venird, convertat ad catholicam fidem corda paganorum Saxo- num^ et resipiscant a diabuli laqueis, a quibus capti tenentur, et adgregentur filiis matris ecclesias* Miseremini illorum, quia et ipsi Solent dicere: ^*De uno sanguine et de uno osse sumusj" recordan- tes: quia adpropinquat via universe terrx^ et nemo in inferno con- fitebitur Domino neque mors laudabit £um ; et adpropinquat via universse terrae. £t scitote : quod in hac prece duorum pontificum Romanx ecclesiae adstipulationem et consensum et benedictionem accepi. Agite nunc de hac obsecratione nostra, ut mercedis vestrx prsemia in supema curia angelorum clarescant et crescant. Uni- tatem et communionem dilectionis vestrse valentem ac proficientem in Christo Creator omnipotens seternaliter custodiat. [S. Bonif. Epistt,^ ed. Ja£R^ no. 39, ed. Wiirdtwein, no. ^6,"]

• BofuBMC recciyed the pall from Pope Gre- seems to have been written soon after, from gory ni. {WSUbaldt V. Bonif.^ ap. Jaffu, the prominence given to the title of Arch- p. 454) about the year 73J : and the letter bishop.

314 ENGLISH CHURCH. [Tatwm^

[lbtter of bbdi to iobxrt.]

A.D. 734^ Letter rfBeJe to EgUrt^ BisJb€f rf Tork \ em the stmte ef^

Nerthumtriam Church.

I. Dilecthsimo ac reverenthsimo antistiti Eeghereto^ BiEDA famulus Christi salutem. Memini te hestemo dixisse anno, cum tecum aliquot dicbus legend! gratia in monasterio tuo demorarer, quod hoc etiam anno velles, cum in eundem devenires locum, me quoque^ ob commune legendi studium, ad tuum accire colloquium. Qgod si ita, Deo volente, posset impleri, non opus esset tibi hasc per literal scripta dirigere; cum possem liberius ore ad os loquens, quaeqioei vellem, sive necessaria ducerem, secreta tibi allocutione suggerere. Verum quia hoc ne fieret, superveniens, ut nosti, corporis mei vali- tudo prohibuit: agere tamen quod potui, erga dilectionem tuanr A-aternx devotionis intuitu, curavi, mittendo videlicet per liters!^ quod corporaliter veniendo per collocutionem nequiveram. Precor- que te per Dominum, ne harum apices literarum arrogantise super- cilium esse suspiceris, sed obsequium potius humilitatis ac pittitH veraciter esse cognoscas.

Exhortor itaque tuam, dilectissime in Christo antistes, sanctita- tem, ut gradum sacrosanctum quem tibi Auctor graduum et spiritua- lium largitor charismatum committere dignatus est, sacrosancta et operatione et doctrina confirmare memineris. Neutra enim hacc virtus sine altera, rite potest impleri: si aut is qui bene vivit docendi ofEcium negligit, aut recte docens antistes rectam exercere operationem contemnit. Qui autem utrumque veraciter agit, pro- fecto talis servus adventum Domini sui gratulabundus expectat, sperans se citius auditurum : ** Euge serve bone et fidelis, quia super pauca fiiisti fidelis, supra multa te constituam: intra in gaudium Domini tui." Si quis vero, quod absit, gradu Episcopatus acceptor nee seipsum a malis actibus bene vivendo, nee subditam sibi plebem castigando, vel admonendo corrigere curat : quid huic venientc Domino, hora qua non sperat, eventurum sit, evangelica manifeste sententia declarat, qua dicitur ad inutilem servum: ^Ejicite in tenebras exteriores, ibi erit fletus et stridor dentium.**

2. Ante omnia sane tux sanctse patemitati suadeo, ut ab otiosis te confabjulationibus, obtrectationibus, cacterisque linguae indomitx contagiis pontificali dignitate coerceas: divinis autem eloquiis ac meditationibus scripturarum linguam simul et mentem occupes, et

4^^731-734*] ANGLO-SAXON PERIOD. 315

, nttTimr legendis bead Pauli apostoli epistolis ad Timotheum et Titum,

i^ied et Tcrbis sanctissimi Papae Gregorii quibus de vita simul et vitiis

jcctorum siTe in iibro Regular Pastoralis seu in homeliis £vangeiii

multiim curiose disseruit, ut sit sermo tuus semper sapientix sale

^.ccMiditus, eminentior vulgari locutione, ac divino auditui dignior

docescat* Sicut enim indecens est, si vasa altaris sacrosancta vul-

^guibus unquam usibus ac vilibus propbanentur offidis, ita perversum

cnuii modo ac misenim est, si is qui ad consecranda in altari Domi-

! nica sacramenta oidinatus est, nunc quidem eisdem conficiendis

ttoamentis Domino famulaturus assistat, nunc ^essus ecdesiam

^ ^80 ore eisdenx^ue manibus quibus paulo ante sacra tractaverat,

‘: nepente fiivola loqui vel agere Dominum oflFensurus incipiat

Ad custodiendam vero lingux vel operis munditiam, cum lectione

difina, etiam sodetas eorum qui Christo fideli devotione famulantur,

^ yhrimum juvaL Ut si quando vel lingua lascivire, yel operatio

i (lava mihi subrepere coeperit, moz socionun fideiium manu ne cadere

nleam sustenter. Quod cum omnibus Dei famulis sibimet ita pro-

9ftcarc utiUimum sit, quanto magis illi gradui qui non suimet tantum-

modo curam agere, sed etiam erga commissam sibi ecdesiam necesse

bbet studium salutis impendere ; juxta ilium qui dixit, ^ praeter ea

t fas eztrinsecos sunt instantia mea quotidiana, sollidtudo omnium

ecdesiarum. Quis infirmatur, et ego non infirmor ? Quis scandali-

;’ Utur, et ego non uror ?’’ Qiiod non ita loquor, quasi te aliter facere

iciam, sed quia de quibusdam £piscopis £una vulgatum est, quod ipsi

ita Christo serviant, ut nullos secum alicujus religionis aut conti-

• nentiaB viros habeant : sed potius iUos qui risui, jocis, fabulis, com-

. memtionibus et ebrietatibus, oeterisque vitas remissions illecebris

fliUgantur, et qui magis quotidie ventrem dapibus, quam mentem

aicrifiiciis codestibus pascant. Quos tua sancta auctoritate si alicubi

rqiereris velim corrigas, moneasque illos tales suas conversationis

diamat sive noctumx testes habere, qui et actione Deo digna et

adxvtatsone congrua prodesse populis, ac spiritale ipsorum antisti-

tom opus juvare sufficiant. Lege enim Actus Apostolorum, et vide-

Us, idferente beato Luca, quales secum comites apostoli Paulus et

R?ni*h=>g habuerint, quid etiam ipsi, ubicunque devenissent, operis

^erint. Statim namque ut civitates vel synagogas ingress! sunt,

verbum Dei prasdicare, et per omnia disseminare curabant. Quod

etiam te, dilectissimum mihi caput, sagaciter cupiam, ubicunque

poies implere* In hoc namque officium a Domino electus, in hoc

3i6 ENGLISH CHURCH. [TatwW)

[lBTTBR op beds to BOBBRTv]

consecratus es, ut verbum evangelixes virtute magna, pnebente tibi auxilium ipso Rege virtutum Domino nostro Jesu Christo. Quod itt rite perficies si, ubicunque perveneris, mox collectis ad te ejusdem loci incolis, verbum illis exhortationis exhibueris, simul et exemphmi Vivendi una cum omnibus qui tecum venerint quasi codesti$ miiititf ductor ostenderis.

3. £t quia latiora sunt spatia locorum, qux ad gubemacula tarn dioscesis pertinent, quam ut solus per omnia discurrere, et in singuiift viculis atque agellis verbum Dei prsedicare, etiam anni totius emenso curriculo, sufficias, necessarium satis est, ut plures tibi sacri operit’ adjutores adsciscas, presbyteros videlicet ordinando, atque instituendo doctores, qui in singulis viculis prxdicando Dei verbo^ et consecraodis mysteriis ccdestibus, ac maxime peragendis sacri baptismatis offidis^ ubi opportunitas ingruerit, insistant. In qua videlicet praedicatiooe populis exhibenda, hoc prse cxteris omni instantia procurandum sM* tror, ut fidem catholicam quae apostolorum symbolo continetur, et Dominicam orationem quam sancti Evangelii nos Scriptura edooetj omnium qui ad tuum regimen pertinent, memoriae radicitus infigeie cures. Et quidem omnes qui Latinam linguam lectionis usu didice* runt, etiam hxc optime didicisse certissimum est : sed idiotas, hoc est, eos qui propria tantum lingux notitiam habent, hxc ipsa su ; lingua dicere, ac sedulo decantare facito. Quod non solum de laidsj id est, in populari adhuc vita constitutis, verum etiam de clericis sive monachis qui Latinx sunt lingux expertes fieri oportet. Sic enim fit^ ut coetus omnis fidelium quomodo fidelis esse, qua se firmitate crc- dendi contra immundorum spirituum certamina munire atque armait debeat, discat : sic, ut chorus omnis Deo supplicantium quid maxime a Divina dementia quxri oporteat, agno^cat. Propter quod et ipse multis sxpe sacerdotibus idiotis hxc utraque, et symbolum videlicet^ et Dominicam orationem in linguam Anglorum translatam obtulL Nam et sanctus antistes Ambrosius hoc de fide loquens admonet, ut verba symboli matutinis semper horis fideles quique decantent, et hoc se quasi antidoto spiritali contra diaboli venena qux illis inters diu vel noctu astu maligno objicere possit, prxmuniant. Orationem vero Dominicam sxpius decantari ipsa etiam nos consuetudo sedubc jdeprecationis ac genuum flexionis docuit.

Quod si hxc ut suggerimus in regendis pascendisque Christi ovibus tua pastoralis auctoritas perfecerit, dici non potest quantum tibi supernx mercedis apud Pastorem pastorum in futuro prxparaveris:

iiD. 73*^734*] ANGLO-SAXON PERIOD. ^17

[lettbr of bbdx to kobirt.]

Qjtanto enim rariora hujus sacratissimi opens in Episcopls nostrse pentis exempla reperis, tanto altiora singularismeriti prasmia reci- pics; utpote qui populum Dei per crebram symboli vel orationis ncrse decantationem ad intellectum, amorem, spem, fidem, et inqui- feitioneni eorundem qux decantantur coelestium donorum, paterna pie- tate ac soUidtudine provocatum accenderis. Sicut e contrario si ocxnmissum tibi a Domino negotium minus diligenter compleveris, pro retentione taienti cum servo nequam et pigro partem es recep- tnrus in ftituro: maxime si temporalia ab illis commoda requirere ati^ accipere prassumpseris, quibus nulla coelestis beneficii dona icpendere probaveris. Cum enim Dominus mittens ad evangelizan- dnm discipulos dixisset: <^£untes autem prxdicate dicentes quia flfpropinquat r^num coelorum : ^ paulo post subjunxit, dicens : ^ Gratis accepistis, gratis date ; nolite possidere aurum, neque tfgentum.’* Si ergo illos gratis Evangelium praedicare jussit, neque jurum vel argentum, vel aliquid pecuniae temporalis ab eis quibus pntdicabant accipere permisit : quid rogo illis qui his contraria gmmt, periculi immineat ?

4. Attende quid gravissimi sceleris illi commiserint qui et terrena ab auditoribus suis lucra diligenti^ime requirere, et pro eorum salute ctema nihil omnino praedicando, vel exhortando, vel increpando, laboris impendere contendunt. Sollicite atque intentione curiosa, antistes dilectissime^ perpende. Audivimus enim, et fama est, quia nmltx villx ac viculi nostras gentis in montibus sint inaccessis ac saltibus dumosis positi, ubi nunquam multis transeuntibus annis sit visus antistes, qui ibidem aliquid ministerii aut gratias ccelestis exhi- ixierit; quorum tanlen nee unus quidem a tributis antistiti reddendis esse possit immunis : nee solum talibus locis desit antistes qui manus impositione baptizatos confirmet, verum etiam omnis doctor qui eos vel fidei veritatem vel discretionem bonae ac malx actionis edoceat, absit* Sicque fit, ut £piscoporum quidam non solum gratis non cvangdizent, vel manus fidelibus imponant^ verum etiam, quod gravius est, accepta ab auditoribus suis pecunia, quam Dominus prohibuit, opus verbi quod Dominus jussit exercere contemnant : cum Deo dilectus pontifex Samuel, longe aliter fecisse omni populo teste l^atur. ^ Itaque conversatus," inquit, ** coram vobis ab ado- lescentia mea usque ad diem banc, ecce prxsto sum, loquimini de me coram Domino, et coram christo Ejus, utrum bovem alicujus tukrim, an asinum, si quempiam calumniatus sum, si oppressi

31 8 ENGLISH CHURCH. [TATfn%

[ZJRTBIl OP BIDB TO BOBBBT.]

aliquem, si de manu cujusquam munus accepi : et oontemnam hodie, restituamque vobis. Et dixerunt: Non es calumniatus neque oppressisti, neque tulisti de manu alicujus quippiam.’ innocentisB ac justitix merito, inter primos populi Dei duces sacerdotes annumerari, atque in precibus suis supemo auditu ailoquio dignus existere meruit, dicente Psalmographo : ^ Moses Aaron in sacerdotibus Ejus, et Samuel inter eos qui invocant Ejus, invocabant Dominum et Ipse exaudiebat eos, in colomna loquebatur ad eos.’’

Si autem aliquid utilitatis fidelibus conferri manus impositi* qua Spiritus Sanctus acdpitur, credimus et confitemur: constat contrario, quod hxc ipsa utilitas eis quibus manus impositio ditft^] erit, abest. Cujus nimirum privatio boni ad quos amplius quamai ipsos respicit antistites, qui illorum se promittunt esse quibus spiritalis officium praesulatus exhibere aut negligunt nequeunt? Cujus totius facinoris nulla magis quam avaritia est. Contra quam disputans apostolus, in quo Christus loquebatiK| aiebat : <^ Radix omnium malorum est cupiditas*’’ Et rursum : ^ Ne» que avari,’’ inquit, ^ r^num Dei possidebunt«’’ Cum enim antistei dictante amore pecunias majorem populi partem, quam ulla ratioil; per totum anni spatium peragrare praedicando, aut circuire valuei% in nomen sui prxsulatus assumpserit : satis exitiale et sibimet iprij et illis quibus falso praesulis nomine prxlatus est, comprobatur coA* cinnare periculum.

5. Haec tux sanctitati, dilectissime antistes, paucis de calamitaH qua nostra gens miserrime laborat insinuans, obsecro sedulus, ut bflC qux perversissime agi conspicis, quantum vales ad rectam vitse nor- mam revocare contendas. Habes enim, ut credo, promptissimuA tarn justi laboris adjutorem, regem videlicet Ceoluulfum, qui et pio insita sibi dilectione religionis, quicquid ad regulam pietatis pertinet| firma protinus intentione adjuvare curabit, et maxime ilia qux ti cum sis propinquus illius amantissimus bona coeperis, ipse ut per- ficiantur opitulabitur. Quapropter velim solerter ilium admoneaa, ut in diebus vestris statum nostrx gentis ecclesiasticum in melius quam hactenus fuerat instaurare curec. Quod non alio magis ut mihi vide- tur potest ordine perfici, quam si plures nostrx genti consecrentur antistites^ exemplumque sequamini legislatoris, qui cum solus juigis ac pondus Israeliticx plebis sustinere non posset, elegit sibi divino adjutus consilio, et consecravit septuaginta seniores quorum ope

‘-’^ 73I-734-] ANGLO-SAXON PERIOD. 3J9

[LBTTSa OF BSra TO BOBIIKT.]

rti|ue consilio impositum sibi onus ferre levius posset. Quis enim ioo videat quanto sit melius tarn enorme pondus ecclesiastid regi- Viinis in plures^ qui hoc dispertitum facilius ferant, dividi, quam ■mm sub fasce quein portare non possit opprimi. Nam et sanctus Papa Gregorius, cum de fide nostrx gentis, qux adhuc futura et con- pervanda erat in Christo, ad beatissimum Archiepiscopum Augustinum paissis literis disputaret, duodecim in ea Episcopos, postquam ad fedem venirent, ordinandos esse decrevit; in quibus Eburacensis aatisteSy accepto a sede apostolica pallio, metropolitanus esse debe- vct. Quern profecto numerum Episcoporum velim modo tua sancta fBtcmitas, patrocinante prsesidio piissimi ac Deo dilecti regis prx- £iti, solerter implere contendat, quatenus abundante numero magis- ironmi, perfectius Ecclesia Christi in his quae ad cuitum sacrx reli- (panis pertinent, instituatur. Et quidem novimus quia per incuriam acgnm praDcedentium, donationesque stultissimas factum est, ut non locus vacans ubi sedes Episcopalis nova fieri debeat, inveniri

Qoapropter commodum duxerim, habito majori concilio et con- pontificali simul et regali, edicto prospiciatur locus aliquis ■ooasteriorum ubi sedes Episcopalis fiat. Et ne forte abbas vel yp»*^»^^» huic decreto contraire ac resistere tentaverint, detur illis Bcentia, at de suis ipsi eligant eum qui Episcopus ordinetur, et adja- ccntium locorum quotquot ad eandem diocesim pertineant, una cum ipso monasterio curam gerat Episcopalem : aut si forte in ipso monasterio qui Episcopus ordinari debeat inveniri nequeat, in ipso- mm tamen juxta statuta canonum pendeat examine, qui de sua diooesi <M-dinetur antistes. Quod si hoc, ita ut suggerimus, I>omino adJDvante, perieceris, facillime etiam, ut arbitramur, hoc obtinebis, ut JDZta dccreta sedis Apostolicse, Eboracensis Ecclesia metropolitanum possit habere pontificem. Ac si opus esse visum fuerit, ut tali mooasterio, causa Episcopatus suscipiendi, amplius aliquid locorum ac possessionum augeri debeat, sunt loca innumera, ut novimus cmnes, in monasteriorum ascripta vocabulum, sed nihil prorsus mona- sticat oonversationis habentia : e quibus velim aliqua de luxuria ad castitatem, de vanitate ad temperantiam, de intemperantia ventris et gnbe ad continentiam et pietatem cordis synodica auctoritate trans- ferantur^ atque in adjutorium sedis Episcopalis t{ux> nuper ordinari debeat, assumantur.

6. Et quia hujusmodi maxima et plurima sunt loca, quas, ut vulgo

326 ENGLISH CHURCH. [Ta-^

[lBTTBR of BBDB to IGBBRT.] I

did Boletj neque Deo neque bominibuB utilla sunt, quia vide 1

neque regularis secundiun Deum ibidem vita servatur, neque kij

milites sive comites secularium potestatum qui gentem nost^aIv^

barbaris defendant possident: si quis in eisdem ipsis locis pro nec^.

sitate temporum sedem Episcopatus constituac, non culpam pi

cationis incurrere, sed opus virtutis magis agere probabitur.

modo enim in peccatum reputari potest, si injusta prindpum judidf

recto meliorum prindpum examine corrigantur: ac mendaz

scribarum iniquorum discreta prudentium sacerdotum sententia

leatur ac redigatur in nihilum, juxta exemplum sacrx historix, qi

tempora regum Judoe a David et Salomone usque ad ultimum

chiam describens, nonnullos quidem in eis religiosos, sed pi

reprobos exstitisse designat, vicibusque alternantibus nunc imj

bonorum qui ante se fuerant facta reprobare, nunc e contrario

impiorum qui se prascesserant gesta nociva, prout justum erat, ju^

se Dei spihtu, per prophetas sanctos ac sacerdotes omni instant

correxisse; juxta iilud beati Esaias prsecipientis atque dicentis, ^

solve colligationes violentarum commutationum. Dimitte coi

in remissionem, et omnem conscriptionem iniquam disrumpe.’

exemplo, tuam quoque sanctitatem decet cum religioso rege, nostisi

gentis irreligiosa^ et iniqua prioium gesta atque scripta conveiieiqj

et ea qux provincias nostras, sive secundum Deum, sive secundiiaH

seculum sint utilia, prospicere: ne nostris temporibus vel religioaflii

cessante, amor timorque interni deseratur inspectoris, vel rarescentfij

copia militix secularis, absint qui fines nostros a barbarica incursione;

tueantur. Quod enim turpe est dicere, tot sub nomine monasteriorum

loca hi qui monachicx vitx prorsus sunt expertes in suam ditioneui

acceperunt, sicut ipsi melius nostis, ut omnino desit locus, ubi filii

nobilium aut emeritorum militum possessionem accipere possint;

ideoque vacantes ac sine conjugio, exacto tempore pubertatis, nulla

continentix proposito perdurent, atque banc ob rem vel patriam suaut

pro qua militare debuerant trans mare abeuntes relinquant ; vel ma«

jori scelere atque impudentia, qui propositum castitatis non habent,

luxurix ac fbrnicationi deserviant, neque ab ipsis sacratis Deo viigi*

nibus abstineant.

7. At alii graviori adhuc flagitio, cum sint ipsi laid et nullius vitx regularis vel usu exerciti, vel amore prxditi, data . regibuSL pecunia, emunt sibi sub prxtextu monasteriorum construendoruift territoria in quibus sux liberius vacent libidini, et hxc insuper ia

73 “-734*] ANGLO-SAXON PERIOD. 32^1

[lxttbr of bsdb to eobbrt.]

^‘iilbi^ hxreditarium edictis regalibus £aciunt ascribi, ipsas quoque

**ras privilegioruin suorum quasi veraciter Deo dignas, pontificum,

atum et potestatum sxculi obtinent subscriptione confirmari. Sic-

j usurpatis sibi agellulis sive vicis, liberi exinde a Divino simul et imano servitio, suis tantum inibi desideriis laici monachis impe- Ates deserviunt : imo non monachos ibi congregant, sed quoscun- le ob culpam inobedientix veris expulsos monasteriis alicubi forte lerrantes invenerint, aut evocare monasteriis ipsi valuerint; vel srte quos ipsi de suis satellitibus ad suscipiendam tonsuram pro- iisa sibi obedientia monachica invitare quiverint. Horum distortis ibortibus suas quas instruxere cellas implent, multumque infbrmi 1^ inaudito spectaculo, iidem ipsi viri modo conjugis ac liberorum iDcrcandorum curam gerunt^ modo exsurgentes de cubilibus,quid intra ifta monasteriorum geri debeat, sedula intentione pertractant. Quin lun suis conjugibus simili impudentia construendis, ut ipsi aiunt, taasteriis loca conquirunt, quae pari stultitia cum sint laicae^ famu- vom se Christi permittunt esse rectrices. Quibus apte convenit illud ligi proverbium, quia vespae favos quidem facere cum possint, non men in his mella, sed potius venena thesauri2.ent. Sc per annos circiter triginta, hoc est, ex quo Aldfrid Rex humanis bus ablatus est, provincia nostra vesano illo errore dementata est,

nollus pene exinde praefectorum extiterit qui non hujusmodi sibi cmasterium in diebus suae praefecturae comparaverit, suamque simul njugeni pari reatu nocivi mercatus astrinxerit : ac praevalente pes- oa consuetudine ministri quoque regis ac famuli idem facere sate- rint; atque ita ordine perverse innumeri sint inventi, qui se bates pariter et praefectos sive ministros aut famulos regis appel- it, qui etsi aliquid vitae monasterialis ediscere laici non experiendo I audiendo potuerint, a persona tamen ilia ac professione quae banc Dere debeat, sunt fiinditus exsortes. Et quidem tales repente, ut id, tonsuram pro suo libitu accipiunt, suo examine de laicis non macfai, sed abbates efHciuntur. Sed quia praei^tx virtutis nee titiani probantur habere nee studium, quid his aliud quam evan- ica convenit maledictio ilia, qua dicitur : *’ Caecus si caeco duca- n pracstet, ambo in foveam cadunt ?” Quae nimirum caecitas posset qoando terminari, ac regulari disciplina cohiberi, et de finibus ict« Ecclesiae cunctis pontificali ac synodica auctoritate procul pelli, si non ipsi pontifices magis hujusmodi sceleribus opem ferre pe astipulari probarentur : qui non solummodo hujusmodi decreta

322 ENGLISH CHURCH. [Tatv

[LITTKft OP BEDS TO lOBBBT.]

injusta justis infringere decretis non curant, venim suis po subscriptionibus, ut praefati sumus, confirmare satagunt : eadem : philargyria dictante ad confirmandum male scripta, qua emptores comparandum hujusmodi monasteria coacti.

Multa quidem adhuc tibi possem de his et hujusmodi prxvaria ribus quibus nostra provincia miserrime vcxatur, his intimare lite si non teipsum nossem hsec eadem certissime cognovisse. N neque hxc ita scripsi, quasi certissime te ea quas antea nesci essem docturus, sed ut te arnica exhortatione commonerem, ea (\ optime noveras errata diligenti prout vales instantia corrigere,

8. Et jam jamque te multum deprecor atque obtestor in Demi ut commissum tibi gregem sedulus ab irruentium luporum improbit tuearis : teque non mercenarium, sed pastorem constitutum esse i mineris, qui amorem summi Pastoris solerti ovium Ipsius pastk demonstres, proque eisdem ovibus, si ita res poposcerit, cum be apostolorum principe animam ponere paratus sis.

Precor sollicite prsecaveas, ne cum idem princeps apostolorum ca rique fidelium gregum duces in die judicii maximum sux paston curse fructum Christo obtulerint, tuarum aliqua pars ovium in hxdos ad sinistram Judicis secerni, atque in xternum cum malec tione mereatur ire supplicium : quin potius ipse tunc eorum nurn merearis ascribi, de quibus ait Esaias : ** Minimus erit inter mille parvulus inter gentem fort issi mam/’ Tui namque est officii dilig tissime prospicere, quid in singulis monasteriis tux parochise re quid perversi gcratur : ne vel abbas regularum inscius aut contempi vel abbatissa minus digna famulorum famularumve Christi praepo tur examini, nee rursum praevisioni spiritalium magistrorum o temptrix et indisciplinata contumacium auditorum turba result maxime quia, sicut vulgo fertur, dicere estis soliti, quod non regum curam, non ad aliquorum sxculi principum causam, sed vestrum tantummodo antistitum inquisitionem atque examen, q in singulis monasteriis agatur pertineat, nisi forte in monaste quilibet in ipsos principes peccasse comprobetur. Tui, inquam, officii procurare ne in locis Deo consecratis diabolus sibi regn usurpet, ne pro pace discordia, pro pietate jurgia, pro sobriet ebrietas, pro caritate et castitate fornicationes et homicidia ! sedcm vendicent : nee apud te inveniantur aliqui, de quibus mei quxratur ac dicatur, *’ Vidi impios sepultos, qui cum adviverent, loco sancto erant, et laudabantur in civitate, quasi justorum openii

|jx 731-7340 ANGLO-SAXON PERIOD. 323

[lettbr of bedi to sobert.]

^ 9. £onim quoque qui in popular! adhuc vita continentur sollicitam Ifc necesse est curam gerere, ut sicut in primordio hujus epistolx prx- IboQuimus, sufficientes eis doctores vitx salutaris adhibere memineris, hoc eos inter alia discere facias, quibus operibus maxime Deo pla- a quibus se debeant qui Deo placere desiderant abstinere pecca- qua cordis sinceritate in Deum credere, qua Divinam clementiam »Iicantes debeant devotione precari, quam frequenti diligentia lo se Dominicx crucis suaque omnia adversum continuas idcmim spirituum insidias necesse habeant munire, quam salu- sit omni Christianorum generi quotidiana Dominici Corporis ac is perceptio, juxta quod Ecdesiam Christi per Italiam, Gal- Afiricam, Graeciam, ac totum Orientem solerter agere nosti. videlicet genus religionis, ac Deo devotas sanctificationis tani a cunctis pene nostras provincix laicis per incuriam docentium i prope per^inum abest, ut hi qui inter religiosiores esse viden- non nisi in Natali Domini et Epiphania et Pascha sacrosanctis communicare praesumant, cum sint innumeri innocentes et inue conversationis pueri ac puella^ juvenes et virgines, senes anus, qui absque ullo scrupulo controversial, omni die Dominico, etiam in natalitiis sanctorum apostolorum, sive martyrum, quo- ipse in sancta Romana et apostolica Ecclesia fieri vidisti, riis coelestibus communicare valeant. Ipsi etiam conjugati, si sibi mensuram continent ix ostendat, et virtutem castitatis insi- Itaet, idem et licenter possint, et libenter £acere velint. ^ lOu Hacc tibi, sanctissime antistes, et tux dilectionis intuitu et |eneralis gratia utilitatis breviter adnotare studui, multum dcsiderans Ittltiunque exhortans, ut gentem nostram a vetustis abstrahere cures iRoribus, et ad certiorem et directiorem vitx callem reducere sata- ps: et si sunt aliqui cujuslibet gradus sive ordinis viri, qui bona ba ooepta retinere atque impedire conentur, tu tamen propositum virtutis, supernx memor retributionis, ad firmum usque finem :re contendas. Scio namque nonnullos huic nostrx exhorta- looi multum contradicturos, et maxime eos qui seipsos illis facino- •gns a quibus te prohibemus, esse sentiunt irretitos : sed meminisse !r deoet apostolicx responsionis : " Quia obedire oportet Deo magis hominibus/’ Mandatum quippe est Dei : " Vendite qux possi- et date eleemosynam/’ Et : " Nisi quis renunciaverit omnibus fUB possidet, non potest Meus esse discipulus." Traditio autem nodema quorundam est, qui se Dei famulos esse profitentur, non

Y 2

324 ENGLISH CHURCH. [Tat^

[LKTTm OP BEDS TO EOBBBT.]

solum possessa non vendere, verum etiam comparare non hab Qua ergo fronte audet quisquam ad servitium Domini accessu vel ea quae in saeculari vita habuerat retentare, vel sub praetextu \ sanctioris illas quas non habuerat congregare dlvitias: cum et apostolica sit notissima censura, quae Ananiam et Sapphiram facere molientes, non uflo poenitentiae vel satisfactionis remedio rigere, sed ex ipsa statim mortis ultricis acceleravit damnatione pui Et quidem illi non aliena colligere, sed sua incongrue retinere ir erunt. Unde manifeste patet, quam longe abstiterit animus ap lorum a suscipiendis pecuniarum acquisitionibus, qui sub ilia pn regula Domino serviebant : " Beati pauperes, quia vestrum est num Dei :" et e contra, partis sinistral proposito nihilominus i tuebantur exemplo : *’ Vac vobis divitibus, quia habetis consolatic vestram." An forte errasse ac mendacium scripsisse putamus stolum, cum nos admonens dicebat: ‘Fratres, nolite errare;’ timque subtexuit : " Neque avari, neque ebriosi, neque rapaces num Dei possidebunt ?" Et iterum : " Hoc autem scitote, quod c fornicator, aut immundus, aut avarus, aut rapax, quod est idol servitus, non habet haereditatem in regno Christi et Dei." ergo apostolus avaritiam et rapacitatem idolatriam manifeste a minet, quomodo putandum est eos errasse, qui vel subscriptioni mercatus, rege licet imperante, manum subtraxerint, vel ad dendas inutiles scripturas ac subscriptiones eorum, manum i suerint ?

II. Et quidem miranda est temeritas stultorum, vel potius def miseria caecorum, qui cum sine ullo respectu superni timoris, p ea quae apostoli et prophetae afflatu Sancti Spiritus scripserunt, r< dere ac nihili pendere probantur: illud e contra, quod ipsi vel si ipsorum instinctu avaritiae vel luxuriae scripserunt, quasi sanctu Divinitus cautum eradere atque emcndare formidant, in more fallor, ethnicorum, qui contempto Dei cultu ea quae ipsi sibi de suo finxerunt ac fecerunt, numina venerantur, timent, colunt, rant, et obsecrant, Dominica ilia insectationc dignissimi, qua I saeos cum suas deutcroses Legi Dei praeponerent, redarguit, di ^^Quare et vos transgredimini mandatum Dei propter traditi vestram?*’ Qui si etiam cartas protulerint in dcfensionem c piscentiarum suarum adscriptas, ac nobilium personarum sub tione confirmatas; tu nunquam precor Dominicae sanctionis o scaris, in qua dicitur, ^^ Omnis plantatio quam non plantavit

73’“734-] ANGLO-SAXON PERIOD. 325

[lxttxr op bbde to egbbrt.]

coelestis eradicabitur.** Et certe a te discere vcllem, sanctis- liine antistes. Domino protestante ac dicente, " Quia lata porta et tiosa via est quae ducit ad perditionem, et multi sunt qui intrant cam : cum angusta porta et arcta via sit, quae ducit ad vitam, et 3 sint qui inveniant eam :** quid de eorum vita vel salute aeterna qui toto vitae suae tempore per latam portam et spatiosam incedere noscuntur, et ne in minimis quidem rebus voluptati tx vel corporis vel animi, causa supernae retributionis obsistere vel Cpugnare curabant: nisi forte per eleemosynas, quas inter concu- iscentias quotidianas ac delitias, pauperibus dare videbantur, crimi- ibus absolvi posse credendi sunt, ami manus ipsa et conscientia IX munus ofierat Deo, munda a peccatis esse debeat et absoluta j It certe per mysteria sacrosanctae oblationis, quibus ipsi dum vive- at indigni eicstiterant, per alios jam mortui redimi posse sperandi Bt. An forte illis permodica culpa videtur esse concupiscentiae ? ? qua paulo latius disputem. Haec Balaam virum prophetiae spiritu rnissimum a sorte sanctorum fecit extorrem, Achan communione sthematis polluit ac perdidit, Saul regni infulis nudavit, Giezi yphetix meritis privavit ac perpetuae leprae peste cum suo semine davit, Judam Iscariotem de apostolatus gloria deposuit, Ananiam Sap[^iram, de quibus praediximus, monachorum collegio indignos am corporis morte mulctavit, et, ut ad superiora veniamus, haec jelos a coelo dejecit, et protoplastos a Paradiso perpctuae voluptatis nilit: et si nosse vis, hie est ille triceps inferorum canis, cui ulac Cerberi nomen indiderunt, a cujus rabidis dentibus nos pro- ens Johannes apostolus ait : " Carissimi, nolite diligere mundum, [ue ea quae in mundo sunt. Si quis diligit mundum, non est ca- ;s Patris in eo. Quoniam omne quod in mundo est, concupiscen- camis est, et concupiscentia oculorum et supcrbia vitae, quae non ex Patre, sed ex mundo est/’ Haec contra virus avaritiae breviter t dicta. Caeterum si de ebrietate, commessationc, luxuria, et cris hujusmodi contagionibus pari ratione tractare voluerimus^ »tolas modus in immensum extenderetur.

}ratia te summi Pastoris ad pastionem ovium suarum salutiferam petuo conservet incolumem, dilectissime in Christo antistes. ipta nonas Novembris. Indictione tertia. [B^ed. Opp. ed. Hussey, 333—344, collated with MS. Harl. 4688 (Cent. XI.) and MS. rton, no. 49; Ware, Epistt. Ven, Bedje^ ed. Dublin, 1664.]

[bxdb’i pbnitsntul.]

[T

» Written on the Nones of November, the third Indiction, according to the very ancient copy in the Harleian MS. 4688, as well as that used in Ware’s edition ; i. e. Not. 5, A.D. 734, according to the Caesarean Indiction. Bede died on Ascension Day, A.D. 735 (Let- ter of Cuthbert to Cnthwin in Sim. Dun.^ ed. Twysden, cc. 8, 9) ; and was too ill to jour- ney to see £gbert at the time he wrote the epistle. Egbert became Bishop in A.D. 734 {A, S, C. and Sim. Dun., ad atm, 735) : he had not yet obtained his pall as Metropolitan and Archbishop when Bede wrote {Ep, $ 5). Ealdfrith, King of Northumbria, had been dead ** annos circiter triginta** (ifr. § 7) ; he

died A.D. 705. Egbert died AD. 7 34th year of hii pontificate (5. D. which seems to throw back his 00 as Bishop to AJ>. 733 at the latest; received the pall before consecratii Frithbert of Hexham on the 8th of S AJ>. 734, we must suppose that Be took some time in writing, and tfaa affixed is the date of its complctioi Egbert may have recdred the pill wit knowing it as early as September A. The date is omitted by Smith in his Bede, as being later than the day fixed for Bede’s death : wrongly.

PCENITENTIALE BiEDiE.