Mitis cuilé MAII C τ ψ ἦν Κα δ ues N/A puppies ui S “o AME ditio oso IN DuzcEL NS: «E348 EG) COMMENTARIUS PRAEVIUS pum

8.1. DeS. Rumoldi Meehliniensium Apostoli primis Aetorum illustratoribus, deque diffieultatibus in. iis. occurrentibus.

echlinia, Belgii civitas celeberrima, Metropo- | litica et primatiali sede, nec non supremo | Burgundie Senatu mobilis, quam | alibi, ut

provinciam | cum. suburbanis. pagis a reliqua Belgica distinctam, comitatus titulo. aliisque praroga- tivis illustrem, paulo fusius describo, :n. meditullio .in- clità Brabantia ducatus. sita est. Gemmam non incon- grue dixeris, eamque pretiosissimam B abantino annulo non minus eleganti insertam, Bruzellas inter Antuer- piam et Lovanium, xquali ab istis, quatuor. ferme leu- carum distantia, Sacra hac totius. Belgii: metropolis, ut tutelarem. Patronum ac protectorem. eximium, -colit S. Rumoldum Zpiscopum. et. Martyrem, suum olim “d postolum, doctorem, quiani οἱ conditorem, restaura- torem, omnisque religionis, et fidei et. pietatis propaga- torem, idque fanta, tam | singulari tamque constanti veneratione, ut. vere dici possit, nulli aliarum. Belgica- rum, forte mec totius, orbis. Catholici urbium, in , hac parte cedere, si non omnibus palmam przripiat. Quam vera pradicem, docebit. hiec nostra. tractatio, in qua nonnulla principio explicanda sunt, qua totius rei ideam clarius reprzsentent.

2 Daturus itaque illustrissimi toto Belgio Martyris et pontificis Acta, in. ipso limine prafari libuit, cum de iis, qui eamdem provinciam ante me suscepere, tum..de summa difficultate eam pro merito administrandi. Inter Heriberti | Rosweydt, primi operis. nostru. molitoris, quem mumquam satis laudabunt, qui ejus lucubrationes attentius expenderint; inter Rosweydi, inquam, | sche- das, majoribus nostris Bollando, H enschenio et Pape- brochio relictas, videor nonnulla deprehendere, ex. qui- bus conjiciam, eum αὖ annis fere centum | id tentare voluisse, quod ego modo, ita ferente rerum nostrarum serie, exequi compellor. Conjecturam firmo ex. epistola ad ipsum data, a nostro P. Joanne Martinio, viro sum- ma exspectationis, sed. praemature mobis erepto, quem de rebus Rumoldiawis Rosweydus consuluerat ; fortasse

ut Vardeo, multa de S. Rumoldo commentanti, ma- num adjutricem porrigeret, cui vitam. a Domynsio, edi- tam commodaverat, diu multumque sed. frustra a me in Museo nostro .quasitam.. Non pigebit. totam. epistolam Martinianam huc inserere, ut pateat. quam. impervium iter ingrediamur, dum. desertam ab illis. spartam. re- suminus.

3 Reddo vobis B. Rumoldi vitam ingenti. cum

gratiarum actione. Conatus sum, sed conatus tan-

tum, respondere, quasrendo indagandoque, siquid

quod V. R, usui esse posset, reperirem. Quod re-

peri, mitto ; nempe officium particulare de B. Ru-

moldo, a R. D. Petro vande Wiele Archidiacono

mihitraditum, et, ni fallor, compositum, ac Romam,

ut ἃ Sede Apostolica confirmetur, missum. Desump- sitis id, cum e vità B. Rumoldi, tum e traditione, alisque : vetus enim de B. Rumoldo officium, una cum archivio ae supellectile. pene. omni ecclesize Mechliniensis, incendio periit, unde zgre quid certi Mechlinia peti potest. Sunt picture facile viginti in sacello D. Rumoldi, quibus ob antiquitatem, fidem haberi posse, censet Archidiaconus : ex iis ipse de- sumpsit multa, et ego plura per otium, si id usui fore et gratum V. R. intellexero, . bona, fide desu- mam et mittam. Quas Archidiaconus in suo habet officio, ea ipse fulcit probatque vel suo vel majorum. testimonio, locis, plateisque et. nominibus : eorum. Unde ab eo (ut vir magno mihi, videtur judicio) pe- tendum putarem, siquid obtineri vellemus. Nos ne conemur tenues grandia. De, vita B. Rumoldi nihil dabimus. Occasione novi Archiepiscopi, de institu- tione. Cleri quid enarrassemus , et. adornassemus , nisi Cimmeriis omnia .essent tenebris obvoluta. Vale A Scriptionis dies et. annus in| epistola. appositi mon sunt, αἱ eos facile assequor | ea; scriptorum nostrorum Bibliotheca, in qua Martinius in Societatem admissus dicitur

D

A. LEONT, EX MS.

,

Gal. 6 v. 5 1 Cor. 3 Dies obitus Symeonis.

J. B. S.

ex nostri Martinü

F

4

ad. Roswey- dum epistola :

À AUCTORE 3, B. 8. item ex Gurnezio,

B

,

D plures in eamdem rem, adducente,

152

dicitur anno 1613, mortuus aatem 1695. Cum autem novus indicetur Archipresul, Mechliniam venturus aut jam appulsus, isque alius esse non possit ab Ilus- trissimo Jacobo Boonen, satis certum videtur, epistolam scriptam esse circiter annum 1621. Quas autem in. iis litteris significat lectiones de B. Rumoldo se a. R. D. Archidiacono accepisse, eas cum aliis vitis nostris MSS. conjunctas reperi, numquam probatas aut usu receptas, nec opinor, unquam recipiendas ; vel quod Roma, vel quod venerando ipsi Capitulo, tot. doctissimis viris re- ferto, non placuerint. Notavit in adversariis suis ÀAm- plissimus olim Metropolitanz .Decanus R. A. D. An- tonius de Mol, anno 1622 pluribus actum fuisse, ut officii. S. Rumoldi approbatio et confirmatio Romz ob- tineretur, verum id successu caruisse, ostendunt ea quz postmodum | gesta sunt. Porro de JFielü lectionibus agendum erit in sequentibus, nunc ea prosequamur , gue Martinianz epistolz veritatem, seu summas, quz in hisce rebus occurrunt, difficultates confirment.

9 Verissuma a Martinio scripta fuisse, expertus est vir eruditissimus Joannes Antonius a. Gurnez (quem Gurnezium deinceps appellabimus) Congregationis Ora- torii presbyter, in sua ad vitam S. Liberti Face histo- rica, novem dissertationibus accensa, qua utinam plus- culum luce et claritate prafulgere nobis posset, in den- sissima silva, obscura et lubrica, quam subire cogimur. Multa ille operose disquisivisse videtur, at vero szpe plus eruditionis grammatice quam veritatis historic cengessisse. Idem testatur ac multoties profitetur Gram- mayus, Mechliniensis historiz dicam, an historiunculz compilator, multa delibans, viz quidquam explicans, sibi ipsi passim oppositus, ut mon immerito laudatus Gurnexius Protheo ipsum οἱ Vertumno comparet, dic- tum Lipsii de Lazio ipsi applicans : Vir multe in- dustriz et lectionis : judicium et fidem, est ubi re-

quiras. Est prafecto ubi sepe requiras, teste pramobili

viro ac Mechliniensium | rerum longe peritissimo D. Daniele Francisco Cuypers, Toparcha de Rymenam , urbisque ipsius dignissimo Graphiario, cum passim mo- numenta Mechliniensia appellet Gramayus, quibus plane opposita docent illa ipsa ex archivo Mechliniensi explo- ratissuma diplomata, a pradicto Domino in. elegantis- simo membraneo opere collecta atque ad autographorum fidem | accuratissime exacta, quaque satis probant, in rebus Mechliniensibus, tum sacris tum. profanis, sub- sultorium fuisse historicum Gramayum, quem eo solo titulo quis excuset, quod res obscurissimas salutare maluerit, quam ad crisim historicam laboriosius ex- plorare.

6 Utad Gurnexium redeam, ea diligentissimo viro laus debetur, quod longe majori conatu, judicio et so- lertia, sua elaboraverit, non pauca admiscens, qua ad S. Rumoldi Acta illustranda conducent, tametsi den- sam noctem, tenebras plusquam Cimmerias, anti- quitatis latebras, syrtes, scopulos, labyrinthos per- plexos ubique se offendisse profiteatur, quod identidem apud ipsum deplorat Lipsius, tenebras illas, quibus o[fusa est Belgica historia, paucitati scriptorum assi- gnans et malo fato, quod neque nostra, neque alia lingua, res majorum curiose et fideliter proditz, et pauca, qu: exstant, fabulis aut ludibriis aspersa sint. luc etiam spectant verba nostri Bucherii, ab eodem Gurnezio pag. 120 relata : Vides, amice lec- tor, quantopere in his tam abstrusis, tam vetustis laborandum sit; ut non mireris, si curis secundis ac tertiis, semper aliquid castigandum aut adden- dum occurrat. Item ista. Ponti Heuteri : Tanta fuit hominum eo tempore simplicitas aut barbaries, ut in re parvi momenti essent nimii : cum vero diligen- tia opus erat, dormire aut aliud agere diceres. Cui accedit, quod tot seculorum decursu, ac variis rerum vicissitudinibus multorum diligentium scriptorum labores interierint. Puta, per immanes illas gentium

DE S. RUMOLDO EPISC.. ET MART.

Borealium grassationes, quibus omnia ferro et flammis

absumpta sunt. 7 Juvat et alio loco loquentem audire laudatum. Gur-

D

causanteque

nexium, F’acis suc dissertatione ultima, tempus mar- grassationes

tyrii S. Liberti disquirentem, quod cum Gramayus in- decisum reliquisset, pergit ipse vetustorum scriptorum excidium deplorare. Cautius proinde deplango, inquit, cum mer: sint circa id rei tenebre, deesse bag- tores ad firmandum vel dirigendum ; pauci enim et sparsim, ut alibi queror, obiterque in aliis his- toris tangunt : ita ut necessitatis magis quam vo- luntatis meze vel consilii fuerit, quod totam prope Normanniee fpopulationis faciem expressi; αὖ ex his aliisque quse subjicio, quid certum in hac histo- ria, quid probabile mecum arbitreris. Siqua» enim ab oculatis vel auritis vicinze setatis testibus litteris commissa fuerant; eamdem illa sortem subiere quam vetera pleraque monumenta, quorum pene nulla Normannorum, mox Hungarorum faces effugerunt. Qua de re videre potes Molanum in Natalibus ad xxx Julii, xuxx Septemb. Cal. Oct. Mirzeum passim, Bu- cherium disp. Tungr. cap. 3 in fine. Et ne lamen- tantis preeficze recentem hanc naeniam credas ; noris Ebonem, de quo alias, Rhemorum presulem, et Normannorum per estatem unam an. pnocoxxi in tradendis Christianis sacris et molliendis pietate animis Apostolum, paria de aliis barbaris fuisse conquestum. Donatiani, inquit, sanctique Remigii ac innumerabilium Sanctorum vitz; scripta Vanda- lorum vastatione scias esse delata. Hac, si Van- dalis INormannos substituas, gestis S. Rumoldi tam apte quadrant, acsi studiose de ipsis excogitata fuissent. ,

8 Pluribus opus non est, ut unicuique perspectum sit, rem prorsus arduam esse, illius Sancti res gestas illustrare, in quibus homines eruditissimi tot tenebras, latebras, salebras, labyrinthos, et quidquid ambiguum et incertum. dici potest, se reperisse pridem fassi sunt, et porro agnoscunt eruditi Mechlinienses, quorum in hisce auzilio, opera, consiliis, conjecturis et rerum peritia non semel uti necesse fuit. Eadem omnia observavit pri- dem noster Franciscus Baertius, dum in iis tenebris ambularet, summo nostro dolore hemiplexia tactus, coactusque adeo conatus suos ad finem perducendos al- teri. relinquere, quod modo facere aggredior, ita alie- nis usurus, ut observationes ejus a meis distincturus sim, aut per appositas, ez usu nostro, initiales nominis et cognominis litteras Β΄. B. aut aliter. exprimendo, quidquid ab ipso, ut est in rebus Hüibernicis versatissi- mus, elaboratum est. Selegit ipse vitas duas, seu ma- vis encomia, alterum Abbatis Theodorici, alterum Joan- nis Domyns, pastoris Gavriani, prefixo utrique brevi commentario, nonnullisque annotatis, quz suis locis in decursu distinctius indicabimus.

9 Baertium nostrum in eadem arena pracesserat R. P. F. Hugo Vardzus, vir doctissimus ez Ordine FF. Minorum Hibernorum Lovanii olim. S. T. Pro- fessor et hagiographus, in. opere posthumo bene magno de Actis, martyrio, liturgia antiqua, et patria S. Rumolddi, recognito et in nonnullis suppleto a V. A. P. F. Thoma Sirino, atque ab hoc edito Lovanii 1662, i» quo praefata illa Sancti nostri vite per T’heo- doricum et Domynsium pluribus notis et. observationi- bus explanantur. Tanta molis opus in tanta rerum 80– lidarum penuria sepe. demiratus sum, at dum omnia allentius evolvo οἱ pervolvo, id unum ex professo trac - tulum. video, ut conquisitis undecumque argumentis, illud demum evincatur, S. Rumoldum, Martyrem in- clytum, Archiepiscopum Dublinensem, Mechlinien- sium Apostolum advocatum sterilium conjugum, agricolarum, piscatorum, institorum et navigan- tium, fuisse ac dici debere natione Hibernum, quem scopum, utrum satis attigerit, ex Baertiv observationi-

• bus

Normannícas s

fatentibus - idem Mechli- niensibus.

Quid Vardaus intenderit.

DIE PRIMA JULII.

A bus aliisque suo loco disquiremus. Certe in praefatione

^ Primus de

S. Rumoldo scriptor Theodoricus

post Sancti obitum seculo 4

quando vit πιο San- ctorum Belgii

sua id expressissime Vardzus profitetur. his verbis : Vere pro aris et focis hic, sicubi alias pugnandum fuit, pro patriis et cognatis Divis, et preeclarissimo gentis ornamento. Z7zc ad totius lucubrationis nostra notitiam przlibanda fuere; jam ipsa Acta eorumque auctores atque interpolalores penitius inspiciamus.

S. II. De seriptoribus Aetorum S. Rumoldi ; ae primum de T heodorico. Abbate Tru- donopolitano.

H. applicare incipimus querelas eruditorum. nostro- rum Belgarum supra memoratas, Actis sanctissimi Mechliniensium patroni Rumoldi, cujus gestorum | seu vitz satis confusam seriem non nisi trecentis et am- plius annis post. martyrium litteris consignatam movi- mus, ez sola a tot seculis Mechliniensiwm | narratione oretenus, opinor, facta scriptori, qui primus non histo- riam contexuit, sed encomium seu orationem panegyri- cam alicubi ad populum habuit, in laudem Sancti nostri, quem Mechliniz ut natione Scotum. et ab. im- pis occisum coli intellexerat,, &llac T’rudonopoli Began- davum, atque hinc rursus ad S. Trudonis cenobium transiens. Neque est. quod altius scrutari velimus aut antique Mechliniz, funditus a. Normannis. eversz, tabularia fingere, e quibus vetustiora de S. Rumoldo monumenta erui potuerint; unum hoc. fulcrum. atque unicum superest, cui tota. rerum hic dicendarum mo- les innitatur. Est autem apud historicos omnes, et apud F’ardzum ipsum (qui tamen vetera à novis non. satis discrevit) recepta regula, quam ejus verbis exprimere lubuit, semper preferendum…. auctorem ipsis re- bus gestis viciniorem, quamquam fortassis comma- tis minus politi; utpote qui a fuco et fallacia tan- tum abesse censendus est, qantum a novitatis su - spicione, tamquam qui eo firmiorem fidem vene- rationemque, senectutis comitem, meretur, quo magis ad fontem ipsum primamque scaturiginem accedit, canalium turbulenta traductione minus confaminatus.

11 Atque hxc tum quidem obtinent, dum de Sancti aut alterius cujuscumque rebus gestis plures scribunt, ejus, quo de agitur, eati proximi alii, alii paulo re- motiores : ast. hic fateri cogimur, primum omnium, qui

S. Rumoldi vitam prosecutus sit, tribus integris secu-

lis ipso posteriorem esse, atque eo tempore sua scripsisse, quo post. Normannorum devastationes, nil quidquam de rebus tum sacris tum profanis supererat, quod satis tuto prodi posset, prater sola, nomina ct mortes virorum il- lustrium, quibus tum apud populos superstes fama, multa pro af[ectu aut pietate, adjecerat dicam, aut af- finzerat ; sic ut viris etiam. industriis et perspicacibus, quorum tum magna penuria, difficillimum esset, absque veritatis dispendio, sepultas ferme Sanctorum memo- rias αὖ interitu. revocare, Quod qui praestare conati sunt, eos necesse est fateamur, tolies el tam turpiter hallucinatos, ut queties Majorum nostrorum lucubra- liones evolvi, vehementer obstupuerim, eorum laboribus, s(udiis et. industria, tot intricata. involutaque monu- menta illustrari potuisse. Ut Servatios et de Trajecten- sibus Episcopis Diatribam, Vedastos, Amandos, Pipi- nos et innumeros alios taceam, vix in ctis dies occur- quo id genus scriptiones exculienda operoseque eruderande non fuerint. Longa vero experientia edoctus Henschenius tomo 2 Martii pag. 593 diserte asserit, Vitas S. Lamberti, DBavonis et aliorum in Belgio, Sec. ΧΙ et xi, magis id etiam pro sequentibus pugnat, inepte reformotas et interpolatas esse. 12 Porro sincerorum de Sanctis Belgii MORIR penuriam, nimis quam clare ostendunt tot brevissimi de ipsis loto Semestri. jam edito commentarü, ut eos qui

153

primo memoriz occurrunt appellem, de S. Aldegunde Trunchiniensi, S. Ida Gandavensi, Idaberga JF inoci Bergensi xx, de 8. Rotrude xxu, de S. Theodulfo Lobiensi xxiv, de S. Oduino Hugardiensi xxv, de S.Ciotsende Marchianensi et Adilia Orpiensi Xxx, uno mense Junio, ubi Actis aut non. repertis aut rejectis, solus cultus potuit stabiliri. In aliis. autem. spe con- Jjectandum aul ferme divinandum, ut in S. Aya ad xvut zdprilis ejusque sancto conjuge H idulfo xxu Ju- nii, in S. JFone xu Maji, in ὁ. Dympna xv, in S. ltisberga xxi ejusdem mensis; in S. Gudwalo οἱ Go- doaldo vi et vit Junii, plurimisque aliis ibi passim reperiendis : ne mirum aut. novum videatur, si supra vulgus aliquid hic.sapere, aut. scrupulosius antiquita- tem egerere conemur, qua teste Henschenio, tomo 3 Februarii pag. 180, alias veneranda, turpi labe obscuratur, dum commentitia fabule vix anicula- rum lucubratione digna proferuntur.

139 Nemo itaque mihi vitio verterit, quod H ensche- nii judicia, vel si ila vis, opinamenta magni faciam, utpote quem in. Belgicis rebus discutiendis egregie ver - satum noverim, adeo ut Brugensibus prz judicia quan- tumvis inveterata, de B. Caroli Boni parricidis, evi- dentissime falsa demonstraverit, aliaque viris eruditis modo motissi*na incredibili labore e tenebris eruerit. Hujus vestigiis insistens, multaet hic et alibi profer- re mon formidabo, tametsi plebi displicitura, virorum doctorwm approbatione contentus, quorum opiniones ez- ploratas habeo. Quidquid igitur sit. de variis Actorum S. Rumoldi scriptoribus, interpolatoribus aut deforma- Loribus, ne eorum more in. incertum divagemur, illud apud nos meritam venerationem habebit, quod quali- cumque antiquitate excellit; alque adeo celeris omni- bus, qui de S. Rumoldo scripserunt, przferendus erit, qui &late propior, tametsi tribus, ut dixi, seculis a Sancto distans, primus ea posteritati reliquit, qua

deinceps pro variorum hagiophilorum studio, ornata,

reformata et amplificata sunt : vere an. falso hic non disputo; singulos enarrabo ordine, ut. de iis quus le- ctor prudenter queat statuere.

14 Est itaque primus S. Rumoldi encomiastes (nam qui paulo ante ipsum scripsit Baldericus, pluribus po- stea, explicandus, de solo nomine, eremo et martyrio Lestatur) est, inquam, encomiastes primus Reverendus admodum Pater et Dominus Theodoricus , quem ex chronico nostro Trudonopolitano MSS. sic depinxit Baertius : Hie prius ad S. Trudonis monasticam vitam professus, sed ob frequentes contentiones Ab- batum, quibus omnia perturbabantur, pessum eunte monastica disciplina, Gandam ad monasterium S. Petri sereceperat, ut ibi in pace et quiete Domino deserviret. Sed inde anno wxcviur ab Episcopo Leo- diensi eductus, monasterio S. Trudonis Abbas con- secratus est. Dignitatem quam rogantibus fratribus, adnitente Imperatore, cogente Episcopo, invitus ipse susceperat, non minori pietate quam laude gessit ; quippe monasterii sui bona non pauca e manibus usurpantium recuperavit, :edificia, quse pene omnia incendio perierant, restauravit, monasticam disci- plinam, inducta Cluniacensium reformatioue, pri- stino vigori restituit. Erat autem pro ratione sui temporis, litteris apprime excultus, et festis solen- nioribus diéebat ad populum, eaque occasione non modica pecuniarum subsidia, ad restaurandum mo- nasterium ab.auditoribus elieiebat. Hsec pluribus narranturin chronico Trudonensi. Hactenus ille, que videri possunt in. pradicto chronico sub. finem libri ὃ et toto libro 6, ubi Rodulfus Theodorici in munere et im- manibus persecutionibus successor, atque adeo oculatus testis, canobii istius aerumnas. lamentabili stylo. de- scribit.

51 Ad nos spectat Theodorici breve elogium : Quo- niam theutonica et gualicana lingua expeditus, li-

beralibus

D

AUCTORE J. B. S.

male reforma- tx sunt,

Abbas ad S. Trudonis

virtute et eruditione insignis,

AUCTORE “’^ ^!

J. B. S.

. orationem habuit vero- similiter Gandavi

de iis qua Mechlinia, transiers

didicerat *

ἜΣ

nulli esset. secundus, ἀαϊοὶ οἱ altissira sonorüs: γο-:

calitate, brevis sed pulehra persona, mediaqué setate. . Et alibi ; Erat enim. tam. elero: quam: populo et. mo-: nachis .gralissimus, multa litterarum ’ scientia ’ et. egregie vocis. jubilo acceptissimus, tum plaéidissi-: mis moribus. et. vultus hilaritate.serenissimus.- Vide: Acherii Spicilegium tomo 7. pag…397.«t 409. .Porropag… 398 :, Anno igitur ab. Incarnatiene Domini. MXGIX.: ( Lege 1098. ut estin mostro. MS), Theodoricus ejus-: dem loci. antea nutritus, ad. eamdem ecclesiam .re-. gendam a Domno Olberto. Episcopo ..et ; primis Leo-. diensium, .tertiis. jam. missis . litteris, a Flandria,: monasterio S. Petri Gand, tandem est. revocatus: nescio magis an.coactus, et, Nonas. Martii. presby-:

ter et Abbas loci nostri consecratus. Quantam de- solationem intus. et. foris invenerit, mihi, qui hzc legis exprimere. Pag. 402, dubitat auctor. utrum Hieroso-

]ymiticam, an magis. Dabylonicam desolationem ve- | lit appellare. Demum pag. 418 Theodorici obitum..con-

signat his verbis.: Obiit autem vui. Kalend. Maji. dià Litaniz majoris anno Mcvit, exactis in Abbatia an- pis novem, mensibus tribus, sex diebus. minus. Puta a. die. quo. baculum. accepit, απ. Kal. Februarii, MA dicto. anno. A098.

4:46 Ex his abunde innotescunt Theodorici. ztas,me- ritum. et. doctrina, nec quisquam.” est, qui dubitet, quin inter alias Sanctorum, vitas, quas. enarrat. Valerius Andreas, | hanc etiam… de. S. . Rumoldo.. elaboraverit:. Pergo cum, Baertio.:; Inter scripta.ejus reperitur la- tina oratio de. vita. S. Rhumoldi, quam. ipse videtur ad. populum recitasse. Leodii, in. festivitate ejusdem Sancti, quae ibidem. celebratur xxvir; Octobris, sal- tem a tempore. Episcopi Notgeri, qui. seculo decimo floruit, de quo pluribus agemus.. Posset. tamen quis suspicari, cti Rumoldi. habitam a Theodorico, specialiter invi- tato, nec ad. dicendum, invito; dum .istac. transiret Gandavo proficiscens ad. suum. S. Trudonis mona- sterium, futurus Abbas. Sed huic opinioni. obstant loquendi quadam. formule, Quas in oratione, ista; reperiuntur : ait enim.: Znco’z Mechliniam dicunt, qua phrasi ordinarie. non utimur, cum. de loco prz- senti agimus, P/ane.. subscribo, at quid οἱ Gandavi dicta sit, festo aliquo die jam αὐ vesperam inclinante, ut habes num. 16, coram. ‘monachis, latini sermonis. peri- tis; nam. ad plebem latine. dicere incongruum videtur ; aliunde vero. constat, numquam. plus otii ad scribendum el. dicendum ,, Theodorico fuisse, quam dum in: monte Blandinio tranquillam. vitam ageret. Addo .Baertii ób- servationem ultimam.

17 Scripsit autem Theodoricus quarto post mor- tem S. Rumoldi seculo, cum jam. Mechliniensis. ec- clesia, ab Episcopo Leodiensi Notgero erecta. esset in collegiatam, fundatis duodecim prebendis. Seri- psit, inquam, non ea 4188. viderat ipse, quaeve ab iis, qui. vidissent, acceperat, sed qus». indagando compererat ex ore vulgi, simpliciter ea. referentis, qne longa per majores traditione, ad. suam. cogni- ti nem pervenerant. Nec credo, Theodoricum. retu- lisse omnia, sed.ea dumtaxat, quz rationi et. histo- riw congrua judicabat, adeoque | saltem. credibilia. Oportanitatem autem indagandi praebuit, dierum uliquot. in.urbe Mechliniensi eommoratio, cum. Tru- donopoli: Gandavum, 8} Gandávo Trudonopolim proticisceretur. Hane Theodorici Abbatis orationem, antiquissimum esse de S. Rumoldo et. maxime sin- cermm, quod scripto exstet, monumentum mihi per-

1aden, et, persuadebo . tam |. diu, donec | antiquius

ἐπ ΩΝ aut magis sincerum prodierit. Eamdem esse oportet estque,omnino virorum apud. Melchlinienses pa- (riarum verum peritorum sententia, candide fatentiwm,

crede omnis. ,. quia, nulla νὶ ingenii possum:

orationem istam. Mechliniz in. festo. san- -

DE S. RUMOLDO.EPISC;|ET MART. Lu beralibus;artibus.egregie eruditus, in prosaet versu

rarissimas esse partis hujus Brabantinz historias $eculo: xi antiquiores, qua verz et. genuins dici. possint. [e - ctissima itaque Baertii persuas/o, in Actis.S. Ruroldi, unice T’heódorico nri. donec Manis agni aut: magis sincerum prodierit… 5. eiitieg

48. Jd… frustra gnisigiitur COTES el cassa erit« quacumque. ulterior. investigatio, T’heodorico | ipso satis: iusinuante, nihil à se pratermissum, quo accuratam rerüm omnium notitiam. acquireret, ad originem usque, Sancti, ad. parentes; et. proayos rimatus, de, quibus tamen ex. Mechliniensibus nihil certum. se.comperisse diserte testatur. Nec quidquam compererat Theodorico antiquior Baldericus Noviomensis et Tornacensis Epis scopus, : dum Cameracónse- chionicon / scriberet, in Quo libro. 2 cap. A7 in. hanc sententiam - loquitur 1 A pad: Maslinas quoqué monasterium est canonicorum, ubi- quiescit pretiosus: Dei Martyr Romuldus, genere Scotus, qui vitam: eremiticam ducens inibi martyri- zatus est ; ut mirari satis nequeam, unde” tam illus– tria et tam- splendida, perpetuis ferme. prodigiis exor- nata. repererint, qui. tot-annis et. forte seculis a T’heo- dorico remoti, Legendam aliquam germanicam, intelligo: beljgicam, compwarunt, latinitate subinde donatam, ez qua tam varia, semper auctiota prodierunt, qua nullis: nostris: conatibus: et laboribus ad- exactam. veritotem va- lemus reducere. Qua cum eruditis: Mechliniensibus non semel: proposita essent, in. uno Theodorico -sistendum. nobiscum fassi sunt, quotquot. ea super re consuluimus. Advertant autem nimium xelosi hagiophili, qui Sanctis detrahi «sibi. imaginantur,: quod: eorum- Legendis non conceditur ; advertant, inquam; non. continuo falsitatis argui, quod tamquam sincerum approbari | nequit. Id. solum asserimus, ei scriptori .pra reliquis habendam fidem, qui: puriora tradere potuit, et prudentius tradi- dit. Alios- scriptores minime. negligimus, imo eorum narrationibus, omnem eam yerisimilitudinem concessam volumus, quam in. eis: viri eruditi repererint.

19: Reliquum est, ut pauca subjiciam, de- genuino: et mazime sincero: ipsius T’heodoriciani operis exemplari, a quo interpolatores aliqui. manum. mon abstinuerunt’; ed, opinor, causa impulsi, me ex ipso refellerentur, qua ipsi Sancto suo sensim tribuenda censuerant : in eo impertissimi , quod non adverterint, interpolationes suas inepte et ridicule T’heodorici textui immisceri; imo “Theo- doricum - ipsum, virum sua atate doctissimum, pueri- liter sibi contradicentem: induci; 4t. postea. latius de monstrabitur.. Plura sub Theodorici nomine MSS. con- sului, quorum nonnulla immensum a prima ejus puritate deflexerunt, multis turbatis, truncatis et invérsis, adeo εὐ T’heodorici lineamenta viz: agnoscantur..: Neque in- corruptum. apographum pra oculis habuit Surius, nec alii. satis noti .Legendarum compilatores, ast in exordio et pluribus aliis locis [mde. depravatum, quale apud nos MS. in minori forma. exstat, uti et aliud ἃ Rosweydo desumptum. ex M S. codice S. Salvatoris Ulrujecti; cum quibus praedicta editiones ferme conveniunt. Prie- clare de: Theodorico meriti sunt F’ardzus et ante ipsum Colganus, qui vejectis. spuriis illis «omnibus, suppositis et. adulteratis, fontem. consulendum censuerunt, ez quo certius. et securius purissimam aquam, hoc est germa- num ipsum: Theoderici fetum nobis: educerent. Atque editionem. hanc sequi: plane. decrevimus, de qua. Var- daum ipsum loquentem audire juvat pag. 98 et. 59.

20. Cum-autem in Surio notent viri docti, aliena tam ssepius phrasim veterum autographorum, et mu- tilatam. aliquando :vel mutatam rerum ipsarum se- riem ac narrationem ; hanc Theodorici daturus eram ex fide codicis membranacei MS. in celebri abbatia Alnensi, Ordinis Cisterniensis et Leodiensis ditio- nis ;.quam ideo. genuinam existimes, quod aliae vel conítraetiores ,. vel quibusdam “fragmentis alterius styli auctiores viderentur, quam illa puimitus scripta &b auctore fuerat, &ut, ut creditur, habita pro con-

E. cione..

D.

“atque hoc

est vetustius et sincerius instrumentum,

οἷ eM oblomwi ἃ ποῖαι 255V10bos NE

quod. Var- daus germa- num. protulit,

apud Surium et alios inter- ἡ polatum.

obstoW ὺ

κι «3st

nod 190101)

Multo am- plior Le- *

. genda Jo.

Domyns,

α Vardao non integre recusa .

C loquitur pag. .97..:

I31AM

quos tune.videram, exactiorem, anno MDCXXVI- eur ibidem existens, ad. verbum transcripsi, ut. omissa Suriana. lectione . ederetur. Ceterum .. posteaquam

opera. R. P. ΕἸ Joannis Colgani,. S. «T. Lectoris; Surius cum antiquo autographo ipsius Trudonensis conobii,.ubi Abbatem: agebat :auctor, conferretur, et. constaret, codicem Alnensem ex. Trudonensi dis- criptum primo. fuisse et fideliter, demptis quibusdam minutulis, verborum.. variationibus.. et. transposi-

tionibus,.. Trudonopolitanum exemplar; velut. loco

ipso: denotante, magis genuinum et minus..adultera- tum. foetum. Theodorici, ad. verbum. et. apicem (qui non ex. mala vel jam antiquata orthographia sit) mihi videor secutus, etc, Recte, omnino, solerter et, fideliter; neque enim sagacius. aut. prudentius germana -T’heodo- derici. narratio, erui unquam potuit: cui. proinde.. soli prz. ceteris fidem habendam ,.. nobis, tam…certum. est, quam. quod, certissimum. .: quamvis recte. observaverit Henschenius tomo .9. Martii supra. citato pag.:.593, constare, eum in annis Christi et certis Imperatori- bus, ac. Pontificibus adjungendis plane. aberrasse, τ ibidem. de.. etate S… Bavonis . ostendit, .et pluribus.ad Kalend. Octobris dicendum, erit. Hzc.de Legenda. T’heo- doriciana ; ad. alteram typis editam progredimur…….:

s III. 86. Legenda. ab. Anonymo: Belgice “seripta οἱ ἃ R. D. Joanne LPS git mitate donata.

p roximam . voco, 0, quod intermediam nullám tam ample extensam, et, typis editam; noverim, sive ab uno, sive.a pluribus. successu | temporis scripta.et aucta. .fuerit. .Eia autem.est [use et. late. per capita. xxix deducta : apud Vardzum, et distincta historia, cum. variis additamentis, qua simul implent peoinas. A2, in forma,.ut loquimur 4, nam a pag. 12 ad 53 producitur; cum tota: T’heo- dorici ..panegyris, . miracula… multa . complectens, ad solas undecim. in. eadem. . editione… pertingat, . a… qua δὲ prafata…. miracula. aliaque | parerga. rescindantur, tota Actorum . Sancti materia. αὐ tres. quatuorve facies commode.. contrahatur….Nihiloeminus. Legendam | illam passim. recipit vulgus, ut. taceam. nonnulla magis. etiam amplificata, quam. prior. illa exhibeat, ut manifestum esi ex. vita. postremo vulgata. sub. Wachtendonckii. no- mine, de qua. alibi. : jam rem propositam. intueamur. Descripsit. Baertius editionem. Vardzi, .de | qua. hic. ita Domynsii:.ergo. translationem (quam. genuinam esse, et cum autographo. rite.con- cordare testatus est, facta. collatione exemplarium, R. D. Alexander vander Laen, Archipresbyter. Me- chliniensis). dedi .ex . fide. codicis | éxcusi-Bruxellae apud Michaelem Hamontanum anno Domini wprxix, cujus copiam. mihi. fecit. R. A. et. bone. memorie P. Heribertus Rosweydus, magno .sui apud Hagio- logos relicto. desiderio, . e. vivis ante. biennium. su-

blatus, Titulum. ab. eodem etiam. suze. transiationi pramissum,. eumdem .affixi; et nuneupatoriam. ejus -

epistolam ad. Mechlinienses concives, quod contineat aliqua. ad rem. praesentem. facientia, secus atque altera ejusdem ad RR. DD. MeUDUA ideo hiec omissa.

:22……Poterat et. ea, dedicatio adjici, Miis ea αἷς lera salis intelligatur auctoris, intentum, AJNotatur. ipsa illa, vita. .in .. mostris.. indicibus ,, idemque. proculdubio exemplar indicatur , quod, a. | Rosweido… commodatum Varázo fuit, aliisque subinde concessum, a quibus vero- similiter . redditum. mon. sit. En titulum, ut a, Vardao expressus est : Divi. Archiprzsulis: Christique. Mar- iyris; Ruworm .. Machliniensium. Praesidis, ; sive. Tu- telaris eximii vita..Abs Joanne. Domyns.Machliniano, Guayrianoram parocho, latinitate. quondam.et. typis

TDIE)PRIMA ΜΙ .2 πα A cione. Quare ratus, hune Alnensem codicem, ceteris

155

donata. Haebrieorum. 18. Mementote–przepositorum vestrorum, qui:vobis locuti sunt verbum Dei; quorum intuentes exitum: conversationis; iniitamini. fidem. Senatui-populoque .Machliniensi,. Joannes Domyns Machlinianus S.D. P… Particula. quondam; majórem vetustatis nótam indicat, quam praeferat ipsa eadem. de- dicatoria , ez qua! liquet, tum vitam illam composuisse Domynsium; cum haereticorum hujus zvi deliramenta invaluerant, eorumque portenta ad ravim usque. re- elamárent:majorum nostrorum: religiosis institutis : em quibus solis prima, léctione : jüdicaveram;-auctorem scribere debuisse: circa: anno 1570… Qux. οἱ dd. genus alia, | cur.suppressa’a :Vardao sint; miror Vehementer; annum expresse: signat: Domynsius dpse: in prima nun- cupatoria;.a mesuo: loco restituenda, his verbis: E (xna- svria. divae. Virginis: Deiparee, ipsis przecidaneis feriis Ascensionis : Dominice, à: Christi-cunabulis: anno MDLXIX. Nec:placueré F’ardao insig nià/ Scotica, semel atque iteruri ezpressa, quz; subinde ex Domynsio MS. opéra: R…A., et eruditissimi D. Canonici Sebastiani vanden, Cruys! reperto, tum. vero ex apographo: ezcuso, quod… bibliotheca: mostra: Lovaniensis: suggessit, Actis ipsis censui inserenda. Sed: ad institutum redeamus. I

23-Sic nuncupatoriam alteram:ad Senatum exordi - tar Domynsius ;:En: vobis, Viri. prudentissimi; S. Rumoldi,..Tutelaris vestri. Divi:historiam, latine a me qualicumque stylo depictam. Hactenus quidem eam germanice impressam: manibus trivistis, at quia paucissima jam exstant exemplaria, rem : liaud in- frugiferam | me fecisse autumo, dum: ejusdem Divi vitam.Latinam reddidi: idque in eorum pot’s imum gratiam, qui przeter maternanfelinguam etiam: lati- nam: calleant; Neque addubito; quin: quod. przestare conatus sum,..vobis, pro solita . benignitate vestra, sit gratum. futurum etc. Ubi. observes | velim, scripto - rem. de. stilo. magis, quam .de. exacta rei veritate. fuisse golicitum, ul.ex. ejus. epilogo. clarius perspicies; dum: in hunc-modum opus.-suwm concludit: ;- Miraculorum: se- riem (amice. Lector) quz germanico: in. exemplari superioribus. jam annexa est, data ópera, volensque bic.omisi; non equidem ideo, ut eam tamquam: fa- bulosam. et. minus :verisimilem’ respuàm, aut etiam latina hae versione. indignam, existimem. Ego, ut quod res..est, eloquar, hae rudi mea opella, . solum volui,.ut eruditioribus, quibus ego homuncio minime sum .conferendus, viam tantum. preemonstrem, qua nimirum. haec, rudi quidem minerva a me descripta, tersius. tandem. ae latinius, atque pro: rei magnifi- centia; tractent.

2^. Nobis longe gratior esset. subacta: ad rectam cri- sim. verum narratio, quocumque demwm. verborum am- bitu. circumscripta. Displiceret- maaime; quod miracu- lorum. seriem, data opera. volensque omiserit, | misi ez MSS. nostris. Ultrajectino et Rubez vállis uteumque colligerem, nihil in. tota. illa. serie contineri, quod. ex Theodorico. desumptum-nom sit. Ea tanien-causa- amicos rogavt, operam conferrent ad Legendam illam .Belgi- cam. quoquomodo reperiendam ;.quod demum nuperrime, ubi; hac, jam, pvzlo | subjicienda erant, feliciter: accidit, dum. in auctione vetus exemplar Belgicum venumdatum,. màhi.a A2. adm. D. Gornelio. Paulo Hoynck de-Papen- drecht.,,: Canonico | Metropolitico.: atque. Excellentissimi Archiepiscopi Secretario. procuratum est ; accurate-per omnia .discussum,. Cur. autem. antiquiorum illorum avi- dior sim, non, mirabuntur di, qui. quanti. ein his rebus [acienda sint, probe compertum habent. id. vero eo magis necessarium ric erat,-quod.; vel. ea-miraculorüm serié, vel.ex aliis. adjunctis, quasi manu: duci: possemus .ad certodeprehendeudum, quoprimum tempore Legenda: ilia Belgica, ab. Anonymo .compilata.fuerit, qua:nobis, tam- quam, remotissima. antiquitatis monumentum porrigitur; cum; men. quidem judicio, via seculo xiv. imo: forte xv vetustior esse. possit, Id me; non infeliciter conjectasse,

{εξ

D

AUCTORE J. B. S.

E

Capitulo et Magistratu dicata,

F

mutila, est, et elegantior quam verior ;

A

AUCTORE J. B. S.

nec vero tam antiqua

quam. sibi e£ aliis persua- dere voluit.

Vardaus multa conge- rens,

156

docet ipsum exemplar Belgicum, tam diu desideratum; quod autem recte antea censuerim, ostendet refutatio argumentorum Vardai, quibus pro przfata antiquitate, utpote ad scopum suum necessaria, operose decertat. 25 Sic animadversiones suas auspicatur pag. 93 : Anonymum nobis esse primum hujus vitz seripto- rem, qui exstet, perspicuum vel hinc solum fiet, quod omnium antiquissimus ille sit, qui απ: servan- tur et creduntur, inter vetustissima ecclesie Mech- liniensis monumenta scripsit, sive latina primum sive vernacula Belgarum lingua hujus Martyris Acta, hic a Domynsio in latinam translata. Pergit pag. 94 : Porro hinc eumdem Anonymum reliquis anteriorem ; ratio in auctoritate fundata demon- strat : nam ex nominatis scriptoribus rerum Ru- moldi, nominatissimus et primus est Theodoricus..* sed hunc latuisse constat, quz palam apud illum habentur de Rumoldi parentibus, stupendis primor- diis, conceptu, ortu, baptismo, et sub Guallafero sancto disciplina, atque in Archiepiscopum mirabili electione, quod et expressis verbis Theodoricus fa- tetur et facto; nam cap. 2 ait: Parentes autem et proavos tacuimus, aut quia nihil certum de ipsis comperimus, aut quia supervacuum zstimamus, etc. et ea, quze maxime memoratu digna fuere, de facto omisit, facta aliquarum rerum minoris momenti, et ad vitam Sancti minus spectantium, mentione; nempe quia ea non vidit, ac proinde ex ipso, aut quos legit auctoribus, desumi non poterant, neque exstat ulla antiquior aut recentior Mechliniensi codice, in quo

leguntur, nisi ex: hoc tamquam ex prima origine

derivata.

26 Atqui hujus ipsius originis epocham. quxrimus; verum. ignoscet vir doctissimus, si hanc ejus in rebus historicis argumentandi rationem ab instituto alienam pronuntiem. Non potuit quisquam majori diligentia res Rwmoldianas indagare, aut 6 .Mechliniensibus majori cura veritatem exquirere, quam fecerit Theodoricus ; neque ipsum latuit, quidquid aliqua saltem probabilitate aut verosimilitudine, post tria integra a glorioso Sancti martyrio secula memorix Mechiniensium inharebat ; apud quos de Rumoldi parentibus, stupendis primor-

diis, conceptu, ortu, baptismo et sub Guallafero |

sancto disciplina, atque in Archiepiscopum mirabili electione, tum haud dubie necdum cogitatum erat. Unde immerito arguitur hic Theodoricus, acsi ea quae maxime memoratu digna fuere, et qux tunc Mechli- nia oportebat esse notissima, studiose quodammodo omi- serit, facta dumtaxat aliquarum rerum minoris znmeati, et ad vitam Sancti minus spectantium mentione. .Ego vero tam multa ‘T’heodoricum dixisse autumo, ut siquis ad rigidissimam trutinam singula ez- pendere voluerit, et F’ardxi et aliorum fides sit vacilla- tura. Et quid demum a viro, post trecentos et amplius a Sancti excessu annos scribente desiderari potest, cum tam sancte contestetur, nihil certum de ipsis se com- perisse.

27 Vardzum sequamur: Atqui vice versa, nihil apud Theodoricum legere est, quod Mechliniensium Anonymum latuit. Non magis rectum est hoc argu- mentum. Ez eo antecedenti manifeste. sequitur ; ergo Anonymus Theodoricum pra oculis habuit, cetera or- namenta de suo adjecit, quemadmodum in sexcentis Legendis contigisse novimus, quae quo ampliores sunt, ex omnium eruditorum concordi sententia, eo plus perdunt credibilitatis. At miracula quaedam Anonymo desunt, ipso fortasse posteriora. J"erbo dicam : Tot stupenda in Anonymo suo legerat Domynsius, ut mira- cula post. obitum facta negligenda putaverit, satis ha- bens ita cum illo vitam concludere: Declarare enim volens Altissimus sanctimoniam et tanti martyris meritum, morbidos complures curavit; multaque in ejus gratiam edidit signa; qua scriptor Belgicus

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

per modum appendicis ordine subjunzit, ex Theodorico ferme accepta, ut ostendunt. MSS. nostra bina Ultra- jectinum εἰ Rubex vallis, de quibus alibi plura. Est itaque rursus przposterea hac illatio: Quamobrem, hujus (Anonymi) compendium aliquod mutilum Theodorico lectum fuisse existimarem etc. Inferre debuit, T’heodoriciana omnia ab Anonymo transumpta, atque in immensum stupendiis primordiis, conceptu, ortu, eic. aucta, qua longe melius intra Theodoricia - mos terminos conclusa mansissent. F’erum hzc a Var- dao assumenda fuere, ut vel ex hac Legenda ostende- ret, ab omni vo S. Rhumoldum pro Hiberno habi- tum, quo unice collimat tota 6718 operosissima lucubratio.

28 .4t demonstrationibus suis mecdum satis fidit Vardzeus; etenim pag. 99 Anonymi tempora disqui- rens, sic pergit: Ceterum quo tempore Anonymus vixerit, non est facile vestigatu, quamquam videa- tur propemodum vicinus ipsius svo Rumoldi. Primo, quod cap. 22 subinsinuet, sibi synchronos quosdam, fuisse testes oculatos miraculi conversio- nis scipionum SS. Rumoldi et Gummari in fron- dentes arbores. Secundo quod cap. 29 indicet, cor- pus S. Martyris Rumoldi adhuc humatum jacuisse in primo loco, tumulo et sacello, atque ita.nondum fuisse elevatum e terra, neque eminenti in sarco- phago, :ublica Episcopi et cleri auctoritate repos- tum, et consequenter neque adhuc solenni festivi- tate et liturgia cultum Rumoldum… cum tamen de tam illustri Martyre, miraculorum et pietatis laude famosissimo, haud sit credibile, inter devo. tissimos clientes, nimis diu post martyrium coeles- tibus honoribus, reliquorum Sanctorum more non fufsse celebratum. Tertio demum; quod miracula sua omiserit, quze non longe admodum a fine seculi, quo Rumoldus in ccelum abivit, patrata fuerunt. Ex his tribus antecedentibus, sequi debet hec conclu- $io, quod Anonymus propemodum vicinus fuerit ipsius evo Rumoldi.

29 Sunt igitur hz bases F’ardzanz, quibus totam pratensam Anonymi sui antiquitatem. fulcit, sed quas cuilibet obvium sit nullo molimine concutere. Primum argumentum. fundatur in his Anonymi verbis cap. 29 apud Vardeum pag. 33 : Spectantibus istud quam- plurimis, qui hoc ipsum attestati sunt. Recte; sed per quam, obsecro, aut. Dialectice aut. Grammaticz regulam ez citatis verbis educetur, Anonimo synchro- nos quosdam fuisse testes oculatos miraculi conver- sionis scipionum ? Dolendum est, .interpolatorem ali- quem mon satis astutum fuisse, ut eo loco insereret particulam mihi vel nobis; alias quidquid ibi affir ma- lur, verissime a me przdicari potest de ipsius Christi Servatoris miraculis, nempe patrata esse spectantibus quamplurimis, qni hoc ipsum attestati sunt, quam- vis nullus eorum mihi synchronus fuerit. Quin et simili argwmento probaretur, non tantum synchronus Sancto fuisse, sed intimus etiam discipulus : narrat enim quid angelus S. Rumoldo, quid parentibus ejus dixerit, el id genus plura, qua memo scire potuit, nisi ez ipso Sancto audiverit. Appello omnes, qui citatum caput lecturi sunt, si vel uni unico in mentem veniat, id inde extundere, quod se illic deprehendisse existimavit Vardzus. à

30 Quid altero antecedente elicere velit, utut expen- derim szpius, fateor, me prorsus mon intelligere. En in parmé forma vatiocinium : T’heodoricus indicat, cor- pus S. Martyris Rumoldi adhuc humatum jacuisse in primo. loco, tumulo et sacello etc. Ejus verbu sunt : Àdo Comes sacrum illud funus impositum vehiculo, qUo NUNC REQUIESCIT LoCo deportat, et se- pulturam celebri sumptu procurat, nulla ullius ele- vationis facta “mentione, ergo propemodum ’ vicinus fuit ipsius z:evo Rumoldi, is quem supra ostendimus, trecentis ab eo annis ab[uisse, quod tamen est P’ardzi

conse-

D

quibus id demonstrari putat ;

sed qua facillime

hic et alibi conv elluntur.

DIE PRIMA JULII.

A consequens; par utrobique est, sed «que falsa conse-

Anonymi δίας colligi posset

ez tempore archiepisco- patus Dubli- niensis,

quentia. Missa isthzc faciamus : de prima Sancti ele- vatione, erit alibi dicendi locus, ubi et aliam Vardzi opinionem refellemus, censentis prefatam elevationem, εἰ in Steynockeseel translationem | factam. tempore Normannorum, qua tametsi aliqua. verosimilitudine vestirentur, attamen et historie οἱ Mechliniensium traditioni omnino repugnant. Ridiculum porro est. sibi imaginari, corpora Sanctorum, paucis post obitum annis, e terra levata fuisse, cum plurima. sint, quz multis seculis sepulta. remanserunt ; quod. de S. Ru- moldo disertissime pronuntiat “Theodoricus, de aliis autem. Sarchinii, seu ad S. Trudonis sepultis infra os- tendemus. Postremum argumentum jam. satis dissolu- tum est; Anonymi opus Belgicum jam e tenebris eru- tum, aperte demonstrat, nihil. eorum praztermisisse, qua in Theodorico themati suo apta. repererat. Jam mobis paulo apliori investigandi ralione, quam verosi- millime fieri poterit, stabilienda est / Anonymi jam sepe dicti ztas, deque aliis gestorum S. Rumoldi scriptoribus agendum. Pro quibus sit.

$. IV. Quo tempore seripsisse videatur Anonymus Belga, et qua lingua primum scripta sit vulgatissima Legenda.

IE negatiw quodammodo Anonymi antiqui- tatem. evertimus , ea refellendo , quibus | subnixam illum. existimabat, Vardzus, preterquam quod ez ejus confessione, imo ex collatione utriusque vite Theodo-

ricianz et. Domynsianz constet, nihil apud Theodo:.

ricum legi, quod Mechliniensem Anonymum latue- rit; seu, quod eodem recidit, “TTheodoricianis omnibus uswm esse Anonymum, quodque inde rectissime conse- quitur, dictum toties Anonymum Theodorico juniorem esse, neque adeo seculum xn etate superare, quo quam obscura fuerit. S. Rumoldi rerum. | gestarum. historia, nemo, qui res Belgicas a. limine. salutaverit, diffiteri ausit, qui Rom contra scriptorum nostrorum omnium torrentem ccce eniti presumpserit, ac disertissimis ‘Theo- doríici εἰ Chronici Mechliniensis testimoniis. refragari. Atque hinc prudenti lectori considerandum relinquo,unde Legendarius ille Belga, tam minuta, tam | singularia tam distincta, in tam densis tenebris assecutus sit, ut vel ipsa angeli nuntia apud Vardaum cap. 2, ὃ, 7, 10, 14 expressissimis terminis retulerit, quemadmodum et personarum omnium verba, allocutiones, responsa, orationes, preces, eLejusmodi arcana quz apud Domynsium ita describuntur , acsi Anonymus presens omnibus, auri- tus et oculatus testis. adfuisset. Verum hac annotatio- mum mostrarum erit materia. .

32 Hic ex professosdispiciendum, nusquamne Ano- nymus rimam aliquam exhibeat, per quam in accura- tiorem ejus cognitionem deveniri possit, Primam sibi aperuit. Baertius in eo, quod toties repetatur. titulus Archiepiscopi Dubliniensis, quem mon est verosimile ab Anonymo confictum fuisse: unde est consequens, ewm tali svo scripsisse, quo archiepiscopatus Dubli- niensis insttutus erat, adeoque de talis nominis An- tistite aliquid. in. Belgio percrebuerat: atqui certum

videtur, idque in. decursu. demonstrabimus, Archiepi-

scopi dignitatem Dublinii notam non. fuisse ante annum 1152 : est igitur consectarium. alterum, vitam istam ante illud tempus adornari non potuisse, qua est satis certa probatio, ipsum mon solum Theodorici state, sed anno saltem |. 1160 posteriorem esse. Imo magis adhuc removenda. erit scriptionis epocha, δὶ Guallaferus S. Rumoldum in archiepiscopatu pracesserit. Quo autem pacto tituli Sancto: nostro paulatim . accreverint, - dis- quiremus in decursu, quando de state, genere, episco- patu etc. erit agendum ;. ad. prasentem. controversiam salis est, auctorem Anonymum, quiscumque ille. sit, Julii T. I.

157

ante seculum x1t jam adultum suacomponerenon potuisse*

33 Nititur Baertii ratiocinatio Domynsii paraphr asi, in qua rotunde et intrepide omnia definiuntur; verumta- men paraphrastes ipse in suo ad Lectorem Monito, apud Vardzum pag. 46, mutationem a se factam ultro fatetur his verbis: Haud miraberis, candide Lector, locum quo episcopale munus olim exercuit Divus hie Ru- moldus, appellatum a me DunLiNIENSEM, cum ta- men Germanici libelli auctor, quisquis is fuerit, eumdem locum nuncupare videatur ἃ pMowNz, sive DJEMONIACUM, qua in re hallucinatus est ille, ni fallor, ob temporis diuturnitatem. Nimirum abster- ritus Domynsius. titulo Archiepiscopi Duvelensis, qussivit in. Hibernia nomen proxime accedens, et pro $uo mero arbitrio substituit Dubliniensem, qua ratione sensim elimatz sunt. S. Rumoldi dignitates, ut alibi dicemus. At enim e£ his sequeretur, mon concludere quidem Baertii conjecturam, pro stabilienda Anonymi atate; at certe id genus mutationes, dicam an depra-

vationes nimis quam manifeste ostendunt, quam parum

fidei monumentis Mechliniensibus haberi possit, in quibus tam notabiliter corruptas videmus praecipuas rerum circumstantias, adeo ut monnemo Dommynsio perspicacior, non Dubliniensem ex Duvelensi faciat, sed serio inquirat, anne forsitan B. Rumoldus oppidi sui nomen, Duffele pago propter Mechliniam sito indiderit. Ubique brevia, ubique syrtes. At quid si alia, rima plusculum lucis praebeat ?

34 Meditemur tantillum caput 1, in. quo hac verba expendenda proponam : Que cum Rex volutaret animo; claris quzedam natalibusforta, illustrissimi nimirum Sicilie Regis filia, cui et Cecilia nomen miris apud eum efferebatur preconiis. Satis belle concordant Sicilia et Cecilia, at quam facile praeconia illa ex Sicilia in Hiberniam per id tempus transvola- verint, equidem non satis intelligo. Ceterum per Sici- liam patet rima, qua mos doceat quarere, quo potissi- mum avo apud Belgas moti fuerint Siciliz Reges. Lectores precor, ut F’ardai ad hunc locum annotatio- nem pag. 79 consulere dignentur : non paemitebit la- boris, ob congestam illic multam eruditionem Hiber-

nicum, nusquam alibi reperiendam ; cujus ea demum |

sequela est, ut cum S. Rumoldi atate Regem in Sicilia Vardews mon reperiat, pro suo in patriam studio, putet, Casiliam Sicili substituendam. Non nugemur: ego ex solius Regis Sicili:e nomine, non dubito conficere, eo seculo scriptam esse Legendam, quo de Sicilie οἱ Neapolis Regibus fama in. Belgium illustria quzdam gesta pertulerat ; nisi novo miraculo fingamus, scriptam in Hibernia vitam, que huc delata, perperam intellecta. fuerit, contra quam pugnet F’ar- deus, qui pag. 99 aperte et. vere pronuntiat, vix quidquam de Rumoldi gestis apud veteres Scotos… reperiri.

38 Neque ruminemur subtilius ; Legenda Domyn- siana, est hominis Belga, verosimiliter Mechliniensis popularis opus, qui regiam prosapiam in Theodorico in- terpolato et. brevioribus Legendis reperiens, nullo ne- gotio patrem Regem Davidem, quod momen in Scotia non esse ignotum sciebat, (Chronicon Mechliniense Joan.

nem appellare maluit) matrem vero Ceciliam ex Sicilia

accersiverit. Redeo ad argumentum, indeque rursus elicio, seculum reperiendum, quo mazime inclaruerant nomina Regum. Siculorum, qualia seculo. xu et. xui erant. notissima. Hoc postremum magis convénit, quam- quam. nec a priori abhorream ; ea potissimum de causa, quod nullius translationis in ea et aliis vitis MSS. me- moriam ullam reperiam. Convenil, inquam, nam cum paulatim, ut fit, aecrevisset S. Rumoldi sacra et pro- fana nobilitas, in diplomate authentico anni 4265, quod apud laudatum nobis Pranobilem et Clarissimum Cuy- perum exstat, quo Walterus Bertholdus, de cure fa- brice templi disponit ; invenio hac verba, S. Rumoldi f 21 Episcopi

D

AUCTORE

J. B. S.

nisi Domyns eum primus nominasset.

Ez fama Si- cilie Regum,

seculo 13 notissimorum,

A

AUCT ORE J. B. S.

arguitur eo tempore flo- ruisse Legen- darium,

qui primo Latine scri- pserit,

deinde Bel- gice auctior redditus ;

458 -

Episcopi et Martyris, Patroni dicte ecclesiz, ex quo postmodum. secutus est titulus Archiepiscopi. Pri- mus sufficiebat seculo xit, nec. quidquam pronius est, quam ut paulo post, pro generis etiam nobilitate, acces- serit Sicilia tum mazime celebris, que S. Rumoldo matrem dederit Ceciliam Regis Sicilim filiam. Evi- dentiam desideras : tenebris impuia ; in quibus versa- mur; majori luce opus esset, ad clarius perspicienda, qua iis obvoluta sunt ; at quidquid conatus et diligen- tiz adhibuerimus, impossibile hactenus | fuit noctem il- lam dispellere. ΄

36 Ceterum conjectura nostra nihil solidi opponi po- Lest, nisi quis Vardzo suppetias ferens, contendat, Do- mynsium, quemadmodum ez Duvel formavit Dublinium, sic ex Casilia finxisse Siciliam. Gratis id quidem, sed lam. incerta. documenta. suppositionis insimulare quis vetet? Porro Domiynsium Belgicam Legendam in hoc puncto presse secutum, probant MSS. Rubez vallis et Ultrajectinum S. Salvateris, in quibus Sicilie, nomen eaque diserte exprimitur. Peremptorio argumento rem conficit autographum ipsum Belgicum, in quo eadem est eL regni et regiz sponsz efformatio Cecilia. Utcum- que sit, digladientur inter se qui voluerint, twm de

gente tum de episcopatu Rumoldi, quem alii in hodierna

Scotia collocant ; nos textui. Domynsiano | inhzrentes, putamus scriptoris Belga. atatem ex Regibus Sicilie salis verosimilter a nobis erutam ; et quamquam αὐ archiepiscopatu non recte arguisset Baertius, aliunde probatum. manebit, quod. dictum est; nimirum nulla cerita. auctoritate. constare, S. Rumoldo adseriptam Episcopi dignitatem, ante citatum, nuperrime Walteri Grimbergensis diploma, ex quo patet, tali titulo. insi- gnitum anno saltem 1265 : unde denuo fluit consecta- rium nostrum, circa seculum tertium decimum, et forte proxime sequenti [loruisse et scripsisse, Anonymum Le- gendz Domynsianz primum auctorem. Nunc alteram propositi tituli partem exequamur, quo nempe idiomate primum scripta fuerit Mechliniensis Legenda.

37 Toties laudatus nobis Vardzus pag. 56 d2 primo, quo vita illa Belgica stylo aut. sermone scripta. [uerit, conjecturam. promit: Denique existimo nihilominus hanc eamdem Anonymi historiam prius latina scri- ptam quam theutonica lingua, tum quia ita frequen- tius contingit, nempe quod vitzee Sanctorum in pa- trium et vulgare idioma ex latino traducantur, quam econverso ; tum etiam quia saltem lectiones proprize de Sanctis in suis ecclesiis decantari solitze, vulgo sunt latine seriptze, et aliis narrationibus, vel coz- tanee, vel priores. Eas autem, que olim de Rumoldo in ecclesia Mechliniensi, dum non fuisset cathedralis, legebantur, si non sunt ezdem, quae exstant in Breviariis antiquis et modernis diccesis Leodiensis (cui illa fueratsubjectaante annum wpLIx, dum primo in Metropolitanam et Cathedralem una eri- geretur) interiisse credibile est, sive humana incuria sive injuria temporum, vel hzereticorum. Nam licet operose in illas inquisiverim,nusquam genuinas inve- ni,quze possint non ostendi Theodorico recentiores.De Breviariis agemus infra. Obiter noto, errasse Vardeum, dum Mechliniam ait spectasse ad ditecesim. ILeodiensem, quae sedi Cameracensi in spiritualibus; ut. loquimur, semper subjecta fuit ; sed ad institutum redeamus, qua lingua. primum | scripta fuerit Mechliniensis Legenda.

38 lVon displicet. Vardzi opinio, ad quam ample- ctendam me inducunt citata superius et moz eapendenda MSS. alterum S. Salvatoris Ultrajecti ; cenobii Rubez vallis alterum, quorum. utriusque idem omnino et ad verbum | principium : Regnavit in regno Scoti; Rex quidam nomine David, in civitate dicta Verwyck (alias Veerwich) qu: principalis et capitalis civitas totius regni existit. Hic namque conjugem nobilem et illustrem, illustris Regis Sicilize filiam, Ceciliam nuncupatam duxit in uxorem etc. qua sola scribend;

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

ratione differunt ab. elegantiore Domynsii phrasi, cui etpoliende eum unice inlendisse , supra ex ejusmet verbis ostendimus. Si rei totius analysim satis percipio, verosimile mihi videtur, breviorem fuisse Legendam, primitus ex Theodorico aliisque accrescentibus traditio- nibus, sub finem seculi xxt, vel principium xui αὐ ali- quó mon satis latine perito elaboratam, quam deinde aliis ornamentis ampliaverit, sive unus sive alter Sancti cultor, quamque postea. elimaverit celeberrimus apud Rubeam vallem Hagiologii Brabantini collector Gille- mannus, ila funclus 1487. Ex simili aliquo Legend apographo, certum est, scriptorem Mechliniensem ver- naculam. suam composuisse, ut apertissime indicat pag. 34; ex hac demum prodiit palmare Domynsii opus, de quo jam satis dirimus. |

39 Paulo attentius atque. altius ruminando, ad. re- rum caput, quam poterit proxime accedemus. Domyn- sianum Anonymum Belgicum, utpote magna parte au- cliorem Legendis Tungrensi, Ultrajectina et Rubez val.

lis ; hisce posteriorem statuere omnino oporlet : ha

enim, cum prima Domynsiana capita omnia. referant, desinunt in ea sanctorum Rumoldi et. Gummari confe - rentia, quz a Domynsio ponitur cap. 22; ex Thheodo- rico aulem, quem expressis terminis de nomine citat MS. Rubez vallis, martyrium et miracula desumentes. F’erum ultra progressus Domynsianus Anonymus, totis octo capitibus plurima subjunzit de S. Liberto, aliisque S. Rumoldi gestis, deque ejus martyrio, quz in MSS. desiderantur, haudquaquam prztermittenda, si earum scriptoribus nola. fuissent, aut si illi post Anonymum, et ez Anonymo suas Legendas deprompsissent. At vero Le- gendzisiz MSSS.scpissimz citant antiphonas metricas ex Officio ecclesiastico Leodiensi, hac vel simili phrasi: Hinc est quod in matutinali Officio ejusdem Sancti canitur hac antiphona, puta de Sancti ortu: Stirpe natus ex serena, Rumoldus vir inclytus,ad ceelorum peramze- na, suspirat medullitus. Jtem illa, de ejus infantia : Oriundus ex Scotorum regali prosapia, honestate vitam morum ornat ab infantia; cum reliquis ordine suo , quas dabimus hujus commentarii S 9, ubi totum Officium describitur : ex quo laciniae nonnullz, relicta metri ratione, Domynsianz historiz inseriz sunt.

A0 Est igitur ipsum illud Officium vitis MSS. Tun- grensi, Ulirajectina et Rubez Vallis antiquius, el si conjecturam. prodere audeo, meirica tota esse potuerit prima amplior vita, pro liberiori poete ingenio emor- nata, quam deinde alius soluta oratione, sed eadem audendi potestate, ad eum modum amplificaverit, quo hodie in praedictis MSS. refertur : quibus tandem ac- cedens Anonymus Belga, sic rem tolam deduzerit, prout sub .Domynsti nomine circumfertur. Atque ea. est, nisi vehementissime fallor, sincera genesis Legendarum ista- rum, speciosius quam. verius Mechliniz adoptatarum, quamquam haud obscure observaverim, eas aque ac Domynsium ibi hodie prorsus ignorari; ex quo nimi- rum ab amuis ferme octoginta. ex. hominum memoria omnes delevit Wachtendanckiana historia, cum Gra- mayi commentario totius populi manibus Belgice teri solita ; at levi sane jactura, utpote cum ez Legendis il- lis nihil prorsus pratermiserit, alia vero non minus miranda , adeoque plebi indoclz gratissima cumulaverit, ut dicemus paragrapho sequenti.

41 Jam ez: me quarent S. Rumoldi ardentiores ze- latores, ad quod seculum probabilius referendum putem

D

a Domynsio iterum latine versus.

Horum jam eaoletorum genesis explicatur,

uti et atas officii Leodien-

Officium. Rumoldianum | Breviarii Leodiensis? Quid. sis,

sentiam, non dissimulabo. Ostendam inferius S 8, nul- lum. Martyrologium. reperiri, cui inserta sit ad 1 Julii S. Rumoldi memoria, quod seculo x1v vetustius esse probari possit, indeque ex: conjectura non infundata col- ligam, publicationi et extensioni cultus sanctissimi Mar- tyr«s prxcipuam | ansam, dedisse celeberrimam corporis translátionem, solennissimamque elevationem ann11369, quando in primam illam pretiosissumam, et ab impiis

• tem-

DIE PRÍMA JULII.

A templorum spoliatoribus subinde direptam, capsam de-

Vita Belgica

100 annis

post Sancti

artyrium

scripta.

Legenda MSS. Ultrajectina et Rubez val- lis,

positum est, ut ez instrumento authentico postea de- monstrabitur. De Leodio aliter licet conjicere; nam cum ibi S. Rumoldus xxvi Octobris olim cultus. sit, et adhue colgtur; pro eo autem die in aliquo | Usuardino seculi xn. codice, ut infra dicam, relatus sit ; facilius admitti potest, officium ecclesiasticum αὐ ipso fortasse seculo xin. Leodii receptum fuisse : ex quo hzc. alía deducetur conclusio, predictum Officium sub finem se- culi xi compositum, porro Acta MSS. prout T’rajecto, Tungris et ex Rubea valle accepta sunt, illo posteriora, circa idem tempus coaluisse, tum nempe, cum teste Henschenio, ut supra dicimus, vitz multorum San- ctorum Belgii inepte. reformata οἱ interpolatz sunt. Legendam vero Domqymnsianam multo ampliorem, ab Anonymo Mechliniensi seculo xv conciunatam ; quam sexto decimo proxime insequentt Domynsius, non satis integre, latinitate donavit.

49 Hac. uti pridem palpando quandoque et ex va- rüs congruentiis res combinando determinaveram, ita scripta relinquere volui. ut pateat, nihil me temere de- fimiturum fuisse, tametsi vita Belgica tenebris suis se- pulta mansisset, Ast ubi ipsum autographum palam est, non satis sincera Domynsii fides ultro revincitur, quie versione sua ezpuncta voluit illa, unde Belgicz scriptio- nis tempus aperte colligitur, admixtas in antepenultimo capite auctoris vindicias omittens, quibus S. Raumoldum vere Marlyrem dici posse et esse demonstrat, adver- sus eos, opinor, qui, teste chronico Mechliniensi, Con- fessoris ritu colendum contendebant. Hoc inter alia ar- qumento utitur, quod non sine evidenti miraculo et veri martyrii testimonio recens sanguis in sacro vertice, tum apparere potuerit, cum jam a septingentis annis, inquit, interemptus fuisset. Alludit procul dubio auctor ad causas, cur aperta fuerit lipsanotheca piior deau- rata in. Paschate anni 1480, quando nimirum incre- dulis nonnullis exhibenda fuere sacra B. Martyris ossa, ac presertim calvaries, inflictum capiti vulnus referens. Ex ANNIS autem SEPTINGENTIS, Qui tum a Sancti cade efflüxerant, invicte conficitur, scripsisse Anonymum Belgicum, quem pra oculis habuit Domynsius, sub fi- nem seculi xv, postquam peracta. fuerat pradicta. visi- tatio, de qua in altera sui opusculi parte pag. 204 satis rotunde asserit nonnulla, qua sola ejus auctoritate non admiserim, idque imprimis quod tum in ipsa theca re- perta fuerint instrumenta, ex quibus constaret, sacrum corpus in scrinio ligneo jacuisse annis quatuor et sep- tingentis, nimirum, quos ipse computavit, sed cujus. rei nec verbum faciunt diplomata authentica paulo post pro- ferenda : ex his aliud eruere mon voluimus, prater Ano- nymi scriptoris etatem. — ^

S. V. De aliis S. Rumoldi Legendarum Seriptoribus.

E praecipuos et capitales assignavimus T’heodori- cum, Acta MSS. et Anonymum Domxynsianum Belgi- cum, ex quibus profluxere omnia, quz alii de hoc sancto Martyre saltem cum aliquali verosimilitudine vel typis vel scripto mandarunt; celebriores autem. duos, T’heo- doricum et Domynsium, ut primigenios scriptores, suis de S. Rumoldi patria dissertationibus, promisit Var-

. dus. Jam veroin museo nostro exstant predicte MSS.

Legende geminz Rosweydi cura transcriptz, altera ez: codice Ultrajectino S. Salvatoris, cujus titulus est : Vita S. Rumoldi Archiepiscopi Duvelensis; wu neglecto, qui apud. .Domynsium legitur, aucto postea T’heodorici prologo, a capite primo incipitur : Reznavit in regno Scoti: Rex quidam nomine David, in civitate dicta Verwyck (alias Verwich.) Sequitur major pars vite Domynsianz, uti verosimiliter primo composita | est, nullis divisa capitibus, sed varie interpolata. antiphonis

159

rhythmicis ex vetusto officio Leodiensi, sic tamen, ut martyrium. ex Theodorico desumptum sit, cujus rei causam jam dedimus, rejectis ad calcem miraculis, inter quorum narrationes plura rhythmorum fragmenta. ex prefato offcio desumpta interseruntur. Aliud manu- scriptum ez. Eubea valle acceptum, alteri consimile est, sed priori magis variegatum, adscripto Theodorici exor- dio, et post Legendam, in capita 24 divisam, assuto per alium novo capite. subjuncta ex eodem Theodorico pas- sione atque miraculis ; dequa Legenda audiendus Var- dus, iam ‘cum simili altera Tungrensi conferens : verum ex prajudicatis, perperam supponens, prefatam Legendam ex. Domynsio acceptam esse ; cum nihil cer- tius sit, quam quod compilator Anonymus ez. Legendis illis et T’heodorico sua omnia corraserit, —

44 Sic loquitur Vardzus pag. 56 : Existimare quis posset, codicem Tungrensem MS. apud RR. DD. Canonicos regulares ibidem, Theodorico et Anonymo Belgico pracellere, nisi totam priorem partem sui ex hoc desumptam fuisse constaret, faeta collatione; ex illo autem, et quidem verbatim, posteriorem. (nempe. aliquis ita desipuerit, ut ex duobus integris ope- 1ibus, duas lacinias male consutas collogerit.) Quare eam missam feci, quamquam ad manum sit inde transcripta, quod nihil vel antiquitatis, vel auctori- tatis, nihil rei aut eleganti: habeat (preter quod memoret Londinensem et Legionensem Episcopos interfuisse consecrationi S. Rumoldi) supra ipsa il- lorum verba, ibi minus concinne et nuperius coa- cervata, quamquam Mechliniensi Senatui dono ob- lata et gratanter accepta nuper fuerit, arbitrante exscriptore, illam offerente (quod et ego primo ar- bitrabar) ibi quid contineri monumenti singularis. Quare supertluam ejus editionem judicavi, ut et aliarum recentiorum, quas RR. PP. Lippelous et Grassius Cartusiani; Ribadineira, Hareus et alii neotherici ex Theodorico, Domynsio, aut ex his collecto Tungrensi MS., autalio vix ab hoc diffe- renti codice Rubez; vallis compilarunt, nam nihil, demptis pauculis verbis, afferunt ulterius, quam illi antiquiores, quos, licet minus politi commatis ali- quando sint, semper in rehistorica przeferendos, ad lec. torem sum praefatus, simul atque, quod ai pedem litte- re, ut aiunt, ipsa auctorum verba ponenda statuerim.

45 Istud ad pedem litter, δὲ recte observasset Vardzus, alia in MS. Tungrensi notare potuisset, ex quibus Domynsii Anonymo antiquius esse. omnino perspexisset, qua cur intacta reliquerit, facile assequitur, quisquis doctissimi viri, pro S. Rumoldi patria. decer- tantis, scopum semper habet prz oculis. Episcopos Lon- dinensem et Linconiensem, seu fere Lincolniensem, exprimunt etiam MSS. nostra : verum de DUVELENSI ARGHIEPISCOPATU altum siluit Vardzus, tametsi in eo- dem Tungrensi MS. referri certo debeat, siquidem ce- dez iste corruptorum manus effugit. Ego elegantias et magis concinne cóacervata Jm antiquis .Legendis quarere numquam didici, quo minus politi commatis sunt et. breviores, eo majorem apud mos antiquitatem sapiunt, majoremque proinde auctoritatem merentur. De cetero monumenti singularis nihil continet T’un- grensis iste codex, quod nostri ad. verbum non exchi- beant, quos eidem praeferre. audeo, certe Domynsiano longe vetustiores, prorsus non. dubito. In reliquis bene opinatur Vardaus: mam in Theodorico et Domynsio reperiuntur ómuia, qug in MSS. illisszpius legi, non sine magna admiratione, quod cum post “Theodoricum scripta sint, tam mira et prodigiosa referant, quc ipsi ignota fuisse, ex ejus silentio abunde constat. Dubitavi aliquoties, num opera pretium esset, alterum er MSS. istis typis edere ; verum, cum, ut jam diximus, in ‘Theodorico et Domiynsio contineantur, quid opus erat eadem rerum serie repetita lectorem fatigare ? Ut. ta- men apud Mechlmienses fidem meam liberem, ipsis

Legen-

D

AUCTORE J, B. S.

uti et Tun- grensis Var- dao visa.

vetustiores sunt Domyn- siano Anony- mo,

A AUCTORE * J. B. S.

qui ex ipsis et Theodorico

(in quo et

aliis multi hallucinati sunt)

Legendam suam compo- suit,

160

Legendam totam suo loco repraesentari curabo. 44d Vardeum regredimur.

A46 Pergit is pag. 97 in fine : Theodoricum vero, quod styli sit antiquioris, brevioris, nec non magis elegantis (addere poterat simplicioris et veracioris) promisi Domynsianz translationi, quamquam haec sit rei et materie qua copiosioris, qua dignioris ob antiquitatem (quam Vardeus se videre credidit) quamvis et illum tamquam probatissimum auctorem (imo unice probandum ) vit:e S. Rumoldi atque alio- rum etiam Sanctorum universi scriptores Catholici, de iis agentes, fuerint inoffenso pede secuti, Surius, Molanus, Baronius, Antonius Yepes Hispanus, perdoetus auctor Chronicorum generalium Ordinis S. Benedicti, et reliqui infra nominandi, ex quibus solus Molanus Mechliniensia MSS. volvisse videtur, reliqui solum Theodoricum, etiam ante Surium et centum jam amplius annos, Lovanii typis manda- tum, cum aliis Sanetorum vitis. Quam hic Legen- dam Lovaniensem indicet, mon satis intelligo : anti-

“quissima nostra editio Lovaniensis est anni 1485, ast

in ea confuse. digesta, nulla S. Rumoldi vita. compa- rel. Interim. vere hic. asserit. Vardzus, universos scriptores Catholieos inoffenso pede T’heodericum secutos ; verum et illud certum est, non omnes since- rum Theodorici opus vidisse, cui soli utinam. semper adhvsissent. Mechlinienses.

47 Ad rem nostram etiam facit. alia. Vardzi obser- valio pag. 98. Ceterum, inquit, crassus error non- neminis fuit (parcendum nomini) Vitam hujus Mar- tyris exstare MS. Waleiodori a S. Forannano, pri- mo ejus loci Abbate coneinnatam, nalloque fun- damento veritatis subnixus. Omnia enim hujus monasterii. antiqua. documenta, cum perlustrassem jàm ante sexennium, nihil ibi &àuctore Foraunano scriptum reperi, preter vitam S. Eloquii, eo per S. Forannanum gentilem suum, atque Domnach- morensem in Hibernia pontificem, translati; et quoddam metrum pium de vanitate mundi : quae quidem ipsa, sola virorum eruditorum conjectura, non vetus seriptura asscribit Forannano,nisi aliquem fortassis viderit doctissimus Molanus, qu! id asse: rit, et nihilabsque magno judicio, eruditione et fide….. Item et Wionis oscitantia est, vitam Ru- moldi editam a Theodorico, fuisse Bruxellis impres- sam anno MDLxix, cum ea Domnysii sit, quce tune ibi primum prodiit, a Theoderici narratione toto coelo diversa, et nisi vehementer fallimur, tantumdem ab historica sinceritate remota.

48 Ut hic demum simul et semel plane convellantur

tum Vardzana tum aliorum quorumcumque argumenta -

pro antiquitate Legende Domynusianz ; sufficiet, ex citato Eubez vallis MS. ea discribere, quao leguntur cgp. 2^, ubi perducta prius ad collationem sanctos Iiumoldum inter et. Gummarum historia, sic prosequi- tur : lnterea vir beatissimus et vere Deo dignus sacerdos Rumoldus, pater patri:e et suis temporibus lucerna in tenebris lucens, peccatorum caliginem cireumquaque fugabot, et ibat in bonis proficiens atque sucerescens, donec cunctis virtutibus redimi- ius, occurreret in virum perfectum, et pertingeret ad bravium felicitatis zeternze, quam sibi Dominus per certamen acceleravit condonare. Ipsum vero passionis ejus ordinem, quoniam a venerabili quo- dam Abbate S. Trudonis in Hasbania nuper, quamvis breviter, luculenter tamen desertum [de- scriptum] novi,idirco eum stylo meo non prosequor, sed lectoris studium ad illius scripta remitto. Sunt igitur Legenda ista, atque οἱ similes, “T’ungrensis. et Ultrajectina T’heodorico mostro posteriores : atqui ex illis et Theodorico sua omnia accepisse -Domynsianum Anonymum, velez ipsa Domynsii confessione, qui Guervicanam urbem δὲ Duvelensem | archiepiscopatum

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

ceteraque inde eruit, evidentissimum est : ergo inuti- lem operam sumunt, qui Domynsii Anonymum Theo- dorico et .Legendis vetustiorem fingere meditantur ; praterquam quod num. 42 veram ejus xtatem demon- ‘straverimus.

A9. Possent et aliorum scriptorum hallucinationes referri, qui nonnulla hinc inde decerpentes, de suo ad- dentes alia, posteris errandi occasionem | prabuere. At enim scriptionibus illis examinandis operam abuti non vacat, cum ad assignatas supra scaturigines omnia pla- ne revocanda sint, ex quibus ista officina ecclesiastica. dioecesis Leodiensis mirabili miztura contexta sunt, ut infra latius. deducimus. Locum mereventur | Lectiones quatuor et. viginti MSS. de B. Rumoldo, ex officio particulari ecclesi: Mechliniensis nondum appro- bato, de quibus paragrapho primo ex. Martinii epistola locuti sumus, easque compositas diximus a R.D. Pe- tro vande JFiele, in varios dies divisas ad celebran- dam quodammodo S. Rumoldi octavam. Verum neque istas magni pendendasa ideo, upote merum Domynsii com- pendium, cum Molani elogio, in varias itidem lectiones distributo ; quod. postremum infra daturi sumus. lios Legendarios seu palrios seu extrameos mon emwumero., De Surio jam supra memini. Dum Harzum appellari audis ; puta. tibi oggeri Legende Surianz mon satis bene contextum | compendium. | Cornelius Grassius. in Zacharie Lippeloi editione S. Ramoldo novum titulum tribuit, falso citans Theodoricum, cum vita ibi excusa ex solo Domynsio contracta sit. Frustraalios recitavero ; vel si decem adduzeris, ex tisdemmet fontibus omnia accepisse demonstrabo. Nihil hic reliquum, nisi ut pau- cis vitam illam recenseamus, qua sub nomine J. 77. W. ecclesi Mechliniensis Decani, postremo vulgata est anno 1638.

δ0 Legi ipsam atque pervolvi non semel attentissime, ad duo supra quiquaginta capita, paginas 79, in paulo minori forma quam Domynsiana apud. Vardzum, dif- fusam, eo ferme stylo, quem Domiynsius in epilogo suo tantopere optaverat, dum. viam premonstravit, qua nimirum hsc rudi quidem minerva a se descripta, tersius tandem ac latinius atque pro rei magnificentia iractatentur ; quod permagnifice — praestitit, vir tunc Amplissimus, postea Illustriss. Ep. et. Archiep. nam ibi Domynsius ez codice Rubez; vallis Latinitati flui- diori et comptiori ita redditus est, ut nihil aliud totis viginti quatuor primis capitibus actum videatur, przter id unum, ut Domnysius magis terse et ornate loquere- tur : qurque apud ipsum mon satis chronologice et genealogice ordinata erant, signatis amnis et Adonis propinquis, valde liberaliter determinarentur, | alia- que admisceréntur non injucunda parerga, quibus sin- gulatim excutiendis, cum plane obvia sint, non. immo- rabor. Liceat verbo insinuare, mon temere quemquam opinatum. esse, forte e vicina S. Rumoldo palzstra oratorem, subsidiariam manum Wachtendonckio minis- trasse, quamvis de cetero virum litteratum et Latine peritum non ignoremus,

51 Brevior est et contractior in. referendis miraculis capite 25, 26, 27 et 28, sed omnibus audendi palmam praripit, dum cap. 99 ex nullius auctoritatis chroni- cis , forte a sesquiseculo Belgice consarcinatis , to- tam. Pontifiaam |.Leonis III, οἱ cxsaream | Caroli Magni aulam sub annum. 803. Mechliniam | adducit ,

tamquam ad metropolim aliquam tam augustis majes-

tatibus dignam, qua per id tempus vix oppidi, dicam, an municipii nomen merebatur. Certe nullus S. Ru- moldi, quantumvis eximius encomiastes, tam gloriosam Sancti apotheosim eatenus : excogitare prasumpseval ; puta dum praedictum cáput. sic concludit : Mechlinize, in dicta Martyris (Rumoldi) sede, latina lingua con- cionem in laudem illius habuit, *et aliquot ecclesiae donaria contulit Leo Papa III.Si ipse Theodoricus , annis ferme $00 chronographos pragressus, talia tra-

x didisset,

Lectiones 24 fere Domyn- siana.

Legenda Wachtendon- ckii,

ex vernaculis chronicis aucia,

ados tiw. dm

“D

we Wc RES *

ΨΥ

— m

E

DIE PRIMA JULII.

A didisset, apud historiae Francica peritos nullam fidem

magis miran- da quam pro- banda con- gessit,

Origo archi-

episc. Du- bliniensis.

inveniret : qualem, obsecro, merebitur, qui decimo prope post. S. Rumoldi exitum seculo similia recenset ? Necdum exortus. est, qui nobis demonstret , S. Leonem III in. Brabantiam pedem. unquam. intulisse, quidquid templa ab eo ibi consecrata. monnulli. comminiscantur. Allegat 7Fachtendonckius diversos codices MSS., illos, opinor, quos mihi exhibuit. adm, Reverendus. et eruditissimus Sebastianus Crucius, ecclesi» Metropoli- tang Canonicus Graduatus, eadem de ipsis mecum sen- Liens, eadem nimirum, qua olim sensit Lipsius in .Lo- van. cap. 2: Qui annales ? Illine plebei et triti , quos plerosque (et initia pressertim) somniculosa anus condidisse videatur : vel que | sensit. Molanus, dum historias nostras vulgares, mendaciis plenas esse, in commentariis Lovaniensibus ostendit. Citat tem Wachtendonckius Vincentium de antiquitate. Testes alios eL vades quaerimus ; sallein jure. postulamus, hu- jusmodi codices, toties in eadem. vita tacito nomine cita- tes, Lali auctoritate dignos, ut in. rebus per. tot. secula remotis historicam fidem mereantur, qualem apud nul- los sapientes invenient. Qua duobus capitibus proxime sequentibus dicuntur de Normannorum | irruptionibus |, facilius salvari. possunt. . Caput 32. pro. majori. parte omnino respuimus : 33, quantum ad miraculum atti- nel, ut. T’heodoricianum, rejici mon debet, uti neque quatuor proxima, usque ad 37 inclusive.

52 Paucula alia percurramus. Cap. 38 asseritur, Religiosas de Blyenberg, Cleri acerescentis causa iransmigrasse anno nccco ad. locum, ubi nunc de- gunt PP. S. Augustini in eremo. Apage palaophi- liam, ex iisdem chronicis nimis avide. arreptam : diffi- cillimum erit, ante seculum xi monasteria Mechlinize reperire, preter solum S. Rumoldi Canonicorum mo- nasterium, de quo circa annum 1050. meminit. Balde- ricus. Neque ullam veri speciem habent, qui sub finem capitis habentur: Clero apud S. Sedem instante , beatus Martyr Rumoldus anno pcoocxxx, omnibus ex ordine discussis, in Sanctorum numerum adseri- bitur : Alexandro vero IV Pontifice, festus illi dies, ipsa Joannis Baptiste octava indicitur. Hoc poste- rius ez Molano vel ez citato ab eo Martyrol, ad. alios transiit, sed. [rustra hactenus monumenta | investigavi , ex quibus probari id possit, Theodorico apertissime re- clamante, cujus expressa verba liec sunt : Sed ne quid Baptiste celebritati et officio detraheretur , octava ab haec die Martyris officium percolitur, ergo. duobus ferme ante Alexandrum 1V seculis (nam. hic anno 1261 obiil) jam. (um translata erat. S. Romuldi festivitas. Primum admitti nullo modo potest, neque enim anti- quior solennis Pontificia canonizatio agnoscitur, quam sit Udalriciana per Joannem X celebrata anno 9993. Quam boni rerum mirabilium compilatores sunt indocti illi vernaculi chronographi ; ex. quibus sua. sumpsit Wachtendonckius, tam. sunt. in. rebus ordinandis com- binandisque sui immemores. Su[ficere profecto. ipsis debuerat prior illa inaudita canonisatio, de qua numero superiori egimus, a Leone 111 in tam augusto consessu instituta, concione latina in laudem sancti habita. Miraculum capitis 89. etiam. alibi legitur : Reliqua tredecim capita suo loco ad incudem revocabuntur.

53 Liceat hic cursim observare, totam illum et. tam speciosam Archiepiscopatus Dubliniensis S. Rumoldi apud. Mechlinienses inolitam traditionem , levissimo , imo nullo prorsus. fundamento. subniti, cum ea a solo Domynsio procusa fuerit, seculo primum xvt1 octingen- tis [erme post Sancti Marlyrium | annis, contra diser- tam [ormulam manuscriptorum. omnium, tum. Latino- rum, tum. vernaculorum. 1 de his quidem reum cor- ruptorem fatentem habemus .Domynsium. ipsum. supra num. 30. Haud miraberis, candide lector, loeum , quo episcopale munus exercuit Divus hic Rumol- dus, appellatum ἃ me Dublinensem etc. De. Latinis

161

evidentius esse non potest, ez paulo superius relatis, quandoquidem M SS. nostra bina Ultrajectinum S. Sal- valoris et cenobii Itubez vallis, non aliam. exprimant Wallaferi et. ‘umoldi sedem. archiepiscopalem , prater DuvELENSEM. Kt hanc ita efformaverat Anonymus Belga, per Duvelen, tametsi pag. 94 asserat, in auto- grapho suo Latino se legisse Dubbelensis, per gemi- num bb. At nullam, inquis, istius nominis metropo- lim tota veteri aut nova Scotia reperire est, Non inficior ; idque ipsum majori adeo me stupore afficit, quod. tam debili argumento pro archiepiscopatu Dubliniensi pu- gnent patriarum traditionum vindices. Magis id. etiam miror in scriptore vitz Wachtendonckianz, qui citato passim. Itubez vallis Hagiologio, suppresso vero ecpi- scopatus nomine, pro Duvelensi, substituit et ipse Du - blinensem sedem nulla mutationis data ratione, quam Domynsius, in ea parte sincerior, indicare non praster- misil. Sed de his disserendum erit S 7.

94 Ibi de Sancti. dignitate episcopali agetur, pro- xime sequenti de ipsius patria et parentibus, qua capita sunt in. sanctis Scotis presertim et Hibernis supra mo- dum obscura et intricatla, ut pridem in Actis loco non uno observatum est, ewm sepe figmentis scateant genea- logize Sanctorum Britannorum, qui in has partes traus- migrarunt , ut habes in .dctis xxv Junii pag. 90 de S. Adalberto Egmundano, prztenso filio Edilbaldi Regis Deirorum , et locis aliis, quz modo assignare promptum mon est. Faemplum aliud, hisce dissertatio- nibus non minus a[fine exhibet Bollandus tomo 2 Maji pag. 306, dum in assignanda S. Vironis patria et epi- scopatu multum desudat, non majori quam mos hic fa- cturi simus, operc pretio. Videatur ibi S 2, a num.14, unde paucula hac sequentibus disquisitionibus praemitto. S. Wiro patria Scotus. dicitur : querit. Bollandus, an quoties Scotia appellatur, de veteri , seu Hibernia, intelligendus sitscriptor ? Id enimvero consectarium ne- gat, ut quoties Sanetus aliquis Scotus appellatur , aut e Scotiaoriundus, continuo Hibernus habeatur : neque e diverso, ut in ea regione, quz sola ad hoc tempus Scoti: nomen retinet, natus censeatur, quia Scotus vocetur, si aliunde evidens fiat, prognatum alitumque in Hibernia. JVotanda ibidem, que de sede episcopali Dumblanensi disserit , quo forte reducenda erit Duvelensis-S. Rumoldi : propius etiam accedente orthographia superiori Dubbalensis, qux cum Dum- blanensi paulo majorem affinitatem habere | videtur. Cetera per te confer cum iis , qua de Sancti nostri, Scoti an. Hiberni, patria et. episcopatu jam disceptare aggredimur.

8 VI, De S. Rumoldi patria, ztate et parentibus.

Aa particularia. sensim descendimus, quibus paulo accuratius enodandis ea pramittenda fuerunt, qua do- cumentorum et scriptorum fidem aucloritatemque | in vero suo gradu collocarent. His itaque erpeditis, pri- mum indagamus, cujas fuerit S. Rumoldus, quo tem- pore vixerit, quos parentes sortitus sit. In quibus deci- dendis me multum titubare, ii soli mirabuntur ,. qui recentioribus Legendis istis sui« assueti, qua in iis re- periunt, tam indubitata existimant, ut. crimini sibi du- cerent, ea vel a longe in dubium revocare. Sic hodie apvd multos S. Rumoldus sine controversia Regum | Scotiz Davidis et Ceciliz filius, /P’allaferi Archiepiscopi Du- bliniensis discipulus, ejusdem postea in eadem metro- poli successor habetur, cum iamen ea omnia ad rectam critices normam ezaminata, nihil minus sint quam vero- similia, nedum ea veritate praedita, quam rerum pa- triarum. ama&tes sibi tam facile imaginantur. Vetustis- sima, qux usquam in Martyrologiis ezstet, S. Rumoldi memoria, ea reperitur in. Usuardo | Ultrajectino, quem

in

D

AUCTORE J. B. S.

Circa, SS. Hibernos plurima difficultates.

F

Quam hac dubia sint,

AUCTORR J. B. S.

ostendit in- gens Vardai opus ;

in quo licet Scotos refel- lat,

͵ C

non evincit, s. Rumoldum non fuisse Anglum,

162 DE S. RUMOLDO

in nostra- editione Rosweydinum dizimus, et ad secu- lum xi pertinere, Ibi autem ad xxvi Octobris. simpli- cissime legitur : umoldi Martyris : sicque in Adone S. Laurentii Leodii etiam signatur : Eodem die apud Maslinas, S. Ramoldi Martyris. Sed proposita excu- tienda sunt. Incipio ab iis. quz circa S. Rumoldi pa- triam censuit Baertius.

56 ἢ. P. Hugo Vardzeus supra laudatus, inquit, multis studiose el erudite persuadere conatus est , S. Rumoldum fuisse natione Hibernum, contra hagio- cleptas quosdam Scoto- Albienses, qui suse patriz ipsum vendicare volunt ; quorum argumenta omnino enervat J’ardzus, solide ostendens, mullam antiquis historicis cognitam fuisse Scotiam, prater eam, quam nunc Hi- berniam dicimus insulam; adeoque in hypothesi recte concludit, quod S. Rumoldus , si Scotus fuerit, Hi- bernus fuit. Verum utinam. xque dilucide ostendisset, aut ostendi posset, ex Scotia fuisse oriundum : in quo versatur cardo quzstionis. Sane quotquot. afferuntur a Fardzo, pro patria S. Rumoldi Hiberniz asserenda, Martyrologiorum et. sacrorum historicorum testimonia, cum nulla antiquiora sint. Theodorico et Anonymo Do- mynsiano, patet ex iis nihil amplius quam ez illis con- cludi posse. Ett cum omnia. ez. his fontibus. profluant , nihil conferre potest ad. rei controversz decisionem, sive pauci, sive plures, sive sacri, sive profani historici, eos- dem secuti, idem scribendo narrent : hi enim ducuntur non ducunt; et lumen quidem ostendunt , sed non illu- minant.

97 At neque Theodoricus neque Domynsius tantz sunt auctoritatis, ut questionem dirimere possint : nam ut supra diximus, non scripserunt ea qua viderant ipsi vel ab iis, qui vidisse se testarentur , acceperant : sed qua obscura fama εἰ longa traditione ad suas aures pervenerant. Atqui eo quo tpsi scribebant tempore, uti et nunc, quidquid peregrimum in. Belgio erat, Scoticum dicebatur, vulgari proverbio, inde orto, ut. reor, quod Belgwm multos ez primis suis doctoribus, et Scotia, qua Hiberma est, accepisset. Illi’autem, relicta patria, ez pietate Romam peregrinabundi | petebant , aut. alia loca, Sanctorum | reliquiis οἱ monumentis celebriora , idemque, si ita. disponente Deo, locum alicubi aptum invenissent, monasterium. exstruebant et. ez indigenis adoptantes socios, regiones circumcirca perlustrantes quos illic inveniebant diabolicis superstitionibus adhuc obc:catos , pradicatione et. miraculis. convertebant , mysteviis fidei erudiebant, illuminabant sacro baptis- mate, verique Dei cultui consecrabant.

δ Istos inter S. Rumoldum numerandum non du- bito; attamen inde non. omnino liquet, Hibernum fuisse. Potuit quippe apud Anglo- Saxones natus, in Hibernico aliquo Scotorum monasterio religiose vite preceptis eruditus, imo monasticam, vitam professus, sacrisque or- dinibus initiatus, cum aliis viris apostolicis in Galliam et Belgium, aut etiam Itomam pietatis causa profectus, tandem Mechlinig sedem fixisse, condito ibidem mona- sterio. Nihil hic a me peregrinum dici fatebitur, credo, quisquis historiam DBedz perpenderit, presertim. qua habet lib. 3, cap. 21; ubi cum narrasset, anno Domi- mica Ducarnationis sexcentesimo sexagesimo quarto pe- stilentiam saviisse per Britanniam et Hiberniam, | sic prosequitur ; Erant ibidem (ia Hibernia) eo tempore multi nobilium simul et medioerium de genté Anglo- rum, qui tempore Finani et Colmani Episcoporum, relicta insula patria, vel divinz lectionis, vel conti- nentioris vite gratia illo secesserant. Et quidam quidem mox se monastiege conversationi fideliter mancipaverunt, alii magis circumeundo per cellas magistrorum, lectioni operam dare gaudebant. Quos ommes Scoti libentissime suscipientes , victum eis quotidianum sine pretio, libros quoque ad legendum et magisterium gratuitum praebere curabant.

99 Idem Beda lib. 4, cap. 2 de sancto Colmano, et

EPISC. ET MART.

constructo, inquit, statim monasterio… Anglos ibi- dem locavit relictis in praefata insula (In Ais poinde) Scotis. Quod videlicet monasterium usque hodie ab Angli: tenetur incolis : ipsum namque, quod nunc magnum de modico effectum, Maigeo consuete vo- catur, et conversis jam dudum ad meliora instituta omnibus, egregium examen continet monachorum, qui de provincia Anglorum ibidem collecti, ad exemplum venerabilium Patrum, sub regula et Ab- bate canonico, in magna continentia et sinceritate proprio labore manuum vivunt. ZZinc, et ex iis, qua laudatus Beda marrat lib. ὃ cap. 10, 11 et 12 de Belgii et Germanie Apostolis, patet, multos nobiliter apud Anglo- Saxones natos, in [Tibernia vitam. mona- sticam amplexos, inde ad predicandam fidem in Ger- manm οἱ Belgium esse profectos. Tales fuerunt. /F’i- chbertus, Swibertus, Willibrordus et socii, .Ewaldus uterque ete. qui ab omnibus Scoti et Hiberni habeban- tur : quid ni et talis fuerit sanctus Fumoldus? Certe nomen Saxonicum Rombant, cum vulgari fama, qua Hibernus creditur, videtur id suadere. Atque hwc ju- stissima verissimaque nationis Hibernice gloria ; quod ipsi Germaniz et Belgio fidem non tantum annuntiave- rint, sed magistri etiam fuerint eorum, qui nobis locuti sunt verbum Dei. i

60 Zactenus Baerlius, pro sua in versandis rebus Hibernicis solertia , prudentissime εἰ verosimillime. Nec mihi cum. Vardzo et Sirino de S. Rumoldi patria lubet contendere. Evicerint. ipsi nec ne, Hibernum fuisse, parum ad me attinet; quamvis ex Bosschaertio de primis Frisiz Apostolis, facillime ostendi possit, Itu- moldum eque ac Willibrordum vere Anglo-Saxonem fuisse. Jam dixi mihi fixum esse, α T’heodorico non re- cedere, tum in iis que ad patriam, tum quz ad. tatem et parentes spectant. Cum vero de gente jam satis ege- rit laudatus collega Baertius, pauca adjiciam, hesurus in. definjenda 2tate, inquirendoque, unde tam illustres natales S. Rumoldo paulatim accesserint. Monitos dumtaxat velim eruditos lectores , habendum semper pre oculis commentarii hujus mostri paragraphum pri- mum, quo ex communi Belgarum querela ostendimus, ita intercidisse veras et genuinas historias, sed presertim sincera οἱ integra Sanctorum Acta ul. minime mirum sil, si sepius palpando , imo quodammodo divinundo, e tenebris, si non omnino vera, saltem verosimilia erua- mus.

61 Primus et vetustissimus rerum Belgicarum bag- tor, eruditorum «stimaltione dignus, is est, quem supra laudavi, Baldericus Noviomensis, et Tornacensis Epi- scopus. qui circa annum 1050 chronicon suum scripsisse censetur , ex cujus verbis id unum certo educitur , S. Rumoldum fuisse pretiosum Dei Martyrem , ge- nere Scotum, apud Maslinas(hoc est eo ipso loco, ubi nobilior Mechliniz pars modo conspicitur) eremiticam vitam duxisse et inibi martyrizatum esse. Jon pige- bit hic verbo notare, quosdam, qui de Sancto scripsere, pueriliter ludere in ista voce apud, quasi ea sic accipi debeat, ut S. Rumoldus mon Mechlinim, sed in loco Mechliniza vicino solitariam aut monasticam vitam ege- rit; qui locus Mechliniensi urbi subinde accesserit. Hos ego discere velim, particulam illam & sacris scriptoribus prasertmm. Martyrologis, passim sumi pro ipsa urbe in qua Sanctus colitur; unde apud | Czesaream, apud Tarsum, apud Nicomediam, etc, idem prorsus sonat, quod Csesareze, Tarsi, etc. ut innumeris aliis exemplis demonstrari potest. Adde quod tempore S. Rumoidi viz vestigia exstiterint. illius civitatis, que modo Mech. linia appellatur, eam enim post Normanuorum depra- dationes; in aliquam oppidi formam primum exstrui ca- pisse, in confesso est : atque ha sunt Maslinz, seculo xt existentes, et, wt alibi dicemus, crescentes , de quibus lo- quitur Baldericus. Ad argumentum regredior.

62 Proximus Balderico scriptor, qui de S. Rumoldo

i meminit ,

D

cum multis aliis SS. in Hibernia institütum.

E E

In re tam dubia,

F

quidquid a Balderico Scotus appel- letur,

A

Theodorico — Scotia certo — Hibernia est. |

B Nec ex Theodorico, nec ez Gra- mayo,

neque ex Domynsio au aliis

• . DIE PRIMA JULII.

meminit ipsius, est Abbas T’heodoricus, quem paragra- pho secundo genuinis suis coloribus depinrimus. Is paulo distinctius, secundum Mechliniensium traditiones, rem explicans, ez Scotia etium oriundum dixit S. Ru- moldum; ez illanimirum Scotia, unde hos alios qua- tuor Kilianum, Furseum, Columbanum et Bertui- num prodiisse designat: Ex horum numero, ex hoc orbis terree. rémotissimo angulo beatus Rumoldus emicuit. Et pomum discordiz et tantarum con [lictatio- num materies, ez eo nempe quod α Theodorico Scotis illis adscriptus sit sanctus noster Rumoldus, de quo plu- ribus disputare supersedeo : αἱ inde nondum. eruitur fi- genda atatis ejus epocha, pro qua secure determinanda viz quidquam suggerit Theodoricus , nisi quis ex. dictis colligi posse censeat, eodem tempore e Scotia. egressum S. Rumoldum, quo alii isti quatuor ad. missiones. suas

perrexerunt. Cum autem constet, Columbanum, Fur-.

sacum et Kilianum, forte. etiam. Bertuinum ante finem seculi vi laborum metam attigisse, consequens esset, eodem illo seculo floruisse S. Rumoldum, quo tota Mechliniensium. traditio everteretur, apud quos constans sententia est, Sanctum martyrio coronatum anno 719, quamvis calculus ille satis arbitrarius sit.

63 Neque dicas, T’heodorici encomium, S. Rumoldi &latem non obscure prodere, ex ejus familiaritate. et conjunctione enim Adone Comite, cujus tempora ex diplomatum fide exploravit. Gramayus in historia Me- chliniensi lib. 1, S ὃ. dum nobis protulit vetus Pipini instrumentum. Parisiis datum anno 753, Augusti die XXII, regni ammo tertio, quo tradit. Adont , a[fini suo terram in Bratuspantii medio, ubi Scalda Tylam excipit, dictam Francis Maslinas, quod nobis sonat maris lineam. Si tum facta donatio , et Ftumoldus ab Adone eaceptus est, posteaquam diu cum sterili conjuge vixisset, quid dubii superesse potest, quin. Sancli atas recte et chronologice stabilita sit. Gramayo, multa li- bere asserenti, non credo ; qui autem ejus diploma aut saltem. authenticum | diplomatis fragmenium proferat, hactenus inventus est nemo. In brevi periodo titubant omnia. Non solet apponi in diplomatibus Pipini annus Christi aut Incarnationis : dies numerantur more Ro- mano per Kalendas, Nonas etc. Annus 7959, debuit esse, ut. minimum, Pipini quartus : Bratuspantium pro Bracbantia. supponi mon debet, ut fusius alibi ostendo, licet apud Sigebertum legatur et pro eo multi certent : situs. Mechliniensis, ubi Scalda Tylam ex- cipit, omnino fallit, nec pluris facienda est maris linea. Igitur sive ex hoc pretenso diplomate, sive. ex Theodorico, justam S. Rumoldi ztatem demonstrare, multo difficilius est, quam creduli homines existiment. Quod ex Theodorico elici potest, οἱ calculo nostro ap- prime convenit, illud. est, S. Rumoldum peremptum esse antequam de Normannorum in, Belgio grassatio- nibus cogitaretur.

64 Quam bene consistat Domynsii ejusque sequacium determinatior temporum ratio, scrupulosius ezaminare non lubet. /Etatem auctoris Anonymi Latini omnium pracursoris, revocandam putavimus ad finem circiter seculi xn, quo tempore vitz S. Rumoldi et rerum ab 60 gestarum distincla series haberi haudquaquam po- tuit, testante chronico Mechliniensi, aliquol post. ejus

obitum seculis Saneti memoriam obscuratam fuisse.

Ceterum a przdicta epocha recedendum mon videtur , nisi nos cogat martyrium S. Liberti à Theodorico ir- ruptoni | INNormannorum ita. involutum, ut * Molanus aliique passim illud differant ultra. annum. 880, quo pacto necesse esset admittere, sanctum. illum Rumoldi discipulum ad annos fere triginta. supra centum vitam produzisse : quod, viz credibile esse, mihi ultro. fassi sunt eruditissimi viri amici Mechlinienses, haud in- vile passuri, si S. Rumoldi martyrium ad principium seculi 1x retraheretur. At mihi quidem certum est, a statuto calculo non deflectere , tametsi indubitato | fun-

163

damento non nitatur. Accedit nonnullum auctoritatis pondus a vetusto codice Lipsiano Sigebertini chronici, cui in editione Mirzi ad prefatum annum. 715 ad- scriptum legitur : S. Rumoldus Episcopus ab impiis occiditur. Notabis, Sigebertum obiisse 1113.

65 Confirmat receptam Mechliniensium opinionem antiquum nostrum chronicon MS. Ducum Brabantiz, a variis, ni fallor, Affligemiensibus monachis ad. an- num 1470 perductum, in quo sic habetur : Hujus Ca- rolomanni [ fratris Caroli magni) tempore floruerunt sancti Rumoldus Mechliniensis et Gummarus Lie- rensis, pluresque alii magnze sanctitatis viri et mu- lieres. Hic tandem Carolomannus anno Domini DOCLXXI, regni sui anno tertio migravit ex hoc mun- do. Hxc nota chronologica obitus Carolomanni | veris- sima est, additque proinde chronico illi tantam fidem, ut facile credam, priorem illius partem ab illo compo- sitam esse, qui in alio MS. Chronico Ninoviensi mire laudatur, diciturque chronicam suam produzaisse usque ad annum. Domini 1143, quod ez nonnullis indiciis col- legisse videor. Idque adeo fit verosimilius, ex: eo, quod ibi S. Rumoldus seu Rumboldus necdum appelletur Episcopus, quem titulum, omnibus rite. perpensis, ipsi tribui cepisse non puto, ante finem seculi xn; sane scriptor nullus alicujus momenti, ante ea tempora, quod saltem sciam, tali dignitate S. Rumoldum donavit ; unde auctarium | Sigeberti supra relatum, ad seculum xur vel forte posterius. pertinere plane mihi persuadeo, Verum de ea dignitate proprius sequitur dicendi locus ; superest indaganda S. Rumoldi nobilitas.

66 T’Aeodoricum anno 1107 obiisse extra controver- siam est, neque dubium, quin. Ftumoldiana ejus paue- gyris spectet ad. finem. seculi xi: in ea autem. de il- lustri S. Rumoldi stemmate nec verbum reperias, multo minus, unde regios natales Sancto possis. asserere. En “Theodorici verba : Ut in virum profecit, ad quid in terra sua adspiraret non inveniens, de peregre co- gitat, in id se totum expedit et preparat; nullo utique. impediente, nulla repugnante. dignitate,. nullis ad regium fastigium eum evehere volentibus. Plana sunt omnia : Ad quid in.terra sua adspiraret non inveniens. ZLxcne, obsecro, in Regis filium, jam tum Archiepiscopum quadrare possunt 2? Quis vero credat verosimile, Theodoricum, qui tam solicite omnia a Me- chliniensibus exquisierat, qux ad. sancti eorum | Apo- stoli gloriam spectare poterant, tam motabilem cir- cumstantiam pratermissurum fuisse, si tum apud. Me- chlinienses ea regix prosapic invaluisset traditio. Quis credat, inquam, tam disertis verbis ausurum exprimere: Ad quid in terra sua adspiraret non inveniens, de peregre cogitat : At, inquies, ea. subinde innotescere potuere, el ex aliis documentis probari. Scilicet, dum S. Rumoldi memoria ita erat obscurata, loquor ex, Chro- nico Mechliniensi, ut vel de ejus martyrio dubitaretut. Hoc aliis suaderi facile concedimus, nobis, qui argu- mentorum historicorum momenta libramus, absque cer- tiori auctoritate numquam ita videbitur.

607 Id quarimus, que monumenta exstent fide. di- gna, ex quibus Sancti patriam, statem et stemma li- ceat tuto, saltem verosimiliter circumscribere; et unde paulatim patescat, traditionis istius immensa prope su- perjectio , ut primo simpliciter, ex ore vulgi, Scotus, subinde Regis, tum Davidis et Cecili» filius, denique ad thronum quaesitus, tametsi jam Archiepiscopus, f’u- gere con.pulsus sit. Hactenus enim ez monumentis, qua- tuor post. Sancti obitum. seculorum, id unum probabi- liter evicimus, fuisse ex Scolia sallem ex aliqua Bri- tanniz insula oriundum, at non magis regio sanguine progenitum, quam Sancti illi quatuor Kilianus, Fur- seus, Columbanus et Bertuinus, quos S. Rumoldo zelo Apostolico- pares constituit. T’heodoricus. Cetera omnia, quz ad tam illustrem originem conferre quid- quam polerant, iam erant per id tempus Mechlinizc

ignota,

D

AUCTORE J. B. 8.

indubitat a redditur S Rumoldi etas :

regum. autem a Davide genus

Theodorico plane ignotum fuit ;

AUCTORE Jj. B. S.

imperite ejus textui insertum,

unde a Scotis vapulat Domynsius.

164

ignota , saltem obscura et dubia, ut laudatus | scriptor testari non dubitet ; parentes ejus et proavos se ta- cuisse, aut quia nihil certum ex eis ( Mech/inien- sibus) comperisset, aut quia supervacaneum existi- mavit, in trunco fructus saporem requirere, quem ramo constat satis superque pullulare. Przclare di- ctum, prudenter et. sapienter ; neque Sanctis ullis, aut huic Rumoldo alia accersenda, est gloria, quam qua ec propria virtute et sanctitate proficiscitur.

68 Huic disquisitioni coronidem imponam, conje- ctura, in tam. densis tenebris non inverosimili, nobili- tatis S. Rumoldi genesim aliquam breviter proponendo. Ex “Theodorico jam liquet, profundam Mechliniz fuisse sub finem seculi x1 de S. Rumoldi parentibus ignoran- tiam. Primum illustris sanguinis gradum ei addidit is, qui Theodorici encomium depravavit, eo modo, quo apud nos MSS. exstare jam. diximus, a Surio aliisque editum, ubi pro his ‘Theodorici ipsius verbis : Parentes autem ejus et proavos tacuimus etc. hac perperam supposita sunt : Ne autem parentes ejus aut proavos omnino taceamus, ex regali quippe prosapia extitit oriundus; illustris Regis Scotie satus, extiturus heres ejus- dem….. Hie denique sceptro regni potiturus erat; generis insignia, deliciarum commoda , przesulatus culmina , lubrica existimavit etc. Ut autem falsarü imperitiam manifeste adverlas, post tam illustres titulos S. Rumoldo affictos, satis cerebri non habuit, ut. se- quentia T’heodorici verba expungeret : Ut in virum profecit, ad quid in terra sua adspiraret non inve- niens, de peregre cogitat, quc cum superioribus col- lata, non obscuram contradictionem involvunt, Nihil- ominus ex tali corruptore promanant regii sanguinis et episcopatus prima lineamenta, qua postmodum bag- tori Anonymo campum aperuere, in quo eloquentix sua vela expanderet, Regem in Scotia quaerens, regni metropolim, matrem ez Sicilia, et hujusmodi alia tam non perire coagmentata, ut. scriptor aliquis apud nos MS. ita Domynsii principium merito sugillet.

69 :Domynsii prima verba sunt: Regni guberna- eula quondam apud Scotos urbe metropoli Guervi- cana tenebat David Rex etc. .4d hsec observator: Percurrenti mihi Scotiee Regum catalogum in histo- ria Scotorum Hectoris Boethii Scoti, viri longe doc- tissimi, ad. Jacobum V Scoti: Regem scripta, duo in universum Davides Scotorum Reges sese offe- runt, quorum prior fuit ordine xa Scotorum Rex, qui per novem supra viginti annos rebus rite admi- nistratis, anno a Christians religionis ortu wc vi- te suc finem imposuit. Posterior David ordine fuit xcvi : hic anno regni sui xxxix, Christi vero MOCCLXX defunctus est. Jam vero quandoquidem vixerit Ru- moldus sub annum Domini pcc, cum beato scilicet Gomaro, imprimis illud perspicuum est, neutrum e Davidibus Rumoldi patrem fuisse. Et cum plures in Scoti: Regum catalogo Davides non imweniantur , nullus fuit David Scotorum Rex Rumoldi pater. Atque hoc collabente fundamento de genitore Ru- moldi, quis non reliquam omnem vitz ejus histo- riam gerris Siculis vaniorem autumet, quas in ipso statim limine cespitet, imo verius, tam procul aber- ret ἃ janua ? Sic ille pro Scotia S. Rumoldi patria

decerlans. Sed quid miri, a janua tam procul aberrare -

eum, qui plura confundit ; id solum indicans, se Da- videm aliquem in Scotia Regem quzsivisse, qui ei aptus visus sit, ut S. Rumoldi pater appellaretur. Atque hac tota est nobilitatis Rumoldianz a Scotis eque ac Hi- bernis inextricabilis genealogia, quam innumeris aliis tricis involvunt, qui ipsam cum Vardao eaplicare co- nantur, aut. cum — Domynsiana | Legenda. conciliare ; quod passim usuvenire ez Majorum nostrorum senten- lia superius abunde indicatum est.

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

$ VII. De S. Rumoldi dignitate Pontificia.

E. eodem fonte processit S. Rumoldi prasulatus, de quo nihil apud. antiquiores. Baldericum, Theodoricum, Usuardum. Ultrajectinum seculi xu, Adonem δ. Lau- rentüi Leodii, codicem antiquum aut Af[ligemiense Ducum Brabantiae chronicon reperire est, ut facile dictam supra conjecturam nostram admittas, seculo pri- mum xim Episcopi titulum S. Rumoldo fuisse ad- scriptum, ut habet. Sigeberti additamentum : S. Rumol- dus Episcopus ab impiis occiditur. Non placuit bag- tori Anonymo vagus ille οἱ indeterminatus prasula- tus: verum quemadmodum S. Rumoldi parentes ez nescio quibus traditionibus adinvenit, sic et episcopalem, imo archiepiscopalem sedem eidem se aptare posse exis- timavil, quam tamen adeo barbare expressit, ut ibi ter- rarum quari debeat, nec Hiberni, nec Scoti satis hac- tenus deprehenderint ; neque deprehendisset. F’ardaus, nisi Domynsii arguta metamorphosis opportune succur- risset. Non eo haec. dicta sunt, ut beatissimo Martyri dignitatem episcopalem immerito adscriptam censeam : absit. Nam Episcopum fuisse, jam, in ipso titulo decla- ravi, non quidem Dubliniensem, ut supra monui, et hic ex professo ostendam, verum ed eorum numcro, quos frequentissimos ex insulis Britannicis in Belgium, Gal- liam. οἱ Germaniam trajecisse compertissimum est. Hzc paulo altius repetenda erunt, iis denuo pramissis, qua de eodem argumento disputavit Baertius ; quibus nostra subjiciemus.

7A Initium sumit ab argumento negativo ex. lau- dato sepius Dalderici chronico , in quo dum S. Ru- moldus pretiosus Dei martyr, genere Scotus, et vi- tam eremiticam duxisse dicitur, nulla episcopatus fit mentio. Αἱ quid vetat, inquit, Episcopum vitam. before- miticam ducere, subinde verbi Dei pradicatione inter- ruptam ? Recte omnino; nam et. plures alii e Scotia et aliis partibus in. Belgio Episcopi, idem vitz genus am- plexi videntur. Quidquid tamen de eo sit, iterum Baer- tii verbis utor, Archiepiscopum Dubliniensem fuisse , nulla ratione credi potest. Dublinium enim in metropo- lim et archiepiscopatum erectum est, annis circiter qua- dringentis post S. Rumoldi martyrium. Hujus rei te- stem. audiamus Jacobum Jfarzwum, qui licet acatholi- cus, diligenter tamen. Hibernicarum ecclesiarum mo- numenta, scrutatus est, in suo de Prasulibus H iberniz commentario, edito anno 1663, in quo de Gregorio, primo Dubliniensium Archiepiscopo sic habet; Grego- rius hie, illico ut electus est, in Angliam trajecit, ut ibi pro more, consecrationem a Cantuariensi Ar- chiepiscopo acciperet, ac praeter litteras a Rege, in ejus gratiam conscriptas, a Clero civibusque Dubli- niensibus litteras commendatitias secum detulit. Ordines primos accepit a Rogero Sarisburiensi Epi- scopo xxiv Septembris awcxxi, et rrinsequentis Octo- bris (professione consueta prestita) Lamethzea Ro- dulpho Cantuariensi Archiepiscopo, in Episcopum hujus ecclesia consecratus est.

12 Πᾶς omnia tam clara et perspicua sunt, ut ve- ritatem spirent. Sic pergit : Post reditum, cum an- nos circiter xxxisedisset (anno scilicet Domini wcru) Joannes Paparo Cardinalis, et Christianus O- Co- narchy Episcopus Lismorensis, uterque Legatus Pontifleius , Kenanusse synodum coegerunt, ubi pallium ei traditum est, et archiepiscopalis dignitas tunc primum huie cathedr: concessa. Sic a ple- risque traditur. Si vero ecclesi: hujus archivis cre- damus; pallium accepit in ecclesia sua cathedrali, in Dominica qua cantatur, Laetare Jerusalem. Nota est hac Dominica, Quadragesima quarta, qua& eo anno

. bisseztili, currente secunda littera Dominicali E, Pas-

cha cadente in xxx. Martii, fuit ejusdem mensis IX, B nitido

S. Rumoldi episcopalis dignitas,

quamquam, ab antiquis non memore- tur,

nec dici pos- sit archi- episcopus,

aut Episcopus Dubliniensis,

cum ea, sedes seculo 11 primum erecta

ea certis monuwumentis ostendatur ;

" DIE PRIMA JULII.

nitido et rotundo calculo. Quz ne quis credat fidei quid- quam amittere , ez eo quod ab | acatholico marrentur , consulat. fontes ipsos, quod adducit. Labbeus Chronolo- gia historic parte 2 pag. 498 sub. canone anni Chri- sti 1151; ubi sic. leget : Joannes. Paparo ,. Legatus ab Eugenio Papa in Hiberniam missus est, ut de- ferret pallia quatuor Archiepiscopis, quos in ea in- stituerat insula, de quibus Henricus, Rogerius, Ro- bertus etc. H $c si non sufficiant, adi Baronium αὐ annum. eumdem A151 num. &, ipsissima omnia fusius referentem, qua cum Warsi dictis ita concordant, ut ovium mon possit esse ovo similius. Jam BDaertii textum resumo.

78 Non existimo, inquit, inveniri. posse aut deside- rari firmius argumentum , quo ostendatur S. Rumol- dus numquam Archiepiscopus Dubliniensis fuisse. Sed forsan ilidem fuerit. Episcopus, antequam archiepisco- pali dignitate ecclesia ista ornaretur ; ideoque nomina- tus et creditus. fuerit 44rchiepiscopus, quod ejus in epi- scopatu successores, tales fuerint. Id quoque assertu difficile : sane Warasus nihil definire. voluit. Hoc est commentarii ejus de Episcopis Dubliniensibus princi- pium. De Sanctis Wirone, Rumoldo et Sedulio, de- que Cormaco quodam, qui sedem Dubliniensem ante Donatum administrasse dicuntur, apud Historicos fit mentio. E contra autem in vetustis hujus eccle- 5189 monumentis, a quibus zegre dissentiam, Dona- tus hie, alias Dunanus, primus ejusdem sedis Epi- Scopus exstitisse traditur. An primus fuerit nec ne, non definiam. Sed certo constat, Ostmannorum Du- bliniensium eum primum fuisse Episcopum. JVon omitiam hic notare, quod prima de Prasulibus Lage- nic editioni anni 1028 7Pareus ipse propria. manu adscripsit : Placeat videre, Card. Baronium in notis ad Martyrol. Romanum, et Joannem Molanum in Indiculo SS. Belgii 1 Julii, et F. Zachariam Lipe- loo in vitis SS. eodem die et mense. Dicti, ibidem in vita et martyrio S. Rumoldi, agunt de quodam Guallafero Archiepiscopo Dubliniensi , cujus nulla inter sequeptes Dublinienses mentio fit: Reliqua ejus verba ex majori editione referamus.

7^ Ad ecclesiam cathedralem S. Trinitatis qnod attinet. eam in civitatis medutullio, Sitricus, filius Amlavi, Rex Ostmannorum Dublinii et Donatus hic Canonicis secularibus construxerunt, circa annum salutis uxxxvur. Canogicos autem seculares Lauren- tius Archiepiscopus Dublinensis in Canonicos muta- vit regulares Ordinis Aroacensis, cirea annum Do- mini wcrxrm. De ecclesi; fundatione ita liber ni- ger ejusdem ecclesie. « Sitricus Rex Dublin. filius Ableb comitis Dublin. . dedit S. Trinitati et Donato primo episcopo Dublin. locum ad :dificandam eccle siam S. “Trinitatis, ubi fornices sive volt» sunt fundat, cum terris subsequentibus, viz. Beal-dulek, Rechen, Port-rahers, cum villanis, et vaccis, et bladin; nec non aurum et argentum sufficienter ad sedificandam ecclesiam, cum tota curia contulit. » Exstructa ecclesia, Donatus hie, prope eam pala- tium episcopale excitavit, in loco, ubi nune suunt sedesDecani. Construxit porro capellam S, Michae- lis, quam, qui illi post aliquot secula successit, Ri- chardus Talbotus, in ecelesiam erexit parochialem. O biit tandem Donatus v1 Maji wrxxiv, et in. eccle- sia sua Cathedrali prope summumaltaresepultus est.

15 Hujusmod, instrumenta. consulere debuit /ar- das, dum per totas 36 paginas α 138 pro antiquiori- bus. Archiepiscopis. οἱ Episcopis .Dubliniensibus tam operose desudawit, omnia | tandem. reducendo ad. Le- gendam Domynsianam, cui nomen | Dublinii perperam insertum, tam [acile observare potuit. Verum nea Baer- tii argumento deflectamus, | psum. concludit ἵν hunc modwm. :- Itaque in. monumentis | ecclesie. .Dubliniensis Donatus nominatur primus Episcopus ecclesiz Cathe-

Julii T I.

165

dralis, erectz circa anmwm millesimum. trigesimum octavum. ; annis fere trecentis post S. Rumoldi marty- rium ; eodemque tempore fundatum est capitulum Ca- thedrale : adeoque si S. IRüumoldus fuerit Dubliniensis Fi piscopus, fuerit ante ecclesiam Cathedralem. trecentis annis, et ante. fundatum inibi Capitulum, atque tam brevi tempore sederit, ut nulla ejus super[uerit apud Dublinienses memoria, nullus per annos fere trecentos successor , nisi forte unus alterve, de quo pariter dubi- tatur. Hc quam credibilia sint, prudentis lectoris ju- dicio censendum relinquo.

76. Veneror tamen antiquam Mechliniensium tradi- tionem, et pontificalem. dignitatem S. Rumoldo dene- gare non audeo ; at neque audeo definire, cujus eccle- δ, quando aut a quo ordinationem | episcopalem susceperit ; haec enim perquam incerta sunt. Dum vero de his inquirendo, perlego et attentius considero histo- riam et Acta Patrum eorum, qui nos in Christo Jesu per Evangelium genuerunt ; si tantisper conjecturis uli liceat, dum aliunde clarior lux affulserit, non vere- bor ipsum potius Mechliniensem, quam | Dubliniensem Episcopum credere, a. S. JF ülibrordo consecratum. Ve- nerabilem. Bedam audiamus lib. ὃ cap. 12 Historiz Anglorum. Ibi cum narrasset gesta S. JF iüllibrordi in conversione F’risonum, aliorumque Belgarum, subjun- git : Nam nen multo post, alios quoque. illis regio- nibus ipse constituit Antistites, ex eorum numero fratrum, qui vel secum, vel post se illo ad przdi- candum venerant, ex. quibus aliquanti jam dormie- runt in Domino.

71 Hsc, inquam, consideranti et conferenti cum iis, quas Mechlinienses habent, de S. Ikamoldo traditioni- bus, perquam verosimile videtur, S. Rumoldum in Anglo- Saxonia natum, vitam monasticam. duxisse ín Mageonens Hiberniae monasterio ; ubi cum audivisset fructum, quem S. /Fillibrordus cum sociis in. conver- sione Belgarum — referebat, et forte. etiam gloriosum utriusque E’waldi martyrium, quod in antiqua Saxonia subierant, zelo animarum δὲ ejusdem corona desiderio accensus, (tans mare in Belgium venerit : atque, ut om- nibus fere Sanctis inde venientibus in usu erat, Romam ad. Apostolorum limina venerabunde peregrinatus, re- dierit in Belgium ad S. 7Fillibrordum, ab eoque ordi- natus Episcopus, ut praedicationem Evangeli, quam S. Willebrordus circa. Mechliniam , Liram, Antuer- piam inchoaverat, prosequeretur ; exstructisque eccle- sis, comsecratisque presbyteris, firmam stabilemque redderet gentium earum. conversionem. . Ita. poterit S. Rumoldus Zibernus dici, et. credi Episcopus, si. non Dubliniensis, non incongrue Mechliniensis, utpote ad il- los in fide. instruendos, conservandosque consecratus et missus.

78 Huc usque firma et. solide nostri Baertii ani- madversiones, quibus pro ea. parte subscribo, quod S. Rumoldus | Dubliniensis Archiepiscopus mec fuerit , nec esse potuerit ; ut er eo eliam capite eviden- ter ostendimus, quod. nullus. Domynsio antiquior, de Dublinio unquam. somniaverit, sitque proinde , inter traditiones Mechlinienses omnium recentissima. Addo hic suffragium eruditi juxta ac curiosi patriarum rerum indagatoris R. D. van Gestel, pastoris in. Westrem, ad Clarissimum Canonicum Crucium xx Januarii 1717 scri- bentis in hec verba: Asserdnt, inquit, eum fuisse. Epi-

‘scopum Dublinensemin Hiberna,alii Archiepiscopum;

nescio vero qua fide, cum episcopatus Dublinensis erectus sit anno wxxxvmr in archiepiscopatum vero anno MCrir. Ut. ergo breviter dicam, quod sen- tio, de episcopatu S. Rumoldi, puto quod missione Apostoliea Stephani Papze, fuerit Episcopus ad con- versionem infidelium. Subscribit igitur et ipse quoque Baertio pro altera parte, quod nihilomwus,. episcopali di gnilate. pra fulsisse omnino: dicendus sit. Nec. quid- quam tantopere ’ piaculi, si Mechliniensis antistes, a

22 praci-

D

AUCTORE J. B. S.

ex traditione admitti potest :

non quod Mechliniensis Ep. fuerit,

sed. regiona- rius seu Apostolicus,

AUCTORE J. B. S

quales plurimi alii Hiberni in Belgio ;

166

praecipuo praedicationis et martyrii loco nominetur, quamvis ea valde impropria sit appellatio, quae Scotis sive Hibernis omnibus, Evangelii apud nos preconibus, a loco, quem excoluerunt, tribuenda esset, sicque S. Livinus, episcopus Gandensis, S. Forannanus, Wal- ciodorensis, SS. 7F’iro et Plechelmus, Ruremunden- ses, S. Foillanus, Fossensis, S. Chilianus, Albinia- censis im territorio Atrebatensi : alii ab’ aliis locis denominationem acciperent, quod incongruum esse, nemo qui rem attentius. iutrospexerit, diffitebitur. Ea prop- ter, malum ego, onnuente rursus. Gestelio, S. Rumol- dum, episcopum Regionarium, seu Apostolicum appet- lare , quales in Actis mostris recurrunt plurimi, qualemque koc ipso die mon ita pridem descripsimus, S. Leonorium, nullius eerte sedis in. Armorica seu Britannia minori Episcopum : cui S. Amandum alios- que liceret adjicere, diu nullius Sedis, sed veros Apo- stolicos Episcopos.

79 Atne Belgio nostroegredi cogamur ; jam statim sex tales Episcopos, Scotos ommes indigitavi; SS. Livinum, Forannanum, Wironem, Plechelmum,

" Foillanum, et Chilianum. Adde his Scotos alios, vel

co

quem aut S. Willibrordus aut Papa con- secraverit.

^

Anglos aut. Hibernos, S. Liephardum apud Hunonis curiam, vulgo Hunnecourt, non procul. Cameraco ; S. Svitbertum, apud Teisterbantes ; S. Cobanum, apud Trajectenses; S. Vulganium, im partibus Artesiz ; apud Lensenses, vulgo Lens, S. Luglium, in Fastis Mi- rzi xxi Octobris, Lillerium translatum, sed et ipsum Hiberni; Archiepiscopum : alios alibi. Accedamt sex in sola abbatia Lobiensi Episcopi, ad Ecclesiarum plantationem ordinati, Abel, Amulwinus, Erminus, Theodulfus, Ursmarus, Vulgisus, cujuscumque gen- tis aut nationis fuerint. Pro Anglis et. Scotis. exstat disertum. Sigeberti testimonium in. chronico ad annum 651 : Multi de Anglia et Scotia in Galliis peregri- nantes, verbum Dei seminabant, multumque fructum Deo faciebant, scilicet Etto, Bertuinus, Eloquius ; qnorum priores duos, Efpiscopos [uisse movimus : S. Etto hodie quiescit in cenobio Lztiensi ; S. Bertui- nus Maloniz. En quot Episcopi Apostolici, Scoti ple- rique, Angli aut. Hiberni Belgium nostrum eodem fere

tempore fidei luce illustrarunt ; ut mirum non sit, si-

in eorum etiam numero S. Rumoldus collocetur. : His porro si nobilissimos illos duos Belgarum et. Frisonum Apostolos, SS. Willibrordum et Bonifacium, cum tot eorum sociis, plerisque Episcopis, accemsueris, de quibus aqud JZVillibrordum Bosschaerts, supra citatum, Je primis Grisiz Apostolis ; omnis difficultas nullo negotio evanescet. Quis autem. ignorat, eorum. aliquos in nostram Brabantiam penetrasse, ut jam satis indica- vit Baertius.

80 Ego certe nihil probabilius, verosimilius nihil adduci posse video, quo saria tecta maneat Mechli- niensium de sancti. sui Apostoli εἰ Patroni episcopatu receplissima traditio. Nec quemquam, ut iterum dicam, feriat. tantus Episcoporum ex insulis Britannicis ad nos transvectus numerus, cum per ea tempora, nihil apud Britannos familiarius fuerit, quam |. Episcopos multiplicare, adeo ut in sola; Hibernia 369 Episcopos consecrasse dicatur unus S. Patricius. Quod vero ad rem nostram propius attinet, Bedam testem habemus, quod multos regionibus mostris Antistites constituerit JF llibrordus ipse ; cui cum subzqualis (uerit S. Ru- moldus (obiit enim ille anno 736) nihil pronius est. co- gitare, quam quod ex eorum numero fratrum fuerit, qui vel secum, vel post, se huc ad praedicandum ve- nerint, a bipsomet S. /F’illibrordo, vel ab alio Episcopo, forie a Romano | Pontifice (sive is. Stephanus 1II sive alius fuerit) consecratus ; quod. non obscure indicare voluisse videtur Baronius, sequenti S. referendus, per hac verba : Qui Romam petens, et a Pontifice Apo- stolico munere initiatus. JVihil hic asseritur, quod verisimilitudinis limites excedat , multo minus quod

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

veritati historicae repugnet ; ut est illa Dubliniensis archiepiscopatus, audeo dicere, fabula, a sesquiseculo per Domynsium primum conficta ; cui prgferri magno- pere non debet alia eque inepta. Anonymi — scriptoris narratiuncula de archiepiscopatu Duvelensi, eztra notum. orbem procul investigando.

81 Accedat. confirmatio ultima, ex antiquissimis, quae Mechliniz exstent, monumentis desumpta, ez: ipso nimirum Capituli Mechliniensis | sigillo, quod. seculo xiv usitatum, in Mechliniensium | Diplomatum collec- lione mihi exhibuit officiosissimus in hoc Commentario allaborotor vir Pranobilis et Clarissimus supra laudatus Cuyperus ; ezhibuit, inquam, et delineari curavit unum e multis sigilli istius ectypum, prafato seculo xiv authen- ticis rescriptis impressum, in quo sanctum Rumoldum, episcopali habitu ornatum, oculis ipse tuis contem - plaris.

D

Vetus sigillum Cap. Mechlin.

In adversa facie. simplicia sunt omnia ; in altera ; adjecta martyrii et nescio qua alia argumenta, lilium prasertim et aquila, que in antiquissimo sigillo anni 1304 non exprimuntur ; causam. divinent ali, ego conjecturam meam non prodam. Ceterum hoc usum fuisse Decanum et. Capitulum. przdictum usque ad erectionem. archiepiscopatus, ez laudati Cuyperi opere demonstrari potest. Quo tempore adoptata fuerint in- signia regni Scotici, sequenti S. indicare conabimur.

82 Ne ex sensu meo omnia, hoc paragrapho dicta, disputasse videar, Majorum meorum suffragio eadem roborare non pigebit, apud quos de sanctis Episcopis Britannicis, inde in Galliam, Germaniam et Belgium appulsis, frequens est et sepe repetitus sermo : ac pri- mum quidem in S. Liephardo, quem proxime nomina- vimus, circa Hunonis curiam anno 640 a malevolis c0, tomo1. Februarii pag. A94, declarat Henschenius, exstiluisse eo seculo, imo et sequentibus, Episcopos multos Apostolicos, nulli sedi affixos. Eapressius au- tem tomo ὃ Februarii pag. 95 asserit, complures se- culo octavo e Scotia et Hibernia sanctos Episcopos in Belgium finitimasque provincias venisse, fidei ac pietatis proseminande causa. Aliis locis non. se- mel reperio, multos viros Apostolicos, antiqua religio- nis restauratores, propagatores pietatis, Hibernia et Scotiz debere plerasque Belgii nostri provincias. De Abbatum numero conjecturam facies, si memineris, in solo Walciodorensi comobio tres hujusmodi Sanctos numerari, Forannanum, Kadroem et Maccalinum. Rursus de S. Silvino, qui etiam seculo octavo floruit , eodem tomo pag. 26, sic habet Henschenius : Sed plu- res ea tempestate sancti viri, ut ad ethnicorum

• nationes

F

De Epp. Apostolicis Henschen judicium.

DIE PRIMA JULII.

A nationes Christo adjungendas, majori pollerent

Extinctus ypcr

Normannos cultus

D

movis mira- culis et

Notgeri opera

instauratur,

C

auctoritate, Episcopi ordinabantur. Quamquam de celero et ibi et alibi non dissimulet, multis Apostolicis viris factum, ut venerationis ergo episcopi appellati sint. Ut pluribus supersedeam ; in. quacumque classe S. Rumoldum collocaveris, indubitatum est, jam a sep- tem circiter seculis Episcopi titulum ei constantissime adhasisse. Atque hac satis dicta sint, ad vendicandam Sancto nostro pontificiam dignitatem : nunc quo pacto cultus ejus institutus et. propagatus sit, quam. poterit accuratissime disquiremus.

$. VIII. De S. Rumoldi eultu, ex Theodo- rico et Martyrologiis.

Ἢ weinen Martyrologiis seu classicis, uti vocamus, non esse inscriptum S. Rumoldi nomen, mirum nemini videatur, cum sub finem seculi octavi martyrii lauream consecutus sit, abolitaque ferme per Normannorum incursiones ejus memoria, non misi duobus post seculis sanctitatis et. miraculorum fama coperit inclavescere, idque fortasse in. ea solum Belgii parte, qua Mechli- nim proxima fuit, pia incolarum et constanti traditione conservata : exqua haud dubie manavit laudatum toties Balderici, quamtumvis breve. elogium : Apud Masli- nas quoque monasterium est Canonicorum, ubi quiescit pretiosus Dei Martyr Rumoldus, genere Scotus, qui vitam eremiticam ducens, inibi mar- tyrizatus est. Jam mon semel protestati sumus, mos post adhibitam longam indefessamque diligentiam, an - liquitus Rumoldianz sanctitatis et. martyrii. testimo- niwm, neque per nos, neque per alios reperire uspiam potuisse. Leonis III concio lingua latina anno 803 coram Carolo magno in laudem S. Martyris Me- chliniz habita, et canonisatio anno Dccccxxx omnibus ex ordine discussis facta, qua a scriptore vitz JJ’ach- tendonckiane tam prafidenter narrantur cap. 29, et cap. 38, omnibus, qui de S. Rumoldi Actis ante annum 1638 scripserunt, prorsus ignota [uerunt, ex recentibus .vernaculis chronicis adoptata.

84 Restauratio sacri cultus, per INormannos ferme eatincli, ut testatur Chronicon Mechliniense vernacu- lum, memoria enim, inquit, S. Rumoldi valde obs- curata erat; debetur partim movis miraculis, quibus Sancti, nomen celebrius factum est, et rursus ut Sanctus coli coepit, tametsi. dubitaretur, Martyrne dicendus esset an Confessor; partim insigni zelo magni illius Notgeri. Leodiensiun Episcopi, et Mechlini» Domini temporalis, qui cum ab anno971 ad 1007 immortali no- minis sui gloria episcopatum tenuerit, eo pracise tempore vixit, quo e praleritis calamitatibus emersit Mechlinia, et per S. Rumoldi patroni sui cultum ita accrevit, ut velint nonnulli, partem ejus aliquam tunc muris cinc- tam fuisse. Illud certum videtur, quidquid apud Cha- peauvillum non legatur, certam, inquam, videtur, a pradicto Notgero saltem | dotatum fuisse Mechliniense Canonicorum duodecim collegium, de quo ex antiquio- ribus sic scribit noster Bartholomaus F’isen, in Floribus Leodiensis ecclesie ad x. Aprilis cap. 8 : Mechliniam cum templis Normanni deformaverant : restauran- dam sibi sumpsit Notgerus, ad Leodiensem enim ditionem jam tum pertinebat. Duodecim Canonico- rum collegium condidit, addita Przpositi dignitate. Atque hoc est collegium seu monasterium α .Balderico memoratum, quod ab antiquitate (nempe ab ipso sancto RRumoldo) constructum, ab 4done et S. Liberto andatum, regalibus emolumentis, Notgeri donatio- iibus, maxime augmentari testatur ; per quod sup- ponere debemus, S. Rumoldi cultum mirifice illus- tratum ; donec transeunte illac Theodorico, id effectum

Sitione ejus celebris :

167

est, ut aliqua Legenda aut saltem panegyrica luudati? a, scriptore non ignobili concinnaretur,

85 Redit thesis mostra, jam toties asserta, puta, primum, qui S. Rumoldi gesta scripto mandaverit, saltem cujus oratio ad nos pervenerit, fuisse praefatum “Theodoricum, ex quo de Sancti cultu pluribusque ejus- dem miraculis. reddimur certiores, quam ez aliis qui- buscumque, postmodum auctis et pro scriptorum ingenio adornatis Legendis. Sic sub elogii sui finem loquitur Theodoricus : Redeamus jam tandem ad solennem diem Martyris, qui octavo Kalend. Julii est depo- nec immerito, ut qua die Precursoris nativitas, juxta angelicum praeconium, cum gaudio celebratur in terris, eadem, ob meritum Martyris, tripudium esset coelo et terris. Sed ne quid Baptiste celebritati et offieio detraheretur, octava ab hac die Martyris officium percolitur. Atque hoc unicum et solum fundamentum est, cui iuni- titur traditio, de B. Martyris cede, ipsa S. Joannis Baptiste festa luce perpetrata, deque ejusdem festi et Officii in octavum diem subsequentem | translatione, quam cur Alexandro IV adscripserit Mechliniense Martyrologium a. Molano relatum, prorsus non video. Qualiter autem, et. quo Officio sub finem. seculi x1 a Canonicis illis cultus (uerit S. Rumoldus, memo est qui divinare possit. Satis nobis sit, quod de tam anti- quo cultu Theodoricum testantem habeamus. Cur apud Leodienses xxvi Octobris festivitas jam pridem cele- brata, fuerit, aque incertum est : sed. de ea agemus S. sequenti.

86 Non adeo diffusum fuisse S. Rumoldi cultum, quemadmodum asserit Wachtendonckiana vita, ex eo manifestum est, quod nulla Martyrologia seculo xiv antiquiora, solo Ultrajectino excepto, de ipso memo- riam faciant ; ut nor. temere. superius suspicatus sim, Sancti venerationem limites Melchlinienses aut circum- vicinos populos vix protergressam. Nec habeo, unde conjiciam, quod seculo xiu multo latius se extenderit, nisi forte tunc contigerit translatio Steynockeseelensis, ut modo apud Mechlinienses in proprio diccesis Officio recitari solet, de qua agendum S 13. Potissima cele- brioris cultus epocha desumenda videtur ab ecclesiae aedificatione, non anno 960, ut vult vita /ZPachtendon- ckiana cap. &O , sed verosimillime sub finem seculi xi, uL ex citato superius Walteri Bertholdi diplomate colligi posse videtur, primum inchoata : de qua re alibi disputabitur. Singularem vero gloriam Sancto accessisse crediderim, ex transpositis ἴηι pretiosissimam capsam, anno 1369, ut etiam, alibi latius ostendam, sacris ejus reliquiis, quad solennitas, meo quidem judicio, causa [ue- rit, cur in varios illius temporis sacros fastos S. Ru- moldi commemoratio consignata inveniatur. Martyro- logia plura, qua, recepta phrasi. Usuardi augmentati appellantur, evideutia sunt hujus rei argumenta et tes- limonia. Inter ejusmodi codices, in nupera mea. Usuar- di editione, qus supplementi Junii partem | fucit , recensui Ultrajectinos binos et | Leydensem, in quibus ad xxiv. Junii, qui verus martyrii dies creditur, ita lego : In Magliniis, passio S. Rumoldi Episcopi et Martyris. Hagenoyensis, modo non multum. dissimili : In Mechlinia Brabantie, Rumoldi Episcopi et Mar- tyris. Molani auctarium sic etiam breviter eodem die : In Mechlieia, S. Rumoldi Episcopi et Martyris. Sic codices illi ad xxiv Junii, nulla regii sanguinis , nulla archiepiscopatus .Dubliniensis facta mentione : ut hic non repetam, quod supra ostendi, in vetustiore Usuardo Ultrajectimo seu. Féosweydino, seculi xu, mullo alio, quam Martyris üitulo decorari, quemadmodum et. in Adone Laurentiano Leodü.

87 Pro prima Julii stant. alii, Usuardi auctioves, quorum primus Lovaniensis : Apud Mechliniam, pas- sio S. Rumoldi Martyris, Episcopi Duvellensis (pro

• quo in editio irrepsit Dunellensis) fili Regis Scotis.

Ampliori

AUCTORE J. B. S.

translato jam tum festo in Julii,

Sancti fama inclaruit seculo 14,

ut probant Usuardi auctiores,

AUCTORE J. B. S.

B

quibus alii accessere,

Insigne Baro- nii de Sancto elogium.

168

Ampliori elogio Sanctum decorat editio Lubeco-Colo- niensis, quae Mechliniensem Legendam | integram nan vidit. H xc ejus sunt verba : In Brabantia, civitate Mechlinia, sancti Rumoldi Episcopi Hibernis et Martyris, filii Regis Scotize; qui licet ipso die nata- lis preecursoris Domini passus sit, ejus tamen so- lennitas hic festive peragitur. Grevenus item in suis auclariis : Τὰ Brabantia, S. Rumoldi Episcopi Hi- bernize et Martyris, qui passus est quidem vir Ka- lend. Julii, sed ejus celebritas hic festivius recolitur. Sequitur Molanus ampliori hoc dieoratione, ez Usuar- do aliquo auctiori, Mechliniensium aliquando proprio : Mechlinie, passio S, Rumoldi gloriosissimi Mar- tyris atque. pontificis, Scotorum Regis filii, signis et doctrina mirabilis. Qui regalis celsitudinis so- lium, et pontificalis dignitatis respuens honorem, Machliniam petiit, sibi divinitus revelatam, quam vnr Kalend. Julii consecravit martyrio : sed quia eadem die sanctissimi Baptiste .et praecursoris Do- mini celebratur nativitas, Romanus Pontifex Ale- xander IV, passionem nostri Martyris in nativitatis predictze Octavis instituit solennizari.

88 Hoc certatim secuti sunt Martyrologi recentiores, sive monastici, sive alii. Incipio a Maurolyco, sic cor- vupte scribente xxiv. Junii : Maclinii, S. RomoaMi Episeopi et Martyris. Galesinius. eodem die nomen deformavit, at 1 Julii quo eum Maurolycus non me- morat, Molani vestigiis institit, quemadmodum et Ca- nisius, Ghinius autem, sic bos bovem secutus est, Molani Indiculum consuluit, ex quo encomium infra dabimus. Idem fere factilarunt/ Bucelinus, Saussayus et alii, quos hic describere supervacaneum est. Brevius agit. Menardus, at quocumque stylo utantur neoterici isti omnes, uti et Anglicanum, aliaque elogia α F’ar- dao congesta, aut qua in Scoticis Dempsteri et Came- rarii circumferuntur, fontem indigitant unde sua. hau- serint, nec centies multiplicati plus habent auctoritatis, quam ez pragressoribus acceperint. Sufficiat Martyro- logium Romanum : Machlinize, passio S. Rumoldi Martyris, Scotorum Regis filii, et Episcopi Dubli- nensis. In notis nihil addit Baronius, quod non me- lius aliunde illustretur : mihi prz ceteris semper pla- cuit brevis ejus in Annalibus, selecta integraque narratio ad annum 719 num. 1t : Hoc eodem anno martyrio coronatur apud Machliniam in Belgio sanctus Ru- moldus, Apostolicus vir, genere Hibernus : qui Romam petens, et a PONTIFICE APOSTOLATUS MUNERE INITIATUS, Machliniam veniens, illie Evangelium predicavit, populumque illum ad Christum conver- tit. Cumque Dei verbo et egregio virtutum exem- plo, atque miraculis ex movis palmitibus illam plantasset ecclesiam , eamdem fuso sanguine irri- gavit.

89 JNon potuit Baronius brevius, simplicius, niti- dius et circumspectius, rem totam complecti : nam excepta sola voce Hibernus, nihil est quod in. contro- versiam vocari a. quoquam possit ; neque vero de Sancti patria disceptare multum mihi lubuit. Id modo unice versandum, ut stabilitum olim S. Rumoldi cultum, constantissima Mechliniensium | pietate accrevisse de- monstremus, quod ez dicendis de elevationibus, transla- tionibus, ostensionibus etc. magis magisque subinde elucescet. Locum hic proprium. habeat Molani Indiculus Sanctorum Belgii, ultima Usuardi editioni adjectus, quem ipsi auctori tuto adscribenüwum puto, wlpote cujus dedicatoria nolat annum 1573, cum Natales. Sancto- rum Belgii anno primum 4599 vulgati, ’ez ejus schedis collecti tantummodo sint, teste Mirzo, codice Dona- tonum piarum pag. 89, his verbis : Natales namque Sanctorum Belgii, qui nune exstant, non ab ipso Molano, sed a Petro Lovio, ex schedis Molani, in ordinem sunt digesti atque editi, jussu Henrici Cu- quii, tunc Lovaniensis Academic Cancellarii, post

• ET

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

Ruremundensis Episcopi, me Lovanii in studiis theologicis tunc agente. H vc ez incidenti notata sint : jam ex ipso Molani Indiculo Rumoldiana excerpemus, qua licet parum differant ab iis, qua in. Natalibus traduntur, nihilominus hic inserenda fuere, ut. pateat, quos rivulos, deserto fonte, secutus fuerit Molanus, satis accuratus alioquin hujusmodi rerum explorator.

90 Neque ei vitio vertimus, quod Mechliniensium traditionibus dicam, an Legendis recentioribus, mon satis & se examinalis, impensius faverit, a Domynsio, nisi multum fallor, instructus; sic tamen, ut prima Usuardi sui editione non fuerit ausus in textu. Marty- rologii ponere Dublinum, sed solum in margine de suo adjicere, quo satis ostendit, rem illam recentioris avi esse, neque in uliis altis Martyrologiis, neque in ma- nuscriptis a se consultis, Cartusiano Zeelemensi et Rubes vallis, repertam fuisse. Et vero liquet ez supra citatis omnibus, non alium ei titulum in. Marty- rologiis purioribus adscribi, quam Episcopi et Martyris, vel Episcopi Hiberniz, quod opinioni nostre omni- mode congruit, ut inde etiam merilo conjicias, accepta esse verba illa omnia ex Mechliniensium constanti sen- tentia, seculo saltem. xux plane recepta. Solus codex Lovaniensis scripsit, Episcopi Duvellensis, quod non aliunde habuit, quam ez Legendis illis MSS. Anonymi Mechliniensis, de quibus vide supra & 3, 4 et 5. Baro- nius in recensione Martyrologii Romani Molanum de- scripsit, notula marginali in textum translata, unde ibi legitur Episcopi Dublinensis, mon Archiepiscopi. F’erum in Annalibus, ev puriori scaturigine de suo loquens, a. titulis regiis et episcopatu. Dubliniensi pru- dentius abstinuit, eo insigni elogio contentus, quo sin- cerius et certius dari non posse, monuimus. Em modo Molani verba ex Indiculo.

91 Sanctus Rumoldus Archiepiscopus et Martyr, ex ea parte Scotie, quse hodie Hibernia dicitur, desertis patria, parentibus, nobilitate et archiepi- scopatu Dublinensi, Romam ivit, et inde, habita Pontificis benedictione, juxta angeli apparitionem eo pervenit, ubi Scaldis fluvius in mare se exonerat, naturaque, juxta Lunzs curriculum labitur ac per- fluit. Hoc est, ad Mechliniam; ubi sie fidei rudi- menta plantavit, ut merito Mechliniensium Apostolus habeatur. Susceptus est ibi benigne ab Adone Co- mite, ejusque conjuge, quorum, prolem S. Libertum bentizavit et in sanctitate erudivit; ac clericis re- £lariter viventibus praeposuit. Sed anno pcoLxxv, iu feriis Baptiste, duo sicarii secure dirum vulnus capiti inflixerunt, unde mox Martyr migravit. Unus ad hoc facinus impellebatur, cupidine auri ; alter, quia a prvsule de adulterio erat reprehensus. Na- talis celebratur Mechlinie, Calendis Julii, ubi thecam habet argenteain et valde sumptuosam, cui parem in his regionibus non reperias : eumdemque locum multis miraculis, et non raro victoria contra hostes decoravit. Est autem Mechlinia unica civitas in patria Mechliniensi : zequaliter distans a primariis Brabantiz; urbibus, Lovanio, Bruxella et Antuerpia. Dicitur etiam Machlinia, et a Gallis Malina. Quae vox nunc extra usum est in Latino sermone; ali- quando tamen tritissima fuit; quando etiam Lyra, oppidum vicinum, Ledo nominabatur. Ledo autem et Malina leguntur pro maris recessu et accessu apud Augustinum libro 1 de mirabilibus S. Scripturae cap. 7 et alibi. Unde a maris fluxu, haee: nomina indita esse supradictis oppidis, annotatum est ante annos trecentos in historiis Rumoldi et Gummari. Est autem Rumoldi festum, ex constitutione primae Synodi Mechliniensis duplex per dicecesim, novem lectionum per provinciam. -

92 In Natalibus prafigitur elogium, quod ex Mo- lani Usuardo supra dedimus; Indiculi textus contrahi- tur, omisso parergo de Malina et Ledone : ad calcem

ς autem

D

Molanus in Indiculo

nonnulla, popularia miscuit,

a Mirao prudentius rescissa,

L| de gente et episcopatus loco

merito dubi- lante : qua occasione

S. Rumoldi insignia,

A

DIE PRIMA JULII.

autem primum prodit translatio Steinockeseelana, de qua in antiquioribus nec verbum. hactenus reperi. Ne ergo ad nauseam eadem repetantur, illa transcribenda non putavimus. Neque vero Molani aut Lovii auctori- tas huc quidquam conferre potest, nisi monumenta pro- ducant, qua tali fide nitantur, aut. prudens quisque rerum sstimator eis possit acquiescere. Rem paulo attentius perpendisse videtur in JF’astis suis. Belgicis Cl. Miraus, nonnulla ex. pradictis. rescindens, qua mon salis cerla, saltem | controversize obnoxia esse animadvertit ; poterat. et. regiam stirpem omittere, si singula otiosius scrutatus fuisset. Sic incipit : Rumol- dus regia stirpe apud Scotos natus, pratria relicta, Christi ministerium caducis rebus omnibus sibi an- teponendum putavit. Romam igitur, perfectionis

• studio, et ut Apostolorum limina viseret, profectus

B

est. In itinere existens, nullam preedicandi verbi

Dei occasionem pretermisit. Rom: constitutus ,

Apostolorum et Martyrum memorias indesinenter '

frequentans, multis osculis et lacrymis eas com- plectebatur, et bellatorum Christi certamina animo suo ita representabat, ut totus in martyrii deside- rium raperetur.

93 Sed divinitus ut in Galli: partes descenderet admonitus, Pontificis obtenta benedictione, Machli- niam venit. Ibi ab Adone Comite perbenigne ex- ceptus, non multo post.ipsius conjugi Elize, fusa oratione, foecunditatem praedixit ete. Rumoldus vero orthodoxam fidem Machlinie et vicinis in locis tanto studio tantoque proventu plantavit, ut Ma- chliniensium Apostolus merito habeatur. Hune igi- tur, strenue preedicationis obeuntem munus, sicarii duo etc. Corpus ejus sicarii, ut crimen celarent, in aquam demerserunt; sed divino desuper radiante lumine, per Adonem Comitem aquis extractum, in Machliniensi urbe conditum fuit, ubi hodieque sacra ejus ossa adservantur, in illustri sui nominis basi- lica, quam Notgerus Episcopus Leodiensis circa annum 1000 Canonicorum xi collegio auxit et

Paulus IV Papa anno wpL.IX sede Metropolitana

nobilitavit. Sequitur Balderici lextus, de quo satis alibi. Tum : Ceterum cujus loci Episcopus fuerit Rumoldus, ante suum ad Belgas adventum, merito quis qu&erat : Hiberni, juxta Romani Martyrologii tabulas nuncupant illum, DuBLINIENSEM in Hibernia Antistitem. Scotus aliquis fortasse dixerit, ipsum DuxBLANENSEM in Sootia Episcopum fuisse. Hoc scio, Archiepiscopos Mechlinienses, insignia sua gentilitia cum insignibus regni Scoticee mixta, uno in scuto gestare, in honorem et memoriam patroni sui, natione Scoti.

94 Recte hic observavit Mirazus, nec de episcopatus loco, nec de gente, satis certo constare. Illud curiosioris disquisitionis adjecit, quis demum Archiepiscopis et Ca- pitulo auctor esse potuerit, insignia regni Scotiz Me- chliniam accersendi post medium seculi xvi? An, quod antea Capitulum ignoraverit, Patronum suum Scotum fuisse? Imo per id tempus pro Hiberno habitus est, ac Sedis Dubliniensis Archiepiscopus a Domynsio decla- ratus. Implexum plane negotium. Frustra ego quasivi hactenus veram ejus rei causam, qua, nisi fallor, ab ipso Domynusio repetenda erit, dum. in toties citata Sancti vita insignia D. Rumoldi, nescio ubi terrarum reperta, expressit in hunc modum :

169

Hzc Mechliniz ante. Domynsium | ignota. fuisse, satis probare videtur relatum praecedenti proxime para- grapho sigillum Decani οὐ Capituli, quale ibi in usu [wisse ostendimus , antequam ecclesia ad. metropolim eveheretur. Appello rursus Mechliniensia apud Cuype- rum. diplomata, inter qux pro auno 1599 refertur Si- gillum hujusmodi, hodieque usitatum.

F’ides hic sigillum novum, diversum a priori, gran- dius, elegantius, atque insignibus Scoticis, seu partim Domynsie-Rumoldianis exoreatum, cujus mutationis nulla -alia ratio afferri poterit, quam quod Capitulum tunc Metropolitanum, Archiprasules suos imitari vo- luerit, quibus ego predictum Domynsium | existimo praluxisse, in operis sui [ronte scutum gentilitium Cardinalis Granvellani cum Scoticis illis insignibus mixtum, reprasentantem, nisi id prius [actum ostendas α Granvellano ipso, ea, quam notabat. Mirzus, de

Causa,

p

AUCTORE J. B. S.

modernum Capituli sigillum,

et Granvellani scutum eahin bentur.

AUCTORE J. B. S.

170 DE S. RUMOLDO

causa, nempe in honorem Patroni sui natione Scoti. INodum medius solvat, qui potest : utcumque ceciderit, in vita Domynsiana primi istius Archiepiscopi scutum sic relatum invenio.

Exemplum secutus est. Granvellani successor Hau- chinus, ut vide S 16. Secutus est Hovius, secuti sunt in nonnullis rescriptis alii usque ad Illustrissimum A!phonsum, sub quo consuetudinem illam. desiisse in- telligo. Quo pacto misceantur Archiepiscoporum scuta

DB cum Afligemienusi, huc non. pertinet. Digressiuncula

Marllia Hi- bernica et Scotica.

C

Proprium de S. Rumoldo

ista satis diu me detinuit. 44d Sancti cultum redeo. . 95 Nequid autem de me conqueri possint Hiberni aui Scoti, paragraphum hunc, satis. jam prolixum, concludam eo Martyrologio, quod F’ardzeus pag. 89, vocat Sanctorum Angliz, Hibernim et Scotimg, An- glice excusum et MS. Romz in Collegio Anglorum, in quo ad diem xxiv Junii et xxvi Octobris legitur : Mechliniz in Brabantià, passio S. Rumoldi Episcopi et Martyris, filii Regis Hiberniz etc. ut supra. Item ad xxvir Octobris : Mechliniz in Brabantia trans- latio S. Rumoldi Episcopi et Martyris, Regis Hi- bernic filii; quiordinatus Dubliniensisin eodetn regno Episcopus, devotionis ergo, limina Apostolorum Rom visitavit, et inde regressus in Germaniam inferiorem, primus in Mechliniensi territorio fidem sub Adone Comite plantavit, illiusque provinciz meruit esse Apostolus. Postea in odium Christi in- teremptus fuit a duobus sicariis an. nccrxxv. Cujus deinde venerabile corpus translatum est Mechliniam, magna cum solennitate et veneratione, atque in spectabili feretro, ex argento et gemmis distincto, aliisque ornamentis condecorato, reconditum fuit : ad quod diversa miraculorum signa Dominus ope- ratur. Ab Alexandro IV Pontifice maximo relatus est in album Sanctorum. Hactenus scriptor, cultum quidem probans, sed de cetero plura commiscens, qua ez dictis dicendisque plane re[elluntur, ut iis diutius immorari superfluum sit. Cetera prosequamur.

8. IX. De S. Rumoldi cultu ex antiquis ec- elesiastieis Offieiis apud Leodienses.

No minima S. Rumoldi gloria est, quod a tribus circiter. seculis aut eo amplius, in Leodiensi principe ecclesia proprio Officio gavisus fuerit, quod. utrum Mechlinia eo transvectum sit; an contra, ibi composi- tum, cum. Mechliniensibus fuerit communicatum ; al- terum in dubiis rebus problema dicam, an aenigma videri posset, cui solvendo parem nemo facile reperiret, nisi tam aperta narraret. Vardaus, dun frustra Offi- cium Mechliniense se quzsivisse testatus est, atque hodie ingenue (aterentur eruditissimi viri, post rem accurate. examinatam, Mechliniz nullum in usu fuisse unquam proprium de sancto Patrono ecclesiasticum Offi- cium, ante illud, quod modo exstat, sub Illustrissimo Jacobo Boonen, ex supra relatis elogiis, aut potius ex scriptis illis, que vite Wachtendonckianz. auctor po-

EPISC. ET MART.

tissimum consuluit, vel tunc editioni, paulo post secuta, parata. habuit, anno 1634 compilatum , unde etiam ex« cerpta lectio unica, qux pro secundo nocturno prima ponitur de Translatione in Steynockeseel, ad diem xix Oclobris, atque item alia, xxvii. predicti mensis, de ejusdem Sancti ez Steynockeseel Relatione ; que quam non satis clara et. plana. sint, infra patebit. Equidem fatebor, me non satis intelligere, qui fieri potuerit, ut inter tam. illustria et. magnifica cultus ac venerationis argumenta, unum illud, proprii in propria ecclesia Officii, desideratum fuerit. Festum Recollectionis sa- crarum reliquiarum, ab impiis iconomachis anno 1580 dispersarum, indubitatis monumentis constat, de quibus ajemus in decursu, ut. queque suo ordine erunt dige- renda.

97 Certior. itaque et antiquior S. Rumoldi cultus, qui ab officio ecclesiastico petitur, LLeodio accersendus est, ubi expressissimam Missz οἱ Breviarii rationem, non 1 Julii, sed xxvi Octobris habitam esse, omnino liquet ex iis, qux im museo nostro ezstant, editiontbus : cur autem tali potius die, quam 1 Julii, utut operose inquisiverim, necdum salis assequi datum est : nisi fortasse ecclesize isti notum fuerit supracitatum Roswey- dinum Usuardi Martyrologium, in. quo tali die legere potuerit : Rumoldi Martyris, vel potius vetustum Adonis apud S. Laurentii codicem secuta fuerit, in quo et eodem die, et eodem titulo colitur. Missale per- antiquum in forma, ut vocant, octava, a. collegio olim nostro Silveducensi obtinuimus, sub hoc titulo : Mis- sale insignis ecclesize Leodiensis, quod venale repe- rietur in alma Parisiorum academia, in vico S. Ja- cobi, ad intersignium pellicani vel sancti Georgii. Ultima libri facie hzc mota apponitur : Exactum est inclyta in urbe Parisiaca, Missale hoc insignis ecclesize. Leodiensis, sumptibus atque expensis Go- defridi de Marnef et Wolffeangi Hopylii, anno Do- mini Salvatorisque mundi wpix, xxvii Septembris. Fueritne editio antiquior, incompertum est ; neque illud satis constat, ut supra dicebam, quo primum anno Missam de S. Rumoldo fecerit pra[ata ecclesia Leo- diensis. At cerle non vana conjectura est seculo Xv receptam. fuisse, fortasse etiam paulo citius, de quo plura disquirere, in ea rerum incertitudine supervaca- neum judico. Vardzus pag. &1, allegat Missalia anti- qua, tam MSS. quam impressa, ego ex puriori [onte nostro, totam, ut jacet, desumam, ubi prius monuero, binas eo die xxvn Octobris Missas ibidem extendi, primam de Figilia Apostolorum Simonis et Juda, al- teram de S. Rumoldo Episcopo et Martyre.

98 Ad Introitum : Leetabitur justus etc. integre et plene, uti modo de Martyre legitur. Deinde Gloria in excelsis etc. T’um Collecta : Deus qui interce- dente beato Rumoldo, Martyre tuo atque pontifice, labentis fluminis undas tua virtute solidasti, et sub - mersum ἃ mortis nexibus, de profundis aquarum mirabiliter eripuisti : concede propitius, ut ejus in- tercessione a periculosis hujus seculi fluctibus eri- piamur, et ad portum zternz beatitudinis, te duce, feliciter perducamur. Per Dominum. Quz sola dici- tur. Epistola : Dedit Dominus confessionem. Jndi- catur commune, seu de communi Mart. Pont. ut in eo

missali ponitur fol. ὃ. Ecclesiastici 47 Grad. Domine

prevenisti eum in benedictionibus dulcedinis, po- suisti in capite ejus coronam de lapide pretioso. y. Vitam petiit et tribuisti ei : longitudinem dierum in seculum seculi. Alleluia. y. O Martyr, mundi spe- culum, Rumolde pater praesulum, lapsum revoca po- pulum, ad verz vitze statum, qui revocasti parvu- lum a funere, sub pondere amnis exanimatum.

99 Sequentia : Jubilemus salutari nostro, Christo voto pari, pro Sancti memoria : quem decorat san- guis fusus, et virtutum frequens usus, cum coelesti gloria. O Rumolde Martyr sancte, aurem praebe

E laudi

Leodii olint celebratum est:

Missa,

in qua Se- quentia.

Evangelium Sint lumbi etc.

Ex antiquis Breviariis

antiphona proprie ad Vesperas;

C

DIE PRIMA JULII.

laudi tantz’; servis patrocinia. Qui liquisti faculta - tes, et regales dignitates, paupertatis gratia. Justis foetum desperatis, a te verbis veritatis, filius pro- mittitur. ldem natum baptizasti, quem post mortem revocasti, flumine dum mergitur. Manum diu disso- lutam, mulieris restitutam, tuo scimus munere. Mi- les pene suffocatus turba dzemonum, curatus, perte ccpit vivere. Capta tristis, dum causatur, frigus nescit, sed velatur, veste nondum habita. Non est leve declarare, quos et quantos decorare, solent tua merita. Ergo consors angelorum, sis patronus ser- vulorum, in Christi presentia. Et adjutos tua prece, muni a perenni nece, impetrata venia. Amen.

Evangelium : Sint lumbi vestri. In communi fol. 12; quod est. Confessorum. Offertorium : Posuisti Do- mine in capite ejus coronam de lapide pretioso ; vi- tam petiit ἃ te et tribuisti ei, alleluia. Secreta : Oblatis, Domine, placare muneribus; et interce- dente beato Martyre tuo atque pontifice Rumoldo, a cunctis nos defende periculis. Per Dominum. Com- munio: Magna est gloria ejus in salutari tuo, glo- riam et magnum decorem impones super eum, Do- mine. Complenda : Qusesumus, omnipotens Deus, ut qui ccelestia alimenta percepimus , intercedente beato Martyre tuo atque pontifice, per haec contra omnia adversa muniamur. Per Dominum.

100 Sequitur apud. Vardeum, Officium ecclesia- sticum S. Rumoldi ex Breviario Leodiensis dicce- sis impresso. JVon video cur impressionis annum adscri- bere neglexerit. Apud nos exstant editiones tres diversa, quarum prima hunc titulum praefert : Breviarii Leo- diensis pars hiemalis, ab sestivali apte distincta, et ad precipuam ae antehac non visam completionis lineam redacta; atquein alma Parisiorüm acade-

mia, opera atque diligentia Wolffgangi Hopylii im-

pressa anno Domini wcccexiv, ultima Julii. Item alia : Breviarium sacrae Leodiensis ecclesie, nova officia

plurimorum Sanctorum complectens…. nuperrime, :

hoe anno, ab incarnatione Verbi upxx, Parisiis ef- formatum. Priores hx duz editiones litteris T’eutonicis, vulgo Gothicis excuse sunt, tertia purioribus Romanis sed. deest prima facies. In ultima pagina : Impressum typisJoannis Latiianno wbrvur. 479 omnes in re- ferendo S. Rumoldi. Officio consimiles sunt, atque ex earum aliqua, sua excerpserit laudatus Vardaus, omis - sis lectionibus, quas ego non censui pratereundas. Habe igitur jam. sepe dictum Officium ex intregro transum- ptum.

101 Die xxvn Octobris. In primis F’esperis, An- tiph. Triumphanti concordando militans Ecclesia, lzta colat exultando, Rumoldi solennia. Psalmi unius Martyris. Ant. Sidus ortum in Scotorum regione nobile, lumen in Brabantinorum terra dat mirabile. Ant. In Machlinia (an non Malina?) Lux virtute re- fulsit praevalida, ubi facta statione, liquefecit gelida. Ant. Sed ibidem lux eclipsim passa, sole clarius relucescit, non passura defectum amplius. Ant. Cre- bris namque per Rumoldum signis floret populus ; sed et terra, quem patronum recipit divinitus. Zjym- nus; Aule coelestis laudemus consulem, dilectum Christi Rumoldum presulem, quem Dei nutu felix Machlinia fovit exulem. In qua defunctum orans su- Scitavit, quam operibus sanctis decoravit; et. eam fuso cruore proprio sanctificavit. Ibi Martyris cor- pus reconditur, supplicantium languor repellitur, si languentium pia:devotio fide nititur. Laudemus ergo cum jocunditate, virum praeclarum mira sancti- tate, ut cum eodem perenni fruamur solennitate. Prestet hoc nobis beata Trinitas, et indivisa ejus- dem unitas, ut sempiterna nobis paradisi detur amonitas. Amen. Aesp. O praeclarum sidus rarum, nesciens solatium, desperatis sospitatis, dansque vi- ie spatium : ezcis viam, harmoniam surdis, mce-

171

stis gaudium ; et languorum diversorum relevans supplicium. Vers. Coeli vernans in roseto, divo ma- det rore, contemplando vultu l:eto, regem in decore. Et “ers. Ora pro nobis. Ad Magnificat. Gratuletur et letetur, quidquid urbis continetur, in figura spherica : laus Rumoldo przedicetur, quem laudan- do veneratur nobiscum plebs coelica. Collecta. Deus qui intercedente.

102 Invitatorium. Exultando jubilemus Christo rose Martyrum, qui Rumoldum in rosarum vexit hortum floridum. Venite. In 1 Noct. Ant. Stirpe na- tus ex serena. Rumoldus vir inclytus, ad colorum peramoena suspirat medullitus. Psalmi unius Mar- tyris. Ant. Oriundus ex Scotorum regali prosapia, honestate vitam morum ornát ab infantia. Ant. Sub tenella mox setate crescens sapientia, vitae florens sanetitate spernit transitoria. Vers. Gloria et honore. Lectio 1. Divinitatis igitur se committens consi]io beatus Rumoldus, compendiosa peregrinatione Ita- liam reversus, qua se Appennini montis dorso attol- lit, supergreditur, Galliasque ingressus, in eas oc- cidentalium partes se disponit, qua Scaldis fluvius sestum maris in Ruparam usque remittit, locum incole Machliniam, propter maris malinam, quz» certis temporibus, cum corniculantis lun: conso- nantia, nunc-acecessum, nune recessum faciunt, nec ultra quam ad hujus loci fretum. damna vel lucra commutant. Resp. Plebs Rumoldum veneretur, pia cujus moduletur laudes pleno pectore. Vita cujus et doctrina quondam floruit Machlinia, nune dotata corpore. Erectus namque virtutum culmine, ut 50] emicuit plebis in agmine. Vita.

103 Lectio u. Nobilium quidam, Ado nomine, co- mitatum regebat, cum seque moribus et genere no- bili conjuge ; ambo religiosi, ambo ante Deum ἢο- rentes castitate conjugali, ut antiquos illos Abraham et Saram esse putares, preterquam [saac tertius aberat. Resp. Hic est prudens et fidelis Jacob, for- mam ob Rachelis, parentes et patriam derelinquens, ad aspectum Dei tendit per despectum spernens ignominiam. Vers. Genus et delicias, culmen prz- sulatus, regales divitias calcat vir sacratus. Sper- nens. Lectio iu. Hi solita religione virum Dei mox visum invitant, hospitio inducunt, convivio partici- pant, ad commanendum postulant et impetrant : felices tali hospite, ad cujus ingressum divina jo- cundati sunt benedictione. Resp. Archiprwsulatus funetus officio, honorem respuens non onus : solio relicto glorie, latet exilio. 7’ers. Corpus domans, calcat supplicia, carnis in se trucidans vitia. Solio.

104 In n JNoct. nt. Ortu clarus generoso, vir- tute preclarior, in aspectu gratioso cunctis amabi- lior. Ant. In virtutem de virtute tendens vir ama- bilis, sedem, Deo concedente, scandit Archipraesulis. Ant. In honorem sublimatus, humilis in gloria, re- rum censu dilatatus, vivit in penuria Posuisti. Le- clio 1v. Una enim dierum solus et sine arbitris di- vinum aliquid dum ageret, tota spiritum | mente prophetie concipiens, manu imposita orationem prestat, utrisque benedicens, fcecunditatem pollice- tur,seipsum compatrem promittit, de nomine pra- dicit. Resp. Juxta verbum viri Dei, novi velut Eli- s2i, foecundatur sterilis, cujus natum sacro lavit fonte demum, quem privavit vita cursus fluminis. Vers. Parentum itaque Sanctus solatium, vita» resti- tuit submersum’: filium. Quem. Zccetio v. Aeccommo- dant fidem parentes stupidi, certi facilius naturam vinci, quam Rumoldum posse mentiri Fidem effica- cia comitatur, et juxta viri Dei dictum, de prius sterili filius nascitur; exceptus, homini Dei preesen- tatur. Ille susceptum baptismate abluit, et Liber- tus nomen imponit. Kesp. Hostes tandem pietatis, contemptorem copi:, amatorem vanitatis, cultu sub

ἱπορίῷ,

D

AUCTORE ji B. S8.

Invitatorium proprium,

item anti- phona omnes;

F

lectiones ΙΧ ex Theodorico

172

A. inopiz, zstimantes, paupertatis virum mactant im-

AUCTORE J. B. S.

breviter ac- cepta. sunt .

Propria rur- sus omnia ad Laudes.

pie. Vers. Sicut rubens rosula cruore proprio, coeli sublimia petit martyrio. ZEstimantes. Lectio vr. JEtas interea usque ad adolescentiam profecerat, ef ex pii doctoris magisterio, dulcis pusio in omnis boni formam coaluerat. Parentes cum suis collate- ralibus [curialibus] exultabant, et de futuro herede quotidie cogitabant. Hujus talis latiti:e diem ma- ximi moeroris nox obtenebrat, et totam domum ca- liginosa nube involvit, et czecat. Resp. O mirandum predicandum virum, cujus meritis turba cedit et obedit demonum ; qua militis sitit vitam, jam at- iritam ab ipsa suppliciis. Vers. Mox a turba liber qua premitur, semivivus sospes efficitur. Quze.

1058 In m: Noct. Ant. Solum Deum coneupi- scens, descendit de gloria, loca tendens ad deserta, contemnit sublimia. Ant. Tandem ductus in deserto, sacro duce Spiritu, ubi nunc Machlinia sita, quievit a strepitu. Ant. Ibi Christum predicavit, vit:e san- cto merito; sed et cursum consummavit felici mar- tyrio. Vers. Corona Vers. Magna. Lectio vu. Quodam enim dierum puer cum cozvis ludos in alvei littore dum meditatur, dumque nimium unde ripe credi- dit, periculum iniit, elapsus submergium facit. Tristi fremitu totum statim littus concutitur, et proje- ctus, qui mergentem extrahat, frustra omnis na- tantium conatus defecit. Captiva [preda] coram oculis abducitur, et absorpta cameratis undis inclu- ditur. Resp. Vetustate mulier doloris vexata, ma- num habens aridam, sanitate grata, per Rumoldi merita, gaudet impetrata. Christi servus, Christi miraculum vetus, novum facit per meritum. Sani- tate. Lectio vin. Rumoldus interim aberat, rumor ad parentes usque intonat, et nihil minus suspi- cantes irremediabili vulnere transverberat. Appen- sus presens dolor cum priori letitia, praeponderat; etquo olim lztiores de recenter nato filio, eo nunc tristiores de mortui submergio. Resp. Frigoris in- commoda dum captiva querulatur, mira res, et teg- mina tantum domi meditatur; vestium solatia sen- tit, quibus non velatur. Vers. Charitatis vestitus podere, pater pius succurrit miserze. Vestium. Le- ctio 1x. Nihil enim sine dolore amittitur, nisi quod sine gaudio possidetur. Quid agerent, quo se ver- terent, quid consilii caperent, non habebant: sola hac spes, ut quam impetrante [quo prophetante] non habitum acceperant, eo orante, amissum reci- piant. Resp. Vulpes gallum subito rapiens astuta : quo canente mulier matutinas tuta, pulsans horolo- gium, cessant destituta Vers. O preedieandi Rumoldi meritum, reportat vivum vulpes galliculum. Quo. Te Deum. Vers. Magna est.

106 Ad Laudes. Ant. Deo nostro sit jocunda de- coraque laus; qui munda corda replet gratia; qui divisa maris unda, viam suis per profunda, pandit ad coelestia. Ant. Corda jubilent et ora, decantando cum sonora voce laudes Martyris; quem ad bona potiora, hae in die mortis hora, Rex transvexit lu- minis. Ant. Felix servus et beatus, dignitate non elatus, nec parentum gloria, ab indignis trucidatus, coelos scandit laureatus, adepta victoria. Ant. Sit hzc dies preesens lta, sit jocunda sine meta, qua valle miserie relicta, domoque spreta ZEgypti, Christi athleta regem adit glorie. Ant. Quod siti- vit contemplatur, contemplando delectatur, dele- ctando fruitur, perfruendo satiatur, satiatus non gravatur, dum sitit quo pascitur. ZZymnus. Aule ecelestis. ut supra. Ad. Benedictus. Ant. Benedictus Dominus Deus Israel, qui degentem servulum hic sine querelis, vexit ad palatium ; ubi demptis velis, videt absque nubilo, faciem in jubilo regnantis in colis. In secundis vesperis, quz fiunt de Apostolis , pro suffragio sive commemoratione de S. Rumuldo,

.”

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

Ant. O Rumolde Dei rosa, qui jam in tam speciosa: Regis tabernacula introisti eum decore, quod sitisti, pleno ore gustans, per te macula peccatorum delea- tur, et :eternze conferatur vitz nobis gloria.

8. X. De eodem S. Rumoldi eultu ex Bre- viariis Aberdonensi, et Canonieorum re- eularium Congregationis Windesemensis.

H.. usque Officium primarium , primum οἱ pro- prium, quo S. Rumoldum olim cultum fuisse depre- hendere uspiam potui ; neque de pluribus alib propriis cogitassem, nisi alia hinc inde investigando, in manus incidissent bina de Sancto nostro Officia, alterum ma- nuscriptum Scoticum ecclesie Cathedralis Aberdonensis, desumptum ez antiquiori, impresso anno 1509; alterum in Breviario Canonicorum regularium Congregationis ZF’indesemensis, ex ea, quz apud mos exstat, editione Bruzellensi Francisci Foppens , in principio annum praeferens. 1672, in fine autem, annum 1678. De

D

Officium Aberdonense in Scotia

Aberdonensis state, ex titulo feremus judicium. Sic .

habet : De S. Rumoldo (in Officiis textu legitur Ru- maldo) Episcopo Dunelensi, sive Dunblanensi in Scotia, Regis Scotorum filio, Mechliniensium Apo- stolo ac Patrono, ‘Martyre. Ex Breviario Aberdo- nensis civitatis Cathedralis ecclesize, quondam mem- braneo, jam Edimburgi exeuso, regnante Jacobo IV Rege, anno Domini wprix. Mitto hie observationes, quz fieri possent super episcopatu Dunelensi sive Dun- blanensi, de iis enim szpe testatus sum, nolle me dis- ceptare : obvium cuique, animadvertere, non ita exar- matos esse Scotos, ut vel hoc tempore pro S. Rumoldo sibi vendicando decertare desinant. Nobis satis est, ez prefato titulo. colligere, Officium istud Aberdonense, non esse posterius seculo xv, quo potissimum S. Ru- moldi fama et gloria quaquaversum divulgata est. Exstat apud. nos alia collectio Sanctorum Scotiz, cui male przfigitur in titulo, quod floruerit S. Rumoldus sub Constantino Pogonato anno 670; in reliquis tamen cum priori convenit.

108 Quis Antiphonas et Lectiones ordinaverit, fugio disquirere, cum de eo certi nihil reperiri posse videa-

tur : illud tuto dixerim, Officii istius concinnatori prz-

luxisse Legendam istam manuscriptam , Domynsiana antiquiorem, qux sub nomine Tungrensis, Ultrajectinz et Rubezx vallis circumfertur, expensa a nobis supra 5. 5. Probant hoc Antiphona aliquot , non ex integro LLeodiensi, sed. verosimilius inde emcerpte, unde et lectiones profecta sunt, pro compilatoris arbitrio de- ductz; ubi .Leodienses purum putwum “Theodoricum auctorem habent. Caret etiam | Aberdonense | Officium responsoriis, nonnullis Antiphonis, aliisque quemadmo- dum paragraphum proxime pracedentem cum hoc con- ferenti, ad oculum patebit. Poteram equidem lectio mibus iis describendis supevsedere, contentus fontem indigitasse unde promanarunt ; at cum non mea, sed monwmentorum qualiumcumque fide subsistere velim, quz de S. Rumoldi gloria non oscitanter collegi, totum ipsum Officium hic inserere mon piguit. Notandum superest, in ecclesia Aberdonensi festum S. Rumoldi celebrari Julii, uti notavit is, qui hanc clausulam apposuit : F. Alexander Kennetus Aberdonensis Scotus, Ordinis Seraphici perimmeritus religiosus curavit scribi. Sic incipit sepe dictum Officium.

109 Antiphona ad Magnificat in primis Vespe- ris : Stirpe natus ex serena Rumaldus vir inclytus; ad coelorum peramoena suspirat medullitus : oriun- dus ex Scotia, regali prosapia, honestate vitam morum ornat ab infantia. OgATI0. Deus, qui inter- cedente B. Rumaldo Martyre tuo atque. pontifice, fluminum labentium undas tua virtute solidasti, et triduo submerso, a mortis nexibus de aquarum

T humore

ex Legenda MS. composi- tum est,

ut docent antiphonz ad Vesperas

et lectiones

omnes

indidem desumpta,

DIE PRIMA JULII.

A humore eripuisti : da, qu:sumus, ejusdem inter-

ventu, nobis de morte ad vitam transferri sempi- ternam.

Lzcri0 1. ἴῃ regno Scotite Rex quidam nomine David, qui civitatem Bervici inelytam pro tunc cohabitabat. Hic conjugem nobilem , Ceciliam no- mine, illustris Regis Sicilix filiam duxit in. uxo- rem ; qui simul ut conjuges diu cohabitarunt, sese mutuo diligentes, sed ferventius omnipotenti Deo gratias invicem referentes in semine suo. Tu au- tem etc. ;

Lzcri0 n. Qui cum sacri baptismatis unda rege- nerati fuerint, vitam suam sancte, in omni doctrina Dei, duxerunt. Hi cum non haberent prolem, quam heredem futuram in regno Scotis exspectarent, omnipotenti Deo preces pro hzrede nocte ac die fundere non cessarunt. Tu autem etc.

Lgcri0 ni. Ad. quemdam igitur magna sancti- tatis et religionis virum, Wallaferum nomine, pro tune Dunelensis ecclesie Episcopum, [recurrunt] cujus viri sanctitàs per omne regnum Sceotiz divi- nitus erat divulgata. Hunc rogaverunt, ut omni- potentem Deum orare dignaretur, quatenus eis

.prolem, in dicto suo regno successorem , concede-

ret. Tu autem etc.

. 440. LEcrio rv. Dictus Episcopus eorumdem acquiescens precibus, invicem Rex et Regina in orationibus sese prosternunt : quo in loco tale ἃ Domino angelicum receperunt responsum : Prolem nobilem , non solum membris decoram, verum vir- tutibus illustratam, suscepturam habes, in qua Deo beneplacitum fieret, et per quam magna populi multitudo converteretur ad Dominum. Tu au- tem etc.

Lzcmrio v. Demum juxta divinum oraculum Re- gina concepit, ac mire pulchritudinis filium inde peperit. Unde parentes. non modicum gavisi, Epi- scopum predictum devote exorarunt, ut hunc eo- rum filium sanctis suis manibus baptizaret : qui eisdem exhortationibus annuens, eumdem filium suum, in nomine Domini, nomen imponendo Ru- maldum, divinitus baptizavit. Tu autem etc.

Lzcorio vi. Qui quidem deinceps tenerrime nu- iritus, Spiritus sancti gratia repletus, in quinto etatis suze anno, praefato Episcopo scientiis et mo- ribus traditur educandus. Qui bons indolis, sub eodem patre, viro famosissimo, scientiarum sa- pientieque et virtutum pocula, cum summa dili- gentia, et ferventi corde suscepit. Puer autem Ru- maldus, juxta preceptum Domini parentibus obe- diens, ad paternum regium venit. palatium ; sed omnes divitias regales, omnesque mundi pompas et honores caducos reputavit, et tamquam animze suze contrarios respuit. Tu autem etc.

Lrcrio vn. Hisque omnibus spretis, sese hu- miliando in ecclesia et regia capella, die nocteque devotis in orationibus jacuit prostratus. Omnia quse sibi dabantur, pauperibus. et egentibus distribuit, debiles, infirmos, ac captivos visitavit, operaque misericordie juxta Domini preeceptum, diligenter adimplevit.;Quare in ejus laudem , devotis canimus vocibus : Sub tenella mox state crescens sapien- tia, vite florens sanctitate, spernit transitoria. Tu autem etc.

Lscrro vir. Deinde beati viri meritis, infula pon- tificali decoratus, in superioribus. partibus Gallize, dum ibidem sermonem populo faceret. leprosus quidam ab eo petiit eleemosynam, licet gentilis fuerat. Cui Rumaldus respondit : Terrenam eleemo- synam, quia aurum neque argentum, unde tibi dem, non habeo, sed spiritualem, et hoc quod mihi.est,

tibi do : quare in nomine. Domini Jesu Christi, ve- .

locius tibi. dico: surge, et ;de loco, in quo sedes, Ing n

173

tete erige ; crede in Deum et a tua curaberis lepra. Et hoe verbo continuo resurrexit et restituta est caro ejus, sicut caro pueri parvuli, crediditque et baptizatus est. Perducto autem eo Romam, a Ro- mano Pontifice tunc benigne receptus est. Tu au- tem etc.

LEcrIO rx. Regressus autem ἃ Romana civitate, per Lombardiam venit ; ubi varios languores et dolentes pro auxilio suarum infirmitatum reperit. Vir itaque S. Rumaldus intelligens, quod a dzemo- nio vexati erant, prece fusa primitus, devota cra- tione nomen Domini nostri Jesu Christi invocando, daemonium illud exivit, apprehendensque manus infirmorum, statim sanitati restituti sunt. Tandem per Galliam rediens, Machliniam venit, ubi tunc locus erat multum desertus : ubi post varia et quam admiranda per eumdem virum Dei commissa miracula, subiit pro. Christi nomine martyrium, et ibidem requiescit in pace beata, infirmis et lan- guidis, in praesens sanitatem hactenus preebens. Tu autem etc.

Respon. antiph. psal. hym. et cap. de communi unius Martyris et pontificis.

112 Sequuntur antiphonz αὐ Laudes ex. Legenda MS. dispositz, qua in Officio Leodiensi responsoriis serviunt ; ut.eupra recte dixerim ; Officii hujus compi- latorem, proprium Leodiense numquam vidisse. Capi- tulum est. Omnis pontifex. /7ymnus, Deus tuorum militum. ete. Sic ad. Benedictus οἱ ad Magnificat in secundis Vesperis, a Leodiensi differunt omnia, ex praedictis responsoriis, imo ez citatis Actis descripta. In praemissis lectionibus. hiatus multi, truncate, im- perfect: οἱ distoriz periodi passim. occurrunt, quas corrigere auL restituere nón placuit, ut auctoris pe- ritia et. industria magis palescant, qui totas septem priores lectiones in enarrandis vitae primordiis impen- dit, neglectis per incuriam certioribus Sancti. gestis, qua plane ignorasse videtur. Multo politiores sunt ternz lectiones Windesemenses, non ex MSS. Legenda, sed ex Domynsio contracte, nonnullis correctis aut. pra- teritis, quae scriptori displicuere , eoque imprimis, quod S. Rumoldum, 4rehiepiscopum vocandum non cen- suerit. Determinatum. tempus definire ; quo apud Ca- nonicos regulares JP’indesemenses celebrari ceperit

festum S. Rumoldi , integrum mihi non. est ; id nihi-

lominus certum statuo, hodiernas eorum lectiones Do- mynsio antiquiores non esse, adeoque post annum 1569, verosimiliter elapso proxime seculo, ad exemplum Me- chliniensium primum adoptatas. Veram fuisse conjectu- ram meam, probavit subsecuta informatio R. A. Erud. D. Canonici et Scholastici, Nicolai Slaets , ez qua intellexi, anno primum 1655 coli cepisse S. Ru- moldum a laudatis Canonicis. /.F’indesemensibus. Ju- verit οἱ hoc Officium oculis subjicere, in quo Sanctus noster Canonicis regularibus accensetur.

113 FzsrA Juuu. Die tertia Julii. In festo S. Ru- moldi Episc. et Mart. Can. Reg. Dupl. fuit prima hujus. Omnia de communi unius Martyris, preeter ea.qua sequuntur. In primis Vesperis Commemor. tantum habet, et fit Comm. Octav. SS. Apostolo- rum. Z/lactenus rubrice ; tum ponitur hac Oratio : Majestati tue nos quesumus, Domine, beati Ru- moldi Martyris tui atque. pontificis supplicatio ve- neranda conciliet : ut qui incessanter pro nostra fragilitate delinquimus ; assiduis ejus precibus ex- piemur. Aliz rubrica nolant, lectiones primi nocturni sumi de. Scriptura | occurrente ;/— tum pro secando nocturno :

Lgcri0 1v. Cum David. Seotorum Rex, nulla jam

’ prolis spe teneretur, precibus Dubiinensis Antistitis

filium. impetravit, et eodem momento, in lucem editus Rumoldi. nomen accepit. Puer egregia pre- ditus indole, ab ipsis incunabulis ter in hebdomada

28 a mater-

D

AUCTORE J. B. 3.

E

et qua ad Laudes pro- pria sunt.

Canonic. reg. Windesemen- ses

À

AUCTORE j. B. S.

ex Domynsio δία accepe- runt,

cultu non ita pridem inchoato.

Expuncto apud Leo- dienses officio proprio,

174

a maternis uberibus abstinebat, quam abstinen- tiam usque ad vit: extremum observavit. Sub Du- blinensi presule usque ad annum quintum deci- mum artium disciplina mirifice imbutus, a patre ad regiam aulam revocatur; ubi precationibus, eleemo- synis, et ceteris pietatis operibus vacans , angelica visione confortatus, totum se nuditati, paupertati, corporis afflictioni ita devovit, ut regales nuptias et regnum, sibi a parentibus oblatum, constantissime recusaret.

114 Lzcrio v. Dublinensi Episcopo defuncto, angelico monitu, in ejus locum, totis licet viribus reluetatus, suflicitur. Inito pontificatu, multos ἃ demonum castris ad Christi stipendia traxit, plures a flagitiis ad poenitentiam perduxit. egentes innu- meros et verbis et eleemosynis allevavit. Mortuo patre, superno monente nuncio, regno excessit, et Romam contendens, dignitatem suam in manibus Stephani secundi, summi Pontificis resignavit : hoc unum ab Apostolorum principibus efflagitans, ut suis precibus optatissimam ipsi martyrii lauream obtinerent. Itaque, monitu angeli , Brabantiam pe- tens, inter Machliniz silvas οὐ dumeta demoratus, Adoni Archicomiti prolis spe distituto, suis preci- bus, et sobolem felicissimam impetravit, οὗ eamdem extinctam vitae restituit.

Lzcr10 vi. Ab eo Principe, cum locum in iis re- gionibus obtinuisset, inter ulroorum umbrosa, Cano- nicorum regularium monasterium, et divi Stephani sdiculam exstruxit, Dei miserantis ope ita sibi fa- vente, ut licet Hunnis Danisque, hostili furore grassantibus , circumstantes regiones, conobia, templa, ferro et igne fuerint absumpta, Rumoldi locus immunis per omnia permaneret. Verum zedem sacram augustiori forma dum exstrueret, et fabros adiens, ad vitiorum, maxime vero ad adulterii fce- ditatem evitandam fervidius hortaretur ; alter eorum omni libidinis genere corruptissimus, sanctissimum virum salutaria monentem, infami odio aversatus,

eumdem ex insidiis valido ictu vulneratum occidit,

et corpus, facinori obtegendo, in fluvium przeterla- bentem demersit. Sed miro quodam lumine prodi- tum, et expiscatum, summo populorum concursu et ejulatu in zede sacra honorifice tumulatum fuit. In vita et post mortem, claruit miraculis.

119 Non erit abs re verbo notasse, exstare apud nos Diurnale antiquum ad. cujus calcem legitur : Consum- matum est hoc opus Diurnalis, secundum ordinem Canonicorum regularium Capituli Windechinemen- sis per honestum virum Theodoricum Martini, artis impressorie? magistrum in urbe Antwerpiensi anno salutis millesimo quingentesimo, anno vim. Zn pra- fato Diurnali nulla S. Rumoldi commemoratio, verum inter additamenta, manu recentiori exarata, reperitur oratio communis ; Deus qui intercedente etc. Sic ut facile detur assequi, recentioris avi esse mom solum Officium sed el Canonicatum S. Rumoldi, utpote qui in liberali eo Breviario, seculo primum xvn locum in- venen.

S Xl. De S. Rumoldi cultu ex recentiori Leodiensium Breviario, item ex Breviario et pieturis Meehliniensibus.

0s Leodiense antiquum &. 9, ez precitatis DBreviariis. sufficientissime probatum est; in quo velim observari, lectiones ommes ex Theodoriciani encomii medulla, ut ita dicam, ad verbum desumptas, misi quod

hinc inde vitiose sint: antiphonis, hymnis, versibus, '

responsoris, capitulis alium stylum redolentibus, rhyth- micum mempe poetz illius, qui Theodorici oratione panegyrica non contentus, ad multo eminentiora musam

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

eveai, sublimia canens de stirpe serena, Scotorum regali prosapia, regalibus divitiis, Archipreesulatus officio, alique hujusmodi decorationibus ,| quarum tamen nonnulle, prasertim in antiphonis Laudum, Sanctis quibuslibet, sallem Martyribus applicari com- mode possunt. Istud insolitum, quod illustrior vita pars, qua in fuso pro Christo sanguine consistit, pra- terita sit. In toto illo satis longo. Officio, de Dublinio altum silentium, utpote cujus appellationis ante Domyn- sium nulla usquam exstat memoria. Sed de his rursus disceptare non vacat, meque operosius inquirere, quo primum anno e supradicto Leodiensi Breviario expunc- tum. fuerit S. Rumoldi proprium, nuperrime a nobis descriptum; quod [actum esse inter. annum 1 δ 8 et 1623, ex exemplaribus nostris evidenter constat, habe- mus enim posteriorem editionem et alteram anni 1636, a quibus absunt omnia, que ad S. Rumoldum perti- nent, prater unicam lectionem, quz ad xxvu Octobris quarta est, seu secundi. INocturni prima. Non arbitror lectori injucundum fore, si totum illud. officium hic etiam subnectatur, quo apparebit novitas in lectione tametsi brevissima, stylo vecentiori Mechliniensi non nihil adaptata.

117 Hic titulus est : Die xxvn Octobris. In festo S. Rumoldi Episcopi et Martyris. Duplex. Oratto mutatam habet in ultima editione posteriorem clausulam, qua ili sic sonat : Concede ut ejus meritis, de flucti- bus seculi hujus erepti, ad zeterns beatitudinis portum feliciter perducamur. Primi Nocturni lectiones ez hodierno communi desumendz sunt: A Mileto. In secundo Nocturno, lectio 1v. Rumoldus ex parte Scoti, 488 Hibernia dicitur, nobilibus ortus pa- rentibus, ac Dubliniensis Presul factus, Romam ivit, acceptaque Pontificis benedictione, juxta sibi factam angeli apparitionem, eo inde pervenit, ubi Scaldis fluvius ad Mechliniam se in mare exonerat : ibique Christi fidem, per S. Lambertum Episcopum plantatam, sic rigavit, ut post ipsum Apostolus Mechliniensium habeatur. Qui cum religioni magis ac magis illic propagandze insisteret, tandem ἃ duo- bus sicariis, quorum alter a przsule de adulterio reprehendebatur, capite graviter vulneratus, vitam martyrio consummavit. Resp. Stola jucunditatis. Lectio v et x1 de sermone SS. Augustini Episcopi, Triumphalis beati Martyris, ut in communi unius Martyris. In m Nocturno, homilia in Evangelium Sint lumbi vestri praecincti, ut in commumi Confessoris non Pontificis. INona lectio legitur de Evangelio vigi- liz sanctorum Simonis et Jude. Ego sum vitis vera etc. lta postrema “mostra editio, sed in altera. anni 1693, nona lectio potitur de Evangelio, Descendens Jesus de monte. Jac mon continentur nisi Officia propria Leodiensia, alia posterior Romano ritui immixta est.

148 Diximus sub initium cilati paragraphi, nec a Vardxo nec ab alio quoquam reperiri huc usque potuisse qualecumque demum proprium | Officium , quod. de S. Rumoldo celebraverit ecclesia Mechliniensis, sive collegiata, sive Metropolitica, eo antiquius, quod per decretum suum praescripsit Illustrissimus Boonen xxv Augvsti anni 1634, quodque ea. orationis rerumque narratarum. similitudine ab eodem compositum judico, qui illam amplissimam vitam ultimam quadriennio post typis mandavit. Nullum autem vetustius fuisse Officium, salis probare videntur lectionesillz viginti quatuor MSS. R. A. D. vande Whaele Archidiaconi, quas Martinium ad Bosweydum misisse paragrapho 1 ostendimus, qua- que ad hunc finem, ineunte seculo xvi, concinnata dicuntur, ut obtenta Romana approbatione, per totam S. Rumoldi octavam distribuerentur. Falli cupio; at donec officium MecMiniense, hodierno antiquius, ezhi-

. bitum. fuerit, tamdiu persuasum habebo, mullum . exsti-

tisse. Qui rem illam accuratius. postmodum inquisivit ] Reve-

D

substituta est hodie unica lectio.

E

Proprium . MecAl. editum est an.

DIE PRIMA JULII.

A Reverendus admodum et Eruditissimus D. Nicolaus

cujus lectiones describuntur.

6

Picturz sa- celli S. Ru- moldi

Jacobus Slaeis, S. T. L. Canonicus Metropoliticus et Scholasticus, [fassus est, in. editione Mechliniensi apud Henricum Jaye anni 1629, nihil de S. Rumoldo proprium reperiri : lectionibus hodiernis editioni anni 1635 primum insertis. Notatur quidem Officium pas- sionis S. Rumoldi cum octava per omnia ut hodie, preterquam quod neque collecta, neque lectiones secundi Nocturni proprie sint. Sic item, inquit, habentur Officia pro festis translationis, relationis et recollectionis reliquiarum, sed omnia sunt de communi. /nterim nequid a nobis desideretur, ex mo- derno Mechliniensi proprio ea describemus, qua de S. Rumoldo 1 Julii recitantur, in metropolitana et in diecesi, sub ritu duplici primz. classis cum octava, ex decreto Synodi provincialis anni MDLxx cap. 4 de festis. Antueryiz fit Officium sub ritu semiduplici die vri Julii.

119 Lectio w. Rumoldus Dublinensis Archiepi- scopns, ex Scoti: parte, quae Hibernia nunc dicitur, et ex regia illius gentis stirpe natus, patria, pa- rentibus, ac stemmatis successione desertis, Christi ministerium caducis et perituris rebus omnibus sibi putavit praeferendum. E patria igitur Romam per- fectionis studio, ac ut Apostolorum lumina viseret, et, religiosa loca presens veneraretur, profectus est.

In itinere constitutus, nullam praedicandi verba Dei

occasionem praetermisit: interdum quoque ubi res postulavit, ad infidelium conversionem miracula adhibuit. Romze constitutus, Apostolorum et Mar- tyrum memorias indesinenter frequentans, certa- mina eorum ita animo suo repreesentavit, ut martyrii incensus ardore, totus in illius desiderium raptus fnerit. Lectio v. Sed divinitus, ut in Galliee partes descenderet, admonitus, obtenta Pontificis benedic- tione, Mechliniam venit. Ubi ab Adone Comite per- benigne exceptus, non multo post ipsius conjugi fcecunditatem przedixit, et susceptam prolem bap- tismate initiavit, ac Liberti ei nomen imposuit : quem etiam postea aquis submersum ad vitam revocavit. Hic Libertus Scythis et Danis, ab ora maritima usque ad Agrippinensem Coloniam bello omnia vastantibus, in Hasbaniam, ut periculo se eximeret, profugus, ante ipsam divi Trudonis aram victima Deo immolatus est. Lectio vi. Rumoldus vero orthodoxam fidem Mechlinia et vicinis in locis

’ tanto tamque indefesso studio, tantoque proventu

plantavit, ut Mechliniensium Apostolus merito ha- beatur. Qui cum religioni magis ac magis illic pro- pagand:ze insistere, tandem a duobus sicariis, quo- rum alter a Prasule de adulterio reprehendebatur, in capite graviter vulneratus, vitam martyrio con- summavit. Corpus ejus iidem illi siearii, ut crimen celarent, in aquam demerserunt : sed divino desuper radiante lumine, ab Adone Comite aquis extractum, in sede divi Stephani conditum, dein ad ecclesiam, que nune metropolitana est, translatum fuit. Im 1 Noct. legitur ἃ Mileto, in πὶ. homil. in Evang. Si quis vult venire.

4190 Subnecti hic deberent Officia alia Mechliniensi metropoli propria, de translatione reliquiarum in Stey- nockeseel xix… Octobris, de facta inde relatione, xxvn Octobris, de sacrarum reliquiarum recollectione, 1n Novembris, qux , ut verum fatear , non minus ad

“Sancti cultum pertinent, quam pertineant ea, quz jam

supra hoc et precedenti paragrapho fuse deducta sunt. At cum hac proprium locum habitura sint, superest implenda tituli nostri pars ultima, de antiquis Mechli- niensiwm picturis, in S. Rumoldi sacello ferme ro- tundo, cgmelerii angulum occupante, asservatis, atque in orbem circumcirca, dispositis, quarum tres et viginti enumerat Vardeus pag. 107 , singularum. epigraphas ex Belgico latine redditas describens, omniaque tam studiose et minutim | observans , ut ex navigatione, ea

175

habitu, ex vestium forma et compositione, pene dicerem et gestibus ipsis colligat, id’ quod precipue intendit , S. Rumoldum certo certius in. Hibernia natum esse. Id vero deplorat mazime, quod vetus aliqua Sancti ef-

. figies seposita. sit, in ejus olim sedicula Mechlinice

appensa, ante aram ejusdem Sancti et sacelli….. in qua S. Rumoldus, filius Regis Hibernis: expresse et propriis terminis asserebatur. Querelas mittat Vardzus, jacturam facile compensant picture super- stites, ex quibus, id quod quarebat , potissimum , se evicisse existimat.

191 Imagines ipsas cum. pluribus ὁ Capitulo viris eruditissimis attente contemplatus sum, idque inter alia animadversum , plures in tabella vernacula pictu- ras describi, quam in zedicula appendantur , ea procul dubio de causa, non male a F’ard«o notata , quod sa- cellum, post restaurationem angustius factum, eas non caperet suo ambitu, vel forte perierint aliqua , ab ico- nomachis, vel alio casu con[ractze aut disruptae. Super- sunt, si recte neminit, tres supra viginti, sic ut recte rationem iniisse videatur, qui. singularum inscriptiones in F’ardzi gratiam. transumpsit. De ipsarum «tate aliqua fuit inter nos disceptatio, nonnullis ex chavacte - rum Belgicorum ductu, justo vetustiores asstimantibus , verum qui annis trecentis antiquiores pronuntiare au- deret, inventus est nemo. Modus Belgicus effingendi litteras, seculum xv nequaquam superat, ego, ut can- dide dicam, vix eo a»talis pertingere existimo ; neque vero tantam vetustatem prz se ferre picturas , nec ma- gna auctoritatis esse ; sed ex pictoris arbitrio formatas, brevi patebit. Nihilominus, data οἱ concessa ea xtate , idipsum dumtaxat probaretur , quod sspe insinuavi , nimirum, post primam sacri corporis elevationem vel translationem solenniorem 1369, imo multis post annis, ex popularibus traditionibus compositas esse, et nisi multum fallor, successu temporis innovatas. Certe mi- rari liceat, in sacelli prioris et majoris destructione

anni 4580, Aareticos iconoclostas ab iis manus absti–

muisse, nisi impiorum hominum eo tempore in sacra grassantium metu, tuto loco lempestive absconditz sint. Non deerunt fortasse, qui suspicentur , nonnullas. ex anteriorum memoria, restitutas fuisse, et pro, scribentis captu appositas picturarum explicationes.

192 Utut res habeat, ipsas amplector et veneror, tamquam vera Rumoldiani cultus οἱ Mechliniensium erga sanctissimum Patronum pietatis argumenta et mo- numenta, atque adeo singularum epigraphas hw ezhi- beo, quarum alique plus dicunt, quam picture refe- rant, picturz vero ipse Legendis, quantumvis amplis, non semel adversantur. À prima incipiamus , cui ad- scriptus titulus sic habet : S. Rumoldus fidem confir- mabat, multos zegros sanabat ex charitate. Pater, e vivis excedens; ipsi consulebat, ut regno et episco- patu se abdicaret. JPríma inscriptionis pars a nullo Legendario traditur : secunda, vel ipsi Domynsiano Anonymo opposita est. Id advertens Vardzus, ut. nodo cuique paratum habet. cuneum, sic postremam partem salvare nititur. Quod vero, inquit, in prima imagine scribitur, parentem jam morti vicinum, Rumoldo suasisse abdicationem temporalis et ecclesiastici re- giminis atque honoris ; cum oppositum tradant au- ctores et scripta monumenta, ambiguum est; nisi de patris devotione atque pietate presumpseris, consilium ante datum mutavisse, quando perspe- ctam jam seculi pereuntis vanitatem et fallaciam, eo evidentius habebat, quo fortius impressam in- choandz jam seternitatis considerationem : vel ni malis, scripturam flandricam in pluribus vetustate abolitam, aliud fortassis primitus, quam jam appa- reat, significasse. JVos hzc prudentis lectoris judicio relinquimus; cui statim. occurret tritum. illud : Picto- ribus atque poetis, quidlibet audendi semper fuit equa potestas.

123

D

AUCTORE J. B. S.

seculo 15 antiquiores non sunt,

nec satis conformes Legendis .

AUCTORE J. B. S.

Stephanus PP. II.

male adduci- tur.

Omnium in- scriptiones

ordine rese- runtur.

176

193 Picturg secunda inscriptio est hujusmodi : S. Rumoldus mare transmisit, ut singularis Dei

. amicus, navieula viminibus contexta. Viro in Francia

czco nato visum restituit ; plurimi eum quzrebant. Primum, ut Theodoricianum, non respuo. Miraculum Francicum est. posteriorum Legendarum. Tertium pie supponitur. mi. S. Rumoldus resignato episcopatu in manus Domini Stephani Pap» II, operibus poeni- tentiv€: deinceps se dedit. Malo ego cum Baronio cre-

dere, a summo Pontifice, quiscumque is fuerit, S. Ru–

moldum apostolatus munere initiatum. Quod autem tam audacter hic signetur momen. Stephani Papa 11, non error est pictoris, inquit Vardzus, vel alterius circa personam ; sed usus seu abusus plurimorum ,

• sie olim loquentium, atque existimantium, Stepha-

num reapse secundum, in Paparum serie przter- eundum, ob brevitatem temporis, quo electioni supervixit, quippe intra quatriduum defunctus, et tantilli spatii ultimo et penultimo die sui impos, ut ex Anastasio Bibliothecario narrat Baronius. ad annum pCcLu, num. 10. Quid hic innuere velit Var- deus, equidem non capio. Frustra excusatur error vel fictio pictoris et aliorum, quibus non magis notus fuit Papa, ad quem accessit S. Rumoldus, quam annus aut dies nativitatis ejus, vel egressus e patria, ad suscipien- dam longam illam peregrinationem. At singulis pictu- rarum epigraphis eacutiendis inhzrere non lubet, aliqua eruditorum lectorum considerationi relinquenda sunt. Ad sequentem properemus.

124 1v. S. Rumoldus martyrium ardenter po- poscit. Respondit angelus : Amice Dei leetare ; nam exauditus es. Et licentia a Papa obtenta, ei vale- dixit. Tandem in fine thesaurus requietionis ejus multipliciter benedicitur. Videatur pictura ipsa, utrum hac omnia ezprimantur. v. S. Ramoldus appro- pinquans territorio Mechliniensi, copiosam multity- dinem, ipso Parasceves die, invenit petulanter choreas ducentem : mox eis Dominice passionis lamentabile annuntiat przeconium. Comes Adolpus eum ad se per internuntios advocavit. vi. Ut pro- pheta predixit, Elisam filium parituram , eique fce- cunditatis gratiam impertivit, focunditatis annos jam supergressz. vit. Comitissa infantem peperit Libertum nomine, ipsum Rumoldus Mechlinia here- dem baptizavit. viu. Triduo hunc infantem submer- sum, ut rescivit Sanctus, precibus eum genuflexus, vite et incolumitati restituit. rx. S. Rumoldus hic demonem expellit : liberatus, ad mortem usque saucius, relinquitur ; populus’pro eo ad Sanctum intercedit, ut etiam sanitátem obtineat corporalem. x. S. Rumoldus et S. Gummarus frequenter media via Lyrensi conveniunt cum crucibus et vexillis ecclesiasticis : scipiones, quos terrz infixerant, fron- dere coeperunt. xi. S. Rumoldus quemdam opera- riorum suorum adulterii arguebat: hic intra se cogitans, facile tibi obsistam, alium ad necem ejus invitabat. xu. S. Rumoldus pro veritate occubuit, operariorum peccata increpans ; ex codo lumen effulsit super corpus in aquas projectum. xin. Noluit Deus hoc lumen latere, quod lumen fidei alios docebat. Piscatores ad corpus appulerunt; illud occul- tatum invenerunt. Comes vehementer indoluit.

125 xiv. Hunni, Dani et Nortmanni Mechliniam oppugnabant : S. Rumoldus ut patronus eam defen- dit. Quidam gallum aurarium attingens, resupinus cadit. xv. Haec Nonna navi imponitur ; nemo poterat illam a littore movere, donec exponeretur : coelesti indumento cooperitur. xvi. Nonna quadam diu cus- tos existens, ex galli cujusdam cantu horas cogno- scehat ; is in conspectu. sororum a vulpe rapitur, et contra naturam vivus ab ea reportatur. xvii. Quo- dam tempore, grassantibus gentilibus, corpus defer- tur in castrum quoddam Steynockeseel. Dominus

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART. |

infirmus sanatur, et S. Remmoldum bonorum suorum ex asse scribit heredem. xvur. Quedam femina manum habens aridam, eam sepulero ejus inferens, sanam extraxit: tres obsessi liberantur a dzemone. xix. Langeres sacerdos dissolutioris vitze, bis lumen oculorum amisit ; confidenter Sancti opem implorans, continuo illud recuperat. xx. Mechlinia diuturna obsidione cincta, capitaneus quidam in nomine Domini egrediens, ac costam Sancti clypeo pergerens, obsessores omnes in virtute Dei, et auxilio Sancti repulit. xxr. S. Rumoldus Mechliniam multis ac variis liberat periculis : costa ejus dat benedictionem in conflictu ; in memoriam corpus circumfertur multis eum laminaribus. xxir. Patronus est mercium exercendarum S. Rumoldus, clientes suos terra marique protexit. xxur. Dignaris quidam [alias Helinardus] in venatione lapsus equo interiit; Mechliniam defertur ad sepulerüm Saneti, et revi- viscit.

196 Jam descriptarum picturarum epigrapha, ima- ginibus ipsis non satis cohcrentes, Legendis quandoque opposite, plures numero, quam. sint pictura ipsm, aliaque id genus attente observata, conjecturis nonnullis

D

Circa, pradi-

ctas picturas dubia,

ansam. dederant, quas eatenus proferre ausus mon fue- .

ram, debito fundamento destitutus, quo eas alicunde firmarem. Dubium erat, num ex 4nonymi Belgz Legenda desumpta essent inscriptiones , an potius Le- genda ipsa Belgica ad earum normam exacta : Dubium item, an eadem , an alie picture in antiquo sacello spectabiles fuissent ; adeoque utrum manus alia post- modwm non ’tecessissel : quamdiu autem vita ista verna- cula reperiri non poterat , frustra erat in rebus ignotis hariolari. Ubi itaque in. manus meas devenit , prima cura fuit, solicite; inquirere, num. in. Legenda ipsa istiusmodi inscriptiones aut epigrapha non invenirentur. Atque eccum primo ipso intuitu, in ipsas incurro, obser- voque,. opusculum totum, mon in capita , artículos aut paragraphos sectum esse, sed hinc inde immüatos titulos, idque vel in media , fluente , et incompleta adhuc con- structione , adeo ut sapissime orationis sensus pertur- betur. Sunt autem prefati tituli sic plane concepti , ut magis picture alicui, quam historie conveniant , prz-

posita semper particula hic, seu talis hic est reprasen-

tatio, acsi in dramate spectacula exhiberentur.

127 Ut paulo clarius rem perspicias, opusculi Bel- gici ideam habeto. Libellus est ducentarum viginti pagellarum, magno charactere, in exigua forma 42 stis legibiliter , quamvis per multas abbreviationes et inutiles rubricas, descriptus ab aliqua sanclimoniali sorore Anna van T’hienen, adjecta ad. calcem hac clau- sula : scriptum anno Domini wprv, haud dubie ex autographo, quod sequendum susceperat. Porro pag. 7 , constructioni necdum perfectz:, ineptissime inseritur hac periocha : Hic matrimonio junguntur Rex et Regina Socotiz ; ut facile videas, scenam potius esse , quam dicendorum epitomen. Pag. 8, eque imperite turbatur sensus : Hic Rex et Regina ab Archiepiscopo ( Walafero) prolem efflagitant. Idem tenor est pag. 11: Hic S. Rumoldus baptizatur. Pag. 16 : Hie angelus Domini S. itumoldum orationi vacantem alloquitur. Rursus pag. 19 : Hic S. Rumoldum pater et mater ad nuptias pelliciunt. Tum pag. 26 : Hie revelat angelus, S. Rumoldum consecrandum esse Archi- episcopum. Pag. 34: Hie S. Rumoldus ordinatur Archiepiscopus Duvelensis. Pag. 38 : Hie S. Ru- moldus in suo archiepiscopatu Verbum Dei populo annuntiat.

198 Pag. 40 : Hic precipit angelus S. Rumoldo, e paterno regno discedat. Pag. 4^: Hic S. Ru- moldus mare trajicit, vectus navicula e viminibus contexta, obducta corio bubulo, liquata pice obli- tam. Pag. 47: Hie S. Rumoldus ethnicum para- lyticum sanat, eidemque baptismi gratiam imper-

titur.

ez earum cum, iis, qu& in vita Belgica habentur,

F

collatione, -

DIE PRIMA JULII.

A titur. Eadem semper phrasi et. ex eodem. fonte proce-

facilius sol-

vuntur.

L4

In ecclesia a Sancio adifi- cata

ditur. En sequentia : Pag. 51: Hic S. Rumoldus annulum episcopalem summo Pontifici resignat. Pag.:59: Hie ab angelo monetur S. Rumoldus, Romara deserat. Pag. 61 : Hic S. Rumoldus Pape valedicit, accepta ab eo benedictione. 65: Hic S. Rumoldus energumenum liberat. Pag. 68 : Hic S. Rumoldus Evangelium praedicat populo in solitu- dine choreas ducenti. Pag. 70 : Hic S. Rumoldus benigne excipitur ab Adone Comite ejusque conjuge. Pag. 82: Hie S. Rumoldus filium Comitis sacris undis abluit, eique Lyberti nomen imponit. Pag. 86: Hic aquis submergitur Lybertus Comitis filius, et a populo investigatur. Jag. 96 : Hic S. Rumoldus et S. Gummarus pia miscent colloquia. Pag. 108 : Hie Lybertus aquis educitur precibus sui sancti patrini. Pag. 121 : Hic serit et plantat S. Rumol- dus otii vitandi gratia. Pag. 126 : Hic S. Rumol- dus, sacellum exstrui curat, quod etiamnum Mechli- nie exstat. Pag. 133 : Hic sanctus vir Rumoldus interficitur. Pag. 142 : Hic piscatores mirantur lumen, quod ipsis inter cannas apparet. Pag.145: Hie sacrum corpus S. Rumoldi in aquis invenitur. . 129 Atque his sex et viginti pracipuis programaatis distinguitur tota illa Belgica Legenda, qux ego haud difficulter crediderim ez picturis olim expositis ad ver- bum descripta esse, et operis contextui non satis apposite intrusa, qua tamen sequi ferme maluit. Domynsius, quam in alias sectiones versionem suam distribuere. Hinc ad superiorum dubiorum solutionem datur colli- gere, imagines illas omnes, prout olim exstiterunt,

Legenda Belgica seu Domynsiana antiquiores esse,:

speclareque adeo, ut ante conjeceramus, ed finem seculi XIV, post sacri corporis in theca deourata deposi- tionem, imo potius ad principium xv , earumque argu- menta desumpta fuisse ez Actis Latinis , tum mazime vulgatis, que Anonymus Belgicus prz oculis se habuisse diserte. fatetur pag. 3^4, ut paulo superius retulimus. Dixi, prout olim exstiterunt, nam de hodiernis, inter quas plura miracula alizque inscriptiones prioribus suppositae r’eprassentantur, non eadem est ratio, quam- quam jam ultro admiserimus, ez eruditorum Mechli- miensium judicio, si non omnes, saltem aliquas, trecen- torum circiter annorum «ctatem pra se ferre, nisi plerzque, per iconomachos disruptz et laceratz , ad vetustiorum normam subinde efformatz et restituta fue- rint, auctzeque epigrapha pro imperiti alicujus arbitrio. Notabo hic rursus, Domynsium autographum Belgicum non integre reddidisse , dum ex citata pag. 9^ et aliis, nonnulla silentio pressit , quae ad rerum illusirationem poterant conferre. Jam cetera ad cultum quoque spec- tantia prosequamur.

ὃ XII. De S. Bumoldi sepultura , et de prima saeri corporis elevatione ae trans- latione.

D. prima S. Rumoldi depositione seu sepultura, testem habemus, in his Actis unicum, qui magis secu- rus, cerle minus devius dici possit, ductorem mostrum sape laudatum T’heodoricum, ubi num. 9, relata Sancti per sicarios patrata czde, miraculo apparentis supra corpus luminis, eodem ex aquis extracto , sic de Adone Comite subjungit : Sacratissimum illud funus cum jubilo ad terram trahit ; impositam vehiculo. quo nunc requiescit loco, deportat, et sepulturam celebri sumptu procurat : nec defuit digitus Dei, operatus stàtim mirabiliter ad glebam Martyris sui. H«c aliis verbis ’et longiori phrasi, sed eodem plane sensu enarrat Domynsianus Anonymus cap. 29 in nostra edi- lione num.. 40, expressius notans ; delatum corpus sacrum in ediculam , quam Sanctus, dum in vivis

177

esset, ipse construxerat. Et vero non solum construc- tum monasterium, sed. et ecclesiam a S. Rumoldo zdi- ficatam tradit quoque T’heodoricus num. 7. his verbis : Adunantur illie Deo militantium copi: , accrescunt omnia, qua ad usus pertinent ecclesi:e, usque ad consummati operis summam. Atque hac eadem ecclesia est, que apud Theodoricum num. 10 dicitur ecclesia nostri Martyris, qua tempore Normannicarum incur- sionum illasa permanserit. Sequenti num. 11 , sic habetur : Mulier matricularia, eadem et nonna, Gerlendis nomine, pia devotione, ecclesie ejus (S. Rumoldi) adhwserat. Rursus num. 44 : Quidam Lantegerus nomine, qui in ecelesia B. Rumoldi coaluerat. [tem et num. 17 , miles ille stipendiarius, confractus et velut totis destitutus viribus, ad eccle- siam B. Rumoldi alienis defertur manibus.

181 Quocumque me verto , nullum aliud templum , sacellum aut ecclesiam apud Theodoricum | reperio , prater unam ECCLESIAM S. RUMOLDI, quz ante bag- toris illius tempora , et eo , quo scribebat avo, non ab

, alio, sed a solo S. Rumoldo habuerit denominationem.

In hoc ipso templo fuit sepulcerum S. Rumoldi, de quo meminit idem Theodoricus num. 16 , item mensa ejus altaris, num. 18 ; medicinalis tumba num. 19 : quz omnia auctor moster soli S. Rumoldo adscribit, nus- quam de alia xde sacra aut templo verbum faciens , ut nulla. prorsus ratione assequi queam ; unde Anonymus ille Domiynsianus, et recentiores eum certatim seculi , nobis eduxerint templum S. Stephano dicatum , quod multis post seculis adhuc exstiterit. Ego in tota T’heo- dorici panegyri sub annum 1100, quarto post Sancti martyrium seculo scripta , nihil prorsus reperio , quod vel à longe id insinuare videatur , quapropter absque ulla hasitatione pronuntiandum censeo ; templum quole- cumque a nostro S. Rumoldo «zdificatum, sacrisque corporis ejus exuviis ditatum, nullius alterius Sancti nomine ; saltem. post sepulturam ab Adone procuratam, nuncupatum fuisse. At, inquies, Sancto alteri saltem ab ipso vivo S. Rumoldo dedicari debuit. Quid tum postea ? Quis inde consequens dicat; titulum δ΄. Stephani potius obtinuisse quam S. Laurentii, aut S. Marix Magdalenz ? Domynsianam Legendam adducis, ejus- que sequacium gregem ; Verum isti omnes*tanti mihi non sunt, quanti solus Theodoricus, pro fine undecimi et principio duodecimi seculi indubitatam ferens senten- liam, a qua sexcenti recenliores, mutua cace descri- bentes, eos nom dimovebunt, qui mom speciosira sed

veriora disquirunt, ut rursus dicendum erit 5. 18. 132 In ea ecclesia, ut iterum dicam ; fuit S. Ru- moldi sepulerum, fuit mensa ejus altaris, fuit. me- dicinalis tumba, eo quo Z’heodorici etate requiesce- bat loco, ab Adone olim celebri sumptu procurata. KExvpendantur ea / Theodorici verba, qux sola. abunde sufficiunt, ut refellantur vana. eorum opinamenta , qui sacrum corpus tempore Normannicarum vastationum alio deportatum, et. nominatim in Steynockeseel cum Vardao existimant, freti ea. pictura, quam prace- denti paragrapho, ordine septimam decimam retuli- mus : Quodam tempore, grassantibus gentilibus, corpus defertur in castrum quoddam Steynockeseel : dominus infirmus sanatur; et S. Rumoldum bono- rum suorum ex asse scribit heredem. Satis certum est, nullas in hac Belgii parte gentilium grassationes occurrisse, post illas qua sub generali Normannorum nomine in annalibus nostris describuntur ; neque proin- de de uliis verificari posse adscriptam picturg epigra- phen. Ast ego illum, vel si de antiquioribus seculi xv fuisse dicatur, falsi plane arguo, Theodorici testimonio ita innixus, ut si in eo, quod oculis suis vidit, nos decipiat, tota S. Ruinoldi rerum gestarum et miracu- lorum series corrüat necesse sit. Repetamus ejus verba: Sacratissimum illud funus cum jubilo ad terram trahit, impositum vehiculo, Quo NUNG REQUIESCIT LOCO,

D

AUCTORE J. B. 8.

sepultum ab Adone sacrum

corpus,

F

ibi adhuc | jacebat tem- pore Theodo- rici,

A

AUCTORE ἢ. B. 8.

Elevationes citius facta, a Gramayo

a Domynsio

178 DE S. RUMOLDO

Loco, deportat; et sepulturam celebri sumptu pro- curat. Habes Sancti sepulturam, habes sepulture. ex- pressum locum, S. Rumoldi ecclesiam, habes denique, sacrum corpus circa annum 1100 adhuc humi def[os- sum, procul dubio sub mensa altaris in ejus honorem erecti; quod idem sub annum 1050. asseruerat Balde- ricus : Ubi quiescit pretiosus Dei Martyr Rumoldus. Intellige adhuc sepultus jacet, ut. tot alia Sanctorum corpora οἱ T’rudonopoli et alibi humata relicta fuerant, ne a barbaris ludibrio haberentur. 1

133 Quzro, qui nobis ostendat, quo primum tem- pore, ex primo illo tumulo elevatum, capse nova in- clusum, οἱ decentiori honoratiorique loco repositum fuerit? Id ex “T’heodorico discere non possumus, ut ez dictis patet; Acta MSS. Tungrense, Ultrajectinum et Rubez vallis. incompleta sunt, aut potius ez. duabus laciniis contexta ; Domynsianus Anonymus zque quid- qua;. in medium protulit ; neque ex Chronico Me- chliniensi vel scintla lucis affulget. Gramayus ni- hilominus, pro sua in rebus rotunde definiendis aucto- ritate, rerum Mechliniensium lib. 9. sect. 9. intre- pide pronuntiat : Hoc certius est, post duo fere ab obitu secula, percrebrescente miraculorum fama, corpus et inventum et elevatum, et postridie festi divae Caecilia: (suspicor, id ex alicujus pseudo-chro- nologi scrinio extractum) aromatibus conditum, seri- coque ornatum, in ligneam thecam decenter repo- situm. Et cum in dies peregrinorum cresceret et miraculorum frequentia, iterum solenni ritu elevata sacri pignoris ossa per Robertum Cameracensem Episcopum, relataque in argenteam, cujus pretium exceptis margaritis excessisse constat sexaginta sex florenorum millia. Factum anno 1369. Cum autem ingruente bellorum periculo in Oscaliam Petraeam delata, humi defossa longo tempore latuissent, eadem, qu: nuper, miraculorum gloria vetuit sub modio abscondi candelabrum. Prsesul itaque Came- racensis, Duce Burgundo Abbatibusque septem testibus, anno 1479, reliquias visitavit, populoque inspiciente reposuit. Theca hzc sive feretrum, inter pretiosiores totius Belgii facile habendum, sacrile- gum hereticorum manibus nuper et profanatum.et direptum est, sacellumque ipsius Divi funditus ever- sum, recenter reparatum est. Hzc Gramayus.

134 At mihi nihil incertius, quam quod de prima elevatione et deinde in Oscaliam Peirzam translatione Gramayus comminiscitur, nullo satis probo teste suf- fultus. Et quidem prima. elevationis historia “Theo- dorico apertissime repugnat; translatio in Steynockeseel ad ea tempora reducitur, ut neminem Mechliniz cre- dam ezistere, qui rebus bene perpensis, ausit Gramayo subscribere. Prodeat modo Joannes Domyns vel potius Anonymus Belga, primus , quod sciam, Steynockese- lianz translationis narrator, in. suis ad. Sancti vitam additamentis a pag. 488, apud Domynsium latine cap.1, de elevatione , quam quarimus , sic loquens : Post multa annorum curricula, et complurium signorum edita prodigia, quze Deus per Sanctum suum ope- ratus est, tam ante ejus ex hoc seculo commigra- tionem, quam postmodum, sacratissimum hujus Martyris corpus humo levatum est, quam magnifi- centissime, idemque repertum diversis aromatum speciebus conditum. Atque sic lignea in arca sacra ossa recondebantur, vestimento serico, quod multis erat aureis contextum lineamentis, involuta, ac ar- gentes thecs inclusa; quae reponi solita est. sub atrio summi chori, nimirum supra aram Adnun- tiate θῖν Deipare Mariz.. Quam multa hic perpe- ram. confundantur, nemo est qui primo intuitu mon perspiciat. Neque tamen absterritus est P’ardeus, quo minus ad prima Domynsii verba, insignem annotatio- nem adjiceret pag. 86 et 87.

135 Verba ejus referamus, ad multa annorum

EPISC. ET MART.

curricula potissimum collimantia. Circa annum , in- quit, ut reor nccour. Nam verisimile non est, Me-

D

et a Vardxo

chlinienses, florente tum religione et pace in Belgio, perperam

ulterius distulisse sui Tutelaris, interea coruscantis continuis miraculis, et ubique terrarum inclyti, elevationem, celebremque cultum, preesertim si ve- rum est, quod fama tenere dicitur, Leonem III. Pa- pam anno pcccvu quo Carolum Magnum Remis coronavit, Machlinianam ejus zedem adiisse, ibique eum donariis et latina laudum concione veneratum. Quod enim narrat Gramayus lib 3 de Mechlinia sect. 3, post duo fere ab obitu secula (hoc est post medium seculi decimi) pererebrescente miraculorum fama, corpus Rumoldi et inventum et elevatum, si referatur ad primam corporis elevationem, nec ipse vel uno teste probat, nec coheret dicendis nota- tione sequenti ; nec consentaneum fuisset, aut Ru- moldi in Machlinianos multis mirificisque bene- ficiis, aut horum erga illum continue devotioni et observantie singulari, et multo minus, quod uti ibidem praemisit, vastante omnes circumcirca pro- vincias Normannorum rabie, in oblivionem pene abierat vita, et mors, et merita magni hujus An- tistitis, adeo ut in vulgo ignoraretur, censendusne esset in Confessorum, an in Martyrum numero. 136 Non ausim negare, Gramayum in. transversa sepe deflectere, id tamen immerito carpit. Vardazeus, in quo ducem ille habet auctorem. Chronici Mechliniensis, dum Vardzus ipse, omni teste et auctoritate destitutus, meris popularibus rumusculis, pro hominum ingenio adinventis, affigitur, pias opinationes passim. adoptans aut excogitans, ez hodierna rerum congruentia, magis quam ex antiqua rei veritate deductas. Przeterquam quod. textui ipsi Domynsiano contrariz sint ; nam dum hic scriptor ligneam arcam, in qua sacra ossa recon- debantur argentec theca inclusam expressissime memorat, prünam sacri corporis elevationem haud obscure differt. ad annum. 1369, qun indubitatum est, sacras S. Rumoldi reliquias in eam primum translatas εἰ repositas fuisse, Leste iterum eodem Chronici Mechli-

niensis auctore, ubi, narrata. celeberrima illa Mechli- .

niensium de circumvicinis oppugnatoribus victoria. anni 1303, continuo subjungit, conceptum a civibus votum de supplicatione annua , in S. Rumoldi honorem insti- tuenda, quae in hodiernum usque diem quarta Paschatis feria perseverat ; ac deinde unanimem resolutionem fabricandz thecx argentez, qua non ante praedictum annum 1369 perfecta, et populo undecumque turmatim confluenti exhibita fuit, quemadmodum ex diplomate authentico demonstrabitur. paragrapho 14. Quomodo autem cum. translatione seculi xiv concilianda sint prima illa Domynsii verba, post multa annorum cur-

ricula , quomodo Vardzus pro anno 803 reperturus sit

thecam argenteam, aliis examinandum relinquo. .De translatione | Steynockeseliana agemus. proxime, nunc primam elevationem investigare pergamus. -

137 Siquid valent pix illa ac religiose Vard:xi con- jecture, ut. verosimile supponendum est, non quidem sub Leone III, aut. Notgero Leodiensi, attamen non multis post. Theodoricum annis, propagata. per famam miraculorum οἱ vitam ab ipso-scriptam vulgatamque, S. Rumoldi gloria, de elevando sacro thesauro, a, Me- chliniensibus tum. paulo opulentioribus, serio cogitatum fuisse, procul dubio, currente seculo duodecimo ; tum nempe cum belli Grímbergensis tumultibus compositis, et dominis Bertholdis in gratiam a Duce Brabantiz receptis, sub illorum aut. dominio aut patrocinio (advo- catiam per id tempus dicebant) magis in dies florere et

augeri capit Mechliniensium respublica ; , accrescente-

etiam tum Clero, Cameracensium Episcoporum favo- ribus illustrato, quod pluribus dicitur in subjuncto Actis corollario ; adeo ut de ampliori et magnificentiori templo in sanctissimi Patroni honorem eastruendo consilia con-

Er tulerint,

referuntur.

Et thecam argenteam. fingunt an- tequam exstiterit.

Certo elevata erant sacra 0850, —

iempore famo- s& obsidionis :

DAK J

idque potuerit factum fuisse circa finem E50 12,

DIE PRIMA JULII.

tulerint, et eo ipso aut sequenti mox. seculo xut. manus operi admoverint. Hujus rei testem habemus irrefra- gabilem, citatum alias diploma, quo ad. fabricam, si non fallor, pridem inchoatam , tum vero promovendam, multa disponuntur anno 1265. Certo eo seculo elevatas ei jam tum in capsa aliqua repositas fuisse sancti Mars tyris reliquias, ex eo constare debet, quod. durante. fa - mosa illa obsidione anni 1303 prefata capsa (sic refert Chronicum | Mechliniense) a duobus Canonicis ex templo in forum processionaliter fuerit deportata… inde ad, portam ceemeterii (Kerck- hof- poorte) eadem supplicatione delata, civibus victoriam per S. Ra- moldi merita deprecantibus etc.

138 Huc spectat Wachtendonckianz. Legenda caput 48, satis in hac parte sincerum, si debitos limites non excederet. Sic habet : Hoc anno (μασοι) obsidebatur Mechlinia a Joanne Duce’Brabantiz, assistentibus ei civibus Lovanio, Bruxella, Antuerpia evocatis, feria quarta hebdomad:e sanctz. Obsidionis causam recensent aliqui, quod Mechlinienses venditionem medietatis urbis ab Hugone de Cambilone Episcopo Leodiensi, sine debitis solennitatibus Duci factam, impugnarent : aliqui, quod constitutum ab eo urbi praetorem admittere nollent: disquisitio penes eos sit. Hae obsidione tanta erat apud Mechlinienses penuria, ut vel pugnando occumbere, aut intra unum vel alterum diem se dedere tenerentur. In tantis angustiis constituti, dum deliberant inter se, quid agerent; variis hinc inde propositis, incidit ilis eonsilium bonum, ut ope beati Martyris im- plorata, cum feretro (quod in honorem ejus, ex cypresso confectum, et panno aureis lineis varie- gato, coopertum erat) circumcirca civitatis muros, processionem nudis pedibus, et in lineis facerent : voto etiam addito, quod eam quotannis, perpetuis futuris temporibus, si obsidio solveretur, resume- rent. Resolutione capta, Anglum equitem Petrum Dondelaer ducem suum statuunt, qui superposita clypeo suo costa B. Martyris, quc etiamnum vitro inclusa visitur, in aciem cum civibus bene animatis procedit, et conflietu inito, Brabantos in fugam vertit, eodem Martyre incolas suos adjuvante. Erat itaque tunc temporis feretrum portatile, ex cypresso confectum etc. verum quo illud tempore primum ela- boratum fuerit, quo praecise anno elevatum corpus, cum nusquam certo notatum reperiam, tantisper inharebo probabili conjectura? supra posit , accidere id. debuisse circa finem seculi duodecimi : quo reperta, elata et in thecas decenter fuisse reposita SSS. T’rudonis, Eu- cheriüi, ac Liberti sacra pignora marrat Gurnexius pag. 215. quz ab sevo Nortmannorum humi def[ossa delituerant usque ad annum 1169.

139 Quid si et aliquantulo tardius S. Rumoldi cor- pus elevatum sit; idque $ub seculi insequentis princi- pium, quo faciunt ea qua mihi subinde suggessit R. A. οἱ Eruditissimus D. Canonicus supra laudatus Cru- cius, er MSS. annalibus vernaculis, (qui pro eo tem- pore fidem aliquam faciunt) diserte asserentibus , vete- rem Canonicorum Mechliniensium | habitationem, seu S. Rumolti monasterium, ubi claustraliter vivere as- sueverant, eo loci fuisse, ubi nunc existit. camnobium PP. Franciscanorum, quibus ez Italia, quinto. post IS. Francisci obitum anno adductis, conventum Mechli- niensem zdificaverunt. Bertholdi, teste Gonzaga pag. 998 sub annum 19231; postquam inde mügraverant Canonici ad novam basilicam , corpus S. Rumoldi eo secum Lransferentes, ut omnino necesse sit admittere, sacrum istud depositum ante. predictum. annum. 1231 elevatum fuisse, et won sine pompa ad novam qualem- cumque tunc temporis basilicam deportatum , si recte T’ungrense chromicon adduxit laudatus .Eruditissimus Canonicus Crucius. Qua omnia apprime consonant iis, qua huc usque deduzeramus, quaque lucem. aliquam

179

• inde accipere posse videntur, unde nemini incidit eam

requirere.

140 Legeram pridem in codice Usuardino Bruzel- lensi, ad usum. Ecclesie Collegiate S.. Gudil», quem in nupera ad Usuardum Profatione pag. yx scriptum censui sub. finem. seculi x1v, aut sub initium xv; lege- ram , inquam, in ,eo. Martyrologio ad 1v Junii ἰὸς verba : Mechlini», Translatio S. Rumoldi, Episcopi et Martyris. Exccussi subinde quidquid scriptorum commentariorum in tabulariis Mechliniensibus, quidquid populari traditione acceptum. supererat, nullo usquam hujusmodi translationis occurrente vestigio, sallem satis distincto, cum. ΡΥ ον” Steynockeselianam nulla apud Mechlinienses nota. hodie aut admissa sit, nulla saltem annue recolatur. Incessit itaque cupido, rem ulterius investigandi, si qua forte ratione praedictam Martyro- logi Bruxellensis annuntiationem, rei Mechliniz, de facto gest, commode adaptarem. Etenim nihil minus quam verosunile visum est, figmentum aliquod, vicino- rum gratia, Bruzellis in sacros Fastos relatum [fuisses porro, cogitàri non posse, indicatam illic sacri corporis in velerem thecam argenteam depositionem anni 1369, quemadmodum nonnullos velle sepius observavi ; nam tota ea res Paschali tempore peracta est, die ὃ Aprilis, non ultima. Decembris 1370, ut chronica aliqua som- niant, quod ex ipso authentico instrumento ewdenter demonstrabitur S. 44.

141 Ad hoc certissimum esse debet, ex prima se- pultura, atque ex primo, in quo sacrum S. Rumoldi corpus reconditum erat, sacello, in hodiernam basilicam aliquando translatum fuisse ante finem. seculi xut, ut jam ostendimus; idque eo modo et splendore, ea. solen- nitate et pompa, quam tanta: celebritas. merebatur, quaque, ut passim fit, inter Sancti festa. connumerari consueverit. His mecum attente perpensis, viz dubitan- dum putavi, quin prefatum Martyrologium, eam ipsam translationem | mobis. commonstraret , quam toto hoc S. quasivimus, primam illam nempe, ez veteri S. Ru- moldi claustro ad novam basilicam, quz aptissime, ea rerum quodammodo exigentia, facta fuerit infra octa- vam ipsius pridem stabiliti natalis , vv Julii circa an- num 1230, dicamus per conjecturam, anno 1227, quo currente littera. Dominicali O, 1 Julii incidit in diem Jovis, atque adeo 1v, tali translationi convenientissima, fuerit Dominica, hoc etiam tempore sub dedicationis, alius diceret enceniorum nomine, apud Mechlinienses celeberrima. Quod vero successu temporis neglecta vi- deri potuerit translationis istius solennitas, mirum ne- mini videatur; quandoquidem cum ipso festo concurre- ret, alia vero translatio recoleretur mense Octobri, de qua modo agendum est.

8 Xlil. De translatione in Steynockeseel.

E. hac Steynockeseliana S. Rumoldi translatio Me- chliniz hodie pervulgata, imo unice nota et celebrata gemino Officio duplici, quorum alterum translationi, alterum relationi respondeat. llam fortasse | inter

. Usuardina auctaria, ex proprio olim. Mechliniensi aut

Martyrologio aut. Kalendario, vel aliunde accepta na- titia, signavit Joannes Molanus ad xvin. Octobris : In Mechlinia, Translatio saneti Rumoldi Martyris at- que Pontificis; qui, δὲ Steynockeselianam novisset, haud. dubie id verbo insinuare non pratermisisset. Hinc eamdem sumpsisse censendus est Dempsterus in. Me- nologio Scotico, qui xvn Octobris, de suo praemiserat : Mechlinie, Rumoldi Archiepiscopi Adventus. Oc- currit et eadem translatio in. Florario nostro Sanctorum MS. seculi, ni fallor, xvi, praedicto die xvin Octobris : Apud Mechliniam, Translatio S. Rumoldi Episcopi et Martyris. Atque hic plane indicari supponimus , eam, qua de agimus, translationem in Steynockeseel,

quae

D

AUCTORE

3. B. S. Eorum prima translatio

alicubi notatur 4 Julii.

Translatio alia Marty- rol. nota,

A

AUCTORE J. B. S.

uti et. Relatio,

B aptanda narrationi Steynocke- seliana,

€

obscura, du- biz et imple- E 2H

180

colitur, procul. dubio propter occurrentem S. Luce Evangelist festivitatem, in sequentem diem transposita. Supponimus, inquam; cum alia vera translatio mon supersit, ad quam descripti Martyrologiorum | textus referri queant.

143 Succedit in. citato Officio Mechliniensi, ipso illo mense Octobri, die xxvn, seu in vigilia Apostolo- rum Simonis et Judz, primum notata apud Grevenum, Rumoldi Episcopi et Martyris Relatio. T’um apud Molanum in Usuardi additamentis, eodem die, Yn Me- chlinia, Relatio B. Rumoldi Episcopi et Martyris. ltem in. Menologio Scotico Dempsteri : Mechliniam Relatio reliquiarum Rumoldi. Scripsit Grevenus, vel quisquis est istius editionis auctor, ut in Pref. Usuar- dina diximus, aut sub finem seculi xv, aut certe sub initium xvi, adeoque tunc in aliqua. Belgica Sanctorum tabula invenire debuit predictam Relationem ; quam- vis Translationem, que prasupponi debet, neglexerit. Ceterum cum altera. alteri connexa sit, non improbabi- liter colligitur, utramque Mechlinix fuisse celebrem ab ipso seculo xv, quamvis peculiari Officio, saltem pro- prio, in ecclesia δ. Rumoldi, eam quotannis recolere, non videatur in more positum fuisse. Attamen festivi- tatem. qualemqualem innuit. fundatio Decani Joannis Robyns, reperta ad. calcem. necrologii Mechliniensis, sapius alibi citandi, ubi pro anno 1524, notatur distri- butio facienda in [esto Translationis D. Rumoldi : non eo, opinor, quod cum ipso natali Sancti die conftuere diximus, eo ilaque, de quo jam dixi, Translationis et [orte Relationis Steynockeselianz, in ipso illo vico xxvit Octobris pridem celebrata.

144. En utcumque probatam sacri S. Rumoldi cor- poris Translatonem et Relationem, sed absque ex- pressione termini, quo vel unde facte fuerint; quas nihilominus ex traditione jam recepta, Steynockeseluna historiz. aptare cogimur, cujus verz circumstantiz adeo obscure et ignolg sunt, ut qui certum. tempus ) prafata translatio οἱ relatio contigerint, aperte edisse- rat, hactenus inventus sit. memo. Fazo implexa omnia et involuta perspicias. Sunt qui cum Vardao, picturam appellante, ad. .Normannica. tempora ascendunt; sunt ali, qui Wachtendonckiang vitz auctorem cap. A3 el A6 secuti, dum prioribus seculis involuta tenebris omnia offendunt, ad. bellum Grimbergense seculi xn necdum adulti, confugiunt. Atque isti quidem ut ve- tustiorem definiant eam, qua de agimus, translationem : Gramayus vero Domynsii, ni fallor, vestigia premens, alia plane semita progressus, ut inter solenniores ele- vationes seu ostensiones anni 1369 et 1479 eamdem translationem | collocet. Nequid igitur, quod rei il- lustranda conducat, pratereamus, singulorum auctorum verba exhibenda sunt. 4 Vardxo incipio, qui notatione in cap. 2 Domynsiani auctarii, ad vicum Steynocke- seel, contra Scriptoris mentem. ita loquitur pag. 87 : Quo autem determinato anno eo allata, aut relata inde fuerunt sacra ejus lipsana, nusquam invenio : ut tamen certum suppono, illuc translata occasione imminentis Normannici furoris et belli, sive ejus, quod ab anne pccorxxxi, ad finem fere noni seculi duravit, sive alicujus anteriorum , qua in an- n0S DCCCXXX, DCCCXXXV, DCCCL et intermedios inci- derunt. Unde inter epigraphas iconum Mechliniensis sacelli S. Rumoldi…. decima septima hsc est: Quodam tempore grassantibus gentilibus, corpus S. Rumoldi defertur in castrum quoddam dictum Steynockeseel. Atque hec tota F’ardzi basis, quam ex T’heodorico^superius ita evertimus, ut hujus opinionis propugnatores satis exarmatos ezistimemus.

145 Ut inconcussum igitur. et indubitatum. admitti cupio ex apertissimo laudati “T’heodorici testimonio, pracedenti paragrapho satis expenso,. nullam sacri cor- poris elevationem, neque adeo translationem ullam, ante

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

quc in hodierno Officio Mechliniensi xix. Octobris re-.

ejus tempora factam fuisse. Quod. tametsi non tam di- D

serte affirmaret, vel ex solo celebris Steynockeseliani miraculi et tam. splendidze donationis silentio quisque conficeret, qui enim tam. solicite sub finem numeri 16, modicum censum annuum, eumque vitalitium, ex voto redditum, commemorat, an is, obsecro, pagi integri donationem neglexisse censeri poterit? Certum item est, nulla Acta aut monumenta alia MSS. exstare, Domynsii Anonymo antiquiora, quz de tali determi- nata translatione et subsecuta in Steynockeseel toparchz ejus loci tam celebri curatione, ac demum pagi dona- tione meminerint. Est ergo ad Legendam Belgicam, quz seculo xv, vel forte xvi scripta est, revocanda tota translationis illius historia, quz utrum inter antiquas picturas expressa fuerit, δὰ dictis supra S xi, conjt- ciendum est. Utcumque statueris, scripta picturis pra- ferenda sunt; unde hic primo proponendus totus Do- mynsii textus, qui auctarii ejus caput alterum constituit, sub hoc titulo : Divi Martyris corpus, ob bellorum tumultum, in vicum Steynockeseele advectum. Ez tituli hujus et picturz epigraphz diversitate satis ap- paret, quam incerta Mechliniz olim fuerit. dicte translationis et epocha et causa : sed. Domynsium au- diamus vel potius Legendam Belgicam a pag. 190 multa more suo imperite confundentem. Sic vertit Domynsius :

146 Accidit ut bellum atrox moveretur, et ple- rique civés Machliniani, quod chari et pretiosi su- pellectilis habebant, urbe avectum, amicorum tutelee commiserunt, demandaruntque. Erat autem Cano-

nicorum quidam, maximum rei dispendium formi-,

dantes, qui et consultarunt Martyris corpus ad vicum Steynockeselanum deferendum. Fert fama, thecam argenteam, in qua sacrum Przsulis corpus reposi- ium erat, eo loci ruri defossam fuisse, corpore pluribus ibidem coruscante signorum prodigiis. Ve- rum sopito jam bellorum dissidio, corpus ipsum a effossum fuit, quo illud ad pristinum tandem reducerent locum, antelatis vexillis sacris, ac so- lenni pompa. Erat eodem tempore equestris ordinis quispiam Steynockeselanus princeps, isque comitiali laborans morbo. Quoniam autem complura operatus esset inibi Deus signa per Sanctum suum, admit- tere ille noluit, ut divi Antistitis Rumoldi reliquias a sua ditione auferrent, ni prius incolumis sanus ope Saneti redderetur. Quamobrem totus Canoni- corum grex in hzc prorupit verba : Cumprimis grate heros, absit ut tentes Altissimum, at preca- beris eumdem obnixe religioseque, ut divini muneris te participem reddat, auxiliante ad eam rem sancto suo Martyre. Hisce auditis, ille ait : Quem in mo- dum deprecabor Dominum? Aiunt : Scelerum tuo- rum sentinam purga, ex animoque defle commissa peccata, atque horum poenitudine ducitor, quo tan- dem favore numinis auxilieris. Quo praestito, domini Canonici in genua procubuere, Deum ipsum arden- tius pro principe rogitantes, ita ut pristinz restitu- tus sit ille incolumitati. Hoc edito in ejus gratiam signo, quod habebat dominii mox Canonicorum collegio contradidit : cujus vici Steynockeselani dominium perpetuum imprasentiarum obtinet divi Rumoldi collegium Canonicorum, ita ut investiendi et revestiendi jure inibi potiatur. In hujusce rei memoriam lychnum pensilem divi Rumoldi Cano- nici diu noctuque accendunt in summi chori medio. 147 Sola totius hujus [arraginis, satis male coag-

mentatz lectio, cordatum quemque convincet, Domyn- nec Legenda ; A / 4 d Wacht endon-

sium non usquequaque intellexisse quid vellet aut qui scriberet. Miror bellum istud atrox, quod, florente re Catholica, Canonicos coegerit, thecam argenteam, 66 florenorum millibus zestimatam, ruri. defodere, quasi ibi tutius quam in. urbe delituisset. Si id fama ferebat,

E dum

quam nec

Domynsius,

a

chii,

mI

€ ——

pe ——

DIE PRIMA JULII.

A dum Domynsius viveret, necdum elapsis duobus. seculis

]

nec alii recte tempori aptarunt,

salvanda ta- men rei substantia ;

a confecta. pradicta capsa argentea; quid ita palpat, quasi ves remotissima sit, de qua nec temporis, nec personarum, nec illius distincta circumstantize super[uis- set notitia2 Plura notarem, si mihi animus esset, rem ipsam suspectam reddere. Minime vero; quantumvis obscura sint omnia, id saltem perspicere videor, Do- mynsiüi tempore invaluisse aut. memoriam, aut popu- larem traditionem, fact aliquando. sacri S. Rumoldi corporis in. praedictum. vicum | Steynockeselianum. ali-

“cujus translationis, loci toparchz curationis, atque ea

occasione, translati in. capitulum juris. directi, quod perpetuum impresentiarum obtinet. J’erum quam hac omnia densis ignorantiae tenebris immersa fuerint, docebit Legenda JF achtendonckiana, cujus auctor Var- deanam illinc. Scyllam, inde Domynsü οἱ Gramayi Charybdim. reformidans, scopulos alios veritus, novam à se excogitatam viam ingredi coactus est; ad bellum, ut dixi, Grimberganum dilapsus, quod translationi ut- cumque salvandz opportunissimum credidit, citatis ad marginem codice, nescio quo, MS., pictura, “Molano et regestis capituli : melius solum Domynsium appeilasset, sed: qui in. determinando tempore ei plane oppositus est. De pictura jam satis diximus; Molanus, aut potius Lowius in Natalibus, nec verbum habet. de bello Grimbergano; nec id magis innuere credo regesta ca-

qütuli, nisi. recentissima sint. Ceterum novum hic uihil

aut Legenda illi inusitatum, utpote solitze scriptores multos marginibus adjicere, quos ibi in fonte consulue- ris, viv quidquam eorum qua recitat, tradere depre- hendes, imo sepe contradicere. En ejus cap… 43.

148 Rebus ita misero loco constitutis (nempe casis Grimberganis in decretoria pugna. ter Langenhaegen, captoque, uL fertur, Gualtero amno 1144) Clerus Me- chliniensis, merito turbatus, de transferendis sancti Martyris reliquiis, iisque securo loco collocaudis inter se deliberaverat. Nullo vero aptioriconsiderato, quam castro de Ham, in vico de Steynockerseel, apud Dominum illius, pro loco obtinendo institerat. Quo benevole votis annuente, dictze reliquia eo translatze, et circa dictum castrum in terra defosss sunt, ubi quoad cessarent tumultus, delituerunt, multisque miraculis claruerunt : quorum intuitu altare dicti vici (quod a Nicolao Cameracenci Episcopo Capitulo datum fuerat) postea sancto Martyri dedicatum, et dein dies festus translationi ejus indictus est xiv Kalendas Novembris, nimirum ab anno forte 1634, quo Officia M echliniensi ecclesia propria publicari jussit Illustrissimus Archiep. Boonen xxv Augusti uut paulo citius ; die illo xiv Kalendas pro arbitrio selecto, cum in Martyrologiis translatio notetur. xv. Καὶ. Nov., altero jam. pridem relationi consecrato, v1. Kalendas Novembris seu xxvii. Octobris, quo apud. Leodienses S. Rumoldi natalis a tot seculis recoli solitus erat, ut supra latius deduximus S. 9. Breviarii Mechliniensis lectio 1v, cum relato capite belle eonsonat, praterquam quod in illa vóvum bellum | insinuetur, minus. etiam historie conveniens : Exorto inter Mechlinienses et populos vicinos tumultu. Lectio altera, itidem 1v, capiti 46. describendo simillima est : neque major Offi- ciorum istorum | propriorum antiquitas mihi hactenus innotuit. Quin et longe recentiorem ostendunt variae Breviarii Mechliniensis editiones ; cum non reperiantur nisi in. impressione anni 1673, quamvis ab anno. for- tasse 1629 celebrari. potuerint, sed sub ritu communi : imo vel ab anno 1524, quo Decanus Joannes Robyns, ul supra dixi, distributionem aliquam. fundavit àn [esto translationis D. Rumoldi, non expresso die. Videamus

modo am hac omnia satis apte temporibus dàvisa sint,

imo an a quoquam sic. dispesci commode queant.

149 Imprimis non video, nec videbit eruditus lector, res Mechliienses per qualemcumque cladem. Grimber- ganam ita misero loco constitutas fuisse, ut. clerus

Julii T. I.

S. Martyris reliqniis, iisque securo loco collocandis

Mechliniensis turbatus, merito de íransferendis

D

AUCTORE

deliberare debuerit. Quid enim a victore Duce Βγα- 1.9.8

bantiz, adhuc infantulo, aut proceribus probe catho-

licis. metui per id tempus potuit? Am sacro corporis

deposito? Apage; id absque summa Brabantinorum

injuria, nemo ausit asserere. An theca argentez? Ast

illa post duo demum. secula primum confici capta est.

Quzscumque alia ratio fingatur, sque vana erit, cassa

et frivola. Quid ergo? Dicam ; supponitur, vel suppo-

sita vel supponenda est, facta aliqua et aliquando in

Steynockeseel translatio; istius rei pignus adducitur,

jus directum. Capitulo concessum, ob impetratam a loci

Domino sanitatis gratiam : verbo, id evincere videntur

citata superius Martyrologia, aliaque monumenta quan-

tumvis obscurata, ut sarta. teca servanda sit rei istius

substantia; verum qui tolerabilibus aut verisimilibus

circumstantiis eam vestiat, tantum abest, ut quis inven-

tus sit hactenus, ut n. diversa potius abierint quicum- que praefatam. historiam vel. primis labris degustarunt. Pictura gentiles in genere nominat; Vardzus ad Nor - mánnos retrocedit ; Domynsius: et Gramayus ad nimium vicina tempora propinquant ; medii iuter omnes Wach- tendonckianus et Lectionum auctor, non magis feliciter tempora designarunt : ad. Ihndem illum. Brabantinam dilapsi, quam licet, ad. homiiem y, tantisper supponere visus sim, non alter pridem habui, quum ut figmentum quod vulgus Romanicum vocat, illud ipsum cum Butke- nio et aliis sapientioribus Belgis alibi omnino rejecturus quamquam megem , dissenliones aliquas sub. annum 1159 intervenisse, que Grimberganis damnum dede- rint, sed ad, quas scriptores illi ^on videntur respexisse. Ceterum uL candide dicum, plus temporis ei disquisi- Lioni impendi, quam [aieri audeam, neque. tamen mihi magis datum est Corinthum adire, quam ceteris, eo demum. redactus, ut aperte pronuntiare cogar, nodum esse scindendum magis quam solvendum. Translationem qualemcumque, miraculum et donationem, in dubium revocare, duriusculum est ; apta temporareperire, qui- bus ea gesta sint, huc usque incognitum et impervium. 450 De cetero, qui translationi spe dictae mediam viam aperuit, auctor Legendz JFachtendonckianz, non potuit non per eamdem sacrum corpus ad. priorem sedem reducere cap. 46. his verbis : Íllis conditio - nibus, compositis ita rebus (postquam in gratiam recepti sunt. Grimbergani) de referendis sacri Marty- ris reliquiis, cogitare coepit Mechlinive clerus. Dies indicitur, et multo comitante populo in Steynoc- kerseel itur, et ecce non exiguum id temporis ibi miraculum. Cum in Steynockerseel clerüs advenis- set, Dominus vici eum rogat, quatenus pro se apud divinam bonitatem intercederet, ut a lepra, qua laborabat, precibus beati Martyris liberari mere- retur. Clero in genua procumbente, Deumque per sancti Martyris merita pro salute illius deprecante, statim a morbo, quo affligebatur, convaluit, sanctas- que reliquias e terra effossas restituit ac loci suj dominium, in accepti beneficii signum, Clero pos- sidendum dedit : Clerus vero, qui dominium hodie adhuc directum possidet, reliquias cum exultatione et gratiarum actione receptas, Mechliniam cum magna celebritate reduxit, et in illius memoriam, relationis solennitatem instituit, ipsa vigilia SS. Si- monis et Juds. Tarde profecto et non satis memori gratitudine, si quidem verum est, eam relationis so- lennitatem non anno 163^, cum S. Rumoldi Proprio, sed anno 1673, primum fwisse institutam : contra ipsius Domynsii sententiam pag. 4^, asserentis : Trans- latio hujus tam eminentis viri Rumoldi, peracta est ipsis feriis divi Evangeliographi Lue , tametsi eam recolat-eeclesia, pridie Apostolorum Simonis et Juda. Sed meque hoc asserere potuit. Domynsius, nisi divinando, uam apud Grevenum, ipso antiquiorem,

21

non

non per bel- lum Grimber- ganum,

F

AUCTORE J. B. S.

sed per trans-

lationem liberam

aut forie per

civiles motus .

coactam.

182 DE S. RUMOLDO

non ponitur pridie Apostolorum Simonis et Jude, translatio, sed relatio : imo multis ante seculis in Usuardo Rosweydi signabatur ea. die matalis, quem Leodienses, in. hunc usque diem celebrare consueverunt.

151 In tanta tamque perplexa. rerum. incertitudine, pugnantiumque sententiarum | diversitate, dicam ΑἹ tempestate, una. superest ad. eluctandum naufragio ta- bella, sixemota et demissa certi temporis determinatione, quam. assequi nullo studio possumus, rerum sal!em sub- stantia eo pacto salvelur, ut admittamus Dominum ali- quem vici de Sieynockeseel periculoso morbo tum laborasse, cum. S. Rumoldi miraculorum fama, ec Theodorico habita, ad eum perlata est, idque fortasse seculo xin aut xit, qua ille permotus, cum in humanis remediis spei nihil superesse cognosceret; ad superna

confugiens, Mechlinienses Canonicos exoraverit, ut

sacra sancti sui. Patroni pignora, tunc recens e primo sepulero levata, im. Steynocksseel αὐ 86 defervent, ibique, quod licet supponere, ad aliquot dies in templo Steynockeseliano exposita relinquerent, quod. satis esset, & xvi Octobris ad xxvu; quibus et translatio et re- latio in Martyrologiis recoluntur. F’erbo, quo usque per Sancti merita eorumque preces optatam sanitatem. adi- jisceretur : qua. demum vmpetrata, celestem | hospitem nolens vacuum dimittere, ut zelernam gratitudinem tes- iaretur, tabulas donationis confecerit; quo. ex tempore (principium quaerat qui potest) jus directum et praero- gütivz quecumque penes Capitulum. Mechlmiense in perpetuum. manserint, Qui antiquum. morem. norunt transferendi Sanctorum corpora, ad. capiendam. dona- torum bonorum possessionem, ut. de S. Theodorico ha- óes supra a num. 96 pag. 78; forte conjicient, cura- tum primo miraculose zgrum Dominum, corpus vero sacrum eo delatum, ut dato (undo quodammodo inves- tiretur. Hac. vel- alia ratione perstat. sua. Theodorico jides et auctoritas; Domynsii et Gramayi commenta, de defossa ruri pretiosissima capsa argentea, evanescunt, nequa bella quarenda sunt, qua inier Principes Ca- tholieos, aut adversus. circumvicinos gesta, ad tam pro- cul occulandas sancti Martyris reliquias, Clerum Me- chliniensem | impulerint. Siquis conjecturis meis cer- tiora incumbam, gratiam a me inibit prorsus immortalem. 152 Non gravabor subjicere aliam Praznolbiis et Cl. viri Cwuyperi conjecturam, salvanda utcumque rei sub- stantia opportunam. Norunt, inquit, Annalium Mechli- niensium periti, quantas in ea urbe (urbas exeunte seculo. xiv. excitaverint, idem ipsi, qui ad. capsam illam elegantissimam condendam, ingens argenti pon- dus conferre coacti sunt, pannorum textores, lanifici, [ullones, eo audacix et temeritatis provecti, ut à ma- gistratu et. reliquis civibus in. ponte. Befferano (est. is qui e foro ad collegium Soc. Jesu pergentibus transitur) ad internecionem casi, aliquot post. annis perpetuo exilio multandi fuerint. Quid si ardentibus illis civili- bus motibus, et sacro S. Kumoldi corpori et pretiosis- simz capsa prospiciendum putaverint Canonici Mechli- nienses, ne a furenti plebe profanarentur, cujus occa- sione acciderint et miraculum οἱ — Steynockeseliana donatio, de quibus jam tum multa disquisivimus. Eli- gant Mechlinienses quod magis arridere censuerint, ego solius historica — veritatis salvanda intuitu ea omnia congessi, qua im eum finem apta existimavi. Contro- versiam forte dirimeret ornatissimum Capitulum, | si, quod ab annis ferme centum conceptum fuit, hoc tem- pore exequeretur. INotavit olim in adversariis suis Am- plissimus D. Decanus de Mol, ad annum 1628, die xvii Novembris : R. D. Vander Laen suscepit in se commissionem petendi copiam accepti dominii de Steynockerseel. R.D. Wachtendonck susce- pit commissionem petendi ab herede D. Clerici (p. m.) registrum feudalium de Steynockerseel et

substituerit, cum veritati perscrutanda unice ,

EPISC. ET MART.

Humbeeck. Si hec documenta reperiantur, spes est fore ut ad alia perveniri possit.

8 XiIII. De translationibus et osteusionibus reliquiarum S. Rumoldi anno wccorxix. et MCCCCLXXX.

E. remotiorum seculorum tenebris tantisper emer- gentes, sereniora tempora ingredimur, ubi non ec meris popularibus traditiunculis, picturis aut incertis- simis scriptis, sed. ea monumentis authenticis deprome- mus, que de primariis duabus notioribus translationi- bus sew ostensionibus sacri corporis S. Rumoldi nos tam secure doceant, ut dubitationi locus non supersit. KEasdem jam non semel supra notavimus, primam nimi- rum. anni 1969, alteram 1480, alias 4479, quas ez. di- plomatum, per. Pranobilem et Clarissimum Cuyperum, jam sape laudatum, mecum communicatorum fide, hic ad verbum describam, tacite refutaturus 17 achtendonckia- nz Legenda auctorem, cap. 90 ita loquentem : Theca perfecta, evocati Mechliniam Reverendissimi Ge- rardus Cameracensis, et Adelbertus Ultrajectensis, Episcopi, ut eam benedicerent, et sancti Martyris reliquias illi inclusas, ex sacello D. Stephani, ad basilicam , eidem Martyri sacram, transferrent. INec mica veritatis toti isti periodo inest : Gerardus Cameracensis aut. Adelbertus Trajectensis, anno 1369 nón erant. in. verum natura, saltem non. Episcopi. qui dicuntur. Jam id lectores pramonitos velim, annos istius. temporis paulo aliter, ac modo fit, numerari solitos fuisse, Be!gis non morem hodiernum, eos a Ka- lendis Januariis sed Gallicanum, a xxv Martii aut à Paschate inchoandi sequentibus, quod. hic plane usuve- nit, cum utvaque festivitas circa tempus Paschale per- acia. sit. Diversitas in eo consistebat, quod cum annus v. g. 13069, initium apud mos ipso Paschatis festo sumeret, jam a Kalendis Januarii alibi fluere capis- sel ; quae non observata, magnam sape pariunt con- fusionem, aut disputationibus ansam prabent, qua nullo negotio componi possunt.

154 Id. in prima exaltatione locum quidem non habet, cum in tertium Paschatis festum inciderit, in secunda autem anni 1479, mihi 1480, plane atten- dendum est : primum enim rescriptum a. Joanne de Burgundia Episcopo Cameracensi datum es! Bru- cxelle anno Domini Mcccorxxix, more Gallicano scribendo, mensis Martii die tertia; ipsa vero osicnsio, in sequenti testimonio facta, narratur tribus vicibus et diebus, videlicet, in die Aununtiationis Virginis gloriose, mensis Martii vigesima quinta, pro prima; feria quinta in Paschalibus, mensis Aprilis sexta, pro secunda; et Dominica, octava Pasche, ejusdem mensis nona, anni ab incar- natione Domini MCCOCLXXX, pro tertia, vicibus. Et sic iterum in. fine. dicti instrumenti diserte appo- nitur : Datum et actum Mechlinize… anno Domi- nicz incarnationis MCcCCCLxxx Indictione xri, mensis Aprilis die x. Demum in definitione confirmatoria, qua est instrumentum tertium, sic. Lestatur Joannes ipse Cameracensis Episcopus : Datum et actum Me- chlinie, dicte nostre dioecesis, anno Domini MOCCCLXXX , mensis Aprilis die xvi. x quibus patet. styli. diversitas, hic verbo insinuanda, tametsi ad rei caput spectet. minime, sive enim anno 1479 sive 1480 exhibita toti populo fuerint. reliquiz, nihil magnopere ad, rem prasentem confert, modo de facta ostensione satis constet, prout sole meridiano clarius constare demonstrabitur. Utrum diplomata ista vide- rit. Comynsius, multum dubito ; postremam osten- sionem ex paulo recentiori hominum memoria discere potuit, quam, neglecta priori paucis deducit cap. 4.

qua

dia

Translatio seu depositio in thecam argen - leam anno 1369,

E

ct o tensio anno 1480 certissima sunt :

et prima

demonstratur

ex instrumen- to authentico,

item altera

ex pluribus rescriptis.

B

DIE PRIMA JULII.

qua in oposculo vernaculo habentur a pag. 904. Nos hic indubitata. subjiciemus. Prim translationis instrumentum brevissimum sic in collectione Cuype- ria?a rcm gestam testatur.

155 Anno Domini millesimo trecentesimo sexa- gesimo nono, die tertia mensis Aprilis , qu: fuit feria tertia post Pascha Domini nostri Jesu Chri- sti, Pontificatus sanctissimi in Christo Patris ac Domini nostri, Domini Urbani divina providentia Pape quinti, anno septimo, Reliquiae Sancti Ru- moldi Archiepiscopi et Martyris, de antiqua capsa translatze extiterunt ad presentem capsam, per villam Machliniensem ex pio voto constructam ; presentibus dicte translationi Prvlatis infrascri- ptis, una cum Dominis Canonicis, et. Capellanis Ecclesi; Saneti Rumoldi, ac Magistris Communita- tis, Scabinis et Juratis, nec non aliis pluribus pro- vidis et honestis viris oppidanis dictze villae Machli- niensis. Sequuntur nomina Prelatorum, Johannes Egmondensis, Ordinis saneti:Benedicti ; Theodori- cus de Vlierbeke ; Bernardus de Boedeloe; Nico- laus Villariensis ; Johannes sancti Bernardi prope Scelle, Ordinis Oysterciensis ; Martinus sancti Mi- chaelis Antwerpiensis , Radulphus Grimbergensis, Premonstratensis Ordinis ; humiles Abbates: Si- gerus de Novo lapide, sancti Servaecii Trajectensis, Leodiensis dioecesis; Cornelius Eoeclesip Saneti Rumoldi Machliniensis, ecclesiarum — Decani , et quia nos Abbates et Decani praescripti diete trans- lationi interfüimus, nostra sigilla presentibus du- ximus apponenda: nec non Johannes Abbas Jet- tensis Ordinis Proemonstratensis ; sigillo caruit, nee non Willibelmus Cantor beati Rumoldi Machli- niensis, Henricus Prior beat: Maris in Hanswyc.

Sigilla pendebant inferius , inquit apographum.

196 Ex hoc diplomate evidenter patet, quod supra

dicebam, totam | illam 7Fachtendonckianam — periodum

a vero abesse quam longissime , nam preterquam quod

J’piscopos nominet , quorum alter Gerardus | necdum ad Cameracensem sedem evectus erat, alter apud UL- trajeclenses nusquam notus est, quique proinde Mach- liniam tunc evocari non potuerint, neque adeo. transia- tioni interesse, qux per solos. subscriptos Abbates etc, facta est. /Quis vero tunc Episcopus Cameracensis fue- rit, Mechliniz etiam tum. praesens, prorime eaplica- bitur : hec. solum dicta sunt in. ordine jam relatum instrumentum.) In eo etiam labitur ; quod S. Marty- ris reliquias, ex sacello divi Stephani ab basilicam eidem Martyri sacram translatas comminiscatur, ubi instrumentum expressis terminis asserit, quod de anti - qua capsa translata exstiterint ad presentem ca- psam, per villam Mechliniensem ex pio voto con- structam ; illo nempe, quod supra conceptum narravi- mus, pro obtenta famosissima victoria, cujus anniver- saria memoria, per supplicationem quotannis. celebra- tur. Sacellum istud S. Stephani Baertium pridem , aliosque eruditos Mechlinienses diu multumque veza- vit, et mihi molestias non paucas ereaverat , quibus me expedire haud. promptum erat ; verum re tota accura- tus examinata, ea principia superius, paragrapho 12 , ex Theodorico posuisse videor, qua mon obscure osten- dant, in solo imperiti hominis cerebro imaginarium istud. sacellum | exstitisse, ut proprio loco demonstran- dum erit. Sequantur modo rescriptum, testumonium, et decretum, qua alteram ostensionem enno 1480 celebrius factam satis fuse describunt.

Rescriptum Joannis de. Burgundia. Episcopi Cameracensis, quo reliquias S. Rumoldi

visitari et populo exhiberi precipit.

J oannes de Burgundia Dei et Apostolice sedis

183

gratia Episcopus Cameracensis , Reverendo in Christo Patri, Domino Godefrido , eadem gratia Dagnensi Episcopo, nostro suffraganeo, et in pon- tificalibus vicario, nec non venerabilibus in Christo patribus sancti Bernardi, supra Schaldam; Villa- riensi, et de Bauwelo, Cisterciensi ; sancti Petri Haffligemiensi, saneti Benedieti ; sancti Michaelis Antwerpiensi; sancti Petri Grimbergensi; beato Marie de J’ongerloe ; ejusdem beate Mari: Jettensi , Averbodiensi et Parcensi , Promon- stratensi; ac sancte Gertrudis Lovaniensi, Ca- nonicorum Regularium sancti Augustini Ordi- nis, nostrze Cameracensis, Leodiensis , et Torna- censis dicecesium monasteriorum Abbatibus , ac Preposito de Frigidio monte, hujus oppidi Bruxel- lensis, ejusdem nostre diccesis, aut tribus seu quatuor una cum dicto nostro suffraganeo ex eis salutem in Domino sempiternam. Gratum pariter et acceptum Domino Deo altissimo credimus. im- pendere famulatum ; cüm Ohristi fideles ad illa studiosius opera excitamus, per qua Dei et San- ctorum suarumque Ecclesiarum veneratio et ho- nor attollitur, populi crescit devotio, dubia de medio tolluntur et salus augetur animarum.

158 Sane exposito nobis pro parte Vicedecani et Capituli atque Rectorum fabrieze Ecclesis;e sancti Rurmoldi oppidi Mechliniensis , dicte nostre dioo- cesis, assistentibus eisdem legislatoribus ejusdem oppidi : qualiter in dicta Ecclesia et feretro, valde sumptuso et decoro, reconditum sit corpus heatis- simi Martyris et Pontificis Rumoldi, quod cum a memoria hominum apertum et visitatum, populoque ostensum non sit, a plerisque dubitatur, ab aliis vero ignoratur, si ejusdem beatissimi Martyris atque Pontificis corpus, sive saltem corporis ossa illie sint recondita : quc» quidem reliquie propter dubium seu ignorantiam hujusmodi, in debita ve- neratione haberi omittuntur: timeatur etiam quod pannieuli quibus sunt involuta, brevi cludendoque illie appositi, propter temporum lapsum , vetustate consumpti formidantur: quare pro parte eorum , nobis fuit humiliter supplicatum, quatenus ad D i laudes dietique sanctissimi Martyris et pontificis venerationem, ac Christi fidelium devotionem am- plius excitandam, feretrum praetactum, cum solem- nitatibus et ceremoniis ad hoe requisitis, auctori- tate nostra aperiri et visitari, populoque pro ipsius devotione augmentanda, ostendi, ac deinde renova- tis prefatis documentis, breviculis, et paunulis sive telis iterato recludi, mandare vellemus. et digna- remur.

159 Nos itaque Sanctorum meritis, inclytam colorum gloriam Christi fideles minime assequi dubitantes, qui eorum patrocinia, per condigna devotionis obsequia promerentur. Illi namque ve- nerantur in ipsis, quorum gloria ipse est, et retri- butio praemiorum. Devotis vestris supplicationibus pie inclinati, vobis omnibus seu saltem tribus aut quatuor ex vobis, si ceteri nequiérint, vel nolint interesse, presente tamen pradlibato nostro vicario in Pontificalibus et suffraganeo ; de quorum. cir- cunspectione et industria ad plenum confidimus , comitatum committimus, quatenus aliquo die 50- lemni, ad hoc per vos ordinando , ecclesiam praeta- ctam accedentes, feretrum preedictum cum solem- nitate et reverentia, quibus decet, aperiendo reli- quias inibi reconditas, et illarum documenta, si quce illis sint annexa, d’screte et cum maturitate visite- tis, eapsulam seu capsulas eidem feretro inclusam, seu inclusas, et vestes, breviculos , pannulos , sive telas, quibus reliquize hujusmodi forsan involuta reperientur, si vetustate consumpta, vel consumpti fuerint, extrahendo, illosque seu illas, aliis in Io-

cis

D AUCTORE ] XY

E

Horum. primo mandat Episcopus,

per Suffraga- neum swwum

A AUCTORE . 135. 8. visitationem institui.

B

N Hic testantur

Suffrag . et Abbates

factam visit. €t ostensionem

184

cis sacris et capsis reponendo, alias seu alios per dictum nostrum suffraganeum conseerandas, seu consecrandos, pro ipsarum reliquiarum reverentia et honore apponatis et applicetis.

160 Reliquias hujusmodi dicta die solemni et duobus aliis diebus, per vos aut dictam Capitulum deputandum, ut dubium hujusniodi de medio tolla- tur, ipseque eo amplius in reverentia habeantur, populo cum talibus reverentia et honore, quibus decet, ostendendo: nec non dehinc designationes earumdem reliquiarum, cum bona specificatione do- cumentorum suorum, quz illic reperiri continget , nobis fideliter remittendo, ad tinem, quod, singulis visis et rimatis mature, nostrum desuper decretum interponere valeamus, per quod ipsi Christi fideles prefati scire poterunt, quid illie venerari debeant et exinde populo devotio crescere et augmentari dubiumque removeri possit et valeat. Nos etiam de omnipotentis Dei misericordia, beatissimzeque Dei genitricis Virginis Marice matris, ac beatorum Petri et Pauli Apostolorum, sancti Rumoldi praefati, om- niumque Sanctorum meritis et intercessione confisi, omnibus et singulis vere pcenitentibus et confessis et contritis, qui dicti feretri apertioni, przefatarum quoque reliquiarum visitationi et ostensioni , nec non officio Missze, quod pro tunc illic celebrari con- ügerit, quadraginta dies indulgentiarum, de injun- ctis eis poenis misericorditer in Domino relaxamus. Datum et actum Bruxellze, dictee nostrz dioecesis ; sub sigillo nostro anno Domini millesimo quadrin- gentesimo septuagesimo nono, more Gallicano scri- bendo, mensis Martii die tertia. £t paulo inferius in apographo erat scriptum : Per Dominum Epi- scopum.

Ft signatum Tswinnen. Inferius pendebat. sigillum Episcopi Cameracensis.

Testimonium | Godefridi, Episcopi Camera- censis suffraganei et Abbatum, de facta so-

lenni visitatione el ostensione reliquiarum,

‘S. Rumoldi.

Eun. in Christo Patri et Domino , Domino Joanni de Burgundia, Dei et Apostolieze sedis gra- tia Episcopo Cameracensi ejusve in spiritualibus vicariis , vestri humiles et devoti, Godefredus eadem gratia Episcopus Dagnensis, vestre paterni- tatis suffraganeus, ac in pontificalibus vicarius , nec non Franciscus Villariensis, Livinus de Boede- loe, Martinus sancti Bernardi supra Schaldam , Ordinis Cisterciensis, Bartholomeus Averbodiensis, Wernerus de Tongerloe, Joannes sancti Michaelis Antwerpiensis , Marcus Grimbergensis , Rolandus Jettensis, Ordinis Preemonstratensis, Cameracensis, Tornacensis, et Leodiensis dicecesium | monasterio- rum Abbates, salutem cum omni honore et reve- rentia ac veritate subscriptorum :

162 Notum fecimus vestrae reverendz paterni- tati, quod visis ἃ nobis et cum ea, qua decuit re- verentia, receptis vestre paternitatis litteris, et ad requestam venerabilium dominorum Vicedecani et Capituli sancti Rumoldi, ac legislatorum oppidi Ma- chliniensis, dictae Cameracensis dicecesis , impetra- tis et concessis, feretrum | ac capsulam beati Ru- moldi Martyris, in ecclesia ejusdem , in quo .seu qua, corpus seu,ossa, et reliqui: ejusdem recondita esse credebantur, honorifice et sumptuose con- Siructum, juxta tenorem vestrarum litterarum , presentibus annexarum, aperiri fecimus. In eo vero cum magna reverentia ossa ac reliquias corporis

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

beati Rumoldi Martyris, sana, salva, integra, et incorrupta, ae bene redolentia ; lethalis vulneris signo, in sinistra parte capitis invento, reperimus : et propterea ad populi devotionem augmentandam, dicta ossa et reliquias corporis ejusdem. gloriosi Martyris, debitis ad. hoc solemnitatibus et ceremo- niis requisitis mediis, populo et Christi fidelibus cunctis ad ecclesiam ipsius Martyris advenientibus, et in magna et copiosa multitudine confluentibus , eadem vestra auctoritate tribus vicibus et diebus , videlieet in die Annuntiationis Virginis gloriosz, mensis Martii vigesima quinta, pro prima; feria quinta in Paschalibus, mensis Aprilis sexta , pro secunda ; et Dominica octava Pasche, ejusdem mensis nóna, anni ab incarnatione Domini, mil- lesimi quadringentisimi octuagesimi, pro tertia, vi- cibus, ostendi et exhiberi, nobis presentibus .et astantibus decrevimus et fecimus.

163 Ostensione et publicatione et exhibitione hujusmodi factis, praemissis et elapsis, reliquias et ossa corporis ejusdem gloriosi Martyris , nil dimi- nuendo vel abstrahendo , sed sana, integra, et il- lesa, pro ut reperimus, cum novis panniculis , telis ac rebus aliis, ad hoc solemniter consecratis, iterato ubi una nobiscum interfuerunt , Illustrissima Do- mina, Domina Margareta, Eduardi Regis Anglie germana, et hujus oppidi Duaria relicta, quondam metuendissimi principis Domini Caroli Ducis Bur- gundie, Brabantie etc. et Maria ejusdem Caroli filia, ae illustrissimi et invictissimi Domini Maxi- miliani Austrize et Burgundize Ducis conthoralis, et domina Machliniensis, ac nobiles Domini, Philip- pus De Croy, Comes de Symay ; Ludovicus de Bru- gis, Comes Udonii; Princeps de Steenhuyse ac Dominus de Gruethuse, Balduinus de Lannoy, et Joannes de Boeveryes, Dominus de. Wierres, Mi- lites : nec non venerabiles viri Domini et magistri, Joannes de Platea Vicedecanus; Robertus Hendrick Cantor, /Egidius. de Musenis, Balduinus Hidde, Joannes de Kerckhove, Antonius Capitis, Judocus Nachtegale, Henricus Ghiselberti, Canonicus et Plebanus; Petrus Laurentii, Joannes Pycoti, Mat- thaus Godefridi, Canonici; Hermanus de Busco, Antonius Ysendyn, Lamberthus de Thenis, Ludo- vicus Walteri, Bartholomeus Imbrechs, beneficiati de Cellaer; Joannes dc Quercu junior, et senior, Augustinus Albi, Martinus Lancum, Henricus de Ghele, Cornelius. Ducis, Joannes Dorspoel , Joan- nes Huberti, Joannes Verneyen, Simon Robosch, Capellani ecclesi; sancti | Rumoldi ; nec mon Wilhelmus prior in Hanswyca, Joannes QCatten- dyck ete. Leonardus de Merica, sacre paginz pro- fessores ; Cornelius Vicegardianus Minorum, Joan- nes boer Àugustinianorum, et Godefridus Carmeli- tarum, Priores; Dominus Antonius vander. Aa miles, Scultetus ; Domicellus Henricus de Oeyen- brugge, alias de Colem, filius. legitimus. Domini Henrici de Colem militis ; Zigidius Vranx, magis- tri Communitatis : ZEgidius de Ghestele; Rumol. dus de BDaerdeghem, Joannes de Hamme , Joannes de Duffele, Petrus de Cennen, Georgius de Dorpe, Jacobus Beekeve, Henricus Langhe, Arnoldus de Damme, alias de Beneden, Petrus Caluwaert, Joannes de Baesrode et Jacobus Robbyns, Scabini ; Wilhelmus de .Winckele, Andreas. Hoots decani Lanifieii ; Joannes Mol, Ludovicus de Heyst, Anto- nius Boem, Wilhelmus de Beret, receptores sive reddituarii; magister Hubertus Wellemans pensio- narius; Theodericus Adriani, Joannes Barbier , se- cretarii ; Reynerus de Beelt, Bartholomzus de Busco, Henricus de Erpe, Joannes de Beret, Joan- nes de Beckere, Godefridus Vriesce, Rumoldus Quayvoer, jurati ; Joannes de Platea griffier; Pe-

E trus

D

coram Mar- gareta Duce Burgundie

εἰ plurimis aliis.

Fe

DIE PRIMA JULII. |

A trus de Boene de Yetegem, Rumoldus Vleminc, re-

Accedit

Notariorum fides;

et auctoritas Episcopi,

ctores fabricze ; Joannes de Brande, alias Cronaert, virgarius ; Wilhelmus Oubeerts, alias Trabekier, custos et gubernator feretri, et quam plures alii utriusque sexus incola» hujus oppidi Machliniensis et extranei : includi et recludi, magnis, reverentia, ho- nore et diligentia intermediis, jussimus et mandavi- mus, et personaliter duabus notariis subscriptis ad hoc vocatis et requisitis inclusimus, et ad pristinum feretrum, unde per nos extracta fuerunt, reposui- mus.

164 Qua omnia et singula , sic ut premitti- tur, per nos acta, vestre paternitati sub ap- pensione nostrorum sigilorum , ac subscriptio- ne notariorum fideliter et legaliter scribimus, testamur , notificamus et insinuamus. Datum et actum Machlinie , Cameracensis dicecesis , in Ecclesia sancti Rumoldi , premissis przsen- tibus, anno Dominiee Incarnationis . millesi- mo quadringentesimo — octuagesimo , indictione tertia decima, mensis Aprilis die decima, Ponti- ficatus sanctissimi in Christo Patris et Domini , Domini Sixti divina providentia Papz quarti, anno nono. Sie subscriptum. Et ego Georgius Monachi presbyter, Cameracensis dicecesis, publicus sacra Imperiali auctoritate, ac venerabilis Capituli hujus Ecclesie sancti Rumoldi notarius et scriba juratus,

et Viceplebanus ejusdem, quia supra dictis apertioni,

ostensioni corporis ac reliquiarum sancti Rumoldi Episcopi et Martyris, inventioni et in loco suo pri- stino reinclusioni, caeterisque przemissis ana cum dictis reverendis patribus interfui, eaque orania sie fleri vidi et scivi : ideo has patentes, dictorum do- minorum sigillis sigillatas, et manu mei in hae causa connotarii subscripti scriptas , manu propria subscripsi, signoque et nomine meis solitis signavi, in premissorum fidem et testimonium, rogatus et requisitus. Deinde habebatur id quod sequitur :

Et ego Hubertus de Wesemale, presbyter, Ca- meracensis diccesis , perpetuus beneficiatus de Cellaer, in Ecclesia saneti Rumoldi, publicus Apo- stolica auctoritate Notarius, quia supradictis, etiam apertioni corporis ac reliquiarum saneti Rumoldi, inventioni, ostensioni et in loco su9 pristino vein- clusioni, e:eterisque praemissis, una cum dictis re- verendis patribus ac cum praescripto connnotario interfui, eaque sic fleri vidi et scivi:; ideo has pa- tentes litteras manu proprià scriptas , ac dictorum dominorum sigillis sigillatas, manu eadem subscri- psi, signoque et nomine meis solitis signavi in prz- missorum fidem, rogatus et requisitus.

Appendebant sigilla Abbatum

Dagnensis, Villariensis, Boedeloe, S. Bernardi , S. Michaelis, Averbodiehsis, Tongerloe, Grimbergen- sis, Jettensis.

Decretum | Joannis. Episcopi. Cameracensis.

ires et singulis sanctee matris Ecclesie Chri- sti fidelibus, presentes litteras inspecturis, Joan- nes de Burzundia, Dei et Apostolice sedis gratia Episcopus Cameracensis, salutem in Domino sempi- ternam. Gratum pariter et acceptum Deo impendere credimus famulatum, dum a mentibus Christi fide- lium, dubitationum nebulam propellentes, ad Dei oinnipotentis laudem, honorem et gloriam, Sancto- rumque suorum venerationem in lucem veritatis deducimus,; qui propter-temporis diuturnitatem eisdem Christi fidelibus erant invisa, ea propter aliis sic, aliisque sic asserentibus, admodum ignota. Sane nuper pro parte dilectorum nobis in Christo Vice- decani et Capituli, àc rectorum fabrice ecclesise

poris ossa in eodem feretro sint recondita :

185

Collegiate sancti Rumoldi, nec non legislatorum et incolarum oppidi Mechliniensis, nostre dicecesis, nobis seriose exposito; quod cum a memoria homi- num feretrum sanctissimi et gloriosissimi Martyris atque pontificis Rumoldi, ipsius ccclesize Collegiatze Patroni, quod in eadem sumptuosissimo opere ex- tructum, sub magnis veneratione et honore servetur, apertum, neque dictis fidelibus ostensum non fuerit, a pluribus dubitatur, ab aliis vero ignoratur si ejusdem: Martyris atque pontificis corpus, sive cor- unde fit, quod ipse Martyr et Pontifex, ejusque reliquize, in tam grandi veneratione, sicuti merito deberent, praesertim ab aliquibus haberi omittuntur,

167 Quare pro parte przefatorum exponentium, nobis fuit humiliter supplicatum, quatenus feretrum hujusmodi per reverendum iu Christo Patrem Do- minam Godefridum Episcopum Dagnensem, nostrum suffraganeum et in pontificalibus Vicarium, non- nullosque alios ecclesiz&e Przlatos aperiri ac illius reliquias, nec non documenta antiqua illis, ut veri - similiter putabatur, apposita, cum debitis diligentia, reverentia, et honore, nostra auctoritate visitare et examinari, ac dictis Christi fidelibus, pro eorumdem augmentanda devotione, ac dubitantibus procul pel- lendis, ostendi mandare dignaremur. Nos itaque devotis eorum supplicationibus iuclinati, pralibato Domino Episcopo Dagnensi, nec non cseteris mo^ nasteriorum dicte) nostrae ac Leodiensis et Torna- censis dicecesitum Abbatibus, super praemissis nostras vices impartiti sumus, committentes eisdem, quate- nus feretrum hujusmodi aperiendum, reliquias in eodem recon(itas ac documenta illis apposita, summa cum diligentia visitarent : illasque populo tribus diebus solemnibus, pro ampliori magnificentia et gloria, ipsiusque Saneti veneratione ostenderent nobisque rescriberent, quid in praemissis et circa ea fecerint et invenerint, ad finem quod singulis visis et mature rimatis, nostrum desuper decretum in- terponere valeremus :

168 Cujus quidem commissionis vigore atque pretextu, pralibatus Reverendus in Christo Pater Dominus Godefridus Episcopus Dagnensis, nec non Franciscus Villariensis, Livinus de Boudeloe, Mar- tinus sancti Bernardi, supra Schaldam Cisterciensis Johannes sancti Michaelis Antuerpiensis; Bartholo- m:sus Averbodiensis , Wernerus de Tongerloe, Marcus Grimbergensis, et Rolandus Jettensis Prz- monstratensis Ordinis, dictarum nostrae, Leodieasis et Tornacensis dioecesium monasteriorum Abbates, feretrum hujusmodi aperiri facientes; reliquias in illo existentes, et documenta illarum diligenter atque mature visitaverunt, illasque populo tribus diebus solemnibus, de nostris auctoritate et con- sensu ostenderunt : per quas quidem visitationem examinationem et ostensionem luculenter constitit et constat, qualiter in feretro hujusmodi ossa ac re- liquias corporis predicti sanctissimi Martyris et Pontificis Rumoldi, sana, salva, integra, incor- rupta, ac bene redolentia, lethalis vulneris signo , in sinistra parte-capitis invento, cum magna reve- rentia reperierunt, recondita : quae cum simili re- verentia, post dietorum trium dierum solemnium elapsum, nil addendo seu subtrahendo, sed sana integra et illaesa, pro ut illa reperierunt ; cum no- vis panniculis, telis ac rebus aliis, ad hoc per di- ctum suffraganeum nostrum solemniter consecratis, iterato recluserunt.

169 Nos itaque fide dignis relationibns przliba- torum dominorum Episcopi et Abbatum, fidem in- dubiam adhibéntes, presentium tenore decernimus et declaramus, ossa et reliquias corporis predicti sanctissimi Martyris et Pontificis, in dicto feretro

indubie

D

AUCTORE i. B. S.

acta omnia

reserentis

et confir- mantis, ἡ

AUCTORE δ. B. 8S.

Theca illa

sane magni-

fica,

tempore quo rarius erat argentum,

186

indubie fuisse et esse recondita, ac ea ut talia ac pro talibus, a singulis Christi fidelibus veneranda esse et venerari debere : 1n quorum omnium et sin- gulorum, fidem et testimonium premissorum, prze- sentes patentes litteras exinde fleri, et per secre- tarium. nostrum signari, nostrique sigilli jussimus et fecimus appensione communiri. Datum et actum Mechlinize, dicta nostre diccesis, anno Domini millesimo quadringentesimo octuagesimo, mensis Aprilis die decima sexta. Im plica erat scriptum : Per Dominum Episcopum, et signatum Tswinnen. “dL ppendebat. sigillum. Episcopi.

8. XV. De prima pretiosissima lipsanotheca deaurata, anno wcccrxix perfeeta.

ior audivimus supra paragrapho 12, num. 133, narrantem, solenni ritu elevata esse, seu tran- sposita sacri pignoris ossa, per Robertum Camera- censem Episcopum, relataque in argenteam [íhe- cam,] cujus pretium exceptis margaritis, excessisse constat sexaginta sex florenorum millia : factum anno MCccxix. Melius. Gramaqyus Cameracensem istius temporis Episcopum reperit , quam auctor Legenda Wachtendonckianz ; erat enim id temporis Robertus Gebennensis, postea. sub Clementis VII nomine Ave- nionensis pseudopontifez , quem ad eam solennitatem Mechliniam advenisse diserte scribit Chfnicon Tongro- Mechliniense, quamvis faciam ab ipsomet reliquiarum translationem seu. transpositionem mon memoret. 1)0- miynsius ex Legenda Belgica ante. Gramaywum scripse- ral, auclarii sui cap. 3; promiscuum autem vulgus et cives Mechliniani, gratitudinis ergo tantum dona- riorum accumularunt acervum , ut ex eis auream conflaverint Martyri thecam..Legere debuit ut. est in Belgico deauratam Xhergulüe : sed tritas semitas cal- care mon solet Domynsius; ceteris argentea theca sufficit, quam in hunc modum describit citatum | Chronicon Mechliniense, ad. dictum annum 1369 : Capsa nova S. Rumoldi, ad quam spectandam ingens hominum multitudo confluxerat, tunc primum perfecta est, pendens argenti solidas MARCAS, ut vocant, TER MILLE SEXCENTAS pro quarum singulis, artifici solvendi fuerunt floreni Rhenenses octo, sic ut tota res con- stiterit sex et sexaginta Rhenensium florenorum millibus, non computatis pretiosis monilibus aliisque adjectis ornamentis.

174 Notari hic posset. florenorum | nostratium.— et Rhenensium differentia, quorum hi , utpote totidem ferme medii paltacones, sexta sui parte nostros excede- rent, nisi perspectum haberem , nostrates florenos Bel- gicos, Rhenenses olim etiam quandoque appellatos. Ve- rum qualicumque modo aut numerentur, aut eestimentur certum est, tantum argenti pondus, ea tempestate in Sancti venerationem | expensum, prodigio proximum fuisse, ne dicam paradoxum. ldque mecum sentire oportet peritos eorum temporum historie, quibus ignota esse non potest argenti raritas, non in Belgio solum, ve- rum et in aliis regionibus, priusquam fodinas in Euro- pam effudisset America. Ne hic digressionibus immorer, non ignorant Belgz, quam anguste essent. Principum nostrorum res ararie, quam rara in templis monumenta argentea, quam tenues fundationes 1m. rerum sacrarum stipendia, quam ilis operarum merces, quibus, ut per- vulgatum est, in diurnum laborem cedebat perexiguus nummus, assem nostratem quinta parte excedens, quem inde dictum | volunt. Uraspenninlj quod ad satis lautam unius diei recreationem, imo sustentationem sufficeret. Sed ad chronicon redeamus.

172 Pranmuserat hujus auctor, advenisse feria quinta hebdomada Majoris, seu die Jovis sancto,

. illa, sub ejus seculi. principium

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

Robertum Cameracensem Episcopum, et quarta

Paschatis feria, in supplicatione (nempe anniversaria inchoata) Venerabile Sacramentum deportasse ad domum usque. D. Ze- geri Vlemiux ; hoc est, inquit, usque ad Couwen- bergen : atque in reditu ibi denuo resumpsisse, tulisseque ad templum, ubi solenniter sacris opera- tus sit, assistentibus ei Abbatibus Vlierbecano et Baudeloensi; ut plane mirum videri debeat ,| nullam Roberti Episcopi in istius translationis diplomate fieri mentionem ; magis etiam mirum, ín ejus nomine Le- genda /Fachtendonckianzg auctorem aberrare potuisse, alium vero eumque imaginarium Ulirajecto accersere. Ceterum deauratam fuisse pradictam. lipsanothecam, etsi hie non exprimat Chronicon, ex alio ejus loco facile educitur, dum sub annum 1492 refert, ipsam dissolu- tam fuisse et rursus ex integro inauratam. 172 lau- dato Chronico, prout. descriptum | habet. Nobilissimus Cuyperus, unde superiora verba accepi, quamquam in extracio apud mos longe aliter legerit . Papebrochius 5 ex laudato, inquam, chronico personare incipit exoibi- tans pondus tolius prim: capsa argentez deaurata, de qua Gramaiyus merito pronuntiavit, inter pretiosio- res totius Relgii habendam, quz sacrilegum hare- ticorum manibus profanata et direpta fuerit.

173 His conformía tradit Wachtendonckianus cap. A9. Ab his (textoribus, fullonibus etc.) sumptuosis- sima beato Martyri theca ex argento deaurato pro- curata est, quz) deinde anno McocLxix perfecta existens TER MILLE SEXCENTARUM MARCARUM, absque gemmis et lapidibus pretiosis, quibus discriminata apparebat , ad sexaginta sex florenorum millia aes- timata fuit. Hzc theca turbulentis hisce temporibus, pro dolor, vendita, catholicis civibus multum m«ce- roris attulit, et quam exigua salus bello sit, suffi- cienter edocuit. Si?c ferme etiam Mirzus de Canoni- corum collegiis cap. 7. Ab iisdem (Geusiis, dum ex improviso urbem occuparunt, inventum est in me- dio ecclesiae corpus S. Rumoldi οὐ foedissime con- culcatum et dispersum; Dei tamen benignitate caput, ex cranii cicatrice notum, ope virginis est conservatum. Periit etiam feretrum ejus; siquidem cum multis miraculis et victoria contra hostes cla- reret, fullones et textores eorumque consortes anno MCCCLXixX, Ob vietoriam recenter per ejus merita obtentam, ex voto ei construxerunt feretrum, ss- timatum in registro civitatis in argento et factura ad sexaginta sex millia florenorum, praeter gemmas et alia qua postea accesserunt. Novissime celebre donarium adjecit Margarita, Maximiliani I Impera- toris Filia, Belgii gubernatrix; ut feretri valor fue- rit ultra vas auri, cum ab hostibus religionis profa- nabatur.

174 Registrum civitatis toties appellari audis, sed ex eo nihil haurire. potuit harum. rerum. diligentissumus investigator Pran. Cuyperus. Conveniunt interim chro- nici Mechliniensws οἱ Lirani scriptores, Gramagyyus, Mirzus, et. Wachtendonckianus, in. exprimendis | illis sexaginta sex florenorum millibus : dijferunt chroni-

ca alia in marcarum numero, quorum bina, ter mille .

septingentas referunt, aliud, ter mille ducentas, sic lamen ut. nihilominus eadem wbique pretiis summa expresissime taxetur.. Equidem in ea supputatione erro- rem tam patentem ostendi, ut fatentibus eruditis Me- chliniensibus, concipi omnino mequeat, quo pacto tot marca argenti deaurati, comprehenso artificis stipendio, majori pretio non constiferint ; ut. cuilibet, rem tantil-

n

in chron. Mech. consti- lisse dicitur ft. 66000

KE

cui subscri- bunt reliqui etiam θὰ — pondere 3600 marcarum ,

4 Unum est

chronicum

quod rationes recte subdu. cit,

lum. expendenti, ultro in oculos. incurrit. Dubio huic |

solvendo operam contulit, sepe mihi laudandus R. A. et Cl. Canonicus Crucius , producto chronico Henrici vanden Coelput, cujus verba ez Belgico latine reddo : Anno, inquit auctor, MCcCCLXIX perfecta est theca, pendens argenti marcas ter mille septingentas. Mar- ca

—

quod mirum est a nullo alio obser- vatum :

idque in re . non adeo antiqua.

Incredibile

DIE PRIMA JULII.

A c2 singule constitere florenis sedecim (probe novi-

est tam imma- ne pondus in

feretro por- tatili

mus, non unum, mec stabile [fuisse marcarum per id tempus pretium, ut fuse docet. Cangius in. Gloss. (pro artificio, florenis alteris octo : porro marc: cujus- que deauratio ducatos duos insumpsit, ducatum computando ad binos florenos (quid id auri fuerit nescio) sic ut pro feretro integro, id est pro argen- to, auro, et aurifabri stipendio solvendi fue- rint floreni sexcenti supra centum et tria millia, preter uniones et pretiosos lapides inerustatos, va- loris plane ingstimabilis. Opus octennio absolutum est, nempe ab anno McccLxi ad annum MCCCLXIX.

178 Nemo hactenus, quod sciam, calculum. accura- tius subduxit, et, supposita totus narrationis veritate , justius reprasentavit ; numeros tute multiplica, si mihi fidem habere recusas : verum memineris, arithmeticum meliorem fuisse scriptorem illum, quam. historicum ; utpote qui non adverterit, multa se commiscere, qua si ad reciam crisim exigantur, facie convelli possint. Ea interim. laus ipsi debetur, quod consequenter pretii sum- mam materia gravitati aptaverit, in quo ceteri omnes, nulla prorsus ratione inita, quasi studio hallucinati sunt, quemadmodum fallere videtur | receptissima illa Mechliniensium traditio, nemine uno hodie dubitante, quin feretri totius pretium fuerit, sez et. sexaginta flo- renorum millia, post tot. Chronica, Gramayum, Mi- rawm et ZFachtendonckianum, quod scriptorum illorum nec unum unicum prius animaduvertisse, vix credibile apparet, cum nihil magis obvium sit, quam fl. 16, pre- tium marcarum, aurifabri stipendium, [l. 8, et deau- rationis florenos quatuor, qui cum aliis constituunt octo $upra viginti, imn ipsum marcarum numerum, ducere, atque inde justam summam contrahere, ponderi compe- tentem. Quod si in re tam manifesta, et vel a tironibus aritlumeticis observanda, tamdiu aberrarunt, non. est quod mihi succenseant Mechlinienses, si lapsus alios historicos, antiquitate sua. densiori caligine involutos, subinde retegam et restituam, solius veriatis et S. Rumoldi ac ipsorum glorie solidius illustrandz sta- biliendeque gratia.

176 Ceterum citati Chronici auctor, utut bene arith.- meticus, non magis quam reliqui advertit, paradoxon se nobis obtrudere, dum thecam. portatilem depingit, tam immanis ponderis, ut omnibus rite compulatis, ad uncias sexcentas argenti supra viginti novem millia ascendat; quibus addendi sepiies mille et. quadringenti. ducati aurei quorum saltem novem cerío unciam conficiunt, ut. proinde insumpia fuerint plusquam octingentz δὲ viginti dux | unciz auri, adeoque universum pondus pertigerit ad unciarum triginta. millia quadringentas et viginti duas; unde exsurgit portandum onus librarum mille octingentarum nonaginta quinque et. unciarum duodecim, prater ligma, ferramenta aliaque onerosa maleria impedimenta. Quis autem obsecro sibi persua- serit, tantam molem humanis humeris in supplicationi- bus eircumferri potuisse, quod tamen omnino supponen-

187

dum est, ex concepto voto quod hodieque perseverat, quaria saltem Paschatis feria, sacris exuviis circum urbem annue deportatis. Patebit, opinor manifestissi- me rei impossibilitas , si vetusta illa theca, hic in 465 incisa, conferatur cum recentiori, qua exhibetur S. sequenti : fallor, si nom. ipsa evidentia oculos offendat, praterquam quod ipsis testibus pateat, novam. antiqua majorem atque adeo probabilissime ponderosiorem | esse. Age vero, ut ibi demonstrabitur, uncias argenti pendit nova, non amplius quater mille, seu marcas quingentas, ei autem subvectandae viz sufficiunt viri octodecim, quot putabimus, fuisse mecessarios, ut. pondus ferme octies majus promoveretur. Et erit, qui id non plane adyna- Lon existimet 3

177 Detur aliquid fundatissimz conjecture, brevi elucescet, in chronici supputatione grandem subesse er- rorem ; sumplas nimirum ab eo aliisque scriptoribus, se invicem c«co modo.describentibus, marcas pro meris un- ciis; quomodo ferme legit Papebrochius, in. eo quod pra oculis habuit, Tungro- Mechliniensi Chronico, in quo melius expressas reperit marcas trecentas sex, ubi procul dubio pro sex, legendum sexdecim, quem ego calculum plane existimo ad verum accedere provime. Eum mihi suggessit Reverendus admodum ac Cons. D , Ambrosius de Smet, Canonicus graduatus Metropol. Eixcellentissimo, Archiepiscopo a secretis, ez authentica et jurata depositione R. D. Joannis de Froymont, Can - toris et Canonici Metropol. facta xxx1 Augusti 1620 , ad interrogatorium. Illustrissimi Nuntii Apostol. vro statu dicceseos, vacantesede per obitum Illustrissimi Ho- vii. In eo. instrumento ad interrogationem vi, super reliquiis in. templo S. Rumoldi asservatis, respondet F’roymontius, thecam veterem. argenteam deauratam fuisse ponderis utique trecentarum et sedecim mar- carum argenti puri : quod tam recte α .D. deponente asseri existimo, quam male decantatam pretii summam expressit. Dices, ea ratione ad. pretium sexaginta sex millium florenorum. numquam perventum iri : Fateor equidem, at in utroque et pondere et pretio erratum, fa- cillime inducor ut credam ; quamvis pretium commodius, quam gravitatem salvari posse existimem, si deauratio et pretiosa& gemmarum decorationes computentur. Quot autem et quam raris monilibus unionibusque distinctum ei exornatum | fuerit. sumptuosissimum feretrum, nus- quam traditum reperi : Annalium istorum. scriptoribus visum est satis, incredibilem illius elegantiam et inzsti- mabilem valorem una voce conlestari. Tale fuit olim su- perbissimum illud Mechliniensium. in sanctum. Aposto- lum, Patronum, Tutelarem pietatis. ac. venerationis monumentum, quod. post bina secula sacrilegas et rapa- ces latrocinantium haereticorum manus non evasit. Ut curiosi lectoris non solum. ingenio sed et oculis satisfa- ciam, ejusdem ideam, qualem a toties laudato Cuypero obtinui, delinealam atque ín es incisam, hic reprzsen- tari curavi.

D

(UCTORE

J.

de quo verio- ra hic £ra -

B.

S.

duntur,

a

v

eaplicaturque veteris theca delineatio.

188

σ᾽ ἔθ CL

is

wn τὶ | vali i,

178 Desumpta est delineatio ex vetusta. grandiori

pictura, quam non semel contemplatus. swm, exposita in

cubiculo, ad. ingressum templi meridionalem, quo 86 ecclesia curatores solent recipere. Artificium nemo non perspicit et, admiratur, at intuentes fallit, itu expres- sum, Sancti corpus acsi. omnium oculis patuisset ;’ con- ira quam testentur relata proxime instrumenta. authen- tica, ex quibus constat, sacra illa pignora sic. thecae argentez imposita fuisse, wt certo hominum nemimi fue rint perspicua : alias enim neque dubitari potuisset, multo minus ignorari, si eiusdem beatissirii Marty- ris corpus, sive saltem corporis ossa illic essent re- condita. Aeque dubium putamus, quin przfatz thecae argentez alia arca lignea, sacrum corpus continens, in- clusa fuerit, ea ipsa nimirum, quam furentes haevetici, ut moz dicemus, confregerunt diripueruntque , dispersis per templum sacris reliquiis. Testatur. id. disertissime Domynsius ex Belgico suo Anonymo, his verbis : Re- pertum estin ipsa theca scrinium ligneum…. quo sacra ossa omnia involuta jacebant : u£ prorsus in- dubitatum sit, e sacris lipsanis mihil hominum oculis fuisse spectabile. Ad. salvandam itaque pictura veri- tatem, mon vitra crystallina, per quc supinum cor- pus apparuerit, concipere oportet, sed in ipsa theca argentea penicillo adumbratum, vel aurifabri | arte ezsculptum. fuisse sacrum depositum, neque aliud quid- quam conspici potuisse ; siquidem ita. fuerint olim. om- nia, et non potius ad. recentioris pictoris ingenium post- modum e[formata. Sic mecum sentiunt. eruditi Mechli- nienses, quibus difficultatem non semel proposui. '

S XVI. De august. lipsanothee» interitu, saerorum lipsanorum dispersione et re- collectione.

Ὁ be: descriptum a. nobis magnificentissimum S. Ru- moldi mausolaeum, quod. per bina et amplius secula to-

nei TETTE

à D ΕΞ ΠΤ LEER QX— , ἢ | n) ᾿

EL Ἷ [Ξ] EX DA E [S]

τ τ

Lanua….

. gentis suae scriptores ;

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

argenteo dezu LU GU Hteligucar Jancti faiamalds ος

f Ἢ ee ἐἱ S vu

ἘΣ Red n. di

A imma t ᾿ j

"

E: i

[— Za [τ 7 M ΠΝ ΠΠΠΗΠΗΙΗ niti vu {10} uim dei jtm

MID NEST 4 m |

IUE

oM an |

iE ie T

᾿Ξ

i í i il ! if i Tin 3

ἡ yn

tius Belgii adriana fuerat, luctuosissimo illo Catho- lice rei seculo, piissimis clientibus ereptum, fidei et Regi rebellibus in praedam cessit. Furialem clarissimz urbis depopulationem | paucis, sed more suo eleganter, depinzit noster Famianus Strada, de Bello Belg. De- cade 1, lib. 8, ad annum 1580, pag. mihi 175 et 176 : At Ninova oppidum Alosto proximum, nee post multo Mechlinia, amisse sunt. Illam Franciscus hanc Joannes Norricius Anglorum tribu- nus, aliquorum dolo, ac przsidii parte in. proditio- nem assumpta, inopinatus intravit : nec nisi redin- tegrata aliquoties pugna, amissis suorum circiter ducentis, tandem obtinuit, continuata mensem inte- grum direptione, tam profunda victorum avaritia, ut post abrasa expilataque templa pariter ac domos: post eives non semel vitam libertatemque redimere coactos; in mortuorum quoque monumenta ssevitum sit, humo revulsis ablatisque inde sepulcralibus la- pidibus, atque in Angliam avectis, ac palam, hs- resi ipsa erubescente, divenditis. Quibus profecto spoliis, et sibi Norricius non leve dedecus, vel apud etin Anglos omnes odium Belgarum, eam populationem, novo nomine, Angli- canas furias hodie execrantium, comparavit : eo atriori calculo apud Mechlinienses notatas, quod. eodem impetu. thesaurum suum, lipsanothecam illam. incom-

parabilem. direptam plerique omnes existiment. — ’ 180 Advertant, obsecro, veri S. Rumoldi clientes, quam non facile popularibus rumoribus annuere liceat, contra vero, quantam vel in minutiis, ad eorum res sa- cras spectantibus, discutiendis curam et diligentiam ad- hibere oporteat; cum mihi diutissime indagandum fue- rit, a. quibus, quando et quomodo ; toties jam dicta deaurata lipsamotheca direpta esset, profanata aui vendita. Dubium ez eo incidit, quod in iconomachorum Anglorum depopulatione nusquam legerem aliud reper- tum, preter arcam ligneam, dispersaque per templum S. Martyris ossa, nullibi facta mentione feretri deau- rati,

occupata, est ab haereticis Mechlinia an. 1580,

kE

quo tempore tradunt profanatam lipsanothe- cam ;

P

D h ἡ A | ) ] ᾿ ast illa. an. 1578 ab Auriaco ablata fuerc! . MS ; ἡ E. | ; , | C

Urbis invaso- res solas reliquias di- sperserunt,

DIE PRIMA JULII.

rati, quamquam id aperte indicare videretur Gramayus, per hzc verba : quce sacrilegum haereticorum mani- bus profanata et direpta fuerit. Sic et. Mirzus : ut feretri valor fuerit ultra vas auri, cum ab hostibus religionis profanabatur. Item Wachtendonckianus : Hec theca turbulentis his temporibus, pro dolor! vendita, catholicis civibus multum mceeroris attulit. Ecquis ea talibus terminis aliud satis queat perspicere, quam quod ab ipsis. Anglis, urbis invasoribus et direp- loribus mense Aprili 1580, ipsa capsa. argentea, pro- fanata, direpta et vendita fuerit ? Et veró in ea opi- nione Mechlinienses deprehendi, dum ea de re studiosius interrogarem. Ad argumentum, quo. urgebam, aliunde

constare, solum. scrinium lignewmn in templo inventum

et. confractum ; repositum est ; credere non paucos, the- cam argenteam prius «uto loco. abscondilam, at nescio cujus proditione, a sacrilegis. inventam, direptam ac venditam. Miratus sum profecto im re stati nostrae tam propinqua, iam varias esse seutentias, nec certi quidquam deprehendi posse.

181 Non acquievi interim, donec alicunde solidi ali- quid suggerere ur, quo factum adeo notabile ad sinceram veritatem reducerem. Aliis itaque subsidüs privatus, re- curri ad. citata, superius chronica popularia, que quam in antiquis rebus tradendis nullius momenti sunt, tam in dis quibus seriptores ipsi, quantumvis plebei, presen - tes aut proximi fuerunt, fidem. aliquam. merentur. In his vero veperi, vanam non fuisse dubitationem meam, neque satis clare et. distincte. locutos Gramayum, Mi- raum et /ZFachtendonckianum in relatis supra testimo- nis. Falsum est, direptionis tempore absconditam ali- cubi thecam argenteam; falsum est, ab urbis invasoribus et ezpilatoribus profanatam, direptam aut. venditam; cum anno 1580, in Anglicanis furiis a. Famiano nar- ratis, nullum jam amplius Mechliniz exstaret S. Ru- moldi argenteum feretrum, ab anno 1978, jussu Oran- gü Principis, Brabantim per id tempus pratensi Ruardi, seu Advocati aut. Protectoris, cum. alia. sacra templorum. supellect:le, nonnullisque 2ueis. campanis, δὲ non ez urbe, saltem ex. circumvictnis pagis violenter ablatum , et. 4ntuerpiam, per id tempus perduellium haereticorum arcem, absportatum, ut disertissime testa- tur chronicon sub nomine Cornelii | Vermolen [ol. 99. Cujus verba latine verto : RKodem anno ΜΌΙΧΧΥΠΙ (no- taverat immediate superius m Julii) ex omnibus pagis circumcirca auferuntur :era campana, eum omnibus argenteis lipsanothecis e templis Mechliniensibus jussu Orangii Prinerpis : quando etiam spoliatori- bus cessit hierotheca S. Rumoldi, pretiosissima illa gemma, pendens argenti marcas 3900, preter au- rum et magni pretii lapides. 7ta loquitur testis, ni fallor, oculatus, cujus assertum plane confirmat scriptor alius. file dignissimus, quiet ipse rei gestze. interfuit, alibi referendus. Videatur Dionysius Mutzaert in. histo- ria sua. ecclesiastica Belgice edita, ad. dicium annum 1578. In quem porro usum. redacta. ea omnia sint, tam clare perspicitur, ut superflua sit omnis explicatio. Immanem ejus temporis barbariem collige, ex eo quod eodem ipso anno Mechliniensia suburbana omnia, per antiquum. Belginagium, Bethania, Blyenberg, templa S. Nicolai, Neckerspoel οἱ Hanswyek, incensa et. solo aquata sint:

182 Direptionis templi et sacrarum reliquiarum historiam, nullus integre, quod sciam, descripsit haéte nus, aut forte satis describere potuit ; utpote cujus pra- cipuarum cireumstantiarum nemo lestis esse aut volue- rit, aut ausus. fuerit, omnibus metu diffugientibus, aut intra proprias domos. conclusis, sic ut miraculo simile videatur, dispersas ab impiis per templum sacri corpo- ris partes colligi. potuisse; et. rursus. postmodum con- jungi, ut ez longo processu verbali, super ea v6 habito, certum. est. Sic breviter vem. delibat /Fachtendonckia- nus, dum relata cap. 94 ostensione anni 1480, qux

Julii T. I.

?

189

octo dies continuos tenuit, ita. subjungit : Quibus ela- psis, dieto reliquie, post gratias actas iterum in- clus: et sigillis eonfirmatz, perseverarunt integre usque ad annum 1580, quando occupata ab hiwreti- cis Mechlinia, per ecclesiam ab illis disperse sunt. Verum Deus, qui mirabilis est in Sanctis suis, non passus servi sui membra illorum furori relinqui, pias aliquot et honorabiles personas commovit, qui dispersas, quo meliori modo, reliquias colligerent. Ilas, urbe liberata, Archiepiscopus Hauchinus, postquam super cus veritate, debita informatio sumpta esset, approbavit, et ab omnibus, uti veras honorari precepit : ae demum anno MDLXXXVI (vo- luit dicere wprLXxxv) ad ecclesiam Metropolitanam solemniter transtulit, Clero, Magistratu ae populo comitante, et Deum in Sancto suo collaudante. Cu- jus solemnitatis memoria celebratur, ipsa D. Hu- berti, πὶ Nonas Novembris.

183 Processum ipsum ex archivo Archiepiscopali Meehliniensi, cum. autographo seu originali Illustris- simi H auchini approbatione, inferius describenda, pro singulari sua in. me. benevolentia, nuper ad tempus concedere dignatus est. Excellentissimus imodernus Ar- chiepiscopus Thomas Philippus de Alsatia de. Boussu, ex quibus totius Recollectionis apertissimam veritatem, summa mea cum voluptate cognovi. Pramittitur ibila- mentabilis tragoedia brevis commemoratio, tum redu- ctionis wrbis ad. obedientiam legitimi. Principis Belga- rum Philippi IT, Hispaniarum Regis, ut et mandati Archiepiscopalis, die xxvn Octobris. auni 1585 ema- nali, quo sub gravibus ponis pracipiiur, ut. quicumque reliquiarum. partes aliquas, aut e templo. abstulisset, aut. ab alio accepisset, eas ad Reverendum admodum D. Mathiam vanden Hove, tunc Canonicum et Archidia- conum, postea sub Hovii nomine Archipresulem, atque ed. Reverendum admodum D. Melchiorem Huys, iti- dem Canonicum, in hac. causa deputatos, protinus | de- ferrent, expositis sub juramento occasone, tempore, loco et modo, quibus eas conseculi essent. Auditi jurati te- stes per paginas magnas duodeviginti in folio enume- rantur, a quibus dispersw reliquia accepts sunt, deinde in. capsa collectx et reverenter. deposita, solenni De- creto approbata ac confirmate ; cujus. substantiam ta- metsi jam. abunde | dederimus, opere pretium. tamen est, ipsummet exc originali hie transcribere.

• 184 Reverendissimus in Christo Pater et Domi- nus, D. Joannes de Hauchin, Dei et sancte Sedis Apostolice gratia. Archiepiscopus Mechliniensis ete. Redueta hac civitate Mechliniensi (qu:e anno mille- simo quingentesimo octogesimo, die nona Aprilis, per haereticos, Dei et Ecclesiw suce Catholies;e inimicos, ex improviso misere invasaetspoliata fuit, destructis et profanatis Dei templis, reliquiisque Sanctorum disjectis et dispersis) ad pristinam potentissimi Re- gis nostri Catholici, Domini et Principis sui natura- lis, obedientiam ; sua auctoritate pontificia protinus

D

AUCTORE J B. 8

quas post- nodum colle. ctas

solenni decre- to

εν '

jussit congregari et. recolligi, omni qua fler) potuit -

diligentia, reliquias S. Rumoldi pontificis et Mar- tyris, suze metropolitan; ecclesive, et hujus civita- tis Patroni : desuperque et illarum verificatione per Reverendos et egregios dominos et magistros, Ma-

thiam vanden Hove Archidiaconum, et Melchiorem

Huys Canonicum, presbyteros, sacre Theologis Licentiatos, ad hoc per Revereadissimam domina- tionem suam, suosque confratres et Üanonioeos, prefate ecclesi: capitulariter deputatos, diligen- ter capi, et per me notarium publicum, ejusdem Reverendissim:e paternitatis suce Secretarium infra- scriptum, fideliter conscribi informationem et atte- stationem.

185 Quibus peractis ostensioneque earumdem re collectarum reliquiarum, populo, in presentia totius Cleri, magnificorum et ornatissimorum Dominorum

25 C on-

approbavit Hauchinus 1585

AUCTORE J. B. 8.

et honcri pristino restituit ;

b

C

190

Consiliariorum supremi parlamenti Consilii, Guber- natoris, Schulteti, Burgimagistri et Consulum, nec non notabiliorum civium hujus civitatis, ad hocin ho- diernam diem, tertiam videlicet mensis Novembris, quz? Dominica fuit, post Vesperas convocatorum, et in capella divo Martino sacra simul congregatorum, publice facta, atque dicta informatione, sie, uti pramittitur, super earumdem reliquiarum recol- lectione et verificatione capta, una cum attestationi- bus fide dignorum, super iisdem factis et annota- tis, alta et intelligibili voce, per me notarium et se- cretarium praedictum, de mandato eorumdem Domi- norum, Reverendissimi et Canonicorum, przlecta, idem Reverendissimus Dominus noster , pontificali- bus indutus, easdem recollectas, recognitas et ap- probatas divi Rumoldi reliquias, huie cistule sive capsule reverente rimmisit et imposuit, ejusque seram suo contrasigillo obturari et communiri jus- sit, ad tempus, et donec successu felicioris tempo- ris, decentiori et magis ornato feretro reponi pos- sent; elargiendo liberaliter omnibus et singulis Christi fidelibus, qui huic. Recollecüoni reliquiarum divi Rumoldi solennitati interfuerant, et singulis annis in illius Recollectionis festivate (quam in per- petuum die tertia Novembris in hac civitate Mech- liniensi celebrari et observari voluit) divinis officiis in dicta ecclesia devote interfuerint, quadraginta indulgentiarum dies in forma Eeclesize consueta. 186 Quo facto, eadem cistula sive capsula (cui presentes, manu propria ejusdem Reverendissimi Domini subsceripte, et dicto suo contrasigillo eis subimpresso munitz, in rei sic/gestze perpetuam me- moriam quoque impositze sunt) processione cum toto Clero hujus civitatis precedente, populoque eamdem devote subsequente, illinc ad prefatam me- tropolitanam ecclesiam reverenter delata fuit, in loco condecenti, sicuti quondam solet, ad honorem Dei omnipotentis, et S. Rumoldi illius Patroni, cum solennitatibus, processionibus et ceremoniis, anti- quitus observari solitis et consuetis, quam sua Re- verendissima dominatio, przedecessorum suorum vestigia insequendo, dicta sua auctoritate approbat, et confirmat, in perpetuum conservandam. Actum üt supra successive, anno Domini millesimo quin- gentesimo octogesimo quinto, Indictione decima ter- tia, dictadietertia Novembris, pontificatus sanctissimi in Christo Patris et Domini nostri, D. Sixti, divina providentia ejus nominis Papz quinti anno primo.

Signatum erat

Joan. Hauchinus, Archiepiscopus Mechliniensis. Et sigillum in cera rubra Hispanica hic infra effor- matum. In altero latere paulo inferius, eadem qua decretum ipsum manu,

Ad praefati Reverendissimi Domini Archiepis. mandatum proprium

J. Goossens,

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

187 Non ex hoc diplomate, sed ex ZFachtendonc- kiana Legenda acceptam esse lectionem , quae quarto loco legitur die uut Novembris, colliges ez male notato anno 1586, pro proxime pracedenti, tam diserte supe- rius expresso, atque ex adjectis notis chronologicis in- dubitoto. Ita habet prefata lectio, editioni Proprii Mechliniensis anni 1673 inserla : Anno Domini mil-

lesimo quingentesimo octogesimo , occupata per

hxreticos Mechlinia, sacras Martyris Rumoldi reli- quias, per ecclesiam ab illis dispersas , pice aliquot et honorabiles persons collegerunt. Quas, urbe li- berata, Archiepiscopus, postquam super earum ve- ritate, debita informatio sumpta esset, approbavit , et ab omnibus uti veras sancti Martyris reliquias honorari praecepit; ae demum anno millesimo quingentesimo octogesimo sexto, ad ecclesiam Me- tropolitanam, indicta processione, solenniter trans- tulit; Clero, Magistratu ac populo comitante , et Deum in Sancto suo collaudante. Hujus vero solea- nitatis memoria hodierna die celebratur. Zllustrissi- mus Hovius die xiv Junii 4598 consecravit. sacellum, et altare Palatii! archiepiscopalis Mechliniensis , ac praedicto altari imposuit veliquias S. Ruinoldi Episcopi et Martyris ei aliorum sanctorum Martyrum. Ceteras porro reliquias, quas in examine supra. relato Recol- lectionis, non judicaverat esse authenticas, propter cir - cumstantias personarum , quac easdem collegerant , capsule lignez imponere maluit, quoi eas cum appvo- baiis relinquere : eadem vero capsula , ad latus jam dicti altaris hodiedum veposita est.

8. XVII. De nova theea argentea, sacri corporis in ea depositione, deque ultima visitatione et ostensione ànni MDCLXXX.

pis uliima ista collectarum reliquiarum per Hauchinum Archiepiscopum depositione, deliberatum est apud Mechlinienses de altera lipsanotheca compa- randa, qua priorégi si mon superare, saltem pretio et arte ade quare posset, qua de re satis jejune loquitur vita Wachtendonckiane capite ultimo his verbis : Nova huic saero [opinor, deposito seu corpori] et sump- tuosa sub Archiepiscopo Jacobo Boonen, Philippo quarto Rege Catholico regnante, Isabella Clara Eu- genia Hispaniarum Infante, Belgium gubernante, ex argento theca comparata est, qua bis quotannis solenni processione defertur, et omnibus majoribus festis, cuivis videnda exponitur, sive pro augmento devotionis populi, sive pro impetratione auxilii sancti, quod etiamnum sentire dicitur qui illum in- vocat, et experiri qui eum in afflictione implorat. Multi adhuc hodie febricitantes, sacellum ejus visi- tantes, ferontur a febri liberari ; multi qui ex aqua bibunt, cui sacrum corpus injectum fuit (ubi nunc puteus prope nosocomium Hispanicum est) a morbis sublevari. Benedictus sit Deus in Sancto suo, con- fiteamur ei, qui fecit nobiscum misericordiam suam, illi gloria et imperium in secula seculorum. Amen. Hz ultima clausula priscorum Actorum. stylum. sa- piunt, at cur tam. perfunctorie, nullis prope circum - stantiis notatis, rem tanti momenti sub oculis suis gestam attigerit, haud. equidem intelligo.

189 Satis certum est, argenti summam ad. tam il- lustre opus moliendum , sive publica, sive privata libe- ralitate, non tam cito colligi potuisse. Regestum Capi- tuli Metropolitici folio 345 fidem facit, Archiepisco- pum Mathium Hovium, tria florenorum millia. de suo contulisse X1x Januarii 1618. De reliquorum pia emu- latione nihil sigillatim mihi constat ; id scio, rem. tum lemporis serio agitatam , impetrato α Serenissimis Belgii Principibus ;4lberto et Isabella , paulo ante , nimirum iw Decembris 1617, indulto, quod ad reprz-

senta-

D

de qua re fit officium 3 Novembris .

:De nova hierotheca actum ab an. 1617,

Archiep . Hovio libera- liter praeunte,

DIE PRIMA JULII.

A sentationem ingentium sumptuum, in nova theca fa-

Rem in diario descripsit

Ampliss. D. D ecanus de Mol,

qui anno 1624 primum expo- sitam narrat,

bricam [aciendorum, Mechliniensibus facultatem conce- dit, argenti. unciatim. reducendi ad pretium | assium nostratium quadraginta octo, quod est uncias singulas nona circiter valoris sui intrinseci parie imminuere , idque intuitu operis pii, et, sub cautela, me aurifabri concesso privilegio in aliis abuterentur. Ita me docet diploma. ipsum, e collectione Cuyperiana extractum , quod ex Belgico vertere, opere pretium non censui,

| cum prater jam dicta, nihil scitu. dignum contineat.

Hinc porro liquet, manum operi admoveri copisse , jam dicto anno 1618, larga dignissimi Archiprzsulis manu ceteris pralucente.

190 Nullum non lapidem movi per amicos Mechli- nienses, ut. (wm de novam istius lipsanothecz pretio , tum de tempore quo perfecta est, tum. demum de sacri corporis in eam (ranslulione et depositione, ex Actis pu- blicis vel Capituli metropolitici vel civitatis tabulariis authentice edocerer ; at frustra hactenus laboratum est. Opportane svccurit indefessus adjutor, spe laudatus Canonicus Scholasticus Slaetsius, qui reperto codice manuali A. R. et Amplissimi quondam Domini Decuni Metropoluici Antonii de Mol, qvo, quz decanaius sui tempore gesta erant, propria manu dietim annotaveral ; ex eo decerpsit, quae de pradiciz theez fabrica, poa- dere, pretio, pria expositione, aliisque co spectantibus accurate et certa fide scripto consignata, lectori non in- jucenda fore existimo. Amplissini viri narrationem, ut mobis moris est, integran οἱ immultatam transumpsimus, licet hinc inde, utpote in proprios usus. composita, non usque adeo terse exarata sit ; veritatem in hisce, non elegantium sectamur. Habe igiiur. Slaetsii extractum, a nobis postmodum cum autographo collatum, quousque ad rem nostram perünet.

191 Ad annum 1617, xix Maji habetur : Resolu- tum. omnibus presentibus, excepto D. Cantore, agendum cum diversis de Magistratu, occasione thecze argenteze, quc conficienda erit, ut consen- tiant, ut suo tempore a Clero solo deferatur, juxta meutem Illustrissimi Domini…. et quoad con- fectionem claviuin, ut saltem una a Clero deputando asservaretur. Fodem anno cd xx Decembris : Visitavi cum R. D. Poenitentiario vanden Eynden, conce- ptum thecz S. Rumoldi. Protractus est longitudinis quinque pedum cum medio, altitudinis trium cum dimidio; ponderis quingentarum librarum (voluit dicere marcarum) argenti; et lignea theca centum librar. vel ecireiter ; ita ut affirmet primarius auri- faber, commodo gestari a sex…. sacerdotibus po- terit…. Ad annum 16418, v. Februarii. Illustrissi- mus.Dominus in pleno consessu Magistratus, me et D. Archidiac. concomitante, proposuit, et affectuose inducendo suggessit Magistratui, ut thecam S. Ra- moldi, nunc inceptam ex argento Germanico valo- ris 48 st., confici curarent ex puro et optimo ar- gento. Secundo, ut non tanti ponderis et magnitudi- nis, quo minus a Clero commode gestari posset ; sed non successit….. Aurifabro pro qnalibet uncia addicti sunt, ratione forms, floreni tres et donkeys quindecim.

192 Ad annum 162^, mn Julii : Habita matura deliberatione inter Illustrissimum Dominum et de- putatos ex parte Magistratus, similiter et Capituli, placuit hinc inde, ut theca argentea S. Ruinoldi , licet adhuc imperfecta, deinceps deferretur a Clero. Eo nomine actum est cum Superioribus omnium Or- dinum, qui omnes unaannuerunt, et distributze sunt schdeulae stationum…. In quem finem , clausis ostiis templi, facta est proba, gravato feretro lapi- dibus, z?qualis, ut putabatur, ponderis ; et resolu- tum a proba habita, requiri octodecim personas. Eodem anno vi Julii : Ab operariis civitatis delata theca e domo aurifabri, collocatis omnibus partibus

–

191

confectis, ad templum in choro , inter pulpitum sneum et, Cantores, tempore Vesperarum, uti ante Vesperas lignea theca una cum reliquiis, inter altare et pulpitum z&eneum. Vesperis finitis, comparuit Deca- nus et Archidiaconus, induti pluvialibus rubeis, una cum Illustrissimo Domino ad summum altare.

193 Et subsistente Illustrissimo Domino ante al- tare in pontificalibus , Decanus una cum Archi- diacono ligneam thecam aperuerunt, elevantes the- cam reliquiarum sigillatam et ornatam rubro holo- serico, ibidem pridie ab Illustrissimo Domino, as- sistente Decano, Archidiacono et Breamontio in- clusam, demptis reliquiis e lignea parva cistula, in qua ab anno Mprxxxv ipso S. Luca incluse ab Il- lustrissimo Domino Hauchino P. M. fuerant, defe- rentes ad summum altare : reclusa lignea, una cum incertisreliquiis ibidem conclusis; delata ad antiquum locum. Progressus cum assistentibus Illustrissimus Dominus ad benedicendam novam thecam argen- team, qua benedicta, reversus ad summum altare , delatz;» fuerunt reliquie, comitante Illustrissimo Domino, ab Archidiacono et Decano, ad argenteam thecam, ibique imposite presente toto Clero et

Magistratu. Seclusa theca, a Canonicis, Capellanis

et ecclesiasticis subsidiariis delata fuit ad navem ecclesize, ibique more consueto exposita, et ab iisdem a’/ secundis Vesperis relata. Sequitur ordo supplica- lionis, et post variu : Octiduo in Choro venerationi die et nocte (patuit]….. Octiduo evoluto, compa- ruit Decanus cum R. D. Archidiacono, indeti su- perpelliceo et stola, presente receptore civitatis cum operariis civitatis, reliquias detulerunt ad an- tiquam thecam ligneam in sacello reliquiarum. Obserarunt dictamligneam thecam, quatuor distin- ctis locis, sigillo Illustrissimi Domini majori, tra- dendo argenteam thecam receptori, donec perfecta collocetur in templo. 194 Haclenus novae theca ostensionis ac prima id- circo solennitatis descriptio, Decani Molii verbis , in cujus manxali totis sequentibus sez: annis nihil, quod huc faceret, reperit Slaetsius. Primum recurrit thecg Rumoldianz mentio xxm Junii anno 1631, quo die ponitur : Theca argentea coram deputatis de Mg- gistratu, uti coram D. Snoy ponderata, inventa as- cendere quater mille uncias argenti, quod est dicere marcas non plus quingentas, vt paulo superius observa- bam. Hinc datur. intelligi, magnificentissimo operi eo anno post varias mutaliones et rediategrationes ultima- tam coronidem fuisse impositam, atque adeo ex eo tem- pore sacrum. sanctissimi Martyris corpus in. argentea theca vemansisse, praterquam hebdomadis aliquot, dum imminentibus Lovanio anno 1638 foederatis Franco- Batavis, dissolvenda fuit et occullamda , ut. ex aliis Moliüi annotatis manifestum. redditur : sic enim. scribit ad xxxi Junii 1632, institutae fuerunt preces xL horarum. congregato exercitu ad liberandam ΟἸΥ]- tatem Trajectensem ab obsidione. Hora v delatee et repositz fuerunt reliqui: S. Rumoldi seu theca ar- gentea. Demum anno 1635 operose describit conatus el motus varios mense Junio a se adhibitos ad. dissol- vendum argenteum feretrum, illudque cum reliquiarum theca holoserico tecta, tuto loco abscondendum ; quod soluta obsidione LLovaniensi rursus coaptatum. fui, et post factam xvn Julii debitam omnium recognitionem, sic habet. ejusdem mensis ΧΧΙΧ : Theca argentea in ordinem redacta, habita fuit solennis supplicatio generalis, ac a Clero et Religiosis delata, praesente ac celebrante Illustrissimo Domino officium, una cum laudibus vespertinis celebratis, delata theca ad chorum, absoluto Te Deum laudamus, in gratiarum actionem liberationis civitatis Lovaniensis et pa- tria. dtque hzc, eatenus occulta, Slaetsii curis et di-

ligentia revelata sunt. 195

D

AUCTORE J. B. S.

perfectam an. 1631.

Ejus pondus.

E

AUCTORE J. B. S.

pretium,

delineatio.

Α

B

C

192 PE S. RUMOLDO

195 Porro ez istis colligitur, satis. justas et exactas esse rationes Belgice scriptas et ex tabulario Archiepi- scopatus mecum communicatas ab admodum Reverendo et Consultissimo D. Cornelio Paulo Hoynk, Canonico Metropolitano atque Excellentissimi Archipresulis Se- cretario, quarum hac est summa | Latine. reddita ; In confectionem et refectionem thecz argentez S. Ru- moldi usque ad diem xxiv Januarii wpoxxxi, in materiam et formam expensi sunt floreni 24497-18-3. Ex donis atque eleemosynis quocumque modo col- lectis accepti floreni 11868-6-1 ; unde plus expen- sum quam receptum 19629-12-2. Hoc autem reli-

quum debitum in sex diversos urbis computus inse- -

retur, eo pacto ab ipsa persolvendum.Haec omnia ex notitia privata et libro manuali in hune finem exa- ratoa juniori quzestore Sebastiano Huens.

197 Ezcpendamus Decani Molii verba superius re- lata, quibus asserit confectam capsam, anno 1631 die χχπί Junii, coram deputatis a Magistratu uncias qua- ter mille ponderasse, unde fit. justum argenti pretium totidem pattaconum nostratium seu florenorum novem millium et sexcentorum. Jam vero ad v Februarii 4618

EPISC. ET MART.

ait, aurifabro pro qualibet^uncia addictos ratione forma florenos tres, donkeys quindecim, unde exurgit summa florenorum quindecim millium; addatur hzc priori, excrescent florenorum viginti quatuor millia supra sexcentos, qui a quastoris Huens rationibus mo- dicum differunt. Cum autem in,his verbo belgico ljec- mahem. indicetur , thecam non semel refectam seu re- dintegratam, restauratam seu immutatam fuisse, facile est conjicere, sumptus alios fieri oportuisse, etiam a

principio anni. predicti 1631 αὐ mensem Junium , :

priusquam ad. eam formam adduceretur; quam hic in before expressam habes, ex accurata delineatione, longi- tudinis paulo plusquam sez pedum, altitudinis quatuor pedum et septem digitorum, prater superius ornamen-

tum, demum latitudinis plusquam. duorum pedum ac

dimidii. Ulteriorem | explicationem non subjicio, cum res in aperto sit, pateatque Sancti virtutes et miracula insigni artificio describi, que ex Actis repetere poterunt curiosi lectores , dum interim oculos pascunt augusto

speclaculo, cujus materiam, ut de solis regia canebat.

poeta, opus superare fatebuntur.

; eq M

Ut

ΠῚ Vemm

| s pue ASTMI a e

ir d deser]

Y

IE 771

J

bul -” Ι]

^

]

S

L n piani D— Φ | Ι

Ἢ J δ τν

" τ T Er :l Ξ REUS

Ll rd

LIPSANOTEECA ARGENTEA S.

Hxc est. theca ilia celeberrima, de qua eque ac de vetustiori, tuto dici potest, pretiosiorem toto Belgio aut elegantiorem non reperiri. Locum, seu, ut vocant, re- positorium tanto thesauro dignum, ab annis ferme sexa» ginta paravit. Archiprzsul longe illustrissimus An- dreas Creusen, magnificam. aram exstruendo, in qua perpetuo conservaretur. Docet id. ἀρροιία inscriptio , quam hic ad. verbum reddo:

SANGTO RUMoLDo Eriscoro, MECHLINUENSIUM AvOsSTOLO ET MARTYRI,

HuJ3Us URBIS ET ECCLESLUE. PATRONO, ET EJUS SACRO CORPORI HIC RECONDITO, AÁNDREAS CRUESEN V AnmcuiEPISCOPUS. MECHLINIENSIS YOTIVAM HANC ARAM MDCLXY POSUIT, DEDICAVIT.

LLLA ——R Ear —e(!

DULL BRUN

]111…}::111]]

Ruvorpt, QUJE HODIE STATIS DIEBUS POPULI VENERATIONI EXPONITUR.

Adscriptus annus per litteras numerales numquam felicius chronice reddi potuit, quam in altaris fronte sub eleganti statua ezxprimatur.

SANOTVs RVMoLDVs.

108 Priusquam a sacris lipsanis recedo, attentos iterum velim defensores enormis ponderis prioris thecae deauratz,, cui cum popularibus suis chromcis et Wach- tendonckio rotunde tribuunt marcas argenti ter mille sexcentas, imo ter mille septingentas, quod est di- cere, uncias vigesies novies mille supra sezcentas, pra- ter uncias auri ultra octingentas viginti duas, in. deau- rationem insumplas, unde exurgit pondus ferme octies hodierna lipsanothece gravitatem superans : attentos, inquam, velim, agnoscereque suppositionem tantum non impossibilem, oculis plane vefragantibus , dum theca recentior, vetusta longe major apparet, adeoque vero- simi-

—

D

Collatio pon- deris

hujus et

antiquioris.

DIE PRIMA JULII.

A. similiter et ponderosior. Jam vero disertissime notat

Decanus. Molius, docetque quotidiana experientia, por- tando hódierno feretro requiri octodecim personas ; atqui antiqua. illa, eque nc moderna, statis tempori- bus per urbem circumlata est; quaro an sufficientes eo tempore tota Mechlinia clerici fuerint, qui tam imma- nem molem, non dico humeris ferrent, sed vel loco di- moverent.

199 Placet igitur, ut supra. dicebam, fragmentum

nostrum, ez aliquo Tunqrensis seu Mechliniensis chro-

nici apographo sumptum, ubi marca sex dumtaxat vel potius sexdecim supra trecentas numerantur, quod ab hodierno pondere aliquantum. recedit, vel potius pro marcis ter. mille septingentis, totidem unciz accipien- da sunt, in qua supputatione non tantum discrimen in- tercedet. ftem totam paragrapho 45 operosius discussi- mus; de his jam plusquam satis disputatum sit : sub- jungamus modo instrumentum ex Cuyperi museo etiam deusmptum , quo ultima ostensio anni 1680 tam fuse et clare describitur, ut. commentario opus non. habeat.

Alphonsus de Berghes, Dei et Apostolice Sedis gratia, Archiepiscopus Mechlinien- sis, Primas Belgii, ad. exercitus regios delegatus. Apostolicus, sue Majestati a

• consiliis status etc… Qinmibus has. visuris salutem in Domino, :

4” '

riam nunc agitur annus quintus supra non- gentesimum, quod sanctus Rumoldus Mechlinien- sium Apostolus, postquam Evangelii lucem huc in- vexerat, martyrii palmam est hoc loco adeptus: et ad nos delatum fuerit ardens studium , -quo fertur totus Clerus, Magistratus et populus hujus civitatis Mechliniensis, ut pro conversionis suce beneficio, quod a misericordiarum Domino consecuti sunt per ministerium dicti sancti Martyris, agant gratias in gaudio et jubilatione, et ut Apostoli, Patroni sui, annuntient gesta, extollant merita, depredi- cent martyrium, et magnificent trinmphum, ad ho- norem ejus, qui martyrii dedit victoriam, eumque

juvit, ut vinceret, et quod ad preefatos fines coepta

esset metropolitana nostra, predicto sancto Mar- tyri sacra, augustius adornari, arcus triumphales erigi, paramenta sacrificii et altaris, arte et pretio spectabilia praeparari, ac demum omnibus esse in voto, ut hierotheca continens reliquias ejusdem

. sancti Martyris, ex argento affabre constructa, pri-

stino splendori et nitori, diuturno pulvere nonnihil obfuscata, restituatur; et ex ea extrahatur nota- bilis aliqua pars sacri corporis ibidem reconditi, quze publieze venerationi et conspectui omnium expone- retur in tempore jubilai (quod ad belli incommoda ad pauculos annos fuit dilatum) inchoandi a primis Vesperis Dominiez? quarte post Pentecosten, pre- sentis anni, et in Dominica sexta subsequente post Pentecosten inclusive terminandi, juxta bullam Apostolicam desuperexpeditam Rom: apud sanctum Petrum, sub annulo Piscatoris die vigesima sexta Aprilis, presentis anni, qui est quartus sanctissimi Domini nostri Innocentii Papze undecimi.

201 Nos tam religiosis studiis et votis cupientes cooperari, et in expurgationem hierothecs, ejus-

demque apertionem et alicujus notabilis reliqui: ad,

effectum ut supra, extractionem et publicam ejus expositionem consentiendo, notabili infirmitate tunc detenti, coacti fuimus, dictes apertionem et extrac- tionem committere, prout commisimus, Reverendo admodum Domino Amato Coriache, in dicta Metro- politana nostra Canonico Archidiacono, Vicario no- Stro Generali, qui coram electis testibus, videlicet admodum Reverendo et Amplissimo Domino Fran- cisco Vanden Venne, Przposito predictze ecclesize

193

et magni Concilii regii senatore ecclesiastico, et nobili viro Domino Nicolao vander Laen, civitatis Mechliniensis Burgimagistro, et Domino Joanne Baptista vanden Venne Pensionario, supradicta ar- gentea hierotheca, sublato tecto, aperta, invenit aliam ex ligno thecam rubro holoserico obductam, bene clausam et circu:neinectam chorda ex bysso et auro contexta, et in diversis locis munita minori sigillo Illustrissimi ac Reverendissimi Domini Ja- cobi Boonen, quarti Mechliniensium Archiepiscopi, idem noster Vicarius Generalis, coram an*edictis testibus , dietam ligneam hierothecam , praefata chorda byssina resecta, aperuit et remoto gossipio, quo obtegebantur inclusa, ae byssini rubri velo aperto, deprehendit in hoc thesauro Reliquiarum, infra latius specificatarum, quas enixiori cultu et veneratione, qui aderant, excipientes (uti per tot secula fecerunt przedecessores nostri) Deum in Pa- trono suo effuse laudaverunt et Mechliniensi Pro- vincis οὖ civitati gratulati sunt de thesauro tam pretioso, prout praemissa omnia, et quie mox sub- sequentur, ex fide digna prememoratorum testium relatione didicimus, et signanter ex ea quam nobis fecit praememoratus Dominus Vicarius noster ge-

neralis.

202 Qui,-cum de premissis facta esset relatio similis, tam dictis Capitulo Metropolitico, quam Magistratui civico, et tam huic quam isti in- crevisset ingens desiderium videndi, coram hono- randi Reliquias antefatas, impetum ferventis devo- tionis non valens sistere , eam hierothecam, cujus convenienter clausz et asservatze clavem apud se retinebat, in.choro ante summum altare, przesen- tibus Dominis Canonicis Capituli Metropolitani aliis- que multis de Clero, Dominis Consulibus, hujus ci- vitatis sedituis, aliisque diversis de regimine ejus- dem civitatis et magno civium numero, postridie festi preecursoris Dominiante meridiem denuo aperuit, et eoremdem omnium conspectui et venerationi ex- posuit sacras heliquias ante dictas , et specialiter cranium, in cujus parte sinistra visitur martyrii locus, id est apertura seu perforatio, cum vicinarum partium lasione, quam impius eamentarius, de adulterio ἃ sancto Martyre admonitus, dolori suo indulgens, adunco ferro percutiens, in capite cru- deliter intulit, et vitam ei abstulit temporalem, qui percussori zternam procurare satagebat. Preterea idem noster Vicarius generalis congregate multi. tudini. exhibuit visendas brachiorum et tibiarum fistulas, partes scapularum, diversas eostulas, et varia alia ossium fragmenta, 4189 religiosa praede- cessorum nostrorum solicitudo predicte hierothecae veneranter inclusit et sancte servavit usque in ho- diernum diem. Quibus peractis et dimissa multitu- dine, iterato hierotheca fuit conclusa, et conve- nienter sieillata extra eam, de Capituli cum dicto nostro Vicario generali deliberatione ; remanente pramemorato cranio, quod durante jubiloo apte super hierothecam positum, totius populi Mechli- niensis et adventantis aliunde multitudinis conspe- etui et venerationi, in dicta nostra Metropolitana, ad Dei honorem et gloriam exponeretur : pro ut et factum est.

203 Cum autem finito jubilei tempore, eadem Reliquia reponi debeat in szpefata hierotheca, et apponi apud reliquum sceleton antedicti sancti Martyris, ea propter nos a supradicta infirmitate nostra, per Dei gratiam, nonnihil relevati, preesen- tibus admodum Reverendo et Venerabili Domino Praeposito preefato, Michaele venden Perre Decano, ceterisque Dominis de Capitulo ejusdem nostree Me- tropolitans (assistente nobis praefato Vicario gene- rali) nec [non] prasentibus nobilibus Dominis t

ino

D

AUCTORE J. B. S.

Ej

A

AUCTORE J. B. S.

5

Prima Mech- liniz edes sacra

nona S. Stephano,

194

tino Ignatio de Hornes, toparcha de Nil, Scuiteto civitatis et provincia Mechliniensis, Consule pre- fato, aliisque pluribus Dominis de Magistratu ac di- versis omnis generis zetatis ac conditionis personis, hierothecam jussimus aperiri, et in eadem apte cum reliquis sacris ossibus, reposuimus supradictum cra - nium ipsum, pro majori in futurum fide et securi- tate, minori nostro sigillo cerze hispanicze impresso sigillavimus, uti et ceteras Reliquiarum saltem no- tabiliores partes, ubi id commode fieri potuit, eodem nostro minori sigillo munivimus : declarando ipsas omnes hactenus sollicite conservatas et publicae ve- nerationi a tot seculia fuisse expositas, et ab omnibus pro veris et indubitatis Reliquiis sancti Rumoldi Martyris, semper habendas et in veneratione reti- nendas. Et ut id convenienter et pro antiquo more fiat, eamdem hierothecam fideliter clausimus, et si- gillo nostro obsignavimus diversis in locis , et re- poni eam jussimus in summo altari. In quorum omnium fidem et robur has expediri mandavimus et earum unum exemplar includi hierothece, alterum Capitulo Metropolitano, tertium Magistratui, quar- tum eedituis suprafatis consignari et nostris quoque registris Archiepiscopalibus inseribi. Datum Mechli- nis, sub nostris signatura et sigillo , die vigesima octava Junii anno millesimo sexcentesimo octoge- simo. Paulo inferius erat scriptum, Alphonsus Ar- chiepiscopus Mechliniensis. . Et adhuc inferius. De mandato Illustrissimi et Reverendissimi Domini Ar- chiepiscopi praefati, Signatum J. de Maeyere Secret. Inferius appendebat sigillum. Archiepiscopi Mechliniensis.

8 XVIII. De antiquo S. Rumoldi sacello.

Jo supra, paragrapho duodecimo, ea jacere copi fundamenta , quibus super zdificari possit. templum, ecclesia vel sacellum, non S. Stephano, quod quidem constet, dicatum; sed, illud quod ab ipso Sancti martyrio non aliud quam Rtumoldi nomen apud. Mechlinienses ob- tinuerit. Theodoricum, ut in ceteris ad sancli Martyris gesta spectantibus, sic in hac parte Domynsio | ejusque sequacibus longissime praeferendum putavi : idque mihi ila, fixum est, ut si quo modo hujus fides et auctoritas vacillent, prorsus nou videam, quo demum pacto sub- sistere queant S. Rumoldi acta, passio, miracula, et quicumque alia, ad ejus cultum et. venerationem spe- tantia. Przferatur itaque Theodoricus Domynsio et ejus Anonymo, patebitque , ex illorum penu primum pro- diisse memoratum toties S. Stephani templum : nempe ex Legende, ut α Vardao edita est, capite 93, in no- stra editione num. 9^, ubi ita habet : Quo etiam loco vir sanctus zediculam dedicavit Deo in honorem S. Stephani protomartyris, ubi etcomplures annos divus Rumoldus commoratus est, una cum Liberto. Cum vero alibi asserat, delatum corpus sacrum, in szdi- culam, quam Sanctus, dum in vivis esset , ipse construxerat, inde a recentioribus passim scriptum re- peries, S. Rumoldum in ecelesia S. Stephani primam sepulturam accepisse. Id quam mobis displiceat, citato jam paragrapho diximus, cum Theodorico sustinentes, non uliud templum primis illis temporibus Mechliniz cis Diliam ezstitisse, prater illud solum, quod. ab ipso S. Rumoldo denominationem habuit.

205 ELvero ad sancti Rumoldi gloriam longe illu- strius esse, quod a primis seculis templum suo nomini nuncupatum habuerit, nemo, opinor, ibit inficias. Tem- plum, inquam, at non quale modo conspicitur, sed quod pro eo tempore suffcere potuerit primis Mechliniensis urbis primordiis, quam a S. Rumoldi cultu incrernenta sua sumpsisse, non agre patientur ejusdem urbis incolz,

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

Apostoli et Patroni sui cultores pientissimi. Nec sane id diffiteri possunt, cum przcipuas nonnullas Belgii nostri urbes tunc a monasteriis et Sanctorum | cultu. coa- luisse aut accrevisse in confesso. sit. Testor Leodium, Atrebatum, Audomaropolim, Gandavum, Montes Han- noniz, Bergas S. 7Finoci, Lyram, Nivellam, Rurz- mundam, ut tot alia oppida praeteream, quz a sanctis ipsis Patronissuis nomina sortita sunt.’ Ac de Mechlinia, ut rursus dicam, dubitari quidem non potest, quin ante S. Rumoldi tempora viz oppidi aut municipii appella - tionem merita sit, per Normannorum depopulationes ita deleta , ut verosimillimum existimem , non misi per S. Rumoldi crebra tunc patrata miracula, ex par- vis initiis emersisse, accedente sub finem seculi x, Notgeri Leodiensis munificentia , sub Episcoporum Leodiensium et Bertholdorum auspiciis formatam. Sed hac ad aliam disquisitionem spectant, hic solum asserere tulo posse videor, primum templum, quod cis Diliam inquam exstiterit, fuisse α S. Rumoldo in Ulmo ez- siructum, quod sive Normannorum rabiem evaserit (ut innuit Theodoricus, negat scriptor vitae S.- Gummari Theobaldus) sive ab iis destructum, postea. restauratum fuerit; id, inquam, asserere tuto posse videor, illud ipsum templum , ab omni hominum , Theodorici tempore viventium , memoria, dictum ac nomiuatum fuisse, templum seu ecclesiam S. Rumoldi.

206 His tamen occurrunt citati recentiores quibus, placet templum, S. Stephano dicatum, Mechliniz collo- caie, et adeo vetustum et permanens, ut /Fachtendon- ckianz vitz scriptor, toties a nobis confutatus, cap. 90, ez chronicis recentioribus MSS. non dubitarit tradere, S. Martyris Reliquias ex sacello D. Stephani, ad basilicam, eidem Martyri sacram, fuisse translatas, idque anno 1369. Atios non enumero qui eamdem opi- nionem, non salis examinotam ultro ainplexi sunt, res perquam difficiles et obscuras, novis difficultatibus intri- cantes, adeo ut cum eruditis Mechliniensibus non semel conferendum fuerit, utrum et quo loco. exstitisse cense- rent przfaütum S. Stephani sacellum , et an. diversum statuerent a prima Mechliniz Cisdilianzg adificata ec- clesia, apud S. Rumoldi monachorum vel clericorum monasteriwm. Interim rebus omnibus attentius conside- ratis, ne absirusioribus illis, sola Domynsii seu Anonymi Belga auctoritati nicis, frustra. inquirendis, olevm et operam perderem, ad. unum Theodoricum confugi, cujus encomium, ut solum et unice genuinum, mihi sequen- dum proposui. Hunc autem, tam. certum est, templum S. Stephani ignorasse, quam evidens sit, nullam ab eo ecclesiam Mechlinie nominari , praeter unam sancli Rumoldi. Verba ejus citato S 12. relata , hic denuo oculis subjicienda sunt. Num. 10 diserte exprimitur, ecclesia nostri Martyris, qua tempore Normannicarum incursionum illesa permanserit. Sequenti num. 11, dicitur, mulier matriecularia, eadem et nonna Ger- lendis nomine, pia devotione ecclesi; ejus (S. Ru- moldi) adhssisse. Item mum. 14 : Quidam Langerus nomine, qui in ecclesia S. Rumoldi coaluerat. Deni- que num. 17, miles ille stipendiarius, confractus et velut totis destitutus viribus, ad ecclesiam B. Ru- moldi alienis defertur manibus.

207 “Theodorico consonat auctor Chronici Mechli- niensis, quamquam illis temporibus non plane accuratus sit. Hic ad annum 885, de ecclesia loquens, non alteri illam adscribit, quam ipsi S. Rumoldo; feminam | item illam, quam Gerlendem Theodoricus vocat, a Norman-

Sed a S. Ru- anoldo deno- minata est,

«ut ex Theodo- rico, Chronico. etc.

nis captam et. aveclam, appellans S. Rumoldi, mon |

S. Stephani Sacristanam. Ubi de Notgero Leodiensi loquitur, tamquam primo Capituli Mechliniensis fun- datore aut restauratore, clare edisserit, instituisse Ca- nonicos duodecim S. Rumoldi, quorum Prepositus una esset Canonicus Leodiensis ad S. Lamberti. Porro ad annum 1250 narrat, Scholasticum Arnol- dum van Zellaer fundasse capellam cum duodecim

M pre-

A

atque ex vita Belgica confir- matur.

De templo S. M. Magdalenc

IB

DIE PRIMA JULII.

prebendis, Iw Novo,AMBITU S. RuMorpr. Zic ego ubique templum S. Rumoldi agnosco, nec aliud agnos- scit. Walterus Berthout. in diplomate non semel citato, dum disponit de fabrica templi B. Rumoldi Episcopi et Martyris patroni dict:e ecclesize; anno 1265. Colli- gamus modo adductarum auctoritatum seriem. Antiquum monasterium S. Rumoldi dum a Normannis seculo 1X destrueretur, ecclesia ab ejus nomine nuncupabatur : sub finem seculi x, sic a Notgero appellata est : medio seculo ΧΙ, quiescebat apud suum monasterium pretiosus Dei Martyr Rumoldus, teste Balderico : sub. ejusdem seculi finem et sequentis principium , non alium eccle- siam reperit Mechliniz Theodoricus, prater ecclesiam S. Rumoldi: pro seculo xut. evidenter militant citata nuperrime testimonia : pro seculis sequentibus res per se loquitur : quaro quis locus supersit Domynsii templo S. Stephani ?

208 Ex iis capitibus Domynsianis, qua ad Anonymi Delgici filem exigere vehementer. pridem optaveram, unum etiam fuit, vetusti istius , seu primi Mechlinize sacelli appellatio, qux in Legenda Wachtendonckiana perseverasse fingitur ad usque annum 1809. Ubi itaque exemplar vernaculum nactus. sum , mox locum ipsum quzsivi, ez quo id eruisset Domynsius, qui in autographo exstat pag. 116; ubi denuo adverti, quod jam szpe con- testatus sum, non satis fideliter rem administrasse Lati- num interpretem, dum sensum Belgicum, tnüe Die ca- pelle ljeest ürie namen/ ἄπ Stebens capelle/ S. Wombouts £tlooster / S. Vamboute capelle / turpiter. truncavit, ita verlens : AEdiculam dedicavit Deo in honorem Pro- tomartyris Stephani; ubi addere debuit : Atque zedi- cula illa tribus compellatur nominibus; sacellum S. Stephani, monasterium S. Rumoldi, S. Rumoldi capella. Inepta quidem videtur triplex illa et male compaginata igdigitatio, septem et amplius post. Sancti obitum seculis excogitata; at textum integrum. reddere debuit Domynsius, ex quo facile fuisset. colligere, divi- nasse verosimiliter Anonymum Belgam, dum S. Ste- phani nomen intrusit : quod Btametsi aliquando obtinuisse daremus, 1d certe, non nisi pro exiguo ilio tempofe, quod Sancti martyrium. praecessit, locum habere posset cum ab ejus obitu hactenus non alia Mechliniz, saltem vera appellatio nota fuerit, prater templum et monaste- rium antiquum S. Rumoldi.

209 Negotium aliquod facessere posset laudatum Chronicon, per aliam S. Marix Magdalenz xdiculam, nisi commodissime explicaretur. En ejus verba ex Bel- gico latine versa : Post gentilium recessum, urbes et oppida paulatim restaurari coeperunt, quemadmodum et Mechlinia, ubi antiqua habitationes in ditione Grimbergensi impletze sunt, circumcirca templum B. V. Maris, quod per id tempus sacellum erat sub- jacens parochis Zemps, tunc valdeextensee. Exstru- ciae praeterea sunt domus transfluvium circa mona- sterium S. Rumoldi, in tanta amplitudine, ut ecclesia fundata sit ad honorem Dei et S. Mariz Magdalenz: memoria enim S. Rumoldi tune erat obscurior, sed brevi clarescere coepit singularibus miraculis, ita ut ejus cultus nova caperet incrementa. JVegotium, in- quam, facessere posset ecclesia fundata ad honorem Dei et S. Marie Magdalena», quam nonnihil ampliavit Gramayus lib.9, sect. 5 : Et referunt memorize vete- res, post recessum Normannorum , loco ubi nunc templum est, exstructam a convenis sdiculam B. Marice Magdalene, qua munificentia peregrino- rum, divi Rumoldi corpus visitantium, in magnam excreverit ecclesiam, cujus ambitum versus orien- tem exstructum lego sub annum Mccr, chorum alias- que templi partes perfici coeptas an. MCGCCLIY ; turrim autem biennio ante inceptam subsidio obla- tionum et donariorum; quz occasione Jubilei, a Nicolao V et Calixto III concessi, a Pio II aucti, undique confluentes suppeditabant.

^

195

210 Solens more suo facit Gramayus , dum falsa veris commiscet , ut. liberalius comminiscitur ejusdem libri sectione 2, quam totam describo : His cum veteri atheismo in barbariam relegatis, ad fidei nostra fundamenta eamus, jacta probabiliter per sanctum Willibrordum, confirmata certo per Lambertum Hubertumque antistites Leodiorum. Quorum ille (tametsi vulgo S. Rumoldi nomen magis innotuerit) ab antiquo oppidi Tutelaris haberi, et in juramentis solennibus compellari solet; quem ob id depingere solent equitis armati, gladio accincti, infulati tamen Specie; quod crederent ejus interventu, urbem ἃ barbaris semel preservatam. Doceo hzc : ex jura- menti Scabinalis formula anno ΜΟΓΟΙΥ renovata. Cur autem una cuni Lamberto, peculiari titulo ve- nerentur D. Magdalenam Mechlinienses , causam dat vetus meum Chronicon Leodiense his verbis : Cum barbari naves suas przeda et captivis oneras-

D

AUCTORE

J. B. S. (cui aliqua perperam tribuit Gra- maus)

sent, spoliata, excepto templo, tota urbe, inter alios :

abduxerunt feminam; sacristanam erypte, qua B. Mariam Magdalenam toto corde invocans, exaudita est. Cum enim vellent vela in altum dare bar- bari ; navis, quae feminam ferebat, moveri non po- tuit. Unde coacti illam dimiserunt; et hine B. Ma- riam Magdalenam oppidani colunt ad rei memoriam. In Tutelarium etiam genere ponendum quidam cen- sent B. Stephanum, ob id, credo, quod B. Rumol- dus isti ecclesiam suam legatur inscripsisse anno pccLxxxv. JVempe toto decennio postquam 6. vita mi- grasse supponitur.

211 In aliis multis errat hic Gramayus, uti et secl. sequenti, dum Sanctum ex Hibernia educit, eodem ipso, quo martyrium subit anno 175. Mira- culum S. Marie Magdalenz, ex nescio cujus chro- nici fide, tribuitur, quod S. Rumoldo expressissimis verbis vindicat Theodoricus. Mitto cetera , cum huc proprie solum. spectet. przdicta. :edicula. B. Magda- lenze, qua munificentia peregrinorum, divi Ru- moldi eorpus visitantium, in magnam excreverit ecclesiam, cujusambitus, orientem versus exstructus Sit sub annum MccL. 4tqui hec ipsa S. Rumoldi ecclesia est hodie metropolitana, ergo quacumque olim fuerit aedicula B. M. Magdalenz, brevi titulum istum amisit. Rem totam ex verosimillima conjectura sic paucis expedio. JAngustius fuerit primum istud S. Rumoldi sacellum, ut adventantium peregrinorum multitudinem caperet, neque id commode extendi aut protendi potuerit; quapropter de alia ecclesia «difi- canda consilium ceperint. Mechlinienses , tum, opinor, cum vulgata per Theodoricum vita οἱ miraculis, il- lustrior reddita est Sancti fama ac gloria ; vicinosque populos excitavit ad. implorandum ejus patrocinium, ea donaria afferenies, quibus inchoata seculo xq (nam Theodorici tempore non videtur exstitisse) edicula , sic sensim aucta et perfecta sit, ut post tria secula, in ho- diernam | magnificentiam. | excreverit, relictis iis me- morig B. Magdalenz vestigiis, ut tamquam | secun- daria patrona hodieque α Mechliniensibus honoretur. AMansit interim in priori suo sacello S. Rumoldi corpus, donec elevatum, ad. majus templum translatum est sub principium, ut putamus , seculi xut.

212 Nihil hic trado, a quo quis merito abhorrere possit, quodve α Molani et Mirzi opinione alienum sit. Hic de Canonicorum collegiis cap. 74, monasterium S. Rumoldi, éz Molani mente collocat in partis intra Ulmos; sed paulatim, inquit, Mechlinia ex parva urbe transdiliana, adeo excrevit, ut nune colle- gium S. Rumoldi in meditullio urbis situm sit, et a Paulo IV Pontifice maximo erectum est in primam Archicathedralem Belgii .ecclesiam. Supponitur, ut patet, Archicathedralem ecclesiam eo ferme loco existere , quo olima S. Rumoldo exstructum est prafa- tum monasterium ; vel, si ita vis, proxime ad. ipsum

monas-

sejuncto a Canonicorum claustro.

S. M. Mag- dal. altera Mechlini;e patrona.

A AUCTORE J.H. 5. Hodierna ecclesie consecratio : B

prioris paro- chialis locum

C

196 DE S. RUMOLDO

monasterium. Statuendum porro, ediculam S. Maris Magdalenz aut templi hodierni partem. aliquam | oc- cupasse aut saltem ei etiam proximam [uisse. Superest aliquod S. Rumoldi sacellum, de quo Mirzus ita ex Molana prosequitur : In coemeterio hujus ecclesie situm erat oratorium sive sacellum a D. Rumoldo constructum, in quo is frequenter meditari solebat. Quod cum in summa apud plebem Mechliniensem veneratione esset, fidei hostes, qui sibi Geusiorum nomen sumpserant, funditus cum multis aliis sacris locis everterunt. Non omnia scrutati sunt laudati scriptores, dum pratereunt. indicare , ubi et in quo sacello quieverit. sacrum S. Rumoldi corpus, dumque mdiculam S. Marie Magdalene ignorare videntur. Ast hzc a nobis satis eruderata existimo.

8. XIX. De magnificentiori S. Rumoldi templo quod hodieque exstat.

| je Legende Wachtendonckiang dubias periodos, merito computavimus id quod cap. 40, ez nescio quo chronico accepit, de navi ecclesize Metropolitanz in- choate anno pcoccrx. Veritati propius accedunt, qua habet cap. 49 : Adscito deinde in cathedram Leo- diensem Theobaldo (qui xiu. Maji anno 1312 in Ro- mano tumultu sagitta transfirus est) sumiao Pontifice sententiam ferente, medietas dictz;» urbis Joanni Duci abjudicata, et ecclesi: restituta fuit, post iterum ad successores Joannis variis venditionibus intercedentibus, reversura. Hic Theobaldus, sicut multa urbi privilegia contulit, ita sub eo urbs flo- rentissima fuit. Sub eo templum, quod nune Me- chlinie Metropolitanum est, per Guidonem Episco- pum Elenensem, ejus suffraganeum , consecratur. Diploma consecrationis ad calcem hujus paragraphi, cum aliis huc spectantibus subnectam , ubi probabi- lissimam aliam eruditissimi Crucii opinionem, cum mea facile conciliandam retulero, in ordine ad. sacellum S. Marie Magdalenz, quod ille putat. ipsum 6886, quod hodieque exstat, cenobio PP. Minoritarum con: tiguum, sed aliqua sui. parte imminutum, et ab adja- cente domo, qux spectat ad mensam pauperum , novo S. Spiritus nomine insignitum.

214. Conjecturam firmat vir eruditissimus in. eo, quod ante Canonicorum ex veteri claustro Rumoldiano migrationem, de qua cursim egimus sub finem S 12, num. 139, parochiali ecclesia non caruerit Mechlinia, quam iis seculis in more positum erat a collegiatis claustralibus omnino sejungere, quo Canonici divinis officiis vacarent liberius, a populi concursu strepitugue semoti ; quippe cum minime ampla essent. hujusmodi templa claustralia, quale fuisse credidero.primum illud & S. Rumoldo zdificatum, de quo jam locuti fuimus. Hoc posito, non incongrue intelligitur, cur ob affluxum circumvicine multitudinis, aliam, ex collatis eleemo- synis zdiculam seu ecclesiam | exstruzerint | Mechli- nienses, cui a. sancta Maria Magdalena, per id tem- pus valde celebri (utpote cujus festum in dioecesi Leo- diensi indizerat Albero anno 1125) nomen ‘indiderint, quaque parochiali titulo praedita fuerit, translato illuc, δὲ annalibus credimus, altari de Musenis α S. Lam- berto consecrato; quousque Canonicis ad ampliorem ho- diernam basilicam cum sacro S. Rumoldi corpore, et toto “parzciali jure transeuntibus (Leodiensium Cano- nicorum exemplum secutis, qui ab anno 12904, priva- tam vitam ducere ceperant) przdicta S. Maviz Magda- lene &dicula. frequentari. desiit, amisso etiam — priori nomine; siquidem eadem ipsa sit, qux modo ad PP. Minoritarum ingressum. superest; de quo quid certi statuere non. ausim, post. tot. incendia aliasque ruinas, quibus perire potuit, eque ac vetus S. Rumoldi templum;

EPISC. ET MART.

de quo an hodie vestigium supersit, satis exploratum non habeo.

915 At, inquies, saltem, restauratum est. in angulo cemelerii : ita quidem fert vulgi traditio ; at si ut vera admittatur. Clarissimi Crucii conjectura, “on usque adeo commodum erit vetustum Canonicorum claustrum ad usque sacellum extendere, ut inibi divina officia pe- regisse dicantur. Admitto etiam, spatiosius olim fuisse ; qualecumque autem fuerit, a monasterio Rumoldiano nimis: dissitum videtur, si istud vere extitit ipso illo loco ubi hoc tempore spectatur PP. Franciscanorum conventus. Obscura volutamus ; quis enim, obsecro, destructorum. adificiorum, et toties instauratorum mu- tatorumque limites exacte modo | definiat? | Potuit certe alio loco exstitisse S. Rumoldi aedicula, ejus- demque sepultura, potuit et praefatum S. Rumoldi mo- nasterium : hodierni nosocomii ΠῚ ispanici partem. com- plexum fuisse. Demus aliquid antiquis ruderibus, non tam facile eruendis dignoscendisque. Interim de sa- cellis. illis seu aediculis antiquioribus satis dictum sit, in przclarissimam modernam basilicam oculos iterum convertamus , non determinaturi, qua plries primo et quando inchoatzm, quousque eductz , qua ratione evecta aut. ampliatz ac demum quo ordine perfecta fuerint, quod. architectura peritis dispiciendum relin- quimus, sed qua potest conjectura id dicturi, quod. ex annalibus aliquo usque educitur.

216 Ignoscant Fruditissimi amici οἱ cooperatores seduli, quod persuadere mihi mon possint, templi ho- dierni initia ad annum 960 veferenda , ex cujusdam chronici , fabulis mixti , incertissima fide. Ita sentire compellor, quod ante Notgeri tempora , ea Mechlinix facies non fuerit, qua tantum opus aggrederetur. Adde Theodorici, alias in laudem S. Rumoldi nihil negli- gentis silentium. Demum , ne paradoxi quidquam ad- mittere teneamur ; nempe totis quinque seculis unius templi fabricam tenuisse. Malim ego , basilic ipsius primordia exeunte seculo xm collocare, tum scilicet, cum Bertholdi Grimbergenses, post. Grimberganum excidium, a Duce Brabantix in gratiam recepti, pa- cificam bonorum suorum possessionem. obtinentes , de amplianda exornandaque Mechlinia, in qua propter opulentiam ferme dominabantur, convenientius cogitare potuerunt. Statuamus itaque navim majorem et cho- rum, hodiernis longe humiliores , 60 promotos fuisse, ut sub initium seculi xm (notant aliqui annum 1203 alii 1209 alii 1219) sepulturam sibi in chori ambitu elegerit /F’alterus Berthout ejus nominis tertius. Ac- crescente. paulatim machina, accesserunt ad. templum Canonici, antea claustrales, circiter annum 1227, re- licta PP. Franciscanis priori habitatione, in ruinam, haud dubie, vergente. Absolutum non multo post fuisse, qualemcumque pro tempore chori ambitum, ex eo patet, quod inibi Arnoldus van Zellaer Scholasticus, ca- pellam | suam | cum | duodecim — beneficiis | fundaverit anno 1250.

217 At enim procul a perfectione eatenus abfuisse totum augusti templi zdificium, nimis quam aperte docet alterius. Walteri Bertholdi diploma anno 1265 conditum, quo ad fabricam promovendam e Dominis Canonicis unum, e scabinis alterum, tertium e civibus designat, qui eidem perficiendz intendant. Porro operi augendo ampliandoque toto seculo xim insigniter pro- gressum est, nam sub annum 1312 eo perducta res erüt, ut solennis consecratio et dedicatio facta sit ab Episcopo Elenensi, cujus instrumentum cum aliis sub- jungam. Qus autem tunc forma οἱ amplitudo basilicze fuerit , non ausim arbitrio meo decernere, forte. nihil magnopere. defuerit αὐ integritatem. templi, sed. paulo humilioris quam modo sit. Qualecumque statuas , cer- tum est, annis post consecrationem non amplius tri- ginta, magnam ejus partem , puta tectum et quidquid ligneum. erat , flammis absumpta. Terribilis incendii

—

annum

D

non est facile definire.

Metropolitana inchoari po- tuit sec. 12,

τῇ

aucta et am- pata. sec. D$:

DIE PRIMA JULII.

A annum mon male designat. citatum sepe. Mechliniense

An. 1342 combusta,

chronicon, 1342, in die tamen turpiter aberrans, dum vigiliam Ascensionis, eo anno, quo Pascha incidit in Xxxx1 Martii, componit cum xxix. Maji.

918 Rectissime rem notavit. Hocsemius apud. Cha- peauvillum tomo 2 pag. A64, testis synchronus, his verbis : Eodem anno (wccoxni) mensis Maji die an-

post augustior tepenultima, vigilia Sacramenti, circa horam no-

reddita ;

• 11 ducti Annis undenis, * totidem cubiceque, reatu sequenti Dominus Nicolaus Papa ad instantiam illus- E Es Mechlinia tu Sodomorum subdita poenis : tris Philippi Ducis Burgundie, unum annum, sub 121, Aoc cu- Nocte Sacramenti te vastavit ferus 1gnis, anni Jubilaei urbis Romse indulgentiarum forma, bice augetur Insiliens tignis, agitatus turbine venti. Mechliniensi oppido concessit τ ita ut venientes E, Porro inter annotationes adfert laudatus Chapeau- — Mechliniam vel ibidem habitantes, sí illo anno du- 1, eowrgit villus verba Cornelii Zantftiet, ita tragediam descri- rante certas ecclesias ad hoc decretas cum oblatio- annusi3i2. bentis: Die precedente, in professo Sacramenti, nibus suis visitarent, consequi indulgentias omnium ignis vehemens casu à quadam domo transiliens, — peccatorum possent. . ecclesiam collegiatam S. Rumoldi, et alias nonnullas 920 Hzc de prima concessione Nicolai Papz V.

. ecclesias, et pene majorem partem domorum op- Deinde pag. 383 sic habet idem Chronicon : Anno varis Jubi- pidi Mechliniensis devastavit. In quo hoc mirabile Domini wccccrvi, quinto die Maji, Calixtus Papa βάτο pesa: cunctis videntibus apparebat, quoniam ignis ille canonizavit S. Vincentium de Valentia, Ord. Predi- rantur, transiliens de vico ad vicum, domos intermedias catorum. Eodem anno idem Calixtus Papa ordinavit relinquens intactas, alias apprehendit et destruxit, et concessit in oppido Mechliniensi, in subsidium

? usurariorum et aliorum notoriorum sceleratorum, ^ Cruciat: contra Turcam, indulgentias anni Jubilwi, .. nihil eis nocens, pertransivit. Ex quo datur intel- per decem annos continuo duraturas : quarum pri- B ligi, diabolico flatu factum incendium, Domino hoc mus annus éoepit in vigilia Pentecostes ejusdem permittente propter peccata inhabitantium. era anni, durans usque ad festum omnium Sànetorum , hzc sit, an ficta ab auctore ratio, mostrum non est tunc proxime futurum inclusive. Z7inc dabitur in- disquirere ; patet, quod dicebam, sancti Riumoldi eccle- — telligi, quod alias dubium videri poterat in Brevi ejus- siam eo anno con[lagrasse, vestitutaum haud dubie, dem Calixti, de quo moz erit dicendum. Tum vero ante solennem sacri corporis in thecam deauratam.— prafati Chronici pag. θὰ ad annum 1438 ita lego : translationem anno 1369 ; at etiam tum, nisi faller, Iste Pius Papa confirmavit et ratificavit indulgen- leviori opere, quod per elevatiores fornices , successu — tias, quas praedecessor suus Calixtus Papa III con- temporis in. hodiernam altitudinem elegantissime eve- — cessit oppido Mechliniensi. A4que ibi ferme sistit ctum est, ultima manu fornici chori adjecta anno 4451, — scriptor Anonymus , Canonicus reg. Cong. JP’indese- leste metrica inscriptione. Belgica, qum in supremo — mensis, vix alia Belgica memorans, alioquin procul apice etiamnum visitur. 3t 3arr McOCCLI, mae ’tjaet — dubio addidisset et,Paulum II, Pii successorem, quem pan 3nbibeen bier. gemeen/ ὅσοι wozt gefloten Defen ἔσει, ad templi Ruinoldiani consummationem. aliquid. etiam qua sic Latine sonat :’ Anno MCpLi erat hic — contulisse, Mechliniense chronicon testatur, et Jubileum commvnue jubileum, quando hic lapis ultimus clau- — confirmasse 1464 ; idque haud obscure probant ejus ditur. insignia ; trium pragressorum scutis gentilitiis adjuncta,

919 Perperam itaque a Gramayo, plerumque titu- — in navis ecclesie prima fenestra meridiei obversa. Sin- 1451 perfe- — Dante, signatus est annus 1454, quo chorus alieque — gula ad me misit laudatus D. Canonicus Scholasticus πων templi partes perfici coeptz sint : im eo mon fallit, — Slaets, digna qua hic in singulari prorsus modo induti cepta, quod eastrui cepta. sit. turris ab anno 1452 , subsidio — continuatique Jubilai memoriam ezhibeantur, cum alibi oblationum οἱ donariorum ; qua occasione jubilzi a — editis collata. Nicolao Papa V concessi, a Calixto III et Pio 11 ex- C - y NICOLAI V. CALLrS TIIIL Pavrill Brun 221 Singulorum Pontificum Bullas, utut solicite ^ anno 1487. Metrum Belgicum (quod ait , opus istud partium quazsitas, reperire non licuit ; ez Calictina, quam δὸ anno publice esse conclusum) accipe: Qit werch most epocha. suggessit Cuyperus , de aliis statui poterit, colliyique, — gefloten iUt jaec. McoccLXxxvn openbaer. Turris vero

nam, igne fortuito fuit Mechlinia conflagrata, unde versus :

non ad solius turris aedificationem, sed et ad reliquarum

templi partium complementum imo et ad aliarum eccle-

siarum ornatum pradictas gratias fuisse successive con-

cessas. Majoris navis fornicem clausum testatur inscriptio Julii T, I.

197

tensi, undique confluentes suppeditabant. In eo, inquam, Ὁ

non fallit, verum more suo usque adeo properat, ut re$ Accrong eminus polius monstrare quam narrare videatur ; cum- 3. n. s.

qua passim cespitare solitus sit, ettam in veris viz fidem inveniat. Digna sane erat tam insolita gratia, quz monumentis historicis firmaretur, quibus investigandis non arbitror currenti. Gramayo otium fuisse. Inveni ego certissima in magno Chronico Belgico, cujus auctor, testis oculatus, relato jubileo anni 1450 pag. 380 editionis Francofurtensis 1607, sic prosequitur : Anno

elegantissima concameratio, mullo istius vestigio in ecclesia apparente, completa seu clausa indicatur alio versicuio : (QOcflotem we ich tot celer acnfien | Doen men feh:rf wpxnur. (idem est sensus, qui jam

26 proxime

AUCTORH J. B. S.

De funda- tione Zella- riana.

198

proxime redditus est.) Quod utrum de solo fornice, an etiam de magnifica turri in hodiernam elevationem educta intelligendum sit, non definio. Observare me jussit Cuyperus Leunculum stylobate lapidez, turri forinsecus vicinz , insidentem , cujus basi inscripta est chronologica nota , uno latere exprimente hoc verbum : Anno, altero M, tertio vero ccccrxur, forte quod tunc ingens ista moles ad eam altitudinem evecta fuerit , vel ut ipse opinabatur, postrema manus ei imposita, cui interior fornix, annus post quinquaginta, accesserit, de quo alii disceptent : gratws erit. jucundiusque lectori celeberrima turris partem perfectam, uti et deficientem oculis conspicere, quarum delineationes illustri collabo- ratori Cuypero acceptas refero. Altitudo partis perfecta ad trecentos quadraginta octo pedes ascendere dicitur ; cui si tertia pars accederet, viz ullam toto Belgio reper- tum iri crediderim, ad quam comparari posset, prater solam Antuerpiensem. Gnomones seu horarum indices, non ita pridem elaborati, pedes quadraginta quatuor supra centum , sua circumferentia singuli complec- tuntur ; cetera explicatione non indigent. ᾿

ζ, XX. Pars altera, qua instrumenta refe-

runtur, prioris probationi servientia.

Η.. quantum fieri poterit, ea serie disponentur, qua in precedentibus appellata. sunt, servato antiquitatis ordine. Incipiam itaque a celebri fundatione Zellariana pro anno 1250, de qua plura exstant in Regesto Capi- tuli ; sufficient sequentia.

Fundatio beneficiorum de Zellaer.

Ι. nomine sancte et individue Trinitatis Amen. Ego Arnoldes de Zellaer, Scholasticus Mechli- niensis, sanus et incolumis ac mentis mecs compos, firmam spem fiduciamque in Jesum Christumhabens, nullo presentis periculi metu perterritus, sed sola spe sternz retributionis, quaedam beneficia ad laudem, et honorem Beate et gloriose “Virginis Maria» de possessionibus meis et reditibus instituere decrevi. Lego igitur et in primis assigno triginta lib. Lovanienses, quas viri venerabiles Abbas et conventus de Flierbeke, de voluntate et ordinatione mea solvere tenentur…. Insuper et omnia bona quae habeo in Havera, cum omnibus pertinentiis suis, duodecim Capellanis, ut deserviant in honore sancte Dei genitricis semperque Virginis Maris, pro beneficiis beati Rumoldi in Mechlinia, recep- turis de przedictis reditibus, singulis pariter et uni- versis tamquam inter se portionem. Sed Capellanus beate Maria in novo opere amplius habebit. aliis Capellanis, de predictis reditibus, xxx solidos Lovanienses ; ad lampadem ante altare B. Mariz in novo opere, quz luminis beneficium jugiter, tam die quam nocte, praestabit ibidem ; expensas autem hujus lampadis, procurabit Capellanus dicti novi operis cum tanta diligentia, ut lumine numquam careat, et si quidquam super easdem expensas su- peresse contigerit, hoc dictus Capellanus convertet in usus ornamenti altaris sui meliorandi…. Capellani autem qui dictis beneficiis deservient, sive sacer- dotes fuerint, sive clerici, tali modo ipsis deservient, quod horis Canonicis tamquam Canonici interesse tenebuntur, et nisi residentes Mechliniz, istis bene- ficiis personaliter deservierint, nihil omnino de redditibus ad ea assiguatis percipient, nec habebunt ; Capellanus vero beatzee Marice de novo opere, qui cum predictis duodecim connumeratus est, Missam qualibet die tenebitur celebrare. Ut autem hzc omnia et singula przedicta robur habeant perpetuum,

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

et ut ab aliquo in posterum et irritari non valeant vel infringi, ego sigillo meo proprio una cum sigillo venerabilis Patris Domini, D. Episcopi Longuensis et Abbatis loci S. Bernardi , testamenti mei execu- toris, presentem paginam duxi roborandam. Actum anno Domini millesimo ducentesimo quinquagesimo.

293 Sequatur citata szpius ordinatio fabrice templi S. Rumoldi anno 1265.

Ordinatio fabrice.

ll. presentes litteras inspecturis Decanus οὐ Capitulum ecclesize Machliniensis, Walterus Ber- thout Dominus Machliniensis, justiciarii, Scabini , et universi Burgenses, ejusdem loci, salutem in omnium Salvatore. Noverit universitas vestra ; quod nos attendentes honestatem et decorem ecclesise Machliniensis, cujus fabrica stetit pro tempore aliquo antiquo despecta nimium, ex negligenti provisione, et defectu consilii et auxilii Canonicorum , Scabi- norum, et aliorum Burgensium Maehliniensium, ob quam causam, pure propter honorem Dei omni- potentis, gloriose Virginis Maris, sancti Rumoldi Episcopi et Martyris, Patroni dictce ecclesi:, eidem fabric: deinceps assistere volumus, cum omni bene-

volentia et honore, statuentes inter nos , quod

usque ad consummationem fabrice diete ecclesiz, ab anno in annum, de novo tres provisores, Cano- nicus residens, Scabinus, et Burgensis, semper ab intercedentibus provisoribus, subsequentes eligant ad dictam ecclesiam, qui in anno provisionis su: , de fidelium eleemosynis et alis reditibus ad hsec pertinentibus, provideant utilitati ipsius ecclesi: et dictze fabrice, secundum quod viderint expedire, in libris, ornamentis, et omnibus aliis rebus, ad deco- rem domus Dei spectantibus, sicut decet: ex quibus provisoribus primo principaliter eligimus Dominum Joannem, Cantorem Machliniensem, ex parte dicti Capituli ; Waltherum de Standeken, ex parte Sca- binorum ; et Joannem Mulart, ex parte oppidanorum Machliniensium, in provisores ipsius, ad regendum officium provisionis dicte ecclesie, sieut dictum est [a festo] nativitatis beati Joannis Baptistze proxime venturo, ad annum immediate sequentem, post dictam nativitatem : volentes et in hoc unanimiter consentientes, quod dicti Joannes Cantor, Walterus et Joannes , anno provisionis 5188 lapso , debitis ac eleemosynis ipsius ecclesiz; , quantum in ipsis erit, diligenter computatis, de communi consilio ipsorum trium, tres alios sibi eligant provisores, Canonicum residentem, Scabinum et Burgensem Machliniensem,

ad hoc idoneos et competentes, ita quod si aliquem

de dictis Provisoribus electis, vel in posterum eli- gendis, in anno provisionis su:e decedere contigerit, quod alii duo provisores superstites , poterunt sibi eligere tertium provisorem, et assumere loco dece- dentis, et quicunque Canonicus, Scabinus vel Bur- gensis, ad dictam Provisionem, ab antecedentibus provisoribus electus, contradicit electioni, et officium provisionis su: in anno sibi assignato suscipere noluit, tenebitur fabrieee beati Rumoldi Machlinize, ad xr Lovanien. nove et legalis monete persol- vendum. Et sic volumus, quod deinceps annis sin- gulis fiat electio provisorum , usque ad consumma- tionem fabrieze supradicte ; statuentes quod qui- cumque per annum Provisor dictze ecclesi exstiterit, non possit eligi in Provisorem ipsius eeclesic ab anno provisionis sue, infra terminum quinque annorum immediate sequentium, nisi pro Deo et voluntate propria, vellet officium provisionis accep- tare. In quorum omnium testimonium, et ut pre- missa robur obtineant, et firmitatem, sigilla horum

dicto-

D

Ordinatio ad fabricam ^ 1265.

eta Janelerum- ζ ἐν

Selineatis κα ἯΙ | | S wm oldi is s " ἢ] σέ chlinva i

ἡ SZ ZZ Al EZ

ww I Il

, S Juürnrur Fempli y

^

j cum 7} 7 2233), 33 f j € 3 ἢἢ TX Σ: 5. | ΕΞ [5:33 ll MB ἘΞΞ. CANET] SGT bera] c WE 3 7 Φ “y

! || il 77A

σῶν» templ 8 Seumoldi AG ehlvuee.,

quowrque hodte perfecta ert,

es lg TNT qu rus “UAM iE leone Ee d

A " 3E ΖΠΉΗΣ T d ee: (o5 7 706: 3—— Ro BÉ Are

EZ Νὰ I (v A TO)! Bd M DA ll

y Wl ph

ΚΜ JAN]

fJ 4 —3

4^ 5

" b. ’e hr " E. ! " i. ec ἜΝ ^re d τι 1 rou Sou oe ^*^ ptg t E y ^ A ZH ik ai Ὁ ! s Pad - οἷν 4 Tw τὸ zii. á UNUS E: J . acoso ὑμῶν yu bo. , * Lo «ὧΚ " » * n τς δ

e-—

Facta potestas

DIE PRIMA JULII.

A dictorum Walther Berthout, et Capituli villa Machli-

consecrandi

templi etc.

Ca

niensis, litteris presentibus sunt appensa. Actum octava Pentecostes, anno millesimo. ducentesimo sexagesimo quinto.

924 Subjungo qua spectant ad praedicti templi consecrationem. Prioris instrumenti in tabulis Capituli titulus est :

Copia consensus , seu aulhoritalis per P. Episcopum Cameracensem, Archiepiscopis οἱ Episcopis Catholicis, ad. consecrandam ecclesiam beati Rumoldi, et duo altaria.

| | mit in Christo Patribus, ac Dominis uni- versis, ac singulis Dei gratia Archiepiscopis, et Episcopis Catholicis, et Ecclesi: Roman: devotis, ad quos presentes littere pervenerint, Petrus mi- seratione Divina Cameracensis Episcopus salutem in Domino sempiternam. Ad parochialem ecclesiam, beati Rumoldi Mechlinize, nostre dioecesis, non va- lentes accedere de presenti, pluribus arduis nostrae ecclesi: Cameracensis negotiis impediti, Paterni- tates vestras attente rogamus et requirimus, qua- tenus prafatam ecclesiam beati Rumoldi, si sit perfecta, cum duobus altaribus, exstantibus in ea- dem, consecrare dignetur primus vestrum, qui super hoc fuerit requisitus, vobis enim et vestrum cui- libet, munus consecrationis cum plenitudine indul- gentiarum, quae ad honorem omnipotentis Dei in consecrationibus ecclesiarum dari solent, vere poeni- tentibus et confessis, eidem ecclesiz et preedictis duo- bus altaribus impendendi, adhibitis solemnitatibus , qua consueverunt in talibus adhiberi, tenore proesen- tium committimus potestatem. Datum sub sigillo nostro, quo iu talibus utimur, in castro nostro de Mala domo, prima die mensis Septembris, anno Domini millesimo trecentesimo undecimo.

Copia litterarum | Suffraganei | Leodiensis , qui consecrat. ecclesiam beati. Rumoldi , cum duobus altaribus.

| venen Guido Cisterciensis, Dei gratia Elenensis Episcopus, vicem gerens Reverendi Patris et Domi- ni, Domini Theobaldi, Divina providentia Leodiensis Episcopi, universis Christi fidelibus, ad quos preesen- tes litterze pervenerint, salutem in Dominoet subscrip- torum cognoscere veritatem. Universitati vestra, tenore praesentis chartule, quce Reverendi Patris ac Domini, Domini Petri, Dei gratia Cameracensis Episcopi, litteris est affixa, facimus manifestum ; nos de concessione et beneplacito dicti Reve- rendi Patris ac Domini, Domini Petri Cameracensis Episcopi , feria sexta post festum beati Marci Evan- gelistz, ecclesiam Parochialem beati Rumoldi, cum duobus altaribus Cameracensis dioecesis, dedicasse in honore sancto Trinitatis, beatze Mariv Virginis, et beati Rumoldi Martyris atque Pontificis, ponentes dies anniversarios Dedicationis predicte, singulis octavis festi sanct: Trinitatis. Prseterea omnibus vere pcenitentibus et confessis, de predicti Reve- rendi Patris ac Domini, Domini Petri Cameracensis Episcopi authoritate, unum annum singulis diebus, et quadraginta dies, a die consecrationis przwdictze usque ad unum annum, singulis diebus et ex tunc in antea, predicta authoritate perpetuo singulis annis, in die Dedicationis predicte et per octavas, unum annum indulgentiarum vere poenitentibus et confessis, dictam ecclesiam devote visitantibus, elar- gimur : in die quoque Dedicationis, et per octavas predictas quadraginta dies indulgentiarum, dum-

199

modo Reverendus Pater ac Dominus Cameracensis Episcopus praedictus assensum his adhibere dignetur, authoritate nostra conferimus vere poenitentibus et confessis, dictam ecclesiam devote visitantibus. Da- tum anno Domini millesimo ccc. duodecimo, feria sexta, post Marci Evangelistze praedicta.

926 Ad Jubilzum quod. attinet , habeo mandatum Philippi Boni tum. Belgarum Principis, Gallice bag- tum datumque Bruzellis xiv Aprilis 4450 ante Pascha, seu more Gallico, quod est dicere anno Romano 1451, a Kalendis Januarii inchoato , ut supra explicui : quo decreto praedictum Jubilzum, anno proxztme precedenti Roma celebratum , ex singulari Pontificis Nicolai V concessione, Mechliniz eodem isto mense Aprili inchoan- dum monet die xxm , qui fuit eo anno Parasceve Domini, Pascha incidente in xxv Aprilis. Pluribus ea describuntur in Chronico Mechliniensi , narrante inter celera, quod septem templa Mechliniensia, septem Ro - manas ecclesias reprasentaverint etc. Ut vero adven- tantium undecumque fidelium securitati prospiciat Phi- lippus, districte precipit summo suo pratori, ejus vices gerenti, omnibusque aliis justilie administris , accessus liberos, tutos et faciles reddant, soliciteque invigilent , nequid cuiquam incommodi aut detrimenti afferatur. Jam dixi, Bullam Apostolicam Nicolai F^ repertam non esse, defectum supplebit/ Caliztina, prout a. Cuypero suppeditata est, usum eleemosynarnm explicans, suppo- sita. indulgentiarum | gratia, quam se indulsisse eodem Brevi testatur Pontifex. Sic habet :

227 Calistus Episcopus servus servorum Dei, dilectis filiis magistro Antonio Ferrarii przecentori ecclesi? Barchmonensis, acolytho et cappellano, nec non familiari nostro, ac Decano et Capitulo sancti Rumoldi opidi Machliniensis, Cameracensis dicecesis, nec non ejusdem, qu: etiam parochialis est, pa- rochianorum cur: et aliarum parochialium ipsius opidi ecclesiarum Rectoribus, ac Magistris commu- nitatis, Scabinis et Consulibus opidi ejusdem, nec non Nicolao de Driele et Oberto Trabukier operario ecclesie sancti Rumoldi eorumdem, salutem et Apo- stolicam benedictionem.

228 Hodie siquidem, pia consideratione ducti, omnibus Christi fidelibus vere pcenitentibus et con- fessis, certas ecclesias opidi Mechliniensis, Came- racensis dioecesis, certis mensibus, diebus et annis, tunc expressis, visitantibus et ad usus, tunc simi- liter expressos, pias eleemosynas, oblationes, lar- gitiones, seu dona erogantibus, ac etiam illis, qui in causis tunc expressis, prwefatas ecclesias visitare non valentes, eleemosynas hujusmodi, in usus eos- dem convertendas, ad ecclesias predictas desti- narent, quod confessores sui, quos eligerent, ipsis & commissis per eos criminibus, peccatis, delictis et excessibus, nec non a quibusvis excommunicatio- nis, suspensionis et interdicti sententiis, absolutio- nis beneficium, necnon plenissimam omnium pecca- torum suorum remissionem impendere et concedere possent, sub certis modis et, formis concessimus et indulsimus, prout in nostris inde confectis litteris plenius continetur.

229 Volentes igitur ut ΕΑΝ oblationes, largitiones ac dona predicta in usus, in quos illa juxta mentis nostrz| propositum converti disposui- mus, fideliter dispensentur, oportune providere; sub interminatione divini judicii ac seternze maledic- tionis, quam misit Dominus super Chore, Datan, et Abiron, quos terra vivos absorbuit, districtius inhi- bemus, ne quis cujuscumque status, gradus, or- dinis vel conditionis aut praeeminentiz fuerit, etiam- si archiepiscopali, regali, ducali ant alia quacumque ecclesiastica vel mundana profulgeat dignitate, de eleemosynis, oblationibus, largitionibus seu donis predictis quidquam subtrahat, auferat, detineat aut

sibi

D

AUCTORE J. B. S.

De Jubilzis,

Prascribit Pontifex

eleemosyna- rum recipien- darum

et distribuen- darum

200 DE

À sibijaliquatenus appropriet vel usurpet, per se vel

AUCTORE J. B. 5.

modum, sub eensuris consuetis.

De aliis gra- liis per Leo- nem X

alium seu alios, directe vel indirecte, quovis quzsito colore : sed du: partes omnium eleemosynarum, oblationum, largitionum, ae donorum hujusmodi, que in septem ecclesiis praefatis, sive in illarum capsis sive truncis vel super illarum altaribus aut alibi, tempore przdicto durante et occasione indul- gentiarum hujusmodi, erogari vel offerri contige- rit, nobis per nos in subsidium reprimendarum oppressionum, de quibus in dictis litteris nostris fit mentio, convertende, per prafatum Nicolaum de Driele depositarium nostrum, ad hoc serie ργῶ- sentium specialiter per nos deputatum, realiter assi- gnentur, reliquam vero tertiam partem ex illis restantem in opus fabrice singularum ecclesiarum, in quibus erogata fuerint, ac in augmentum divini cultus inibi fendi, fideliter et integraliter ad ordina- tionem et dispensationem Magistrorum communitatis et Scabinorum predictorum, secundum necessitatem singularum ecclesiarum, dispensandam concedimus pariter et assignamus per presentes ; hoc addito, quod praefatus Nicolaus, aut alius vel alii, per eum forsan deputandi,omnes etsingulas eleemosynas, obla- tiones,et dona preedicta, inisto primo anno et termino provenientia,ae nobis vel Camerz A postolicze, ut prae- mittitur, realiter assignanda, recipere possint et va- leant, ita tamen quod super tertia parte, eccle- Siarum predictarum expense capi et deduci possint.

230 Si quis autem in contrarium quidquam at- temptare presumpserit, non possit a reatu hujus- modi ab aliquo, nisi a Romano Pontifice pro tem- pore existente, et satisfactione debita per eum, de illis qua» subtraxerit, abstulerit, detinuerit, appro- priaverit vel usurpaverit, realiter prius facta, pree- terquam in mortis articulo constitutus, absolutionis beneficium obtinere. Vos igitur, quibus claves et custodiam capsarum et eleemosynarum ac oblatio- num hujusmodi gerendas commisimus, atque com- mitti contigerit, sitis in commisso fideles ; nec non Decane, Rectores, Magistri communitatis, Scabini et Consules predicti, opem et operam diligenter adhi- beatis, ut singule eleemosynze, oblationes, largi- tiones et dona praedicta in prefatos usus, in quos ea, ut prefertur, dispensari volumus, quantum in vobis fuerit, integre et absque ulla fraude convertantur : recepturi proinde zeternz retributionis przemium, ac 8 nobis et Apostolica Sede favores benevolentiz, et gratie speciales. Datum Rom: apud sanctum Pe- irum, anno Incarnationis Dominieze millesimo qua- dringentesimo quinquagesimo sexto, Idus Aprilis, pontificatus nostri anno primo. Inferius erat scriptum, N. Ferrarii, et supra plicam, Adrianus.

291 His ommibus superadde bullam |. Apostolicam Leonis X, datam xxvu Martii anno 1516, qua plures indulgentia conceduntur, quid si dicamus, rogatu. Gui- lielmi de Enckenvoirt, Mechliniensis ecclesiz. S. Ru- moldi postea Prapositi , deinde S. R. E. Cardinalis, de quo in Rumoldiano Corollario, Sancti Actis sub- Juncto , fusius agimus. Ez ipsis Apostolicis litteris in magna membrana expressis οἱ in tabulario Archiepi- scopali repertis , intelliges, gratias omnes favoresque ibi indullos respicere S. Rumoldi basilice structuram , reparationem , conservationem debitumque ad divina mysteria decenter peragenda ornatum ; unde colligitur, ad eum usque annum 15416 defuisse adhuc nonnulla ad perfectionem totius operis : cui subinde eas decorationes accessisse videmus, qua augustum templum totius Belgii facile elegantissimum reddidere. Poterant seorsim ez- cerpi, qu& ad indulgentias. spectabant propius , at Bullam integram oculis subjicere malui, curiosis lecto- ribus piisque S. Rumoldi alumnis minime displicituram. Sic ibi loquitur Pontifex :

. RU MOLDO EPISC. ET MART.

239 Leo Episcopus servus servorum Dei, uni- ἢ versis Christi fidelibus praesentes litteras inspectu- singulari ris, salutem et Apostolicam benedictionem. Sem- indulto con-

piterno Regi, qui gregem suum nobis, licet immeritis, sua pietate commisit, reddituris ejusdem gregis in extremo judicio rationem, summis, ut tenemur, studiis, quos ab cequitatis justitio limitibus humani generis eemulus szepe divertit, Salvatori nostro, qui non mortem, sed poenitentiam desiderat peccatorum, acceptabiles et bonorum operum sectatores reddere exquirimus, ut in ipsa reddenda ratione, divinse justitiee ultionem possimus evadere, et qui ab eisdem limitibus devii facti fuerint, per grata et accepta Deo opera illius, qui misericordiarum Pater est, gra- tiam valeant invenire.

233 Dudum siquidem cupientes, ut ecclesia S. Ru- moldi Machliniensis, Cameracensis dicecesis, con- gruüis frequentaretur honoribus, et a Christi fide- libus in debita veneratione haberetur, ac in suis structuris, luminaribus et sdificiis debite conserva- retur, repararetur et manu teneretur, ac fideles Christi eo libentius, devotionis causa, ad dictam ecelesiam confluerent, et ad conservationem, repa- rationem et manutensionem hujusmodi, manus promptius porrigerent adjutrices, quo ex hoc ibidem dono ccelestis gratie uberius conspicerent se re- fectos, omnibus et singulis utriusque sexus fide- libus predictis, vere poenitentibus et confessis, qui eamdem ecclesiam S. Rumoldi in Kal. Julii, et B. Marie Magdalene ac S. Luces festivitatibus, nec non prima Adventus, et qua in Ecclesia Dei can- tatur Lzetare Jerusalem, diebus Dominicis a primis Vesperis, usque ad occasum solis sequentis diei Kal. ac festivitatum, et dierum earumdem inclusive annuatim devote visitarent, et ad conservationem, reparationem et manutensionem hujusmodi, manus promptius porrigerent adjutrices, pro Kal. et sin- gulis festivitatibus et diebus hujusmodi, quibus id facerent, viginti quinque annos et totidem quadra- genas de injunctis eis poenitentiis misericorditer in Domino relaxavimus, pro ut in nostris inde con- fectis litteris, quas perpetuis futuris temporibus valere voluimus, plenius continetur.

234 Nos igitur cupientes, ut dicta ecclesia, ad quam, sicut accepimus, dilectus filius Magister Wilhelmus de Enckenvoirt, ipsius S. Rumoldi Ca- nonieus et Prepositus * ac Campini: Leodiensis ecclesiarum Archidiaconus, Notarius, scriptor, cu- bicularius et. familiaris, ut singularem gerit devo- tionis affectum ; in majori veneratione habeatur, et animarum salus peramplius propagetur , ac fideles prefati ad conservationem, reparationem et manu- tensionem predictas, eo devotiores et promptiores reddantur, quo exinde pro animarum suarum salute, majora munera spiritualia adipisel posse cognove- rint; de omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli Apostolorum ejus auctoritaté confisi, omnibus et singulis utriusque sexus fidelibus Christi unde- cumque existentibus, qui Quadragesimalibus et aliis cujuslibet anni temporibus, et diebus stationum basilicarum et ecclesiarum” alms& Urbis et extra muros ejus, ecclesiam S. Rumoldi praedictam de- vote visitaverint, et ad prsmissa manus adjutrices porrexerint, ut omnes et similes indülgentias et peccatorum remissiones aliasque gratias, tam pro vivis, quam per modum suffragii pro defunctis, pro quibus id fecerint, consequantur, quas conseque- rentur et consequi possent, si singulis stationum diebus et aliis temporibus, singulas etiam septem principales ac B. Mari: de Populo, intra et extra muros Urbis, hujusmodi consistentes basilicas et ecclesias personaliter visitarent, et alia facerent, qua pro consecutione indulgentiarum hujusmodi

τς requi-

cessis.

• Videtur - controversa fuisse digni- tas, cum alium Prapo- situm nume- reni Mechli- nienses, ut patebit ex Corollario.

[|

A

DIE PRIMA JULII.

requiruntur, auctoritate Apostolica tenore przesen- tium concedimus et elargimur.

235 Et ut fideles ipsi ad indulgentias et remis- siones hujusmodi consequendas, aptiores reddantur, Decano pro tempore existenti, et dilectis filiis Ca- pitulo diete ecclesie S. Rumoldi, aliquos presby- teros seculares, vel quorumvis etiam mendicantium Ordinum Regulares, in eo numero, qui eis vide- bitur, singulis diebus et temporibus stationum hu- jusmodi, qui dictorum Christi fidelium ad eamdem ecclesiam S. Rumoldi pro hujusmodi indulgentiis consequendis confluentium et confiteri volentium, confessiones audire, ipsosque et eorum quemlibet,

• ab omnibus et singulis eorum peccatis, criminibus, excessibus et delictis, quantumcumque gravibus et enormibus, etiamsi talia forent propter qua Sedes Apostolica. merito foret consulenda, preterquam offensse ecclesiastics libertatis, criminum heresis et rebellionis aut conspirationis in personam seu statum Romani Pontificis, seu Sedem eamdem, falsitatis litterarum, supplicationum et commissio- num Apostolicarum, invasionis, deprzdationis, oc- cupationis et devastationis terrarum et maris, Ro-

, man: ecclesie mediate vel immediate subjectorum,

v

C

offense personalis in Episcopum, vel alium Prz- latum, prohibitionis devolutionis causarum ad dic- tam curiam, delationis armorum, et aliorum prohi- bitorum ad partes infidelium ; absolvere, ac eis poenitentiam salutarem injungere, nec non vota quacumque per eos pro tempore emissa, ultrama- rino, visitationis Liminum Apostolorum Petri et Pauli, ae S. Jacobi in Compostella, nec non casti- tatis et religionis votis dumtaxat exceptis, in alia pietatis opera ad subventionem fabrice dicte ec- clesie convertenda commutare, ac juramenta quze- cumque, sine juris alieni przsjudicio, relaxare libere et licite valeant, deputandi plenam et liberam, aucto- ritate Apostolica tenore presentium, facultatum concedimus, praesentibus, quas sub quibusvis simi- lium, vel dissimilium indulgentiarum et facultatum suspensionibus, revocationibus, restrictionibus, et modificationibus per quascumque alias indulgentias et facultates, etiam pro fabrica basiliczee Principis Apostolorum de Urbe, seu expeditionis contra infi- deles, et quibusvis aliis etiam magis piis usibus, eum quibusvis etiam derogatoriarum derogatoriis ac fortioribus et efficacioribus clausulis irritantibus- que, et aliis decretis, per nos et Sedem predictam, etiam motu proprio seu ad quorumvis instantiam concessas et concedendas ; quomodolibet factis et faciendis nullatenus comprehendi, ipsisque suspen- sionibus, revocationibus, restrictionibus et modifica- tionibus, etiam quotiens in* futurum emanaverint, minime subjacere, ac illis non obstantibus litteras easdem, tamquam ab eis semper et omnino exceptas effectum suum consequi et plenarium firmitatis robur obtinere, et ab omnibus inviolabiliter obser- vari debere decernimus, etiam perpetuis futuris temporibus duraturis. Datum Rom: apud S. Pe- trum anno Incarnationis Dominice millesimo quin- gentesimo sexto decimo, vr Kal. Aprilis, pontifi- catus nostri anno quarto. Subsignatum erat Phi. de Roma : in extremo margine, visa P. Harciaci : supra plicam ; Joan. de Madrigal : in adversa totius Bull parte : Data in Secretaria Apostolica, subscribitque Blondus.

201

$ XXI Precationes aliaque. ad. S. Rumoldi honorem speetantia, uti et sub ejusdem nomine Confraternitas.

ÀAa calcem Legendx Domynsianz, etiam apud. Var- deum subjungitur : Precatio ad eumdem Martyrem, his verbis : O preciose, sacer, et insignis amice Dei omnipotentis, Rumolde, qui mundo in hoc etiamnum vitam degens, caducos honores omnes, facultates et oblectamenta respuisti : quamobrem et tuis eximiis meritis promerentibus, preces tus universa. summo Numini sunt grate et accepte. Id quod vel in ea re.Deus ipse demonstravit, nam matri sterili foecunditatem prolis ab ipso, tuo sancto interventu, impetrasti; quam etiam mundo jam editam, tuis sacratissimis manibus baptismo admovisti; infantem denique fluminibus enecatum et submersum, parentibus redivivum, vti propheta Eliszeus reddidisti.

Vers. Ora pro nobis beate Pater Rumolde.

Resp. Ut digni efficiamur promissionibus Christi.

Deus, qui intercedente beato Rumoldo etc.

237 Hmxe habentur etiam in editione Vardzana pag. 40. Sequitur pag. &&. qua potius sic cito, cum in parvo libello nulli numeri apponantur. Ad divum Martyrem Rumoldum fperoratio: Precamur te, o sacer Antistes, et invicte Martyr, ut quotquot tibi adminieulantur, enutrias et preserves. Sceleribus eliam nostris iratum hujusce mundi judicem paca- tum reddas. Etenim ad miseriam nostram oculos si flectas, nil vilius et abjectius erit; si in divinam respexeris misericordiam, magnificentius nil atque Jesus Christus, qui mediatorem agit inter Deum Patrem et hominem ipsum. Hune exoratum ,quz- sumus, habeas, teque sanctissimum Antistitem in- tercessorem constituat inter ipsum et mortales nos; quo qui peccatorum premimur pondere, ab iis li- beros et puros reddat, ut Dei tandem munere, cc- licas conscendamus sedes, sicque una tecum, sancte Pater Rumolde, exhilaremur zerna in patria: Quod nobis contingat gratia Dei Patris cunctipo- tentis, qui vivit regnatque in aevum Amen.

238 Subjungit Domynsius adhortationem ad quosli- bet clientes S. Rumoldi, Aoc modo conceptam : O vos preclari, tam viri quam feminse, desiderio qui fla- gramini sobolis nanciscende, qua sthereas occu- petis sedes, quem merito alium habebitis honori, quam divum hunc:Prasulem, Christique Martyrem Rumoldum? in cujus gratiam divinum imperium infoecundos et steriles, foecundos reddidit? Hunc gloriosum interpellate tutelarem, ut ipsius ope fe- lices edatis partus. Arbor siquidem illa beata, quze fructus fert optimos.

Naute dein, piscatores, aliique mare s;penu- mero trajicientes, haud immerito animadveértent, quomodo Deus optimus, maximus, divo cooperante Rumoldo fluctus ipsos compresserit, atque ad tanti Martyris ministerium praestandum accingentur.

Similiter et negotiatores, agricole, ac reliqui omnes manualia exercentes opera; quandoquidem quidquid sanctus vir unquam sementis fecerit, fructum produxit uberrimum. Locus item, quo con- quiescit, felix et faustus est sospitate, exercitiis ac

faustitate: idque in rem omnium eorum, qui ibidem

Deum ipsum, per divum imploraturi sunt Rumol- dum. Sit itaque laus et gloria Deo Patri et Filio, ac Pneumati sancto, sempiterna in secula, Amen.

239 Demt"m pag. 52 apud Vardzum scribitur. ode Sapphica, ad numeros, inquit auctor, vel saltem ti- tulus, hymni : Ut. queant laxis resonare fibris etc,

Poeta

D

AUCTORE J. B. S.

Precatio 1

E ;

Precatio 23

item adhorta- tio.

F

Li

De hymno.

202

A Poeta anonymus est ; solum didici, verba sunt Vardzi,

AUCTORE J. B. S.

Soldalitii S. Rumoldi

religiosum esse ex ordine S. Benedicti. Plura ego quzrere supersedeo, existimans satis esse, quod S. Ru- moldi clientibus ode ipsa, wt jacet, exhibeatur. Titulum ita reddidit. Vardzus : Magno Martyri, sancto Prz- suli Rumoldo ,. Archiepiscopo Dublinensi, Metropo- litane ecclesize et civitatis Mechliniensis patrono. Habe carmen ipsum : 240 Dulce sacrato mea lingua pange, Presuli carmen, cane laureati Martyris celsa celebrem Rumoldi Voce triumphum.

Te decent laudes, sacer o Rumolde,

Te, cui, terris procul hinc relictis,

Contigit fuso superas adire

Sanguine sedes.

Clara ne virtus modio lateret,

Sceptra contemnis, patriamque et ipsum

Infule sacrum decus et remotas

Tendis in oras.

Ergo jam pauper Dominum petisti,

Tot per amfractus, peregrinus Urbem

Sacra ubi, sacris veneraris ari

Ossa reposta.

Inde digressus, Domino monente, .

Figis hic sedes, ubi tortuosus

Inclytam, flexu vario, Malinam

Dilia transit.

Prole mox chara steriles beasti

Hospites ; mersum rapidis sub undis,

Jamque defunctum revocas Libertum

Lucis in auras.

Quid loquar vitze quoties beatce

Edoces leges ? quoties docentem

Audit intentus populus, tuoque

Pendet ab ore.

Sed fames quid non sacra suadet auri?

Te duo nummum cupidi (nefandum

Pro scelus !) ferro perimunt, cadaver

Fluctibus abdunt.

Corpus at noctu radiante luce,

Proditum servat venerans Malina.

O quater sanctam, quater his beatam

Ossibus urbem.

Sterne te totam, generosa quanta es

Civitas, tanti tumulo Patroni,

Orna et exorna meliora gemmis

Martyris ossa.

Sancte, nunc urbis decus, o Rumolde,

Civibus dona benedictionem,

Urbis et totum regimen teneto

Jure sepulcri.

H:eresim, pestem, fera bella, morbos

Finibus nostris procul o repelle;

Adjuva sanctis precibus clientes

Sancte Rumolde.

Fac uti te qua licet zemulantes ,

Te triumphantem comitemur illuc,

Nunc ubi zterna frueris salute

Sancte Rumolde.

941 Porro Mechliniensium erga patronum et tute- larem Sanctum pietas, hoe etiam argumento elucet, quod prater tot alia. publice privatzeque venerationis monu- menta, a quatuor et amplius seculis, occasione celeber- rima victori alibi a. mobis relatz, religioso tnter se [edere , ut ita dicam , inito, singularem congregatio- nem seu confraternilatem in S. Rumoldi honorem in- stituerint, conceptis in eum finem legibus, quas in ve- tusta membrana. vernacule deductas in archivo Archie- piscopali, charactere Belgico, rudi orthographia, litteris hinc inde exessis reperi, ab annis fortasse ducentis eza- ratas atque ez vetustiori hujusmodi programmate, procul dubio descriptas ; ubi Sancti nomen, non ut hodie Rom-

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

bout, sed Rommout effertur, exoleta dialecto. Repor- latae victorie annus siqnatur 1301 , quando et voto solenni se obstrinzere devotissimi S. Rumoldi clientes, circumferendi annue, quarta Paschatis feria, sacrum ejus corpus, designata theca argentea pretiosissima , de qua satis dictum jam est. De certo victori anno infra agetur. De hujus confraternitatis institutione, sic loqui- tur Gramayyus lib. 3, sect. 5 : Denique anno MccCxxxiv sacram tituli divi Rumoldi civium sodalitatem, pro- bante Episcopo, institutam. Fides sit penes ipsum : aliter loqui videtur praedictum instrumentum, quod. ex Belgico Latine versum subjicio.

2429 Hc est institutio Confraternitatis Domíni sancti Rumoldi, patroni nostri, quz facta et ordi- nata est anno Domini wocci, quando civitas Mechli- niensis multum periclitabatur : etenim Dux Braban- tive infesto exercitu Mechliniam cinxerat, sic uf cives votum emiserint circumferendi annue sacrum S. Rumoldi corpus die mercurii post Pascha, quod eatenus in more positum non fuerat. In iis itaque urbis angustiis incole universi se S. Rumoldi clien- tes solenni juramento professi sunt, tumque insti- tuta est Rumoldiana Confraternitas, communibus oppidanorum et Capituli suffragiis, sic ut confratres et sorores capellaniam in S. Rumoldi templo funda- verint, collato xxvir librarum stipendio ad celebra- tionem Missz quotidianz pro omnibus fratribus et sororibus S. Rumoldi vivis et defunctis. Nuno in- telligant omnes, quod qui confraternitati illi aggre- gari voluerit, teneatur solvere xx solidos et libram cere; singuli autem fratres et sorores annuatim pendunt vir solidos. Quod siquis frater aut soror moriatur, cedit confraternitati extima vestis, ideo- que gratis conceditur labarum. Quando autem fra- ter aut soror ex morbo decumbunt, dantur ei heb- domadatim solidi octo. Sciendum preterea, quod confraternitas annis singulis in festo S. Rumoldi, octiduo post S. Joannis, offerat tzedas binas cereas librarum sedecim in honorem sacratissimi corporis Domini, pro omnibus fratribus et sororibus vivis et defunctis. Item quod annue celebrentur duo anni- versaria in capella S. Rumoldi pro omnibus fratri- bus et sororibus vivis et defunctis, scilicet diebus octo post festum S. Joannis, et diebus totidem post Epiphaniam, cantatis pridie vigiliis cum Venite et

. novem Lectionibus, ipso autem die fiunt commen-

dationes, cantaturque Missa de Requiem pro omni-

bus fratribus et sororibus S. Rumoldi vivis et mor-

tuis, tenenturque [fratres et sorores vigiliis et Missz interesse cum oblatione, uti et debent offerre cum tzdis in festo S. Rumoldi. Rursus, sciendum quod confratres omnes annis singulis congregentur, saltem qui adesse volurft, eligantque binos proviso- res, duobus aliis depositis, qui isto munere prius functi fuerant, postridie ejus diei, quo urbis sena- tus renovatur; quod est indicare diem martis post medium Augustum.

249 En primas insignis Rumoldiani sodalitii con- stituLiones, omnium, opinor, consensu approbatas, et ab ipso principio observatas. Quanto autem fervore, quo xelo, qua religione praedictis legibus institerit confra- ternitas, non habeo unde certo conjiciam : pro constan- tissima piarum adeo regularum observantia , stat justa prasumptio, tot aliis devotissimi erga sanctum Patro- num cultus et perpetus venerationis argumentis probe suffulta; quamvis id genus institutiones facile nonnum- quam intercidant, aut curatorum negligentia flaccescant. F’erum de Mechliniensibus , sanctissimi Patroni tam sedulis cultoribus, id in animum nolim inducere. Demus intermissa. fortasse exercitia, gementibus sub haretigo- rum tyrannide civibus, at brevi reparata instaurataque omnia existimo, rebus reflorescentibus , collectisque Sancti reliquiis, ut superius explicatum est. Eo potis-

m - simum

D

prima legesex - Belgio versa.

Gratia eidem collat

XP ——nnMerm——

a Paulo V

singulari brevi,

A

DIE PRIMA JULII.

simum facit bulla Pauli V, plena spiritualibus gratiis Apostolicisque largitionibus , ad excitandam in Rumol- dianis sodalibus antiquam religionem , resumendaque egregie charitatis ministeria, in exordio confraternita- tis concepta stabilitaque. Bullam ipsam ez autographo transumptam exhibeo.

LDEAUDUSM P PE.

^

Aa perpetuam rei memoriam. Cum sicut accepi- mus in Ecclesia Cathedrali Mechliniensi, una pia et devota utriusque sexus Christi fidelium Confrater- nitas sub invocatione sancti Rumoldi, non tamen pro hominibus unius specialis artis , canonice in- stituta existat, cujus Confratves et Consorores quam plurima pietatis et christian charitatis opera exer- cere consueverunt. Nos, ut Confraternitas:proedicta majora indies suscipiat incrementa, de omnipoten- tis Dei misericordia et beatorum Petri et Pauli Apostolorum ejus auctoritate confisi, omnibus et singulis utriusque sexus Christi fidelibus, qui dictam Confraternitatem imposterum ingredientur, die pri- mi eoruni ingressus, si vere pcenitentes et confessi sanctissimum Eucharistize Sacramentum sumpserint, plenariam, nec non tam eisdem et pro tempore de- scribendis, quam jam descriptis in dicta Confrater- nitate Confratribus et Consororibus, in cujuslibet eorum mortis articulo, si vere peenitentes et confessi ac sacra Communione refecti, vel quatenus id facere nequiverint, saltem contriti, nomen Jesu ore, si potuerint, sin autem corde devote invocaverint, etiam plenariam, ac eisdem nunc et pro tempore existentibus Confratribus, et Consororibus etiam vere poenitentibus et confessis, ac sacra Commu- nione refectis, quze prefate Confraternitatis eccle- siam vel capellam seu oratorium, in festo ejusdem sancti Rumoldi a primis Vesperis usque ad occasum solis festi hujusmodi singulis annis devote visitave- rint, et ibi pro Christianorum Principum concordia, haresum extirpatione, ac sancto Matris Ecclesise exaltatione pias ad Deum preces effuderint, plena- riam similiter omnium peccatorum suorum indul-

gentiam et remissionem misericorditer in Domino:

concedimus.

245 Insuper dictis: Confratribus et Consororibus vere poenitentibus et confessis, ac sacra commu- nione refectis, qui przedictam ecclesiam, vel capel- lam seu oratorium in sanctissimi Corporis Christi, ac Conceptionis et Nativitatis Beatee Mariv Virgi- nis festis, nec non in Octava festi ejusdem sancti Rumoldi diebus, a primis similiter Vesperis usque ad occasum solis dierum hujusmodi singulis annis devote visitaverint, et ibi, ut’petitur, oraverint, quo die przdictorum id egerint, septem annos et toti- dem quadragenas : quoties vero ipsi missis, et aliis divinis officiis in dicta ecclesia vel capella seu ora- torio pro tempore celebrandis et recitandis, seu congregationibus publicis vel privatis ejusdem con- fraternitatis, ubivis faciendis interfuerint, aut pau- peres hospitio susceperint, vel pacem inter inimicos composuerint, seu componi fecerint, vel procurave- rint, nec non etiam qui corpora defunctorum, tam confratrum et consororum dicte confraternitatis, quam aliorum ad sepulturam ecclesiasticam associa- verint, aut quascumque processiones de licentia or- dinarii faciendas sanctissimumque Eucharistiee Sa- cramentum, tam in processionibus, quam cum ad infirmos, aut alias ubicumque, et quandocumque pro tempore deferetur, comitati fuerint, aut si impediti, campana ad id signo dato, semel orationem Domi- nicam, et salutationem angelicam dixerint, aut et quinquies orationem et salutationem preedictas pro

.

203

animabus defunctorum confratrum et consororum predictorum recitaverint, aut peccatorem aliquem ad viam salutis reduxerint, et ignorantes praecepta Dei, et ea qua ad salutem sunt, docuerint, aut quod- cumque aliud pietatis vel charitatis opus exercue- rint, toties pro quolibet preedictorum operum sexa- ginta dies de injunctis eis seu alias quomodolibet debitis poenitentiis, in forma ecclesi: consueta re- laxamus. Presentibus perpetuis futuris temporibus valituris.

246 Volumus autem, quod si alias dictis confra- tribus et consororibus pramissa peragentibus aliqua alia indulgentia perpetuo, vel ad tempus nondum elapsum duratura, per hos concessa fuerit, przesen- tes nullee sint, utque etiam si dicta confraternitas alicui Archiconfraternitati aggregata jam sit, vel imposteruni aggregetur, vel quavis alia ratione uniatur, seu etiam quomodolibet instituatur, pra- sentes et quavis ali; littere Apostolic illis nulla- tenus suffragentur, sed ex tunc eo ipso prorsus null sint. Datum Romse apud sanctam Mariam Majorem sub annulo Piscatoris die decima Julii 1618, Pontificatus nostri, anno decimo quarto, et inferius erat scriptum : Publicetur. Signatum Mat- thias. Et Paulo inferius a deatris erat scriptum. J. Card. S. Susanns.

247 Hic velim observent S. Rumoldi clientes pien- Lissimi, uno eodemque tempore urbem universam in sancli Patroni gloriam quodammodo exarsisse; Illus- trissimo Hovio cum Mugistratu et primoribus in. novam thecam argenteam intento, ut supra demonstratum est, aliis porro de resumendis stabiliendisque antiqua pieta- tis officiis in unum conspiranlibus. Hoc pacto celebri confraternitati pristinus fervor redditus, cui subinde novum splendorem contulit, novis sodales omnes pietatis igniculis inflammavit eximius S. Rumoldi cultor et ad omnes religiose observantie exercitationes, digno Ar- chiprzsule zelo incensus Illustrissimus Andreas Creusen, dum parato ad id libro mitidissime compacto variisque elegantibus picturis ornato, nomen suum propria manu primus inscripsit, exemplum pia aemulatione sequenti- bus metropolitani Capituli Przposito et Canonicis, quo ez tempore magis in dies accrevit sodalium omnis ordi- nis numerus, summa cum voluptate in eo codice a me recensitus. Ex inscriptionibus chronographicis annum colliget curiosus lector, tres Latinas inde desumere pla- cuit, qua ita sonant :

RUMOoLDI CoNwrnaTERnNITAS , ANDnE& PmssULIs MIrnA nECENS, NoVo NoMIwE seLEgNDomx Calm.

248 Non est opus singula seorsim prosequi, genera- tim dictum sit, binas praecipuas quotannis solennitates a consodalibus S. Rumoldi observari solitas, alteram ea ipsa Paschatis feria 1v, qua summa celebritate per ur- bis mania ez voto circumfertur discripta superius hie- rotheca argentea, ob memorabilem illam victoriam anno 1303 obtentam ; de qua jam sapius et provime in. Con- fraternitatis constitutionibus dictum. est. Festivior est altera ipso enceniorum die, seu qua Dominica prima Julii, infra Sancti octavam inchoari consuevit, atque ad tres sequentes ferias protrahi, exposita in templo theca ipsa argentea, habitaque diebus Lune, Martis et Mercurii panegyrica de Sancto oratione a. selectis con- cionatoribus ; non solis confratribus, sed pracipuis qui- busque, tum. e Magistratu, tum ex aliis civibus, ad S. Rumoldi basilicam avide et copiose confluentibus. Theca ipsa die sabbati coram Magistratu deponitur, rursusque eodem adstante reducitur, postquam die Jovis peracta sunt pro defunctis confratribus solennes emxe- quiz, quemadmodum feria v Paschatis hodieque iig omnibus parentatur, qui in famosa pugna anni 1303, pro patriz. libertate sanguinem. pro[uderunt. Tanta est

et

D

AUCTORE J. B. S.

quod hic re- fertur.

E

Sub Archie- pisc. Andrea instauratur ,

Quaenam a Sodalibus

A. AUCTORE B… Aodie obser- ventur,

B

Ante an, 1580 nulle exira Mech. S. Rumoldi reli- quim,

pisi fortasse $n Síeynoc- heseel,

204 DE S. RUMOLDO

ettam constans apud. Mechlinienses accepti olim bene- ficii recordatio. |

249 Neque illud omiserim, quod ad ambarum eze- quiarum. solennitatem mirifice conducit, iis nempe in- teresse debere, et quidem togis suis indutos, qui quinque civitatis collegia seu contubernia componunt, vulgo Bel- gis ghilde, alias gildonize appellata : omnibus ad ho- norandum sanctissimum Protectorem indefesso zelo con- currentibus, pene dixeram, concertantibus. .H abet et id singulare laudata confraternitas, ut prima die mercu- rii cujusque. mensis solenne sacrum in Sancti honorem decantari curet, confratribus eo convenientibus, atque hujusmodi institutis, ad christianas virtutes , ad se- quenda Apostoli sui vestigia, exemplo maigs quam ver- bis sese mutuo stimulantibus, ut mirum. profecto videri non debeat, si dum pracipuis Brabantiz nostra urbibus singulares olim proprietates, ut Lovanio doctrina, Bru- zella nobilitas, Antuerpiz opes, tribute sunt ; sanct tatis prerogativa, merito quodam suo Mechlinix adhz- serit. Hac gloriari in Domino pergant Mechlinienses, sub S. Rumoldi auspiciis fortunati, feliciores porro, si predicate ab ipso fidei puritati, pari obedientia ; si relictis virtutum omnium Christianarum exemplis, pari constantia insistere perseveraverint. Hactenus de iis, qua in ipsa urbe spectavimus, summa in S. Rumol- dum venerationis argumentis: superest , ut. diffusum in alias Belgii partes cultum, per oblentas ejus reli- quias eliam contemplemur.

8 XXII De saeris Reliquiis S. Rumoldi alio translatis ; ibique populi venerationi ex- positis. :

Nus thesauri sui solicitos vigilantesque custodes fuisse .Mechlinienses, vel inde conjicias, quod in toto Belgico Rayssii Hierogazophylacio solum. sacrarium Latiense reperiam, in quo de S. Rumoldo Ejpi- scopo et Martyre reliquiz depositz sint, procul dubio satis modice, cum nihil ultra explicet prefatus. Rays- stu$; DBrasseur autem in Latiensis ecclesi Cimeliar- chio pag. 4137 solum indicet, esse os rotundum. Neque vero additur, quo tempore eo allatz fuerint, unde non inverisimiliter suspicari quis possit, particulam. esse ex. furibundorum — Iconoclastarum | dispersione. anno 1580 servatam datamque a pio aliquo Catholico, cono- bii istius religioso, qui eam 1n sacro illo thesauro locum habere voluerit. Suspicio est, sed in eo. fundata, quod ante sacrilegam illam expilationem, non sciatur theca antiqua deaurata, in qua anno 1369 sacrum corpus depositum est, unquam aperta fuisse, praterquam in solenni ejus inspectione et visitatione. anni 1480, de qua egimus supra, ubi disertissima exstant testimonia inspeclorum ac visitatorum, quod summa reverentia post dictorum trium dierum solennium elapsum, nihil addendo seu subtrahendo, sed sane integra et illeesa [ossa] prout illa repererunt, cum novis panniculis telis ac rebus aliis….. iterato recluse- rint.

251 Recte itaque supponi videtur, sanctissimi Mar- tyris reliquias omnes seu sacrum corpus integrum Mechlinie in preticsissima lipsanotheca | remansisse usque ad furias Anglicanas przdicti anni 4580… Quod tamen adeo scrupulose accipi nolum, ut nusquam di- lapsam aut eatractam credas. particulam | aliquam, qualis esse potuit illa, seu costa, seu pars alia, quam a Mechliniensium duce, S. Rumoldi auspiciis pugnante et vincente, clypeo prefixam volunt, ut alibi dicitur, quamque Wachtendonckiana | Legenda cap. A8 tes- tatur, etiamnum vitro inclusam venerationi exponi, Diu a me quasita beati Martyris costa, tandem apud Molium reperta est, ita. testante 10 Aprilis anno 4635 : Expositum fuit argumenteum caput S. Rumoldi,

EPISC. ET MART.

ornatum costa S. Rumoldi, quam rectores ecclesize hactenus habuerunt. Invenio caput illud, melius di- zerim ferme corpus medium, [florenis plusquam quin- gentis constitisse. Est et alia costa, saltem ossis par- ticula, qua forte a Wachtendonckiano innuitur, reli- quiario inclusa, angelique manui imposita, cum epigraphe : Reliquize ex ossibus S. Rumoldi Dubli- niensium Archiepiscopi, que avum suum salis indicant, ut certo magnam antiquitatem sapere non videantur. Vix tamen dubito, quin ante jam dictam dispersionem, pretiosi depositi aliquid donatum fuerit ecclesi; a Sancto ipso denominate in vico Steynoc- keseel, tribus ferme leucis Mechlinia in meridiem dissito; illo nempe, cujus dominium perpetuum im- praesentiarum, a tempore celeberrimi miraculi, obti- nere dirimus divi Rumoldi Canonicorum Collegium, ita ut investiendi et revestiendi jure inibi potiatur. Domynsii verba sunt, addentis, quod in rei memo- riam lychnum pensilem divi Rumoldi Canonici diu noctuque accendant in summi chori medio, culta hodieque perseverante et Capitulo oleum submanistrante, ut accurate notavit Amplissimus Decanus Molius. Et, inquam, ecclesie concessum haud dubitem sancti Rumoldi, utpote Patroni, sacrum aliquod pignus, ibi- que a pluribus seculis populi venerationi expositum , ubi et eadem festa solenniter recoli comsueverint, qua Mechlinizm obtinebant.

252 Colligitur id ex instrumento Belgico amni 1607 cujus apographum mihi officiose procuravit Clar. Canonicus sepe laudatus Crucius, quo R. D. paro- chus, ejus vicarius et praecipui quique pagi incole testantur, bina S. Rumoldi festa ritu ecclesiastico ab immemorabili, etiam a populo ibi celebrata fuisse, alterum martyrii 1 Julii, translationis alterum XxXvII Octobris. De reliquiis vero expressius testimonium de- dit xv Junii 1717 hodiernus pastor R. D. Gron- doni, in hzc verba : 1nfrascriptus pastor ecclesise S. Rumoldi loci de Steynockerseel, fidem facio in dicta ecclesia fuisse servatam antiquam statuam S.Rumoldi ad normam sigilli hic adjunceti, e qua, superiorum permissu, modo est conflata remon- strantia ; cujus pectori erat imposita theca, in qua servabatur notabilis pars reliquiarum S. Rumoldi, ad longitudinem pollicis cum dimidio, et latitu- dinem unius pollicis, easque reliquias, uti e se- nioribus pagi intellexi, fuisse expositas fidelium venerationi, precipue Dominica infra octavam cor-

poris Clristi, dum in supplicatione solebant cir- , cumferri, qua Dominica ab incolis, adhue solet ἃ

vocari dedicatio S. Rumoldi. 253 Sigilli ectypum oculis subjicio, uti vetustum

juxta ac conspicuum S. Rumoldi cultus in. Steynoc- keseel monumentum, eoque illustrius, quod argen- team statuam illic diu venerationi habitam repre- sentet, quam mirum est, tam facile transformari permissam. Quemadmodum autem. indicat; relatum Grondoni testimonium, translatam modo sew potius retractam | esse celebriorem S. Rumoldi natalis festi- vitatem 4n Dominicam infra octavam Corporis Christi, $ic ex alio instrumento vernaculo datur intelligi , im-

petrasse

«ubi olim-ar-.- genteaz statua imposita.

F

Duplez ibi solennior fe- stivitas.

LCS

E

2

j

’ DIE PRIMA JULII.

A petrasse Steynockeseelenses, quod illo postulaverant, ut altera. translationiss solennitas vetrocederet. in. xx Augusti, festum. S. Bernardi, patroni secundarii a populo electi, quo item die circumferri solitas et prz- fatam statuam οἱ reliquias, notavit. Clar. Crucius. Hatio postulati in praedicto instrumento | Flandrico transferendi seu. componendi festi, haee data, ne plu- ribus festis, preter ea, que ab Ecclesia pracepta sunt, populus gravaretur, manente interim Clero obligatione officium | et Missam solito ritu. prioribus diebus per- solvendi. Atque hzc de primis reliquiis, quas extra Mechliniam publica venerationi propositas fuisse hac- tenus deprehenderim.

5 254 His ργοαϊηιδ sunt, anno 1634 Trudonopoli-

Trudonopoli- (anis dono data-ab Illustrissimo Jacobo Boonen, haud E dubie in piam quamdam commutationem cum reliquiis 1631 S. Liberti, quas eodem anno inde acceptas refert. Gur- nexius in suo de rebus gestis S. Liberti Syntagmate pag. 39 his verbis : Anno denique reparat salutis Mpoxxxi, Illustrissimus ac Reverendissimus Domi- nus Jacobus Boonen Mechliniensis Archiprwsul , dum pro Episcopali munere, su:e dioecesis paroecias

haud ita proeul Trudonopotilustrat, ab Abbate hu- p jusce loci Rev. ^dm. Huberto Germeys, aliquam ; lipsanorum B. Liberti portionem; quibus natale Martyris solum et Metropolitanam suam basilicam ditaret, magni muneris loco expetiit, insignemque capitis sive cranii partem consecutus est. Quo» re- liqui postea, die ultima Augusti ejusdem anni, Illustrissimi Antistitis auspiciis, solenni admodum pompa incredibilique totius Mechlinize letitia allatze et in equestri, uti pingi solitum diximus, umbilico tenus, effigie, auro argentoque pretiosissima, com- positze, in aedem metropolitanam D. Rumoldi im- portata fuerunt. Exponi solet equestris. ea, seu mili- taris effigies, cum altera Episcopali S. Rumoldi, statis per annum diebus, ut discipulus cum magistro, cum patre filius pari a. Mechliniensibus pietate | honoretur. Ne vera quemquam incessat admiratio, cur. clericum, presbyterum atque. praepositum. militari passim. specie Malinates in. aris exhibeant, breviter respondet. Gur- mesius; omissis allegoricis, queeque ad mores for- mandos spectant, hae ratio placet, quod antiquis in usu fuerit, insignes genere vel Magistratibus gestis Divos, licet aliquando spretis illecebris se- culi, clericum vel monachum induissent, priori ta- men illo habitu, inque trabea, paludamento, equestri sago, aliisque exutze dignitatis insignibus honoran- O dos sive imitandos proponere, quod exemplis SS. Bavonis, Mauronti, Vincentii aliorumque postea firmamus. Jta Gurnezius; alii forte aliter. sentient , in quibus nomen meum profiteor.

259 Ceterum antidorum fuere, ex de quibus. agi- in antidorum mus, S. Rumoldi reliquiv, a T’rudonopolitanis non pro acceptis — minori pompa et solennitate eodem anno exceptis, atque rel d in ecclesiam abbatialem illat», ubi ipsa Sancti. festi-

vitate, a primis ’esperis solennius exponuntur. Tes- timoniales Illustrissimi Jacobi littere cetera docebunt : Jacobus Dei et Apostolieze Sedis gratia, Archie- piscopus Mechliniensis, omnibus has visuris salutem in Domino. Notum facimus, nos die v Julii anno salutis Mpoxxxi, ex sacra theca reliquiarum beatis- simi Martyris et Pontificis Rumoldi, patroni eccle - sig nostre Metropohtane — Mechliniensis, prosen- tibus Reverendo admedum Domino, Domino Antonio de Mol, ejasdem eeclesie Decano, et Petro van- den Wiele Archidiacono, vicarioque nostro gene- rali, sumpsisse partem cost: de prztactis reliquiis «quam donamus Admodum Reverendo et Illustri Domino Abbati et. Religiosis celeberrimi monasterii saneti Trudonis diocesis Leodiensis, et asseveramus esse veras et certas reliquias predicti Martyris, qua ab, omni zvo pro talibus in ecclesia habitae Julii T. I.

205

fuerunt, et publica veneratione culi». In quorum Ὁ fidem hasce manu et sigillo nostris, necnon secre- tarii * nostri subscriptione munitas dedimus Me- chlini:e die supra declarata. Sígnat Archiepiscopus, Secretarius Coriache, et is qui apographum trans-. sumpsit XX. Junii 1717, Beda Benedict. “Trudono- politanus, E: registris archiep. constat, eumdem | Ar- chipresulem die 1 Octobris 1640 Thenis in. templo PP. Minoritarum consecrasse quatuor altaria, quo- rum duobus, inter alias incluse sunt S. Rumoldi Reliquis.

256 Utrum alias subinde reliquias illustrissimus Boonen extraneis ecclesiis largitus sit, post sedulam inquisitionem explorare mom licuit; id certum est, anno ejusdem seculi quinquagesimo, Humbecam | Me- chlini» multo viciniorem ex S. Rumoldi sacris pigno- ribus ejusdem Illustrissimi favore nonnihil obtinuisse, cujus rei insigne argumentum | reliquit laureatus poeta noster Jacobus Wallius, uti videre est lib. 9. Heroi- corum editionis Plantinianz. anni 1669 a. pag. 104, ubi oratiuncula soluta nobilissimum virum Balduinum le Cocq alloquitur, suavissimo deinde Idyllio S. Ru- moldi laudes celebrans, dum sacrz iste veliquize in dictum pagum. deportarentur xxiv. Julii 4650. Excusa E prius füerat res tota sub nomine Cosmz le Cocq Bal- duini fil. ipso vllo anno 1650, et peculiaribus libellis seorsim. distributa, in. ipsa Translationis solennitate, sicque a. mobis sub iisdem titulis, ad S. Rumoldi glo- riam reproducitur. Mutatiunculas paucas in. Idyllio, secundis curis a /Fallio factas, facile observabit cu- riosus lector, ambas editiones conferendo. Em primam integram et intactam. *

AUCTORE J. B. 8,

Alio in Humbeck translata sunt anno 1650;

PUBLICA PIETAS

19: SU M.OD DOS ,

Martyri, et Episcopo, Mechliniensium Apostolo, et Patrono Tutelari, exhibita eum e saeris illius ossibus,

Int. Ac REv. aRCHIEP. MECHLINIENSIS

IACOBI BOONEN el Collegii Canonicorum favore et beneficentia, PARS HUMBECAM TRANSFERRETUR Nonruissiuo: ΠΌΝΙΝΟ D. BALDUINO LE COCQ ἢ HUMBEG/E DOMINO

Felicitatem, quam Rex David una cum grandi illo Hebra gentis Arcano in regiam intulit ,

PRECATUR COSMAS LE COCQ

PARENTI FILIUS. *

No est, Pater, ab hac qualiseumque pompa. nostro celebritate alienum, aut e longinquo ac- cersitum votum hoe meum, quo te domi forisque beatum fortunatumque esse cupio. Si enim illud Hebrew religionis monumentum inclytum, in quo inseriptis divinis legibus tabulae servabantur, hoc habebat, ut quocumque religiose inferretur, felici- tatem quoque bonis omnibus circumfluentem infer- ret, egone spes meas aut inanes, aut intempestivas esse existimem, .cum te sacra D. Rumoldi ossa in sedem. Humbécanam religiosissime inferentem vidi? Erat, fateor, erat illud monumentum, quo nullum intem Mosaica sacra exstabat augustiug

21 sapien-

qua occasione

A

AUCTORE J. B. S.

oratiunculam composuit

celebris Jaco - bus Wallius

206

sapienti: oraculum, sanctitatis sedes, prodigium magnificentie, solium divinitatis, e quo responsa fundebantur, manabant beneficia, ad cujus honores cetera referebantur omnia, quzcumque erant ad religionis sanctissimas caeremonias divinitus impe- rata. Sed et hoc habent sacre illee exuvie ut ab eo cujus sunt, et opis et commodi plurimum polli- ceri tibi merito possim. Etenim si ille, dum viveret, legum divinarum custos, si veritatis internuntius, si sanctimonia exemplar fuit, si non ad suorum tan- tum sed etiam nostrorum temporum predicationem atque memoriam ubique benevolentissimz caritatis reliquit impressa vestigia ; nunce pleno beatitudinis loco, de illo defendendo ornandoque non cogitet, quem non modo sibi supplicem habet, sed etiam cinerum suorum custodem, et glori? propagatorem su: ? x

258 Quid? exstinctusne esset amor ille vividus, ille inexhaustus, ille fonti suo simillimus, qui nulli unquam deerat, sufficiebat omnibus? Quse illi aditum liberalitás adgloriam, Martyrisquelauream patefecit, in illa bonorum omnium, quibus fruitur, ubertate penitus exaruisset? Non potest a me, Pater, non potest brevi allocutione explicari, quantum tibi prze- sidium in eo sit positum, cui solennes honores suppli- cationesque decrevisti. Neque vero huic pompe tuc Sadochus suus defuit, genere, et auctoritate, et Sacerdotio nobilis, quando sacra illa pignora suppli- cantis ritu divinisque laudibus undique personantibus circumtulit Joannes Wachtendonchus, vir et amplis- simis, quos nunc gerit, et majoribus, quibus fungetur, honoribus longe dignissimus * quibus ego nunc, cum jam dudum virtuti tante, prudentizeque debeantur, quasi praesentibus et lztor, et ífruor. Illud fortassis cuipiam videatur, in quo cum Jesszi Regis pómpa comparari nostra non possit, quod sacrum illud Ju- daice religionis et imperii pignus sub hominis unius privati custodia detentum, nullo cultu, nullis sacri- ficiis, nullis ceremoniis honoratum, in locum multo celebriorem, Sionis arcem, regni sedem, Hebreorum Capitolium , apparatu sumptuque regio ac maximo deferretur : pompa vero nostra ex augustissimo in angustum atque humile templum descenderit.

299 Verum nihil hic ego excuso. Fuerit illa quondam Evaudri pastoritii regis ac plane pastoris oratio, qua Heroem advenam huwili acceptum *hos-

pitio ad opes contemnendas liortabatur, quaruza sci-

licet in illa exulantis Arcadis simplicitate splendorem nullum esset conspecturus. Nobis certe modicus tenuisque cultus operose excusandus non est apud eum, qui opibus pretium nullum unquam posuit. Quare hzc tam bene ominata pietatis initia, et auspi- catissimzae pompz exilem quidem, sed religiosum apparatum bene tibi ac feliciter evenire iterum ite- rumque jubeo, Parens optime. Quamquam quid ego tam angustis limitibus D. Rumoldi beneficentiam circumscribo ? Te enim, Illustrissime Mechliniensium Archiepiscope, te una cum Amplissimo Canonicorum coetu novos ac publicos honores illi decernente, novis

’ ab eo publicisque beneficiis augemur. Faciatque

uüinam Deus immortalis, ut luctuosissimis hisce temporibus, dum undique, velut in communi incendio, auxilia quaerimus, Divi Tutelaris nostri patrocinium hac etiam sacrorum procuratione imploratum contu- lisse aliquid gratulemur, ad extinguenda funestissima bella, quibus Belgicam totjam annis ardentem frustra miseramur. Certe, quod magnum aliquid spe prae- sumere nos merito jubeat, sacrorum ejus ossium huc translatorum annum primum signare jam licet nobi- lissimis victoriis certissimisque pacis auguriis, quae Serenissimus Princeps Leopoldus dedit, fixis ad 4Esiam Axonamque victricibus signis.

260 Atque in partem illius quoque glorie D. Ru.

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

moldum venire, is dubitare demum poterit, qui D illum patrie nostre, cujus Patronus ac tutor est, αἰμάθηῃς ad- nec videre vulnera, nec calamitates nosse, nec sup- arcam

plices querimonias audire, adeoque nec belli pacisque consiliis preesidere, nec justissimae causz, nec pu- blieze felicitati consulere existimaverit. Tibi igitur, Illustrissime Domine, vobisque admodum Reverendi Domini Canonici, gratias habeo non tantum pro impertiti muneris dignitate maximas, sed, quoniam effert se atque diffundit letitia animus, gestitque jàm nunc eorum omnium, qui D. Rumoldum in sede Humbecana sibi propitium, ac publice priva- timque beneficum sentient, interpretem agere, mul- tiplices et immortales. De Parentis vero mei sensu cogitanti mihi verba reperire difficile est, quibus gratum illius erga vos animum exprimam. Mihi credite; qui e quotidiano illius conspectu congres- suque assequi saltem aliquid pra» ceteris possum; de beneficentia vestra sine aliquo dolore lztari non potest; propterea quod, cum intelligat pignus hoc, quo illum dignati estis, auro et gemmis multo esse carius, praereptam quoque sibi esse videat parem referendz gratie facultatem. Verum remuneratio- nem ea non postulant, quae remunerandi conditio- nem exspectationemque sua majestate sustulerunt.

261 Detur hoc ergo meritorum vestrorum magni- tudini, detur D. Rumoldi sanctitati, sacrorum illius cinerum venerationi detur, ut, cum nihil, quod gratus animus comminisci potest, pretermiserit; omnia tamen benificentize vestre» debere sese fatea- tur. Atque hie cum de te loquor, ut te iterum alloquar, Pater, cum ad letitiam celebritatemque cohonestandam Musas huc invitassem, qux mihi sunt hujus poematis D. Rumoldo nuncupandi, eze- dem prope mihi sunt ejusdem tibi inscribendi causa;s: altera religionis, observantie altera, utraque pie- tatis. Cum enim pietas e virtutum choro una sit, qua nisi parentibus impendatur, officii sui rationi- bus filii desint, in diversa non abeo, cum id, quod aris dicatur, tibi quoque a me inscribitur. Eoque magis, quod filios Plato gravissime moneat, ut in paterna domo, velut domestico templo, parentum honoribus, velut quibusdam sacris, operentur, quippe quos ad hoc ipsa natura, sacrorum regina et magistra, consecraverit. Dabit igitur hanc mihi veniam D. Rumoldus, si privatam amoris in te mei testificationem cum publica in illum religione conjunxerim.

RUMOLDUS

LDSYS SL

Q, potes hac mecum, Genitor, cessare sub umbra ,

Qua tua rura novus preelabitur amnis, et ecce,

Vicino invitat succedere ripa salicto,

Huc ades : et, siquid nostrum tibi dulce, pium- que est,

Accipe, qua silvas inter tibi-carmina lusi,

Exiles supra calamos, et pascua surgens.

Ipse suos propius spectans Rumoldus honores,

Te mihi materiam dederat, pariterque canenti

Fecerat ingenium, letosque afflaverat ignes.

Illum etiam rip:, illum etiam fontesque, lacusque,

Et nemora, et totis resonabat vallibus Echo.

Arduus illum etiam dignantem rure morari

Assiduis pulsus referebat cantibus sether.

Dumque omnes hic ardor habet, sic coepimus ipsi.

263 Ergo erit ut res hic inopes, humilesque my-

ricas

Aspicias, Rumolde? ergo tibi sacra placebunt

• Nostra,

4 Davide templo Hie- rosolymitano illatam ;

cum eleganti carmine gastoritio.

DIE PRIMA JULII.

A Nostra, nec agrestem, Pater, aspernabere cul-

tum ?

Non, ut te digna est, altis hic nixa columnis

Stat moles, tantum tophis et pumice scabro

Aspera. Non rudibus, tibi quas éreximus, aris,

Candet ebur, non texta nitent Babylonia muris,

Non statuz, tabuleque : lapis sunt omnia nudus.

Exuviisque tuis poterunt hzc templa, videri

Pulehra satis? Ne rem tenuem, ne munera sperne,

Que ferimus. Sunt illa quidem, sunt rustica, nec te

Qua» deceant. Non est adeo, sit cetera simplex,

Paupertas ignara sui. Sed si tibi laudis

Materiam sors nostra dabit, quaso utere magni

More Dei, qui nec spicas, floresque patenti

Delectos prato, nec thuris spernit honorem

Exigui. Tibi pro nardi spirantis arista,

Pro myrrha lacrymis, mentham, casiamque, your- mummque,

Et quodcumque viret nostris, redoletque myricis,

Spargimus. Ipse tibi nostro de rure coronam,

Primitias frugum, nostris ab ovilibus agnam,

Foeture sobolem, voti argumenta potentis

Annua persolvam. Vincant nos proxima sumptu

Moenia, et argento solidam, signisque rigentem

Ostentent Urnam, Cinerum monumenta tuorum,

Non, si divitiis, etiam cedemus amore.

264 Eheu! quid voluit, vel quo se nomine

jactat

Rustica simplicitas? an parve culmina villae

Turribus augustis, spatio quas dissita longo

Oppida prospiciunt, an rara mapalia magnis

Urbibus, et stipulas ausit componere gemmis ?

Parcite sublimes pastori, parcite turres.

Sepe ego vos, salices nobis, et pascua testes,

Admiror colo eductas, vastisque superbas

Culminibus. S:pe hine oculos ad moenia vertens,

Spectatamque diu molem veneratus, et ipsum

Qui dedit huic nomen : serva, Pater Optime, dixi,

Me, patriosque greges : et, si modo justa pre- camur,

Deferat aura preces ad te non invida nostras.

Sepe etiam presens, et ruri missus in urbem

Suspexi augustis opulenta altaria donis,

Craterasque graves auro, czlataque in auro

Divorum simulacra, cruces, et pallia, et urnas,

Ingens argentum, atoue operum artificumque la- borem.

Sed non hec decorum summa est. Vos pignora Divum,

Vos auro inclusi Cineres, arisque receptae

Exuvie famam templo datis. Has quoque si nunc

Servamus nostris, quamvis sint rustica, templis,

Parcite sublimes pastori, parcite turres,

Non, si divitiis, etiam cedemus amore.

965 Quid tum, si sacros cineres atque ossa sa-

ligno

Servamus loculo? quid tum, si bractea tantum

Obducta est tabulis? Num prisci temporis annis,

Dum populus pauper, dum stabat Divus in sede

Ligneus exigua, demptique ex arbore rami,

Et quos seu Lycidas aliquis, seu Thestylis horto

Attulerat flores, templis arisque paratus,

Non spernendus, erant, num plebs minus, araque simplex y

Collitibus placuere? Illi non aurea curant

Munera, sed, qui muneribus se prodit, amorem,

Absit amor, perfecta auro celataque tanti

Urna valet, quanti calathus contextus hibisco.

Parcite sublimes pastori, parcite turres,

Non, si divitiis, etiam cedemus amore.

Si quondam magnos, et ab extremis Nabathzeis

Excitos Reges, tuguri sub pauperis antro,

207

Divino Puero donis placuisse Sab:eis D Credimus : at non et simplex quo» turba ferebat, Seu sinum lactis, seu condita subere mella, Aut agnam stabulis, aut raptos corte palumbos

AUCTORE J. B. 8.

.Despexit Puer, et Pueri dulcissima Mater.

Sunt et opes animo : nec, si silvestria sordent Munera, mens etiam sordet ; divesque voluntas Muneribus potior. Certe pastoribus illum Fortuita effultum stipula, calamoque palustri Fas primum vidisse fuit. Fas et fuit illis Reges ante ipsos divinis figere plantis Oscula, spelunceeque fores intendere myrto, Nexilibuque hederis. Nec si, Rumolde, licebit Pauperibus de te quidquam sperare colonis, Non te res nostre capient, et rustica dona, Et quacumque tuis humiles solennia sacris Pastores referemus. Amarunt rus quoque divi.

266 O Pater, o quem te nostris modo finibus

infers !

Ecquis io vestrum, pueri, natalibus arvis Gratetur mecum, victurasque horrea * messes, Majoresque greges, melioraque vellera lanae Argutis mecum calamis et carmine laudet? Sis felix Humbeca. Tuis non tristis arator Intindet sulcos agris, frustrataque credet Semina. Non latze segetes, solesque benigni, E Non rores puri deerunt. Spem provehet anni, Qui nunc lustrat agros. Si Sol, si Sirius illos Usserit, edicet Zephyris, edicet et Austris, Solentur terram pluviis et mitibus auris. Interdum /Eoliis Austros quoque claudet in antris, Et quaecumque atros inducunt flamina nimbos. Tu quoque, magna Pales, mirabere ssepe juvencas, Balantumque greges, sive ad preesepia stabunt Jam saturi, et. niveo implebunt muletralia lacte, Seu virides late saltus, atque arbuta pascent. Non illos turpis scabies, non tetra venenis Pabula, corruptique lacus, aut frigora laedent, Mollibus albentes villis; habilesque ferendo.

267 Hc ego pro gregibus ; pro frugibus illa

coloni

Poscite. Poscentes colo miseratus ab alto Audiet et nostras veniet Rumoldus ad aras, Qui modo parte sui nostris est additus aris. Forsan et arma brevi (quid non sperare jube-

:-* paulo cla- riorest altera editio.

mur, Dum pavet, et nostro cedit procul Axona Marti, Et fessis bello populis Leopoldus olivam Ostentat, venturz ardens occurrere Paci ? ) F Ducent scabra situm, ferrique erit aptior usus, Cum gravibus rastris, curvoque nitescet aratro, .

Martiaque in duros vertentur pila ligones. Tune tibi crescet honor, tunc et te divitis- agri

Custodem, Rumolde, novas de marmore factas Exspeetare velim meritis pro talibus aras. Nunccinerum loculus pro temporeligneus : at cum Aurea Pax terras respexerit, aureus esto.

Talia cantabam : cantanti conscius ether Annuit, et colo visus dare signa sereno.

De Reliquiis saneti Rumoldi in. Regis euria ditionis Luxemburgensis.

Mus cura, solicitudine et diligentia opus fuit, ut e partibus remotioribus sacrarum S. Rumoldi reliquiarum notitiz haberentur. Suggesserat mihi nobilissimus, juxta et. laudatissimus -allaborator Cuyperus, meminisse se, quod in ultima theca visitatione seu recognitione anni 1680, pastor aliquis in ducatu Luxemburgensi, diocesis T’revi -

An. 1680 alias obtinuit pastor Regis- curio in ditione Lu- aemburg.

AUCTORE J. B. S.

«i patet ex authentico instrumento

Ampl. D.

A

B

Coriache Ar-.

chidiac. et Vic. genera- lis,

explicantis occasionem et causas don ationis ;

;4 U

208

Trevirensis et Decanus Christianitatis Arlunensis, par- tem aliquam reliquiarum obtinuisset, venerationi expo- nendas in ecclesia sua, in qua praecipuo cultu honorari aiebat S. Rumoldum, Mechliniz Apostolum et Mar- tyrem, quidquid corrupto aliquantulum nomine, Ro- mual, aut simili fere inflexione appellaretur. Ut de omnibus accuratius edocerer, usus sum officiosa. opera

R. P. Lamberti de Beeckman Societatis nostrz Recto- |

ris Leodiensis, qui post varias litteras Arlunum scriptas, ea demum impetravit, quae dudum desideraveram. Misit inde xu Julii 4717 optata documenta R. P. Antonius Capucinus, addens, testatum sibi modernum pastorem, magno concursu illic toto anno frequentari templum ; circumvicinis populis ad S. Rumoldi opem imgJorandam certatim confluentibus, presertim ad medelam in morbis animalium, non sine patentibus et quotidianis beneficiis. Porro prima die Julii solenniori festivitate Sancti na- talem celebrari, majorique clientum pietate, ut ibi efiam S. Rumoldum nostrum singulari gloria clarescere in- telligamus. Donationis reliquiarum, earumque ab ΟΥ-

dinario approbationis instrumenta subjicio.

269 Aratus Coriache, Presbyter Canonicus gra- duatus et Archidiaconus in metropolitana sancti Rumoldi Mechlinie, nec non Illustrissimi Domini Archiepiscopi Mechliniensis Vicarius generalis, om- nibus has visuris, salutem in Domino. Exposuit no- bis Reverendus Dominus Joannes Marson, presbyter rector parochialis ecclesiee loci Regiscurie, vulgo Ragecourt, et Decanus ruralis Arlunensis, Trevi- rensis diocesis in ducatu Luxemburgensi, quod ab immemoriali tempore in predicta parochiali, quot- annis, prima Julii celebretur festivitas S. Rumoldi Pontificis Martyris, et ibidem super quodam altari laterali visa fuerit ejusdem Sancti statua lignea quinquepedalis, et ad eam accurrere consueverunt, iam incole predicti loci, quam alii, alibi etiam re- motius inde habitantes, ut per intercessionem ante- fati Martyris, adjutorium in suis necessitatibus a Deo impetrarent. In cujus quidem statue locum, utpote annositate deturpatz, et carie exesze, aliam novam exponens collocari procuravitiin eodem altari, ipsumque altare non consecratum inantea, conse- crari in honorem, et sub invocatione saucti Josephi,

sancti Rumoldi Martyris preementionati, et sancti

Antonii Abbatis.

270 Cum autem per antedicta adminicula populi fidelis devotio increverit, et sperandum sit, quod ea magnum preterea accipiet incrementum, si eam gratiam obtinere valeat, ut suze parochiali supra- dictee donetur aliqua partieula de reliquiis szepefati sancti Pontificis Martyris Rumoldi ; eapropter cum instantia et fervore supplicavit, quatenus ea gratia sibi non denegetur, presertim hoc tempore, in quo celebratur nongentesimi anni ab ejusdem” Sancti martyrio solenne jubileum, et ejusdem aperitur hierotheca, tum ut hsc expurgetur et exornetur, tum ut reliquie ex ea extrahantur, qus durante przdicto jubileo, fidelis populi conspectui et vene-

rationi exponantur.

271 Nos praemissis omnibus attentis, et facta relatione Illustrissimo Domino Archiepiscopo prz- dicto, nec non adm. Reverendis Dominis Przposito, Decano, et Capitulo Metropolitane Mechliniensis predicte, de tam pio desiderio venerabilis viri ex- ponentis, de eorumdem benevolo consensu et incli- natione, ad majorem Dei et Matris ejus glorifica- lionem , et augmentum cultus sancti Martyris Rumoldi, gratiose dimisimus, et przedictze parochiali de Ragecourt donavimus partem reliquie ejusdem Martyris de spina dorsi, figure, et magnitudinis, prout hie in margine reprzsentatur, quatenus in eadem, de consensu Ordinarii, exponatur publice Christi fidelium venerationi, prout a tot seculis in

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

hac civitate fuit publice exposita, et habita in vene- ratione. In cujus rei fidem presentes litteras, sub sigillo minori antementionati Illustrissimi Domini Archiepiscopi et nostra signatura expediri manda- vimus. Mechlinie die decima sexta Julii anno a partu Virginis millesimo sexcentesimo octogesimo. Et in margine erat picta figura reliquiarum dicti Martyris de spina dorsi magnitudinis reprzesentate, et infrascriptus seu subsignatus A. Coriache vica- rius generalis predictus. Et erat redimiculum tra- ductum per pergamenum, in quo scriptze erant su- pra dietz littere coloris rubicundi, appendens ad illi apponendum sigillum predicti reverendi Do- mini Canonici graduati Archidiaconi concessoris. 272 Et in dorso stat : Visa hac authentica do- natione partis reliquiarum de spina dorsi sancti Martyris Rumoldi, sub sigillo minori Illustrissimi Domini Archiepiscopi Mechliniensis et signatura sui Vicarii generalis D. Amati |Coriache, simulque iisdem reliquiis a nobis debite recognitis, auctoritate officii nostri concedimus, ut jam diete reliquie in ecclesia parochiali in. Regiscuria dicecesis nostre Trevirensis, et Ducatus Luxemburgensis, Christi fidelium venerationi exponantur. Datum Treviris xxviür Julii wpcrxxx. Erat subsignatus J. Hanethan Episcopus Hier. suffraganeus, Vicarius generalis Trevirensis. Infra ponitur hujus instrumenti authen- ticatio : Concordat cum suo originali. Ita est F. Joannes Evangelista Enpensis, Guardianus Capucinus quamvis immeritus.

De sacris S. Rumoldi reliquiis in Sonderey- gen, vico Campinie Brabanties.

Bu liberalius distribui ceptz sunt S. Rumoldi re- liquie in ultima magna hierothecae argentez apertione et visitatione anni 1680, quando Illustrissimus Alphon- sus de Berghes pluribus e Metropolitanornm Canoni- corum collegio nonnullas particulas benigne obtulisse dicitur, aliis eas acceptantibus, aliis preoptantibus, ut in ipsa theca relinquerentur. Ea occasione partem non unam nactus est amplissimus ac R. A. D. de Coriache Canonicus graduatus, archipresbyter, hodie in suprema Belgii cura consiliarius, non ita pridem sede vacante F’icarius generalis, a quo easdem anno 4698 impetravit R. D. Eduardus H eylens vicarius in Sondereygen, sub parochia de Baerle, diecesis Antuerpiensis, atque ab Ordinario debite approbatas publiez: venerationi expo- suit, ut ez instrumentis, opera R. A. D. alibi non semel laudati Canonici et Scholastici Slaetsii inde ac- ceptis mox patebit. Refert ipse reliquias a se visas et honoratas, digiti longitudinem exequare, viderique par- tem costz, ad quam venerandam ez circumvicinis pagis milleni confluant, non sine prompto expetiti. patrocinii subsidio, ii presertim, qui aut defectu visus, aut strumis laborant, uti de plurimorum sanatione testari paratus est. hodiernus pastor R. D. Joannes le Roy. Concessa prius fuerant. dierum. xp, Indulgentiz pro sola S. Ru- moldi octava, at ex modo largius indultze sunt, prz- dictas . reliquias quolibet die devote visitantibus. Brevi narratione rem totam compleaus est manu sua. descriptam et subsignotam prefatus R. D. Eduardus. Heylens, quam hic e Belgico Latine reddo :

274 Reliquias S. Rumoldi Archiepiscopi et Mar-

tyris, patroni et protectoris sacelli ac communitatis de Sondereygen, magno labore, studio et cura im- petravit R. D. Eduardus Heylens ibidem ’ vicarius, singulari benevolentia Amplissimi ac. R. A. D. Co- riache’ Archipresbyteri et Officialis ecclesite S. Ru- moldi Mechliniensis, qui ipsa dono acceperat ab Illustrissimo Alphonso de Berghes Mechliniensium

Archi-

D

cum approba- tione Suffrag . Trev.

Aliasimpetra- vit D. Vica- rius in Son- dereygen an. 1698,

instituta solenni t£rans- latione,

LUCUS

“μέ docet authentica. relatio,

λ DIE PRIMA JULII.

A Archiepiscopo. Sunt autem predicte reliquis im-

mediate desumpte ex theca argentea Mechlinize in ara principe asservata, anno MDCLXXX, dono item date et liberaliter concesse per prefatum D. Co- riache eidem D. Vicario xxviii Junii upcxcvir, sub- inde approbate ab Illustrissimo Ferdinando van Beughem Episcopo Antuerpiensi xxx Junii ejusdem anni, cum Indulgentiis dierum xr per totam S. Ru- moldi octavam. Secuta porro est translatio et exal- tatio ea solennitate qua major in loco et cireumstan- tis excogitari non potuit; instituta processione, comitantibus vicinis contuberniis, reliquias in Gin- hoven suscipiente atque in designatum locum defe- rente Amplissimo ac R. A. D. Schuermans Decano ecclesie collegiate, Hooghstratansee, concurrentibus ad celebritatem tribus circiter hominum millibus, die v1 Julii jam dicti anni wpcxcvi. Et erat signa-

. tum, ad perpetuam rei memoriam. Eduardus Hey-

cum diploma -

te approba- tionis conciliata.

C

lens Vicarius in Sondereygen.

279 Hzc sunt testimonii, a R. D. H eylens poste- ritati relicti, expressa verba; in quo id unum desidero, quod diploma Illustrissimi Joannis Ferdinandi Antuer- piensis Episcopi, cui adnexa est donatio reliquiarum, manu propria Amplissimi de Coriache scripta, chiro- grapho. firmata, et sigillo in. cera Hispanica munita, quod diploma Ferdinandzum, inquam, diversum a superius signato, approbationis diem exprimat, nimi- rum Xx Octobris 4698. Huic in speciem contradictioni salvandz ea superest via, quod Illustrissimus van Beughem die xxx Junii potestatem fecerit. praedictas reliquias populi venerationi exponendi, diploma autem moz referendum, tum primum ediderit, dum facta re- cognitione, dictas reliquias. thecze& argentes vitro crystallino coopertz reverenter inclusit. Obvium est cuique perspicere, thece isti argentez, quantumvis parva, fabricandz, tempus non suffecisse, a xxvut Junii, quo die acceple sunt, ad xxx ejusdem mensis, quo approbatas narrat. relatum proxime instrumentum. Ut ut ea se habeant, illud certum est, sive xxx Junii,sive XX Octobris, sive utroque isto die anni 1698 legitime approbatas fuisse S. Ruinoldi reliquias; atque in Son- dereygen summa haberi in veneratione. Diploma ipsum est hujusmodi.

276 Joannes Ferdinandus Dei et A postolicze sedis gratia, Episcopus Antuerpiensis, omnibus has vi- suris salutem in Domino. Quoniam qui Sanctis de- feruntur honores, in Dei omnipotentis gloriam et totius ecclesi; redundant utilitatem, merito existi- mamus, quaa eorum cultui amplificando conducunt, singulari studio nobis esse promovenda. |Cum ita- que R. D. Eduardus Heylens, dicecesis nostra pre- sbyter et sacelli in Sondereygen sub parochia de Baerle dicecesis nostre, vicarius, nobis exhibueritpar- tem reliquiarum S. Rumoldi, extractam ex magna theca argentea, in qua ejusdem sancti reliquiae asser- vantur in majori altari ecclesize Metropolitanae Mech- lini&, prout nobis constitit ex legitimo testimonio, propria manu R. A. D. Coriache Officialis Mechli- niensis scripto et signato, ejusque sigillo munito; juxta quod prememoratam partem reliquiarum uti veram et legalem recognoscentes et approbantes, minori nostro sigillo insignivimus, et thecz argen- tee, vitro crystallino coopertze, reverenter inclusi- mus, cum potestate, eadem in praefato sacello de Sondereygen publicz fidelium venerationi et devo- tioniexponendi. In quorum fidem, prefatam thecam funiculo serico coloris rubri signatam, sigillo nos- iro minori. cerze Hispanice impresso muniri, et presentes manu propria signatas, sub sigillo nostro ordinario, ac secretarii nostri signatura expediri jussimus. Datum Antuerpivw in palatio nostro epi- scopali die xx Octobris wpcxavnr. Erat signatum Ferdinandus Episcopus Antuerpiensis. Et ad latus

209

ponebatur : De mandato Illustrissimi lac Reverendis- simi Episcopi prefati; erat signatum. Ludovicus de Grez Sec.

277 Pramissa omnia confirmari et illustrari possunt ex autographa epistola, qua apud mos ezstat, data ad P. Goswinum van Geffen , olim. Domini Heylens in S. T. Professorem ; ex qua id etiam intelligitur, non unam reliquiarum S. Rumoldi partem adeptum (uisse. Conjunctas ego unmitasque existimo, cum approbatas testetur parles omnes, in diplomate autem non nisi de unica sermo sit. Ita scribebat xx. Februarii 1700. Reverende adm. Pater professor. Salute previa. Ab anno adfui R. P. Papenbroeck ad examinan- dam vitam S. Rumoldi Martyris et Pontificis, ac patroni nostri, cujus Sancti reliquias approbatas ad tres partes notabiles adeptus sum mediate ab Ar- chiepiscopo Mechliniensi : Pater autem Papenbroeck tune ostenderat mihi varios libros tam impressos quam scriptos ad octo aut novem de vita S. Ru- moldi ; et cum sim intentionis, divina favente gra- tia, edere librum de vita S. Rumoldi, ad majorem devotionem excitandam in populo ad sacras ejusdem Saneti reliquias : sic desiderarem ἃ Reverenda P. Vestra hune favorem et gratiam, quatenus vestra bonitas procuraret mihi prszdictos libros, pro uno aut altero mense ad summum, ut aliquid ex iis ex- cerpere liceat, ut Deus glorificetur in Sancto suo.

Non dubito, quin R. P. Papenbroeck et Rev. Ves-

tra, tamquam zelatores animarum, zelantes pro honore Dei, hoc nobis [non] negabit. Indubie participes eritis hujus future majoris devotionis. Scio desideratos libros a — Papebrochio commodatos, et postmodum remissos; an. et quid de Sancto ediderit, in- compertum est. De his hactenus.

8 XXIII. De anno, quo obsessa Mechlinia, S. Rumoldi patrocinio illustrem vieto- riam obtinuit, ob quam ex voto annua processio instituta, eonceptaque prioris lipsanotheece fabrica.

ll. differenda fuit celeberrima victoria, ne aliarum rerum seriem lurbare videremur. Porro ut in variant et multa passim confundunt scriptores vernaculi chro- nicorum Mechliniensium, sic neque predictam victoriam satis distincle enarrant, neque annum, quo contigit,

D

AUCTORE Jj. B. S.

Quid. preterea. molitus sit idem D. Vicarius.

De certa victoria S. Rumoldi meritis ob- tenta,

conformiter designant, patenti inter binas classes discri-

mne. Habeo pro oculis chronica omnino quinque, inter qua praecipuum plane censeo Mechliniense illud, sepe a nobis citatum, quod alii Tungrense appellant, a loco, ubi vetustius ejus apographum apud Canonicos Regu- lares asservari dicitur. H ujus chronici xtatem intelliges ez ultimo historie articulo, qui notat annum 1507, quo Mechliniz habita sunt solennissimz exequi Regis Phi- lippi cognomento Pulchri, xv1 Septembris 1506,in Hi- spania defuncti; atque hac est potissima. historia, quam ego Mechliniz reperire potuerim, officiose mihi con- cessa, a laudato szpe Nobilissimo Cuypero, constanti in hoc opere adjutore, aucta ab ipso et ad pacificationem Atrebatensem cum. Parmensi, xxvi Mart. 1579, per- ducta, ac variis diplomatibus confirmata, iis saltem se- culis, quibus, wt procimiora sunt, sic verosimiliora traduntur. Alia chronica, etiam. ab hominibus plebeis scripla, isti subzqualia aut. recentiora sunt utpote qua perlingant ad. annos 1498, 1546, 1595, et ad usque seculum xvu proxime elapsum. Ea «tate auctoritatem et fidem colligunt eruditi.

279 Ea inter Chronicon, quod Nicolaum Staelarts auctorem habet, terribilis stragis anni 4946. spectato- rem, signat obsidionem, quo de modo agimus, anno 1301 : alia duo Rumoldi vandem Riele, οἱ Henrici vanden Coelput, stant pro anno 1303 ; sic tamen rem nar-

rantes,

E

non satis cería et uni- formes sunt scriptorum narrationes

A AUCTORE J. B. S. B v Rei gesta series ex

chronico 6- chliniensi sec. XYI

quo cesi Ὁ fugati dicun- tur obsessores Mechliniaz.

210

rantes, ut miraculi aut reliquiarum S. Rumoldi, aut Sancti sui auxilii et protectionis nec verbum faciant, mira admiscentes, quz. ab aliis reticentur. Priori con- sonant ordinationes sodalitii Rumoldiani supra relatz n. 249, Gramayus posteriorem epocham sequitur lib. 1, sect. 9; at lib. 9, sect. ὃ, victoriam partam, ait, 1301, Secunda epochz adhaeret ZP’achtendonckius ; alios refert Papebrochius in Annalibus Antuerpiensibus MSS. pro anno 1302 certantes, inter quos numerandus venit Butkens in Troph. Brab. a pag. 393. Sic ut etiam hodie nec satis plana et liquid sint vei totius gest circumstantiz, nec de anno inter eruditos Mechlinienses omnino conveniat. Rem etiam turbat chronicon Belgi- cum, ab Antonio Matthzo tomo 1 Analectorum editum, in quo legitur : Anno cm cccr obsidebat Dux Me- chliniam, die jovis sancto. ζῶο quidem constans hodie Mechliniensium et concors sententia, sub S. Ru- moldi auspiciis ac patrocinio dimicatum obtentamque insignem victoriam, cujus in hodiernum diem, ex emisso tunc volo, solennis agatur memoria, sepe jam dicta quarta Paschalis feria; verum in belli causa, in docto- ris nomine, in pugnandi ratione, tn cazsorum mumero, in ipso victori: die eL anno, mirum qnanta inter patrios ipsos Annalistas discrepantia: ut taceam Bra- bantinorum non. conformes narrationes, quas ferme collegit Buckenius, ez famoso chronico, Fihythmico non undecumque probando. Ne autem de re non salis cognita disceptationem aggrediar, ex laudato chronico Tungrensi seu Mechliniensi , potius quam ex .Domynsio aut JZVachtendonckic, ejus seriem, quantumvis ambiguam, pramittam : neque. enim, fatente. chronico, reperiri hactenus potuit, quis pugnze istius, die Jovis sancto init:, verus exitus fuerit, Brabantinis chronicis rem aliter narrantibus, ut vide apud Divsum lib. 13. pag. 13^, aliosque ejus populares. Hunc titulum pra- fert narratio : Hoc EsT ANTIQUUM DICTUM, seu. vetus rei gest; fama.

280 Dum Mechlinienses tempore Quadragesi- ma ciborum inopia laborarent , multus de pace sermo ferebatur. Interim oppidani opportuno tem- pore ultionem meditantes, spem suam in Deum re- ponunt etin sanctum Rumoldum. Lipsanothecant (ex cypresso confectam eL panno aureis lineis variegato coopertiam, inquit /ZFachtendonckius) Canoniciduo, de loco ubi sub odaeo reposita erat, processionaliter ex templo detulerunt ad forum, atque ibi preces suas una fuderunt. Paratis pugnatoribus deducta proces- sio, usque dum ad portam a coemeterio dictain ( f&erchl)af poozt ) perveniret, ibi subsistens et Deum invocans ac sanctam Rumoldum, ut sui vietoria po- tirentur. Tum equites, et quicumque subsequi po- terant, ex oppido ruentes, primo Liranos cum Cam- piniensibus, tum Antuerpienses, magno turbarum, cornuum etc. strepitu aggressi, acerrime oppu- gnarunt; qui omnes versus Waelhem fuga elapsi sunt. Narrant aliqui, pontem ligneum a fugientibus confractum, ne Mechlinienses insequerentur, ma. gnam stragem ad pontis aditum inferentes. Alii dicunt, Mechliniensesipsos pontem disjecisse, atque hinc cladem longe majorem passos hostes. Tum in urbem reversi sunt ovantes victoria Mechlinienses, ingenti lzetitia excepti.

281 Stratas memorant in foro mensas esculentis et poculentis refertas, ubi tantillum jentaculo re- creati sunt, Deo et S. Rumoldo gratias agentes. Porro armate sunt habitiores virgines et matronz, eorum vices suppleture, qui aut occisi, aut saucii defecerant, moxque in Bruxellenses facta irruptio. Hi ad Vallem liliorum castra posuerant, latissima in planiciet, verum plerique effugerunt, quemadmo- dum et Lovanienses de reliquorum obsessorum clade facti certiores. Itaque Mechlinienses in urbem suam redeunt, raptim comportantes, quz rapere potue-

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART.

rant, etc. Adductus est currus onustus passis hale- cibus, in socios distributis, quicumque vero ex iis comederunt, civitate donati sunt. Gratiae Deo san- ctoque Rumoldo redintegratz,‘concepto voto’de an- nua procesione perpetuoinstauranda, Sancti corpus eo die per moenia cireumferendo cum facibus cerze virginis, tumque etiam ordinata est facienda theca argentea. Dicta processio, ne sacrum passionis tem- pus turbaret, paulo post dilata est in quartam Pas- chatis feriam, concessa omnibus comitantibus anni integri indulgentia a Joanne Papa XXII, anno MCcCxvi, uf declarat Bulla multorum Cardinalium, qui praefatam indulgentiam auxere anno MCCCXXXIII, addiditque Nicolaus V annum alterum tempore Ju- bilaei waccL. Invente mon sunt citate hic indulgen- tiarum Bulle, de aliis satis supra diximus.

282 H xc a chronographo isto explicata utcumque miraculosa victoriz descriptio, qua utinam ab aliis non magis involuta esset. Addit auctor fateturque ingenue, sese discordiz finem nescire ; at certum esse, urbem postea multum passam, propter Ducis potentiam, qui ipsam denuo tam arcta obsidione cinxit, ut cibi nulli inferri possent, exustis etiam ad Repelmondam onerariis navibus, qux inde prius annonam collegerant, Qui deinceps penuria pressi, oppidum deseruere, capti sunt, ac ceteros inter primarius Mechlinien- sium ductor Arnoldus van Eekhoven etc. Nihil hic de equite Angelo Petro Dondelaer, cujus memunere Domyns et alii, er quibus sua desumere voluit /Fach- tendonckius, tametsi aliunde constet, |. Dondelarium istum, annis quinquaginta et amplius hoc bello junio- rem esse, aliis expeditionibus ultra medium seculi xiv nolissimum : nihil item de costa S. Rumoldi Donde- larii clypeo affixa, qua» etiamnum vitro inclusa Mechliniz visatur, frustra illic indaganda, quando- quidem alia non nota sit, prier eam costa particulam, qua Sancti reliquiario seu mediz statug pectori im - posita est; nisi ad. aliam istam ossis particulam recur- ratur, quam a genio praferri supra. diximus : sic in re sub initium seculi xiv gesta, adeo ancipites sunt annalium istorum compilatores, ut mirari nullus de- beas, si in. antiquioribus nulla ipsis, aut certe valde exigua fides habeatur. Equidem non diffitebor, ingestam mihi saepius suspicionem, quod acceptum a S. Rumoldo beneficium, ad. alia forte tempora referendum sit, que chronologi isti, post duo a re.gesta secula scribentes con- fuderint : dum Mirzus ait, feretrum anno MCCCLXIX constructum ob victoriam recenter per S. Rumoldi merita obtentam, non videtur τὸ RECENTER ad an- nos 66 extendere. Sed neque illa in hac ve testis satis idoneus dici potest. Longzcvam miraculi et. continuam traditionem utique admitto, sed in cujus marratione distinctius aliquid desideres. Jam ad historiam redeo.

289 Pugnze diem ante pramiserat chronici nostri auctor, et hic repetit, feriam quintam majoris hebdo- made seu Cenz Domini, pro qua alicubi lego proxime praecedentem. diem. mercurii; Butkenius ez | chronica sua poetica, vigiliam Paschatis, aliis omnibus incogni- tam, nominavit, Ceterum. chronico isti adhzrendum censeo, aliisque passim; hic unice quzrens, quo anno res ipsa contigerit. Ut scriptorem. in hac parte satis historicum, presse sequamur, ex eo notandum, quod Hugo de Cabilone Leodiensis Episcopus Joanni 1I Duci Brabantize anno 1300. Mechliniam aut vendide - rit, aut saltem oppignorarit, adeo ut anno moz sequenti ipse cum Advocato Joanne Bertholdo multa in civitate ordinaverit, varia privilegia, immunitates et libertates largitus, quemadmodum certo constat ex longo dip’omate per Nobilissimum Cuyperum prefato. chronico, in evi- dentem | rei probationem inserto, quod datum est anno 1301 in festo S. Luci, seu xm Decembris. Ibi pacifice disponuntur omnia, pleraque in favorem Me- chliniensium, concessis etiam stapulis seu nundinis illis

• famosis

D

Varie circum- stantiz male a multis explicata,

Probatur non anno 1301 ea geri potuisse,

• À

sed anno 1303 ex diplomati- bus Mechli- niensibus.

Qui annum 1302 signant,

’ . DIE PRIMA JULII.

famosis piscium salis et avenz, longz cum. Antuerpien- sibus causa discordiz. Cetera ad electionem Scabinorum et jura civium spectantia, Mechliniensibus que favo- rabilia sunt, ut proinde nulla usquam dissensionum aut belli ratio pro eo anno Mechlinienses inter ac Ducem

Brabantiz et Advocatum Bertholdum a quoquam exco- .

gitari possit : nisi dicatur, sub ipsum anni principium, aut circa Pascha discordiarum. aliquid. pracessisse, atque ex tunc inchoatam obsidionem, qua repetitis vicibus soluta et instaurata fuerit, quo pacto. salventur dicia Anonymi alicujus in chronico apud. laudatum Matthaeum pag. 74, post tres annos calamitatis Me- chlini;e. Mihi quidem verosimilius est, anno illo 1301, causam belli necdum exarsisse.

984 Non multo post prabitam α Mechliniensibus offensa causam oportet, ex lasione viri alicujus, ut obscure meminit magnum | Chronicon Brabantinum ; pratorem alii seu schultetum a Duce. declaratum, levi de causa occisum volunt. Utut. fuerit, fatentur omnes, datam aliquam α Mechliniensibus offense causam, quz Joannem Ducem, prius tam benevolum, et Brabantiam prope universam in ipsos concitaverit, arctaque, diu- iurna ac repetita obsidione urbem cingere compulerit. F’erba sunt citati 4nonymi apud Matthzum : Post hzec Mechlinienses Ducem graviter offenderunt, interim quod ipse et Joannes Berthout, cum exercitu ve- nientes ipsam obsidione vallaverunt et tandem ad deditionem coegerunt : quz obsidio in Quadragesima inchoata, miraculose ante Pascha soluta, post. denuo acrius resumpta fuerit, Mechliniensibus ad deditionem compulsis, ut disertissime notat luudutum Mechliniense Chronicon ad annum 1303, confirmatque Cuyperus, adducens e civitatis tabulariis tria. Belgica diplomata, quorum primum datum jam dicto anno 1303 die veneris post festum Sancti Joannis Daptistze capitula deditionis complectitur, arbitrosque seu pacifi- calores denominat : alterum, prioris confirmativum, die Dominica proxime secuta, post festum S. Joannis Baptist: : tertium denique a. statutis in. eadem causa pra[atis arbitris, die sabbati ante festum S. Lamberti, eodem rursus anno 41308, quod. videri potest in. Pro- bationibus Butkenianis pag. 137. Atque hoc est, quod innuere voluit auctor Chronici, post septemdecim hebdo - madarum obsidionem, redemplam pecunia a. Duce ve- cam, addio omere, quo Mechlinienses per sex hebdo- madas ei militare tenerentur etc. atque ita in ejus protectionem suscepti. sunt. Mechlininienses , eisque amicum se et benevolum Duz Joannes exhibuit.

985 Hzc omnia ipso illo anno 1303 gesta et trans- acta, satis ostendunt, et. famosam obsidionem, et pro- digium relatas ante Pascha. per sancti Rumoldi inter- cessionem | vicloriz, ad anmum istius seculi primum referri haud quaquam posse, quo tempore, ut jam patuit, civitatem Mechliniensem beneficiis, favoribus et privi- legiis. cumulabat. Dux Brabantiw , ut eam sibi in perpetuum demereretur devinciretque. Aliunde novimus, pradictum Ducem anno sequenti 1302 bellum adversus Mechlinienses movere non potuisse, tum cum precipua ejus copiz, Regi Francie Philippo adjuncta, contra Flandros militabant, apud Cortracum xx Julii predicti anni 1309. ad. internecionem deletz, ut etiam memorat chronicon nostrum, primorum procerum et militum Brabantinorum, ea clade interemptorum, nomina di- $lincle. enumerans, qua ad institutum. nostrum. mon pertinent. Hoc unum inde eruimus, toties dictum Me- chliniense bellum, nec anno 1302, hodierno numerandi more, accidisse, nec anno 1301, quo de lzxto potius ingressu, quam. de bello coguandum fuisse, ,ex dictis manifestum existimo, ut tuto concludi debeat, Mechli- niam a Duce obsessam pressamque [uisse, eodem ipso tempore, quo pacta conventa conclusa sumt, de quibus prorime meminimus.

986 Superest nodus curiosus magis quam mecessa-

21

rius, utrum celebre miraculum, ante Pascha patratum, referri debeat. αὐ annum 1808, an potius αὐ an- num 1302, ut supra ez Butkenio et Papebrochio dizi ἢ Dubii expositio petenda est a modo, quo annos eo seculo numeraverint Majores nostri, quos ego morem | Galli- cum. secutos opinor,supra a nobis num. 154 explicatum, apud quos nimirum anni principium, saltem in actibus publicis seu diplomatibus α Paschate desumi consueve- rat, quod ibi demonstravimus, usu venisse in ostensione sacri corporis S. Rumoldi et instrumentis de ea ibi relatis, quorum alia annum signant 4479, alia 4480, cum tamen omnia paulo ante, et paulo post Pascha ejusdemmet anni Romani gesta fuerint. Si igitur morem illum Gallicum secuti sunt per id tempus Mechlinien-

Ses, ut ego mihi ferme persuadeo, dici poterit, celebrem

de Brabantinis victoriam relatam fuisse, dum adhuc [lueret more. Gallico annus 1302, quo pacto. salvari poterit istius epocha veritas ; sin modum hodiernum seu Romanum in usu habuerint, dubium non est, quin οἱ victoria et.subsecuta cum Duce Brabantiz pacificatio, non alio anno quam 1303 notari possint. Nihil in re mutat proposita quzestio, quocumque enim modo annos olim computaverint Belga, semper verum erit,moderno calculo, gesta fuisse omnia. 1303, eosque chronologos clariora praedicasse, apud quos jam dictus annus signa- tus est. ^

S. XXIV. De supplicatione annua, feria iv Pasehatis, eum S. Rumoldi reliquiis, in victoriae memoriam institui solita.

H.. illa est, de qua jam toties dicendum fuit, annua descriptae victori commemoratio, seu perpetue apud Mechlinienses in sanctum Patronum. et. Tutelarem gratitudinis solenne argumentum ; supplicatio nimirum ex voto decret et instituta, per tot secula in hunc usque diem perseverans, quarta Paschatis feria festive celebrari consueta, circumlato per urbis mania sacro pignore, primum in deaurata, nunc in. argentea lipsa- notlheca, de quibus supra abunde egimus, deposito. Causam seu originem enarravimus, uti et thece ex magnifico mausoleo depositionem; superest declarandus sigillatim modus, quo a devotissimis clientibus, seu cle- ricis seu laicis supplicatio ipsa quotannis peragitur. Captam ipsam fuisse, antequam prior theca deaurata anno 19369 perfieretur (siquidem ejus initia ad an- num 1303 vere revocanda sint) nemini, opinor, dubium videbitur ; potuit enim et debuit lignea. arcula circum- ferri, eodem pacto quo in ipsa victoria deportatam ostendimus. Id dubii occurrere possit, numquamme pro- cessio habita fuerit ipso victori commemorationis die seu feria v in Cena Domini; at longe verosimilius est, impedimentum | majoris hebdomadz α Mechliniensibus continuo observatum, sic ut a primo exordio translatam eam celebritatem, chronicis id passim insinuantibus, omnino existimem.

288 Serupulosus indagator sit, qui quarere insti- tuat, quo primum ritu aut ornatu pradicta supplicatio decreta ac. proinde ordinata [uerit, cum vulgo notissi- mum sit, quam facile in hujusmodi rebus mutari aliquid, demi vel adjungi possit. Tradit. Butkenius pag. 355, obscurius insinuant alii, ita institui solitam, ut cives omnes linea veste alba induti procederent, aperto ca- pite, nudis pedibus, ez primi voti obligatione, a qua subinde ob aeris inclementiam a Sede Apostolica dispen- salionem | obtinuerint. Verum me de quatuor integris seculis disputemus; ex diario seu adversariis laudati sepius Amplissimi Decani Molii, vix annorum octode- cim decursu, ab anno nempe 1617 ad 16395, varias easque, pro rerum subinde occurrentium circumstantiis, notabiles mutationes observavi, quas hic enumerare opera pretium mon est, sufficiat, ad. stupendam Me-

chlinien-

D

AUCTORE J. B. S.

qua ratione vera dicere potuerint.

Supplicationis annua ez voto concepta,

et constanter servaía

AUCTORE J. B. S.

antiquior series et modus,

in nonnullis variatus.

212

chliniensium in sanctissimum Patronum venerationem et fidem demonstrandam, numquam libere interruptam supplicationem, mumquam data opera pratermissam ; quod. satis probat quatuor et amplius seculorum constan- tissima religio. Missis itaque momenti nullius varia- tionibus, unum notabimus, id sibi juris eives studiosis- sime semper vindicasse, ut sacrum feretum, distributis inter se stationibus, saltem per urbis menia, humeris ipsi suis magna alacritate gestarent, relicta clero id per urbis plateas prastandi provincia.

989 Pratereunda non sunt, quà sedulo annotavit Amplissimus Molius ad xin. Aprilis 1621, hisce om- nino verbis : Ordinatum a Capitulo, ut cum reve- rentia et devotione processio major per moenia civitatis more solito crastina die celebrauda insti- tuatur. Inchoabuntur preces ab egressu, incipiendo a Responsorio, quo absoluto snbjungentur Litaniz, continuando usque ad portam. In ascensu ad mcenia cantabunt pro devotione Minorite, continuando usque ad portam Adegemensem (δ᾽ Ζἴδερεπι poort:) quando chorus noster resumet, psalmos cantando gra- duales, usque ad pontem ligneum, (ὃς jeuten. brigge.) Veniendo ad parochiam S. Rumoldi, intonabunt hymnos de Martyre et Martyribus, continuando usque ad turrim lanionnm (Uleefclautvere tozen /) ubi Augustiniani, pro eorum devotione incipient et con- tinuabunt usque ad portam vaccarum (lorpp;orte.) Ipsis desinentibus ibidem, Carmelitze inchoabunt et perseverabunt usque ad partem de Neckerspoel. Ibidem resument Minores usque ad portam Hans- wyckanam, quando ipsis ibidem desistentibus, Au- gustiniani iterabunt vices usque ad portam Bruxel- lensem ; ubi Carmelitze, duplicatis vicibus, producent usque ad Oberfte peorte, ubi chorus noster, inchoatis sequentiis et hymnis de V. Sacramento protrahet, in templo concludendo. Item ut ordo servetur in deferendo V. S. Celebrans hoc anno, ob defectum Episcopi, Decanus deferet e templo usque ad 3) εεΐ- fauivere terem ; inde diaconus usque ad portam de Necker$poel, ac successive subdiaconus, usque ad portam Bruxellensem, ubi pastor S. Rumoldi ordi- nariam stationem habet, usque ad sacelium S. Jacobi, ubi eelebrans resumit. Hic illius amni cursus fuit, non comitantibus, opinor, sacris reliquiis, quod tunc ad finem necdum perducta. esset argentea lipsanotheca.

290 Audiamus Molium xx1 Martii anni 1625 ita loquentem : Placuit ut in ferendis reliquiis feria 1v Pasche servetur modus servatus in dedicatione [Dominica t. Julii] scilicet a Canonicis et Pastoribus e choro ad navem [pridie] et altera die a Capellanis nostris, assumptis seminaristis, e navi ad antiquum palatium, inde usque ad plateam dictam de $fieu- wftrart, a capellanis secundarum eccclesiarum cum aliquot seminaristis : inde usque ad forum frumenta- rium a Fratribus Minoritis: inde a FF. Augustinianis usque δεῖς Coifenüries, et postmodum ἃ Carmelitis usque ad portam : quem ordinem vicissim servabunt omnes in reditu ad ecclesiam, a porta, dicta U’Oberfte poortt: continuabunt cives per moenia usque ad descensum ᾿Θὺ erftr. poorte. - /7actenus.. Molii ver- bis authentice exposita αὖ annis prope: centum. votiva celebritas, qug cur eodem pacto ad. hunc usque diem non perseveraverit, haud. equidem disquiram. Ad an- num 1629, Aprilis die 6 notaverat, jentaculum ser- vandum in domo civica. Desiit ea consuetudo, neque modo circumferri solet augustissimum Sacramentum. Audisti religiosis Ordinibus commissam spartam, sacra pignora per urbis monia cantu honorandi, supplet hodie eorum. vices clerus secularis : prioribus vero sacris fami- liis, de quibus meminit Molius, accessere PP. Domi- nicani, e Silva ducis, anno 1629 capta, profugi ; eoque post amnos circiter viginti se recipere compulsi. His pramissis, sequitur ordo, a laudato alibi Canonico Me,

DE S. RUMOLDO EPISC. ET MART. :

• tropolitico οἱ Excellentissimi Archiepiscopi seeretario

R. A. D. Hoynck mihi descriptus.

291 Feria n1 Paschatis hora duodecima, sub putsu grandioris eampanz, a deputatis in hanc rem urbis operariis, secreto deponitur e summo altari lipsanotheca atque in chori medio decenter collocatur. Ejusdem diei hora 2 pomeridiana F’esperz solennes decantantur, Archiepiscopo vices obeunte in concursu. Capituli Me- tropolitici, totius Senatus civici et Cleri subalterni. Finito Completorio, cui etiam interest, Archiepiscopus in. throno residens, incensat is lipsanothecam, qua pro- cessionaliter defertur ad mavim ecclesi» α Canonicis capitularibus, comitante per ordinem toto jam dicto ve- nerabili consessu. Deposita autem in medio majoris navis ecclesie, loco ad solennitatem debite exornato, accensisque cereis, sacra lipsanotheca , modulatoque musico carmine, canit 4rchiepiscopus collectam de S. Rumoldo, factaque rursus. incensatione, pulsantibus tympanis aliisque instrumentis, ejus diei cetus dissol- vitur, remanente pradicto loco sacra. lipsanotheca, po- puli undecumque confluentis venerationi exposita.

292 Ipsa i feria, apud Mechlinienses festiva, rei sacrz solenniter operatur Archiepiscopus sub horam octavam , hesterno consessu, ausim dicere, universa prope civitate, ad celebritatem congregata. Pulsus ma- joris campanz officii sui omnes commonet, videreque adeo est prater totius urbis clerum, opificia plurima, et contubernia quinque (Gildas Belgz vocant) singula vesti- bus aut signis distincta, ornatissimam seriem instituere, qua ipsi supplicationem signo dato ordiuntur. Aciem illam prosequuntur e clero regulari Ordines mendican- tes, PP. Dominicani primum, deinde Cappucini, tum Carmelitze Calceati, post 4ugustiniani οἱ Minoritz ; demum clerus universus secularis cum conventu H ans- wyckano, in classes suas secundum dignitatem constituti, uL principem locum teneant clerici et Canonici Metro- politici. Pone gestatur lipsanotheca, cui proximus est Archiepiscopus pralata cruce, piissimum agmen clau- dentibus Dominis de Magistratu, qui eo die togis suis induti procedunt, albos etiam hodie baculos gestantes, promiscua populi multitudine ingenti subsequente. Dici- mus supra requiri viros octodecim, qui feretro humeros supponant, pondere ita premente, ut per mon longa intervalla succolandi vices alternandz sint. En modo gestarum sibi succedentium seriem.

293 Lipsanothecam. deportat Clerus Metropoliticus, mixtus clero subalterno, e navi ecclesi: usque ad vetus palatium. Hinc gratum onus suscipiunt P.P. Minoritz usque ad magnum pontem (ὃς Croot-brugge) ubi suc- cedunt P.P. Augustiniani usque ad forum frumentarium, a quo vices sunt PP. Carmelitarum Calceatorum ad portam usque Bruxellensem, ad quam scanduntur mania occidentem versus, fitque totius urbis circuitus, per ambitum prope rotundum, passuum geometricorum 9200. Atque hic in ascensu concurrunt certatim opifi- ces, in turmas suas ordinate distributi, ut ipsis pretio- sissimas exuvias deferre liceat, ad determinatum spatium vices mutare coacti. Pracipua opificia in hunc modum disposita habeo. Primi ad portandum admittuntur Fa- bri ferrarii, tum lignarii, deinde Commentarii, Instito- res, Pileopei , Tria opificia, -Molitores, INaupegi , Naute, Laniones, Ichthyopole, Bajuli seu Dossuarii, Cerevisiz coclores, Vehicularii, Pistores, Hortulani, Lanz textores, Stragularii, Panni tonsores, Sartores, Caligarii, Coriarüi, Sutores, Pinguiarii, F’ictores seu Doliarii, Scriniarüi, Quatuor opificia, Linbpolz, Lin- teones, seu Lini textores, Sartores veteramentarii, Chirurgi, Pictores, Serrarii, Cerdones, Stramentarii, Tapetopei, relicto singulis eo ad deportandam thecam spatio, ut ad explendam pietatem nihil desideretur.

Decurso hac ratione totius urbis amplissimo circulo, ad latus orientale portae Bruxellensis descendit suppli- catio, et via, qua venerat, ad Metropolitanam ecclesiam.

• rever-

D

Ordo hodier- nus

in egressu

E

in decursu,

et regressu.

—

DIE PRIMA JULII.

A. revertitur, translato ob opificibus sacrarum reliquiarum

Alia supplica tio Dom. 1. Julii.

Fabula de S. Thomz Can- tuar .inter- fectoribus,

onere in. Patres primum Cappucinos, ejusque ipsi ba- juli sunt. usque ad. forum frumentarium. Ab eo foro referunt P P. Dominicani ad magnum pontem, in quo succedunt PP. Minoriz, gestantque ad. vetus palatium, ibi thesaurum Clero seculari resignantes, ubi eumdem prius acceperant, Itaque a Clero. Metropolitico et su- balterno, inde ad mavim ecclesizm ad solitum locum reducitur. Sic absoluta, ad tres plerumque horas pro- tracta supplicatione, post antiphonam ab Archiepiscopo rursus canitur oratio de S. Rumoldo, editisque lotitiz et exultationis signis tympanorum lituorumque sonitu, ad propria singuli redeunt, fatigatos artus refocilla- turi.

295 Atque his sigillatim descriptam habes votiva solennissimzque supplicationis egressum, decursum, re- gressum, ut nihil modo supersit prater. festivitatis non minus piam conclusionem, quam hic paucis subnecto. Sub horam quintam resumit Vesperarum officium Archie- piscopus, servato ritu diei praecedentis , quo plane abso- luto, reportatur e navi ecclesiz ad chorum sacra lipsa- notheca, omnibusque eadem denuo ratione solenniter administratis, in choro feretrum relinquitur , ut pos- tridue missa celebretur pro defunctis e S. Rumoldi sodalitio confratribus, de qua meminimus S 21, num. 248. Peractis porro exequiis, loco proprio in altari principe theca restituitur, unde tertio Paschatis festo depositam diximus. Alia est apud Mechlinienses festi- vissima supplicatio Dominica Y Julii, in ipsis urbis encaniis seu dedicatione , ut vulgo loquuntur, in qua etiam per urbis compita deferri solet sacra lipsanotheca, comitantibus nonnumquam omnis generis spectaculis, ad qua vicing civitates certatim. concurrunt. Z"erum de hisce omnibus, pro instituto nostro, ad S. Rumoldi gloriam, abunde dictum existimo.

8 XXV. A4dtotum commentarium appendix ; De progenitis ab Urso.

Vm hic titulum in additamentis Domynsianis ad Legendam S. Rumoldi ; qui ut pravie explicetur , sic quasltionem per modum appendicis propositam intellige : sitne ullo pacto verosimile, quatuor carnifices seu inte- remplores S. Thomz Cantuariensis Archiepiscopi et Martyris , quorum tres germanos fratres ex Anonymo suo Belgico comminiscitur Domynsius, Mechliniz e sen- sibus unum recepisse, in cujus miraculi memoriam. extra urbis portam. zdicula erecta sit; ibi porro αὐ aliquot annos supervicisse, quod reliquum erat vita tempus post annum 1174 consummasse, quorum sarcophago vulga- tissimum epitaphium inscriptum sit, Richardus Brito, eic. quz Domynsius et post ipsum laudatus alibi Vardzeus Actis S. Rumoldi ad ornatum subjunzere ; opinor, quia amissi olfactus recuperationem | Sancto fortasse adscribendam censuerint. Satis alias Domynsii nimium creduli ingenium propalavimus : id miramur, figmentum tam inverisimile ad S. Rumoldi merita referri quoquomodo potuisse. Fabulam appellat Gra- mayus lib. 3, sect. 12, dum ita loquitur : Erat in hujus vicino (valt dicere in vicinia Hanswyckana) sacellum S. Nicolai an. 1174 a satellitibus quatuor B. Thomze Cantuariensis czde inquinatis, et ultione divina gustu olfactuque privatis [exstructum.] Qui cum venis consequendz gratia Romam petiissent, scelus ex- piaturi, post peregrinationem longam, Coloni: gus- tum, Mechlinie olfactum recipientes, hoc signo miserationis divine supplementum agnoverunt. No- mina eorum erant, Richardus Brito, nec non Nor- wilius Hugo, Guilielmus Trachi , Reginaldus filius Ursi ; ἃ quo posteriore fabula eos vocat Ursi filios. Hzec ex veteri MS. codice petita sunt. Julii T. I.

213

297 Crediderim ego petita ex wvernaculo aliquo chronico, qualia Mechlinie plura vidi, ab indoctis otiosisque hominibus compilata, ubi de cygno H eystano alüsque id genus prodigiis agitur, quz nec fidem, nec memoriam mereantur. Inde porro vel ex aliis supra a me citatis , ineplissimam suam historiunculam corraserit Domynsianus anonymus , tam misere conteziam et di- gestam, ut vel si sexcenties evolveris, viz umbram veri- tatis extundas. Hzc ad commentarii hujus nostri calcem exculienda. fuerunt, nequid ez antiqua illa Domynsiana Legenda a nobis neglectum aut pratermissum dicatur. Germanum Domynsii textum ad verbum referamus. De progenitis ab Urso. Salutis humanz anno mwcixxiv terni erant fratres in Anglia, quam Britanniam majorem appellare solent, progeniti, ab Urso nomina sua sortiti : a quibus neci datus est divus Thomas Cantuariensis Prz:sul. Ob quod nefarium scelus tres hi germani fratres una cum alio quopiam, odo- ratus et gustus sensibus sunt divinitus privati. Qua ex re facile erat illis colligere, quam enormiter peccassent et divinam provocassent iram. Hi tres, adjuncto sibi quarto, Anglia egressi Romam peti- verunt, scelerum suorum expiationem impetraturi , summo tum temporis pontificatui presidente Ale- xandro III. JJoc unum .rectz Chronologie aptari potest, nempe. percussores illos, Romam αὐ expiandum parricidium perrexisse, et tempore jam dicti Pontificis eo pervenisse. Pergamus cum Dommynsio.

298 Quorum confessionem ubi excepisset Ponü- fex, poenitudinemque eorum animadvertisset, iis in- junxit, ut tantisper orbem peragrarent (proxima non cubantes nocte, qua prima sese quieti dedissent.) Id haud gravatim exequuti illi, quo emendande vitae studio navarent operam, Coloniam ad Rhenum pervenere ; ubi vinum epotando gustare cceperunt; nam ipsis sapidissimum melleque dulcius videbatur. Machliniam post adventantes , extra urbis portam (quo loco ad rei memoriam zedicula erecta est) sensu odoratus sunt donati, panem olfaciendo ; in hzc ob Dei munificentiam sibi prestitam erumpentes verba: o sacra Colonia ! O felix Machlinia! Horum omnium certior redditus ipse Romanus Antistes (nam Romam redierunt, ut eadem ipsi adnunciarent) maximis donavit binas hasce civitates gratiis et condonatio- nibus. Fratres ii terni ab Urso denominationem habentes, Machliniam repetierunt, quodque reli- quum erat illis vitae tempus ibidem consummarunt. Viri erant generosi et stemmate illustres, qui lucu- lentas aliquot sedes post sancti Rumoldi templum exstruxere, quas impresentiarum nostrate lingua appellant Omer lootbrrgem. Cursum denique vitz eonficientes, Machlinie sunt humati , atque horum sarcophago hi versus inscripti erant: .

Rychardus Brito, neenon Norwilius Hugo

Guilielmus Trachi, Reginaldus filius Ursi,

Thomam martyrium fecere subire beatum.

999 Nomina utcumque convenire non diffiteor, at in reliquis nihil narratur, quod α fabula eximi possit, quam, ut iterum dicam, mirabile est, in ullius sani hominis cerebrum incidisse , et in tot chronica , si non quoad verba, saltem quoad sententiam transivisse , nisi quod in istis error addatur, quod δ᾽, Thomas citato anno 1174 martyrio effectus sit, quem constat, triennio citius eam palmam consecutum. Ne singulas Domynsii periodos refellere aut evertere cogar, rem totam, seu parricidarum istorum funestam tragoediam, uti gesta est, ex incorrupto fonte accipio, nimirum ex iis Fiüz S. Thomz synchronis scriptoribus et oculatis testibus, quos in quadripartita sua historia e codice bibliothecse Faticanz edidit eximius et toto orbe litterario celebris Christianus L’ipus, Ord. Eremitarum S. Augustini S. T. Doctor , anno 16829 , ex cujus pag. 119 et 120 vera sicariorum nomina describo. Reginaldus ab Urso

28 patre

D

AUCTORE Jj. B. S.

qui Mechliniz odoratum recepisse,

et sepulti dicuntur.

facile convel- litur ;

A

AUCTORE ὃς B. S.

veris S. Thoma actis testantibus,

C

eorum unum Cusentia in Calabria,

• opinor de- esse Neapo- litani

214 DE S. RUMOLDO

patre belluinam feritatem trahens ; Hugo de More- villa, characteribus et ipse suis ibi insignitus , uti et Wilhelmus de Traci, et Richardus de Brito. Unum hic habes Ursi vel Ursionis filium Reginaldum , alias Raynaldum ; Quid igitur sibi volunt. fratres ii terni ab Urso denominationem habentes ? Sic etiam eapri- muntur, ut diversarum familiarum nomina , in. Actis alüs apud nos MSS. atque a S. Thomz domestico aut familiari compositis, sic in Anglicana historia Matthzi Parisii, sic apud alios passim. Audi modo certam et genuinam laudatorum scriptorum narrationem a pag. 154, de morte sacrilegorum militum.

300 Verum in gloriosi Martyris nostri victoriosce mortis palma visibili inter visibiles virtutes ipsius, magnas quidem et admiratione dignas, una est dis- cernenda studiosius, intuenda attentius, amplectenda devotius. Una est, inquam, pre ceteris mirze et fere inauditze pietatis eximie plena. Nam cum Martyr hie in sanguine suo vietorioso plerosque diaboli vinctos eduxerit, adhuc quod supra quam dici possit aut capi, pietate superabundanti plenum est, virtus effusi sanguinis ipsos suos effusores , sacrilegii tam inauditi patratores tetigit et lavit. Lavit, inquam, eos virtus sanguinis , αὖ videtur a sanguine, ipso sanguine loti, quo prius à Deo erant maculati, ipso Martyre, qui sanguinem suum fudit, in propriis suis occisoribus, principatus et potestates tenebrarum exspoliante, qui tenebant eos ; eos etiam confidenter traducente, et longe trahente a regione dissimilitu- dinis, quo jam procul abierant, ad illam plenitudinis solitudinem, cujus Rex penitus mansionem optabat, dicens : Ecce elongavi fugiens et mansi in solitudine. Adeo etiam palam, quod cum in seculo magni et generosi fuissent sacrilegi occisores ii, e£ multarum possessionum Domini, milites strenui et in militize arte edocti, et in ctate sua robustiori, cito tamen post patratum flagitium, relictis omnibus Hierosoly- mam profecti, publicam egerunt poenitentiam. Qui tamen omnes infra triennium a patrato sacrilegio rebus humanis sunt exempti, in vera et fructuosa , sicut creditur, etqui presentes fuerunt contestantur, poenitentia pro errore facti et sceleris immanitate , quod semper et in vita etin mortis suse articulo ante oculos suos, quasi appensum cernentes ponderabant : toto corpore semper quasi attoniti, stupidi, dilace- rati et convulsi, ab illo semper peccatorum patrono specialiter et incessanter, et in vita et in mortis articulo supplicantes veniam, et invocantes patro- cinium, in quem tantum admiserant sacrilegium.

301 Horum tamen unus, quorumdam pravorum consiliis, moras in dies nectens, nec quam cito alii Hierosolymitanum iter arripiens, etiam cismarinis in partibus acturum se poenitentiam sperans, cum in regno Regis * scilicet apud praeclaram civitatem qux Tusentia [Cusentia] dicitur, in infirmitatem de- cubuisset extremam, infirmo mox ante mortem etiam coeperunt corporis membra computrescere, ita ut cum tabe caro ipsa, quz nervos tegebat et ossa, ab ipso infirmo frustatim dilacerata et convulsa projiceretur in are: medium, nervis sic discoopertis et ossibus. Et preesertim brachiorum et manuum caro ossibus et nervis vix adhzrens, et quasi separa- tionem desiderans, de facili, ut videbatur, et absque difficultate, a funesto illo carnifice milite, utinam tamen vere poenitente, projiciebatur , quasi sponte sua sic se resolvens. Ipsa, ut videri poterat , quasi gemebunda, quasi indignata et verecunda, quod post tantum nefas, manu hominis et brachiorum minis- terio perpetratum, deinceps in humani corporis compositione foret. Misertamen ille, dum ita seipsum vivens decerperet, convelleret, dilaceraret et proji- ceret, pii et gloriosi Neomartyris indulgentiam , suffragium et patrocinium, cum summa contritione,

EPISC. ET MART.

gemitibus et suspiriis inenarrabilibus incessanter implorabat. Jam supranominatus in historia hac Guilhelmus de Traci erat, Deo ultionum Domino, clamantem ad se militis sui sanguinem justissime ulciscente , in isto preesertim sic , utpote qui alios provocarat, audens primus et ante alios, ut putatur, super Christi Domini caput, gladium vibrans ad ictum , tam profane, tam impie ferire nequaquam veritus est. Unde et justissimo Omnipotentis judicio factum est, ut etiam ipso vivo adhuc, contra nature legem computrescerent, quze vibraverant gladium, et manus simul et brachium. Et quidem jam supra- dictze civitatis Episcopus certissime retulit, sic conti- gisse, ipsius Wilhelmi in hac infirmitate confessarius.

902 Et ut ad alios praefatos sacrilegii complices, unde copimus, revertamur ; ipsorum quotquot et talium, ut diximus, miranda, quia certe miraculosa, nec dubium, corporum mors, per tam modici tem- poris intervallum, triennium, ut diximus, videlicet, sic erat ut in tam brevi nec unus quidem ex eis superfuerit, Altissimi super eos, sicut creditur , et si forte quod ipse velit, miserante clementia, ad terrorem tamen et miraculosam militis sui ultionem justitia omnes in brevi sie prosternente, ut viri isti sanguinum, etsi poenitentes, ut descripsimus, tamen juxta verbum Domini, dies suos non dimidiarent. Hactenus vera et sincera, de S. Thoma carnificibus relatio, in qua solam editoris diligentiam desiderare ausim, cujus erat, ambiguas hinc inde manuscripti

D

£resalios .— ὃ. Hierosolymis triennii spatio periisse:

periodos restituere, et obscuriora notis explanare. Satis

modo sit, probalissimorum scriptorum narrationem, lantum a Domynsiana et F’ardzana differre, ut lux a lenebris magis distare non posse videatur.

903 Quis enim in ea tota historia, vel syllabam, si ita loqui licet, reperiat, qua JDomynsiano commento satis commode aptari queat? Vides, salutis humance anno MOLXXIV, nec im Belgio, qui Jerosolymam pro- fecti erant, nec forte tum amplius fuisse in rerum na- tura; qui igitur, Mechliniam post adventantes, extra urbis portam (quo loco ad rei memoriam zdicula erecta est) sensu odoratus sunt donati? Quznam isthec altera Romam peregrinatio? Qua ille. gratie et condonationes a, Pontifice concesse ὃ Quod carnificibus illis reliquum fuit vita tempus, post annum 1174, quod Mechlinig consummarent2 Qux vero xdes post S. Ru- moldi templum ab ipsis exstrui potuere ? Cursum de- nique vite conficientes, Mechlinie sunt humati, atque horum sarcophago hi versus inscripti erant etc. Dignum patella operculum; sic totam | fabellam concludi oportuit, quam utut mature et sedulo ezpen- derim, prorsus nom video, quid talibus confingendis ansam prabuerit. Mechlinia exules et conscientiz sti- mulis agitatos transire potuisse, haud equidem diffiteor, atque ad aliquot dies ibidem hospilari, verum quid hac ad totam illam narratiunculam? Nodum solvat, qui potest; ego conjecturis supersedeo, veram historiam figmentis substituisse contentus. Qui plura cupit, adeat Rogerum Hovedenum, inter scriptores Angli pag. 522 in fine, ubi discel, tres illos, de quibus supra actum, Jerosolymis sepultos ante ostium templi, quorum superscriptio haec est : ΗἸᾺ JACENT MISERI, QUI MAR- TYRIZAVERUNT BEATUM THOMAM ARCHIEPISCOPUM CAN- TUARIENSEM. JVunc vite ipse, de quibus tam multa ante diximus, exponenda sunt.

VITA

ut nec occasio talis fictionis excogitari possit.

Crucis gloria per Apostolos Hibernos dif- fusa;

σ’

Dan. 12. !

e quorum mumero S. Rumoldus,

DIE PRIMA JULII. ^

VITA

Auctore Theodorico Abbate ad S. Trudo- nem, ex editione Hugonis Vardai, juxta MSS. Alnense et Trudonense correcta, quibus prefixus erat hie titulus : Incipit passio Rwmnoldi et Liberti Martyrum, au- (hore Theodorico Abbate S. Trudonis , circa annum Domini 4100, qui obiit anno

1107, 7 Kal. Maji. | CAPUT I.

Discessus Sancti ex. Hibernia, peregrinatio Rom«m , adventus Mechliniam, viventis miracula et martyrium.

liste et gloria Christianorum, miracula sunt et virtutes Sanctorum, quas quo latius propa- gantur, eo et boni in Domino gloriantur, et mali erubescunt et cruciantur. Hoc insigne ab illa Crucis arbore natum est, in qua cum vita mortem trium- phasset; velut irrigata foecundissimo aquse et san- guinis imbre, statim extendit ramos suos a mari usque ad mare ; eosque flores edidit, quorum fructus et suavissimus sapor orbis terre sinum implevit. Novit hoc ab ortu ZEgyptus et India; ab occasu alter pene orbis Britannia, cum adjacente Scotia a, qui statim ut ab illius seternitatis sole tacti sunt, illi sub umbra ejus, quem desiderabant, requievere ; isti ad ardorem usque martyrii festinaverunt inca- lescere, et stridentia anhelantiaque verba in dulce Crucis melos didicerunt infringere. Unde hoc tam lade diffusum germinarium, nisi quia in eorum cor- dibus caluerant Jesu Christi amor et desiderium ? Assentit in hoc Herbipolis Ὁ, gloriosa Martyris Kiliani meritis et corpore; nec minus Perona c, Scotorum talium et tantorum Patrum gloriosa ve- neratione : Columbanus d. Italiam, Bertuinus e il- lustravit occidentalem Galliam, et innumerabiles alii, suis quique 1n locis, qui vitze sinceritate et fidei integritate multos ad justitiam erudierunt, et quasi stelle fulgent in perpetuas zeternitates.

2 Ex horum numero, ex hoc orbis terre remo- tissimo angulo, beatus Rumoldus f emicuit, de quo aliqua dicturi, dum studium pietatis affectamus, minus dicendi notam formidamus. Quo enim ore,

C qua fucundia quis posset exponere, quem vix suffi-

g

h

ciat cogitatu adzequare? Parentes g autem ejus et proavos tacuimus, aut quia nihil certum ex eis comperimus, aut quia supervacuum eestimanus in trunco fructus saporem requirere, quem in ramo constat satis superque pullulare. Omni autem vir- tutis bono ab ipsa imbutus infantia, eo usque pro- diit, ut nihil eorum, quibus Deus acquiritur, inten- tatum reliquerit. Accessit ad religionem litterarum scientia, ut quodcumque ageretur, intellectuali scripturarum sale aspergeretur. Tota insula mira- batur, sicut omni terrarum gleba foecundior, ita Sanctorum gloriosa simplicitate beatior. Heec illa est Scotia h testeSolino, olim inhumanaincolarumritu aspero, alias ita pabulosa, ut pecua interdum, nisi à pascuis arceantur, in periculum agat saties.Illic nul- lus anguis, avis rara, gens hospitalis sed bellicosa ; adeo ut victores, hausto prius interemptorum san- guine, vultus suos postea oblinirent. Apis ibi nulla, in tantum ut advectos inde pulveres seu lapillos, si quis intra alvearia sparserit, examina favos de- serant.

3 Ut in virum profecit, ad quid in terra sua aspi-

215

raret non inveniens, de peregre cogitat; in id se totum expedit et preparat. Romam auditu didice- rat: eàm vel studio visendorum locorum, vel ve-

D

A. THEO- DORICO.

neratione Apostolorum appetendam deliberat. Om- patriam dese-

nibus exoccupatus, nec jam in angaria Crucem Jesu gestaturus, in Britanniam ex more gentis transmeat. Navigant enim vimineis alveis, quos circumdant ambitione tergorum bubalorum. Inde transmisso Morinorum freto, qua brevissimus transitus maris est, in Gallias defertur, quoquo locorum veniens Jesum semper proloquens, de vita zterna et quid sit Deus, homines instruens : sepe etiam, cum ratio postulasset, miraculorum gratia refulgens. Sie de- mum laborioso satis itinere, Alpium nives trans- reptat, qua olim Peonus Hannibal aceto et igni nature vim faciens i, scisso Apennino, Romani nominis vires lacessitum transvolaverat.

& Urbem dehinc ingressus, aliquot dies continuat, Apostolicum piseatorem quotidie studiosa oratione solicitat, et clavim k codi ad aperiendum invitat. Mirabatur urbem, in qua olim totius orbis deemonia, velut in sentinam confluxerant, nune unius Dei cultum amplecti ; feliciorem.per omnia Apostolorum sacra passione, quam eo, quo primi olim ejus muri maduerunt, fraterno sanguine ; amplexatus et ipse triumphale Martyrum nomen, qua ierant, qua ste- terant, qua pro nomine Salvatoris sanguinem fude- rant, mille osculis et genuflexionibus satisfaciebat : et dulci iixto ploratu, quaedam bellatorum Christi spectacula ipse sibi in corde suo representabat. Ducebatur totus ardore martyrii, ut si tormentum et tortor adesset, ultro ad vitalis commercii mortem ipse se ingereret. Sed quia non est in hominis po- testate via ejus : ex providentia omnipotentis Dei, de repatriatione admonetur. Divinitatis igitur se committens consilio, compendiosa peregrinatione Italiam reversus, qua se Apennini montis dorso at- tollit, supergreditur; Galliasque ingressus, in eas occidentalium partes se deponit, qua Scaldis fluvius sstum maris in Rupenam / usque remittit. Locum incole Mechliniam dicunt, propter maris Malinam m, et Ledonam, quse certis temporibus, cum cornicu- lantis lune consonantia, nunc accessum, nunc recessum faciunt, nec ultra, quam ad hujus loci fretum, vel damna vel lucra sua commutant.

5 Nobilium quidam, Ado » nomine, comitatum gerebat, cum seque moribus et genere nobili con- juge. Ambo religiosi, ambo ante Deum tlorentes castitate conjugali, ut antiquos illos Abraham et Saram esse putares : prater, quod Isaac tertius aberat. Hi solita religione virum Dei mox visum invitant, hospitio inducunt, convivio participant, ad commanendum postulant et impetrant, felices ambo tali hospite, ad cujus ingressum divina jucundati sunt benedictione. Una enim dierum soli et sine arbitris divinum aliquid cum agerent, Rumoldus, tota spiritum prophetiee mente concipiens, manu im- posita orationem przstat; utrisque benedicens, fecunditatem pollieitur; seipsum compatrem pro- mittit : de nomine pradicit. Àccommodant fidem parentes stupidi o, certi facilius naturam vinci, quam Rumoldum posse mentiri. Fidem efficacia co- mitatur ; juxta tempus et diem przedictum, de prius sterili filius nascitur, exceptus homini Dei prz- sentatur : ille susceptum baptismate abluit, et Li- bertus nomen imponit. /Etas interea usque in adolescentem profecerat, et ex pii Doctoris ma- gisterio, duleis pusio in omnis boni formam coalue- rat. Parentes cum suis curialibus exultabant, et de futuro herede quotidie cogitabant.

6 Hujus talis letitia diem maximi moeroris nox obtenebrat, et totam domum caliginosa nube invol- vit et ezecat. Quadam enim dierum puer, cum coz-

vis

rens Romam

petit;

unde a pro- videntia. Mechliniam directus;

k

n

Adoni filium ex sterili conjuge promittit

F

quem postea submersum, ad vitam revocat,

A. THEO- DORICO.

1 Cor. 15

conditoque in Ulmo monasterio

ipsum praficit.

Sancti mar- tyrium, cor- poris revela- tio et sepul- tura.

216

vis ludos in alveilittore dum meditatur, dumque nimium bene rip se credit, periculum iniit ; elapsus submergium facit. Tristi fremitu totum statim littus concutitur, et projectis, qui mergentem extrahant, frustra omnis natantium conatus deficit. Captiva preda coram oculis adducitur et absorpta came- ratis undis includitur. Rumoldus interim aberat; rumor ad parentes usque intonat; et nihil minus suspicantes irremediabili vulnere transverberat : ap- pensus presens dolor cum priori lzetitia preeponde- rat; et quo olim latiores de recens nato filio, eo nune tristiores de mortui submergio : nihil enim sine dolore amittitur, nisi quod sine gaudio possi- detur. Quid agerent, quo se verterent, quid consilii caperent, non habebant. Sola hec spes, ut quo prophetante non habitum aeceperant, eo orante amissum recipiant. Evocatus homo Dei, tristi luctu et ipse totus concutitur, nec minus quam ipsi pro- genitores, super spirituali filio suo compungitur : consolatusque alios, qui seipsum vix consolari po- terat; littus 5ddit, locum notat, et celebri oratione ter quaterque Jesum inclamat. Circumstat tristis conventus, preestolaturque fidem p eventus. Mirum dictu ! vixdum ab oratione surrexerat, rejectis ocu- lis, propter adstantem puerum adspectat, non dis- sono tamen a trium Babylonicorum puerorum mi- raculo. Nam sieut ili caminum triumphaverunt absque ignis odore ; ita et hic in contrario elemento, supergressus est aquas absque aquarum humore. Jesu bone! quid illud miraculi? quid illud fuit gau- dii? ubi nune mors victoria tua! ubi nunc mors stimulus tuus? Ecce non solum noster Christus, sed et qui sunt Christi, in nomine Christi tibi im- perant : tu obaudis, ipsi spoliant : gratias illi, cujus gratuita adoptione homines facti sunt dii.

7 Redivivus puer parentibus, imo a parentibus Rumoldo redditur : donaria auri et argenti, to- tiusque supellectilis adduntur. Vestra, ille respon- det, vobis sint : caduca enim aspernamur, ne cum cadentibus in preeceps labamur. Aut qus nobis cum istis conventio, quorum jam totus in coelis actus et intentio ? Ut tamen satisfaciatis advenz vestro, de-

serta paludis hujus nobis dari deposco; non ut alieno

delectemur fundo, sed ut labore nostro inibi servo- rum Dei proficiat mansio: nec magnum id esse debet, si vestra metamus carnalia, qui seminavimus spiritualia. Favet statim Comes, quod petebatur, offert ex voto; testamentalis conscribitur pagina, adstipulatione subnixa. Nomen loco Ulmus 4, ob ulmorum illic luxuriantium copiam. Adunantur illic Deo militantium copia; r, accrescunt omnia, quae ad usus pertinent Ecclesie, usque ad consummati ope- ris summam.

8 llle ipse posthumus Libertus inibi adolescit et eruditur. Postremo sub tanto Patre, Dominico gregí preficitur, postea persequendus et proprii cruoris laurea coronandus. Ea enim tempestate, qua Scy- tharuni furor excanduit, et de vagina Daciz Getha- rum gladius erepsit ; omnibus ab ipsa maritima ora usque ad Agrippinensem Coloniam czesis et incensis, hic homo Dei, occasione evadendi periculi,in Hasba- niam se transtulit; quem persecutum et captum, effera gens ante ipsam S. Trudonis aram fecerunt Dei victimam. Corpus, ut aiunt, (veri enim pericu- lum ad me non recipio s) illic sepultum. De loco autem sepuleri non ambigua sententia est.

9 Invidia interim recrudescit diaboli, novos coetus cernentis quotidie Christo adunari, se impigre im- pugnari; interdum etiam superari : inficit nota peste duos quondam sancti viri comites, qui solum aliquando gradientem, et ex more Psalmos rumi- nantem, ex adverso, letbali vulnere excipiunt, spe adipiscende pecunie, quam solitus esset circum-

ACTA S. RUMOLDI EPISC. ET MART.

ferre. Miseri profecto et proditoris Judce dignissimi Ὁ laqueo! qui dum vanissimum sectantur quzestum et turpe lucrum, tanti tamque religiosi Sacerdotis incurrunt magistricidium. Praeterea factum volen- tes palliare, sceleri crimen addunt; raptumque sacratissimum corpus, preterlabentibus ὁ undis in- jiciunt. Regressi mendaciorum folis rem gestam cooperiunt : frustra tamen. Piscatoribus enirn noctu circa negotia, partito labore, occupatis, lux coelestis incanduit; et quo loco illud sacratissimum corpus delitescebat, superfusis luminaribus aperuit. Perter- riti homines, et nihil per se preesumentes, Comitem adeunt: novitatem rei patefaciunt : prodigium ali- quod id sibi videri persuadent et promittunt. Ado socium se przestat navigii, solitoque jucundatus lumi- narium miraculo, jactis retibus, nobilem piscaturam haurit, et sacratissimum illud funus cum jubilo ad terram trahit; impositum vehiculo, quo nunc re- quiescit loco, deportat et sepulturam celebri sumptu procurat : nec defuit digitus Dei, operatus statim mirabiliter ad glebam militis sui.

ANNOTATA F. B.

a Agi hic de ea Scotia, quz nunc dicitur Hibernia, mullis ostendit Vardaus, et probat participium, Adja- cens, quod respectu Britannize non convenit hodierna Scoti, qua illius pars est.

b Urbs Franconie ad Menum fluviun , pradica- lione et martyrio S. Kiliani illustrata.

c Perona legendum juxta codicem Alnensem et Ru- bex vallis, non Prona, ut impressi mendose habent : est autem. Perona in Picardia, regione Gallix ad Somo- nam fluvium, civitas antiqua , quam S. Fürseus Hi- bernus , Abbas οἱ Episcopus, pradicatione et miraculis ’ convertit ad Christum, uno ante S. Rumoldum seculo,

d Colitur S. Columbanus Abbas Bobiensis 24 Νο- vembris. Breviter hac notasse sufficiat; plura vide apud Fardgum. Non omiserim tamen, cum Bollando ob- servare ad 1x Aprilis, tomo 1, pag. 827, Septimo post Christi Salvatoris exortum seculo ac ultra….. plu- rimos Belgium sanctos illustrasse, tum advenas Aquitanos , Scotos, Anglos, Hibernos, tum indigenas viros ac feminas : quod idem ferme monuerat ad xv Januarii tomo nm, pag. 944, auream illam statem appellans , qua αὐ octavum seculum omnino exten- denda est, ut eam non magis excesserit S. Rumoldus, quam illi quos locis citatis exornat Bollandus, aut qui hic a Theodorico nominantur.

e Codex T’rudonopolitanus et Rubez vallis habent, Bertinus et Winocus; sed rectius Alnensis, Bertuinus : nam neque Berlinus neque. Winocus Scoti fuerunt : Bertuinus vero, confessor et Episcopus, inter S. Fur- sei socios a nonnullis numeratur , teste Molano. 2n Hibernus fuerit ,| examinandum | erit x1. Novembris : Vard:us de hoc. et aliis minime dubitat.

f Álius Rumoldus cum beati titulo in Natalibus Molani describitur, in observationibus ad elogium mo- stri Sancti : Habuit etiam Monasterium, sive Mime- garvordensis ecclesia, beatum Rumoldum Episco- pum, qui veluti alter Joseph in ZEgypto, sic ille in Westphalia, in caritate annone multam largitatem indigentibus impendit; sed post annum Domini non- gentesimum, ut nulla ratione cum Mechliniensium ecclesiaste confundi possit; qui eum integra centuria antecessit. Male ad marginem cilatur Alberti Crantzii Metropolis liber 2, cap. 19, pro libro 3, pag. mihi 68, ubi praedictus Crantzius. simpliciter asserit : Se- quutus est illum in episcopatu, ordine viri, nomine Rumoldus. Cujus in przcipuis virtutibus. memora- tur, quod in fame et caritate annonas etc. Am un- quam cultum, et quo die habuerit, quidve praterea ges- serit , cupimus aliunde intelligere. 4lterum item

Rumol-

DIE PRIMA JULII. 217

A Rumoldum in Annalibus Scotorum se reperisse ait

Benedictus Gononus, de quo lib. 8 pag. 173 sic habet : Fuit S. Rumoldus Scotia regis filius, qui desiderio sequendi Christum et vitam solitariam ducendi, se- cessit in eremum, ubi per multos annos, in trunco arboris degens, spinis etarbustulis cireumdato, ne a nobilibus et principibus regni inveniretur, multa incommoda famis, sitis et frigoris sustinuit. Sed cum esset senex, inventus a suis in arbore et trunco eavato, cum nollet redire ad seculum, ab eis truci- datus est, et sic pretiosam et gloriosam mortem in conspectu Domini Jegit. Sed hzc ad Rumoldum no- strum non magis spectant, quam Monasteriensia.. Porro Rumoldi nomen non magis in. Britannicis quam Ger- manicis partibus notum , ostendit. etiam Schafnabur- gensis, pro anno 1069 adducens Rumoldum aliquem Episcopum. Constantiensem. Certe. Saxonicum aliquid et Germanicum sonare Rumoldi nomen, supra abunde dictum eat, si Ponti Heuteri etymologiam | admittas, orietur a. Vumbolt, quod ipsesilvam raram et infre- quentem interpretatur.

g Surii editio et MS. Ultrajectinum , hunc locum ita inlerpolatum | habent. Ne autem parentes ejus et proavos omnino taceamus, ex regali quippe prosa- pia extitit oriundus, illustris Regis Scotive satus, extiturus. hzeres ejusdem : frustra tamen fructus sapor ominus in radice quaeritur, ubi gratius in ramo pullulando cominus demonstratur. Hic denique scep- iro regni potiturus erat, generis insignia, delicia- rum commoda, presulatus culmina lubrica sestima- vit; etut debonis caducis et transitoriis fortunzeque fallaci subjectis, ad immarcessibiles divitias mentem

aspiraret, voluntaria paupertate, sacratissimus Dei

servus carnem propriam domans, mentem sinceram et solidam Creatori suo, cum omni devotione dedica- vit, ut in persona ejus impleretur quod scriptum est; Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Quis hunc locum ita interpolaverit , non definio ; Surius sane non fuit: reperitur enim in codicibus ipso anti- quioribus. Neque credibile est, ipsum T’heodoricum scriptum suum mutasse, sicodex Alnensis et T’rudo- nensis conveniant, ut testatur Colganus, qui utrumque contulisse dicitur apud F’ardeum. De his etiam actum in commentario previo, ostensumque quam imperite sua digesseril interpolator ille, paulo post Theodorici verba relinquens : Ut in virum profecit , ad quid in terra sua adspiraret non inveniens etc. Quod autem ait “Theodoricus, si nihil certi ex eis comperisse, intellige de Mechliniensibus, qui Theodorici etate de S. Iumoldi titulis necdum somniaverant.

h Solinus Hiberniam vocat. De hoc Solini loco vide dicta in appendice ad acta S. Patricii num. 29 et 26, verum cur Vardaus contra Solinum et. manuscriptum Trudonense, pro τὸ, Gens inhospita et bellicosa, posue- rit, Gens hospitalis, sed bellicosa, mon video : So- linus enim de Hibernis adhuc paganis loquitur : credi- bile autem. est, Hibernos , quam nunc colunt hospitali- tatem, simul cum. fide aliisque. Christianis. virtutibus didicisse. Si Alnensis coder in eo a T’rudonensi dis- crepet, oporlet scriptorem ejus, eadem qua F’ardaus in gentiles suos, usum fuisse benignitate.

i Livius Decadis 3, lib. 1, agit de transitu 4nni-

lalis in Italiam, et rupe aceto et «gni diminuta; cumque

fateatur ambiquum esse quanam Alpes transierit Anni- bal, ita hic “Theodoricus asserere nom potuit, S. Ru- moldum, eodem quo ille tramite Alpes transiisse.

k Surius, Clavigerum.

] Surius, Ruperam, vulgo Ruypel. Scaldis tribus circiter horis infra Mechliniam, Ruperam in se influen- tem absorbet, ascendente autem maris zstu, per ejus al- veum in Diliam et INetam marinos fluctus. devolvit : hora siquidem una infra Mechliniam Rupera, Diliam et Netam recipit, quarum hzc Lira illa Mechlinia deftuit.

m Je Malina vide etymologias variorum et scri- bendi modos apud Gramayum lib. 4 sect. 4 et 2, et Corollarium nostrum infra. Sed urbem Liranam a Ledona, antiquitus dictam Ledonne, megat auctor Chronici Lirani, dicens quod in primordiis suis Ledonne diceretur a sanctimonialium, quod ibi exstabat, mona- sterio, quz Latine Domine , Gallice Les Donnes di- cebantur. Quisque hic in suo sensu abundet, vide Var- deum pag. 62. Nobis apertius dicere liceat, non satis intellexisse Theodoricum Malince et Ledonis significata, dum. inde duabus urbibus indita nomina sibi imaginatus est : ubi ex Beda apud Usserium, utriusque vocis ideam- perspeaeris, facile mecum convenies, Mechlinie et Lirze appellationes non magis inde procudi potuisse; quam ex gigantza manu Antuerpiam, aut smiles alias exoticas no- menclaturas. Audi Usserium ipsum, citatum supra pag. D7,num. 10 in commentario de S. Servano, ubi auctorem vite S. Kentigerni corrigit, quod Malinam;seu Mallenam eL Ledonem pro fluviis acceperit. Ita hubet pag. 679 : In qua narratione illud scriptorem fugit, Malinz et Ledonis vocabulis, non ejus nominis fluvios aliquos sed crescentes et decrescentes Oceani sstus deno- tari, qui alternante per septenos octonosve dies successu, mensem inter se quemque quadriformi sus mutationis varietate dispertiunt. Minores enim esstus Ledones:sunt dicti : qui a quinta Luna, simi- liter et a vicesima incipiunt, et quot horis accedunt , totrecedunt. Malinae sunt majores : qui a tertia decima et vicesima octava Luna incipiunt, et sex die- bus et quindecim horis durant, et sunt citiores in accedendo, tardiores in. recedendo. Ita venerabilis Beda; et ante eum auctor librorum de Mirabilibus sacrze Scripture. Quotidiana inundatio bis in die, a tempore ad tempus, per horas viginti quatuor sem- per peragitur : et per alternatas hebdomadas Ledo- nis et Malin; vicissitudo comitatur. Sed Ledo sex horas inoundationis, ut totidem recessus habet, Ma- lina vero grandis, per quinque horas ebullit et per septem horas littorum dorsa retegit. Jis ita recte explicatis, siquid verosimile habet T’heodorici cogitatio, tot in nostro Belgio Malinas et Ledones numerabi- mus, quot sunt toca, ad quz maris 1vstus unquam per- tingit. Fide alias opiniones apud. Cangium | in Gloss. sed quarum nulla magis probet , a maris zstu indita esse Mechlinie et Lirze vocabula.

n Aliis Ado et Adolphus, qui eo tempore comita- tum gerebat, utut nobilis,non videtur accipi a T’heo- dorico, nisi pro ctatis illius Comite, seu loci guberna- tore aut judice , quales supra descripsimus ad Acta iS. Eparchii pag. 102, annot. F’, de quibus etiam agit Molanus in praefatione ad. Militiam sacram. Ducum. Brabantie, et H enschenius tom. 4 Febr. pag. 297 et 396, eos distinguens a Ducibus etiam temporariis, qui toti alicui provinciz intendebant. Consule Faucheti opus Gallicum de origine dignitatum lib. 2, cap. &, aliosque plures citatos apud. T’homam de Rouck in Heraldo Belgico a pag. 148; ubi explicatum invenies, quo pacto Magni Caroli deficiente progenie, Duces illi, Comites et Marchiones seu Marcarum aut limitum custodes emergere primum coperint, ;sibique denominatum | ac supremam potestatem arrogare; quod ad. Capetides dif- fert Mantelius ,, rem: pluribus prosequens in. historia Lossensi nuperrime edita, lib. 1, cap. 6. Sie, in- quam, Ado comitatum gerens a T’heodorico describi- tur et pro eo tempore, quo Duces. illi et Comites aucto- ritatis sua limites necdum excesserant; verum apud Domynsium num. 25. Archicomes appellatur, prze- clara Pipini Regis stirpe progenitus etc. nec apud Mechlinienses dubium est, quin fuerit verus ibi supre- musque Dominus, cujus alii genealogiam | memoriter concinnarunt, uti-et conjugis, proprio Elyse momine nuncupatz, pro quibus videnda annotationes Baertii ad predictum. Domynsii numerum. Hic ego observare so-

ι lum

D

A. THEO- DORICO.

J. B. S.

Quid. sint, Malina et Ledo.

F

Adonis comi- tatus,

Α A. THEO- DORICO. De S. Rumol-

di monasterio.

218

imn volui, quot titulos , preter determinatam ztatem, Adoni ejusque conjugi adjunxerint recentiores Legen- darum [abricatores; quamvis de cetero. negare non au- sim, poluisse Adonem in tractu Mechliniensi opimas possessiones, quin et magna partis territorii principa- tum, ut ante ipsum Bavo in Hasbania, obtinere, in quem successerit Libertus filius, ad S. Rumoldi Przepo- $itus el monasterii seu collegii fundator pragcipuus, sal- tem primus, uL ez verosimillimis conjecturis alibi discep- tatum est.

o Videtur Vardzus maluisse legi stupefacti : quam- vis enim stupido pro stupefacto utantur latini nunc, plerumque eo significatione accipitur, qua de parenti- bus sancti Liberti intelligi non. potest.

p Finem mallet Vardzus legi, et ego.

q Si Ulmeti istius vestigia, ut asserit /ZP’achtendon- ckius, adhuc conspicua sint extra portam δ. Catha- rinz, prope Mechliniam, illud ad satis magnum spa- lium se extenderit.

r Multis disputat laudatus Vardzus, ex Mivzo et Molano, an Monachos Religiosos, an Benedictinos, an Canonicos stricteregulares, an seculares collegeritin suum monasterium S. Rumoldus, et consideratis omnibus, verisimilius existimat, Religiosos fuisse, et ego cum 60; quandoquidem religiosam vitam professus videatur, antequam venerit in Belgium. An autem. Benedictinam regulam ipsis tradiderit, quam in Belgio tunc temporis potuit invenisse, an sanctorum Colmani, Columbani aut Columba aut aliam quam in Hibernia ipse observaverat, definiri non potest. Cum enim post. martyrium. ipsius, ANortmannorum gladio S. Libertus occubuerit, circa. an- num trigesimum secundum seculi nonijuxta /T’achtendon- ckium; decimum vero aut vigesimum juxta aiios apud Fardezum, et monachi reliqui fuga sibi consulendum putaverint; mansit monasterium usque ad seculum deci- mum, per annos centum et amplius inter iteratas saepius barbarorum incursiones, tam monachis quam aliis viris ecclesiasticis destitutum; ut merito ignoretur quales fue- vint, qui primi illud tenuerunt. Annis etiam aliquot inter- mediis sanctimoniales, aut saltem devotz feminz locum inhabitasse dicuntur, ad sacelli et sacri corporis custo- diam, qua rursus sub finem seculi noni , depopulantibus Mechliniam *arbaris, ita se, subduxerunt, ut sola Ger-

lindis nonna et sacristana inventa sit, que captiva abdu-

ceretur; a Sancto dein miraculose liberata. Seculo deinde decimo civitate reflorescente, obscurior fuit S. Rumoldi memoria; qualis non fuisset, si tum monachi, mediocri sallem numero, monasterium incoluissent. Eodem tem- pore, sanctimonialibus alio se recipientibus, videtur mo- nasterium, ad zdificationem ecclesiz aut aliarum do- muwm, fuisse destructum, relicto solum Sancti sacello : quod post tianslatum etiam Sancti corpus , usque ad nostrorum Geusiorum tempora, venerabile mansit. Pro secularibus Canonicis a sancto Rumoldo institutis, fru- δίγα omnino affertur chronicon Cameracense, scriptum seculo undecimo, fundatis jam per Episcopum Notgerum duodecim Canonicis cum. Praposito.

Quid ego de primo S. Rumoldi monasterio censeam, alibi indicavi : tale autem fuisse non dubito, quale Mech- liniensi conjungit Baldericus : Nec procul a Maslinas est monasterium Canonicorum, quod ex propriis prediis vir Dei Guntmarus, illustris laicus struxit, communi, opinor, cum S. Rumoldo consilio : ut plane audiendus non sit Bucelinus Germaniz sac. tom. 4 part. 2, pag. 90; Ulmense cenobium sub regula Be- nedictina fingens et alii cum ipso. An inter S. Ru- moldi socios fuerit ὃ. Himelinus , de quo actum x Martii pag. 46, non estunde quis certo determinet.

s Hzc ita accipe cum Vardzo, ut Theodoricus solum ambigat, an sacrum corpus S. Liberti , quo tempore hac ipse scribebat, illic exstaret, fortasse quia suo avo quazsitum noverat et non inventum : hoc vero postmodum sub ZFirico Abbate inventum et elevatum est, ut fusius

ACTA S. RUMOLDI EPISC. ET MART.

narrabitur, quando de S. Liberto erit agendum decima quarta Julii, ubi etiam inquirendum erit, qua Norman- norum incursione et quo anno interemptus 811.

t Ad locum, inquit Wachtendonckius, ubi nunc pu- teus, juxla nosocomium regium est.

CAPUT II.

Depopulatio Normannica, Sancti post mortem miracula, et festus dies.

– b css Carolo a Rom:e a Joanne Papa in Impe- ratorem consecrato, ira Dei respondente peccatis populi sui, Normanni ὁ adjunctis sibi Danis, Fran- ciam et Lotharingiam pervagantur, fines precipue Morinorum c, Menapiorum d et Brachbatensium e, omnemque circa Scaldam flumen terram ferro et igni devastant ; inde Wael fluvium ingressi, totam Batuam f, palatium etiam Neomagi 9 incendunt. Eodem anno Godefridus et Sigefridus Reges Nor- mannorum, cum insstimabili multitudine, juxta Mosam in loco Haslon ἡ considentes, Leodium, Tra- jectum, Tungros, S. Trudonis, Coloniam et Bun- nam, cum adjacentibus provinciis et castellis combu- runt. Aquisgrani in palatio equos stabulantes, oppidum et regiam domum incendunt. Ad hzc mala, Hugo i, filius Lotharii Regis ex Waldrada pellice, in Lotharingia, et Bozo & tyrannizabant in Burgun- dia. Ac, ne chronicum magis videar texere, quam coeptum opus prosequi ; hoc tali bellorum incendio, per / decem et octo annos totus orbis cum arderet, et juxta prophetam; nec scabelli pedum suorum Dominus in multitudine ire su: recordaretur, ec- clesia m tamen nostri hujus Martyris illzesa perman- sit, nec quidquam tale effera gens adversum eam aut potuit, aut przesumpsit n. Ad quam gratia prze- ἀφ quidam ex eis cum accessisset ; et superpositum campanarii (quod vulgus gallum propter similitudi- nem forme, nos aurarium, propter observantiam vocamus aura) presumeret tollere, lapsum facit, dignasque rapacitatis poenas debita morte luit : et quia juxta Salomonem, pestilente flagellato, sapiens sapientior erit ; hoc, unius infortunium ceteris om- nibus discipline fuit commonitorium.

11 Ut reliqua prosequamur, vel id in sancto Martyre mirabile, nec minus jucundum est, quod circa supplices suos hanc velut maternam curam exhibet, ut de minimis quoque rogatus, se quasi obviam preparet. Mulier matricularia o eadem et nonna, Gerlendis nomine, pia devotione ecclesise ejus adhzeserat : sonandarum campanarum officium habebat. Haec prosequendarum horarum, die solem, noctu gallum sibi nutriverat monitorem. Assueta domesticos parietes subrepere vulpecula p, dum unam alteramve predam impune asportat, majora presumit ; in gallum totum negotium intendit; sed nec saliendo pennam volatilem, nec rependo fas erat adspirare ad trabium altitudinem. Nota igitur usa fraude, parat insidias, subintrat latebras, eum interim securum et superbo gressu limen calcantem de post ostium bestiola aggreditur, invadit, et mi- naci pressum dente velut triumphans asportat ; tum silvie se reddit. Accurrit mulier, sed tardiori impe- dita gressu, uno et altero conatu frustra consumpto, totius damni querelam in Sanctum retorquet, et causando deficit : Quid ait; mihi et tibi? aut mihi reddatur gallus, aut matutinis careat Rumoldus. Nulla mora, reddit bestiola, et’ captivam predam, velut quodam suffusa pudore, coram oculis miran- tium deponit vivam; data delicti venia frustrata praesumptrix, nihil simile deinceps ausura, ad late- bras se recolligit. Mirentur alii confragosum coelum, turbatum mare, terram concussam : sufficit mihi in his,

• &Q A Normannis intacta S. Rumoldi eccl.

Ec ἂν,

unius punitio-

ne servatur. b

cde

FS

cj

Thren. 2. m

“n

Prov. 19.

Gerlendi captus gallus n vulpe restituitur,

F

d ME

et ipsa post- modum a barbaris Wlasa evadit.

ue

wi oT

2 Thess. 3 et 1 Thess. 2.

• Stupenda Lantgeri e£ repetita sana-

• compedibus constrictis.

— S. Rumoldus . facundus ar- borum sator.

tio,

Sad. 21 c. 5

q

$

DIE PRIMA JULII.

A his, qux putantur minima, gloriari super hoc Mar-

tyre. Pene enim nescio, 7Egyptii pestilentiusne czesi sunt in Cinyphe, an in omnium primogenitorum oc- cisione.

12 Superest et aliud ejusdem hujus su: matricu- larie miraculum 4, non minori pietate amplecten- dum. Ea enim incursione, qua Danos superius omnia divina et humana perturbasse meminimus, hanc quoque captivam fecerant, et mare transportaturi abduxerant. Ostium Sealdis necdum attigerant ; iranstra, remos et cetera, quz sunt armamenta na- vium, reparaturi, figunt auchoras. Nox solito horri- dior, utpote vicina jam hieme, in somnos vocat. Ceteris nocturnum frigus duplici diploide consolan- tibus, captiva, in prora, contractis insimul membris, algoris et nivium ponas luit. Extrema tandem ur- gente necessitate, appensa oratione cum lachrymis Eia, inquit, S. Rumolde, si jure, si fideliter, si ad gratiam tibi servivi, nudam et algentem tuam coo- peri. Mira fides : statim depressis oculis ut obdor- mivit, omnibus, qux» domi reliquerat, vestimentis se coopertam sentit. Expergefacta, miratur et stupet : officiosum sibi Martyrem, quibus potuit laudibus magnificat et effert. Sol in diem fuso mane repube- scebat, et navis c:eso fune, solvi parabat. Hic vero vires deficiunt, et quo amplius insudant, minus pro- ficiunt. Stabant fixa simulacra, toto luctamine et conatu deficiente, rupium instar mediis inherent fluctibus, alternatim quis quid agat, innuentibus, cum interim unus captivam senis Rumoldi admonet dimitti; hane longarum morarum causam sibi vi- deri. Ex consulto favent ceteri : ea dimissa, mox velut exsarcinata navi, velificant omnes celeritate non difficili. Quod ne in hac tantum captiva mire- mini, quis usque in hanc diem carceratis et bojatis* faciliori exauditione consuevit compati.

13 Preterea de serendis arboribus, et insitivis earum, non ignobile illud ejus recordamur miracu- lum. Quidquid enim hujusmodi seminum sanctissima ejus manus sparsisset, cum incremento ccelestis gra- tie donum comitabatur efficaci. Memor enim Apostoli. Qui non laborat, non manducet : et rur- sus, Manibus nostris laboravimus, ne quemquam vestrum gravaremus ; honesto hoc plerumque exer- cebatur negotio, in tantum ut partito ipse sibi tem- pore, nulla omnino hora przeteriret, quin aut labium in oratione, aut manus occuparetur in opere. Fagi- neam hoc negotio nutriverat silvulam, sub quarum plerumque recubans tegmine, meditabatur harmo- niam Davidicze melodiz. Ad nostra usque tempora r una harum perdurat arborum ; dulci digna religione et grata plantatoris sui recordatione excrescit ad materiam laudis.

14 Quidam Lantgerus s nomine, qui in Ecclesia B. Rumoldi coaluerat et in presbyterum profecerat, sed ut assolet ex abundantia luxuria, et ex luxuria nasci superbia, corde tactus ad hoc usque intumuit, ut nec pares dignaretur, nec quid sit homo recor- daretur. Non jam privata loquitur, altiora presu- mens, velut uter in pruina, inani turgescens spiritu, stipendia quz ex quotidiana dabantur prebenda,

. ducit contemptui ; ad alia velut majora migraturus

se extendit. Sed lapis ille offensionis et petra scan- dali, qui super quemcumque ceciderit , collidet ; et qui in eum impegerit, confringetur, quaedam statim salubria fugitivo suo opponit scandala, et occultis fatigatum importunitatibus, cunctis quibus antea luctabatur, excludit rerum successibus. Nam, ut scriptum est, pugnabit pro eo orbis terrarum contra insensatos ; rerum primo flagellatur inopia, deinde quadam animi lapidatur acedia; dies ipse et nox solito tristior, plerumque etiam mors vita jucundior. Sic dissipatus, nec tamen compunctus, pertinaci

219

corde recedit, viamque susm ingressus, velut majora appetiturus, iterum salubriter reprimitur, et oculo- rum escitate percutitur. Quid multis morer ἢ Eru- ditus ex verbere, ad horam pcnitet, et ad horam illuminatur ; iterumque priora presumens , iterum c:ecatur. Edoctus tandem, quid sit contra torrentem niti, aut quid sit homo comparatus Deo ; nil simile ultra ausurus, ante manus illas, quas nullus effugit, humiliatur ; et mediante nostro Martyre, non tantum oculis, sed etiam corde illuminatur.

19 Clareat hoc vel exemplum, vel poena eis, qui non contenti aurea mediocritate inani ebulliunt avidita te; nati in pauperenido et rusticanotugurio, aspirant ad alta laquearia et tecta palatina; assueti olira pane cibario, similam et mella przgustant cum fastidio : de quibus propheta : Vze qui conjungitis domum ad domum, agrum agro copulatis, usque ad terminum loci, numquid habitabitis vos soli super terram? Filius Patriareharum Esau, propter lenticulam vendi- Us primogenitis, de gula arguitur; David, manu fortis et amicus Dei, propter aquam ,- quam de cis- terna Bethleem in sanguine virorum fortium hause- rat, reprehenditur, quam nisi Domino statim libas- set sanguinis poenas luisset. Ipse filias hominis a filiis seculi vini potator accusatur; et qui sine omni peceato erat, dé ebrietate calumniatur; et Apostolus ait: Non sunt condigns passiones, hujus temporis, ad futuram gloriam, qus revelabitur in nobis. Si non sunt condignse passiones, quanto minus ebrietates et commessationes ? aut ad quos speciali- ter loquitur Propheta; Vacate et videte, quo-

niam ego sum Deus. Nonne ad Clericos? Eis.

quippe vacationes, eis ferias instituit Papa Silvester, quas prius a nominibus deorum suorum gentiles vo- cabant: nobis quippe vacare, nobis feriari institutum est, ut, quanto remotiores sumus a negotiis secula- ribus, tanto Omnipotentis majestatem contemplemur vicinius. Unde Apostolus : Nemo militans Deo impli- cat se negotiiis secularibus. Aut numquid non adhuc cum Deo eadem perdurat gratia suo Martyri, ut contemptores et veneratores zeque, aut certe am- plius, possit coronare aut punire ?

16 Verum hze, ut ait quidam, mordacius de- scribenda B. Hieronymo relinquamus. Nos vero ad cetera, qua supersunt, narranda redeamus, ut quod superest diei, in laudem beati viri percurramus. Compertum hoe signis evidentibus, nullum unquam frustrari, fusis erga hune patrem precibus, quibus- cumque gravetur incommoditatibus. Quidam Heli- nardus t dum nimium indulget venatibus, et fugien tem praedam captat avidius, lapsu, aut alio, nescio quo modo, inclementer periclitatur. Erat languor vehemens, ad mortem proclivior, ut paratis exe- quialibus, nil amplius, quam extrema conclamatio expectaretur. Cum interim recuperato spiritu, lin- gua adhue obligata, quodam oculorum nutu ad se- pulerum B. Rumoldi, gemitu interprete, se postu- lat deferri. Satisfaciunt misero, et inter manus exceptum, ante altare illud, plus cadaver quam ho- minem, projiciunt : tristis turba prosequitur, et pretio fidei, divine misericordie stillicidium provo- catur. Adest evicta divinitas ,et prece omnium uni huie redintegratur prior et auctior incolumitas. Miratur seipsum redivivus homo, et paulo ante alio- rum delatus adminiculo, plusquam seipsum portare sufficit; recordatusque Scripture, Non apparebis in conspectu Dei tui vacuus, annui census votum facit, et dum advixit, persolvit.

17 Addamus et aliud non minus exemplo dignum, quam miraculo. Quidam eorum, quos stipendiarios vocant milites, àb Antuerpia Mechlinis habebat negotium. Feria Ccenze illius erat, in qua a discipulo traditus Jesus, perditi hominis salutem est opera-

tus.

D

A. THEO- DORICO.

unde clerici admonentur,

Isai: 5, 8

Gen. 25.

2 Reg. 23.

E

Rom. 8.

Psal. 45.

2 Tim. 8.

Omnibus patrocinans, seminecem sanitati restituit ;

F

Exop. 23.

alium a dz- monibus libe- rat,

A. THEO- DORICO.

B feminam mise-

rabili morbo,

et plures energumenos .

Cur festum in

1. Julii translatum.

220

tus. Jejunium ex antiqua Patrum institutione uni- versalis celebrabat Ecclesia, utpote nondum percursa solemni Quadragesima. Miles ille more eorum, qui- bus quidquid libet, licet, et quod noluerunt, non dedignantur licere, absque Miss audientia et je- junii reverentia, confecto matutino prandio, solus progreditur. Vixdum mediun; iter attigerat, et ecce coram oculis dissimilis militie armatura et copiz, legio enim demonum, sub femineo habitu, crispan- tibus a tergo jubis, hastata manu, clypeo tegente humeros, improvisa progreditur, spumantis equi pulvereum quatit ungula campum : urgentibus a latere calcaribus, in unum illum totus ille intendit furor et impetus. llle contra evaginato gladio dum parat congredi, uno atque altero ictu frustra con- sumpto, auras dum verberat inani conatu, vires las- sat : jamjam infelix futurus victima, equo labitur, et tota illa iniquorum massa, velut voti compos, conclamat et irruit. Cum illevix ad mentem rediens, et toto conatu celebre Jesu inclamaus nomen, addito etiam Crucis signaculo, omnem iniquorum pertur- bat aciem, et velut fumum reddit inanem. Contra- ctus tamen et velut totis destitutus viribus, ad ec- clesiam B. Rumoldi alienis defertur manibus. Illic dies aliquot continuat, et demum curatur. Tua: hzc, Domine, gratia, tua hs,ec in Sanctis tuis est gloria, ut nullum prorsus sit incommodum, quod ad eorum preces non sentiat remedium.

18 Femina quadam, longo manus languore gra- vata, frustra in medicos multa consumpserat : labo- rabat non modo chiragra, sed etiam digitis in pal- mam relisis, truncum nulli profuturum officio zegra trahebat. Subrepserat etiam inopia, omnium semper incommodorum pedissequa. Hoc duplici pressa in- fortunio, quid jam ageret non habebat : operari non valebat, mendicare erubescebat. Rememorata de largitate Martyris, ad mensam ejus altaris accedit ; cum supplici prece zegram manum porrigens, non micas panis, sed plenissimam sanitatem de manu propitiatoris sui recepit.

19 Opere pretium est, dum brevitati studemus, multa preterire, ne, dum affectamus officiale stu- dium, auditorum incurramus tedium : neque enim etiam si vellemus, materiam square possemus, ad cujus superabundantem gratiam Tulliani eloquii fluvius siccaretur. Sed nec sanctum virum nostro quis putet egere officiali eloquio, cujus laus et glo- ria tota pensatur de zeternitatis munere et beneticio. Verumtamen quod loquimur, quod scribimus, ne- cesse est ut in laudem et gloriam ejus expendamus, sine quo loqui et scribere, nec debemus nec possu- mus. Àddamus tamen in calce, quanta virtute hosti- les demonum ictus soleat propulsare : quod cum sit de una et simili re similiter factum, non necesse fuit variare. Tres quidam a demonibus vexati, ad medicinalem ejus tumbam sunt preesentati et cura- ti. Quanta autem putatis, et quam efficaci possit et velit suis supplicibus compati charitate, qui tanta omnibus incommodis patrocinatur auctori- tate.

20 Redeamus jam tandem ad solennem diem Martyris, qui octavo Calendas Julii est depositione ejus celebris : nec immerito, ut qua die praecurso- ris nativitas, juxta angelicum praeconium, cum gau- dio celebratur in terris, eadem ob meritum Martyris tripudium esset coelo et terris. Sed nequid Baptiste celebritati et officio detraheretur, octava ab hac die Martyris officium percolitur. Age ergo, Pater san- cte, Martyr invicte, supplices tuos refove; cum judice seculi causas nostras compone, si nostram respicis miseriam, nihil foedius, si omnipotentis mi- sericordiam, nihil pulchrius. Mediator Dei et ho- minum, mediatorem te audiat inter nos et ipsum,

ACTA S. RUMOLDI EPISC. ET MART. quatenus te orante et ipso propitiante, alleviato pec- ἢ

cati pondere, ad szternitatis mereamur scalam pertingere : quod ipse prestare dignetur, qui vi- vit et regnat Deus, per omnia secula seculorum. Amen.

ANNOTATA F. B.

a Carolus Imperator IIT, cognomento Crassus, Ro- mao coronatus a Joanne Papa FII ipso Nativitatis Domini die anno 8841, inglorius obiit 888. Citt hic F’ardeus Chronicon MS. acephalum Generosi Domini Equitis aurati Lovaniensis, in quo sxpius fit mentio de Nortmannicis incursionibus : non. existimo. tamen istud majoris auctoritatis vel antiquitatis esse, quam Acta S. Rumoldi per Theodoricum. eu

b Lotharingia sic dicta α Lothario rege Franco- rum, olim non tantum hodiernam Lotharingtam alia- sque ad Mosellam fluvium ditiones, sed etiam Braban- tiam, Geldriam et ditionem Leodiensem complectebatur et in ea. latitudine hic accipienda est, ut. consideranti patet.

c Morini accolae maris Britannici, ubi nunc occi- dentalis Flandria et pars Artesiz : ipsorum Metropolis erat. Teruana. Porro gentes ista barbare, quz caedibus et rapinis assuetz, extra patriam suam. victum et se- des quaerebant, sepiusque imperium et Gallias depo- pulate sunt, variis reperiuntur appellatas nominibus : videlicet Hunni, Gotti, Daci, Dani, Getz, Scyte , ab (is, quibus erupisse dicebantur, regionibus : ultimis ta- men quibus szvierunt temporibus, communiter Normanni vocabantur; neque abs re; hoc enim nomen viros Aqui- lonares denotat, et illi ez regionibus, qu» Francie ad Aquilonem sunt, plerumque erumpebant.

d Menapii, quorum metropolis Tornacuwm, alteram Flandriz partem οἱ Hannoniam incolebant.

e Nunc Brabantia, pars inferioris Lotharingiz, ut supra dictum.

f Nunc Betua, regio inter ZPaalim et Rhenum ftu- vios. H xc est antiqua Batavia, unde Hollandi nomen Batavorum sortiti sunt.

g /Paalis Neomagum alluit meridiem versus.

h Chronicon a Vardao citatum, de quo supra, an- notato A, ita habet scriptum in margine : Haflon vel Haslon juxta Mosam, inter Leodium et Hoyum, ubi jam est abbatia que dicitur…. Alii dicunt, quod consederunt in loco, qui dicitur Ballon. /Vomen mo- nasterii quod vel omissum fuit, vel a Vardxo legi non potuit, videtur esse Le cloistre Dama. Ceterz quz hic combusta? narrantur urbes, omnibus sunt notissima.

i Defuncto Lothario Imperatore, regnum ejus in tres fios divisum est. Ludovicus primogenitus imperium et Italiam | accepit : Lotharius secundo genitus regnum Austrasiz, quod a suo nomine Lotharingiam nomina- vit : Carolus tertio genitus regnum | Provinciz, alias ZA relatense. Lotharius Rex sine legitimis decedens, filium et filiam spurios reliquit ex JF’aldrada | concu- bina, Gislam nempe et Hugonem, de quo hic agitur. Deinde Carolus Crassus imperio et. regno. Franciz, quam late extenditur, politus, omni vi Normannos do- mare et finibus imperii expellere aggressus, semper infeliciter cum illis pugnavit : ideoque ad pacis consilia conversus, frustra oppugnatis αὐ Haslon. INormanno- rum castris, concessit. Godefrido eorum Duci Gislam, spuriamh Lotharii, uxorem, et Frigiam dotis nomine inhabitandam dedit, adjectis, ut habet Wachtendonc- kius, bis mille et octoginta libris argenti. Tum Hugo ab Imperatore cognato suo Lotharingiam paternum regnum repetere ausus, sed repulsam passus aut dila- tionem, armis sibi illud vendicare decrevit, ideoque soro- rium Normannorum Regem, in societatem belli adsci- vit : sed landem uterque per Henricum, Caroli fidelem, dolo captus, Godefridus jussu Imperatoris OCCISUS ;

Hugo,

• χα δαὶ. bs

-α

DIE PRIMA JULII.

A Hugo, erutis oculis, monachum | induere coactus est.

Plura de his Vardeus ez chronico supra memorato, quod. in nonnullis corrigendum fuit.

k Boso filius Arduennz Comitis, sororius erat. Ca- roli Calvi Imperatoris, qui dedit οἱ im matrimonium Hermingardam filiam Ludovici secundi Imperatoris, sui ez fratre nepotis, aliisque illum dignitatibus et pro- ventibus auxit. P erum post obitum Caroli Calvi ejusque fiii Ludovici Balbi, cum hujus filii Carolus et Caro- lomannus Franciz regnum obtinerent, qui passim ille- gitimi habebantur : quia. nempe progeniti erant ex ma- irimonio, quod Ludovicus inscio. patre. contraxerat, et pater, ve comperta irritum esse voluerat : credidit Boso, partem. regni saltem aliquam sibi competere : ideoque ab Episcopis et principibus sibi adharentibus, Rez Bur- gundiz et Provincie coronatus et salutatus est in ca- stro Mantaliz decima quinta. Octobris anno. 879, et quamvis deinde a Carolo et Carolomanno tantam cla- dem. acceperit, ut victus omnino videri potuerit , vires tamen identidem reparavit, opportunitatem nactus per incursiones. Normannorum, dum iis resistendo Regum exercitus distinerentur. Dein Carolus Crassus Impera- tor, qui terras quas occupaverant, Normannis concessit; DBosoni etiam permisit, ut regnum Provinciz et Bur- gundiz pacifice teneret; quod | deinceps fecit, in. eccle- sias etiam. munificus. Auctor Chronici a Vardzo allati, videtur de Bosone in quibusdam hallucinatus, sed hujus loci non est ea enucleatius disputare.

1 Difficulter dixeris, a quo anno octodecennium istud Theodoricus inchoaverit : videtur quidem numerare cc- pisse ab anno octingentesimo octogesimo secundo, Impe- ratoris Caroli Crassi primo, nam anno pracedenti, ipso natalis Domini die Imperator. coronatus fuerat. Eum- dem porro annum. INNormannorum incursioni assignat Chronica Mechliniensis: Anno, inquit, octingentesimo octogesimo secundo advenerunt infideles cum regi- bus suis Godefrido et Sigefrido et Lovanii substite- runt, omnem quaquaversum regionem depopulantes, Antuerpiam comburunt et Mechliniam cum mona- sterio S. Rumoldi. Sed in hac computatione non nisi

annos movem reperies, anno quippe octingentesimo mo-

nagesimo primo:ab Arnulpho, tum rege Germanix ac dein Imperatore, casi ad internecionem : barbari, per

Belgium grassari destiterunt. Si dixeris, coronationem

Caroli tertii ideo dumtaxat a “Theodorico allatam, ut designaret tempus destructi per. INormannos monasterii S. Rumoldi, et ecclesi». singulari beneficio conservatz; ceterum incursiones barbaricas multo citius inchoatas. Huic explicationi Vardzus recte opponit, quod. si ante- riores depopulationes comprehenderevoluisset ‘Theodoricus non oclodecemnium. dicere debuisset, sed integrum fere seculum. Propterea putat. Vardzus, calamitatum ista- rum tempus etiam post. Arnulphi victoriam protrahen-

dum, quamvis enim. tunc a depopulando Belgio cessa-

vint Normanni, aliis tamen regni Francorum regionibus infesti erant, neque bella intestina captivitate Hugonis exstincta sunt: Arnulphus enim Imperator filium swum tllegitimum. Regem |. Lotharingiz constituit, rebellanti- bus contra eum. subditis οἱ Carolo rege Francim illi bellum movente, quod quamvis annis aliquot sopitum fuerit, inita inter Arnulphum, Carolum et Swindebal- dum pace, Lotharingi tamen barbaros regis sui mores numquam tolerare potuerunt : et. post mortem. Arnul- phi bellum. recruduit, donec! Swindebaldus anno non- gentesimo delapsus in manus hostium, peregptus est, ejusque interitu bella. intestina. cessarunt per Lotharin- giam. ÀÁ coronatione itaque Caroli Crassi usque ad. in- teritum Swindebaldi anni sunt octodecim; an illos de- signare voluerit Theodoricus, judicet Lector. Etenim eo tempore INormannos in Galliis adhuc potentes fuisse, liquet ez. eo, quod Carolus Rex anno octingentesimo no- nagesimo octavo deliberaverit de federe cum ipsis ineundo, contra Odonem rivalem suum, dehortante eum Juhi T5 I.

291

S. Fulcone. Archiepiscopo Morinorum, ne barbaros et

infideles in societatem belli adscisceret. Hzc quamquam accurate et erudite a. Baertio notata sint, id indecisum relinquunt, quod maxime quari poterat, quo nimirum anno, ez T’heodorici sententia, a barbaris illis inter- emptus censeri debeat S. Libertus; de qua re operose disputat Gurnexius in. F’ace sua historica ad res gestas S. Liberti, dissertatione ultima, quz ex professo di- scutietur xiv Julii. Vide interim prafatzx dissertatio- nis pag. 209, meminerisque ez num. 20 Commentar pravi; non usque adeo laborandum, ut. anni Christi, Imperatorum et. Pontificum apud Theodoricum conci- lientur, dum in. iis notandis, eum szpissime aberrasse constat. j

m Zzistimat Vardzus, ecclesiam S. Rumoldi ante- riori quadam barbarorum incursione destructam. fuisse; idque probat ex Actis S. Gummari per Theobaldum, de quorum auctoritate agendum erit ad diem undecimam Octobris. Wachtendonckianus autem cap. XXX dicit, Mechliniam a. barbaris illis incensam fuisse anno octin- gentesimo trigesimo secundo, quo etiam S. Libertus ad aram S. Trudenis creditur trucidatus. Deinde aliquot post annos Mathildem nobilem feminam, filiam Rasonis, qui frater fuisse dicitur comitis Adonis, ipsiusque heres, sarta tecla, combustz: per Normannos dis, reparasse et domos cis Tiliam concrematas erexisse : at ullimum non videtur verosimile, quia chronica Mechliniensis di- cit, domos cis T’iliam ad monasterium S. Rumoldi exstrui captas, post. cesos per Árnulphum Normanuos.

n Chronicon Mechliniense ita habet : Unus autem qui ecclesiam spoliare aggrediebatur, ex ascensu in przeceps ruens, cervicem fregit, quo casu perter- riti ceteri, ultra accedere non sunt ausi.

o Matricula; catalogus, descriptio, index. Vox nota juris-consultis, in ecclesia duplex erat, una, in quam referebantur personz. sacrz, tam. viri quam femina, ecclesie deservientes et ez reditibus ejus alendae. ,4ltera pauperum, qui ez. eleemosynis in ecclesia oblatis, sti- pendium aliquod aut etiam sustentationem accipiebant ; ex quibus seligebantur ii, qui sacristam juvarent in mundanda | ecelesia, campanis !pulsandis, lampadibus preparandis, et aliis ejusmodi ministeriis. Ne autem putaremus Gerlindem hanc secundi fuisse ordinis, addi- tur eadem et nonna, quz voz sanctimonialem przser- tim seniorem significat, ut habet Papias : Nonnos vocamus majores ob reverentiam, et vetus scheda de ordwatione Episcoporum, pro ancila Dei sacrata, quae a Francis nonna dieitur. Erat ergo Gerlindis

ex primo matriculariarum ordine. Nam postquam, ut^

annotato M diximus ez JFachtendonckio, Mathildis sarta tecta restaurasset δοραῖς Ruumoldianz, convenerunt aliquot virgines Deo dicat», qua custodiz dicta adis et Reliquiarum S. Martyris adhibite, noctu diuque alternis ibi modulabantur, a quibus exordium sumpsere religiose S. Victoris in Blyenbergh, Nonnze ten haen, ab hoé miraculo nominate, ut existipat. Wachtendonc- kius; ez istis una erat. Gerlendis; et quia nunc regu- lam S. Augustini profitentur, credidit idem JFachten- donckius, jam, tum eam, fuisse professas, cum. tamen seculo nono, ista. viz ποία esset in. Belgio. De eadem re dictum est satis in commentario pravio.

p Hinc patet, monasterium S. Rumoldi, nondum adificatis. cis T’iliam domibus, etiamnum. tunc fuisse in solitudine; vulpes enim, misi longo wsu aliquan- tulum cicurata sit, oppidum aut pagum mon ingredi- tur. | ἔν

q Credibile est, sanctimoniales reliquas , siqua per

id tempus fingi possint, anno octingentesimo octogesimo, ᾿

quo iterum Normanni majori crudelitate in Belgium irruperunt, ad tutiora loca se recepisse, relicta sola Gerlende sacristana, quz hic sola. captiva et per Sanc- tum liberata fuit. Chronica Mechliniensis narrat mi- rüculum in hunc modum: Ad ostium Scaldis, non

29 procul

A. THEO- DORICO.

A

A.THEODORICO.,

Rarissimum Domynsii opus describitur,

222

procul Mechlinia, stabant naves infidelium, in quas plures Christianos in captivitatem abducendos co- gebant. Inter hos erat sacristana S. Rumoldi, quae in nocte hiemali frigida, sub dio in superiori navis tabulato manebat, et invocato S. Rumoldo obdor- miscens, consuetis tegumentis tecta sibi videbatur. Mane discessure naves, solvi nulla vi poterant, ad magnam infidelium admirationem, donec quodam clamante, hoc ob sacristanam fleri, eamque dimit- tendam, liberata est, et naves solverunt. Putat Vardaus, Gerlindem hanc Sanctam fuisse, sed fatetur, se nullibi Sanctis annumeratam reperisse. Piam fuisse et religiosam non dubitamus. Gramaywum , praedictum miraculum S. Marix Magdalenz tribuentem, alibi refutavimus.

r Post Theodorici tempora, nulla arboris istius me- moria reperitur ; salis diu stetit, dum ultra tria secula perseveravit.

s Wachtendonckius, nescio quo auctore, Lantgerum Francum nominat, vulique ab ineunte ztate in. familia Comitis Adonis educatum et à B. Rumoldo in collegium suum adscitum. Verum hzc et similia pie cogitatis adscribo, si enim ordo miraculorum attendatur, hoc post Normannorum tempora contigit, adeoque S. Rumol- dum numquam viderit Lantgerus, nisi novum longzvz etatis fingatur. miraculum , quale in S. Liberto non- nulli coguntur admittere.

t Et hoc et miracula cetera post Normannorum cladem contigisse oportet, sereniori seculo reflorescente Mechlinia, dum S. Rumoldus novis clarescere ccpit miraculis, ut narrat Chronicon Mechliniense.

Ad sequentem de S. Rumoldo Legendam

PRZEMONITIO

D. in. Commentario previo S 3, editionem Domyn- siane Legende, per Rosweydum Vardzo commodatam , ad Museum nostrum postliminio non rediisse, vel sal- tem, nescio quo casu, intercidisse, meque ea propter diu multumque coactum. inquirere , ut. alicunde exem- plar aliud, seu Latinum, seu antiquius Belgicum e te- nebris eruerem , sed casso. diu conatu. Jacturam qua- damtenus reparaverat sepe mihi laudatus Cl. Canonicus Crucius, subministrato apographo ejusdem Domynsianz versionis manuscripto, quod ex impresso transumptum fuerat Lovanii anno 1596, avulsumque ez curiosi cu- Jusdam adversariis, ut manifeste ostendit Vite S. Ru- moldi principium , quandoquidem inchoetur a fol. 38. “dt votis demum fecit satis lectissima nostra Lovanien- sis bibl/otheca, ubi desideratum Domynsii exemplar re- pertum ad me transmissum est, benevolentia R. P. Rectoris Antonii Bettonville, quod cum adeo rarum esse, experientia didicerim, nil quidquam pratermissum aut neglectum voló, quod ad integram ejus notitiam possit conducere. Libeilus typis nitidis excusus est in forma 12, pagellas continens 60, numeris non signatas, üs distinctus titulis, quos alibi. descripsi. Expansum primz [aciei titulum. infra. subjiciam, cum adsculpta lamella, Cardinalis Granvellani, primi Mechlinien- sium Archiepiscopi, gentilitia. insignia referente, mixta cum hodiernis Scoticis, quemadmodum Archiprzsulibus istius ecclesi» usitatum ex. Mirao supra insinuavimus sub finem 8. 8, clarius autem. in. excuso Hauchini,

Granvellani successoris S. 16, num. 186, quod et se- cutis postea. Archiepiscopis in usu fuisse constat, usque ad Illustrissimum Alphonsum, atque hodiedum usur- gari solet in sigillo judiciali tribunalis Affligemiensis,

junctis Scoticis et abbatie | symbolis, impositaque toti scuto viventis Archiepiscopi tessera,

AH ujus institutionis principum habes in Granvellano, '

causam [frustra aliunde quzsieris, quam ez eo, quod

ACTA S. RUMOLDI EPISC. ET MART.

Capitulum Mechliniense parmam Scoticam, tamquam vere Rumoldianam non ita pridem tunc sibi vindicasset, qualem ferme Domynsius exprimit post. alteram dedi- catoriam, ubi gentilitiis Scoticis superponuntur tres glebulz, tribus triticeis spwcis. distincte, cum omnibus hodiernis scuti archiepiscopalis decorationibus,: nequis de novitate dubitare possit, quidquid hanc praeferat epigraphen INSIGNIA. D. Ruworpt. Titulum genuinum reddo, prout in prima facie adumbratum reperi, tum nuncupatoriam Capitulo Metropolitano |. Mechliniensi, serenitatis gloria insignito, qux a. Vardao preterita fuerat. Cetera. ex hujus editione descripsit. Baertius, ego cum ipso Domynsiano opusculo contuli, ea ferme sola observata diversitate, quod duze vel tres sectiones aliter a Vardao, aliter in antiquo edito divisa sint, manente tamen utrobique eadem prorsus rerum substan- tia. Domynsii culpa factum, quod. Belgicum autogra- phum integre redditum non sit, nonnullis, qua alibi notavi, suppressis omissaque miraculorum serie, quam cum proxime ex ipso Theodorico dederimus, nihil su-. perest, nisi ut Domynsium ipsum inspiciamus. En igitur supradictum titulum :

Divi Archiprzsulis Christique Martyris Ru- moldi, Maehliniensium Prsidis sive tu- ’telaris eximii. Vita.

Abs

Joanne Domyns Machliniano, Guavrianorum parocho, latinitate donata.

Mementote. prapositorum. vestrorum, qui vobis locuti sunt verbum Dei, quorum intuentes exitum conver- sationis, imitamini fidem.

Hebr. 13.

Cum privilegio.

Impressum Bruxelle apud Michaelem Hamontanum anno 41569.

Aosta: sanctorum Rumoldi et Liberti effigies, pro pictoris libitu, vel Domynsii cogitatione expressas, de- sumpsi ez altera Legende facie: H uc. vero recurrere possunt, relatae supra observationes num. 954 de statuis inauratis, equestrique IS. Liberti habitu, α Gurnezio vindicato. [bi senilis facies et cana. barba, longzevam Sancti principis etatem. reprasehtant; ast hic contra Juvenili forma excusus, tamquam discipulus cum ma- gistro componitur; ex scuto Mechlinwensi, cui quodam- modo innititur, dominationem commonstrans, sed per immanem prolepsim septem. οἱ amplius seculorum; quandoquidem — insignibus illis primum donata sit Mechlinia a Friderico Cesare, Archiducis Mazimi- liani Belgii Principis patre, anno 1490, ut constat ex ipso diplomate , alibi recitando. Ornamenta | reliqua observare, opera pretium mon existimo : in propatulo sunt, ez cujusque ingenio aut Propenam voluntate pie- trateque explicanda.

Sere-

D

cum insigni- bus Card. Granvellani aliisque minutiis .

E

Ad subjectam lamellam observatio.

DIE PRIMA JULII.

Ἧι: I

Serenissimo Canonicorum coliegio Metropo- {απ ecclesia Machliniensis.

SUE

IN. multis verborum utar ambagibus, Viri orna- tissimi, paucis, quod volo, accipite. ÀÁnnus nune agitur tertius aut quartus, cum eximii Antistitis Ru- moldi Acta sive Yitam, in latinam traducerem lin- guam ; quam et candidis quibusdam meique aman- tissimis amicis, nuper legendam et introspiciendam dedi. Non quidem eo animo, ut versionem hanc in lucem darem ; neque enim id tutum existimabam, maxime hocce exulceratissimo tempore, quo innu- mere (pro dolor!) passim vigent haereses. Qua de re summ: audaciz loco hactenus habui, hujusmodi quid in lucem edere, quod ad Divorum attinet his- torias; qus nunc prorsus in contemptum abiere et exploduntur abs hzereticorum asseclis. Quibus probe animadversis, in animum induxeram, intra parietes me continere, et versionem hane meam tutiorem in scriniis fore, quam si in publicum emitteretur. Verum frequens amicorum adhortatio in causa fuit, ut postmodum sententiam mutarim : occinebatur enim nihi indies, vel eo magis mihi sequum esse, ut, qua dictaraim, evulgarem, quo haereticorum pervicacia magis magisque incrudes- ceret ac descviret. Itaque amicorum postulatis mo- rem gessi, licet gravatim; ac resumpto calamo, meam qualemcumque operam castigavi, quo emen- datius prodiret. Huc autem audacie potissimum adductus sum, ut aliquo modo palam testarer, me lubens [lubenter] si queam, gratificaturun Metro- politanee ecclesi;e. Machliniensi, non ita diu insti- tute. Pluribus enim devinctus sum (fateor) Machli- niensi civitati; siquidem me nedum in hanc lucem

, Mla produxit, sed a teneris, quod dicitur, unguiculis

enutriit, et siqua denique eruditionis scintillula mihi est reliqua, hanc Machlinia, dum Standonici collegii istic alumnus degerem, subministravit. Ceterum quando hujus eminentissimi Martyris sacra ossa, vestra in tutela hactenus servata sint et etiamnum serventur, visum mihi fuit, Ornatissimi viri, et generosissimi Domini, hanc rudem minime- que elaboratam opellam vobis dedicare et sub ex- cellentissimi nominis vestri auspiciis in vulgus edere: quo nimirum tam preclara Divi gesta, piorum manibus commendentur. Accipite igitur,

223

Meecenates optimi, tutelaris vestri Rumoldi vitam, ex vetustissimo archetypo germanico translatam, opéramque meam boni consulite, tantisper eadem

D

A. JOAN. DOMYNS,

fruentes, dum litteratior quispiam (quales plurimos .

Machlinia habet) politiori dicendi stylo hanc histo- riam recudat; hujus enim solius, non aure popu- laris captandae gratia, hic labor a me susceptus est. Precor denique Deum Optimum Maximum ut Dig. vestram Ecclesie su: quam diutissime servet in- columem, cui me etiam atque etiam commendo. E Guavria Diva Virginis Deipara, ipsis preecidaniis

feriis Ascensionis Dominicze, a Christi cunabulis

anno 1569.

HX M. observantissimus clientulus Joannes Domyns Presb.

Senatui. populoque — Machliniensi , Joannes Domyns Machlinianus.

eds lE

2 E. vobis, Viri prudentissimi, S. Rumoldi tutela- ris vestri Divi historiam, latine a me qualicumque stylo depictam. Hactenus quidem eam Germanice impressam, manibus trivistis, at quia paucissima jam exstant exemplaria, rem haud infrugiferam me fecisse autumo, dum ejusdem Divi vitam latine red- didi, idque in eorum potissimum gratiam, qui prze- ter maternam linguam, etiam latinam calleant: neque addubito , quin quod prestare conatus sum, Vobis pro solita benignitate vestra, sit gratum fütu- rum, licet non usque adeo dextro Apolline Musis- que faventibus, rem ipsam tractarim. Cuncti Mar- tyres (ut D. Ambrosii utar verbis) devotissime per- colendi sunt, sed specialiter ii venerandi sunt a nobis, quorum reliquias possidemus. Enimvero quem Divorum Machlinianos majore honore prosequi Vos oporteat, quam Prsesulem hune Rumoldum; quo auctore olim majores vestri, Christiana fidei rudi- mentis sunt imbuti, atque Etchnicismus procul a finibus vestris exulavit : ita ut non immerito eum- dem Martyrem Apostoli loco habeatis : siquidem inter primos ille numeratur, qui Christi Evangelium Machlinianis adnunciarunt.

His adde, quod et illius sancti: viri ope adjuti majores vestri, hostium victoria non raro sint po- titi : adeo ut in hunc usque diem florentissima urbs Machlinia, a nemine quantumcumque potente, de- victa aut expugnata fuerit, licet variis bellorum motibus non semel perculsa, ut ex annalibus liquet. Pro quo beneficio termaximo semper devinctos Vos esse addecet vestro Patrono et tutelari; prout ma- gno studio a majoribus vestris declaratum, est, ea maxime in re, quod thecam illam argenteam, auro gemmisque ornatam, fabricarunt, nunc, si unquam alias, pristino suo nitori et integritati redditam, qua in Martyris reliqui: religiose asservantur. Opus certe sumptuosissimum et cui par hisce in regioni- bus non reperias. Vos quoque haud degeneres filii, progenitorum vestigia insequentes, quotannis lus- trare consuevistis urbem, vestrum circumferentes Tutelarem. Nec est cur abs religioso hoc instituto deflectatis. unquam, ob haereticorum hujus &vi de- liramenta, nugantium, Sanctorum venerationibus, Dei derogari glorie. Et dubio procul hac satanica doctrina ; et ἃ Catholicorum grege explodenda, at- que mordicus retinenda ea, quam multis seculis Ro-

mana

À. JOAN. DOMYNS.

De nuncupa- toriis et scuto Rumol- diano,

224

mana et Apostolica observavit Ecclesia. Quid autem aliud honoramus, ut obiter dicam, et veneramur in Sanctis, nisi Dei dona, nisi Christum ipsum viven- tem et operantem in illis ? Qui honorat Dominum, inquit Epiphanius, honorat etiam Sanctum: qui vero ignominia afficit Sanctum, ignominia afficit ip- sum Dominum. Valeant igitur hzereticorum portenta, tametsi ad ravim usque reclament majorum nostro- rum religiosis institutis. Hzc licet non nescius sim, vel me tacente, strenue a Vobis senatu populoque Machliniensi factum iri, tamen epistolio hoc com- pellandos vos esse duxi. Valete et prosperante Deo, Rempublicam vestram, ut hactenus, bene beateque gubernate.

INSIGNIA D. RUMOLDI

»

Is epistolae nuncupatorie Domynsii, ad quas id. observatum velim, vetustissimum archetypum ger- manicum, quod in priori memorat, non aliud esse quam Legendam ipsam Belgicam, sub finem seculi xv bag- tam, de qua jam toties sermo nobis fuit : quod vero in altera asserat, germanice impressum fuisse, impres- sionem intelligo, calamo exaratam, quemadmodum est apographwm nostrum, nisi quis typis excusum velit, sed nullum ejus exemplar ad nos pervenisse, quod ferme miraculo-proximum esset. Ceterum, ne vel apex e Do- mynsii oper? a nobis prateritus dici possit, hoc iterum loco, cum ipso et exipso inserimus jam dicta superius, et. sub [inem S. 8. expressa S. Rumoldi, v£ vocare pla- cuit, gentilitia insignia, nescio a quo, quo tempore, qua ratione aut occasione concepta, qua si attente conside- rentur, omnino. suadeant, non aliam, ut ibi dixi, etate Domynsü, Mechliniensium opinionem fuisse, quam quod S. Rumoldus Regis Scotim hodiernz filius, at- que adeo non Hibernus, sed vere Scotus Albiensis ge- nere fuerit, quem nihilominus Dubliniensem in Hiber- nia Archiepiscopum scriptor ille, uti suo loco ostendimus,

primus pronuntiaverat. Unde porro glebulz illa cum |

spicis (ut videtur) triticeis adjecize aut. scuto .Scotico superimposita accesserint, nemo hactenus vel divinando assecutus est : nist quis symbolici quidpiam excogitare voluerit, S. Rumoldo adscribens fecunditatem messium, quz 1n deserto prius Ulmeto, nunc urbe et agro Mech- liniensi sucereverint ; unaque uberes spirituales fructus, qui in gentili prius solo, ad Christianam. pietatem S. Kumoldi pradicationibus converso , mira [ertilitate producti fuerint. Liceat hac omnia tam pie explicare, quam eo tempore cogitare licitum fuit. Qui anno 1673,

ACTA S. RUMOLDI EPISC. ET MART.

mappam. geographicam totius archidiecesis edidit Flo- rentius .Langrenus , maluit. pura. insignia Scotica S, Rumoldo tribuere, ut omnium oculis mappa ipsa ezhibet; ez qua aliqui male dubitant, urum Rumol- diíanas spicas assumpserit Hovius, cum hic aperte tria viridia folia pro insignibus habeat.

Certe neminem unum ita desipere existimo, qui

D

S. Rumoldum (alem unquam tesseram sumpsisse, sibi Dro map

fingere ausit, eo seculo, quo de id genus insignibus necdum fuerat somniatum. Verbo dicam, nova isthaec omnia, et satis verosimiliter aut a Domynsio ipso, aut saltem ejus state adinventa ; ut et hic locum omnino habeat vetus parozmia : Pictoribus seque poetis quid- libet audendi semper fuit zequa potestas, quemad- modum procime ex eodem Domynsio representavimus S. Libertum ut adolescentem, militari habitu, totum cataphractum, bipennem dextra, sinistra hodiernum scutum Mechliniense praferentem, quem historia cla- mat, a primis annis, sub S. Rumoldi patrini sui et a morte suscitatoris ductu, clericalem et monasticam vitam duxisse, functum post Sancti Preceptoris martyrium Praepositi munere, οἱ grandzvum à Normannis. ad S. Trudonis aram mactatum, de quo dicendum erit xiv Julii. Ignoscendum hominibus, qui ez ingenio potius et pia religione, quam ez veritate sua metiuntur, turbato rerum, temporum et locorum ordine. Sic et parmam illam Scoticam promittit Domynsius vitz. a se scripta aut latinitate donate, plane oppostam, cum in hac ad Scotiam Hibernicam omnia referantur, ut ez ipsa- met jam perspicies. Confer, obsecro, sequentem | Do-

mynsi prologum. cum “Theodorici exordio, fallor ni

statim. intelligas, istum ex hoc desumptum, sed ab imperito aliquo insigniter interpolatum, α Domynsio metaphratisce redditum. .

PROLOGUS

(αν amplissimus et maximus ille honos, signa sunt et recta Divorum opera. Hoc quo latius propagantur, eo amplius pii exhilarantur, perversi autem pudore suffunduntur et reverentur. Magnifi- centia isthzec ab ipsa sacrosancte Crucis arbore prognata est; per quam vita mortem superavit, veluti feecundissimo irrigata imbre, aqu: nimirum et cruoris, ex Christi Jesu profluxi pectore. Mox ila ramusculos suos longe lateque extulit; hujus- modi quidem fructus producens ac flosculos, ut horum suavissimus gustus universum expleverit

mundum. Respexit hoc ipsum in Oriente Egyptus et |

India, et in Occidente, altera orbis parte, Britannia cum vicina sibi Scotia. Quamobrem qui ab zeterno illustrata. fuere sole, quam primum prodigiosa opta- taque percipientes verba, ad sacrosancte Crucis honorem, martyrii in ardorem, Christi festinarunt nomine. Ex horum autem numero, ab orbis terrze remotissimo climate Divus emicuit Rumoldus, uni- cus Scotorum Regis gnatus. Is spectate vir inno- centi: et fidei constantia celebris, archiepiscopatus obeundo munia, complures ad justitiam aequitatem- que pertraxit: quique valedictotandem suo regno, atque summo Antistiti prasulatus sui dignitate contradita, divino praescripto ac jussu, Machliniam venit; ubi rite candore et miraculorum Christi attestatione ecclesiastem agens, fatali concessit necessitati, sacro fulgidus martyrio. Preter hse, quoniam per Vatem regium adhortamur, ipsum summum Numen in Sanctis suis depraedicare, sequum, salutare ratiónique consonum fuerit et id collaudare in divo suo Antistite οὐ Martyre Ru- moldo hoe loco potissime, quo sacrum ejus con- quiescit corpus, per angelum quidem illi designato; atque per summum Pontificem maximis gratiarum

• donis

libitu e or- mato.

DIE PRIMA JULII.

A donis accumulato, quem (inquam) locum ipse Martyr

a b

David Rex Scoti2 cum selecta uxore,

B

d

eclitus mone- tur de prole suscipienda,

qua dicente angelo, Rumotdus

. appellatur.

h

vite claritate exornavit, ac postremo cruore suo ibidem effuso magnifice adeo sacravit. Ad tanti itaque Presulis, quo accendantur omnes, venera- tionem, quam liquidissime ipsius vita et mors hic depingetur ad Dei maximi honorem.

MLLA

Ex editione Vard:i, eollata eum antiquiori.

CAPUT I.

᾿ 5. Rumoldi nativitas et vita ante Episcopatum.

Bu gubernacula quondam apud Scotos, urbe metropoli Guerviana a, tenebat David b Rex, exi-

mia quidem ac singulari prudentia vir,’ nec minus

rerum copia divitiisque affluens. Maximo is teneba- tur desiderio liberorum suscipiendorum, quorum nutu et imperio Scotensis sua ditio pacatissime mo- deraretur. Qua de re non explendz libidinis causa, quin imo ut legitima potiretur sobole, multum diuque volvebat animo, quam sibi moribus ac generositate parem jungeret conjugem ; siquidem Sapiente teste, cui proba contingit femina, rem haud poenitendam ille nactus est. Que cum Rex volutaret animo, claris quedam natalibus orta, illustrissimi nimirum Sicilie. Regis c filia, cui et Cecilia nomen, miris apud eum efferebatur przconiis : honestatis enim ejus nomen longe lateque spargebatur. Pre gaudio itaque gestiens Rex, hanc adeo ingenuam heroinam annuente hujus parente, celebri pompa sibi matri- monio copulavit, idque rion modo ipsius, sed et uni- versi d sui populi Scoteni gaudio incredibili.

2 Rex hic suaque conjux multo tempore una de-

.

gebant, nulla edita sobole, Dei templa proni fre- quentantes, multa exercebant pietatis opera, Deum numquam non deprecantes, ut iis prolem pro sua benignitate daret ; quee nimirum ipsis hac vita fun- etis, regni gubernationem et tutelam susciperet. Quod ut facilius impetrarent, sanctum rogarunt Guallaferum, e tünc temporis Dublinensem Archian- tistitem (cujus pietatis ae sanctimonie fama per universzm divulgabatur Scotiam) ut sacrosanctam precaretur Triadem f, sobolein eis quo impertiret ; eujus opera res afflictze regni post utriusque busta propulsarentur. Religiose admodum prostravit sese humi.ipse Przesul una cum rege reginaque, atque lis Deum suppliciter exorantibus, en apparuit Dei nuntius in 9 haec verba prorumpens : Mittite mce- rorem : ecce enim regina gignet marito prolem, eamque corpore venustissimam, Deo apprime pla- centem ; quce complures ab gentilitatis errore ad Christum perducet, id quod res acta postmodum edocuit.

9 Juxta Angeli dietum concepit Regina, pepe- ritque prolem insigniter decoram. Hane ob rem gaudebat Rex cum conjuge sua supra modum : unum hoe abs Guallafero Archiepiscopo contendentes, ut hane sacro tingeret fonte, quod ille haud gravate annuit. Cum autem infans baptismo adhiberetur, rogitabat Episcopus, quid nominis illi imponeret. Verum quid responsi darent suscepturi prolem, penitus ignorabant h, altercantes inter sese, quo appellarent ipsum nomine. Hisce animadversis, ait sanctus Praesul : Puer hic divinitus est collatus, ac progenitus, rogo itaque vos omnes, ut una. mecum religiose in terram procumbatis, Deum quam ar- dentissime pulsantes precibus; ut quemadmodum

225

ille suo munere, infantem hunc est elargitus, ita nomen ejus nobis significare haud gravetur. Atque ipsis divinam opem obnixe implorantibus, coram adstitit S. Guallafero Dei angelus, mandans ei, ut Rumoldi i nomen puero daret. Hinc non vulgariter gestiebat ille, cum cotu universo, actisque super iis Deo quam cumulatissime gratiis, prolem ipsam unda baptismatis lavit, Rumoldi nomine eam appel- lans.

^4 Post Rumoldus, uti unice charus filiolus, ho- nestissimetenerrimeque educatus fuit, divino utique imbutus spiritu. Prius enim quam fari ille didicit, bonam pre se tulit indolem, ac demonstravit, quanti postmodum meriti esset futurus. Ab ineunte nam- que atate parsimoni: plurimum studens, corpuscu- lum suum extenuabat. Siquidem de eo fertur, ter ipsum singulis septimanis jejunasse, secaada nimi- rum, quarta et sexta diebus; tantumque semel iis diebus materna suxisse ubera, nullo amplius tum sumpto corporali nutrimento, hunc et abstinendi modum per omnem servasse statem. Quem non ἃ se ipso puer acceperat, at divino ex afflatu. Deus enim indicatum ipsi voluit, ternis in diebus, tres divisas esse in divina et superbenedicta Trinitate per- sonas, atque unica in comestione Deitatis unitatem.

9 Adolevititaque puer Rumoldus omni in pietate, natusque annos quinque, a parentibus piis moribus et litteris instituendus est traditus Guallafero Ar- chipresuli : quem paterne ille suscepit et divinis litterisimbuit : quo tandem filiolus virtute et pietate divino munere inclaresceret, cui is adhzsit eam ob rem ad annum usque ctatis suce decimum quintum. Tum enim a patre evocabatur regale ad palatium, Principe dignis moribus erudiendus, tumque hono- randus, uti regius heres. Parentibus itaque juxta prescriptum Dominicum, morem gerens Rumoldus, regiam accessit. Veram regales pompas et honores plane aversabatur ac respuebat, tamquam anims suc adversas: atque omnium abjectissimus esse studebat, diu noctuque regali in zedicula precatio- nibus piis dans operam : quidquid enim rerurm tem- porariarum ille sibi comparare potuit, pauperibus liberaliter elargiebatur. Infirmorum curam gerebat, vinctosque carceribus invisebat, ceteraque miseri- cordi: opera, precepto Domini impendebat. Inter omnes denique dimissius, ceterisque, Regis in pa- latio versaatibus, submissius sese gerebat.

6 Quodam autem tempore dum intempesta nocte orationi vacaret Rumoldus, apparet Dei nuntius, inquiens : Fili indolis optima Rumolde, Altissimus te praelegit et adamavit; nam ejus nomine munda- nos honores ac gaudia omnia abdicasti. Is te dona- turus est, loco diadematis temporalis, quod tibi jure debetur, corona ecelesti. Quare in eo quod coepisti perseverabis, et Domini nostri Jesu Christi vestigia insequi baud cuncteris. Pompas mundanosque ap- plausus respuens, virginalem tuum florem illibatum usque servato. In omnibus te submissum exhibeto : eleemosynas, tua ex substantia, pauperibus et ege- nis Christi nomine impartito. Populum item tibi conecreditum, aut etiam concredendum, benizne in-

strue; Dei ecclesiam ejusque ministros honore ac

amore prosequitor. Ab actibus denique sceleratis et cogitatibus irnpuris immunem te usque gerito. Al- tissimus enim tua facta dubio procul fortunabit, mentem illustraturus gressusque directurus tuos. Hec affatus Dei nuntius disparuit. Ad quce suppli- citer Rumoldus : Gratias, inquit, tibi refero, Deus eunctipotens, qui dignatus sis me erudire. Oro te proinde, pro immensa tua benevolentia et amore, quo genus ipsum humanum dilexisti, quando ex summo ccelo ac Patris dextera in hanc lachryma- rum te demisisti vallem : qua in, amantissime

Jesu,

D

A. JOAN. DOMYNS.

Hic ab infan- lia. sanctissi- maus,

E

a, Guallafero litteris insti- tutus,

celesti exhor- tatione totus ad Dewm ra- pitur.

F

͵

A. JOAN. DOMYNS.

A

226 | ACTA S. RUMOLDI EPISC. ET MART.

Jesu, penuriam, esurlem, sitim et calorem, uti ve- rus homo, contumelias item, injurias, derisiones, ac ignominiosissimam denique mortem, juxta prophe- tarum vaticinia, subire voluisti ; ut mors tua ama- rissima, in me tuo servulo minime sit inefficax. Verum, ut pollicitus es, mei semper curam habeas, quaso; inque viam mandatorum tuorum me dedu- cas, quo tandem post hanc vitam, coelestem perci- pere merear coronam, cujus ergo, terrestre regnum dereliqui. Atque hunc in modum adolevit Rumoldus, multa conspicuus sanctitate, ita ut ab omnibus ada- maretur.

ANNOTATA F. B.

ἃ Urbs Guerviana, aliis Verwich; et genuino nomine, ut putat F’ardeus, Guari vel Guare : fatetur hic nullam talem metropolim inveniri ih. Hibernia hoc lempore; sed. antiquitus fuisse plures, quz nunc aut vici sunt, aut pagi, qui nomen antiquum servant. Ezi- stimat. autem idem F’ardaeus, hic agi de eo vico seu municipio, quod vulgo etiamnwm vocatur Guere an Ri, id est Gueria Regia, distans Dublinia, triginta septem millibus passuum versus Wexfordiam. Si plura vis, aut anecdotis Hibernicis delectaris, ipsum adi : nobis non lubet res. incertissimas, aliis aque obscuris invol- vere.

b Hic Vardzus contra Scotos Albienses seu moder- nos, ut ostendat S. Rumoldum, Scotum Hibernum fuisse, contendit, nullum. Regem | Scotiz ,4lbiensis in- veniri uspiam, qui potuerit Pater S. Rumoldi fuisse, ei id quidem meo judicio. recte. contendit, sententiam ejus approbante Molano. Rejicit etiam. Vardzus omnes Scotorum Albiensium sententias, de Patre S. Rumoldi. Ferum dum ipsum quzrere incipit in. Hibernia; ante

omnia asserit, tam certum esse Rumoldi parentem in.

Hibernia regnasse, quam est difficile assignare, cujus regni aut ditionis Rex aut regulus fuerit. Ostendit etiam, omnes Reges Hibernos, qui Davidis nomine gloriati sunt, tam procul ante aut post Ranioldi tempora regnasse, ut eum genuisse non potuerint : tan- dem per conjecturam, ut ipse ait, probabilem, assignat Davidem aliquem regulum in Lagenia, a quo per varios Reges Hibernicos, genealogiam. S. Rumoldi deducit usque ad. Millesium Hispanum, et inde usque ad. Ja- phetum filium Noe: in qua serie genealogica ego nul- lum gradum probare possum aut negare, deficientibus tam. Hibernicis quam Hispanicis monumentis, prater ultimum, nempe Japhetum fuisse filium Noe, quod de fide est: hinc patet, si ego per conjecturam dixerim, S. Rumoldum Anglo-Saxonem fuisse nobilem, non peccasse me contra auctores ad testandum idoneos. Vide dicta superius variis locis.

c Vardzus hic ostendit, Reges et Principes Hibernos scpe habuisse conjuges, filias exterorum Regum. aut Principum, adeoque nihil mirandum fuisse, si David Rez in Lagenia duxisset sibi in. uxorem filiam. externi Principis, presertim cum haberet in sua ditione Du- blinium, celeberrimum emporium, quo facile aliorum Principum | fama. et notitia perferri potuit. Nec obstat, quod seculo septimo exeunte, quo S. Rumoldi parentes floruerunt, Sicilia Regem non habuerit; potuit enim, quod alibi refutavimus, Reguli aut Principis cujusdam filiam ducere, qux filia Regis et credita sit et dicta in Hibernia. Ceterum. Vardeo verosimilius est, in mo- numenta Mechliniensia, quz Domynsius vertit, trans- scribentium ignorantia, Sicilize irrepsisse, pro Casilize, qui cum forte nusquam alias Regem Casiliz legissent, notissimi regni vocabulum substituerunt. Itaque juxta Vardzum, S. Rumoldi mater fuerit fita Regis Mo- moniz, qui vulgo a. Casilia seu Caselia Momoniarum metropoli, Kex Caseliz Hibernis vocatur Hujus multo facilius, quam Sicule .Heroinz, probitatis fama incre-

brescere poterat in. vicina Lagenia, credique potest, no- Ἢ

men Cacilia tum temporis satis usitatum fuisse feminis Hibernis. Egoautem existimo, Acta Domynsiana tante auctoritatis et antiquitatis non esse, ut certum facere alicui possint. .Hibernum fuisse sanctum Rumoldum, nec satis credibilia reddere, qua tanto molimine volvit et revolvit Vardeus, ut supra non semel observavimus in Commentario pravio.

d Jon videtur auctcr vitae assentiri opinioni Vardzi, asserentis. patrem. S. Rumoldi, regulum dumtaxat fuisse in Lagenia, non autem totius Hiberniz monar- cham, qualem hic videtur agnoscere auctor vitae, cui non nisi Rez magnus et potens placere potuit.

e Dempsterus lib. 7, num. 590, ita de Guallafero narrat, teste Vardzo : S, Gualaferus Confessor et Episcopus, hoc est, episcopali titulo usus ad libe- riorem Evangelii predicationem, S. Rumoldi Scoti comes et discipulus, cum eo ex patria in Belgium appulit, omnium laborum usque ad martyrium par- ticeps. Joannes Domyns in vita illius Sancti : nec plura de eo comperta. Miratur hic Vardeus Demp- steri cecitatem vel impudentiam, affingentis Domynsio, qua certe non habet, immo quibus contraria scripsit. An somniat Dempsterus dum dicit : S. Gualaferus con- fessor et Episcopus, hoc est episcopali titulo usus ad liberiorem Evangelii preedicationem, an .Epísco- pum se mentitus est ad liberius pradicandam fidem ? Qua hac Demypsteri ineptia ? Magna, fateor; at solus non currit.

f Videtur hujus vitz auctor supponere, ante tempora S. Rumoldi ecclesiam sanctissimz Trinitatis Dublinii conditam et consecratam fuisse, quod quam abhorreat a vero, dizi in commeniario przvio.

g Frequentes angelorum apparitiones, vitam αὖ

ignoto auctore descriptam, veddumt de fabulositate :

suspectam. 4dverte autem, angelos apparuisse S. Ru-

moldo, vel ipsius causa, in Hibernia et Romz, non -

autem in. Belgio, Germania aut Gallia : nam ille, qui vitam hanc composuit, de Actis S. Rumoldi in Ziber- nia aut Rtomz parum noverat ; ideo voluit ea angelorum consilio et suasione peracta demonstrare, et ipsorum apparitionibus ornare. Historiam autem vite, in Bel- gio, Germania et Gallia transactz, potuit contexere ea

Mechliniensium traditionibus , qux etiam | miracula

quadam, alibi patrata, circumferebant.

h Quis credat, Regis filium ad baptismum solenni- ter deduci, nec quidquam ante ez consilio statui de imponendo nomine. Quis credat Patrinos prolis regia ante interrogationem. Episcopi nihil cogitasse, aut de- liberasse de imponendo nomine, ut de eo interrogati, hareant attoniti tamquam Jovis ignibus. icti, et deinde altercari incipiant. .Φ

i Habent hoc merita Sanctorum, ut nomen a Deo accipiant, inquit ex S. Ambrosio Vardaus, ac deinde Rumoldum in multis S. Joanni Pracursori comparat, qui etiam ejus festo similemque ob causam martyrio coronatus sit. Deinde cum nomen Rumoldus, non in- veniat in tota Hibernia, adfert duo nom multum dis- crepantia Kumoel et Rumond, quz putat in Rumol- dum facile a Latinis potuisse mutari; qui talium

curiosus est, ipsum adeat. Egoezistimo nomen Rombout, '

ipsi inditum. in Baptismo, a Latinis, cum jam Sanctus colerejur, esse mutatum in Rumoldum. Vide notatio- nem VF ad cap. 1 Theodorici.

CAPUT Il.

Archiepiscopatus in. Hibernia.

j ost hsc conventum iniere parentes, una cum universo Scoteni regni optimatu, quo nimirum ado- lescenti Rumoldo conjugem seque nobilem deligerent.

4 Post

ev

Ad nuptias a, ’ maíre solici-

Scio dim m

mundana omnia con-

stanter | respuit.

Designatus ^ ab angelo Guallafero Successor

in Archiepi- scopum ele-

ctus,

b

DIE PRIMA JULII. |

A Post longas itaque super hac re consultationes inter

ipsos habitas, mandat genitrix suis famulis, ut filium adducerent. Àt non est is tum repertus, in vico aut platea a lusitans, uti juventus plerumque adsolet, sed sacra in sede orationi vacans. Hinc eductus est ad suos genitores, adstantibus universis regni proceribus. Nos, inquiunt ad illum, ea gratia collocuti sumus hodie, consultumque nobis videtur, ut heroinam stemmate illustrem, in conjugem ad- sciscas, quacum post fatalem patris tui diem, reg- num gubernes, liberos ex ea suscepturus, ne Scote. num regnum legitima tandem sobole orbum foret : quibus auditis respondit ; vos parentes observantis- simi et magnates universi, ne, queso, ullam super hac re mihi feceritis mentionem. Vanis enim hu- jusce mundi honoribus, ac mulierum amplexibus longum vale dixi: quin etiam, totum memet Deo creatori meo devovi, ac perpetuo corporis hujus ca- stitatem servare constitui. Dominus item Jesus, qui mundanum respuit regnum, mihi in mandatis dedit, ut nuditate ipsum subsequerer, animique dejectione, ac vite asperitate. Eheu animadvertite vos, quid mihi prodessent mundanum imperium et mulierum amplexus, quando brevi hinc emigrandum erit, tum- que nihil habiturum, quod gratitudinis loco pro ac- ceptis tot ab eo munificentiis illi referam. Idcirco vocem hane, oro, supprimite : nam animo statui meo, dum spiritus hosce rexerit artus, sanctam, pudicam piamque hic transigere vitam.

8 His autem perceptis, arguit mater filium quam acerrime. Haud, inquit, te adeo imprudentem exi- stimassem, ut magnificentiam regiam tam parvi du- ceres, vel eo maxime, quod non minus in ea divinis operam dare queas rebus. Ad quse adolescens Ru- moldus; ita est, dulcis mater, ut asseris : sed id quidem dubium, nec omnino tutum. Infracto animo ille sit oportet, qui terrenis hisce négotiis implici- tus, incontaminatam nihilominus duceret vitam. Quamobrem certius nil, quam mundi hujus evitare pompam. Quibus animadversis, meminit pater ver- borum, quz: Guallaferus nuper de puero hoc, ante ejus conceptum coelitus edoctus, pronuntiasset. Ea propter diligentius filii verbis auscultavit, quam mater ipsa. Quidquid ergo ab ipso et aliis, super adolescente constitutum erat, filii reliquit arbitrio.

9 Sub hee contigit, Guallaferum Archiepisco pum e vivis excedere, summi itaque templi Cano- nici, ut par erat, in unum coiere, colloquendi gratia super novo in demortui locum eligendo Episcopo. Verum hac in electione parum illi convenere, at

C maxime inter eos sunt exortz disceptationes; de-

mum eo res devenit, ut cujusdam viri, haud poeni- tends sanctimonice ac sophie, monitu, ad religio- sas preces conversi sint Canonici. Quo cum obnixe implorarunt.ii divini numinis favorem, quo certius redderentur, quisnam potissimum ad episcopale mu- nus adsumendus. Nec fuere vanw eorum preces; mox enim ipsis apparens e colo angelus, clara voce intonuit : Deus omnipotens, inquit, vestrum om- nium exaudivit precnulas, qui et jussit vobis indi- care, ut unicum Scotorum Regis gnatum, Rumol- dum nomine, in Archiantistitem | communibus designetis suffragiis, ad hoc namque ipsum delegit sternum numen, siquidem dejecto ille sit animo, vitz parsimonia celebris, nec minu castimonize ac munificenti:? amans, etis qui pietate in dies suc- crescat.

10 Quibus auditis, maximo perfusi sunt gaudio Canonici, atque unanimes elegere D. Rumoldum in Antistitem. H»c quidem designatio rata firmataque ut foret, advocarunt et Cantuariensem b Presulem ac binos Episcopos vicinos, summis expetentes vo- tis, ut novelli Antistitis declarationi interesse haud

227

gravarentur, eamdemque approbarent et designa- tum Presulem inaugurarent. Quorum postulatis annuentes Episcopi, mox eo pariter advolarunt, at- que omnem rem gestam inibi sunt edocti per Cano- nieorum gregem, qui et decenti admodum ac humili apparatu dignissimos Antistites exceperunt.

11 Auditis ac perceptis omnibus, qus prius con- tigerant, confirmarunt Cantuariensis et reliqui duo Episcopi electionem prius factam. Eaque de causa, adjunctis sibi Canonicis ac Clero universo, regale aecesserunt palatium, una cum vexillis sacris. At- que iis regie jam proximis, conspexit Rex adven- tantem clerum, ignarusque c réi, admiratus est haud mediocriter. Perbenigne nihilominus ae reli- giose eos suscipiens, perquirebat adventus eorum causam, simul qua de re hujusmodi apparatu ipsum accessissent, siquidem prophanum principem age- ret. Tum loqui exorsus Cantuarianus, rem actam Regi aperuit, utputa filium ejus unicum in przesidem archipresulatus Dublinensis communibus suffra- giis ἃ Canonicis declaratum esse, atque hunc, uti ipsorum collegam, confirmatum. Efflagitabant igi- tur ἃ Rege, ut unicum ejus gnatum ac regni here- dem in Episcopum provehi admitteret, quemadmo- dum istud ἃ Dei nuntio proditum esset.

12 Perspiciens autem Rex, hoc ipsum Dei nutu gestum esse, Antistitum Canonicorumque annuit

. optatis; gratias et iis agens, qui tali ipsum ac ejus

filium dignati essent honore. Quibus etiam ut face- ret satis, asseruit, filium Rumoldum zdicula in regia orationi vacare. Ad quam illico profecti Cantuaria- nus ceterique Presules, uda cum Clero ac plebe, repertus est is precationibus incumbens. Tum Can- tuarianus prefatus est : Rumolde, Dei amore fla- grans, priusquam in utero materno concipereris, elegit te zeternum Numen in Dublinensem Archian- tistitem, ac gregis sui pastorem, ut. nimirum ipsius Christi ovieulas, suavissimi divini verbi pabulo pa- scas, atque Deum ipsum colere ac revereri instruas, quin etiam, tuo ut cruore eonsecres Dei Ecclesiam. Quapropter age, accingere jam laetus, quo Dominus Jesus te vocat, quem amore prosequeris ac revere- ris, neque ei quoquomodo relucteris. En, visum est nobis, te in Archiepiscopum Dublinensem desig- nare, totus enim Canonicorum grex angeli monitu te delegit in suum Antistitem. Quibus auditis, ani- mo consternatus est divus Rumoldus, dictitans, sese hujusmodi munere indignum, quique modis omnibus conabatur sese eximere ab ardua provincia sibi oblata. Tandem ne prorsus videretur divino adver- sari beneplacito, suppliciter annuit optatis. Tum in mandatis extemplo dedit Canonicis Cantuarianus Archipresul, ut ipsum. ad summum templum dedu- cerent : ibi enim constituerant tomano more eum- dem arehipresulatui Dublinensi inaugurare, non sine celebri ceremonia ac gaudio.

13 His peractis, Cantuariensis ceterique Pontifi- ces abeundi copiam petiere a novello Episcopo, Rege ac Regina, sicque ad suas diceceses abscessere. Rex atque Regina gratias agebant Deo pro tanto mu- nere sibiet suo filio collato, adhortantes eumdem, utin divinis, uti coperat, perduraret, nec inde deflecteret unquam ; deprecantes filium, ut Deum optimum maximum diu noctuque exoraret pro eo- rum et Scoteni regni prospero successu. Suis deni- que parentibus valedicens, sacrosancte ae divinas Triadi hosce commendavij.

14 Valere jussis in huno modum suis genitori- bus, vir sacer Rumoldus, consciusque sibi depredi- candi licentiam traditam, primam concionem ha- buit de superbenedieta Trinitate atque exorsus est ejusmodi procmio: In principio erat Verbum, de potentia scilicet Patris in divinitate, descendendo ad

filii

D

A. JOAN. DOMYNS.

a Cantuarien- si et 2

aliis Episco- pis,

E

de parentum consensu in- auguratur :

illis porro valedicens

de SS. Trini- tate praedicat.

A. JOAN. DOMYNS.

d

atque omni virtutum genere efful- get.

A

^

228

filii Jesu Christi natalem, quo usque totum divi Joannis Evangelion populo adnuntiasset. Plures alios sermones indies dicebat, ita ut plurimos ab incredulitatis errore d ad verum attraxerit Christia- nissimum, haud paucos etiam, Christi profitentes nomen, sed impie viventes, sana sua doctrina et mi- raculorum operatione, ad suorum perduxit scelerum poenitudinem.

45 Praesul hic Rumoldus tanta. fulgidus sancti- tate ac benignitate, ut aliis esset virtutis exemplar, ipse sinceritati dabat operam; in abstinentia, nimis quam acerba, vivebat; duris item in laboribus et vigiliis assiduus ; quin etiam animo submissus, ex- trema in rerum inopia degebat. Quidquid enim pos- sederat, sibique corradere poterat, totum id egenis, Christi impertiebatur nomine.

ANNOTATA F. B.

a Adolescentes regii, de quorum matrimonio agitur, non solent ludere in plateis plebeiorum more, sed in suo palatio cum nolilioribus se recreare.

b. Duos alios Episcopos putat. Vardzus fuisse Lin- colmensem et Londinensem, sed miratur accersitum Cantuariensem. d rchiepiscopum, omisso Ardmachano, totius Hiberniz Primate : concedit tamen, quacumque ez causa, ipsum ordinütum fuisse a Cuthberto Archie- piscopo Cantuariensi. Verum parum hzc ad me, qui credere non possum S. Rumoldum unquam Episcopum Dublinii fuisse. Non est tamen quod miretur Vardzus, siquidem quatuor ultimi Episcopi Dublinienses quarto scilicet post S. Rumoldum seculo,in Angliam profecti, ab Archiepiscopo Caniuariensi consecrati sunt. Hoc sciens vite primus auctor, ausus non est. Ardmachano Archiepiscopo Rumoldi ordinationem adscribere. Qui plura hac de re desiderat, adeat. F’ardzum et /Fa- raum.

c Qui potuit Rex hoc ignorare? Convenerat Clerus ad electionem novi Praesulis; inter electores orta est discordia, qua concordari non potuit, nisi per preces et angelicam apparitionem. Interim Rex in eadem urbe habitans et. forsan non procul ab ecclesia, hzc omnia ignorat. Divino monitu fitus suus unicus eligitur Epi- scopus, et Rex ignorat. Oportet Clericos fuisse arctissi- ma taciturnitatis, ut per mensem integrum, tantum enim lemporis necesse est intercurrisse, antequam Can- tuariensis cum duobus aliis Episcopis ex Anglia veniret in Hiberniam ; per mensem, inquam, integrum nullus electorum indicaverit- Regi, filium suum esse electum Episcopum, nisi forsam sub pcena excommunicationis revelatio electionis fuerit. prohibita : at nescio an vel tunc tacere. potuissent omnes. Adveniunt tres Jrpiscopi ex alieno regno, quibus jam innotuerat quam ob. rem advenirent : et. hi insalutato Rege, statim ad ecclesiam se conferunt, electionem confirmant, et principem sine mora quarunt ordinandum, ne uno quidem promisso, qui Regi causam adventus eorum indicaret. E’go etiamsi credere deberem, S. Rumoldum fuisse Episcopum Du- bliniensem, non crederem. unquam, tali modo electum et per sallum, ut aiunt, consecratum fuisse.

d Fardzus, qui auctorem Sancto fere coevum ezisti- mat, putat hc intelligenda de incredulis exterarum nationum, qui negotiorum vel recreationis causa Du- blinium veniebant ; nam | tum conversa. ad. Christum tota Hibernia, non supererant qui converterentur. Ego credo, auctorem dum hzc scriberet, tantam de Dublinio habuisse notitiam, quantam ,de omnibus civitatibus longe dissitis : et de S. Rumoldo, quantam de omnibus Epi- $CcOopis, quos nec 1086. nec majores ejus unquam viderant; adeoque ea scripsisse de Rumoldo, quae de quovis

sancto Episcopo, in civitate quadam barbara degente, scribere potuisset.

. CAPUT UI.

ACTA S. RUMOLDI EPISC. ET MART.

Peregrinatio Romam, suscepta.

uodam deinceps tempore, dum circa noctis me- dium orationi se daret divus Rumoldus, apparuit ei Dei nuntius, ita inquiens: Paterno valedicito regno tuoque Archiprzsulatui, exteras petiturus regiones. Patre namque ejus hac vita functo, universa Scotice nobilitas, cum promiscuo populo, constituerat hunc, veluti singularem heredem a, regno inaugurare. At vir sacer Rumoldus, animo quam diligentissime perpendit orunia, qu;e ipsi ab angelo nuper denun- ciata fuerant, ac voluit divino oraculo in omnibus gerere morem. Ea propter animo volutabat suo, quomodo Dominus noster Jesus Christus coeleste suum regnum propter hominem reliquerit, descen- deritque in hanc miseriarum vallem : in qua multa ob humani generis salutem etiam perpessus est in- commoda. Juxta angeli itaque monitum, firmiter ille constituit, proprio se abdicare regno Scotensi et pomitentia subire molem; non quidem instar Simo- nis Cyrenxi ad hoc compulsi, ut Domino, in ferenda cruce, opem ferret, sed sua sponte illud aggressus est. Utque huic jam sancto instituto faceret satis, clam et inscio suo populo, natale excessit solum ;

nescilicet violenta manu ipsum detinerent.

17 Patria itaque egressus est vir sanctus ac primo in Angliam devenit, navicula transvectus, quae con- torta erat ramis, et corio sjve bubalo obducta ter- gore b, eaque compicata. Post in Franciam transmea- vit, ubi quemdam reperit a nativitate ceecum, ab ipso stipem exigentem. Huic ait: Aurum et argentum aut aliud, quo tibi subveniam, non est mihi : at Je- sum Christum, qui etiam, divino suo imperio, caeco nàto oculos adaperuit, deprecor, ut et tibi, ab ineunte atate oculis capto, visum impertiat. In hujus etiam nomine tibi dico surge et illuminare, laboribus tuis tibi comparaturus victui necessaria. Et evestigio aperti sunt oculi, conspiciebatque clare. Tum gratias, quam potuit maximas, agebat mendi- cus Deo ac divo Rumoldo, votum altissimo faciens et dilecte suze genitrici, purissimee Marise Virgini, se deinceps totis viribus obsequium gratum prsesti- turum. Hoc edito signo, atque sana sua deprzdi- catione, quam divus Rumoldus in Francia habebat, complures gentiles ad Christum pertracti sunt, sa- crum Baptisma expetentes. Non paucos etiam ad suorum scelerum detestationem et resipiscentiam ille promovebat.

418 Nonnullis inde aliis diebus interjectis, X Ale- manniam sive Germaniam superiorem pervenit vir Dei Rumoldus : qua in provincia ssepenumero de nostra religione verba habuit. Itaque elephantiacus quispiam gentilis ipsum adibat, hunc in modum pro- locutus : Si, inquit, vir sanctus es, qualem te ho- mines przedicant , mihi eleemosynam quampiam contribue. Ad quz» divus Ruroldus : Temporariam stipem, unde tibi donem non habeo; ac spiritualem tibi impertio. In Christi Jesu D. N. nomine, qui decem curavit leprosos, erige te a loco quo consis- tis, atque fidens Deo, crede in ipsum moxque a tua sanaberis lepra. Qui sine mora surrexit, ac toto corpore purgatus est instar pueri recens nati. Quam ob rem leprosus hic illico in Christum credidit, ac sacro baptismate tinctus est per virum san- ctum : quem adhortabatur imperabatque , ut post hac vitia pr:zecaveret et peccata. Hocce autem tam celebri signo complures ad Christum attraeti sunt: quo dein prestito , populoque edocto, per montana et convallia iter fecit B. Rumoldus in-

ter

Ob divinum oraculum regnum. dese- ren$, —

in Gallia . cecum, áillumi- “nat

b

aique in Ger- mania ele- phantiaeum.

"

up

p——— σι

E

Romam appul- sus, dignita- tem Papa resignat,

d

DIE PRIMA JULII.

ter Germaniam et Italiam. Ac quocumque ille loco- rum adveniret, popello Christum Jesum religiose admodum annuntiabat, eo loci perveniens, quo An- nibalem c naturz vim fecisse apparet, qui Alpes per- agravit Romam usque. Igitur vir sacer Rumoldus Romam pervenit, nonsine summo animi desiderio atquelabore improbo.

19 Anno post Christum in terris natum septin- gentesimo quinquagesimo secundo, ex humanis decessit d Pontifex maximus Zacharias, cuiin Pon- tificatu successit vir pius Stephanus, ejus nominis secundus. Hujus tempore Romam invisit D. Ru- moldus, Pontificemque ipsum. adiens , sacratissimis ejus pedibus supplex sese provolvit, quos et deoscu- latus est. Quem honorifice salutans, summopere petiit ab eo, uti annulum consecrationis, juxta quod postulabat, quo Archipresul Dublinensis initiatus

et declaratus esset, suscipere haud gravaretur. His

auditis, supra modum admiratus Pontifex, ita ipsum affatus est : Quisnam es, inquit, fili e, quodque tibi nomen, et quis archiepiscopatus ille, cujus mentionem facis ? Tum ille; Rumoldus mihi nomen, ex Scotia oriundus ego, archiepiscopatus, de quo loquor, Du- blinensis est. Ceterum Pontifex ob celebrem, quam de viro sancto jam pridem audierat, famam, hunc ait in modum : O Fili, Scoteni regni legitimus pro- gnatus es heres; super te jam dudum haud sinistrum sanctimonic percepi ru:iorem. Quin te ad archie-

piscopatum illum divinitus adscitum esse intellexi.

Qua de re, dilectissime fili, tuum repete regnum, at-

que illius regionis populum maxime efferum, Christi

qui eam invi- tus admittit et alteri confert.

suavissimo jugo subde, ne a justitizte tramite aber- rans, in errorem deviet: at veluti impiger sacrorum custos, populum hune ad Christi gregem, hoc est selernam vitam, adducas.

20 Ad quz vir sanctus : Minime, inquit, sanctis- sime Pater, ita fieri equum est; siquidem ipse Chri- stus summus animarum pastor in Evangelicis litte- ris pronuntiavit : Nisi quis parentibus omnibusque, qua mundi hujus sunt, abrenuntiaverit , haud Dei regno aptum fore. Igitur, Pater, quando ab angelo edoctus sim , ad Evangelii normam , meam com- ponere vitam, animo constitui; hisce, quas mundi sunt, longum vale dicere. Quam ob rem Sanctitati tuc demando quod spirituale ; et quod profanum, profanis principibus trado; sicque Christum Jesum, qui nostri causa egestatem tulit, nudus imitari sta- tui quoad vixero. Hinc non immerito mater sancta Ecclesia, in hujus celebris viri przeeconium, secunda in cantione matitunali , quam responsorium vulgo appellant, ita de eo concinit : Hic vir prudens et fi- dus Jacob, ob Rachelis formam parentes et patriam deserens, ccelicolas contendit, per despectum spernens ignominiam; genus et delicias, culmen Pryesulatus, regales divitias caleat vir sacratus. Porro penitus perspecto sincero ejus animo, nolens summus Pon- tifex ei quoquo modo adversari , archiepiscopatum a divo Rumoldo per annulum suscepit, sub et Du- blinensi presulatui suo tempore de altero provisum est, pastore f per Pontificem.

ANNOTATA F. B.

a Cum Rumoldus jam esset Episcopus consecratus, non polerant eum in Regem assumere, nisi voluissent regnum et episcopatum unire, ita ul successores ejus semper fuissent simul Reges et Episcopi, prout in im- perio, qui Episcopatus est, etiam regionis est princeps. Quis credat, hoc voluisse Hibernos? Quis credat, vo- luisse eos sibi Regem assumere, | ex quo certi erant se heredem mon habituros.

b Simili cimba S. 4lgisus die 2 Junii ex Hibernia procul dubio trajecerit in. Franciam. Vevum ut facile

Jul cmerE

223

admitto, tales naviculas in usu fuisse Hibernis, ad tra^ jicienda (reta et flumina, ita nego eas aptas fuisse ad transnaviganda maria. | ^

c Satis apparet, hunc locum ez Theodorico sumptum: ast utrobique male collocari Annibalis per Alpes tran- situm, norunt qui Romanam historiam vel a limine salutarunt. Multa hic auctiora sunt, quam in antiquis Legendis.

d De Zacharia et Stephano non male divinavit; sed quid cum Stephano, paucorum dierum Pontifice, agere potuerit S. Rumoldus, alibi dixi. Fide Vardeum pag. 83.

e Melius servaretur virisimilitudo, si Papa, ut solet, Archiepiscopum Fratrem compellaret.

Í Mirabile hoc videbitur nonnullis et non satis con- grue confictum, S. Rumoldum a Canonicis Dublinien- sibus fuisse electum Episcopum, et sine pravia Ponti- ficis approbatione consecratum : successorem autem im- mediate a Pontifice electum et confirmatum. | Quis jus electionis ecclesie Dublinensi abstulit Successorem S. Rumoldi existimat Vardzus fuisse Sedulium, filium Luathi, quem Marianus Gormanus in suo Martyrologio ad 12 Februarii, vocat Episcopum de Ath-cliath, | hoc est Dublinii : et Martyrol. Dungallense insuper addit, decessisse anno 789. Verum hzc omnia exiguam auctori- tatem conciliant, quia non sunt antiquorum auctorum,

CAPUT IV.

Roma AMechliniam proficiscitur et αὖ Adone | Comite benigne suscipitur.

Hi. omnibus ita gestis, gaudio perfusus vir sanctus, sacra invisitloca, quibus cruci affixus erat Petrus et capite plexus Paulus aliique sancti Martyres pro pietate oceubuere. Ex intimis animi prececordiis ac profusis lacrymis Deum quoque deprecabatur, ut sanctorum Martyrum coetui adnumerari mereretur. Perlustratis dein quam religiosissime sacratis locis omnibus, secundo apparuit ei e ccelo Angelus pre- cationibus vacanti, atqueait: Neutiquam hoc loco martyrium subibis; at redi eadem , qua huc venisti [via] quousque eo pervenias, quo Scaldis fluvius in mare se exonerat a, naturaque, juxtaluns curricu- lum, labitur ac perfluit : nam eam regionem sacratis- simis tuis es illustraturus exemplis et martyrii deni- que laurea insignitus, regnuia pertinges: cceleste. At- que haec affatus Dei nuntius, mox ab oculis evanuit. Tum gratias quam religiosissime Deo egit S. Ru- moldus, qui ei dignatus esset demonstrare locum, suis sceleribus ὁ expiandis idoneam, ipsumque di- vorum Martyrum catalogo inscribendum delegisset.

22 Surgens prima luce vir religiosus, summum adiit Pontificem, postulata ab eo abeundi facultate ad poenitentie. locum. Summis item votis expetiit locum, sibi ab Angelo designatum, donis spirituali - bus per Ponüifisem aecumulari. Idcirco Pontifex maximus; quoniam, inquit, non caducum quid, sed quod zeternum est, exigis, non te remorabor diutius. Atabi pergeque, quo Dominus te Jesus per suum evocavit Angelum, omni istic virtutis proficiens ge- nere. Imbecillis, tua sancta doctrina et pietate, adde animum; a nostra etiam religione alienos ad Chri- stum reducito, assidua tua deprzedicatione. Quin etiam auctoritate Dei omnipotentis, cujus vices in terris obeo; sanctorumque Petri et Pauli Apostolo- rum, benedico clocum illum tu: mansionis ut qui- cumque divinum favorem in eo perquisierint, tuis meritis eumdem impetrent. Sit in eo loci faustitas, sanctimonia, benedictio et omne bonum, ut quotquot Deum ipsum inibi sint imploraturi, te promerente, quoad mundana ac caduca, quz» aspernatus, bene

30 fortu-

À. JOAN. DOMINS.

Romae ab angelo de martyrii loco edoctus,

eumdem, a Papa bene- dictionibus cumwulatum, qua&rit ;

Α. JOAN. DOMYNS.

sanatoque in Lombardia damoniaco,

Mechlinie die Veneris sancto saltantes corripit :

d

Porro ab Adone benigne susceptus,

6

280

fortunent’, gaudeant et jucundentur in divinis ac perpetuis rebus, ad quas aspirasti. Secundum hze, Pontifice valere jusso , Romam vir Dei egressus est, haud dubie perveniendi cupidusin solitudinem, sibi a coelesti nuntio demonstratam.

23 Cum dein sacer vir Rumoldus pertransiret Lombardiam, percepit inibi plures misere ejulantes, qui et opem ejus implorabant. Ac confestim didicit ille, populum idcirco mcerore affectum anxiumque , ob quemdam a cacodzemone obsessum, ἃ quo nequa- quam liberari posset. His animadversis, doluit supra modum divus Przsul miseri hominis vicem, inquiens, Dominus noster Jesus Christus, qui mutum expulit daemonium, pro sua benigna miseratione ac summo imperio, te jam integre sanitati restituat. Tum spi- rituiimpuro, Deiiimperavit nomine sanctus Rumoldus, ut miserum desereret. Nec mora, mox cessit ab ho- mine, juxta sancti viri jussa. Verum adeo infestus eratlanguido daemon, priusquam cederet, ut mor- tuo similior videretur, quam viventi. Hanc ob rem obnixe precati sunt illum , dignaretur et infirmo a Deo impetrare corporis incolumitatem, veluti a muto demone ipsum liberum reddidisset. Tunc manu a terra erexit morbidum sanctus Prwsul; abi, inquit,

.Sanus, neque sceleribus amplius te commacules; at

cura, ut posthac resipiscas, e£ me misellum pecca- torem divino quoque numini commendes. His quidem verbis ddemoniacus ipse pristinz restitutus est sani- tati, ita ut plurimi hoc signo ad Christum attracti sint.

24 Profectus inde vir sanctus, Germaniam per- agravit, ad Scaldam usque, tantisper suze habitatio- nis quzeritans locum a coelesti nuntio sibi designa. tum, quousque Machliniensi solo vicinus esset. Erat is tum loeus multum vastus et incultus, vepribus, sentibus et arboribus luxurians, ac nil nisi ferarum domicilium. Atque hoc loco magnam hominum vim reperit divus Rumoldus, ad citharz tibieque et musices. symphoniam , choreas ducentium ; idque circa diem sacrum, quo Dominus noster humanam salutem est operatus in Crucis stipite. Hoc autem conspecto, tripudiationes horum interrupit, ac exor- sus de nostra religione verba facere, populo rudi an- nuntiare ccpit, quz quantaque Dominus Jesus pro nostra omnium salute esset perpessus mala; tanta quidem energia, ut populus mirnm in modum divino accenderetur amore, ac sacrosancte Triadis notitia partim imbueretur. Cum dein concioni finem fecis- set vir religiosus, nemoris deserta petivit, rerum ecelestium contemplationi vacaturus.

29 Eadem tempestate commorabatur inibi Archi- comes quispiam preclara Pipini d Regis stirpe progenitus, Ado nomine, previnciz illius a primis annis gubernator. Erat huie generosa conjux, Ely- sa e appellata; quacum in matrimonio, infcecundo tamen (neque enim quidquam ex ea liberorum un- quam tulerat) vixerat annis sexaginta sex. Iis signi- fieatam fuit, divum Rumoldum persanctz: Dominicae passionis mysterium populo annuntiasse, ita ut hunc a saltationibus, quibus operam dabat, retraxe- rit, et plurimos in Christi amorem succenderit, ac illustrarit. Horum certiores redditi Comes simulque uxor, mox accersito per internuntium viro Dei, ro- garunt ut non dedignaretur ad illorum deflectere sedes; erat enim ipsis quod illi indicatum vellent. Quorum petitioni haud gravatim annuens vir sanc- tus, ipsorum domicilium ingressus est, sane quam honorifice ab iis receptus: gaudebant enim non mediocriter ad tam celebris hospitis adventum, suppeditantes ei que ad victum ae vestitum opus habebat. Divus Rumoldus e diverso, haud immemor beneficii, corporez alimonic loco, hospitum animos verbo pascebat Evangelico. Cohortabatur inter ce-

ACTA S. RUMOLDI EPISC. ET MART.

a, ^

tera eos ad misericordize opera egenis impendenda, p

quod essent Deo apprime grata et accepta. Ceterum quando illis pie erudiendis operam. daret, sedem eidem parari jussit Comes suo in palatio satis ac- commodam, in qua nimirum Deui pro utriusque salute precaretur.

26 Quodam autem die, commorante ibidem sancto

viro, deploratum fuit ei per Comitem ejusque con- sterili uxori

5 . , . 2 fe jugem, quomodo multo tempore jugali vinculo ad :

stricti una vixissent, sed nulla edita sobole : eamque ob rem, post fatalem ipsorum diem, dominia sua multifariam dispertienda. Quam religiosissime ita- que rogarunt divum Rumoldum, ut suis in preca- tionibus utrosque hospites suos Altissimo commen- datos haberet. Sublatis extemplo in ccelum oculis, ita precatus est ile : Gratias, inquit, tibi refero cunctipotens Pater, pro omnibus munificentiis mihi collatis, maxime, qui me tuum famulum numquam non propitius exaudisti. Eheu jam, Pater miseri- cordissime et Domine clementissime, de tua confisus immensa misericordia, suppliciter te rogo et de- precor, ut hasce meas preculas minime respuas, sed exaudias quaeso, prout Abrahamum exaudisti, ut e Sara uxore sterili etiamnum et vetula, filium susci- peret, quem Isaacum appellaret. Qui itidem Manue orationem exaudisti, quando ejus conjux diu infce- cunda, angelique levata solamine, Sampsonem pro - genuit virum robustissimum. Quemadmodum et famule tue Annz, multo tempore sterilis, depre- catione flecti voluisti, quze Heleano marito Samuelem prophetam edidit. Quique Elisabethae infoecundze conceptum nihilominus dedisti, divum scilicet Joan- nem Baptistam. Ipse denique, Domine Jesu, preter natur: ordinem, ex purissima tua genitrice Vir- gine nasci voluisti. Ita et famulis his potentiam tuam, quiso, exere, ad laudem et honorem tuum, ut hi etiam jucundentur pro tua immensa miseri- cordia prole legitima. Dignare quoque eosdem fce- cunditatis donare gratia, ad sancte Trinitatis do- xam.

:27 Hac ubi perorasset vir sacer Rumoldus, mox prophetiae dono imbutus, hospitibus suis bene pre- catus est, foecunditatis munus eis imprecando,: atque vatiecinabatur, ipsius Comitis conjugem brevi concepturam, parituramque filium, corpore perve- nustum, industrium ac sanctimonia celebrem. Prz- monebat etiam ille, infantem postmodum ab ipso baptizatum iri et suscipiendum velut lustrico parente ; huncque appellandum Libertum. Hujus itaque viri dictis ac poilicitis, tantam adhibuere Comes atque hujus uxor fidem, ut prius naturam ipsam defec- turam crederent, quam divi Rumoldi verba irrita

. aut inania fore, quz de nascituro filiolo praenuntias-

set. Quamobrem et Deus, sicuti spem conceperant, evenire permisit : nam prout divinarat vir sanctus, concepit Comes ipsa, ac partum .edidit : idque in- credibili sui mariti gaudio, ac totius populi illius provincis. ,

28 Tum Comes Ado ejusque conjux religiose obtulere altissimo suum puellum, gratias illi agentes immensas, qui dignatus esseteis dare heredem, qui nimirum, ipsis hac vita functis, eparchiam pacatis- sime moderaretur. Itaque sacra baptismatis unda tinxit ipse vir Dei Rumoldus infantem, indito ei Liberti nomine. Ubi autem Comes Ado jam perspice- ret perpenderetque ea omnia adimpleta esse, quze a divo Rumoldo Antistite super nato puero pronun- tiata fuerant, mox vertens sese ad ipsum ait; Admi- randam tuam potentiam, sacratissime Antistes, et eximiam virtutem satis superque declarasti tuo in filio Liberto, multis quoque nominibus me tibi de- vinctum esse fateor, ea propter elige hic tibi sedem, ubi perpetuum hareas, atque te, patris et fidissimi

• amici

cunditatem — mpetrat. .

Hinc natus S Libertus,

magna statim prodit sanc- titatis indicia.

DIE PRIMA JULII.

A amici loco, perfrui mihi liceat. Commorante igitur

eo loci religioso viro, succrevit puer Libertus,

state proficiens, summo nimirum parentum ac

universi populi ejus regionis gaudio. Is enim ad

meliora semper progrediens, mendicis et egenis pa-

nem studuit impertiri ac obviis quibusque salutem

precari. Que item Deo invisa essent, aversari,

atque alia id genus imbibebat pietatis semina.

Quoniam autem puer hiec divinitus progenitus esset,

pariterque bona preditus indole, adeo parentum

suorum praecordiis inhserebat, atque ab iis adama-

batur, ut numquam non adesse, rarius vero bunc

abesse, optarent. Qui tametsi nonnumquam pue-

rorum more passim lusitaret, tamen genitorum suo-

rum oculis et animis obversabatur. Ceterum teste

Sapiente, qui dixit : In die bonorum, ne immemor sis malorum (siquiden leti dies in moerorem con- vertentur) ita et Comiti Adoni ac ejus conjugi acci- dit filii in morte, veluti hoc ipsum animadvertere licet, ex his quz post de ipso referentur.

ANNOTATA F. B.

& Mechliniz Scaldis in mare non influit, imo nec Scaldis Mechliniam perfluit ; adeoque alium locum mar- tyrii designavit Angelus, quam eum, in quo vere mar- tyrium subiit S. Rumoldus.

b Scelera multa. non. commiserat S. Rumoldus, adeoque de ordinariis levibusque peccatis hoc intelligen- dum. est.

c Benedicit hic Pontifex locum adhue quarendum , el ipsi Sancto ignotum : an. hoc alibi fecerit , nestio. Porro tot gratiarum. congestus cumulus, nimis quam suspectam. reddit totam narrationem, pro scriptoris in- genio excogitatam.

d Quo consanguinitatis gradu. Pipinum Ado conti- gerit, pluribus quzrit. Vardaeus ; sed nihil certi conclu- dit. Majorem difficultatem patitur stas donis. J’ixe- rat, inquit Domynsius , Ado sexaginta sez annos in sterili conjugio. Ponamus viginti annorum [fuisse cum iniret matrimonium, adeoque anno octogesimo sexto mi- raculose genuit filium; is autem Libertus vixit cum S. Rumoldo, ín ejus monasterio, annos plures, ut habet vila, supponamus viginli ; vicerit igitur Ado, centum et quinque annos ut minimum ; cum S. Rumoldo su- pervizerit , ejusque «sepulturam | honoraverit. Verum auctoritas hujus vita tanti mihi non est, ut audeam propler eam , tam. grandem ztatem | Adoni concedere, neque audet Vardaus, sed dicit, belgicum scriptum, quo usus est Domynsius, id forsitan solum indicare voluisse, quod conjuges sexaginla sec amnos nali essent, cum 60 adveniret S. Rumoldus : quod satis est ad miraculum.

e Elisa, nonnullis Adelisa vocata, filia Lamberti herois, in Hasbania dominantis, cujus filiorum alter Robertus, in via S. Eucherii Aurelianensis Episcopi, ejus custodie ἃ :Carolo Martello, qui eum sede pepulerat, commissi, Dux vocatur Hasbanii, dona- vitque ipse anno pccxrvi, ut habet Mirzus, villas quinque coenobio Trudonensi, in quo demum huma- tus est. Alter Sigirammus Landradam ‘duxit, Ca- roli Martelli filiam, Pipini Regis sororem, ex qua genuit S. Godegrandum, Metensem Episcopum. Zta Vardzeus. Robertum Comitem Hasbaniz, filium fuisse Lamberti, et cenobio T’rudonensi dedisse quinque villas, patet ex vita S. Eucherii, et Mirzi libro 2, cap. 5. Donationum Belgicarum. Sigirammum et Landradam, Francorum ex genere prim nobilitatis , parentes fuisse S. Godegrandi, de pago Hasbaniensi oriundi, testatur Paulus Diaconus, verum Landradam, filiam fuisse Caroli Martelli et Pipini sororem, mon dicit : immo fuisse viz potuit, ut ex aliis colligitur. At ubi in- ter filias Lamberti Hasbaniz Comitis, repererit Eli- sam, fateor me ignorare. In eo ergo deficit l’ardzus,

quod ante omnia probandum erat : si autem. solum. ve- lit, per conjecturam credi posse , Adonem sibi in uzo- rem sumpsisse fiiam. Principis, regioni suz vicini, non est cur dissentiam.

CAPUT V.

S. Liberti resuscitatio et martyrium. Sancto- rum humoldiet Gummari colloquium.

Η. tanta cura enutritus filiolus, zum cozequalibus juxta lympham lusitans, dum volitantes aviculas indefesse sectaretur, nimiumque fideret ripz, in flumen ipsum preeceps abiens immergitur. Cujus rei certior redditus genitor, plorans amarissimeque flens, suas complicabat manus, atque sublatis in ethera oculis, inquiebat : O pater Omnipotens, quid in te tantum committere potui, ut hoece jam me moerore afficias! Quando enim in mentem venit dies ille, quo me pro tua benignitate exhilaraveris, donando nimirum partum mihi, quem misere adeo acerba mors abripuit, subito dolore discrucior. Heu! quid mihi jam commodi erit e sobole generosa, quam enixa est mea conjux, tam repente e medio erepta? Vos quotquot mei flagratis amore, quare me fortunatum appellastis, magis infelicem dixisse oportuit. Longe siquidem majori jam moestitia adfligor, qnam gaudio prius sim delibutus. O gran- devi, jam collacrymate mecum, vosque, natu mi- nores, in gratiam demortui infantis, cessate quaeso a gaudiis. Nil enim mihi profuerit Libertum pro- creasse, immo dedecori mihi nunc dabitur, ac num- quam non moerore tabescam. Gaudium meum ac letitia evanuere simul, uti somnus. O mi generose nate, flos, speculum et decor puerorum omnium, posthac haud mihi licebit te tamquam filio fruisci, neque in paternas successurus es opes, ditionemque. Si quod honestum lethi genus filium e vita sus- tulisset, esset istud quidem parentibus quodcum- que solatium.

90 Hunc in modum diutius lamentante Comite, jam propius accurrens filii genitrix, nobilis illa Heroina, tanti moeroris ac lamentationis percontata est causam. Certior deinceps facta, atque de adversa filii fortuna edocta mater, ne verbulum quidem, pre dolore nimio, effari potuit: at animi deliquium passa est, ita ut opus fuerit eam inde abducere. Ceterum colligere licet ex summo parentum moerore, quem de extincto infante prze se ferebant, quanto eum prosecuti sint amore. Tante enim erant que- rele, et genitorum lamentationes, ut omnem illius regionis populum ad commiserandum permoverent. Accurrebant idcirco undique senes juvenesque, in- vestigandi gratia, flumini immersum Comitis filium, Quidam navigio ac natando hunc perquirebant, alii vero in fluminis ripa consistentes , secum delibera- bant, quonam modo puerum investigare et offendere possent. Nonnulli retium instrumentis eumdem quaritabant: alii rursus uncis sive harpagonibus hoe ipsum sunt conati. Erant denique, quj inna- tando investigarent. At incassum laborabant omnes, siquidem submersum puerum minime repererunt. Verum quid consilii caperent, quidve amplius insti- tuerent, ignorabant penitus. Hoc tantum reliquum erat,ut divum Rumoldum Presulem aecersiri cu- rarent, petituriab eo, ut quemadmodum ipsum a Superis impetrassent suo interventu, ita jam eosdem precibus pulsaret, ut aquis prefocatum infantem redivivum recipere queant. Destinantur itaque ad virum Dei nuntii, sed aberat ille ternis diebus a priusquam hujusce rei certior redderetur.

91 Erat per id tempus Renensi in provincia, ex

Em-

A. JOAN, DOMYNS,

Submerso aquis puero;

lamentis e£ quastibus implentur omnia ;

ü

À. JOAN.

DOMYNS.

absente S. Rumoldo,

C

cum S. Gum-

maro confe-

rente:

b

232

Embleemo vico natus et educatus, illustris quidam vir Gummarus nomine, atque is claris natalibus ortus regisque in Pipini aula, equestris ordinis unus, adeo quidem bellicosus, ut, adversum infideles Hun- nos et Danos nonnumquam concertarit. Qui opti- mum vite amplexus initium, in multa perdurabat pietate. Quoniam autem vir Dei Rumoldus, divino munere accensus esset, ac omni virtutis genere conspieuus, amore flagrabat omnium, qui pietate inclarescebant. Quo etiam cumque locorum hujus- modi quempiam ille reperire posset, hujus presen- liam exoptabat plurimum. Idque non aliam ob rem, quam ut cum eodem de perenni felicitate verba haberet, atque divini verbi pabulo reficeretur. AI- lectus igitur S. Rumoldus celebri divi Gummari nomine, maximo tenebatur desiderio, hune visendi conveniendique. Divus itidem Gummarus, percepta sanctimonia, et mirifica S. Presulis Rumoldi reli- giosa vita, ex animo etiam gestiebat, ipsum videre ac alloqui. Adeo quidem serio hac pertractantes, ut sese mutuo certiores reddiderint, super opportuno, quo coirent tempore. Convenientibus autem hisce preclaris S. Ecclesie luminibus, non de asini umbra, quod aiunt, sed de his quse praecipuum habent momentum ad human: vitz felicitatem pro- movendam, verba ab his ultro citroque sunt habita. Jam degustare satagebant zterns vitze dulcorem, memorabant etiam, quot satanz laqueis irretiti si- mus, quibusque machinis contra eosdem divino prze- sidio muniti, Nune horum oculis óbversabantur damnatorum zerummns et cruciatus; nune justorum referebant premia. Quam caducum item presentis vitz tempus esset, sermocinabantur, et quot passio- nibus et tergiversationibus nos mortales obnoxii simus; multiplicia denique Christi Martyrum tro- phaa commemorabant ; uti hic bestiis objectus, sit devoratus; alius lapidibus obrutus, tertius ense peremptus ; compluresque alii flammis exstincti. Hzc et similia brevi quidem referebant tempore, quomodo nimirum, Sapiente teste, in paucis vexati, in multis bene disponentur. Nam Deus tentavit eos, et dignos se reperit. Quorum ab oculis absterget Deus omnem lachrymam : neque enim erit his am- plius dolor, clamor aut luctus, universa enim hzc pertransiere. Colloquebantur iidem de variis Evan- geliorum scriptis, atque apostolicis viris, ac pro- phetis, enucleantes ipsum sacrarum litterarum fon- tem, quibus populorum animos imbuebant.

32 Utque sancti hi viri occasionem : haberent amplius conveniendi, constitutus est ab iis dies, ad quem denuo coirent ὁ. Adventante autem constituto tempore, gestare consueverat uterque scipionem sive baculum, ad sustentandos artus, sicque conve- nere ad locum, quem inprasentiarum appellant Ad quercum c. Is locus, cum esset utriusque domicilio intermedius, hunc idoneum judicarunt, in quo se mutuo pascerent verbo evangelico. Atque divini af- flatu spiritus, visum ipsis fuit quotannis eo loci con- venire e£ frequentare eumdem, una cum clero ac populo, antelatis etiam vexillis sacris, ac sacrosan- ctis reliquiis. Operabantur ibidem quam religiosis- sime fem divinam, supplices preces pro populo ejaculantes ; quibus sic peractis ac constitutis, defi- xit uterque ipsorum in terram suum scipionem juxta quercum, et ecce, qui aridi fuere, repente vi- rescere coperunt, folia postmodum proferentes, spectantibus istud quam plurimis, qui hoc ipsum attestati sunt. Siquidem placuit Deo, hoc tam in- signi prodigio palam pro sua benevolentia declarare, hujusmodi concilium sive conventum, ipsi apprime placere; cum ipse sit prolocutus : Ubi duo vel tres in nomine meo convenerint, ibi sum in medio eo- rum. Cum itaque, fratres, prenarrata omnia, ad

ACTA S. RUMOLDI EPISC. ET MART. nostram ordinata sint eruditionem, ut scilicet nos D.

piorum exemplis resipiscentes, vitiis et sceleribus repudium faceremus, constitutum est, ut quotannis clerus cum promiscuo populo ibidem conveniret, id- que sacris operandi gratia: quod multis annis ita observatum fuit.

39 Tertio a submersione die Liberti , intellexit vir Dei Rumoldus ipsius fortunam adversam, magn

o Qi post tres dies submer- eam ob rem affectus dolore, quod et palam testaba- ;um, ad vitam

tur : nam eo loci veniens, profuse lachrymatus est, revocat,

uti ceteri omnes. Nihilominus, hic qui vix seipsum solatio levare poterat, omnibus animum suppedita- bat, et bonam inducebat in spem : ac flumen versus divus Praesul petivit, una cum populo, in quo puer Libertus prefocatus erat, ibique sublatis in. ccelum oculis, precatus estille Deum cunetipotentem quam

ardentissime, nihil omnino hesitans (quamvis pro-.

fusis lachrymis rem gereret) ut redivivum ac pri- stinae vitee restitutum filium, parentes recipere pro- mererentur. Quum autem hoc modo prolixius orasset sacer Rumoldus, adstante universo populo et rei exitum prestolante; imo quod mirum dictu, prius- quam ille a precando cessaret, conspexit Libertum ante se in pedes stare, non certe alio vultu, quam si ἃ somno excitatus esset : neque enim vel ejus crines, aut indumenta conspurcata, vel madida ap- parebant. Verum egressus est ille fluminis aquas, non secus atque olim tres pueri immunes, egredie- bantur caminum ignis Babylonieum, contrariis nempe elementis. Tum pre gaudio gestiebant pueri- genitores, cum omnibus sibi sanguine junctis et plebe universa, eo quod Libertum, ingenuum illum puerum, cernerent jam a morte excitatum.

34 Quam ob rem et a Comite oblata fuere divo

Rumoldo Presuli donaria magnifica auri argenti- ab Adone

que, quz omnia tamquam caduca et temporaria sSilvestrem

floccipendens, hoc responsi dedit: O heros inclyte, haud potis sum propriis hec patrare viribus, nisi divino adjutus presidio. Qua de re Deo omnipotenti acceptum id referre debes, cujus solius presidio, hzc gesta sunt per me suum servulum. Temporaria item hzc, 4188 mihi offers, quia mundana sunt ae momentanea, jim dudum respui, ne mihi quoquo modo peccandi ansam subministrent. Ceterum vi- cinus est hic locus quispiam palustris, isque ineul- tus, ac supra modum arboreus; locus, inquam, al- nos, sentes et taxos abunde proferens atque vepres. Hunc abs te mihi donari postulo, Dei nomine, non quidem alium in usum, quam ut divinis inibi laudi- bus operam dare mihi liceat, una cum Dei mini- stris. His auditis, gavisus est supra modum Comes, tum quod hujusmodi quid ab ipso postulasset, tum quia elegisset, non procul ab illius habitaculo, sibi sedem construere, atque ait : Quidquid petisti con- tendistique, lubens tibi annuo. Hxc ubi prompsisset verba Comes, nemoris deserta vir Dei Rumoldus letus petivit, neutiquam ἃ lupis, aut ejus generis agrestibus animantibus remoratus, quorum haud exigua istic tum erat copia. Quo loco et cellam sibi construxit, sive domicilium, foveis ipsum circumfo- diens et aquis; cui rei manibus pedibusque incum- bebat. Quod quidem operis, ut citius persolveret, et ibidem rem divinam augeret, ascivit ille sibi viros aliquot, sanctimonia celebres, et hujusmodi dona- tionem confirmavit constabilivitque Comes ipse, so- lemni suo testamento, ita ut, quz ecclesie Dei es- sent, maximopere propagarentur, et in libertatem vendicarentur. Quo etiam loco vir sanctus sdicu- lam dedicavit Deo in honorem protomartyris d Ste- phani : ubi e£ complures annos divus Rumoldus commoratus est, una cum Liberto.

35 Posteaquam enim adolescens animadverteret, wbi S, Liber- plurimis sese nominibus viro Dei devinctum esse, ““m instituit.

— studuit

locum acc - piens,

F

d

DIE PRIMA JULII.

A studuit ad illius exemplar, pietati operam dare stre- nuam, et vitia ac scelera detestari omnia; tanta

quidem enitens religione veraque animi submis-

sione, ut a&eternze tandem felicitatis bravium sit post- modum adeptus, prout ex sequentibus constabit. Cum enim efferi gentiles, quos Hunnos et Danos appellabant, hasce in regiones tumultuose irrum- perent, urbes universas, vicos et divorum templa, ac coenobitarum conventicula, cum inhabitatoribus, devastarent ferro ignique; Dei tamen muuere, ab hac clade immunis perstitit locus ille, quem divus Rumoldus inhabitaret cum suis sodalibus, idque du- bio procul piis meritis sancti Praesulis : neque enim hujus conventiculo, a Superis prohibiti barbari, quidquam mali inferre ausi fuere. Eodem autem tempore accesserat Libertus Hasbaniam, invisendi gratia suos amicos e et sanguine junctos. Qua in provincia Hunni civitates ac vicos omnes depopula- bantur, atque inhabitantem populum, tanta quidem crudelitate, ut quisque in fugam sese daret ; itidem et Libertus. Verum non erat ullus refugii locus, barbaris omnia subvertentibus, tam sacras sedes, quam religiosorum habitacula. Suffugiens demum Libertus, zdem adiit divo Trudoni sacram. At hanc quoque impii gentiles populabundi ingressi sunt:

“quibus conspectis, confugit ille ad Christi aram, quam etamplexus est. Eheu! Deum haud reveriti athei, Libertum istic peremerunt ante aram sum- mam. Sanctus hic quanti fuerit meriti, signa et por- tenta, qu: tam ante, quan) post ejus occasum sunt ’edita, satis superque declarant. Hisce adeo nefan- dis rebus patratis, regressi Hunni unde. venerant, demoliti sunt quidquid obvium habebant, uti adven- tantes fecerant.

ANNOTATA F. B.

a Si tridui. itinere. abfuerit S. Rumoldus, oportet ipsum iter aliquod. instituisse episcopalis officii gratia. At, quod numero sequenti affirmari videtur, eum tunc adfuisse S. Gummaro, credibile non est; cum locus, ad quem. convenire solebant, wna tantum οἱ dimidia leuca distaret Mechlinia.

b Non existimo, hos Sanctos (ut moz dicitur) cum vexillis sacris eo convenisse, sed post obitum utriusque hoc factum a populo, ob venerationem Sanctorum, quia vigebat hzc traditio, eos ad hunc locum de rebus spiri- tualibus inter se tractasse. Quod autem dicatur populus 60 convenisse processionaliter. sacris: operandi gratia, C id verum esse credo, si sacellum. aliquod ibi steterit, in quo sacrum celebrari posset : non. enim credo sub dio celebrasse. Conditum est non ita pridem sacellulum, in amborum Sanctorum, tamquam ibi invicem occur- rentium, memoriam, in quo Belgica inscriptio legitur, hoc sensu : Felix locus, quem Dominus perambula- vit, ubi sanctus Rumoldus et Gummarus res divi- nas pertractarunt. JFtatem collige ex apposito anno 1688.

c Sic notat Vardaus, locum hunc codex ‘T’ungrensis vocat Stadeley (im mostro MS. legitur Gadehey, in codice Rubez vallis , Stadeyke) Hareus in vita s S. Gummari Stadeki: sed Gramayus lib. & de Antuer- pia cap. S. ait, a Sanctorum quercu dictum. olim Stauteyck, nunc corrupte Scaedeneyck. Vide de villa Staeydeke, Duffelie sita, Mirzum in Not. pag. 591.

d Vide qux de ἰδία zdicula. dicta sunt 8 12 et 18, in commentario pravio.

e Rectius dizerat Theodoricus , fugisse imminentes barbaros. Plura olia hic male connexa sunt.

233

CAPUT VI.

Acta S. Rumoldi reliqua, martyrium et cultus.

Qc: Rumoldus, memor verbi Apostolici : Qui non laborat non manducet ; item : Manibus nostris operati sumus , ne quem vestrum gravaremus ; ita numquam non aliquid operis actitabat, exercens se ingeniumque suum, partim manibus operando, par- tim etiam piis precationibus vacando. Nullum, in- quam, ille tempus patiebatur sibi intercidere, quod non daret orationi, aut honestiori alicui operi. Quod ut re et facto prestaret, consuetudinis erat illi! sementem facere, ac diversi generis arbores conserere. Àc quidquid ejus sacratis manibus con- situm aut plantatum fuerat, enatum succrevit op- time ; ad eam rem dubio procul cooperante sibi di- vina munificentia. Erat inter cetera opera sancti viri Rumoldi arbustum consitum , cujus fructus ad hominum usus multum erant accommodi. Pro more etiam delectabatur ille hoc in arbusto, sub ar- boris umbra Davidicos Psalmos aliasque divinas persolvere Deo cantiones. Atque ut tanti viri me- moria nullo intercideret tempore, Tutelaris ille ha- betur omnium terre fructuum, et mechanicarum artium. Ea propter in plurimorum ore tantum hune Praesulem colentium et quid rei auspicantium, illud proverbii ut plurimum versatur : Deus divus- que Rumoldus nostris adsit conatibus. Huic et suarum frugum ac pecorum ceterorumque fructuum decimas, mortales quotannis pendere solent.

937 Denique Dominus noster, qui benedicto suo cruore universum purgavit mundum, voluit et locum illum, quem inhabitaret vir Dei Rumoldus, ejusdem consecrare morte, ac beatum reddere, martyriique corolla ipsum Sanctum insignire. Constat itaque eumdem, quo Deo divinisque vacaret, zedificationem quam coeperat, ad amussim perducendi [ curam] suis demandasse operariis, aediculam nimirum prius memoratam, insignis quidem structure, ac elegan- ts, uti etiamnum videre est. a Facto quoque ut prestaret, quod Seriptura nos admonet : Non mo- rabitur, inquiens, opus mercenarii sui apud te usque mane; circa vesperam indies eo accedebat, investi- gaturus, quid quantumque operis egissent sui ope- rarii, quo dignam ipsis rependeret mercedem. At- que ad meliora semper eos adhortabatur , adulterii crimen inter alia gnaviter reprehendens; quod ope- rariorum alter percipiens, qui hocce eodem labora- bat vitio, odio et invidia in sanetum virum exagita- batur. Is animadvertens, utriusque stipendium sem- per promptum ac paratum, simulato animo ad suum hoc modo prolocutus est sodalem. Fidem habeto mihi, virum hunc divitiis superabundare oportet, refertasque nummis habere crumenas et thesaurum abditum. Ille namque nullis sumptibus aut oneribus deterretur, quinimo nobis operam nostram quotidie rependit sine cunctatione ulla. Verum quando z:gre improbo labore ae multis sudoribus, parum facimus lucri, operze pretium nobis fuerit, hujusmodi operis quid attentare, quo non inter plebeios et infelices homines connumeremur ; ut, inquam, e medio tol- lamus hune virum externum, idque occulte, ne tan- dem uterque nostrum male pereat, quem et furtim neci demus, atque exanimem submergamus, ut fa- cinus ipsum celetur, ne pro perpetrato scelere me- ritas luamus poenas. Alter quidem ductus cupidine auri, istud annuit, eo a sodali fornicario impulsus , qui virum Dei Rumoldum odio prosequebatur, quia in hujus vitia, semper paratus erat dicere. Itaque pariter egressi nequam, opportunum expectarunt

tempus,

D A. JOAN. DOMYNS.

S. Rumoldus pie conversans

dum templo cdificandoe occupatur ,

A. JOAE. DOMYNS.

α duobus operariis impie occidi tur:

demersum corpus,

indicio coles-

tis luminis,

ab Adone inventum et honorifice sepultum ἢ

C

234

tempus, quo sanctum virum sine arbitris reperire possent. Ceterum, quamvis ipsorum perversus ani- mus Deo perspectus esset, id tamen flocci pende- bant. Quo denique flagitium istud, tam nefarium , clanculum perpetrarent, iter ingressi sunt, ad quod suspicabantur D. Rumoldum adventaturum, idque securibus et ligonibus muniti, non secus quam si arborem quampiam extirpaturi exissent.

88 Sub vesperam solito adventavit more. sanctus vir Rumoldus, investigandi gratia operariorum opus, sequam ipsis ut rependeret mercedem. Quo con- specto, haud mediocriter gavisi sunt proditores illi duo, atque horum alter dirum vulnus capiti Pra- sulis inflixit, ut ex eo mox animam efflarit. Neque plus nummorum in ejus marsupio ab his repertum, quam argentei nummi tres, quot fama tenet ipsum Sanctum perpetuo sibi servasse, retinuisseque quantum quantum etiam expenderet. Hanc ob rem, qui avaritiz vitio notabatur, atque ad facinus per- petrandum abs fornicario allectus erat, invidia ta- bescentem sodalem convitiis maximis tum lacesse- bat et diris hunc, devovebat, non quidem sine gravi querimonia, quod nimirum istud sicarium opus tanti proditoris impulsu perpetrasset. Quo denique scele- ratum facinus occultum foret, sacrum corpus et exanime aquis dedere facinorosi, obducentes illud arborum foliis, ne res in vulgus disseminaretur. At frustra laborarunt illi, noluit enim Deus admit- tere, ut insigne adeo hujus seculi lumen obnubilare- tur, quin imo placitum illi fuit, sancta in Ecclesia illustre illud reddere. Quam ob rem, quod celatum volebant, cceleste prodidit lumen quoddam coelitus emissum, quasi digito demonstrans, quo loco reli- giosissimi viri corpus reconditum esset. Martyrium itaque subiit divus Praesul Rumoldus propterea quod adulterium redarguisset , instar Joannis Baptiste, ipsis etiam feriis ejusdem Martyris Baptiste, idque nati Servatoris nostri Jesu anno septingentesimo septuagesimo quinto, Francis im- perante Carolo (cui ex magnitudine rerum gestà- rum Magni cognomen fuit) imperii ejus anno se- ptimo b. Annus autem necati tanti Martyris hocce versiculo continetur.

HIC CzsVs c CECIDIT FLVVIo IACTVS , wxCzE CAPTA.

39 Piscatum egressi hamiote circa noctis inter- medium, maximum intuiti sunt lumen, quo loco sacrum yiri corpus a sceleratis projectum erat, ignari tamen quid rei istud portenderet. Ac quo- cumque locorum ii sese verterent, semper obvium habebant lumen hoc insolitum. Hinc haud medio- criter perterriti sunt piscatores , neque tamen suopte ingenio eo contendere audebant. Verum Co- mitem Adonem adorti, talia protulere verba : O ge- nerose heros, noctu piscantibus nobis offert sese lux quaedam.prodigiosa, idque uno et eodem oco. Quod si hujusmodi quid etiam celaverimus, ne sce- leris arguamur, veremur. Idcirco hujusce rei cer- tiorem jam te reddimus. Quibus auditis, admiratus est Comes supra modum, ac animo volvebat, quid- nam lumen hoc denotaret. Qui et piscatorum dictis fidem prius adhibere noluit, quam hoc ipsum suis conspexisset oculis. ;

A0 Investigaturus itaque rei veritatem Comes , junctis sibi piscatoribus, nocte intempesta egressus est perveniensque ad eumdem locum, cuncta repe- rit, uti prius edoctus fuerat. Hanc ob rem maximo- pere obstupescebat ille, nihil minus cogitans, quam supe* divo Rumoldo. Jussit idcirco Comes, ut in- strumenta adferrent piscatoria, periculum facturi, quidnam fluminibus immissum esset. Nec mora, ejectis harpagonibus, comprehensum est nobile et sacrum divi Martyris Rumoldi corpus. Ubi autem

ACTA S. RUMOLDI EPISC. ET MART.

hoc ipsum aquis eripuissent, et faciem ejus amoe- nam extersissent, facile perspicere potuit Comes Ado, religiosissimi viri Rumoldi exanime corpus id esse. Quin grave vulnus in ejusdem capite conspe- xit, ac animo ea propter consternatus, hoc modo exclamavit : Quis, qusso, te dive Presul ac sa- cerdos amplissime, tam immaniter trucidavit ; atque illus sancti mortem multis lacrymis et suspiriis. deplorabat. His ita gestis, in mandatis dedit Comes. adstantibus, ut corpus sacrum ad sepulturze locum deferrent, in sediculam nimirum , quam Sanctus , dum in vivis esset, ipse construxerat , quemadmo- dum istud etiamnum verum esse dignoscitur. Con- struxit autem ilii Ado conditorium haud contem- nendum, zediculam eam multis honoribus ornans et donariis. Jussit et divi Antistitis corpus pro magni- ficentia sua exornari ac convestiri. Clerus tum maximo perfusus est gaudio, ac reliqui omnes, tam. valetudinarii, quam incolumes, religionis causa ac- currerunt, cupidi ipsum sanctum corpus videndi et lacrymis prosequendi. Morbis item correpti, sancti viri opem implorabant, voti compotes effecti. De- clarare enim volens Altissimus sanctimoniam , et tanti Martyris meritum, morbidos complures cura- vit, multaque in ejus gratiam edidit signa, qui vivit regnatque cum Patre in unitate Spiritus sancti Deus in evum. Amen.

ANNOTATA F. B.

a Ezstitit, inquit Fardaeus, tempore Domynsii. sa- cellum istud ; sed postmodum anno 1580 a Geusiis di- rutum. De hoc etiam in. Commentar satis.

b Intellige imperii seu regni Francici, nam annis demum post quinque οἱ viginti, a Leone 111 Romae coronatus est Imperator.

c Si recte ad. calculos exigatur chronographica nu- merandi ratio, non signatur hic annus. mortis S. Ru- moldi 775, sed 1275, quo fortasse anno Legendam suam adornavit Anonymus, qui vitam T’heodoricianam miraculis multis, et Hibernicis Romanisque apparitio- nibus crescere voluit, cujus statem quasivimus 8, & commentarii pravii. Siquis aliter rem excusare volue- rit, per me uique licebit.

ADDITAMENTUM

Ex editione Domynsii, collata eum MS. Belgico.

V i S. Rumoldi, a Domynsio latinitate donatam, quousque hic data est, descripserat Baertius ez editione Fardzai, utpote qui Domynsium non viderat, multo minus Belgicum anonymum : ex F’ardeo autem | sola Acta accipienda censuit, omissis iis, quz ad ipsa pro- aime non referuntur. Aliter mihi visum est, ea potissi- mwm de causa , quod in commentario praevio, ed additionibus istis nonnulla citaverim, alia. refutanda susceperim, ut proinde necesse habeam fidem liberare, verbis ipsis Domynsii integre et fideliter exhibitis, sed et una opera collatis cum MS. illo Belgico, ut , quid utrique commune, quid vero singulis particulare sit , clarius innotescat. Notavimus in praedicto commentario, non satis recte se gessisse Domynsium, dum, miracu- lorum - seriem, tam clare et expresse in autographo

D

claret multis miraculis.

E

F

Ut totus Domynsius pateat,

Belgice, a pag. 150 ad 488 relatam, totam pratermi-

sit, eo pratextu, quem nescio an. quis satis probaturus sit. Ürationem ejus moz referam, ubi prius observavero, insertam. hic ab eo precationem et receptam collectam , quas cum aliis dedi S. 24, a num. 236, quorum pauca et sparsim retulit anonymus Belga. Habe modo Dommynsii excusationem.

42

λ datur etiam ejus appen diz

de elevatione corporis S. Rumoldi,

de íransla!io- ne in Steyno- ckeseel,

DIE PRIMA JULII. -

• 42 Miraculorum seriem, amice lector, qu;e Ger- manico (intellige Belgico) in exemplari, superioribus jam annexa est (adde, et semper annexa fuerat) data opera volensque hie omisi: non quidem ideo, ut eam tamquam fabulosam et minus verisimilem respuam ; aut etiam Latina hae versione indignam existimem. Ego, ut quod res est eloquar, hac rudi mea opella, hoc solum volui, ut eruditioribus, qui- bus ego homuncio minime sum conferendus , viam tantum pramonstrem, qua nimirum hae, rudi qui- dem minerva a me descripta, tersius tandem et la- tinius, atque pro rei magnificentia íractent. Hzc venia benevoli lectoris prefatus, quz ad sancti Martyris elevationem, translationemque, atque id genus alia spectant, enarranda jam accingor. Num- quam mihi placuit vanum. subterfugium ; sinceri. inter- pretis est, omnia reddere. Quod addit, hoc solum vo- luisse, ut eruditioribus…. viam tantum premon- straret, qua nimirum hac ….. tersius tandem et latinius, atque pro rei magnificentia tractarent, id vero curandum fuit minime ; gratius longe οἱ acceptius esse debel piis οἱ devotis Sanctorum cultoribus, vera, genuina et sincera, quousque supersunt, eorum gesta relegere, quam phaleratis elegantiis compta et exor- nata. ]

A3. Sequitur apud Domynsium hic titulus : Elevatio corporis divi Rumoldi a terra, ejusdemque argen- team in thecam repositio, qui idem est im Belgico pag. 488. Tum : Post multorum annorum curricula, et complurium signorum edita prodigia (quae Deus per Sanctum suum operatus est, tam ante ejus ex hoe seculo commigrationem, quam postmodum) sa- cratissimum hujus Martyris corpus humo levatum est quam magnificentissime : idemque repertum diversis aromatum speciebus conditum. Atque sic lignea in arca, sacra ossa recondebantur, vesti- mento serico, quod multis erat aureis contextum lineamentis, involuta ac argentez thecs inclusa;

quz reponi solita est sub atrio summi chori ; nimi-

rum supra aram Annuntiate dive Deiparse Mariz. Hunc locum, seu argentei feretri repositorium , novisse potuii Domynsius eque ac scriptor Belgicus, in reliquis nec res nec tempora distinguuntur nec combinantur, ut supra in commentario abunde demonstratum est.

A4 Alterius articuli titulus a. Domynsio adjectus esí : Divi Martyris corpus, ob bellorum tumultum , in wicum Steynockeseele advectum. Hístoria de- s mpta est ex autographo Belgico, a pag. 190: Accidit, ut bellum atrox moveretur, et plerique cives Mach- liniani, quod chari ac pretiosi supellectilis habebant, urbe avectum, amicorum tutele commiserunt de- mandaruntque. Erant autem Canonicorum quidam, maximum rei dispendium formidantes; qui et con- suliarunt, Martyris corpus ad vicum Steynocke- seelanum deferendum. Fert fama, thecam argen- team, qua in sacrum Presulis corpus repositum erat, eo loci ruri defossum fuisse, corpore plurimis ibidem coruscante signorum prodigiis. Verum so- pito jam bellorum dissidio, corpusipsum terra effos- sum fuit ; quo illud ad pristinum tandem reducerent locum, antelatis vexillis sacris ac solenni pompa.

rat eodem tempore equestris ordinis quispiam Steynockeseelanus princeps ; isque comitiali labo- rans morbo. Quoniam autem complura operatus esset inibi Deus signa per Sanctum suum, admit- tere illenoluit, ut divi Antistitis Rumoldi reliquias à sua ditione auferrent, ni prius incolumis et sanus ope Sancti redderetur. Quamobrem totus Canonico- rum grex, in haic prorupit verba : Comprimis grate heros, absit ut tentes Altissimum, at precaberis eumdem obnixe religioseque, ut divini muneris te participem reddat, auxiliante ad eam rem sancto suo Martyre. Hisce auditis , ille ait : Quem in mo-

235 dum deprecabor Dominum ? Aiant : Scelerum tuo- rum sentinam purga, ex animoque defle commissa peccata, atque horum penitudine ducitor, quo tan- dem favore numinis auxilieris. Quo prestito, Do- mini Canonici in genua procubuere,, Deum ipsum ardentius pro Principe rogitantes ; ita ut pristinze restitutus sit ille incolumitati. Hoc edito in ejus gratiam signo, quod habebat dominii, mox Canoni- corum collegio contradidit. Cujus vici Steynocke- seelani dominium perpetuum impresentiarum obti- net divi Rumoldi collegium Canonicorum , ita ut in- vestiendi, et revestiendi jure inibi potiatur. In hu- jusce rei memoriam .lychnum pensilem divi Ra- moldi, Canonici diu noctuque accendunt, in summi chori medio. De ea translatione, qua potui verosimili- tudine disputavi supra loco suo : ceterum lychnum pen- silem in hunc.usque diem perseverare, alique Capituli sumptibus, mihi non semel testati sunt eruditi amici Mechlinienses.

A5 Historiam obsidionis et miraculose victoria, proponit sub hoc simplicissimo titulo : Prodigium. In Belgico narratur a pag. 194, quod Domynsius presse secutus est, notans in fine, phrasi etiam alibi usitata, precidanias ferias diei Jovis sacre, Anonymo scri- bente fcoitel lUornsüag cum verosimillime postridie contigerit, ut est in Commentario S. 23. En Domynsii textum ; Haud multo post Machlinia, juxta ’ Chroni- con, valida bellatorum manu undique obsessa est. (F’aga iterum oratio.) Quamobrem et Machliniani , exercitu contracto, ducem sibi assciverunt equestris ordinis virum, eumdemque Anglicum et Petri Don- delier appellatum. Existimabant enim cives, hosti resistendum. Dox hie militaris, rerum quid sacra- rum expetiit; cui oblata est divi Martyris costa; quam ille suo afffixit clypeo, in Deo divoque Ru- moldo spem collocans. Ab oppidanis autem uni- versis, quo Dei maximi gratiam impetrare possent, quam religiosissimze habite sunt supplicationes , una cum arcula sui Tutelaris, qua totam lustrarunt urbem. Atque ad urbis portas sistentes gradum, thecam ipsam intra moenia reposuerunt. Post ordine egressi omnes, fortiterque belligerantes, Dei ac divi Rumoldi ope, vietoria sunt potiti, ita ut Machli- niense solum nil incommodi ab hoste tum accepe- rit: at quemadmodum direptioni aut occupationi nullius unquam subjaeuit, ita et tune perstitit. Dux idcirco, Deo omnipotenti et sancto Antistiti Ru- moldo prorsus fidens, suis curavit impensis Divi costam sumptuose auro obduci atque argento, instar angeli, eam manibus gestantis. Promiscuum autem vulgus ac cives Machliniani , gratitudinis ergo, tantum donariorum aecumularunt acervum, ut ex iis auream conflaverint Martyri thecam. lidem et juramento sese obstrinxerunt ac votum nuncu- parunt, sacrum divi Rumoldi corpus quotannis sese cireumlaturos, novis etceratis tzedis iisque accensis, quemadmodum etiamnum istud rite observatur, ter- lio a festo Paschatis die. Ceterum editum est hoc miraculum, ipsis przecidaniis diei jovis. sacrze, quse ccena Dominica vulgo appellatur. Sit itaque Deo laus et decus omne in &vum.

A6 Quz hic breviter, obscure, confüse et negligen- ter recitantur, citato nuperrime paragrapho ad. exac- tiorem crisim revocata sunt, oslensumque, mon satis verisimiliter adduci Petrum illum Dondelerium, equi- tem. Anglum, qui forte tunc necdum erat in rerum na- tura. Adde nemini non perspectum reddi, prapropere superius meminisse Domynsium theczg argentes , quamruri defossam, tam diserte asseruit; ubi notanda hc verba, haud multo post; nempe post translationem Steynockeselianam Mechliniam fuisse obsessam : quz omnia nec historice, nec chronologice, imo nec sensate digesta sunt, cum anno 1908, quo prodigium contigit,

nonnisi

D A. JOAN. DOMYNS

de prodigio in obsidione anni 1303,

qua hic denuo discutiuntur.

A. JOAN. DOMYNS.

De ostensione an. 1480,

et de Sancti festis diebus.

236

nonnisi arcula fuerit, eaque mere. lignea, quam tunc M echlinienses circumtule argentea illa deaurata , quam auream thecam dicere maluit Domynsius, pri- mum con[lata anno 1369, ut bene. narrat. Anonymus pag. 199, cujus verba mirum est hic denuo proteriüsse Domynsius, nisi forte adverterit, non cohzrenter locu- tum fuisse archetypum. suum, preterquam quod. nec pondus conciliare potuerit. Demus tectum integrum Latine versum : Nunc scireoportet, anno 1369 per- fectam esse S. Rumoldi lipsanothecam, in quam in- sumptz sunt marcz argenti sexcente super ter mille. Omisso autem marcarum pretio, solum ait, pro singulis artifici solvendos fuisse florenos octo Rhe- nenses ; ac demum in singularum marcarum deaura- tionem ducatos duos expensos fuisse : unde, inquit, exurgit summa pretii, qua arca constitit, floreno- rum Rhenensium sex et sexaginta millium, przeter lapides pretiosos aliaque subinde annexa, ut civi- tatis regesta declarant. Deo gratias.

À7 Cum his non male connectit. Anonymus Reli- quiarum divi Rumoldi ostensionem, de qua ita Do- mynsius, totis mille annis aberrans: Anno salutiferi partus septuagesimo nono supra quadringentesimum, ipso sancto die Annuntiatz dive Virginis Deipavee, presulatui Cameracensi presidente Joanne Burgun- do, Philippi Brabantie Ducis fratre, corpus sive reliqui& sancti Antistitis οὐ Martyris Rumoldi, sunt ostense populo, ab eo qui tum Cameracensi Episcopo a suffragiis erat Godofridi nomine, eoque Carmelitani instituti monacho. Repertum est in ipsa theca scrinium ligneum, et vestis serica, diversis lineamentis aureis contexta, quo in sacra ossa om- nia involuta jacebant, nempe caput, brachia, hu- meri, una cum scapulis; cost, crura et manuum articuli, ad digitos pedum usque. Plane etiam con- spieiebatur in Martyris calvaria cicatrix quedam: atque adstantibus Joanne de Poertere, et Lamberto hujus germano fratre, atque aliis nonnullis artis medicae et chirurgicee peritis, Machliniensis oppidi civibus, quorum opera et, industria, sacra hzc ossa per Suffraganeum juncta fuere, deprehensum est, nil eorum tum desideratum fuisse. Cujusmodi reli- quiarum ostensioni septem interfuere Abbz; Fran- ciscus Villariensis, Livinus Boulous, Martinus divi

ἐγὰ

Bernardi, Joannes sancti Michaelis, Bartholomaeus :

Averbodias, Guernerus Tongerloensis, Marcus Grim- berganus. Conspicuze autem omnibus eranttotum oc*ti- duum ; idque ante Paschales ferias, tam mane, quam vesperi. Ceterum sigillis ac litterarum monumentis

certiores ii tum reddebantur, tam celebris Marty-:

ris ossu, una cum velamine, scrinio reposta fuisse annis plus minus septingentis quatuor. Submota est denique vestis illa sacra, et mutata in alteram, eamque viridem, cui nune temporis involute sunt sanctze reliquis. Pristina autem vestis, populo in- dies exhibetur religionis causa. Periit modo velum istud; qua vero ex diclis vera sint, quz falsa, mani- feste perspicies ez instrumentis authenticis ad. verbum relatis S 44.

48 JSubjungit binos articulos Domynsius, de feriis Antistitis Rumoldi, et de ejusdem translatione, sic male exorsus : Editorum per sanctum Martyrem si- gnorum hic finis esto, quz verba in Belgico desunt , ubi tamen merito locum haberent, post tot miracula, a JDomynsio perperam neglecta. In ceteris conveniunt : Verum ne hujus Divi obliteraretur memoria, nosse quemque óportet, sanctum Archipresulem et Mar- tyrem Rumoldum , sanguinem profudisse suum sancto die Joannis Baptiste. Relatus est idcirco ille in Sanctorum Martyrum numerum, lauream- que a Deo adeptus est perennem. At ne divi Joan- nis festivitas, per hujus Antistitis festum neglige- retur, visum fuit Ecclesie sancte, divo Rumoldo

ACTA S. RUMOLDI EPISC. ET MART.

ferias indicere, octavo a festo Joannis die, nimi- rum ipsis Kalendis Julii : Fallor, ni hec paraphra- sis sit, eorum qua supra dixit Theodoricus , panegyris sua capite ultimo. De translatione non. una. agendum fuit in. commentario. pravio, undenam Belga anony- mus eruere potuerit determinatam S. Luca festam diem hactenus me latet, nec plura vacat disquirere. Verba ejus sunt apud. Domyns : Translatio hujus tam eminentis viri Rumoldi peracta est ipsis feriis divi Evangeliographi Luczs, tametsi eam recolat ec- clesia [Mechliniensis] pridie Apostolorum Simonis et Judae. Imo’eo die natalis Leodii recolitur, Mechli- niz, non translatio, sed relatio.

A9 Peroratio ad divum Martyrem Rumoldum, adhortatio ad quoslibet, ad rmaritimos, reliquos ad mechanicos, habentur citato 5. 94 : sensus Belgicus a Dommynsio collectus:et exornatus est. Historia proge- nitorum ab Urso, tota reperitur. in Belgico ; a nobis discussa est S. 28. Solum itaque superest Domynsti monitum ; Candido pioque lectori salutem, quo in- genue fatetur, contra. autographi fidem, in quo S. Ru- moldus apertissime —pronuntiatur ^ Archiepiscopus Duvelensis, scripsisse se, Archiepiscopum Dublinen- sem. Audiatur ipse : Haud miraberis, candide lector, locum, quo episcopale munus olim exercuit divus hic Rumoldus, appellatum a me Dublinensem, cum tamen germanici libelli auctor (quisquis is fuerit) eumdem locum nuncupare videatur a dzemone, sive dzemoniacum. Qua in re hallucinatus est ille, ni fal. lor, ob temporis diuturnitatem. Ac huic mez senten-

{1 adstipulatur codex vulgo inscriptus ; Provin–

ciale omnium ecclesiarum cathedralium universi orbis. Is enim inter Hibernos Préesules quatuor tantum numero complectitur archiepiscopatus, sci- lice& Armachanensem , Dublinensem , Casselensem et Tuamensem. Hujus itaque te admonitum volui , candide lector, ne putes temeritati adscribendam hanc meam metathesim. Bene vale, et Sancti hujus pie fortiterque gesta imitare. Joc recte : ast. vana apud me est omnis excusatio in tam, manifesta. textus corruptione, ex qua. tantopere invaluit receptissima ho- die, sed falsa, Mechlinienswwm opinio, de titulo Archi- episcopi Dublinensis, S. Rumoldo adscribendo. Fide S1.

50 Hactenus additamenta Domynsii, a quo iterum neglecta sunt, qux tamquam. oculatus testis narrat Anonymus. pag. 217 et 218, his verbis : Atque ego, inquit, Reverendum sacerdotem novi, qui per me- rita S. Rumoldi, magna in corpore suo beneficia consecutus est; isque asserebat, virum quemdam extraneum seu alienigenam advenisse, qui rogaret, ubinam quiesceret * S. Rumoldus? Cui cum Sancti ipsius. ecclesia ostensa esset, eo acturum se confe- rens, in gazophylacium, seu truncum, si ita loqui licet, oblationarium, tantum pecunie profudit, uf cultro ingerere debuerit. Post cujus discessum , aperta ea arcula, reperti sunt plusquam viginti in- signes nummi aurei: unde colligitur, S. Rumoldi virtutum ac miraculorum famam, alibi quam hie (Mechlinix) majorem esse. Quapropter laudandus Deus, qui Sanctum suum tam gloriosum reddidit. Praeterea, utor hic etiam verbis Anonymi, omnes qui

intra urbis Mechliniensis septa commorantur, quo- '

tannis argenteum nummum S. Rumoldo offerre te- nentur. Vir equidem dubito, quin totis ducentis annis, seu a tempore, quo hzc vita scripta est, plurima alia beneficia per 83… Rumoldum obtenta sint, ut confuse tesiatur /Fachtendonckius, sed quorum memoria, aque ac pia consuetudo tributum annuum a civibus pendendi interciderint. Vehementer desidero , ut. collata a nobis in Sancti gestis, aliisque ad eum spectantibus illustran- dis, non tenuis opera, selum eorum accendat, quibus colligendorum miraculorum. cura incumbit; atque ut

ἢ cives

D

Undetitulus Archiepiscopi Dubliniensis.

Recentiora. miracula. etiam a Do- mynsio pra- terita.

F

DIE PRIMA JULII.

237

A cives, Sancti clientes pientissimi, debite recognitionis |. his votis potiar, quibus et Actis et Observationibus no” D

SUB FINEM

• SEC. VIII.

Dononium a S. Ragenfrede

. Qut a parenti-

bus conditum,

B

£res illos, ut Sanctos hono- rat ;

sed historia multis fabulis

respersa,

immemores non sint. Fazit ipse gloriosissimus Martyr,

stris coronidem impono.

DE S. REGINA, OSTRAVANDUE

COMITE, DONONII PROPE VALENCENAS

COMMENTARIUS

De Dononio, S. Regine cultu, incertisque ejus et filie S. Ragenfredis Actis.

nter illustriores Belgii Parthenones merito nume-

ratur nobile monasterium Dononiense, duabus ul-

tra F’alentianas Duacum versus. leucis. Belgicis I situm, ubi sanctimoniales, inquit Mirzus ad hunc diem in. Fastis Belgicis, hodie vocantur, aut saltem vocari volunt Cawowiss, ut vocabulo apud omnes noto utar. Jdem monuit Colvenerius in notis ad Balde- rici chronicon pag. 5923: Hodie vocantur CaNoNIss.& et Domins. Celebritatem addidit. memorabilis pugna anni 1712 ab ipso loco denominata. Ceterum si mon plane aberravit Rosweydi nostri conjectura, satis vero- simile est, Dononium nona multis secutis dici cepisse, tamquam Domnonium, ab ipsa Dominarum, seu Dom- narum appellatione, quod forte eo tempore, ibi note non essent tales moniales, et tali titulo insignitz. Con- jecturam firmat. Baldericus, Noviomensis , et-.Torna- censis Episenpus, seculi x1 scriptor probatissimus, cujus Lextum integrum. infra dabimus : firmat, inquam Ros- weydi conjecturam, dum praefatum monasterium, non Dononium sed DvNENG nominat. At quecumque de- mum etymologia substet, natalem suum repetunt Dono- nienses ab Sanctis Aldeberto et Regina, quos monasterii sui fundatores agnoscunt, quamvis magis placeat Bal- derici sententia, alibi suo tempore elucidanda.

2 De beato Adalberto, seu potius Aldeberto, vulgo Aubert, sancte nostrz Regine conjuge, et cum ipsa ac S. Ragenfrede filia, in monasterio. Dononiensi hono- rato, brevem commentarium texuit. Henschenius ad xxi Aprilis, ea solummodo complexus, qux ad Ostra- vandiz comitatus appellationem ac limites, ad. Beati cultum, lectionesque ez proprio Dononiensi, spectabant. De eodem Dononiensi parthenone egit Papebrochius tomo ὃ Aprilis pag. 39, in brevi de B. Ava F’irgine commentario. Plura de Aldeberto legerat Henschenius, in Annalibus Hannoniz,, extractis ex libris Jacobi Guise, et tribus voluminibus Gallice anno upxxxi excusis, ubi volumine 2 a fol. 47, de monasterio Dononiensi agitur : verum studiose vitavit ea discutere qua tum & Guisio, tum in pluribus MSS. nostris, ipsi etiam notissimis, de ambobus sanctis parentibus eorum- que decem filiabus, fusius quam verius traduntur, pra- sertim in longa historia Gallica MS. paginarum 88 in folio, cujus iste est titulus, ex Gallico latine redditus : Hic incipit prima generatio nobilis linee Francie, ex qua orta est sancta Regina, quemadmodum ex sequentibus intelliges, et a regibus Trojanis. Pergit eodem tenore, titulum tertium sic formans : De Troia- uis, qui Colonie commorati sunt, Regemque ex stirpe Priami sibi preefecerunt.

3 Quid ex hujusmodi fabulatore erui posset, facie perspexit Henschenius; nec multo prastantiora me- morant Guisii Annales, tametsi in pluribus succinctiores atque adeo correctiores sint, quam MS. Latinum , continens capita decem , a 26 ad 35, desumptum, opi- nor, ez majori Guisii opere, quod Montibus Hannoniz,

Julii T. I.

apud PP. Franciscanos manuscriptum , tribus volumi- nibus asservari testatur Valerius Andreas. Porro lau- data jam scripta vitam parentum et filiarum decem, prasertim senioris Ragenfredis ejusque miracula, cum fundatione monasterii Dononiensis, ejusdem per Nor- mannos eversione, factaque subinde restauratione com- plectuntur.. Ast iis omnibus posthabitis et neglectis, so-

las lectiones cenobii proprias anno 1625 excusas sequi E

maluit Henschenius, vel in iis nonnulla. observans , qua optabat antiquioribus monumentis confirmari. Magistri exemplum hic sequi mihi certum est, quaudo- quidem post satis longam disquisitionem, adhibitamque omnem ad certiora reperienda diligentiam, nullo pacto videam, qua ratione ad exactam crisim. exigi possint , que tum in MSS. tum apud Guisium referuntur. ldque adeo mihi magis licere intelligo , quod longa ille historie, etiam a La Barre, in magna de abbatiis collectione MSS. tomo 6 parte 2 non uno modo ez- ornate, ad S. Ragenfredem potius quam ad. parentes pertineant.

ἀ Et vero S. Ragenfredis occasione, aut adinven-

tas , aut saltem ,excomptas esse prafatas historias, qu» ad 8

suadet mihi Balderici, vetustissimi et praestantissimi inter omnes Belgas scriptoris auctoritas, cujus Chroni- con ad Gerardi primi Cameracensis tempora, adeoque ad medium seculi X1 spectare, recte censet editor V. Cl. Georgius Colvenerius. Suadet , inquam , Chronicon istud, Gerardi Episcopi et monasterii Dononiensis re- stauratoris xtate, nondum invaluisse historiam , quod SS. Aldebertus et Regina decem Virginum progenito- res, et. prefati cenobii fundatores fuissent. Em ejus verba lib. 2, cap. 28 : Rursus quoque in vico Duneng, beata Rainfredis ex sui Jugis rebus cellam. funda- vit, et sanctimonialibus constitutis, ipsa etiam ab- batissa regimonium duxit. Hane autem postea, in- cumbente inopia, inclinatam pauci canonici incóle- bant; donec consilio domui Gerardi Episcopi et Le- duwini Abbatis (alia editiones apponunt Vedastini) moderno tempore Balduinus Comes ad pristinum statum restituit, ibique monialibus regulariter insti- tutis, abbatissam nomine Ermentrudem prafecit. Clarissima est auctoris sententia, qua fundationem Dononiensem soli S. Ragenfredi adscribit, ad quam proinde spectant longiores iste marrationes, ad ejus natalem vut Octobris ex professo examinanda,

5 Sperare audeo, fore ut interea. responsi aliquid obtineamez ipso Dononiensi monasterio, ad plura dubia

Octobris ex- aminabitur,

cum aliis

qua eo transmitti curavi mense Majo anni 17198, tum eodem spe-

circa Acta ipsa, qum Pipinum Herstallensem, Regis Theodorici ad Textricium anno 691 victorem, cum

’ Pipino Brevi, Caroli Magni parente, inepte confun-

dunt aliaque immiscent, aut falsa, aut verbose nihil significantia. Tantumdem requiritur ad explanandum diploma, cujus chrónologici characteres aliter in MSS, aliter in Mirzi diplomatibus tomo 9 cap. 12, aliter a

31 Locrio

ctantibus.

238

DE S. REGINA, OSTRAVANDLE COMITE.

A Locrio ad annum 808 exprimuntur ; a. Cointio autem 8. Si tam certa essent, quz de ejus nobilitate a-iisque — y

AUCTORE J. P. S.

Οὐ translatio- nem hoc die

colitur Regina

fastis B elgicis

non ita pri- dem inserta,

€

totum instrumentum rejicitur, praedicto anno 805. num. 108, qui etiam consulendus ad annum 764 num. 16 et sequentibus. .Éa omnia tacitus pratermittere cogor , donec Canonissz ἰδίῳ Dononienses, quarum interest, monumenta talie suggesserint,qua ad Sanctorum suorum gesta illustranda necessaria esse, abunde ostendi, iis diligenter usurus, si mecum communicata fuerint. Modo in earum gratiam tantum praestiti, quantum licuit ; quidquid. subministrari imposterum poterit, etiam circa ipsarum. institutionem, antiquam hodiernamque vitz rationem, habitum etc. locum, ut jam dixi ,, reperient in Actis S. Ragenfredis ad dictum vut. Octobris, quo omnia remittimus. Videri interim possunt, atque huc aptari, que de S. Aldegonde, ad xxx Januarii , sed precipue, que ad S. Waldetrudem 1x Aprilis, pag. 826 disseruit Bollandus.

6 Ceterum huc spectant, atque ex: ΕΠ enschenii com- mentario velim hoc [ferme loco inseri, qua habet toto numero A, tum ez Hierogaxophylacio Belgico Arnoldi Raissii, lum ex Henrico. Doutremanno, parte 8 histo- riz Valencenensis cap. ὃ, que non solum S. Ragen- fredis, sed et utriusque conjugis S. .4ldeberti et S. Reginz nostra, solennem. cultum. patentissime de- monstrant. Nec dubium est, quin. postrema festivitas jam pridem celebrata fuerit hoc die 1 Julii, nihilominus tam incertum puto obitus diem, quam sint. plura alia, ad. ejus originem, statem, filias et cenobii fundationem spectantia. Siqua fides habenda est. scriptori longioris historie Gallice nuper citate, qui forte fuit. Joannes d’Arleux ecclesie Dononiensis jam supra dicte Sacel- lanus, prima Julii peculiariter S. Reginz cultui con- secrata est, quod eo die circa annum 1400 corpus ejus, adhucdum integrum, per Episcopum Atrebatensem, qui tunc erat Joannes Canard, in capsam argenteam trans- latum est, et cum mariti et filiz S. Ragenfredis sa- eris lipsanis illustriori loco depositum. Audi rursus Mirzum : Ceterum in parochiali ecclesia Dono- niensi, visuntur sepulcra Aldeberti et S. Regine , sed corpora sunt elevata atque in monasterii ara majore, argenteis feretris conclusa adservantur ; S. Ragenfredis in medio, B. Aldeberti (qui tamen non colitur ut Sanctus) in dextro latere, et S. Re- ginz in sinistro.

7 In fastos sacros Belgicos, saltem editos, S. Re- ginam primus inseruit Joannes Molanus, in ultimis $uis ad. Usuardum auctariis, prima editione his verbis : Item Denonio monasterio, S. Regine, matris san- ctc:e Rainfredis ; acceptum, ni fallor, ex Martyrologio,

aliquo prolongata per quemdam Regularem mona- :

sterii S. Pauli Rubez vallis in Zonia. In posteriori- bus, phrasi tentillum ampliata : Eodem die, solem- nitas S. Regine, quz quiescit apud Valencenas in Dononio monasterio. Az recte in isdem elevationem posuerit xvai Martii, quarere supersedeo. Nwidum elogium contexuit idem Molanus, vel is, qui sub ejus nomine Natales Sanctorum Belgii edidit, ex officio Do- noniensi, quod. infra subjiciemus. Paulo jejuniora sunt cetera que habet Mireus ; at Raissius, Molano appen- dicem adnectens, filias decem virgines, de quibus vide Henschenium, matri. socias adjungit. Sequuntur. Ga- Acus in historia ecclesiastica pag. 487, Laherius in Menologio, ZFillotus et alii passim. Adde Martyrolo- gos monasticos, Menardum et Bwucelinum : ast in. Actis Benedictinis pratermissa est. Nec pretereundus. Fer- rarius, Molanum secutus, qui xvn. Martii elevationem legere debuit. Demum et elogia consimilia vide apud Ghinium, Saussayum el Arturum de monasterio. Ge- lenius in fastis Agrippinensibus sic legit : Item S. Re- gina, neptis Pipini, Regis Agrippinensium, uxoris vero Adelberti, Comitis Ostrovandise. Qua omnia

saltem pro celeberrimo S. Reging cultu indubitatum dicunt testimonium.

scripta sunt, viz ulla in Belgio nostro Sancta pracla- rius exornaretur : at nec officium ipsum, pridem a Do- noniensibus decantari solitum, mzvis pluribus vacat , ultimos Reges Merovingicos aut saltem eorum tempora, εἰ Pipinos crassiori minerva confundens, quz Guisii editores et contractores prudentius omiserunt. TTrans- scriptae eL missa sunt lectiones per R. D. | Paulum de Longastre, pastorem Dononiensem, αὐ P. Servium

cujus officium hic refertur.

xxi Jovembris 1599, postmodum inter Rosweydi sche-

das a, Bollando reperta. Priores octo, quantumvis ver- boso, utcumque ordinate sunt; αἱ hisloriz filum inter- rumpitur, dum in sequenti, qua inter octavas legitur , agitur de morte filiarum, quarum nulla in prioribus me- moria. Brevius et nitidius est Molani compendium. Ceterum praf[atis lectionibus hic prefigitur. titulus : Lectiones qu:e primo Julii, in solemnitate S. Regi- nz ἃ Dononiensis monasterii monialibus cantantur. Non multum differt, prefatum in. Molani Natalibus elogium, ab ipsis hodiernis Proprii Dononiensis lectio- nibus, ex quo cum ΠῚ enschenius, sua pro Aldeberto de- sumpserit, nempe ex editione anni 1625, nos etiam ez eadem totum S. Reginz officium compendio Molani subnectemus, longioribus illis MSS. tantisper prater- missis ; plura. daturi citato toties viu Octobris die, si desiderato suppeditentur.

Ex officio Dononiensi,, de sanctis Regina et Ragenfrede , apud Molanum in Natalibus I Julii got

Ll. Dononio monasterio, solennitas S. Regins. Qus Regina fuit nomine, Regina nihilominus pro- sapia Regum et affinitate ; Regina etiam praeclaro morum regimine, et ad ultimum Regina superni Regis dotatione. Hsec ex consilio parentum, et Pi- pini Regis (cujus neptis erat) in conjugale consor- tium accepit Aldebertum, ex primis palatii proceri- bus, probitate et militia apud Regem clarum ; vir- tute animi et gratia, apud Regem Christum claris- simum. Clarebat enim non solum nobilitate sangui- nis et opulentia praediorum, verum etiam omni- moda morum bonitate et actuum suorum experien- tia. Sociati autem in charitatis copula, Deo pri- mum, et postea per Deum sibi invicem placere studebant, totum vitae suze cursum decenter ornan- tes. Facti sunt per eleemosynas locupletiores, per humilitatem potentiores. Non enim nudus Christus ante eorum fores moriebatur, famem aut sitim pa- tiebatur, sed angnstiatos indigentia et oppressos prejudicio sublevabant. Quibus etiam Deus ex su- pern:z felicitatis benedictione, decem dedit filias , qua ἃ parentum moribus non dissimiles, omnes elegerunt codibem vitam, ut transacto cursu, gra- tiores Deo occurrerent. ZEdificarunt etiam parentes harum virginum ad Scealdim fluvium, in loco qui Dononium dicitur, coenobium ad honorem Dei Geni- tricis, itemque ecclesiam in venerationem S. Mar- tini : ubi numerosum sanctimonialium numerum, eui beata Ragenfredis filia preefuit ; et clericorum Dei gregem instituerunt, reditibus et prediis, de- center ad servitutem Dei legatis. Visuntur eorum sepulera in parochiali ecclesia, sed corpora elevata sunt et in monasterii summo altari, in argenteis fe- retris quiescunt; S. Ragenfredis in medio, beati Aldeberti (qui tamen non est canonizatus) in dex- tro latere, in sinistro vero S. Reginz. ; De secundario festo sunt verba propria ecclesie : Decimo sexto Kalendas Aprilis, apud Dononium elevatio corporis S. Reginz. Ceterum diei hujus lectiones continent, corpus sacrum in Saxoniam delatum esse, cum ibinega ta justitia, praedia S. Re- gine

EC

Breve totius vita et virtu- ium compen- dium.

Terribilis punitio inva- soris bonorum Dononien- sium.

bos di.. δ. hon δι

DIE PRIMA JULII.

A gins invaderentur. Antequam autem eo perveni-

Quomodo

Sancta depin-

᾿ς gatur.

rent, vir quidam, dejectis limitibus, przedia mona- sterii invaserat, et cum nec cxcitate, nec aliis pla- gis emendaretur, per secreta natur: omnia inte- riora ejecit, et sic miser predium cum anima per- didit. Postmodum perducto ad przedium corpore advocate, divinitus limites preedii distinguebantur, et corpus condigna veneratione Dononium refere- batur.

Est autem locus apud Valencenas, in finibus dicecesis Atrebatensis, quam in loco Scaldis termi- nat ; ibique S. Regina pingitur cum corona in ca- pite, cujus causa ex antedictis colligi potest ; et cum baculo abbatiali, quia vel prima przefuit, vel si filia memoretur prima, ipsa tamquam fundatrix, plus fuit quam abbatissa. Caret autem nigro velo ob amissame virginitatem, et fortassis eam ob cau- sam, sacris Virginibus sese praponi absurdum judieavit. Huc usque ez Molani, seu potius ex. Lowii Natalibus. En modo modernum Dononiense officium.

DIE I JULII

In festo S. Regine Dononii fundatricis, duplex 2 classis.

LV vesperas Antiphona; O quam preciosa mors Sanctorum, cum reliquis de Laudibus. Psalmi de communi Virginum.

Capitulum.

Mulierem fortem quis inveniet ? procul et de ulti- mis finibus pretium ejus : Confidit in ea cor viri sul, et spoliis non indigebit.

Hymnus.

Orbe solari duplicata fulget, Festa lux terre, sua qua resignans Mater excellens meritis, triumphans,

Astra petivit. .

Hac die demum micuit, vetustam Exuens carnem, novitate sacra Floruit, luxu quod erat recidens,

Sobria vixit.

Nupserat justo Comiti, favente Gratia Christi, quibus et propago Sancta praebetur, numeroque et actu

Consona legi.

Virgines denas peperit beatas, Quas. Sion mater typico sapore,

Ut suas fovit, quibus aucta coeli Turba recrevit.

Gloria Patri, genitzeque proli,

Et tibi compar utriusque semper, Spiritus alme, Deus unus, omni

Tempore secli. Amen. Vers. Specie tua et pulchritudine tua, Resp. Intende, prospere procede, et regna.

4d Magnificat Antiphona.

Regalis sponsa, sponsalis gemma, gemmatum monile decem filiarum in Ecclesia, beata mater Regina, summe pietati clementer nostra offert vota.

Oratio.

Presta quasumus, omnipotens Deus, ut beate Regin: famulz tuc intervenientibus meritis, a pree- sentibus liberemur angustiis, et »eternis gaudiis per- frui mereamur. Per Dominum.

Deinde fit commemoratio de S. Paulo per Antiph. Petrus Apostolus et Paulus doctor gentium. 7ers. Constitues. Oratio. Deus qui hodiernam. Postea

octava S. Joannis, ut in primis Vesp. Anthip. Ingresso

239

Zacharia. Vers. Fuit homo Missus a Deo. Resp. Cui nomen erat Joannes. Oratio, Deus qui preesen- tem diem. Octave autem Apostolorum, non fit com- mem. nec in primis, nec secundis, neque laudibus.

Ad Matutinum Invitatorium.

Adoremus Regem regum, qui pro temporali regno Regin: dedit zeternum. Psal. Venite exultemus Do- mino. Z/ymnus, ut in primis Vesperis.

In primo Nocturno Antiphona.

Sancta Regina regiis natalibus orta, moribus ma- turis infantize perornavit tempora. Psal. de Communi Virginum, Domine Deus noster.

Antiph. Flos regni, gloria parentum, inter spina palatii emicat ut lilium. Psal. Coeli enarrant glo- riam Dei.

Antiphona. Ingressa annos pubertatis nuptui traditur sancto Aldeberto, providentia Dei. Psal. Domini.est terra. Vers. Specie tua, et pulchritudine tua. Resp. Intende, prospere procede, et regna.

Lectiones 1. Nociurni. Mulierem fortem. ut ín communi non virginum. Responsorium primum.

Gloriosa Mater Regina, sublimi regum sanguin procreata, * Moribus castis infantia perornavit tem- pora. Vers. Ex spina pungente pulchre rubens ori- tur rosa. Moribus.

Responsorium. secundum.

Inter flores regalis aul: gratia florens probitati superna, * Sorütur sponsum nobilitatis primze. Vers. Sanctum Aldebertum divinitus sibi destinatum. Sor ütur.

— Responsorium. tertium.

Focunditas tantorum parentum fit propagatio decem Virginum, * Quibus preparatum est regnum colorum. Vers. Sorores ex utero, sorores in propo- sito. Quibus preparatum. Gloria Patri et Filio. Quibus przparatum.

In n Nocturno Antiphona.

Foecundatur uterus Matris, et effudit fructum virginitatis. Psal. Eructavit cor meum. J

Antiph. Per successiones annorum concipit, et parit Regina mater gemmas decem filiarum. Psal. Deus noster refugium.

Antiph. Post decursum pueritiee, moribus genito- ris feliciter insistunt morigerate. Psal. Magnus Dominus, y. Adjuvabit eam Deus vulto suo. 8]. Deus in medio ejus non commovebitur.

Tempore inclyti Francorum Regis Pippini, pa- iris Caroli Magni, tamquam gemma regalis in the- sauris regalibus, floruit puella nobilis, ac nobilissi- mz indolis, jam dicti Pippini neptis, Regina nomine, Regina nihilominus prosapia Regum et affinitate ; Regina etiam preclaro morum regimine, et denique Regina superni Regis dotatione. Hc divinse pro- videntize dispositione, ex consilio parentum et Pip- pini Regis, in conjugale consortium accepit Alde- bertum, ex primis palatii proceribus, probitate et militi:e actibus apud Regem clarum, virtute animi et gratia apud Regem Christum clarissimum.

Resp. O vere venter aureus, quo talis fructus editur, *Quem sacer angelicus laudat exercitus. Vers. O lactis materni pietas, quo tot nutriuntur germa- nz. Quem sacer.

Sociati autem iu. vinculo charitatis, Deo primum, et postea per Deum sibi invicem placere studebant, totum vitz su:e cursum decenter ornantes, ut inter honorem seculi et divitiarum illecebras, morum ma- gis diligant honestatem, quam externum splendo- rem. Facti sunt humiles corde, divites operibus

bene-

D

EX OFFIC. DONON.

Lectio tv.

Lectio ve

EX OFFIC. DONON.

Lectio vi

Lectio VI

240

militatem potentiores. Non nudus ante eorum fores Christus emoritur, non famem, non sitim patitur : sed angustiati indigentia, et oppressi prejudicio, ipsorum erogatione sublevantur, et ita omnibus mo- dis se exhibent in conjugio, ut Superiores effecti mundo, magis eligerent regnare cum Christo, quam gaudere cum seculo.

Resp. Depositis mundi impedimentis, * Libera se- quitur Dominum majestatis.

Pers. Post erogationes eleemosynarum, post obsequia sanctorum actuum. Libera sequitur.

Quibus proinde etiam Deus,’ ex supernz felicita- lis benedictione, decem dedit filias, quae a parentum moribus non dissimiles, omnes elegerunt czlibatum, ut transito cursu presentis vite, gratiosiores Deo occurrerent. Quin etiam postposito amori divino, affectu parentum, in longinquas regiones ad visen- da loca Sanctorum peregrinatz sunt. Beata autem Regina vinculo conjugali soluta, vitam Deo dignam ducens et proximorum zdificativam, in omni virtu- tum genere et exercitio, tandem ad beatam remune- rationem a Deo vocata, migravit in coelum Kalendas Julii. Corpus ejus venerandum, quod vivum fuerat habitaculum Spiritus sancti, in ecclesia beati Mar- lini, una cum mariti sui sancti Aldeberti corpore, sepultum est, sed postea in ecclesiam B. Maris translatum, ubi suis meritis subsidia prestant eos devote invocantibus.

Resp. Beata mater inter legiones Angelorum, * Quando cum stellis decem filiarum intravit Jerusa- lem civium supernorum.

F’ers. O vere venter aureus, quem angelicus lau- dat exercitus. Quando cum stellis. Gloria Patri. Quando cum stellis.

In 111 Nocturno.

Antiph. Sancta Regina, ut gemma Regalis, re- fulsit in thesauris regalibus. Psal. Cantate Domino canticum novum.

Antiph. Instantia ejusdem, decem ipsius filie ani- mate ad cxlibatum, ad religionis aptantur propo- situm. Psal. Dominus regnavit, exultet.

Antiph. Sorores ex utero, sorores in proposito, simul latabuntur in coelo. Psal. Cantate Domino canticum novum : quia mirab.

.F’ers. Elegit eam Deus, et preelegit eam.

Resp. In tabernaculo suo habitare facit eam.

Lectio sancti Evangelii secundum Mattheeum.

Lectio VII. Cap. 12.

In illo tempore, loquente Jesu ad turbas, ecce mater ejus et fratres stabant foris, quzerentes loqui ei. Et reliqua.

Homilia sancti Hieronymi presbyteri.

Oecupatus erat Dominus in opere sermonis, in doctrina populorum, in officio praedicandi : mater et fratres veniunt, et foris stant, et ei desiderant loqui. Tunc quidam nunciat Salvatori, quod mater sua et fratres stent foris, quzerentes. eum. “Videtur mihi iste qui nunciat, non fortuito et simpliciter nun- ciare, sed. insidias tendere Salvatori: utrum spiri- iuali operi carnem et sanguinem preferat. Unde et Dominus, non quod negaret Matrem et fratres, exire contempsit, sed quod responderet insidianti, exten- dens manum in discipulos ait.

Resp. Sancta Regina conjugali vinculo soluta

• Superno Regi nupsit coronanda.

Pers. Libera post jugum, premisso conjuge ad regnum. Superno Regi.

Ecce mater mea, et fratres mei, isti sunt. mater mea, qui me quotidie in credentium animis gene- rani : isti sunt fratres mei, qui faciunt opera Pa-

DE S. REGINA, OSTRAVANDLE COMITE. A benedictionis per eleemosynas locupletiores, per hu-

tris mei. Non ergo juxta Marcionem et Manichseum matrem negavit, ut natus de phantasmate putare- tur : sed Apostolos cognationi preetulit, uti et nos, in comparatione dilectionis, carni spiritum preefera- mus. Ecce mater tua et fratres tui stant foris, quze- rentes te : quidam, fratres Domini de alia uxore, Joseph filios, suspicantur, sequentes deliramenta apocryphorum, et ἃ quadam Escha muliercula con- fingentes. ;

Resp. Regina egregie cursu consummato, et ago feliciter decertato, * Hodie coronanda obdormivit in Domino. Vers. O somnus pacis, quo caro solvitur terris, et anima redditur colis. Hodie coronanda. Gloria patri. Hodie coronanda.

Nos autem, sicut in libro, quem contra Helvidium scripsimus, continetur:fratres Domini, non filios Joseph, sed consobrinos Salvatoris, Maric liberos intelligimus, matertere Domini; quae esse dicitur mater Jacobi minoris et Joseph et Jude, quos in alio Evangelii loco, fratres Domini legimus appella. tos. Fratres autem consobrinos dici, omnis scriptura demonstrat. Dicamus et aliter: Salvator loquitur ad turbas, interim erudit nationes. Mater ejus et fratres, hoc est Synagoga et populus Judzorum, fo- ris stant, et intrare desiderant, et sermone ejus in- digni fiunt. 3

Te Deum laudamus.

AD LAUDES Et per Horas Antiphona.

O quam pretiosa mors Sanctorum, coelestia feli- citer petentium. Psal. Dominus regnavit cum reliquis. Antiph. Sanctus Aldebertus humanis exemptus, di- vina adeptus est. Antiph. Nec differt Christus Rex Regum sanctam Reginam coronare post sponsum. Antiph. Felices parentum coronzs, decem filiarum gemmis in colo exornate. Antiph. Laudant Deum in colis, quem solum dilexerant in terris. Capitu- lum. Mulierem fortem. ut in primis F’esp.

Hymnus.

O cluens mira pietate mater, Subveni morum miseris, precumque Malleo, culpz, male quis tenemur, Frange catenas. Quem scelus nostrum vocat ad furorem, Redde placatum precibus tonantem, Nos ut ignaros sceleris manentes Lumine donet. Gloria patri, geniteeque proli, Et tibi compar utriusque semper Spiritus alme, Deus unus, omni Tempore secli. Vers. Diffusa est gratia in labiis tuis. Resp. Propterea benedixit te Deus in seternum.

Ad Benedictus Antiph.

Egregia mater Regina, superno regi gloriose conjuncta, electis angelis cunctisque Sanctis gau- dentibus, in coelesti curia perenniter Deo laudes decantat. 4

Oratio ut in primis F’esp. Deinde fit comm. octavz sancti. Joannis. Apertum est os Zacharis. Vers. Iste puer magnus. Resp. Nam et manus ejus. Oratio. Deus qui przesentem diem. Ad Tertiam Antiph. Sanctus Aldebertus.

Resp. breve. Specie tua. Ut in communi virginum. Ad Sextam Antiph. Nec differt Christus.

Capitulum.

Manus suas aperuit inopi, et palmas suas exten- Ἔ dit

D

Lectio IX.

DIE PRIMA JULII.

A. dit ad pauperem : non timebit domui sum a frigo- ribus nivis.

Resp. breve. Adjuvabit eam. Ad Nonam. Antipli. Laudant Deum in coelis.

Capitulum.

Mult» filie congregaverunt divitias, tu super-

gressa es universas : fallax gratia, et vana est pul- -

chritudo, bitur.

Resp. breve. Elegit eam. :

In secundis Vesperis Antiphona, Psalmi, Capitu- lum, et Hymnus ut in primis F. esperis.

Vers. Diffusa est gratia in labiis tuis.

Resp. Propterea.

mulier timens Dominum ipsa lauda-

Ad magnificat Antiphona.

Gloriosa Mater Regina, memorare quz sit nostra materia, et suscipiens circumstantium vota, fac tecum regnare in coelesti curia.

Deinde fit commemoratio de Visitatione B. Mariz F’irginis : Antiph. Beata es Maria. “ers. Benedicta tu in mulieribus. Resp. Et benedictus. Oratio Fa- mulis tuis. Postea octave S. Joannis Antiph. Puer qui natus est. ’ers. Iste puer magnus. Oratio. Deus qui praesentem diem. Postea commemoratio SS. Mar- tyrum. Processi et Martiniani. Oratio est propria.

MISSA In Festo S. Reginz.. Introitus,

Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem : prop- terea unxit te Deus, Deus tuus, oleo leetitie, prae consortibus tuis.

Psal. Eructavit cor meum verbum bonum : dico ego opera mea Regi. Gloria patri.

Oratio,

Presta qusesumus omnipotens Deus, ut beatz Regine famule tus intervenientibus meritis, a preesentibus liberemur angustiis, et zeternis gaudiis perfrui mereamur. Per Dominum.

Lectio libri Sapientize.

Mulierem fortem quis inveniet? ut die 40 Julii in missali fom. vel in communi nec Virg. nec Martyris.

Grad. Propter veritatem , et mansuetudinem , et justitiam, et deducet te mirabiliter dextera tua. Vers. Audi filia et vide, et inclina aurem tuam, quia concupivit rex speciem tuam. Alleluia, Alleluia. Veni electa mea, et ponam in te thronum meum, quia concupivit rex speciem tuam. Alleluia.

Lectio sancti Evangelii secundum Mattheum.

In illo tempore, loquente Jesu ad turbas : ecce Mater ejus, et fratres stabant foris, ut in missali Rom. 10 Juli.

Et dicitur Credo.

Offertorium.

Filie Regum in honore tuo, astitit Regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata va- rietate.

Secreta.

Vota populi tui, Domine, propitiatus intende, et cujus nos tribuis solemnia celebrare, fac gaudere suffragiis. Per Dominum nostrum.

Communio.

Quicumque fecerit voluntatem patris mei, qui in

241

colis est, ipse meus frater, et soror, et Mater est, dicit Dominus.

Post Communio.

Qussumus omnipotens Deus, ut intercedente beata Regina famula tua, illius salutaris capiamus effectum, cujus per haec mysteria pignus accepimus. Per Dominum nostrum.

Die xvn Martii.

In festo elevationis S. Reginzs duplex. Omnia ut. in. principali festo , prima Julii, preter ea qua hic sunt propria.

In 11. Nocturno.

Postquam placuit Deo, tantam lucernam amplius sub modio non latere, sed super candelabrum po- sitam, claritatis suze radios longius emittere ; beatae Regin sacrum corpus a terra levatum est, et in ecclesia sanctae Genitricis digno loculo repositum. Quod ubi factum est, non illi solum loco et vicinis, quibusdam signis voluit Deus manifestare : sed etiam paulo post apud Saxones, tali indicio dignatus est illustrare. Cum enim in Saxonia predia ipsius invaderentur, quz Deo famulantibus tradiderat coe- nobitis Dononiensis ecclesi;, sanctam Reginam advocatricem suam illuc ‘statuunt transferre , ut quidquid minus valerent ab hominibus per justitiam obtinere, efficacius possent a Deo per ejus przesen- tiam impetrare. Sanctum igitur corpus eo delatum, et antequam illuc veniretur, per eam regionem fama vulgante celebratum est.

Unde quibusdam gaudentibus, et ad susceptionem

. ejus devote se parantibus; aliis autem propter

injustitiam a se factam, timorem et poenitentiam in corde concipientibus, vir quidam prepotens, qui magis poenitere debuisset, majorem sibi peperit iniquitatem. Habens enim predium predio sanctae Regine contiguum, pridie ante ipsius adventum, ne limites eorum agnoscerentur, fines ejus finibus suis continuando, infigi jussit aratrum. Cui cum uxor ipsius resisteret, ipse contra eam felle commotus, domo egreditur, et in eodem agro laborans, hora prandii revertitur, e£ aquam ad lavandum requi- rens, prandium poposcit. At miser ille, in. semel concepta perdurans obstinatione, divina ultione muletatur non solum cordis, sed. etiam oculorum ezcitate, ut aquam allatam non videret. Cui uxor, Ecce, inquit, aqua, sed non vides , quia jam te punit Dei sententia, et sanctam Reginam adhuc absentem preevenit Dei providentia.

Lavatur itaque, mensa et mappa apponitur, cibus et potus imponitur, caro cocta, cruda et sanguinea redditur, vinum in sanguinem vertitur, et miser ad penitentiam non convertitur. Non inclinat eum tanta diving clementic collatio, non illuminat cor ejus oculorum czecatio, non terret eum terribilis cibi et. potus mutatio, et ideo nulla fit pereundi dilatio. Turbatur domus, accurrit familia, tollitur mensa cum moerore, surgit ille manibus et. pedibus offendendo, quia caecus erat, latrinas expetit, in quas, ut olim Ariüs, per secreta nature omnia in- teriora emittit, sicque miser vitam et predium simul amittit : non latuit res acta vicinorum noti- tiam, sed passim divulgatur ad majorem sancta Regine reverentiam, ita ut ei omnis zetatis et sexus turba obviam occurreret. Perducto autem ad praedium corpore advocatricis, divinitus limites predii distincti-fuerunt, et corpus condigna vene- ratione Dononium relatum est.

DE

D

EX OFFIC,

DONON.

Lectio.

ιν

ΤρΡΟΙ͂Ο v,

Leeti

VI.

242 ACTA SANCTORUM.

DE B. HECHARDO, PRESB. CONF.

MONASTERII

SCHEIDENSIS,

ORD. PRZEMONSTRATENSIS, FUNDATORE

1. B. 8. In finibus Coloniensis et Markani territorii.

COMMENTARIUS PRZEVIUS

De prima hujus Beati notitia et . eulta.

CIRCA ANNUM ui in Actis nostris peregrini non sunt , probe MCLXX. norunt, quoties in ipsis laudati olim fuerint Joannes et Egidius Germani fratres Gelonü,

uti οἱ P P.nostri Grothusius ac Gamansius, ob

Ignotus hic — prabilam sape majeribus nostris adjutricem manum RON NN AT perquisitione sacrorum monumentorum inferioris Rheni tractus, Westfalue et circumvicinarum regio-

, num, unde przclara multa , ab eis studiose eruta, pu-

blici juris fecimus, qua alias perpetuis tenebris adhuc

sepulta jacerent. Parem laudem meritus est noster |

item P. Jacobus Kritzraet, a quo ferme missa. intel- ligo, que de B. Hechardo inter manuscripta. nostra reperta, occasionem dederunt, hunc beatum virum, a Pramonstratensibus | scriptoribus aut ignoratum aut neglectum, Sanctorum Actis hoc die inserendi , sic tamen ut asserere non ausim, ipsum ejusdem Ordinis religiosum | fuisse, tametsi id alicubi indicatum inve- niam. De Scheidensi coenobio , cujus fundator dicitur, olim meminit Papebrochius in annotatis ad Acta B. Bertholdi xx Junii , et nos de eo pluribus infra. Hoc mazime dolemus, obscurissima esse, quz ad B. Hechardi originem et gesta spectant, adeo ut fateri necesse sil, aüt. nullam ejus vitam | scriptam

fuisse, aut si scripta est, penitus intercidisse. 2 Actorum defectum, quantum quidem potuit, sup- a Geleniis et plevit laudatus modo Egidius Gelenius, contexta qua- Westfalicis — dam historia, ad cujus marginem manu sua adscripsit Eia Grothusius : Ex MSS. monumentis et diplomatibus, opera Joannis Gelenii.Doctoris et Coloniensis olim in spiritualibus Vicarii generalis conquisitis , per ZJEgidium Gelenium collecta. Porro ex Gelenii et Grothusii schedis transmissam cum aliis fuisse ad Bol- landum, testantur binz litera prefati P. Kritzraet, datz xv Maji et xv Junii 1662. Monumentis autem istis colligendis componendisque ansam. dedisse videtur B. Hechardi corporis elevatio seu translatio per Joan- nem Gelenium facta anno 1628, Junii die xxm, cujus authenticum. instrumentem. infra. vita ipsi subjicitur. Vite, inquam, siquidem vita appellari mereatur, qua potius locorum communium compilatio dicenda est, quaque Sanctis quibuslibet, Hechardi popularibus, non incommode aptari queat, ut erudito lectori, rem totam attentius consideranti, manifeste brevi patebit. At enim ea qualicumque historia utendum. fuit, cum documenta alia, saltem qux B. Hechardi gesta explicent, hactenus

plane desiderentur.

3 De cetero pridem notum fuisse Scheidense mo- De Scheidu nasterium, testis est Wernherus Teschenmacherus in meminere — suis Cliviz, J’vliz etc. Annalibus parte ἃ, pag. 993. e C- wbiita habet : Ex monachorum ccnobiis praecipuum ; est Scheidanum, Ordinis Przemonstratensis, a dis- tinctione finium Coloniensis et Marcani territorii ita dictum, anno Mctxx a Philippo Heinsbergio, Archiepiscopo Coloniensi inauguratum; cui anno wcLxxin Godefridus οὐ Henricus Domini de Hagen predia quzdam donarunt. Eidem anno wccxv de- cim: in Berendorp, per Hermannum Wenneme-

rum, Àrnholdum et Erenwerthum fratres

de Ca-

minata, hodie Camen vel Kemen:x, Lamberto SS. Apostolorum Coloni; Decano teste, assignatze sunt. Jus patronatus etiam ecclesie Mengedinz illi Jona- than ab Ardea, approbante Engelberto Montano

• Archiepiscopo Coloniensi, presentibus Adolpho Co- mite Altenano, Friderico Isenburgio, Bertholdo Bureno, et Friderico Wittenio anno Mccxwi attri- buit. Aic paucis multa connectuntur, quz mnonnullo

ezumine indigent; verum cum ea quz de posterioribus

monasterii pradicti benefactoribus dicuntur, ad

B. Her-

mannum, primum ejus Praposium propius perti- neant, ea vel ad v1 Augusti vel. od xxii Decembris ,

cum aliis diplomatibus discutienda remittimus.

4 Neque vero satis certa est, qua hic adstruitur, consecrationis ecclesiam. Scheidanz epocha, quandoqui- dem in ipsa B. Hermanni vita, apud nos manuscripta sic legam : Igitur anno Mcrxxin, ipso die, qui sancto Servatio est sacer, videlicet πὶ ldus. Maji, die Do-

minica [concursus hic sub littera Dominicali

habetur anno proxime pragresso 1172] Philippus ma-

G solum

gnificentissimus Coloniensis ecclesie Archiepiscopus

ecclesiam eamdem cum Ejpiscopis consecravit. JVec

verosimilius definiri potest annus, quo e vivis excesserit

praedictus B. Hermannus, quem ultima vitz clausula

obiisse statuit vuv 1dus Augusti, eodem: ipso anno 1173. Adde quod in eyfris errasse videatur Petrus de Wa-

ghenare, dum in serie virorum illustrium pag. 151, ez

Chrysostomo vander Sterre tradidit, B. Hermannum in Cappenbergensi comnobio candidae Jesu militie circa annum 1122 esse adscriptum, nisi annum religionis quinquagesimum superasse admittamus. Nihil certius,

quam quod altera vita, α Grothusio aut composita aut

recognita memorat, incompertum esse, quo anno

[B. Hermannus] inter homines esse desierit : atque

item, quod ín motatione apponit ; de beatorum He- chardi fundatoris, οὐ Hermanni, primi Prrepositi Actis, nihil fere preter ipsam de sanctitate tradi-

tionem superesse.

Sic candide et sincere Grothusius, qui omnia recte perspexerat ; neque alia antiqui et stabilis apud. Schei- denses cultus sacri monumenta ad mos pervenerumt, prater ea. qua a citatis supra scriniorum | .Westfali-

corum scrutatoribus suggesla sunt. Jam dixi

ab ipsis

candidi Ordinis historicis B. Heehardum mon referri, ne quidem a Chrysostomo vander Sterre aut Petro de

JZFaghenare , scrupulosis alioquin. Sanctorum,

Beato-

rum ac virorum illustrium instituti sui collectoribus, ut merito iterum dubitem, an conditor ille Scheidensis monasterii, ibidem vitam religvsam vere unquam pro- fessus ,, et non potius Canonicus aut Sacerdos secularis fuerit, qualis B. Menricus de quo et B. Bertholdo con- fundatore Vrundebergensi agitur tomo ὃ Junii a pag. 58, ubi et de Scheidensi monasterio non semel sermo recurrit. Ad cultus B. Hechardi probationem super- sunt. Fasti JF estfalici, quos ex vetustioribus ecclesiarum istarum. tabulariis dubio procul contexuit moster P.

J oannes

in quibus nonnulla examinanda.

Veri cultus vestigia

νυ

DIE PRIMA JULII.

A Joannes Velde, de Actis Sanctorum etiam suo tempore

ex citatis Geleniis

qui conditi monasterii epocham non recte notant.

Aliqualis vitz historia ab iis- dem collecta,

bene meritus, ita scribens hoc die 1 Julii : B. Ekardus presbyter et Scheidensis monasterii auctor. Cui sub- junguntur, solo venerabilium titulo decorati; V. V. Ve- landus; Wiltrudis et Jonathas de Ardeia, ejusdem fundatoves et benefactores, sumpti fortasse ex Gelenio, quem praecipuum Sancti nostri illustratorem. superius diximus.

6 Hicin laudato sepius a majoribus nostris opere, De sacra. et. civili Coloniz magnitudine, non pauca at- ligit, quz huc spectaut potissimum. Imprimis libro 2, syntagmate y, pag. 129 de gente Ardeia meminit, mo- nasterii Scheidani fundatrice , quz satis conveniunt cum. iis qua de ejus illustri genere infra dabuntur. Porro lib. ὃ, sntagmate 130, S 2, pag. 627, thesau- rum sacrum enumerans, qui exstat ad. S. Margaretz, $ic habet num. 7 : In maxima monstrantia, primo, magnum os de beato Eckhardo Scheidano, Ordinis Pramonstratensis [nescio an hoc sufficiat ut ei Ordini tuto vindicetur| qui Wiltrudi, Wolandi de Ardeia vi- duc, auctor fuit destruendze anno McrLxxun arcis, et &dificandi in comitatu Marcano monasterium Segor vel Scheida, in quo ejus memoria colitur1 Julii, et ve- nerabili sepulero incisum est epitaphium; Signis non tardus etc. ut infra. Inter festa ejusdem ecclesiz ite- rum ponitur : B. Heckardi, 1 Julii, de SS. Trinitate. Jam dicla ferme repetuntur in sacris et piis Fastis, di- cta diex Julii pag. 781. Atque hc precipua sunt, quz quidem hactenus videre licuerit, circa beati nostri He- chardi sanctitatem memoriz prodita.

7 Observaverit mecum lector, ín citato Gelenii textu adduci annum MCLXXIH, quo primum destructa fuerit arzilla,cui subinde monasterium Segor , atque adeo lemplum ipsum superadificari ceperit : memoriz , opinor, lapsu; certe nequaquam servato justo chronolog iz ordine, cum in ipsa vita legerit, ut num. & ostendimus, eodem illo anno xwcrxxui (imo juxta Teschenmacherum &nno MCLXX) Philippum magnificentissimum Colon. ecclesi:e Archiepiscopum ecclesiam eamdem cum Episcopis consecrasse. Mihi quidem longe verosimliius est, arcem. pradictam aliquot ante annis. destructam , utspalium concedatur, quo ezcstrui omnia et commode perfici potuerint; sic ut anno MCLXXI, quo motarum chronologicarum | concursum haberi diximus, facta sit ecclesiae consecratio, mortuis fortasse et fundatore B. Hechardo, et B. Hermanno, primo Przposito. Certe cum Grothusio fatendum est, de utriusque gestis (‘intel- lige et de gestorum tempore) nihil fere przeteripsam de sanctitate traditionem superesse. Nihil igitur in his satis firmi est, ubi pedem tuto figas; siquid luminis aliunde subministrari possit, erit nobis sane gratissimum eoque non segniter utemur, dum ab B. Herinanni Acta perventum fuerit, qug supra monuimus, vel ad diem v1 Augusti, vel ad xxut Decembris, cum aliis diplomatibus ad ipsum spectantibus, illustranda.

8 Patet etiam, securiora non esse, quz de B. He- chardi viia traduntur, Breve compendium inter Gro- thusii chartas reperit P. Kritzraet, hunc przferens titulum : Historia B. Hechardi, Canonici sacerdo- tis, fundatoris monasterii Scheidani. An per Canonici indicare velit, fuisse Ordinis pramonstratensis, non salis perspicio ; sic vitam contrahit : Wolandus de Ar- deia, vir nobilitate generis ac opibus nemini secun- dus, virtutibus illustris, ia antiqua Saxonia, quam Westphaliam appellamus, arcem tenuit Rurz fluvio incumbentem, in qua sacellum S. Severino con- fessori nuncupatum vivus excitavit. At ipso defuncto, Hechardus morum integritate ac pietate ornatissi- mus sacerdos, Wiltrudi, vidue Wolandi, ipsiusque liberis auctor fuit, ut arce solo adeequata, ex ipsius ruderibus comnobium zedificarent, se suaque Deo devoverent. Paruit mox Rathardus laicus, Wolandi et Wilthrudis filius, ac Deo se sua probavit pietate.

243

Extant ea de re barbari quidem, haud tamen ille” ἢ pidi, sed antiquorum versiculi,

AUCTORE. WiLTRUDIS VIDUA DIVINITUS ILLUMINATA Jj; 8. d DESTRUXIT CASTRUM, CONDENS VENERABILE CLAUSTRUM, SE SUA CUM NATIS DEDIT AD CULTUM Dzi- TATIS. 9 Quzrit deinde Grothusius, quis fuerit B. 11ε- chardus. Utrum vero, inquit, ex Wolando ipso aut té in ipsius familia B. Hechardus proseminatus sit, aut Grothusio;

qua demum ex gente ipse prodierit, adeo latet, ut B. vir omnem videatur famam et hominum notitiam preteriisse. Attamen ipsum inter Wolandi liberos auguroromninoessecollocandum, quia pluresin dictis versiculis scribuntur liberi se cultui divino manci- passe, qui primi auctores collegio Scheidano dedere initia. In libris autem quos mortuales vocant, Ra- thardus laicus atque Echardus sacerdos collegii Scheydani fundatores et auctores nuncupantur, quo titulo sola fere Ardeiadum familia gloriatur. Deces- sit ipse Hechardus magna cum beatitatis et sanctita- [15 existimatione, qua sola vite ejus, pie gestis oblivioni traditis, apud posteros remansit, a quibus in viridi, quod Werlense vocant, marmore, hoc ei

monumentum statutum est. E

SiGNIS NON TARDUS NOSTER FUNDATOR Hk- CHARDUS

PRESBYTER ΗΟ PULCHRO REQUIESCIT CARNE SEPULCBRO,

PNEUMATE SANCTORUM POSSIDET IPSE CHORUM.

10 Zzc Grothusius satis verosimiliter, quamquam

fortasse non nemo clariora argumenta desiderare possit,

ut omnino consentiat, B. Hechardum ez Ardeiudum

esse nolim ; fuerit Beatus noster non solum sanctitate et signis, sed et gente eL sanguine illustrissimus, qualem etiam fuisse tradit, qua hic sequitur, memorata supe- rius vita a Gelenio. concinnata. In ipsa plus verborum reperio quam rei, saltem ad B. Hechardum proprie spectantis : verum in tanta antiquiorum monumentorum penuria, quid reliquum est, nisi ut qualicumque scru- tatorum jam laudatorum diligentia utamur.

VITA |

DB. Hechardi | Confessoris:

Mnticas Saxonia a, 4088 nunc Westphalia voca- tur, inter Rhenum et Visurgim sita, fastigiatur in dorsum magna montium serie, quam Romani Rhe- ticonem montem appellasse noscuntur. Porro ex ea, uti fieri solet, multi nati fluvii, tam in ortum Vi- surgim versum, quam in occasum solis, Rheno miscendi, assidua scaturigine decurrunt : inter hos fluvios, qui ad occidentem solem ex predictis mon- tibus delabuntur, duo sunt iisdem Romanis non ignoti fluvii, quippe ab exercitu eorum subinde pontibus strati, Luppia et Erygrus quos nunc exi- liore et truncato sono Lippe et Ruer efferri audimus. His duobus fluviis spatiosus ager interjicitur, qui ubi plurimum predicti fluvii distant, 32, ubi vero minimum dissident, 27 millia passuum latus esse censetur. Is ita ἃ natura comparatus est, ut apud Luppiam fere humilior sit ac tumulis subinde in- ternascentibus, paulatim ubi Rurz propinquat, in conspicue ex longinquo magnitudinis montes ex- surgat, quibus elatus, Rure decurrentis amba- gibus pretexitur, vetustis silvis ac densis lucis horrens. Erat hoc extremum celeberrimz apud ve- teres Harcinie silve, novem dierum iter in latum habentis, latus ad Boream obversum, et nunc ve-

teris

F

qua verosimi- lia sunt,

AR i . : utinam certio- sanguine originem traxisse. Equidem wiquus exactor ra,

ü

Ex antiquis describitur regio,

AUCTORE J. B. S.

in qua potens Ardeiadum

familia ;

244

À teris multa manent, una cum nomine, vestigia

B

cujus ultimus

Wolandus

Wiltrudem

[^

viduam reli-

quit .

Hzc de B. Hechardi con-

silio

d

arcem suam in religiosum

claustrum

Con

orfif Uu,

silvae : istic. Heerdeke, Arisbergh, Hertzbergh, Hard, Harhusen, et similis appellationis veteres arces et oppida, in ipso limite, ejus, quam dixi silvae perseverant.

2 Sed apertius veterem servat nominis umbram, de qua mihi sermo erit, ditio ab antiquis tempori- bus celeberrima, qua Hardi vel Ardeia b, alias Hardeia diei consuevit, eo quod extremum Harci- nic, de quo dixi, latus complecteretur. Floruit istic longa serie nobilis Ardeize sanguis, tam bello rebus gestis, armisque preclare tractatis, quam pace, consiliis ac religionis cura potens, donec ad Walandum seu Wolandum possessio terre cum sanguine devenit. Hic majorum suorum non dissi- milis, virtute ac pietate majores suos etiam antecellere annitebatur, qui Wiltrudem, genere ac virtute sibi similem, assumens in conjugalis vitze societatem, ali- quot ex ea liberorum pater est effectus, quos in pietatis ac virtutum, generi suo congruentium, exercitiis educans, preclari et apud Deum magni operis fecit fundatores. Inter cujus religiosissima opera, etiam illud fuit, quod in castro suo, non procul Rura ad Boream, sito, S. Severinum (pro eo quo Divis cum homine licet et,decet modo) secum voluerit habi- tare : nam sumptu et arte elegans sacrarium eidem sancto Confessori extruendum curavit c, in quo ad SS. Trinitatis gloriam cum aliorum Sanctorum, tum S. Severini dedicato, perszepe de altari cordis sui thymiama devotionis ipse incendit Deo in odorem suavitatis; aclaudis sacrificium ab aliis, imprimis a domesticis fidei, ibidem Deo impendi procuravit. Unde etiam factum est ut suffragantibus S. Seve- rini meritis et ipsius Wolandi sedula promerente pietate ac justitia, ejusdem filii, in timore Domini educati. irent de virtute in virtutem, per visionem videlicet pacis, per conscientiam puram, de corde integro et fide non ficta, operando salutem, et suam et proximorum.

9 Sedillum hisstudiis occupatum, tandem alteri vitae maturum, de pr:esenti seculo subduxit rerum li- nea, quze quantam Wiltrudi, charissimz ejus conjugi atque pietate socize, doloris acerbitatem cumulavit , tantum ipsa ad virtutem adjecit, nam in omnia vi- duitatis mala, non temporum successu, sed uno quasi momento prccipitata, fecit quod electorum proprium est, ut et iste malorum cumulus, quan- tuscumque esset, sibi veluti materia qusedam co- piosa ad spiritualis czedificii incrementum deserviret, et fieret sibi per Dei gratiam, cum tentatione pro- ventus. Nam ad pietatem, etiam quam ante exactius colendam sese convertit, et partiti nuper amoris impetum intra metas unius alvei concludens, in unum posthac Deum derivavit , cogitans, quomodo secundum Apostoli preceptum, placeret Deo. In his omnibus erat ei adjutor fortis et fidelis et prudens D. Hechardus filius d, qui pro ea qua erat morum innocentia et codlestium rerum desiderio incensus, sacerdotio fuit initiatus, et in paterno castro servie- bat Domino dei ac nocte, incedens in omnibus justi- ficationibus fidelis et devoti sacerdotis , sive Deo sacrificium labiorum suorum offerret, sive cum pro- ximis agendo, viam salutis, per continentiam et ju- stitiam et fidem demonstraret.

4 Ille igitur mulierem fortem videns, et posse in ea requiescere cor ejus, qui propter nimiam excel- lentiam suam, est viri caput, Christus Dominus, et spiritum, quem in muliere forti laudavit Salomon, adhuc excellentiorem ei, pro filiali quam ei debebat, charitate, viam demonstravit. Nam elapsis aliquan- tis temporibus, et ipsi et alteri ejusdem filio Ra- thardo fratri suo,’ qui Patri in secularis potestatis eminentia successerat, persuasit excellentissimze

DE B. HECHARDO PRESB. CONF.

pietatis opus aggredi, videlicet ut arcem mutarent in conobium, et castrum secularis potestatis conver- terent in claustrum religiose perfectionis. Quod et factum est, divina ordinante clementia, qua illorum corda permovit, ut matura et frequenti super sanctis- simo consilio deliberatione habita, intuitu seternorum sibi in colis tabernaculorum comparandorum, si sua transitoria deponerent in manus servorum Dei, tamquam trapezitarum aut nummulariorum, qui accepto copiosissimo lucro sunt soluturi, magna animi sui lzetitia ac solatio, domum seculi conver- terunt in atrium domus Dei e, et ejusdem loci obsequio se ac suos semper fore advocatos et prote- ctores devoverunt.

5 Quanto tunc putas gaudio affecti sunt angeli, qui solicite salutem nostram exquirentes, gaudere solent super uno peccatore poenitentiam agente ; quando non jam unam sed catervas multorum ad penitentiam conversorum providebant ad novum hoc pietatis asylum aut civitatem refugii, aut Segor concursuros, ex insidiis mundi et carnis et dzemonis ereptos, sive ut verius dicam, ex Sodomorum et Gomorrhz incendiis elapsos. Fuit illa dies magna et acceptabilis in Israel, et sicut dies seculi; seculi certe, quando tot familliis illustribus emortuis, ipsa Ardeia familia in religiosa non solum alias zqua- les ac majores familias, sed seipsam vivendo supe- ravit. Quid interim tu ecclesiarum Dei expilator, mo- nasteriorum et religiosarum sedium dissipator, putas, quia tibi erit in gloriam dissipasse bona Domini tui ? Veniet tibi Dominus, et veniet indie vel nocte, qua non sperabas, et rationem reddi mandabit : qui enim villico iniquitatis, quem super bona sua con- stituerat Dominus, non pepercit propter infamiam dissipationis in commissis, profecto non dissimula- bit cum raptore bonorum suorum, de quo auditur clamor in ccelum propter oppressionem pupillorum.

6 Non sic Wiltrudis nec filius ejus Rathardatus, quantumvis laici; non ipse Dux przclari facti B. Hechardus, qui suis usibus substraxerunt, quod in servorum Dei cederet utilitatem : benedicti vos a Domino, quia talem charitatem diffudit in cordi- bus vestris, semper honos nomenque vestrum ef laudes manebunt, quz multo firmius memorize, quam veris lamine sunt insculpta, quamquam nec ista deerit umquam scriptura, nam et hoc quod sequitur, de tali sculptura est.

WILTRUDIS FIDUA DIVINITUS ILLU- MINATA, DESTRUXIT CASTRUM, CONDENS VE- | NERABILE CLAUSTRUM, ET SUA CUM NATIS DEDIT, AD CUL- TUM DEHEITATIS.

Porro monasterium, quod in fundamentis secula- ris arcis tunc fuit enatum (quasi cum et cineribus exusti phoeniceis enascitur phoenix, aut aquila ex- cussis ad solem plumis. renovat juventutem suam, novis subnascentibus pennis) situm est haud longe a fluvio Rura, et regione Hunne fluvii, in przedic- tum flumen ex australi plaga incidentis, nisi quod paululum septemtrionem versus.a confluentia eorum sepositum, loco ad religiose congregationis sus- tentationem opportuno, propter agrorum circum- positorum fertilitatem et pascuorum silvarumque necessarium fructum. Qui sane locus ab antiquis temporibus congruenter Scheida f nomen obtinuit, quia ipsum Dominus ab initio ex multis aliis discre- vit, ut ibi separaret filios Adam, et filios adversus patrem suum et matrem suam, adhuc autem et ho- minem adversus seipsum, mortificare nimirum membra sua, qu:e sunt super terram, uf spiritus salvus sit in die Domini, quando egressi angeli ejus, separabunt malos de medio justorum, et hzedos qui-

dem

D

lotantibus angelis.

et filio Rathar- do laico con- sentiente,

Descriptio monasterii quoad, locum circumjacen- tem,

f

nomen et etymon ;

A

quod et alle-: gorice explica- tur.

Alii post Wiltrudem benefactores

g

et piissimi advocati.

DIE PRIMA JULII.

dem statuent a sinistris, agnos autem a dextris ; aut

lolium colligabunt in fasciculos, triticum autem in horreum Domini congregabunt.

7 Possumus etiam iilam nominis vel loci cogitare congruentiam, quod idem locus inter convalles po- situs, fluvii, qui civitatem Lunam decurrendo lseti- ficat, est principium, quia humilitas et afflictio dis- ciplinz, filiis seculi quasi montibus, prosperitate et superbia tumidis atque elatis vilescit, in qua tamen vilitate Dominus benedictionem mandavit, dicens quod inter medium montium aqu: pertransibunt : aquarum utique, non quz arenoso solo absorbentur, sed quz letificant civitatem Dei, quz quandiu in preesenti vicissitudinibus est obnoxia, luns; non raro comparatur, et quia per invidiam diaboli multis mo- dis solet domus, Deum timentis Jobi, concuti, ideo pius et clemens Dominus etiam angelis suis manda- vit de eodem loco ut custodirent eum.

8 Siquidem post Wiltrudem et Rathardum, atque lapidem illius angularem B. Hechardum, fundato- res ejus, eadem Ardeia familia, per generationes suas g locum, Domino cooperante, protexit et auxit : inter quos multa liberalitate ac pietate excelluerunt Everhardus Comes, qui Scheidensis ecclesi fidelis Advocatus, ix Kalend. Decemb. circa annum Do- mini Mcc obdormivit in Domino, a quo, uti non du- bitamus, mercedem accepit, receptus in ceterna illius tabernacula in coelo, eujus temporaneam man- sionem pr:eclare tutatus erat in mundo. Huic deinde successit Jonathas, qui non solum patrem, sed et nominis sui antesignanum Ducem, cujus laus est in sacro volumine, Machabzum dico, :mulatus, glori- ficavit domum istam et fortem sese illius: defenso- rem declaravit; 1v Idus Octob. uti confidimus, vo- catus ad praemia cceli. À quo post annum wccxxxvri alter extitit Jonathas, qui et ipse in vita majores suos multis s: emulatus est annis, et eosdem 1v Idus Maji in morte est secutus. Post quem Wilhelmus Comes extitit, qui anno MccLxxxvi eumdem locum ornavit et defendit.

9 Hi adversus devastantium rabiem et insidias se opposuerunt murum, et adversus sedentera ex latere testamenti excubarunt pro loco, in quo Ardeiz san- guis suam Deo testatam fecerat pietatem : propter quod etiam defuncti ossa sua et cineres eidem loco inferri voluerunt, ut cui viventes militassent, eidem essent in morte presidium: Interea vero virtutum operibus ccelo maturior factus B. Hechardus, cum opinionem sanctitatis ac beatitudinis, in ccelo pro insigni sua in Deum fide et charitate, recipiendz, eadem qua vixerat religione ac pietate vitam con- summavit Kalend. Julii, ac honorifice in templo est tumulatus, loco ab aliis ibidem positis discreto ; qui, ut pro nobis intercedat, praestet Dominus, cui est in medio Sanctorum, honor et gloria in secula se- culorum. Amen.

ANNOTATA.

a Notat ad. marginem scripti sui Gelenius, sump- tam hanc descriptionem ex Ptolomao, Velleio, Tacito, Dione Cassio atque ex Julio Czsare. Qui de hac re accuratiorem commentarium legere cupit, adeat tomum I historiz Westfalice nostri Nicolai Schatten, editum anno MDCXC. Scriptores alii obvii sunt, ut Teschenma- macherus etc.

b Zodie, extincto comitatu, tractus ille terra ap- pellatur up der Haar, item die Haard. Est hzc etiam Gelenii ipsius annotatio.

c An S. Severini cultus eo loci adhue perseveret, diu sed frustra quazsivi.

d Dixi supra, non satis constare, utrum vere B.

Juühz T. I.

245

Hechardus Wolandi et. Wiltrudis filius fuerit : at net y quidquam obesse video, cur filius dici non possit.

e Monui item, confusa esse tempora, quibus eversa arz, edificatum cenobium, exstructa et. consecrata fue- rit a Philippo Celoniensi Archiepiscopo ecclesia. Forte alicunde plusculum lucis accedet, utea in B. Hermanni Actis dilucidwus explicentur.

f Aliter nomen Scheide et planius receptiorique modo interpretatus est supra Teschenmacherus num. 3; nempe aterritoriorum illic finitimorum separatione, quod etiam Belgice sonat verbum scheiden. Sed contra est nolatio Grothusii ad vitam B, Hermanni Scheidani, ubi ita observat : Scheid monasterium Ordinis Prz- monstratensis, situm est in comitatu Marcano, quod quamvis etiam Segor appellatum sit (id enim docent littere Henrici Ducis Saxoniz et Westphalicze, qui- bus hec verba continentur; Fratribus quoque de Segor, quod vulgariter Scheiden nominatur) reti- nuit tamen przdietum nomen Scheide, cujus nomi- nis origo, quia Scheiden segregare significat, non- nullis hinc profluxisse yidetur, quod monasterium ipsum separet comitatum Marchensem a ditionibus, ad electoratum et dicecesim Coloniensem spectanti- bus, cum in finibus comitatus et dioecesis construe- tum sit: verum conjectura hzc fallit, nam Scheide nomen extitit, etiam cum Heinricus Leo, Ducis An- gariz titulo, et Westphalia et ei terr, quz nune Marcana dicitur, przesset.

g Omnia monumenta clamant, extinctam in Wolandi liberis Ardeiadum familiam : quid hic Gelenius velit per generationes posteriores , haudquaquam intelligo, misi forte affines aliqui, 4rdeiadum nomen sibi post- modum, indiderint.

TRANSLATIO B. HECHARDI.

FE. in partibus Westphali: australioribus bello et pace illustris familia Dominorum de Hardeia, op- pidis, arcibus et terris populisque potens, quz Scheidani coenobii extitit fundatrix et eidem loco per multos consequentis zevi annos, fidelem et piam opem, pro amore Dei et animarum suarum remedio impendit. Nam Wiltrudis Wolandi Comitis vidua cum filiis suis, locum illum cum appenditiis, Dei servis attribuit, et familia universa deinceps in or- nandum ac defendenóum locum prompto studio in- cubuit, adeo utin templo preedicti monasterii cine- ribus suis voluerint esse requietionis suze locum, ut si non in propagine sanguinis viverent, saltem in Dei servorum, pia et fideli memoria jugiter perseve- rarent. Nec permisit clementissimus et dives in om- nes Dominus, pios erga familiam suam protectores sua spe defraudari, quia in B. Hechardi gloria valde honorificati sunt, qui propter suavem sanctitatis ejus odorem, de suo elevatus sarcophago, plures ditavit ecclesias sua veneranda presentia. Sed cum peccatis exigentibus, belli vastitas ingruens, sacra et prophana late pessumdaret, tum ea [qus] de sacro ejus corpore reliqua erant in Scheidensi ec- clesia, ossa, furori barbaro subtracta, in pristinum sepulchrum marmoreum, sub terram, pretiosis ta- men vestita panniculis, in loco fuerunt recondita, a quo tempore ad nostram usque setatem recondita permanserunt, ac demum salutari adhibita diligen- tia, reperta et denuo, anno videlicet Mpoxxvriir die xxin Junii, cum iagno pietatis sensu, a pulveribus et subterraneo loco, in honestiorem locum et lipsa- nothecam, una eum B. Hermanno, primo Schei- densis coenobii preposito, sunt recondita, prout sequentis instrümenti docet elogium.

11 Nos Joannes Gelenius SS. Theol. Doctor, Metropolitanse ecclesi; Coloniensis, et SS. Aposto-

32 lorum

ANO MCCLXXI.

Acta compi- larunt recentiores,

246

Serenissimi et Reverendissimi Ferdinandi Archie- piscopi et Principis Electoris Coloniensis, Vicarius in spiritualibus et commissarius Generalis. Leonar- dus Teveren, Abbas Knechstediensis, et monasterii Scheidani Pater Abbas, et Guilielmus Gruter dicti monasterii Scheidani primus Abbas Preemonstraten- sis ordinis Canonicorum candidorum. Notum faci- mus universis presentes litteras visuris; lecturis, seu legi audituris; cum nos sola erga Deum, qui in Sanctis suis honoratur, pietate et devoto in mo- nasterii Scheidani Preemonstratensis ordinis fuuda- torem, B. virum Hechardum, affectu moti, ejusdem sepulchrum aperire et sacra ipsius lipsana inqui- rere statuissemus, quod anno Mpcoxxviu, die quidem xxii mensis Junii circa horam octavam, decantatis Primarum horis, in presentia testium infra bag- torum, chorum dicti monasterii intravimus atque in illo post pulpitum gradualis, lapidem quadratum vi- ridis coloris, quales prope Werlas effodi solent, sexcubitalem reperimus, cujus peripherize sequentes versus antiquis majusculis litteris, omnino postquam lapidem levari curassemus, legibilibus , insculpti erant.

S ignis non tardus, noster fundator H echardus Presbyter, hoc pulchro requiescit carne sepulchro, Pneumate Sanctorum possidet ipse chorum.

12 Hoc quidem previo, removimus lapidem, sub quo, ubi ejecta erat superingesta terra ad palme latitudinem, inventa est testudo, e tribus Werlen- sibus lapidibus quadratis constans, quorum singuli longitudinem pedis paululum superabant. Sub his inventum est sepulehrum, lapidibus quadris Wer- lensibus constans, longum circiter semitres pedes, latum semiduos pedes, utrimque a latere duobns lapidibus jungebatur, ab utroque capite solidus erat lapis integer. In hoc lapideo sepulchro alius erat lo- culus ligneus quercinus, sex asseribus, uno funda- mentali, duobus capitalibus et duobus lateralibus et operculo constans, ferreis et ligneis clavis junctus, ejus magnitudinis, ut justo a lapideo sepulchro am- biretur, sed pre vetustate elevari non poterat. Ita- que desumpto operculo, vidimus, ut apparuit, locu- lum hunc vestitum fuisse pannis lineis; in loculo reperimus duo ossa magna a coxendice usque ad genua, item duo magna a genibus usque ad talos, magna pars coxendicis, du: vertebrze et spina dorsi,

C scapula, sed quae, ubi attacta fuit manu Religiosi

fratris, eam exponentis, statim resoluta fuit in cine-

DE B. HECHARDO , PRESB. CONF.

A lorum ecclesiarum respective Decanus Canonicus, res; idem fere de reliquis ossibus flebat , exceptis D

rotulis quibusdam ossiura diversorum, que integre permanserunt. Caput non invenimus, videtur in prima translatione harum reliquiarum, in hunc lo- eulum facta, illud non esse impositum. Summa, ex adharentibus ad heec ossa particulis lineis, qus attactu in cineres solvebantur, videre erat ad ocu- lum, singula ossa et particulas fuisse subtilibus pan- nis involutas. Post quam quidem inventionem FF. Religiosos, ut Deo gratias, Te Deum laudamus ca- nendo et campanas compulsando, agerent, demanda- vimus, quod et factum est. Acta sunt hsc anno Dominiez Incarnationis, mense, die, hora, utsupra.

Nota ZEgidü Gelenii.

Qua de Wiltrude et Ardeiatum familia ac pro- penso ejus in Scheidensem Abbatiam studio ac se- pultura ibidem , tam in vita quam translatione B. Hechardi dietum est, id etiam ex antiquis versi- bus saxo incisis confirmatur, qui ne pereant, appo- nendos hoc loco judicavi ; sunt autem hi: In domo Praepositi. Moenia Wiltrudis castri confringere celsa Ardeiz gaudens, hac pia tecta dedit. In ipso autem templo isti Nobilis ardeia stirps in tumba jacet ea ἢ Quz templo Christi bona plurima contulit isti. Item.

Hic permagnorum requiescunt ossa virorum,

ANobilitas morum decoravit et hos genitorum :

Natus αὖ Ardeia, probat illud Mons Aquileia,

NNobilitate sua, simul et Saxonia tota,

Agminibus magnis decimas tollens Alemannis.

Ardea Westphaliz, quondam rutilabat ubique,

H ic jacet in cinere prostratus sexus uterque.

Ex his observare licet x, Ardeiades fundatores et bene- factores. 2, Gloriosam fuisse familiam. 3, Arisbergen- sium. Comitum, quos munc Arensbergenses vocamus (hos enim indicat acuta authoris vocula illa MONS AQUILEIA) sanguini, si non initium dederit, ut non nemo scrilit, certe eidem innexam fuisse. ἅν, In supe- riores Germanos | feliciter. bellum. gessisse ac subju- gasse, 9, Familiam fuisse extinctam.

Insignia gentis fuere in scuto albo.Addit Grothu- sius, figura quasi cerasi quadrifariam secti, rubens pellicula, scuto candenti impacta. Atque in alia scheda ostendit, gentem Arensbergicam ab Ardeiana diversam. γι 6886.

DE B. BARTHOLOM/EO EPISC.

VICENTINO ORDINIS PRAEDICATORUM

COMMENTARIUS HISTORICUS

δ. I. Recentiora de Beato scripta, cultus, miracula, translatio, epitaphium, columna in ejus honorem erecta.

e Illustri hoc familie Dominicanz germine jam semel atque iterum in Actis priorum mern.- sium sermo occurrit; nam in elencho Pra- termissorum xxi Maji, remittitur ad 1 Junii, ibi vero iterum transferendus dicitur ad diem natalem, hactenus mon satis certum, sed ez DBarbarano ecclesise Vicentina historico tantisper suppositum, diem hunc 1 Julii. Plura de eodem B. Bartholomso examinanda

Papebrochio fuere, cum ez posterioris avi scriptorum placitis, eum catologo suo. Patriarcharum. .Hierosoly - miLanorum adjiciendum censuit, ut vide tomo vit Maji in appendice a pag. 692, ubi id unice prz oculis habuisse . videtur, B. Bartholomzsum, sí quo modo posset, saltem apte inter pradictos Patriarchas collocaret, de qua re in commentarii hujus decursu pluribus agendum erit. Interim promissum illc invenio, vitz Acta hoc die a

• nobis

A

quos inter

| primus Lean-

der Alber-

tus ;

alii immen- sum awxere.

Cultuwm probat Barbaranus,

DIE PRIMA JULII.

nobis danda, ea, quz ipse Papebrochius Vicentia a nostro P. Octavio Zenobrio, collegii Societatis Jesu istic Rectore, MSS. acceperat ; eadem nempe, que M. An- tonius Thienaus in suo Sanctorum ac Beatorum catalogo, seu verius historia, per libros digesta, de B. Bartholomeo scripsit, suisque heredibus inedita dimisit, conferenda cum commentariis Barbarini, scriptis illis plurimum, uti praesumitur, usi.

2 Ita tunc quidem animo designaverat Papebrochius, thesaurum se Vicentia nactum. existimans; at potsquam et Barbarani commentarios et Thienzi scripta diligen- lius evolvi, contuli et discussi, tam multa occurrerunt, ut minimum incerta, dubia, implexa, male ordinata et digesta, praterquam quod recentissima sint, ut mihi longe tutius visum sit, antiquiora monumenta consulere. quae ad Sancti statem. paulo propius. accederent. Et T’hienzo quidem usus sum minime, quod is perturba- lior, et ves et tempora temere dividat, et eque imperite disjuncta consociet. Fatendum interim, nullam B. Bar- tholomazei, quem sub. Ordinis Dominicani initiis, atque adeo seculo xi floruisse constat, vitam olim scriptam fuisse : unde consequitur, non taniz fidei esse, qua tribus post. seculis tradita. novimus, ut. continuo tam- quam certa admittenda sint, quemadmodum ez vario- rum scriptorum collatione brevi apertius patescet. Qui qualemcumque vitz seriem concinnaverit, primum fuisse reperio Leandrum Albertum, ez preclarissimo Ordine, sub seculi xvi principium, scriptorem sane celebrem, tomo de viris illustribus lib. 3, pag. 115, cujus com- pendium Italice reddidit Seraphinus Razsius, inter vitas Sanctorum ac Beatorum, Panormi vulgatas MpCv, pag. 67.

3 Secuti sunt ez eadem [amilia Joannes Michael Pius, libris quatuor Italicis, de viris illustribus Or- dinis Pradicatorum, Bononie impressis MDcxx ; sed pra ceteris omnibus, qui quidem mobis noti sint, copio- sissime Dominicus Maria Marchesius in sacro Diario Dominicano, sex tomis Italice itidem scripto et Neapoli ab anno MDOLXVIH, ad MDCLXXXI edito, tomo 1v, qui prodiit MpCLxxvi ad diem Julii. H xc ita ordine re- censere visum est, ut perspiciat eruditus lector, quanta scriptores hi omnes eque ac. Barbaranus in. Vicentina sua historia ecclesiastica an. Mpcxrix vulgata, in rebus tam aniiquis auctoritate valeant, quam caute expen- dendi sint, dum sine vetustiori teste aut fide digno vade, multa de B. Bartholomeo quasi in acervum cumulant, quz ad jusiz critice regulas exacta, polius orationes encomiastice sunt, quam historim, veris suis et certis fundamentis inniza. Aique ut Leandrum ceteris prz- feram, mon tanti tarhen faciendum puto ipsius testimo- nium, ut non et illud omnino ad examen revocandum sit, utpote duobus, et quod excurrit seculis Beati morte posterius. Ceterum | defectu. antiquiorum, ab illo com- mentarii hujus mostri substructionem sumpsimus, ubi solita fuerit, ez aliis probatis monumentis paulo altius evehendam, sic ut nihil neglecturi simus, quod ad ve- ram et solidam Beati nostri gloriam conducere arbitra- bimur; ubi primum ostenderimus, ipsum cultu catho- lico, Sanctis debito aut licito, ab immemorabili, ut vulgo loquimur, gavisum fuisse.

A Multis id argumentis operosius demonstrare cona- tur laudatus Barbaranus, plurima de B. Bartholomaeo ecclesiastice sux Vicentinz historie immiscens lib. 9, a pag. 97 ad 451, totis decem et septem capitibus. Citat illic pag. 149 Indicem aliquem Beatorum Ordinis JDominicani, nescio cui Martyrologio subjunctum, in

quo ita legitur : Fr. Bartholomzeus Vicentinus Episco-

pus, vitzte innocentia et miraculis celebris, , Vicen- tive sepultue, populi veneratione plurimum honora- tur. Indicis istius et Martyrologii tatem non. habeo unde conjiciam, at ex alüs satis patet, ab ipso Beati obitu, cum sanctitatis tum miraculorum famam continuo increbwisse, si non et ipso vivo patrata sint miracula,

241

quorum wtum de servato ex rapidissimi torrentis vor- ticibus equite, Beato ipsi tribuit. Marchesius, alterum addit Thienzus ; quz a Barbarano adscripta sunt Sacrz Domini Coronae, vel potius Spinz, quam a sancto Rege Ludovico B. Bartholomzus impetraverat, quod postre- mum in[ra evincimus ex variis instrumentis ; qux apud F’icentinos indubitata, sic a me referentur, ut ex iis ipsis, argumento, ut aiunt, ad. hominem, multa nimis facile recepta refutarurus sim; alia paulo clarius sta- biliturus. Interim noto, Castellanum in. Martyrologio suo universali, ez. vulgi opinione ita hoc die scribere : Vicentiae, Venerabilis Bartholomsi de Bragantia, Patriarch: Hierosolymitani, qui Parisiis existens, sacram Spinam de manu S. Ludovici recepit, unde Vicenti;e S. Coronz templum fundavit. Tacent de ipso Martyrologia alia; sed aliunde cultus probationem prosequor.

Ὁ RHatio certior et manifestior petitur a sacri corporis elevatione et translatione , quam Jacobus Marzarius lib. 2 historie Vicentinz pag. 128, apud Barbaranum cap. 9^, factam asserit anno McCoxrvnr, causa multo- rum miraculorum et beneficiorum, quz ad. Beati inter- cessionem. frequenter obtinebantur ; quapropter solenni supplicatione instituta, in medio templi ex adverso arz B. M. Virginis, summa veneratione et totius prope civitatis coneursu, in. elevatlà arca marmorea reposi- tum. est, ubi, inquit. Marzarius, adhuc integrum δὲ incorruptum servatur. Prz[fatam. elevationem exornant certatim omnes, imprimis Barbaranus, in anno tamen quo contigerit a Marzario dissentiens. Ait enim, a non- nullis aliis referri ad annum McccLt, contra quos et Marsarium certat ipse pro anno wcccuv, quo xxi Maji incidente in sabbatum, factam. translationem. contendit, adeoque, ez ejus calculo, annis post obitum tribus et octoginta. At enim non advertit vir bonus, eum sabbati cum xxI Maji concursum, non in annum illum Mcccu, sed plane in adversantium sententiam, hoc est in an- num MCCCLI coincidere; unde si recte signantur. jam dictae note, ambo tum Mavzarius tum Barbaranus zque longe a vero aberrant, alter defectu, alter excessu totius triennii, quandoquidem notarum. confluxus pro assigna- lis jam annis haberi non potuerit, nisi dum Pascha incidit in xvii ,4prilis sub littera Dominicali B, quod plane accidit wcCCL; nisi velis differre ad. annum MccCLvI, Pascha incidente in xxiv Aprilis, quo par quidem concursus reperietur, at nusquam determinatus annorum Lxxxul owumerus, nisi Deati obitus anticipetur aut differatur.

6 Verum quidquid sit de jam dicto errore, liomini- bus, chronologie mon satis peritis, facile condonando : ad rem qua pra manibus est, puto majorem fidem Bar- barano et scriptoribus popularibus haberi posse, in eo quod concorditer asserunt; videlicet, Vicentinum per id tempus Episcopum. Egidium, cum Clero, primori- bus urbis atque universa populi multitudine ad templum S. Coronz PP. Praedicatorum progressum, przsenti-

bus P. Romano Vello, Priore conventus et P. Francisco ὦ

Bellunensi, inferioris Longobardize Provinciali, reclu- sisse antiquum venerabile depositum, in quo repertum fuerit sacrum corpus incorruptum et solidum, nulla sui parte dissolutum, alque adeo tam integrum, ut volunt, acsi ipso illo die fuisset sepultum, cum annulo, pedo pastorali aliisque indumentis episcopalibus, eque illasis ac recentibus ; quod spectaculum adstantes omnes incre- dibili voluptate perfuderit, singularemque omnium ani- mis pielatis sensum. instillarit. Inde igitur exiract& sacra exuvix, debita cum reverentia reconditz sunt in dicta superius arca marmorea. affabre facta, et ad seplem pedes a terra elevata, cui hzc inscripta. epi-

graphe. * b. BARTHOLOMEUS EPISCOPUS VICENTINUS.

7 Jam memorato tumulo marmoreo imposita est B.

D

AUCTORE J. B. S.

ex solenni elevatione

F

et secuta translatione ,

AUCTORE J. B. 8.

dubiis vera miscentibus,

248

B. Episcopi, penicillo ad vivum expressa imago, splen- dentibus radiis decorata, cui similis alia in choro col- locata fuit, neque ex eo tempore a quoquam dubitatum, quin Beati titulus οἱ deberetur, populari quodammodo apotheosi, quemadmodum per id tempus sexcentis locis factum. comperimus. Partem novi sepulcri inferiorem occupavit lapis grandior, in quo aut tunc, aut forte serius incisum vel inscriptum metricum elogium, Beati virtutes et gesta exprimens ; quod. sensim avi vetustate ita corrosum et extritum est, ut viz aliqui versus integri describi, aliorum verba aliqua difficulter restitui aut componi potuerint. Quamobrem auctor noster charactere cursivo seu Italico ea reddidit, qua oculorum aciem non penitus effugerant : celera utcumque supplevit, ejusdem. cum DBarbarano instituti religiosus aliquis Cappucinus, quz litteris Romanis expressa sunt, eo quo hic modo et ordine totum epitaphium lectorum oculis sistitur.

Hic lapidum compage jacet venerabilis, urbe

BanrROLOMUS in hac pastor, dans dogmata turbz.

Sancto suo prius hzc altaria pulvere, lata

Gaudebant, ubi scala chori nunc est fabricata.

Hic mala confregit, morbos tumulatus abegit.

Longa dies Almo potuit nihil ipsa nocere,

Ut qualis fuerit, sic nec sua visa latere.

Integrum in tumulo translatum corpus habebat,

Mille trecentum quinquagenus quartus agebat,

Ampla ope dotatum, struxit templum urbe lo-

catum.

Transtulit hic SeixàM Francorum Rege, sacrumque

Dante Crucis lignum Lupovico : unde datumque

À plebe, et variis colitur venientibus hisque

Partibus hoc /onge ad templum, populoque sacrisque

Altus in hoc fertur templum. Sed jura tenente

Tunc fuit ZEgidio scripta hoc sua vila jubente.

Hie fidei nomen. dedit isti tale, quod Anglis

Nuntius et Gallis pressit, Gallique phalanges.

In civitate patri par vixit, hic Ordinis hujus

Gaudentum erexit studium, viduasque tuentum.

Hierusalem Patriarcha fuit, dilexit et omnes.

Hac decuit Domini famulum aita in claustra

repont.

Schismaticumque suo confudit dogmate Gallum.

Urbs nostra hunc talem, utque erronea crimina

qualem

Senserunt, stupuit, cui Titan szcla vehebat.

Huic pietas hominum nam tunc dans veta virebat.

8 Juverit ex eodem Barbarano subnectere aliud Beati elogium versibus itidem | Latinis concinnatum, quo eliam. tota ejus vita , ut. hodie circumferri solet, comprehenditur.

Hic jacet Hierusalem et patrie qui

Anglis Nuntius et Gallis BARTHOLOMEUS erat. Qui prius est ubi scala chori , nunc membra feruntur Integra de tumulo, quo jacuere diu. Mille trecentum quinquagenus quartus agebat, ZEgidius jussit scribere gesta Patris. Hic struxit templum, confudit dogmate Gallum , Gaudentes miseris profuit instituens. Huie SriAw lignumque Cmucis dedit almus amico Rex Lupovicus Gallus et urbe tulit. Hine saerum colitur [corpus,] sic, quisque sa- lutem Obtinet, unde patrem se probat esse pium.

9 Eadem apparet utriusque elogii, sed brevior posterioris sententia, eaque paulo mitidius explicata. Felicius postmodum, licet non verius, limatum vel polius renovatum et auctum. est. inscriptum. marmori epitaphium, annis quatuordecim post editos Barbarani annales , pro ui illud. ex ipso tumulo descriptum ad

Praesul, et

DE B. BARTHOLOMUEO EPISC. VICENTINO.

Papebrochium misit anno Mpcrxxxi. laudatus collega Ὁ

nostri tunc F’icentini Rector Octavius Zenobrius, in- sertumque esL citatz supra appendici Maji, quod hic denuoad B. Bartholomzi gloriam representari meretur.

HAM.

Clauditur hoc tumulo venerandus Bartholo- maus ,

Vicentinus olim Praesul, de stirpe Breganze.

Dominici ex manibus vestem cepit Ordinis almi :

Pallatii sacri Roma est venerata magistrum :

Inde fit Pastor Paffensis, Nemonicensis,

Et Vicentinus, patria plaudente creatur.

Dogmata sancta dedit, miracula plurima fecit

Vivens, atque graves morbos tumulatus abegit.

Nuntius ad Gallos titubantes missus, et Anglos

In fide confirmat, velut alter Apostolus, atque

Hoereticas frangit scriptis vertitque phalanges ;

Schismaticumque suo confudit dogmate Gallum.

Hierusalem Patriarcha fuit, loca sancta re-

staurans.

Francorum Regem Ludovicum visitat, et Rex

Partieulam sancte Crucis sancteque Coronae

Donat ei : remeat sanctum portando thesaurum.

Tune templum hoc amplum pro Spins struxit

honore,

Quas Domini fuerat pretioso tincta cruore,

Et ligno Crucis cathedralem ornavit et sedem.

Bassanum patria ereptum sine sanguine reddit,

Et Paduam patrize jungit eum foedere pacis :

Gaudentumque scholam fundat Viduasque tuen-

tum.

Post tres octoginta annos transfertur, et ecce

Integrum corpus visum est cum vestibus. Ejus

Concives grati statuam posuere perennem,

ZEternum ut vivat, vireat, laudetur, ametur. Monumentum, vetustate ferme collapsum, huic

forms, huic marmori reddidit Fr. Bassa- nus Brixiensis S. T. M. hujus cc- ι nobii Prior, anno Domini MDCLXIII.

10 Hanc epitaphii veteris ex. conjectura suppleti (utor hic. verbis aliquibus Papebrochii) paraphrasim, si conferas cum altera Barbaraniana, vetera, qua supererant verba suo quaque ordine mativo et rudi minerva eaxhibente, invenies auctorem, juniorem poetam, hoc solum curasse, ut sensum veterem daret, ubi posset ; ubi non posset, novum aliquod et proposito argumento aptum substitueret, opinor ex Barbarani historia Vi- centina aul similibus traditionibus, quas pro suo genio ampliavit. Nihil enim in. antiquo est, de sacri Palatii magisteriatu, nihil de episcopatu ejus in. Cypro , multo minus de altero Paphensi, qui superadditur; nihil de recuperato Bassano, JPatavio reconciliato , statuzque erectione. Ordinem etiam rerum. immutatum reperies, et inventionem corporis integri, ibi in principio, hic in fine sic positam, ut cum illud hic dicatur post octo- ginta tres annos translatum ; ibi appareat ez parte notatus fuisse numerus annorum Christi, quo id factum sit, Mille trecentorum : pro reliquis autem numeris vetustate extritis ; suggeruntur apud. Barbaranum sup- plenda verba , quinquagenus quartus, pro anno qui eque, et forte melius scriberetur quinquagenus primus,

11 Tametsi digressiuncula longior videatur; ut su- pradicta epitaphia cursim. expendamus , sedulo notan- dum est, poetas hos omnes Bartholomaeum rotunde appellasse Hierusalem Patriarcham , Hic jacet Hie- rusalem et patrie qui Presul, quo semel observes, ab his verbis, saltem ab antiquioribus fluxisse invete- ratam illam. de Beati nostri patriarchatu. opinionem, quam mirum est in tabula publica protestantem. non legisse Leandrum Albertum, dum Vicentie sub finem seculi xv, aub subsequentis principium se adfuisse

testatur;

qua si expen- dantur ;

non. satis subsistunt

DIE PRIMA JULII,

A testatur ; arguendum sane supinz negligentie , qui

Alia cultus signa ex ar- denti Lam- pade,

ez columna marmorea Sancío erecta,

et constanti Vicentinorum veneratione.

Beati, cujus vitam edere meditabatur, epitaphium non consuluerit, Dicam ego candide, quod. videtur : aut multum fallor, aut patriarchatus ille qualiscumque ve- rosimillime reducendus erit ad tempus, quo Beatus noster in Cypro Episcopus fuit. Videntur enim duo- rum priorum elogiorum artifices ignorasse prorsus Ne- monicensem ecclesiam , multoque magis Paphensem, quas pro una eademque accipiendas , nec Vicentini, nec Patres ipsi Prazdicatores negare possunt. Hinc vehemens me quidem urget suspicio, apud homines illos, viz mediocriter doctos, idem visum , in Oriente Episcopum esse, ac Patriarcham ΕΠ ierosolymitanum : idque adeo facilius invaluisse credidero, quod cum sancto Rege Ludovico in Palaestina egisse, imo ejusdem con- fessarium fuisse, pervulgatum esset. Certe nemo ha- clenus tempus vel verosimile assignare poluit , quo patriarchatum | Hierosolyymitanum, ad. spatium | quan- tumvis breve, administraverit B. Bartholomzus. -.18 Hxc obiter et ez incidenti disputata sunt, occa-, sione encomii sepulcralis, quod eo adduximus, ut de exhibito B. nostro Bartholomzeo. immemorabili cultu apertius constaret. Ad hac, ex vita a Leandro Alberto Scripta, quam moz subnectemus, patebit, quod ejus tempore ante praedictum. sepulerum lampas arserit, sumptibus patricii cujusdam Vicentini , in. grati animi tesseram, ob singulare beneficium, Beato propitiante, a Domino impetratum. | Castilius apud | Barbaranum plures argenteas. lampades appensas, votaque id genus alia ad tumulum affixa. memorat, tamquam indubi- tatos testes. miraculorum, ibidem Beati meritis patra- torum. Citat preterea Joannem Michaelem Pium, ut qui referat, in pervigilio et festo S. Corona, diem ipsum indicare pratermisit, misi Parasceven a. nobis intelligendam | supposuerit, eo, inquam, pervigilio et festivitate , multa accendi luminaria ad Beati nostri sepulcrum; quod quidem ego apud citatum auctorem non reperi : ceterum, vel si id. abfuerit, allata hactenus testimonia et documenta , de B. Bartholomsei cultu mullum prorsus ambigendi locum relinquunt.

13 Ultimum suum argumentum cap. 99 desumit Barbaranus a. columna marmorea, in. cemeterio sape memorati templi S. Coronz erecta , οἱ imposita | est B. Bartholomei pragrandis statua, e marmore item elaborata ; insigne monumentum pietatis et venerationis Francisci Trissini, nobilis Vicentini, erga sacram Spinam et beatum nostrum. Bartholomzeum , quod ibi collocatum est. anno Mcccoxon , Francicis, Trissi- nianis aliisque ornatum scutis gentilitiisque ansignibus, sed qua ad institutum nostrum potissimum faciat , hac metrica inscriptione circum columnam deducta :

Ad tua confugio sanctissima vulnera, Christe,

Da mihi perpetuo lumine posse frui.

Qui patriam ornasti divino munere Spinz, τς Presul, ob id patriz diceris esse pater.

Hane urbem tutare, Pater, per serta rogamus

Spinea, pelle famem s:vitiemque luis.

Rex Regum, Ludovice, tibi pro munere tanto

ZEqua ferat capiti, qui tulit ista tuo.

14 De antiquo B. Bartholomei apud Vicentinos

populares cultu religioso dicta sufficiant ; non. videntur

-4n ea veneratione in hunc usque diem satis constanter

perseverasse; saltem mon reperi hactenus, certum ei festivitatis diem constitutum, nedum hoc 1 die Julii, ut mihi irrefragabilis testis. est supra laudatus Octa- vius noster Zenobrius, ad Papebrochium scribens xxvi Julii wpcLxxxi, cujus verba ez ipsa autographa epistola exhibeo : Ceterum ad idem sepulcrum non vidi nisi unicam tabellam affixam , ut vocant, ex voto anno MpcLxxm. Nullum festum vel honor pe- culiaris per annum exhibetur eidem Beato, fortasse quia ex tumba, inquam olim translatum fuit, sub- latum est ejusdem corpus : nescitur tamen quando

249

hoc acciderit et cujus fraude, quod tamen non multo abhinc tempore solum innotuit Patribus Prze- dicatoribus, sed hoc non credo per urbem vulgatum esse. Hactenus Zenobrii epistola, sincere οἱ candide prasentem rei statum exponens, quemadmodum in -hu- jusmodi rebus ex superiorum incuria nimis quam sape usuvenit. Absit tamen ut hac debitze Beato venerationi, ubicumque demum sacrum corpus depositum. sit , nocere quidquam possint , nisi Sedes Apostolica, cujus placita nobis oracula sunt , aliter judicet. Nunc qux ad Beati gesta atLinent sigillatim expendamus.

8 II. Vita per Leandrum Albertum. compen- dio deducta, ea aliis illustratur usque ad Episcopatum. Vicentinum.

J am supra monuimus, hanc esse antiquissimam Beati nostri vitam , quam quidem scriptam noverimus ; ubi observes velim, ipsum obiisse MQCLXXI , hanc vero non ante annum Mpxviu vulgatam. Sic autem laudatus auctor citato lib. 3 de viris illustribus Ordinis Pradi- catorum pag. 115 orditur: Bartholomasus Vicen- tinus, vir et litteratura insignis et morum ho- nestate preditus, ob ejus ingentem doctrinam Romam evocatus, et Magister sacri Palatii factus, excellentissime divi Dionysii Areopagitz libros coe- pit coram tota curia enucleare, atque eos ornare scholiis et glossematibus ; quo factum est, ut visa ejus conditione, Pont. Max. eum Vicentinum Epi- scopum declaraverit. Quo in fastigio sic se habuit, ut ejus nomen longe lateque diffunderetur. Porro asserebant omnes, unum esse Bartholomeum, qui ceteros Antistites prudentia, ingenio et litteratura longe superaret. Quare omnes ceu numen, aut ali- quem e ccelo dilapsum, colebant et venerabantur. Quod ut animadvertit Innocentius IV Pontifex Max. eum legatum preemisit in Gallias ad Ludovicum Regem, qui postea inter Divos, ob ejus egregia fa- cinora, relatus fuit. Qua in legatione sic se gessit Bartholomsus, ut in Galliis maximum sibi compa- raverit nomen. Unde Ludovicus cernens ejus vitae integritatem, precipua eum sibi devinxit necessi- tudine. Jta Leander, cujus constricta et non parum hyperbolica narratio, longiori commentario excutienda.

16 Patet imprimis, ez auditu potius, quam ec certa aliqua Actorum. relatione, hzc a Leandro ac- cepta et inflatiori oratione deducta fuisse, dum tam confuse involvit omnia, ut nec ulla certa noia appo- natur, unde vel unicum factum ad justas chronologie regulas liceat explorare. In hoc tamen ceteris prastat hic auctor, quod alia multa pretermiserit, quz a re- centioribus pie magis excogitata, quam. solide probata sunt. Inter hos Joannes Michael Pius B. Bartho- lomzum appellat nobilem Vicentinum de stirpe Bra- gantia seu Bregantina a castro hujus nominis nun- cupata. Crescit apud Barbaranum et ex hoc apud Marchesium oratio, utpote qui familiam Bregantiam deducunt a nescio quo Adriano, przdicti loci Comite, qui jam tum anno Christi σι, Vicentinum agrum de- predatus sit. Miror, non ascendisse ad Antenorem, vicini Patavii conditorem. Alia eodem antiquitatis studio inventa et a Marchesio adoptata non vacat per- currere ; qui B. Bartholomso «qualis fuit Nicolaus Smeregus, Notarius Vicentinus, in suo chronico apud Albertinum Mussatum, ad annum wocrx Beatum nos- trum Episcopum suum simpliciter vocat Bartholomseum

’ de Vicentia ; quod supra dixit Leander Bartholomaeus

Vicentinus. Qux ad Beati in Ordinem Dominicanum njress um, ejus singularesvirtutes , philosophiz εἰ theologize peritiam, “lum in pradicando verbo Dei, Prioris munus aliaque ab ipso obita a praefato Barba- rano et Marchesio traduntur, simili, si non eodem stylo,

ampli-

D

AUCTORE J. B. 8.

Confusum Leandri encomium

ab aliis stu- diose exorna- tur.

F

• d

AUCTORE

Y neg Magisterium 5. Palatii a Leandro asser- tum,

B omisso Epi- scopatu Nemonicensi ,

Scriptorum Catalogus ex Parbarano.

250

amplificata, et nescio quibus parergis, libere dicam an liberaliter ornata sunt.

17 Quod Romam evocatus et Magister sacri Pala- tii, teste Leandro, factus sit, ambabus ulnis amplectuntur encomiasta nostri, quamquam nemini hactenus tam felici esse contigerit, ut certum tempus recte determinaret, quo Beatum nostrum tali munere functum satis constet, tacente, ut cum. Papebrochio supra observavimus , vel ipso antiquiori epitaphio, fecunda alias multorum incer- torum scaturigine. Fortius etiam contra pugnare vide- tur, quod in B. Bartholomsei testamento , seu ejus fragmento, a Barbarano allegato (totum debuisset pro- ducere) cap. 92. pág. 142, ubi J^ir sanctus se Spinea Corona D. N. J. C. aliisque reliquiis dotasse ait conventum FF. Przdicatorum, subdat; in quo Ordine ab infantia nutriti, et disciplina et moribus sub observantia nostri institutoris Ordinis B. Dominiei eruditi et informati fuimus, etin ipso ad Nimoni- censem et Vicentinum episcopatum Dei misericordia promoti; de prafato magisteriatu sacri Palatii. altum silens : nisi forte eam | dignitatem minorem censuerit, quam ut inter cetera, virtutis sue meritorumque decora connumeraretur. ldem hoc ipsum argumentum infra recurret adversus pratensum patriarchatum | Hierosoly- mitanum, quem saltem eo loci indicare non pratermi- sisset, si vere unquam ad. eam ecclesiam fwisset evectus, prasertim cum jam dictum testamentum condidisse sup- ponatur xxim Septembris MOCLXxx, hoc est anno illo, qui vit. ultimum antecessit.

18 Quam est verosimile, excessisse Leandrum in officio Magistri sacri Palatii, quod ex ipso ad recentio- res Ordinis et patriz scriptores defluxit, tam est certum, ipsum defectu laborare in eo quod episcopatum Nemo- nicensem annotare neglexerit, de quojam Beatum ipsum tam expressis terminis loquentem audivimus; idemque porro testatum. | reliquit in alio. instrumento de. Spina Coronz Domini, apud Barbaranum cap. kA, et apud Ughellum de Vicentinis Episcopis, Italie sacre tomo 5 col. 1180 relato , in quo sic diserte legitur : Post hac Rex Christianissimus cum Regina et fere tota domo Regia, Christiane religionis amore mare transiit, tempore quo nobis, licet indignis, Nemoni- censis civitatis, quz in regno Oypri est, pontificatum Apostolica sedes contulit. Ultro et candide fateor, me ignorare qua sit ista civitas Nemonicum, Nemovicum, Nimonitum, Nimonivieum, vel quocumque alio non absumili modo inflexeris, undenein hujusmodiignotis hoc tempore nominibus indagandis supra Magistrum sapiam; lectorem rogo, consulat tomum vu Maji pag. 692 col. 4 in principio, ubi Papebrochius INemonicensem nomen- claturam. satis probabiliter derware et combinare cona- tus est. Ceterum, ut ut locus ille apud Geographos hodie non compareat, credendum utique est beato viro, primam suam episcopalem | sedem tam expresse nominanti, me alias compellamur fateri, supposititia esse omnia, qua tamquam antiqud-etindubitata instrumenta apud. Bar- baranum et alios obtruduntur.

19 Qua de Areopagitz Dionysii libris excellentis- sime coram tota curia Atomana enucleatis, quos item scholiis et glossematibus ornaverit, interserit Lean- der, vereor etiam ut satis ad veritatem exacta sint. INon me latet, ipsos illos commentarios ab aliis celebrari, verum quo loco aut tempore elaborati sint, non est, qui satis certo ad. posteros transmiserit. Si Barbaranus non fallitur, alia multa sunt. Beati. viri opera, et. quidem Vicentiz in bibliotheca S. Coronz: adhuc manuscripta, qua ita recenset cap. δῦ. Glossas, inquit, et. postillas propria manu scripsit in Job, Hieremiam, Danielem , Mattheum, Marcum, Joannem; Actus Apostolorum, Epistolas Canonicas, Genesim, Leviticum, Isaiam, Ezechielem, libros Machabzorum, librum Sapientize: Authenticum, tres libros codicis, unum digestum, et quosdam alios libros juris Canonici et civilis. Du-

DE B. BARTHOLOMJEO EPISC. VICENTINO.

bitabunt mecum alii, an codices illos unquam viderit T

Barbaranus, quos ordine tam prepostero enumerat. Sequuntur apud eumdem : Quaterni quamplures ser- monum, quos dictus Episcopus fecit, et notavit pro- pria manu. Liber de regressu anims in se ipsam : ejusdem liber de naturali appetitu dominii. Liber unus de informatione Regic prolis ad Margaritam, illustrem Francorum Reginam. Tres quaterni Chro- nicas statum continentes. Qusedam nota super Cantica, sive commentum. Item commentum super Cantica breviatam. Comtemplationes cum rhythmis et versibus diversarum festivitatam. Liber de su- spectione mentis in radium divinum. Liber de natu- rali appetitu Divine speciei. Liber de venatione di- vini amoris. Libri naturales. Ars nova et vetus. Liber de animalibus ex multis compositus. Exposi- tio in Cantica Canticorum F. Bartholomei Bragantii, Episcopi Nimonicensis, ad illustrissimum Regem Galliarum Ludovicum.

20 Talis est Barbarani catalogus, in quo de scholiis

^ * B * et glossematibus in Areopagitam, verbum nullum; pro-

cul. dubio, quia. Vicentie MSS. non exstant. Si opera hic descripta paulo studiosius discutiantur , vereor me aliqua alio yumandanda sint; posset non nemo Lullistici aliquid. ea inter olfacere. Sed. ista. examinare , hujus loci non est; ad ea redeamus, qua ante Episcopatum J’icentinum a. B. Bartholomeo gesta , ex laudatis modo instrumentis comperimus. Ita de se ipso narrat vir Sanctus, post verba superius recitata : Navigantes ergo (er Cypro) in Syriam, Regem atque Reginam visitavimus, et in Joppe atque in Sidone, et ultimo in Acone benignissime ab eis accepti fuimus , et tanto amore dilecti, ut in Franciam profecturi, nos instanter rogarent, quod eos Parisiis visitare cura- remus; spem nobis tribuentes, quod ibidem sacra Dei nobis communiczrent. Cum ergo de regno An- gli» quo pro fidei negokiis profecti eramus, cum ir ege Anglizm pariter et Regina Parisios venis- semus, spes nostra üesideratum suscepit effectum. Mitto plurima, qua citati nostri scriptores, pii magis quam veraces, de legatione Apostolica in. Syria apud S. Ludovicum obita, de munere confessarii Regii, et nescio quibus aliis commenti sunt. Ad rem nostram, ex his beati Antistitis verbis figenda esset tota chronologize ratio usque ad episcopatum Vicentinum, siquidem. cum illius temporis historiis componi commode possent, qua hic de se B. Bartholomeus narrare supponitur.

21 Primum quidem ez his verbis, in Franciam profecturi, conjicere velit aliquis ,’ beatum Antistitem cum sancto Rege in Syria egisse, dum hic. regressum in Franciam meditaretur , atque. adeo verosimillime anno Ludovicianz expeditionis ultimo, mccuiv. Unde consequeretur, inde in. ecclesiam suam INemonicensem rediisse eodem anno, et forte ad alterum ibidem commo- ratum, donec Pontificis jussu Vicentiam translatus, sed ab impio Exelino, eo accedere prohibitus, in Angliam pro fidei negotiis destinatus fuerit, unde cum ipso Rege Anglice pariter et Regina Parisios venerit. 4t- que hinc ulterior conjectura fieret, circa annum MCCLVI iter in Angliam suscepisse, et non multo post cum Rege et Regina Lutetiam profectum. Ferum hic rhodus, hic saltus est, cui superaudo me imparem fateor, quamtumvis operose angulos ommes historia Anglicane scrutatus sim, ut tempus invenirem in quod hac apte quadrare uspiam deprehenderem. Certum. est, Henricum, vin Idus Augusti Macum ez Anglia solventem, Burdegalam appulisse ipso Assum- ptionis Deipara festo, constitutis comite Richardo et Regina regni custodibus; sic ut Regina non nisi al- tero post anno MOcLIv, 1v Kal. Junii, scilicet die ve- neris ante Pentecosten maritum Regem subsecuta sit, nequidquam urgente precepto, quo transfretare prohi- bebatur. Quz omnia diserte tradit Matthaeus Parisiis,

denun-

B. Bartholomzwm.

In Syria S. Ludovicum invisit,

F

functus deinde lega- tione Anglica :

———” ——— ‘———

DIE PRIMA JULII.

A denuntiatus alias Romani Pontificis hostis. Ex quibus

unde cum rege ei regina Parisios venisse dicitur,

qua ad re- ctam chro-

nologiam,

quantum fieri

• potest redu- cuntur

facile eviceris, eo saltem tempore, B. Episcopum Vicen- tinum, Regem et Reginam ex Anglia in. Franciam, et postea Parisios comitari non potuisse, cum in ea hy- pothesi tum. in. Cypro adhuc detineretur.

22 Anglicanam historiam prosequendo usque ad fi- nem, nempe ad annum MCCLIX. (hic enim desinit egregia Parisii tela) nusquam sermo est de Regis Henrici in Franciam trajectu. At sub ipsum Continuationis prin- cipium, sic legitur : Eodem anno (wccnix) Rex An- glorum Henricus III a conqusstu, anno regni sui xuut, in Galliam transfretavit. De Regína aut legato Pontificio altissimum sentium. Fuisse per id tempus Parisis Henricum, et cum S. Ludovico de multis trans- egisse , historicorum tum Francorum tum Anglorum unanimis est consensio. Verumtamen neque tunc B.Bar- tholomseus eum ipso Rege Anglix pariter et Regina Parisios venire potuit, utpote qui tunc in Anglia exsti- lisse minime reperitur. Etenim dum ab anno MCCL,

per annos singulos scrupulose enumerat, imo turpissi-

inis coloribus omnes Pontificios. ablegatos odiose depin- git Anglicanus historicus, et quidem an. wccLvur, pag. mihi 650, Nuntios Papales omnes, saltem alicujus no- minis colligit; nempe Episcopum Bononiensem, Ar- chiepiscopum Massanensem, Joannem de Diva, Ber- nardum, Senisium, Rustandum, Herlotum, qui annis illis in Angliam successive missi fuerant; dum nume- rum invidiose potius auget quam minuit , nullum certe B. Bartholomao locum videtur relinquere, quo ibi le- gationem obierit , atque ex nglia, cum ipso Rege pariter et Regina Parisios venerit. /7ic nodus Vi- centinis el. Dominicanis scriptoribus examinandus οἱ solvendus eral; sed encomiastis ilis nihil antiquius, quammulta congerere, de iis apte componendis nihil cu - rare.

23 Ipsorum eratquzrereet accurate definire, quotem- pore ad sedem INemonicensem promotus quot aunis ipsam B.Bartholom:eus tenuerit; quando ad. Vicentinam trans- ierit. Respondet Barbaranus, cap. 92, primam cathe- dram occupasse annis decem, hoc est, inquit, ab anno MCOXLVI, ad annum MCCLVI; alteram vero annis quin- decim, nempe à MOCLvi ad MCCLXXI. Quam hac levi calamo resolvuntur, tam facile negari, nec minus com- tode convelli possunt, supposita semper instrumentorum veritate, de qua JBarbaranus mon dubitavit; utinam lam sedulo ea excussisset. De prima sedis principio hoc solum asseriposse videtur, B. Bartholomszeum ANe- monicensem. Episcopum fuisse, quando in Cyprum ap- pulit S. Ludovicus anno Mccxrvi. Quod. si verba. su- perius relata vere et proprie accipiuntur, tempore quo nobis….. pontificatum Apostolica sedes CONTULIT ; dicendum erit, ut Barbaranus alicubi fateri cogitur, eo primum anno Beatum nos(rum creatum fuisse Episco- pum. T’um ut superius citato Beati viri textui explicando conatum aliquem impendam, plane existimo, ante annum McCLIV Cyprum deseruisse, ipso anno MccLIV ad Anglo- rum Regem deputatum; sic tamen ut Angliam verosimi- lius numquam viderit : sed ita intelligenda. ejus. verba, “ut ad. Henricum missus fuerit przfato anno jam adulto, dum is cum Regina in Aquitania commoraretur, unde sub ejusdem anni finem cum ipso Rege pariter et Regina Parisios venerit; non ex insula Britannica sed ex ditionibus Anglorum Regi subjectis in Gallia.

24 Atque hic est celeberrimus amborum Fegum Re- ginarumque congressus, ab utriusque gentis historicis disertissime consignatus anno MCCLIV, eo ipso , quo ex Palzstina reversus est S. Ludovicus, inquo perpetuo hallucinantur scriptores nostri, Quibus non vacat, vo- lumina multa evolvere aut consulere, legant brevissimos eruditissimi nostri Philippi Brietii annales, tota Italia vulgatissimos, ad dictum annum MccLiv. JVeque vero arbitrariam credas opinionem hanc mostram , utpote quam apertissime confirmaL, is, quem nobis ut antiquio-

251

rem sequendum proposuimus, Leander Albertus, ta- metsi multa aut studio aut ez ignorantia, tacitus przete- rierit. Sic enim in citatis, S. hujus principio verbis, clare pronuntiat : Quod ut animadvertit Innocentius IV Pont. Max. eum legatum Pmwisir in Gallias, ad Ludovicum Regem, qui postea inter Divos, ob egregia ejus facinora relatus fuit, Fallor, nisi ex verbo PR EMISIT quilibet omnino intelligat, prius in Gal- lia fuisse B. Bartholomaeum , . quam ex Syria redux 6886, S. Ludovicus. Nec de eo dubitabit quisquam, qui meminerit Innocentium IV, vi Decembris ejusdem anni MQCLIV e vivis excessisse; ulique tunc certissime Parisis przsens esse Beatus delwit; cum Gallus et Anglus cum Reginis uxoribus. indubitato convenerunt.

25 Hac basi, qua in rebus obscurissimis verisimilitu- dine licet, posita, ruunt. quam plurimz , quz a Bar- barano et aliis supra citatis temere narrata. invenient, qui eorum historias vel levi oculo dignari voluerint. Tantisper itaque (saltem donec ipsi meliora proferant) supponendum.est, Beatum nostrum , cum ipso Rege Angli: pariter et Regina Parisiis fuisse, dicto jam anno MCCLIV; unde consequi necesse est,anno ut mini- mum MCccum pracipitante, ecclesiam Nemonicensem de- seruisse, ut in Italiam reversus, legationem Anglicam, seu Gallico- Anglicanam susciperet , confectisque. cum Rege Angliz Henrico in Aquitania megotiis , inde cum ipso pariter ac Regina, Parisios pergeret. Mira hac videbuntur, iis przsertim qui suis Legendis , aut corasis undecumque elogiis assuet? , multa compilare aut in cumulum quodammodo conjicere malunt, quam res ipsas ad rectz rationis regulas expendere. F’efellit etiam Papebrochium concepta ex Barbarano οἱ Ughello opinio, cui inharens, sic vitae a B. Bartholomaeo tra- ductae ehronologiam constituit, ut putarit, anno pri- mum MOCLIV, aditam ab ipsoSyriam ; factum anno MccLvit Vicentinum episcopum, apud Anglum et Gallum anno MwocLx legatione perfunctum ; anno MCcLxiri factum Patriarcham H ierosolymitanum; alia- que ibidem ordinarit, quae cum hac chronologia haud- quaquam posse consistere, primo ipso aspectu statim fiet perspicuum.

26 Non lubet hic sigillatim referre, nedum | refel- lere, qux speciosius quam verius aliquos finxisse dixi- mus, de B. Bartholomzi ad S. Ludovicum Apostolica in Syriam legatione, de qua mec verbum ipse, nec eo- rum temporum | Scriptores. meminerunt : solum | enim asserit, sese in Syriam navigasse, ibique Regem at- que Reginam visitasse. JVec quaro nec dwino, quam ob causam episcopatum INemonicensem deseruerit; am cum Manfredo episcopo Vicentino, quem. Cyprium | isti imaginantur, permutaverit ; quo pacto excludendus es- set Paulus, qui ab Ughello quadragesimus ordine et im- mediatus Beati nostri decessor .ponitur. Neque magis obvium est definire, quo anno ad. F’icentinas infulas de- stinatus, nominatus aut promotus fuerit, nisi si forte feliciter id invenerit Ughellus, citans Reg. Vatic. ep. 744 f. 10, ubi dicatur ipsum, ex Episcopo Nemoni- censi in Cypro, ab Alexandro IV ad hanc, Vicenti- nam, eeclesiam fuisse translatum anno MCCLVI, Xv Kal. Februarii. Quod sí verum est, cum nostra rerum serie facillime conciliatur : potuit enim, dum in Gal- lia hereret, ad F’icentinam sedem promoveri, Episcopo alio NNemonicz in ejus locum substituto, qua ecclesia eatenus per Vicarium. administrata fuerit, ut passim fieri et pridem factum esse notissimum est.

97 Folunt recentiores nostri, Beatum ante legatio- nis Anglice susceptionem, F’icentiam pervenisse, anno, ut inter. alios notat T’hienzus, MCcLvur, alii MccLvi; ἐπῆν, verba sunt Ughelli, in ea administratione pro- bos vicisse exemplo, improbos et a catholica fide adversos fregisse doctrina ; haereticorum fraudibus cireumventum, multa passum esse, tandemque ab Ezelino sevissimo pulsum in exilium.Z/ac omnia

ampli-

D

AUCTORE J. B. S.

contra alio- rum inconcin- num ordinem.

Potuit ad ecclesiam Vicentinam nominari 1256;

quo demum pervenerit 1260;

AUCTORE J. B. S.

unde aliqualis vitz series tevitur,

C

aptatis etiam Leandri ver- bis,

in quibus aliquid. carpit Barbaranus

252

amplificant. Barbaranus et Marchesius, sed quam rui- nosis pi ἰδία [abellae. fundamentis nitantur, sole cla-

|. rius demonstrat Beatus ipse, qui se primum Vicentiam

accessisse Lestatur, dum sacras eo reliquias portavit an. MCCLX, lum scilicet. cum eastincto Eselino, ez Gallia in. Italiam reversus est, ut ez ipsismet ejus verbis infra intelliges. Multa id genus alia plane intricata offendo, quz sincere fateor, me ignorare malle, quam ad frigi- das conjecturas confugere, quo nos alas compelleret confusa, ut ante me observavit Papebrochius, tota ejus temporis Vicentina historia, ac certorum monumen- iorum apud. RR. PP. Prazdicatores penuria, quorum qui primus B. Baktholomzi gesta recensuit, Leander Albertus, ea ignorasse deprehenditur, quz ipsi perspe- cla esse oportebal, priusquam de texendo encomio suo cogitaret, quxque nullo negotio obtinere potuit, quando- quidem Vicentia se fuisse testetur, vidisseque arden- tem lampadem, de qua 8.1 locuti sumus.

98 Nemo igitur a me exspectet. deductam. vitz se- riem, quam nusquam. hactenus reperire licuit. Scimus, B. Bartholomaeum patria Vicentinum fuisse, in. Or- dine Praedicatorum ah infantia nutritum, et disci- plina et moribus sub observantia Institutoris S. Do- minici eruditum ; Scimus, in ipso ad Nemonicensem episcopatum fuisse promotum; idque verosimillime facium credimus an. Mccxr1vir, tempore quo nobis…. pontificatum Apostoliea sedes contulit, S. Ludovico apud Cyprum commorante. Quibusnam antea in ipso Ordine muneribus perfunctus sit, an Lector οἱ Prior, ut ait Thienzus ; an magnus verbi divini seminator, ut memorant alii; non est integrum asserere, sed meque negare. Scimus praterea, ez Cypro navigasse in Sy- riam, Regem Ludovicum et Reginam visitaturus, id- que ante annum. ΜΟΟΙΔΥ. Ab episcopatu. Nemonicensi ad Vicentinum forte destinatus aut. designatus fuerit ab Innocentio 1V, sed turbante omnia. impiüssimi Ezelini tyrannide, missus interim ob fidei negotia ad Regem Anglie, atque etiam ad S. Ludovicum, anno, ut di- aimue MCCLIV in. F’rauciam suam. reducem; post bien- nium ab Alexandro IV ad destinatam prius sedem evectus, ut ez Ughello nuperrime annotavimus. Hwserit porro apud sanctum Regem quo usque. Ezelimus, dum Mediolano insidiatur, fugere. compulsus, a — federàtis interclusus, vulneratus ac captus, vitz simul et imma- nium vexationum [lagitiorumque finem fecit anno Mcc1ix. ique hac sunt, qug a B. Bartholomeo ante susce- ptam. Vicentinam ecclesiam ex certis monumentis gesta comperimus. :

29 Jam vero. subjungi hic possunt, quz apud Lean- drum sequuntur, dum Beati legationem ad S. Ludovi- cum. memorat, his verbis : Qua in legatione sic se ges- sit Bartholomeus, utin Galliis maximum sibi com- paraverit nomen. Unde Ludovicus cernens ejus vite integritatem, precipua eum sibi devinxit necessitu- dine. Compositis rebus, cum remearein Italiam eum oporteret, compulsus esta Rege, pro mutuo amore accipere munera. Qui videns, se non nisi munere regio donatum posse recedere ex Galliis, unam ex spinis sacrosancte? Coronze Dominic, diligenti cu- stodia servate ethonore in regiis thesauris, rejectis temporalibus muneribus, sibi dari petiit. Verum Lu- dovicus eum voti compotem reddere cupiens, pro- priis manibus, coram Galliarum heroibus, illi unam pretiosissimam spinam elargitus est. Quo ordine quove apparatu ei tantum munus contulerit, videri potest in quodam libro cenobii Vicentini, Ordinis nostri. Non enim duxi, hic omnia narranda, alioquin volumen ingens ex hujusmodi incidentiis conte- xerem.

90 Verissimum est, si non volumen ingens, saltem commentarium bene longum contezi posse, de thesauris sacris, quos in Gallia obtentos, summo apud suos Vi- centinos in honore posuit beatus Antistes, ut sequenti S

DE B. BARTHOLOMJEO EPISC. VICENTINO.

pluribus referemus, cum ea ferme sola, de ejus toto epi-. ])

scopatus Lempore gestis, memoriz, saltem cum aliqua veri specie. prodita sint. Unum hic narrat. Leander, quod Barbarano non placuit; audiamus sequentia. ejus verba : Accepta igitur a Rege sanctissimo redeundi in Italiam cum pretiosissimo thesauro facultate, cum quodàm venerando patre Asculano Ordinis nostri , temporibus malignissimis, et per loca periculosa Ita- liam revertitur : et tanto diviso thesauro, partem venerando patri Asculano dedit, et partem alteram detulit Vicentiam. Porro Asculani partem illam ex- cepere ingenti cum honore, quam usque in hodier- dum diem. observant. Negat hac Barbaranus cap. 42, el ex responso Guardiani alicujus, Ordinis sui, dato xxvi 4 ugusti, ibi pag. 100 adducto, evincere conatur, non partem Syinz Vicentinz apud Asculanos honorari, sed spinam aliam, a. priori diversam, que a Philippo Rege, S. Ludovici filio, data fuerit Generali Domani-

canorum, quasi in permutationem cum digito S. Domi-

nici, uL. ibi lector testatum inveniet. Neutram partem

tuendam suscipio, disputent ii quorum. interest. Jam ad

episcopatum. Vicentinum propius accedendum est.

$ HI. Reliquum vite, ab anno xccux ad obitum,

Bus cum Beato nostro, de gestis suis sic testi- monium ferente, in. citato jam mon semel instrumento de Spina a S. Ludovico Lu tetizaccepta : Nam piissi- mus Rex Francorum, inquit, de Spinea Domini Co- rona, spinam unam excludi fecit, οὐ nobis, regio flexo poplite, nostris ex opposito flexis geni- bus, devotus, et de suis sacris regiis manibus, ma- nus pontificales ditavit, Quid ultra ? dilectionis osculo dato pariter et accepto, mutua recommendatione facta, hine et inde, nos’ abire permisit. Cum ergo anno McCCOLx, perfido Eccelino mortuo, ad civitatem. Vicentize appropinquaremus, Clerus et populus uni-

versus nobis obviam venit, clamantes et dicentes,

Benedictus qui venit in nomine Domini. Zinc igitur, rejectis dubiis ambagibus, hinc, inquam, et non aliunde desumendum est Vicentini episcopatus initium ; ut ite- rum. testis est Beatus -ipse in. donatione reliquiarum, apud Barbaranum cap. 43, facta anno wccrxr, Indi- ctione vi (lege 1v) die xiv, intrante Martio. Ubi ex- pressis terminis asserit, se reliquias a S. Ludovico ac- ceplas, AD EPISCOPATUM PORTAVISSE, CUM PRIMUM ACCESSIT AD EUM. Adde Smeregi chronicon, in quo prima B. Bartholomai memoria ponitur McCLx, his verbis : Indictione tertia, fuit Potestas Vicentize D. Marcus Quirinus de Venetiis, quierat Potestas Pa- dus anno MccLIx : et D. Episcopus Bartholomeus de Vicentia, qui erat in spiritualibus et temporali- bus civitatis Vicentiz: Dominus, fecit ipsum eligi

‘in Potestatem. Rursus, sequenti anno MCcLxi, Indi-

ctione rv, fuit D. Joannes Gradenego de Venetiis Potestas Vicentise : et quia ipse obtulit mille libras denariorum parvorum ad zdificandum locum S. Co rone, D. Bartholomeus Episcopus fecit ipsum eligi in Potestatem Vicentizse.

32 Nihil in toto Leandri encomio clarius. exprimi tur, quum, sanctissimam Spinam Domini Vicentiam a B. Bartholomeo delatam anno Domini MCGLX, cu- jus triumphos ita describit : Quum vero Bartholomaeus Vicentiam appropinquaret (jam fama vulgaverat, illum sacram Spinam afferre) obviam habuit totam civitatem sertis redimitam, ac faces accensas manu tenentem, sanctum thesaurum suppliciter adoratu- ram, clamantemque; Benedictus qui venit in no- mine Domini. Et quum Patres nestri coenobium non haberent (licet incolerent urbem et in quadam do- munceula habitarent, obtinuit a toto populo, in loco

profano

Solennis ejus cum 5.

Spina Vicen- tiam ingressus

non male a Leandro de- scribitur.

. DIE PRIMA JULII.

A. profano magnificas zedes exstrui, quo hsreseos labe

vw Ordini suo S, Spinam donat, 1 B quam, α S. Ludovico acceperat. C t Reliquum Leandri elo-

gium.

infecti homines multo tempore inhabitaverant, ut ubi olim superabundaverat malitia, Dei bonitas et gratia superabundaret. Igitur exruderato loco, con- structum est ingens templum, Christi Coronz dica- tum, et Spinz sacratissimae posita ara, in argenteo vase reconditze, ad id fabricato, auro ac unionibus adornato, quo suppliciter usque in nostram etatem ἃ senatu populoque Vicentino adoratur. Quotannis etiam lustrata urbe cum facibus accensis, przeceden- tibus pulcherrimis virginibus, sertis ornatis crini- busque pansis, et omnibus Sacerdotibus, per totam urbem circumfertur, deinde argentea corona ingen- tis ponderis templum preedictum, vasisque pluribus ceteris, diversis coloribus ornatis et imaginibus a civitate donatur.

99. Quam passim obscura et dubia sunt, qua Beati nostri vitam aitinent, tam. sunt certa, que de sacra Spina narrat Leander, αὖ ipso Beato egregie confir- mata, laudato jam sape testimonio, cujus partem ulti- mam lac subjicio : Erat in civitate locus, qui Collum dicebatur, ubi sedes fuerat sathanz, et homines at- tendentes spiritibus errorum et doctrinis daemonio- rum, in quo loco, universitate civitatis favente, ad honorem Dominiez Corone .fundavimus ecclesiam Ordinis Praedicatorum, cujus alumni fuimus, ibique sacra ad collum nostrum pendentia, quae detulera- mus, devote reposuimus, et alacriter contulimus. Sic igitur Vincenti: civitas quondam perfidize, ci- vitas effecta est fidei et gr’atize, sacro ditata munere. Plaudat igitur tota Jtalia, exultet amplius Tarvi- sina Marchia, sed tu magis plaude Vincentia, tanti doni ditata gratia. Ille vero, qui gratis-tibi sua dona contulit Jesus Christus, sic te gratam faciat, ut de gratia te perducat ad gloriam, in qua vivit et regnat cum Patre et Saneto Spiritu. Amen. L. PACEM

34 Nec pratermittendum hoc loco est ipsum S. Lu- dovici donationis instrumentum, quod ex Barbarano ad verbum describo : Ludovicus Dei gratia Francorum Rex, dilecto sibi in Christo Bartolomaso, eadem gratia Episcopo Vicentino salutem, et sincerz dile- ctionis affectum. Ad instantem petitionem vestram, de pretioso ligno Dominiez Crucis, et, sacrosanctae Corone ipsius Spinam unam vobis, in signum di- lectionis conferimus, dilectionem vestram rogantes attente, quatenus eam debito conservetis, et con- servare faciatis honore, et pro nobis orare velitis, et

orationes faciatis fleri speciales. Dat. Parisiis anno,

Domini wccrix, die Jovis post festum S. Nicolai hiemalis. In cujus rei perpetuum testimonium prz- sentes litteras nostro sigillo precipimus communiri.

Habes ibidem a pag. 113, alia ad eamdem rem spe-*

ctantia testimonia Patriarcha Constantinopolitani, Pa- triarchz; Gradensis, cum. Episcopis Patavino, Tarvi- sino, Feltrensi, Torricellano et Exquilino, ac demum Ducis Venetiarum, qua transumenda non censui, cum nulla in his controversia moveri posse videatur ; utinam Beati ipsius gesta tam accurate descripta fuissent! Nec immemor sim denuo appellare domationem ipsam, a Beato Fratribus suis F’icentinis factam, cujus instru- mentum apud laudatum Barbaranum exstat cap. k3, a pag. 409. |

35 Sequatur modo, quod de Leandri encomio reli- quum superest, ez quo rursus pateat, jam mon semel a nobis vere pronunciatum, nihil olim de toto Bartholo- mai episcopatu, prater jam dicta, scriptum fuisse. En postrema Leandri verba : Dum esset in Galliis Bar- tholomzeus, libros quosdam D. Dionysii legit. Igitur postquam clero et civitati 589 pluribus annis mode- ratus fuerat, vita sanctissime defunctus est, atque suo jussu, in templo Predicatorum urbis Vicenti- nas, sepulero, ut par erat, tanto viro digno, quod

Julii T. I.

253

adhuc in parietibus dextris templi przefixum, lapide sculpto cernitur, sepultus. Dum ipse in eodem 605- nobio, anno Domini wocccxcv existerem, cujusdam civis Vicentini jussu appensa lampas est, quze jugi- ter die noctuque oleo suffusa, ante ejus sacrum [cor- pus] manet accensa, referentis,se meritis ejus quod- dam a Domino beneficium promeruisse. Post glos- semata in Dionysium, Sanctorum vitas Bartholomeus brevi epitomate complexus est. Sanctissimam Spi- nam Domini detulit anno Domini Moc.x.

96 lic denuo meminit librorum Dionysii, quos. in principio corum Romana curia enucleatos dixerat ; tum autem de Sanctorum vitis brevi epitomate com- prehensis, sed nos de Beati scriptis, quod. quidem huc faciat, snperius abunde egimus. Restarent explananda lotius vitz gesta reliqua, si ea alicunde erui possent. Sparsim colligemus, qua satis probata videbuntur. Huc spectat. precipue equestris Ordo, quem Gaudentium vulgo, alias beatae Virginis, seu Mari» glorioss nuncupatum observo, de quo Barbaranus cap. AO fusius memorat; ego pauca ad B. Antistitis gloriam condu- centia, huc compendio transferam. Ait igitur, beatum Bartholomawum pradicti Ordinis, tune primum confir- malti cum | F’icentinam cathedram | occuparet, semina quadam jecisse, dum circa annum wccxxxi, afflictissi- mam per id tempus variis calamitatibus civitatem Bo- noniensem cum Β. Joanne Scledo, Ordinis sui viro itidem | Apostolico, ad placandam paenitentiz | operibus divinam misericordiam adduxit. “Tantus nimirum [wit illustrissimi Praedicatorum | Ordinis in. predicando verbo Dei fructus, ut inde auctor noster originem tra- «isse existimet, varias, quas hodie videmus, confrater- nitates seu sodalitia, sub variorum invocatione Sancto- rum cum uberrimo animarum emolumento. Erat tunc Bononia contrarüs studiis, discordiis, inimicitis, odiis- que civilibus scissa οἱ distracta, quibus restinguendis pacandisque nemo usquam. attenderet. Hinc noster ar- denti zelo impulsus, anno ut volunt MCCXXXIII, eam so- cietatem meditatus est, sub B. M. F’irgínis auspiciis, cujus ea potissimum cura esset, ut rixis, litibus ac dis- sidentium animis componendis, tamquam advocati, ar- bitri et pacificatores ultro et impensissime invigilarent, viduarum pupillorumque patrocinio pari sedulitate su- scepto. 7’ide Carolum Sigonium de Epp, Bonon. pag. 125.

397 Hi pauci de multis, sed procipui, characteres sunt hujus Gaudentium Ordinis proprii, quos. curiosus lector in nostri Philippi Bonannii Ordinum equestrium et militarium catalogo, anno wDpocxi Romae edito, num. Lxxv ez Sigonio sigillatim descriptos - inveniet, cum hac diversitate, quod Burbaranus a Papa. Urbano IV approbatum sodalitium asserat. MccLxr, altero a B. Bartholomzi Vicentiam ingressu; Bonannius au- iem annum McCLxnui designet. Idem utrobique legum conditor Ruffnus , Pontificis penitentiarius , apud Barbaranum de Placentia, apud Bonannium proprio nomine Gurgo dictus : cujus. congregationis primus Magister constitutus fuerit. Loderengus | ndalo , vir multis nominibus laudandus. In pauculis alis non om- nino conveniunt. pra[ati scriptores, sed qua operosius discutere nec vacat, nec opus est. Fratres Gaudentes ex Fillario et Salimbeno cognominatos putat Bonan- nius, quod quisque in zdibus suis cum uxoribus vitam agerent. AMonasteria habuisse, οἱ Religiosorum instar vitam. instituisse ait Barbaranus, quod utique inverisimile non est, cum. Bonannius. fateatur , defi- cientibus postea paulatim ejusmodi Equitibus, Six- tum V collegio Montis alti addixisse bona, quse illi possidebant. De habitu et reliquis eorum obligationi- bus, vide -itatos scriptores ; mihi satis est, ad Beatum nostrum referendos ingentes fructus, qui ex eo. Ordine profecti sint, et porro etiam, post ejus extinctionem Vi- centia promanare cernuntur, in iis, quos Optimates

33 quotannis

D »

AUCTORE J. B. S.

Institutio Ordinis Gaudentium,

de quo scri- ptorum sen- tentia.

F

A

AUCTOR E 12 8/“8j Hareticos compescit et

, templum S, Coronz exstruit.

B

Alia ejus gesta Vicentia.

Translation i S. Dominici interfuisse 1261,

254

quotannis solent eligere, qui Equitum istorum vices in componendis simultatibus. supplere conentur,

38 Ad hzc etiam tempora redudi debent, si unquam facta. sint, que Barbaranus habet pag. 404 , de hare- ticis a B. Bartholomzo αὐ orthodoxam fidem. reductis, eosque inter antesigmano quopiam, momine Gallo, ez regione S. Petri, qui S 1 in Beati epitaphio depingi- tur. Alios haereticos, cum nescio quo. Jeremia pseudo- episcopo, a nostro Beato ad Ecclesie gremium retra- ctos suggerit Marchesius pag. 9, alios autem cum Epi- scopo J’iviano intrusos, Beati opera ex urbe pulsos , qua ut non difficulter admiserim ; sic priusquam asse- ram, vellem velustiori auctoritate probari. Templi S. Coronz PP. Przdicatorum cdificatio, opus pra- cipuum dici potest, quod episcopatus ‘sui tempore ad culmen perduxerit B. Bartholomeus ; nam si Barba- rano credimus, amno MCCLX inchoatum, toto decennio tenuit, anno primum MCCLXX onmibus mumeris absolu- tum, quantacumque [uerit tum. beati. Praesulis, tum cleri, tum aliorum oppidanorum ad promovendam ope- ris perfectionem liberalitas, de qua re vide laudatum Annalistam Vicentinum cap. À3, totis quatuor sequen- tibus capitibus prolizius deducentem. innumera, bona. et beneficia, qux cum Spina aliisque a. beato viro procura- tis reliquiis in patriam suam redundarunt.

39 Prorime inde capite A9, longissimam historiam texit Barbaranus turbarum , tumultuum, bellorum in- ter vicinas civitates, eo solo intuitu, ut ostendat B. Bar- tholom:ei auctoritate et industria. extinctas fuisse va- rias F’iceniinorum et Patavinorum dissensiones, adeo ut hi, post mutuas clades, grassationes et depopula- tiones, Bassanum oppidum, nom unius belli causam , V’icentinis restituerint : quibus plures alias sive Reli- giosorum sive secularium personarum compositas discor- dias annumerant citati jam toties Barbaranus et Mar- chesius ; sed hzc et cetera omnia, apud ipsos fusius de- ducta legi sinemus, quo usque limpidiores fontes assi- gnentur, unde sua hauserint, quos nobis eliam accedere liceat et consulere. Minutias praterea, non magis pro- batas, consulto pratereo. Hoc sunt precipua qua qui- dem satis certo innotuerint, a B. Bartholomaeo episco- patus J’icentini tempore gesta, usque ad MccLxvi, quo translationi corporis S. Dominici Bo- nonig interfuisse debuit, si quidem vera sunt, quz de ea celebritate accerrime tuetur Joannes Michael Pius, ut statim dicemus. Ist, inquam, primariz sunt Beati actiones, nam tolo [before sezxennio B. A4nlistitem Vi- centiaz vixisse, viz authentice compertum esset, nisi ejus meminisset Ssmeregus ad annum MOCLXIV ; cujus testi- monium eo pluris faciendum est, quod eodem cum Beato tempore vixisse videatur. .

A0 Przdicte autem translationi Bononie adfuisse B. Bartholomzwm, dubitare non. sinit instrumentum, veris suis notis distinctum, quod a Joanne Michaele Pio et a Barbarano refertur, quodque hie legentium oculis lubet exponere : Venerabilis Christi fidelibus przesentes litteras inspecturis, Frater Bartholomzus, miseratione divina Episcopus Vicentinus, salutem et s»ternam in Domino charitatem. Justus et pius Dominus, de cujus munere venit, ut sibia fidelibus suis digne et laudabiliter serviatur, vota bene ser- vientibus. multo majora retribuit, quam valeant promereri. Cum itaque in generali Capitulo Ordi- nis FF. Predicatorum, apud Bononiam celebrato, sanctissimum corpus piissimi Patris Dominici, Or- dinis institutoris ipsius, przesentibus et cernentibus venerabili P. F. Joanne Vercellensi, Magistro, et Fratribus dicti Ordinis in dieto Capitulo, anno a na- tivitate Domini uccrxvmi, Indict. x, die Penteco- stes, v Junii congregatis ; Venerabilis Pater Domi- nus Philippus, Dei gratia Archiepiscopus Raven- nas, presentibus et adstantibus venerabilibus Pa- tribus Dominis Dei gratia Octaviano Bononiensi ,

annum.

DE B. BARTHOLOMZEO EPISC. VICENTINO,

Tomasio Imolensi, Fratribus Arnulfo Humanens , ei JEgidio Torcellanensi Episcopis , atque nobis ; nec non viris nobilibus Dominis Yrach de la Turre, Potestate, Gniesto de Fonte Carali, Capitaneo, et Antianis Bononiz, de tumulo lapideo non czelato , ad marmoreum ef c»latum cum debita reverentia et debita devotione transtulerit, atque caput pretio- sum ad devota dictorum Episcoporum, Magistri et Fratrum oscula, primo reverenter exhibitum, subse- quenter in angulari pulpito ecclesi: dicti Sancti, in platea exteriori, preesente laudabili fidelium multi- tudine, ad tollendum de ipsius corporis, in dieta ec- clesia conservatione solida et integra, dubitationis cujuslibet scrupulum, qui forte quorumdam cordi- bus residebat, per nos ibidem przmissa solenni predicatione, monstraverit, ipsum in dictum tumu- lum ezlatum manu devota reducens, et in sui com- pagine corporis in osculo sancto recondens.

A4 Nos de dictorum Dominorum Archiepiscopi por siscis

auctoritate et Episcoporum concessione, cupientes ut jam dietum corpus in dicta ecclesia singulis an- nis festivis honoribus visitetur, omnibus vere poe- nitentibus et confessis, ad quos dictorum Domino- rum Archiepiscopi, Episcoporum et nostra jurisdi- ctio se extendit, qui predictum corpus, in festo translationis ipsius et usque ad octavas devote ac laudabiliter visitare curaverint, annuatim, ex parte dieti Domini Archiepiscopi, duos annos singulos de Omnipotentis misericordia et gloriose Marie Vir- ginis genitricis ejus meritis, Sanctorumque omnium confisi suffragiis, de injunetis sibi poenitentiis, mi- sericorditer in Domino duximus relaxandos, prz- sentibus in perpetuum valituris. In cujus rei testi- monium presentes litteras fieri fecimus, et nostro sigillo muniri. Datum etc. Plurima congerit laudatus Joannes Michael Pius, ut certam ostendat alteram hane sui Patriarchz. translationem , peculiares ejus causas, obiter hic tactas, fusius eaponens adversan- tiumque argumenta. fortiter confutans; qua nobis usui esse poterunt in illustratione glorie posthumz ||S. Do- minici, ad diem rv Augusti. Satis modo sit huc usque B. Bartholomzi vitam produxisse.

49’ Supersunt ex communiori calculo anni quatuor, quibus quid egerit, nulla satis probabili conjectura. as- sequor, nisi quod anno MCCLXX. lestamentum condide- rit, quod nemo hactenus integrum. protulit ; .fragmen- tum habet Barbaranus cap. 92. hujus tenoris : MCCLXX, xxin Septembris, in Camino episcopali (intellige ca- minata vel camera) przesentibus etc. Venerabilis Pa- ter Dominus Frater Bartholomzeus Vincentinus Epi- scopus condidit testamentum , sic dicens : Nos F. Bartholomsus, Dei et Apostolice sedis gratia »Vincentinus Episcopus, a sanctissimo Patre D. D. Clemente, divina providentia, sacrosancte univer- salis Ecclesie summo Pontifice, auctoritate testandi accepta; in primis ad locum Dominice Coronz, Vincentinz civitatis, Ordinis Preedicatorum , quam Christo auctore fundavimus, ad honorem Dei omni- potentis, D. N. J. C. crucifixi, ad defensionem fidei, ac pro salute animarum christianarum civitatis Vincenti: et Vincentini distrietus ; et. sacrosanctis reliquiis, a piissimo Ludovico Rege Francie, de ligno sanctze Crucis et de spinea Corona Domini no- stri Jesu Christi benigne collatis, dotavimus, et in quo Ordine ab infantia nutriti, et disciplina et mo- ribus, sub observantia nostri Institutoris Ordinis B. Dominici eruditi et informati fuimus, et in ipso ad Nimonicensem et Vincentinum episcopatum Dei misericordia promoti, eligimus sepulcrum inter duo altaria et tabulata, quz fieri decrevimus , inter al- tare B. V. et Dominice Coronse, ita quod videri possit in choro interius et a laicis exterius, ut ha- beant materiam, et causam orandi pronobis, quan-

documque

D

mentum, ejus nomine datum

Quamdiu condito testamento supervizerit,

F

P” CIN C XN

A

quo die obie- rit, incertum :

neque de pa- £riarchatu Hierosolymi- tano,

SECULO FORTE V.

Antiquus horum cultus

in ecclesia S. Moderati,

DIE PRIMA JULII.

documque ipsum viderint sepulerum ete. Huc usque prafatum. fragmentum :: cetera qua αὐ obitum, sepul- turam, elevationem, miracula et cultum attinent dedi- mus supra S 4.

A43 Quamdiu testamento condito supervizerit B. Bar- tholomaus, quo anno, mense aut die mortalem vitam exuerit, docet quidem pro sua libertate Barbaranus , nihil dubitans quin e vivis excesserit, non 1 Junii, ut male identidem legit Papebrochius, sed hoc die Juli MCCLXXI ; fides sit penes. ipsum, quandoquidem alii , aut alterum omnino. signent, aut nullum. audeant. de- terminare. Nam si vera est. nota fact elevationis, de qua superius egimus, sic ut ea incidere debuerit. in an- num MCCCLI; τὰ autem contigerit annis tribus et octo- ginta post. Beati obitum ; tenendum. omnino. esset, ex- cessisse e vivis anno McCLXvin ; quod ez Smeregi chro- nico erui posse videtur, dum per id tempus meminit turbarum occasione qusestionis episcopatus Vicentice, quas cedes et vulnera subsecuta sint : qua sane ar- guunt sedem episcopalem, pro qua certabatur, pastore viduatam fuisse. Ast eo pacio, ut fictitium rejiciendum esset Beati testamentum jam descriptum. Hinc Scyllam video, inde Charybdin. Arguit quidem Smeregum Bar- baranus, quod ea annis mon suis consignaverit : verum enim vero, bona ejus venia, facile paterentur lectores eruditi, majorem fidem haberi testi oculato et synchrono, quam Annaliste F’icentino, in pluribus, vo suo vici- mioribus, non semel hallucinanti. Ego me fateor hic hae- rere ancipitem, οἱ Vicentinis hunc etiam nodum sol- vendum aut scindendum porrigere.

A^ Non minus obscura et involuta est memorata su- perius controversia, circa Patriarchatum ἢ ierosolymi- tanum, ad quem evectum fuisse B. Bartholomzum, tam secure affirmant recentiores, presertim Barbaranus , quam parum soliciti sunt, ut saltem opportunum tem- pus inveniant, quo tali dignitate prafulserit ; nam re- currere ad tempus, quo cum S. Ludovico in Palzstina moratus est, ut volunt Barbaranus et Marchesius, idem propemodum est ac ingenue fateri, imaginarium fuisse praotensum. patriarchatum, aliunde tot titulis suspe- ctum, ut supra non obiter insinuavimus , modum sug- gerentes, quo patriarchatus ille cum. primo episcopatu confundi possit. Aliam viam ingredi conatus est Pape- brochius in citata appendice tomi v Maji sub finem , pag. 693 et 694 ; at enim cum in tenebris versaretur,

255

nihil mirum si conjecturis explanare non potuit, quod probabilissime numquam factum est. Damus Beato no- stro. Episcopatus successive binos, quorum ipsemet in testamento suo meminit, condito anno MCCLXX, vitz sua ultimum proxime praecedente, haudquaquam prater-

missurus illustriores infulas, si unquam ad. eas evectus

fuisset. Mihi sane id. verisimile non fiet, nisi scriptores Vicentini aut. Dominicani graviores testes adducant |, quam sint versiculi, nescio quo seculo aut a quo compo- siti, tacentibus de patriarchatu illo, Leandro Alberto , Raxxio, Joanne Michaele Pio, et antiquioribus, quod sciam, omnibus. :

AB Ut tricis his omnibus me demum expediam, ul- timam B. Bartholomei dignitatem subnecto, nempe vicariatum | Cesaris in. Italia, quem Ughellus anno McCcLxil innectit, quando una cum Patriarcha Aqui- leiensi ex delectu Rodulphi Csesaris, Italice vicarius fuerit, insecutisque proxime temporibus, in Galliis et in Anglia Apostolicus Nuntius. Quam hac inepte δὲ imperite a viro. erudito componuntur ! Quis, obse- cro, Rodulphus pro ammo wccnxu Imperator ? Quis somniavit, D. Bartholomaeum post annum. MCCLXU in Galliis et in Anglia Apostolieum Nuntium fuisse ? Malunt alii vicariatum qualemcumque referre ad. Ri- chardum Anglum, cujus et Alphonsi Castelle regis electio notissima est ; sed quam tuto, ipsi viderint. Similibus erroribus conspersus est totus ultimus Ughelli paragraphus , tum ubi de PDeati obitu , tum ubi de sacri ejus corporis elevatione ^ meminit. Nec magis curanda. sunt , qua ex ipso adduxit Pape- brochius. Memini, inquit, τὴ legisse in antiquo codice, membranis confecto, bibliotheca cceno- bii S. Salvatoris de Septimo, Florentina dicecesis, Rodulphum quemdam Vicentinum Episcopum anno MccLxiv, die m mensis Octobris, ecclesiam Castro- cari in Hetruria reconciliasse, cui S. Reparatz ti- tulus est. Aut male legit Ughellus, aut plane erravit codicis scriptor : nam siquid certum habemus, illud ex Smerego evidentissime constat, B. Bartholomaeum anno Mocuxiv Vicentinz ecclesi praefuisse. Alia mon pro- sequor, cum sentis, dumis, vepribus et spinis plena sint omnia, sed eas nos inde selegisse existimamus, qua de Beati nostri gestis, virtutibis et sanctitate cum ali- qua certitudine commemorari et praedicari potuere.

APPENDIX

DE S. MODERATO ET 5. FELICE

MART. AUTISIODORI IN GALLIA

COMMENTARIOLUS.

is ipsis Julii Kalendis dictum est aliquid in-

ter Pratermissos pag. 2. litt. F, de sanctis

Felice et Moderato Autisiodori Martyribus.

De utroque pluscula monitus fui non ita pri- dem a viro docto, Joanne le Beuf, Canonico et succen- tore ecclesie Autisiodorensis , qua et venerationem utriusque perantiquam luculenter decent. Αἰ sserit nam- que Canonicus citatus, S. Moderatum (Gallice vulgo, Moderé ; et brevius, Moré ; sub quo. ultimo nomine etiam insertus est martyrologio universali, a D. Clau- dio Castellano canonico Parisiensi gallice publicato, ad kalendas Julii, pag. 692, hac annuntiatione ; In dice- cesi Autisidiorensi S. Moderatus, cujus nomen ser- vant ecclesia una et unus vicus ad curam amnem) Canonicus, inquam, le Beuf asserit, in Kalendariis

monasteriorum quorumdam, abbatie S. Germani subditorum, seculo xn descriptis , legt memoriam S. Moderati kalendis Julii, absque S. Felice. Felicis autem hujus nomen inseribi omnibus suis Kalenda- riis ad diem xvi Junii.

9 Uti autem S. Moderatus sui nominis ecclesiam habet ad amnem Curam, non in diecesi Eduensi, ut aliqui nuper scripsere, sed ín finibus ?psius. Autisiodo- rensis : ila S. Felix ecclesiam quoque suam habuit in villa Madriaco, diecesis quidem | Senonensis , sed non amplius distante Autisiodoro, quam leucis quatuor : meminitque le Beuf, se legere in gestis Guidonis sive Widonis Episcopi Autisiodorensis, qui floruit seculo x ; defunctus apud Sammarthanos, anno 961 ; ipsum im- petrasse ab Archiepiscopo Senonensi decimas trium

eccle-

D

AUCTORE J. B. S.

nec de vica- riatu in Italia. quidquam constat .

it em in alia S. Felicis,

A

AUCTORE. C. 2.

• nec non in martyrologiis vetustis.

Utriusque corpus puta- ur nunc esse

in S. Germani Autisio- dorensis.

c

Martyrii tempus incer- tum.

*. NOT I. APP. TOM. VIT. JUEI.

256

ecclesiarum, quarum una scilicet in Aigliniaco , eonsecrata est in honore S. Stephani; in Matriaco alia, in honore S. Felicis. Addit quoque, se porro inquisivisse de villa Matriaco, ac didicisse a colonis loci, superesse etiamnum vestigia sacelli S. Felicis in nemoribus:ejusdem ville, et illuc olim, sanitatum gratia, supplicationes crebras fuisse factas. Et pro- sequitur : Non mirum igitur, si in Kalendario et Martyrologio ecclesie cathedralis Autisiodorensis perseverarit ad annum quoque MDCLXx, illius Sancti nomen, cum a plurimis seculis Matriacum simul cum appendiciis ad Capitulum Autisidiorense perti- neat, et ad Capellam nemorum S. Felicis, sit ipsius providere, ut patet ex Registris. Hac ille non per- functorie.

3 Citat quoque Martyrologium ecclesi» | Autisiodo- rensis, circa initium seculi xw conscriptum , cujus exemplar ait, ad se nujer Lutetia. transmissum esse, enumerans Sanctos ad. singulos anni dies ; qui passim noti et vulgares sunt, licet nec Usuardi, nec. Adonis , nec alterius vestigia Martyrologium. illud ad amussim sequatur. Tres tamen aut quatuor. dumtazat. inseri , quorum memoria aut cultus celebritas, vulgo minus nota est ; interque illos legi ad. diem xv1 Junii : Madriaco villa, sancti Felicis Martyris.

A De hujus corpore curiosius indaganti, inquit lau- datus ie Beuf, videbitur quiescere ad S. Germanum Autisiodorensem, et illuc transvectum bellorum temporibus aut labentibus sacellis, repositum fuisse juxta tumulum S. Moderati martyris, qui etiam ante evum Herici monachi (floruit ille Autisiodori seculo 1x, temporibus Caroli Calvi, cui et ultimis ejus annis dedicavit Poema suum de Vita δ. Germani, sex libris conscriptum) ex. propria ad Curam amnem ec- clesia in istam S. Germani translatus fuerat. Huc tendit quod refert Georgius Viole, Benedictinus Autisiodorensis, in Animadversionibus suis, in- quiens, se in majoribus legendariis MSS. monasterii Regniacensis, ex indice quodam, comperisse, Pas- sionem ac Translationem S. Felicis in certo quo-

dam volumine fnisse contentam ; at loco suo avul-

sum folium, quod maxime dolet. Nec contra objici potest, quod memoria sanctorum Felicis et Mode- rati uno die recolatur in basilica S. Germani, puta die v Septembris, quia oscitanter id factum a pri- mis monachis e congregatione S. Mauri circa annum MDcoxxx, qui S. Felicem e xvi Junii, et S. Modera- tum e prima Julii expunxerunt, ut ad primam fe- riam vacantem in Kalendario suo recentiore, tra- ducerent. Itale Beuf.

5 Et hec de publico et. antiquo horum sanctorum cultu, deque diebus martyrii sufficiant. Dies namque ΧΥΙ Junii et 1 Julii, retinendi sunt, quibus in Kalen- dariis εἰ Martyrologiis antiquis adscripti leguntur. De anno martyrii et gestis eorum minus constat. Habeo pra manibus collectionem MS. recentiorem de Sanctis diecesis Autisiodorensis, sub hoc titulo: De sanctis Martyribus et confessoribus territorii Altisiodoren- sis, secundum ordinem et menses anni, observatum, atque extractum ex Martyrologio Autisiodorensi, factum per D. Bargedé, Archidiaconum Cathedralis ecclesi: Altisiodorensis. Jilic die primo Julii agitur de S. Moderato et S. Felice simul. Martyrii eorum tempus refertur, ad martyrium δ. Fraterni Episcopi Autisiodorensis, qui uno die dicitur Episcopus et Mar- tyr factus esse. tempore ÉEvarici Gothorum tyranni , Galliam late devastantis, versus finem vitz sug, mor- toi anno A84 aut. sequenti. Sed ha conjectura sunt , cum ne quidem constet, quo anno S. Fraternus mor- tuus sit. Imo nec satis. scitur, Martyrne an Confessor obierit, Certe Usuardus de ilio sic scribit : Tertio Kal. Octobris. Autisiodoro sancti Fraterni Episcopi et confessoris. Usuardum alii sequuntur. Nos quid ve

DE S. MODERATO ET S. FELICE MART.

rosimilius tenendum sit, inquiremus ad dictum diem.

6 Alia ibidem narrantur , Quod nempe Moderatus et Felix, ambo juvenculi, capite truncati sunt per manum carnificis : quorum corpora longo tempore latuerunt Christianos : verum successu temporis ipsi Sancti se revelantes per sua miracula, translati fuerunt ad ecclesiam S. Germani, ubi hodiedum sunt eorum sepulcra prope murum sacelli S. Petri, et visuntur imagines aut picte tabule, in quibus representantur, veluti offerentes caput ad marty- rium. H«c quoque de inventione et. translatione cor- porum vago modo narrantur absque teste, absque mota temporis : certius credi potest, quod scriptor ipse Auti- Siodori viderit , corpora modo δἰ imagines esse in S. Germani. Scribit quoque, epitaphia illorum fuisse olim exarata circum sepulcra, sed qua frequenta- tione populi, Sanctos honoratum venientis , sic attrita sunt, ut legi amplius non possint. Hzc sapiunt anti- quitatem, ut credi debeat, sepulcra illic jam aliquot se- culis exstitisse.

7. Antiquitas ecclesie S. Moderati, quam diximus sitam esse ad amnem Curam, cognoscitur ex funda- tione monasterii Molismensis, quod initium habuit anno 1075 sub S. Roberto, archicenobii quoque Cister- ciensis conditore celeberrimo. Ait enim collector vitz MS. Abbatem Molismensem jus habere presen- tandi dictam S. Moderati ecclesiam, Monasterio suo donatam ab initio fundationis su: per Ivonem d’A- valon et Alicem. ejus uxorem , consentientibus eorum filiis, Ivone, Joanne, Hugone, Fossarto, Go- defrido, Hermanno et Hugone juniore ; quemadmo- dum notatum invenitur in tabulis dicti Monasterii, his verbis: Dederunt Deo et sanctz:v Marie Molismensi ecclesiam sancti Moderati, id est, presbyterium, of- ferendam et quidquid ad presbyteratum pertinet. Ait porro, Alicem post obitum inariti confirmasse do- nationem suam in presentia Roberti de Chatillon , quem opinatur eumdem esse, qui Prioratum S. Cze- cili Castilionensis dedit monasterio S. Germani sub annum Mxx. Quod credibile non est, misi aliter probetur. Quia Robertus ille, qui anno 1020. dedit dictum. Prioratum S. Germano, fuerit tunc. saltem Dominus rerum suarum | et fortassis etate provectior : Molismus autem. fundari. tantum. cepit. anno 1078 , eique ecclesia S. Moderati verosimiliter concessa mon fuit priusquam. zdificium absolutum, et competens mo- nachorum mumerus, ibi congregatus recteque ordinatus fuerit : tum. post. donationem suam Ivo vixerit annos aliquot, et Aliz post ejus mortem, forie non statim , confirmavit donationem. Quod si fecit in. presentia Roberti, qui donavit. Prioratum 5. Czcilie S. Ger- mano anno 1020; is debet, ut minimum, centenarius fuisse : quando adstitit Alici, donalionem suam confir- manti. Malim ego alium intelligere Robertum, in cujus presentia hac facta sint.

8 Hzc [fere sunt, qua de sanctis. istis hoc tempore sciuntur, aut per conjecturam dicuntur Autisiodori. Αἰ preterea tradunt S. Moderatum fuisse puerum, quando occisus pro. Christo obüt : alii, itidem puerum fuisse S. Felicem. lii putant. utrumque. simul occu- buisse. Quod. ultimum srinus verosimile videri potest ; quia diversis dwbus eorum natales in Kalendariis anti- quis consignati reperiuntur. Reliqui» etiam S. Mode- rati aliqua conservari dicuntur in loco, qui Mailly le Chàteau appellatur, diwcesis 4Jugustodunensis : sed quales ill sint, non exprimitur. Potior tamen utriusque corporis pars putatur modo in S. Germani .dutisiodo- rensis servari.

MONITIO

Loco horum. Sanctorum Felicis ac Moderati Mar- tyrum, inter Pratermissos nunc expungendorum, re-

pone

D

Corpora per revelationem inventa:

Antiquitas ecclesie S. Moderati.

E

Alia minus certa.

SECULO x

Cultus

stabilitur.

. . DIE PRIMA JULII.

A pone memoriam sequentis Evae, me pereat, ez elogio

án morte ejus, quam. die prima Julii Venradii in ditione Kesselensi, omnibus sanctz Matris Ecclesie Sacra- mentis rite przmunita, obiit, desumptam.

Eva Bernarda Monix, Ordinis Cisterciensis, Impe- vialis monasterii de Beynderen prope Helmondam dic- cesis. Busco-Ducensis Religiosa, .Professa ibidem ul- tima, quz nobili prosapia nata , nobiliorem in. Domino vitam agere desiderans, ab ineunte xtate Deo servire didicit, dum annos viz nata octodecim in Imperiali mona- sterio de Beynderen sacram emisit. professionem : sed eheu ! in primo suz Religionis fervore, ad exacta mo- nastice disciplinz observantiam viz educata, cum re- liquis omnibus Consororibus suis, post Pacem generalem JF’estphalicam de placito Ordinum | confederatorum Belgii, extra monasterium suum exulare cogitur invita nimis : sic ut. rectissime illud Prophet lamentantis sibi aptarit; In pace amaritudo mea amarissima. Cum- reliquis tamen F’enradium secedens, ibidem devotissime, quantum licuit, et vota solvit. οἱ monastica instituta implevit in domo quamvis privata. In ecclesia vero ibi- dem Fratrum Minorum Recollectorum (in quorum ec-

257

clesiae choro sepulta jacet) quasi in. monasterio proprio Divina sua persolvens, zelo semper zelans, ac piis suspi- riis ac votis anhelans, vitam suam religiosam et trans- igere religiose et finire pie in monasterio proprio. Va- riis ezilii sui tempore et morbis et adversitatibus exagi- tata, patientissime toleravit alternantis fortunze jacula. Exemplaris in ea. eluxit charitas erga Deum et prozi- mum, dum ez tenui $ua facultate, qua pro alimentatione utebatur, quidquid superfluum haberet, in. pios usus ac pauperwm necessitates distribui curaret : non. sperans on pecunia thesauris, unice intenta thesaurum invenire non deficientem in ccelo. Singularis in. ipsa (quz ad omnia ulilis est) fuit pietas, ac fervens οἱ continuum orationis studium et ceterarum virtutum. cultrix, istud unicum in sua hydropisi, qua ei mortalis fuit, in ore et corde habens S. Augustini dictum : Domine hic seca , hic ure, modo in sternum parcas. Donec tandem de- volissime invocans nomen Jesu in feria sexta circa au- roram, qualem semper a. Domino postularat, . spiritum suum. Creatori suo reddidit, anno ztatis suz 89, profes- sionis 71, jubilei vero 21.

D

AUCTORE c. y

DE S. PETRO PATRICIO CONF. *

CONSTANTINOPOLI »COMMENTARIOLUS PRJVIUS.

on e solis Menzis bibloth. Ambros. brevem

vite epitomen complexis, quz jamjam dabitur,

sancti hujus Petri sacer cultus innotescit , in

quibus ita. legitur : Μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Πέτρου Πατρικίου, γενομένου τοῦ £y τῇ EudyOpou. Memoria sancti patris nostri Petri Patricii, qui Evandri monasterii institutum professus est. Diserte is indicatur alibi loco non uno. Codex unus Taurinénsis die prima hujus mensis, Codex item alter Taurinensis, Lertia ejusdem mensis de illo meminerunt, prout in apo- grapho nostro, P. Henschenii manu descripto, observa- tum reperio; qui etiam nolat, post, ἐν χυρίῳ, quo vo- cabulo Petri vita in — dictis Menzis Ambrosianis absolvitur, .subjungi in codicibus “T’aurinensibus : Τὸ μὲν πνεῦμα αὐτοῦ εἰς χεῖρας θεοῦ παραθέμενος, τὸ δὲ τίμιον σῶμα ἐνταῦθα χαταλελοιπὼς, χαὶ ἅπαν νόσημα δραπετεύειν παρασχευάζων. Λέγεται δὲ φορεῖν αὐτὸν ἂν-

δρότα [ἀνδροῦντα] τὸ ψιάθιον ἔνδοθεν τοῦ τριχίνου, ue”

οὗ καὶ συνετάφη- Spiritus quidem ejus ad Dei am- plexum translatus est; venerabile vero corpus, hic reliquit, omnisque pellendi morbi virtutem indidit. Fertur ad virilem aetatem progressus, pilosam intus gestasse tegetulam, quacum etiam sepultus fuit.

93 In MS. nostro, Sanctorum plurium in. Menzis Graecis impressis praltermissorum, defectum. supplente, quod partim e MS. Synaxario P. Sirmondi membra - neo, partim e MS. Chifletii chartaceo, concinnatum servamus, in hec verba Sanctum nostrum | enuntiatum lego : Μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Πέτρου Πατρικίου, γενομένον ἐν τοῖς Ἐυάνδρου. Memoria sancti Patris nostri Petri Patricii , qui e coetu Evandri extitit. Binos versiculos additos transcribo, et latine reddo :

Δόξαν λιπὼν γῆς, καὶ τὰ τῆς γῆς ἡδέα,

Θανὼν μετέσχεν οὐρανοῦ δόξης Πέτρος.

Terrena Petrus decora, terrenas opes

Post fata linquens, gloriam cceli obtinet. Cardinalis Baronius bellum Bulgaricum, et. Nicephori imperatoris interitum recensens verbis “l’heodori Studitz ad annum Christi 811, eadem occasione hec ad. propo- situm nostrum enuntial :

9 Eo in prelio militans Petrus Patricius, mira

Dei benignitate e periculo liberatus, haud ingratus extitit benefactori; siquidem remisso nuntio seculo se ipsum Deo totum obtulit , dum quod reliquum ejus supererat vite tempus, in monastica observa- tione insumendum tradidit, quod adeo naviter pro- secutus implevit, ut egregia floruerit sanctitate, atque adeo post obitum inter Sanctos in tabulis ec- clesiasticis adscribi meruerit hoc elogio, dier mensis Julii : [Petrus sanctus Pater noster, ex Constanti- nopoli quidem sub piissimo fuit Irenc;e imperio, Pa- tricii filius Constantini, a quo etiam omnem scriptu- ram didicit gentilem et Christianam. Postmodum et uxori copulatus, factus est Patricius,. et propter fortitudinem electus familiaris a Nicephoro principe Stauratii genitore. Et cum imperatore profectus in expeditionem adversus Bulgaros, post ipsius czedem et filii Stauratii fugam, fuit interceptus cum aliis quinquaginta, et a vinculis per orationem et appar tionem S. Joannis liberatus, mundo relicto mona- sticam vitam assumpsit, etin Olympo monte cum sancto se exercuit Joannicio. Post ejus vero transi- tum, urbem regiam petens, etin templo, a se in Evandri loco exstructo, residens, et omnem obiens virtutem, multaque patrans miracula, conummatus est .]

‘h H»c Baronius e Menologio Graco , quaconso- nant cum nostro apographo Menologii Cryptz Ferratz, jussu Basilii imperatoris editi, et ad calcem hujus “T’omi Grace imprimendi. Ad rationem temporis, quo San- cius hic noster vixit, quod attinet; eam paucis contexo in hunc modum. In lucem ingressus perhibetur tempo- ribus Constantini, et matris ejus Irenes, Qui regnare ceperunt anno Christi nccuxxx .. Natus itaque sit anno circiter pocLxxxvin.. Politiori litteratura, cujus credi- tur perstudiosus fuisse, sese deinde informaverit usque ad annum pnGOCX. um, militie nomen dederit, et se- quente anno nocox1 in. Bulgariam cum Nicephero impe- ratore sit profectus et captus. .Liberatus eodem anno S. Joannis Evangelist opera , ad montem Olympum se contulerit; vita ascetice institutum | amplexurus; in quo perseveravit $4 annos, atque adeo ad annum Christi

DCCCLXY,

Occasio melio- ris vila,

Quando vixe- rit

hic Sanctus

ü

Nativitas,

b

ü militia,

d

€ captivitas,

vita mona- stica,

h

TO0rs,

A

258

DCCCLXY, &tatis LxXxvIt.. Adde annos aliquot, quos in KFEvandri monasterio, a se constructo exegit, atque annos alios octo, quos seorsim victitans in tugurio impendit; et

DE S. PETRO PATRICIO.

probabili conjectura: facile assequeris , totam vita ejus seriem ac durationem, videlicet Sanctum nostrum nona- genario fuisse majorem, ac pervixisse ad finem seculi 1x.

VITA

Ex Meneis MSS. billiothece Ambrosiane F. O.

148,

num. collata cum | Menologio

Basiliano MS.

Η. temporibus Irenes a piissimse Auguste , et filii ejus Constantini, parentum divitum filius exti- tit. Postquam a puero ludum litterarium frequentas- set, et optima quaeque collegisset, ea apud se depo- suit. E scholis dimissus, et matrimonio junctus, dum Patricius ὁ esset ac domesticus c scholarum, cum Nicephoro Imperatore in Bulgariam contendit. Exorto autem bello, Romani primum Bulgaros strenue vin- cunt.Ea vero,quzs postea consecuta sunt, juverit silen-

tio preeterire d.Superati quippe fuerunt;etBeatus una |

eum ducibus e quinquaginta a. Bulgaris interclusus servatur, pcenas daturus. Orantibus illis noctu adsti-

tit Joannes Evangelista et Theologus, vinculis exi-

mit, et in terram Romanorum transfert.

2 Post hsec Patricius ad montem Olympum di- gressus, vitee monasticz institutum simul cum magno Joannicio f amplexus est, facultates suas omnes re- putans ut stercora. Decursis ibidem annis quatuor supra quinquaginta, omnisque virtutis emenso sta- dioad Regiam g urbem sese contulit, etin templo à se constructo, cui nomen A Evandri, resedit. Et conjuge ejus ac filio e vita egressis, in tugurio, quod construxerat, procul ab hominum conspectu vixit annos octo, cilicio totum corpus amictus, et nudis pedibus incedens. Recteigitur et gratiose cum Deo conversatus, in Domino requievit.

()…. ἦν ἐν τοῖς χρόνοις “Eipfyne τῆς ἐυσεδεστάτης ἀυγούστης, χαὶ Ἱζωνσταντίνου τοῦ ὑιοῦ αὐτῆς πλουσίων γονέων ὑιὸς. Παιδόθεν δὲ τῇ τῶν γραμμάτων προ- φοιτήσας σχολῇ, καὶ τὰ χάλλιστα συλλεξάμενος, παρ᾽ ἑαυτῷ τέθηκε. Σευχθεὶς δὲ γυναικὶ, καὶ πατρίκιος, καὶ δομέστικος τῶν σχολῶν προδλυθεὶς μετὰ Νικηφόρου τοῦ βασιλέως, ἐν Βουλγαρίᾳ παρα γίνεται. Τενομένου δὲ πο- λέμον, τὰ μὲν πρῶτα Ῥωμαῖοι τοὺς Βουλγάρους ἄνα-

κράτως νικῶσι. Τὰ δὲ μετὰ ταῦτα, καλὸν παραδραμεῖν” '

ἡττήθησαν γὰρ, καὶ σὺν πεντήχοντα ἄρχουσι κατασχες θεὶς ὁ Μαχάριος, εἴρχθη πρὸς τῶν Βουλγάρων, ἀποτί- θεται τιμωρηθήσομενος. Ἐυχομένων δὲ αὐτῶν ἐφίσταται

᾿ αὐτοῖς νύχτωρ Ἰωάννης ὁ Ἔναγγελ ιστὴς καὶ Θεολόγος,

χαὶ τῶν δεσμῶν λυτροῦται, καὶ τῇ ᾿Ρωμαίων amoxa- θίστησι γῆ.

2 Διὰ ταῦτα πρὸς τὸ ὅρος τοῦ O23p6ov ὁ Πατρίκιος ἀναδραμὼν ἅμα τῷ μεγάλῳ Ἰωαννικίῳ, τὸν μοναστὴν ὑπέρχεται βίον, πάντα τὰ : προσόντα αἀυτῷ ὀκύζαλα ἡγη- σάμενος. Πλυρώσας δὲ ἐχεῖσε χρόνους λδ΄, καὶ πᾶσαν αἶρε– τὴν ἐξασκήσας τὴν Βασιλεύουσαν AD VOR χαὶ ἐν τῷ παρ᾽ αὐτοῦ δομηθέντι ναῷ τῶν ᾿Ενάνδρου γενόμενος. “Eri. καὶ ἡ γυνὴ ἀυτοῦ, καὶ ὁ Quid curo τὸν βίον ἀπέ– λιπον, πόῤῥωθεν | xa) πηξάμενος , ἐν αὐτῇ διήρκεσε χρόνους ὀχτὼ, τριχίνοις μὲν τὸ “λοιπὸν σῶμα καλυπτό- μενος, DUAE δὲ. Καλῶς οὖν χαὶ θεαρέστως πολι- τευσάμενος, ἀνεπαύσατο ἐν Κυρίῳ.

ANNOTATA.

a Anno Christi poCcuxxx regnare ceperunt, uti jam diximus. b Praecipua inter aulz praefectos hac dignitas , inventa. primum a Constantino Magno, teste Zosimo libro 2.

Jide Glossarium Cangii, ubi plura.

c Id est militie palatinae preefectus , uti est apud Cangium. Apud Baronium | ad an. 814 num. 7 redditur

familiaris miles.

d Pathetice ea describit Baronius ex Theodoro Studita ad annum pcccxi.

e Basilianum legit : cum aliis quinquaginta.

f De illius ab iconomachia ad orthodoxam fidem conversione, vide Baronium ad annum pnocorxxxi, et aliis lo-

cis. Nos de ipso acturi sumus suo tempore et loco. g Constantinopolim ἀντονομαστικῶς.

h S. Evandri, ecclesia abbatialis, in qua Lazarus Pictor, de qua nos xxiu F’ebruarii,humatus. Ita Cas- tellanus in ahemeris ad Martyrologium Universale pag. 896.

g SE-

D

259

SECUNDA DIES JULII

SANCTI QUI VI NONAS JULII COLUNTUR

isitatio S. Marie Virginis.

S. Processus

S. Martinianus SS. tres milites passi cum S. Paulo. S. Hyacinthus Martyr ex Phrygia. S. Eutieius martyr Roms.

Martyres Romae.

S. Hisieius

S. Amidas Martyres Rome 5. Amigradinus vel

S. Arixus in Mesopotamia.

S. Jocundianilla

S. Quintus Martyr in Phrygia. S. Ariston : S. Crescentianus S. Eutychianus

S. Urbanus

S. Vitalis

S. Justus

S. Felieissimus

S. Felix

S. Marcia

S. Symphorosa

Martyres in Campania felice.

PIU/ETERMISSI ET IN

Vedasti corpus inventum esse a Theodorico Episcopo, anno ab Incarnatione Domini 852, in Auctarüs Bedz legitur, ex codice 4treba- Lensi ; nescio cur Mabillonius seculo & part. 1,

in Kalendario signaverit x1 Julii. Vide, qux eo spectant vi Februarii. Inventio S. Eulalie V. M. Barcinone, est in Fer- rario. Jide quz de ea, et de translatione dicta sunt pag. 579 ad xit Februarii. Marice Jacobi, scilicet Minoris, filie Cleopha» me- minit Grevenus, ex eo Canisius, et fusius Florarium Sanctorum : Ipso die, sancte Marie Jacobi, vi- duc. Hzc fuit filia beate Anne ex Cleopha: Cleophas autem frater fuit ipsius Josephi, nutricii Salvatoris. Hzc Maria in conjugium juncta fuit Alphao, ex quo genuit quatuor filios S. Jacobum Minorem, Josephum justum, qui et Barsabas, Simonem et Judam. Paucis multa, dissertatienibus obnoxia. Quz ad Mariam Jacobi matrem spectant, erudite discussit Henschenius 1x. Aprilis, eam sta- tuens sororem B. 77. M., Cleophz uxorem, matrem Jacobi minoris, fratris Domini (hoc est consobrini) quem a Jacobo Alphzi filio, Matthzi fratre, distin- guit 1 Maji, aliis aliter sentientibus. Vide utroque loco IX Aprilis et 1 Maji. S. Zenobii Episcopi in Florentia translationem adjiciunt Additiones MSS. Cartusiz Bruxellensis ad Grevenum. Tu consule xxv Maji. S. Hildemitus Episcopus Meldensis aec monachus notatur hoc die in Kalendario Benedictino S. Sal- vatoris Autuerpiz : in altero autem consimili S. Mi- chaelis ibidem, legitur Hildenutus. Neutrum inve- nies in

serie Meldensium | Episcoporum ; inde

S. Adeodatus, Confessor Galliani, in agro Mediolanensi.

S. Monegundis vidua sanetimonialis, Turo- nibus in Gallia. i

S. Oudoceus Episcopus Landavensis in Anglia.

S. Swithunus Episeopus Wintoniensis in

Anglia. S

. Adegrinus monachus, Palms» apud Se-

quanos.

S. Lidanus Abbas Ordinis S. Benedieti, Se- ti: Volscorum in Latio.

S. Otto Episeopus Bambergensis , Pomera- norum Apostolus, in Franconia.

B. Joannes Vicentinus Ord. Predicatorum, in Italia. :

B. Petrus de Luxemburgo S. R. E. Cardi- nalis, Episeopus Metensis, Avenione in Gallia.

ALIOS DIES REJECTI

conjicio, corrupta esse nomina ex Hildeverto de quo xxvii Maji. Sendomirie in Polonia, plurimorum sanctorum Martyrum, a Tartaris ob Christi fidem occisorum, scripserat Ferrarius 11 Junii, quo die historiam in Actis recensuit Papebrochius; non satis plene, nam in Paralipomenis ante tomum 2 Junii pag. LXXXV ea addidit, que ad beatum Sadoc et socios xrvur Ordinis S. Dominici spectabant : quibus alia ad- junzit Janningus tomo 7 Junii, pag. 8 et 9; ut de omnibus |Sendomiriensibus illis Martyribus nihil dicendum supersit. Ceterum laudatus Ferrarius ad hunc diem sic scribit : Sendomirie in Polonia, sanctorum Lxx Martyrum, a Tartaris propter Christi fidem interfectorum. Utrobique, sub mutata phrasi, de iisdem sermo est, qui forte in. diversis lo- cis, diverso die et diverso mumero coluntur. Jam assignatum est, ubi de ipsis egerimus. n Junii. Translatio S. Medardi memoratur in codice Divio- nensi. F’ide vin Junii. Beatus Joannes ab Avellino, confessor Ordinis Mi- norum, vita et miraculis clarus, in territorio Tudertino apud pagum S. Illuminatze, memoratur ab Arturo. Ubi is hunc diem, ejus natalem invene- rit, equidem nescio. Nos ejusdem Acta antiqua et coava, recenter echartis MSS. eruta, dedimus tomo ἃ Junii, in quibus dicitur obiisse die undecima Junii, anno millesimo trecentesimo decimo tertio, zta- tis su: anno sexagesimo tertio. Corpus quiescit in Conventu S. Illuminatz agri Tudertini. Sunt qui in eodem conventü ponunt quemdam B. Joannem ab Alviano, quod castellum est, prope distans a dicto conventu S. Illuminatz. Verum hunc per errorem distin-

NOT. 2. APP. TOM. VII JULII.

260 PRZETERMISSI

distingui a B. Joanne ab Avellino satis certum est : tum quod scriptores sub utroque nomine eadem gesta, qua paucula olim sciebantur, referant, atque ambos in eodem conventu diu vicisse, mortuos sepultosque esse, et honorari, dicant : tum, quod. /frturus a mo- nasterio, qui in suo Martyrologio Franciscano nihil praetermisisse videri potest, nullum noverit Joannem ab Alviano, moverit autem Joannem ab Avellino, uti supra ez illo citavi. Error inde natus sit, quod aliquis Joannem ab Avellino legens, quae civitas episcopalis est in regno Neapolitano, sat longe remota a Conventu S. llluminatz, appellandum putaverit a propiore sibique notiore loco Joannem ab Alviano. Nos Acta pluscula primi ex antiquis MSS. ul dizi, impressimus x1 Junii. Sanctum Maximum episcopum Neapolitanum /»c die obtrudit Castellanus in Martyrologio suo univer-

factum est, et re nondum examinata ; neque Castel- lanus imitari id debuit. δὲ tamen documenta eruantur, unde Jwvenalis sanctitas magis elucescat, cum non magis obierit x1 Julii, quam quolibet alio die, poterit de eo alibi agi.

Basilisci episcopi, Rufini, Eutropii et QOColluthii

sanctorum Martyrum passio inserta est additioni- bus MSS. Cartusiz. Bruxellensis ad. Grevenum, hoc die. Sanctos istos eo modo sociatos in mullo Martyrologio reperi hactenus. Basiliscum Marty- rem habes in Actis u1 Martii, cum Eutropio et Cleonico, ubi de Basilisco varia erudite discutiuntur. Suspicari ausim, imperitum additorem confusa ali- cubi nomina invenisse, ubi intrusum Rufini nomen; ex Cleonico autem Colluthius formatus sit. Nihil se offeri, ex quo lucis quidquam accipias ; si alicunde accesserit, libenter utemur.

sali; verum quz ratio ad hoc ipsum moverit, necdum ὃ. Donati Martyris Romani, ex MS. suo codice, hoc

satis intelligo. Qui de ipso scribunt. Chioccarellus et alii, festum signant x1 Junii, quo cum przferendus sit S. Barnabas, differtur in diem sequentem, ut

vide in Actis xi Junii. Marcus et Marcellianus male ab aliquo huc remissi sunt : spectant ad xvut Junii.

S. Irenei Episcopi depositio invenitur in brevi aliquo ^ Aieronymiano Martyrologio in nupera Anecdotorum collectione a. Martenzo et. Durando. eruditissimis Benedictinis edita, ex. MS. monasterii Morbacensis, diccesis Basileensis. Verum hic codex ab omnibus aliis Hieronymianis discrepat, sicque Irenzum an- nuntiare videtur, acsi confessor esset, putamus indi - cari gloriosissimum Martyrem Irenzum Lugdu- nensem, dec quo actum (iomo wm, ad diem xxvii Junii.

Leonis II Paps Aoc die meminit Usuardus Aqui- cinctinus ; plures eum memorant die 11 : spectat ad xxvilI Junii.

S. Theobaldus eremita, de quo agitur in Breviario Ambianensi anni1590 : item in officio Abrincensi et forte alibi, non alius esse videtur ab eo de quo actum xxx Junii.

Stola B. V. Marix Aoc die inter Molani auctaria posteriorum editionum refertur, his verbis : Die se-

die meminit Galesinius, praetermissis ^ristone. et sociis. Donatos sanctos longa serie habes im indice prima semestris : de aliis agetur locis suis. At tanti non est codex ille Galesinianus, toties erroris con- victus, u£ ea; ejus fide Donatus iste tamquam a ce- leris diversus consignetur.

In Campania Italie, S. Vitalis, qui ex urbe Carpe-

tanoruia Thermeda Complutum deveniens, ibidem ex uxore Justum et Pastorem liberos suscepit; quibus martyrio coronatis, Campaniam adivit, ubi iterum suscepta conjuge, ex ea -Natalium Episcopum Toletanum procreavit; demum mar- tyrium cum aliis sociis inclytus agonista comple- vit. Satis fuerat. Dextro, unam Vitali conjugem tribuisse, filios duos : hic adduntur mirabiliora ; fabricantur a Tamayo Acta, et vapulat quidem DBivarius etc. Verum eque infida sunt omnia, ex iisdem lutosis fontibus hausta. Carmen qualecumque,

quod F’alderedoadscribitur, hicnonezamino; si Vitalis.

aliquis sanctorum puerorum Martyrum pater fuisse depr ehendatur, de ipso cum filiis agetur x1 Augusti. Interim de vero hodierno sancto F’itale nihil novi- mus, prater ea, qua ez. Actis S. Sebastiani infra referantur. Hxc est Tamayi annuntiatio secunda : audi modo tertiam et quartam.

cunda, depositio stole sanctissime Domine S. Longinus, tertio loco profertur a Tamayo, tamquam

Deiparse in Blachernis : qua ex horologio seu parvo menologio Grazco translata sunt. Notatur idem ab Octavio Cajetano in Martyrologio Siculo, Leonti- nis, miraculosa advectio imaginis D. V. a Cas- tello : ab aliis alia.

Petrus, qui Grece Megistus, Martyr fit m Julii. Verba sunt Dextrini chronici ad annum Christi 66, num. 8. Hxc majoribus ineptiis cumulat Bivarius, dum Petrum illum. Megistum at, unum fuisse ex ipsis tribus militibus quos Paulus Apostolus…. ad fidem perduxit, totam historiam, de qua mos infra , ex Equilino retexens. Tum vero, horum trium nobilium militum, unum fuisse Czesonium Maxi-

mum et hujusmodi alia eque absona comminiscitur ;

qua hic indicari viz merentur. Vide infra, ubi de tribus Militibus anonymis.

Juvenalis Episcopus Hierosolymitanus, Papebrochio in hist. Chronologica, ante tomum 3 Maji, or- dine xL1v, locum habet, non sine encomio, in meno- logio Sirleti, a Baronio Romanis Fastis exclusus, sed a Ferrario postliminio reductus, his verbis : Hierosolymis, sancti Juvenalis Episcopi. Jon iis ipsum laudibus ornat. purpuratus Historicus ad an- num 494 num. 21, nec alii eruditi scriptores, ut inter sanctos Episcopos collocari mereatur ; neque Papebrochius eum ut Sanctum agnovit. Quod autem Bollandus in nnotatis αὐ vitam S. Euthymü Magni xx Januarii, pag. 318 litt. i, k, Juvenalis nomini prafigat titulum Sancti, id sane obiter

Martyr. Romz, et prefectus militum, qui a S. Paulo ad fidem conversus, ob ipsius confessionem, cum sociis ad martyrii coronam pervenit. Cujus sacra pignora, in conventu B. Maris Salicensi in Car- petania, Ord. S. Francisci, honorifice reconduntur. Equidem hactenus non aliud. queo intelligere, quam reliquias alicujus Martyris anonymi, e Catacumbis Romanis erutas, nomine Longini appellatas, istic honorari, quales alibi et apud mos hic Antuerpiz plures exstant. Si fallor, lubenter docebor. De cetero vide iterum infra, de tribus militibus anonymis. Hzc pluribus refutare, opere pretium non judico.

In oratorio marchionis Castri-Roderici , S. Urbani

Martyris lipsana, qua una cum aliis Rom:e dono

accepit, dum ibidem regii Oratoris fungeretur |

offieio. De sanctis anonymis ex cryptis Romanis extracts, qualis supra est Longinus , satis. sit. hic meminisse. Nimium sibi arrogat T’amaqyus, dum talem Urbanum confundit cum uno ez sociis Aristonis , de quibus infra. INorunt eruditi, quas tenebras historize sacra affuderint hujusmodi metamorphoses.

In oppido Villanova, vulgo de los infantes, in Car-

petania, sancti Vitalis martyris Rom: passi, sacre reservantur exuvie, quas monasterium fratrum Discalceatorum SS. Trinitatis, ex dona- tione Generalis accepit. Sic ultima primis respon- dent apud sape dictum Tamayum.

Menochus episcopus Bituricensis, in Sanctos relatus

memoratur, ait Ferrarius ad. calcem notarum hoc die.

m

AD DIEM SECUNDAM JULII. 261

’ die, Qusrimus ubi, quando, a quo ? Non est, inquil, in tabulis Democharis. go ín nullis eum hactenus reperi.

Maguir de Airidh-Foda. Gorm. Festum mundarum filiarum Cathbadii de Airidh-Foda. Quaro amplio- rem distinctioremque notitiam.

Sancti alicujus Gerundii (gall. Jeroche,) qui pastor ^ Venerabilis Riche Virginis et statclimonisiie Ordinis

fuerit Gerundii- monasterii (Gilmoutier) prope Po- mosam, colaturque Respaci, cujus corpus deposi- tum sit in Farse-monasterio, primam notitiam suggerit Castellanus in additione Sanctorum F’ranciz ad. Martyrologium | Romanum. |. Nota | marginalis eum adscribit. seculo: vit. Atque haec omnis, qua de eo Sancto habeatur, memoria , qua pleniorem

Cluniacensis in Germania , memoriam hoc die agit AMenardus, quem sequitur Bucelinus. Accepta est ez Actis S. Ottonis Bambergensis, ut vide infra in. vita prima, quam Sefrido tribuimus, num. 55. Sed que ibi de Richa cursim narrantur , non ostendunt, cül- tum sacrum ei unquam delatum fuisse ; nec de eo aliunde quidquam percepimus.

incassum quasivimus. Vulgo notum est, qua industria S. Magistrum cum duobus novitiis in Grandisilva vir ille in eruendis Sanctis indefessus, ignotos quosque — - hoc. die ponit citatum Kalendarium | Cisterciense. collegerit : ceterum donec. distinctiora. monumenta Eosdem ait sanctitate claruisse Chalemotus. Nihil accedant, satis. erit hac indicasse. de ipsis Henriquez hoc saltem die. Solum desidero , B. Antonius Patronus confessor apud zfrturum hoc: —— ut nobis constet de cultu ecclesiastico ipsis exhibito. die Malipurgi in India orientali signatur , ut qui ldem postulo de sequenti. magnam Indorum multitudinem convertitadChris- Maria conversa, quae in Nazars prope Liram tum. (Brabantiz) virtutum splendore et sanguinis genere Item B. Joannes de Gongora Gaudalcanali in terri- nobilis, post obitum e virgineo cadavere miram odoris torio Legionensi, qui summis virtutibus floruit, suavitatem, apud eumdem Henriquez, qui Raissium mortuus anno, 1578. secutus est, emisisse dicitur. Pramatura fuit beatifi- Tum : B. Agnes virgo Salmanticz defuncta wcorxxr. catio, nam Raissius in vita Beatricis ad xxix Julii Quae in Gynaceo iterum memoratur cum multis alis asserit, Mariam istam obiisse anno 4608. sanclis feminis, quas suis locis referimus. Item de Joanne Archiepiscopo Upzalensi in Suecia , Joannes Baptista Cataneus, ut servus Dei: item qui ἃ juventute sua. inter Cistercienses monachos, venerabihs P. Thomas de Costa referuntur in quorum institutum professus est, in omni pietate Diario Dominicano Marchesii cum longioribus elo- educatus, in virum doctrina, sanctitate et pru- giis, sed cultum non probantibus. dentia vere magnum evasit, et post varia munia, Sibertinum confessorem , tamquam ad Angliam spec- ad pontificiam dignitatem evectus, eam egregiis tantem , inter Auctaria sua. hoc die recensuit. Gre* virtutibus exornavit, et tandem a piratis crudeliter venus, ex quo Canisius, citatus in notis a. P’errario , interemptus, per palmam martyrii feliciter ad qui mallet Libertinum scribi. Neutrum placet. Reperi colos conscendit. /ta enriques hoc die. Chale- étiam apud eumdem Grevenum Mamertini martyris, motus, contra historize veritatem, aliam mortis causam quem. aliqui, inquit Canisius, Martinum H ierosoly- excogitavit : ez his Bucelinus varia connectens. Inte- mitanum. existimant ; eque ignotum nomen. Ego rim nec in. Kalendario, nec in magno Sanctorum ac Mamertinum istum ex Mamertino carcere credidi et Beatorum. Cisterciensium Catalogo anni 1620 repe- credo hactenus imperite efformatum fuisse. Quid si ritur hic Joannes Archiepiscopus Upzalensis.- Neque Sibertinus ez eadem radice profluxerit ? F’idetur vero a Joanne Magno lib. 9 de vitis Pontificum certe alio fundamento opus esse, ut Sibertinus again Upyszalensium pag. 48, nequeu Βιουῖο, istius Ordinis Libertinus et Mamertinus pro veris Sanctis admit- monachus fuisse dicitur, quod unde Manrique aut tantur. Seguinus acceperint, plane ignoro. Ex Magno genui- In Molano plurimisque aliis Martyrologiis recentio- num Joannis elogium accipe : Verum hic pontifi- ribus recolitur memoria translationis multorum sacro- catus, quamvis numero annorum angustus exstitit, rum corporum ex ecclesia Laubiensi in. oppidum tamen ingens ejus gloria memoriam laudabilem Binchium, facta anno. 4409, xx Junii ; sed que sortita est in tempore sempiterno. Tribus enim festiva est Dominica secunda post festum S.Joannis. transactis annis post pontificium onus acceptum , Singulorum | Sanctorum nomina apponam , eos ad migravit ad Dominum, occisus a paganis Estonibus proprws dies remittendo. (qui s:pe in illis partibus populabundi grassabantur) Ursmari, ad in propriis aedibus Almersteeck , circa principium Ermini, ad mensis Julii anno Domini wcrxxxvrr et sepulturze ‘Theodulphi, ad traditus in ecclesia Upsalensi : nullo , ut vides, Wigisi, ad veri martyrii (nam. ab iisdem. piratis multi proceres Amolwini, ad aliique occisi narrantur) nullo publici cultus. relicto

xix Aprilis. xxv Aprilis. xxIV Junii. 1v Februarii. vii Februarii.

Abelis, ad v Augusti. vestigio. Martyrem appellat Bzovius, per me licet ;

Hidulphi, ad xxii Junii. quaro utrum Martyr declaratus sit et pro tali cultus ?

Amelbergze, ad x Julii. Hoc certe ignorare non potuisse videtur laudatus

Aya in Chronico Mirazi addita, colitur Montibus. Magnus, ejusdem sedis Upszalensis et. ipse Archiepi- Vide xvii Aprilis. scopus.

Macloviopoli in Armorica S. Gregorii Episcopi et Bernardinus Realinus. Societatis Jesu sacerdos, Martyris gloriosi : ita praeter morem nude et sicce illustris sanctitatis miraculorumque fama toto Nea- Saussayus in Martyrologio Gallicano. | Edisserat politano regno, imo Italia universa, aliisque orbis nobis aliquis, quis iste Gregorius sit Episcopus et- ^ Catholici partibus celeberrimus, in senectute bona, Martyr ; ego^ quarendo oleum et operam perdidi. hoc die anuo A616 ad diuturnorum laborum eximia- Castellanus in. Corollario pag. 738 inter Martyres rumque virtutum. coronam. evocatus est : ad cujus Domitiacenses Gregorium Custarellum: pastorem Canonizationem formati pridem processus, vita a Macloviopolitanum enumerat : δὲ hunc. voluit. Saus- variis edita, ex qua non pauca decerpsit Papebrochius Sajyus, male Episcopum nominavit. Quidquid sit, in tomo 2 Maji a pag. 4*, quae perspecta virt humilitas utroque ejus indice nulla istius Gregorii memoria. S. Irene, quam suam. fecisse videbatur, adscribere

Fernacus de Cluain- mor estin collectione MS. Sirinii, consueverat. Gesta describere hujus loci non est, fiai alibi jam citata. Yta et alii, inquit. Addit Gorman id, ubi heroicas ejus virtutes et signa probaverit Sedis Candidus et. virgineus. Apostolica oraculum, quod. antevertere non prasu-

ltem, Filie. Cathbadii. in. Airiudh. M. Dung. js mimus. i

έν “^ Jui 2. I. 94 Bes-

Hi JULII.

Festum An- muntiationis.

c3 | PRJETERMISSI.

Bessoium eremitam et Phaulium confessorem binos AEhiopes Sanctos, ambos ex Kalendarie Copto- Z"Ethiopico apud. Ludolphum accersit/ Castellanus, omissis pluribus aliis, qui hoc eodem die ibi ponuntur. INobis integrum non putamus, istiusmodi fastos nostris admiscere, aut lales homines veris Sanctis annume- rare, donec. de eorum atate et orthodoria ommino constet.

S. Goar a Notkero refertur mutilo elogio. De eo agendum erit v1 Julii.

S. Consul, Comensis Episcopus, Aoc die, ut Jovius tradit, vila functus, huc retrahitur a Castellano, nihil tantopere in Martyrologio suo universali curare solito, quam ut Sancti dd proprios singuli natales dies reducantur, ejus rei, ut mihi non semel testatus est, ad scrupulos ferme studiosus. Verumtamen cum

in ea ecclésia Nonis hujus mensis colatur, is dies

nobis praferendus videtur, adeoque de ipso agemus vii Julii,

Albinum et Lisianum hoc die conjunctos exhibet Flo- rürium Sanctorum, iamquam Martyres. Multa sepius transmutat et transponit Florarii istius col- lector. Satis verosimile est, indicari Sabinum et Cyprianum, qui coluntur in agro Pictaviensi. In Martyrologio Briziensi, imo et in Romano, relati sunt x1 Julii; a. Castellano hoc die; qui praedicto die x1 alia observat. F’erum hac ex professo disqui- renda erunt die, quo ἴῃ Usuardi auctariis utraque inflexione positi sunt, x1 Julii.

Didacus monachus sancti Raymundi abbatis (de Aoc ad 1 Februarii in Actis dictum est) egregius coad- jutor, dun Mahumetanos fugavit et Ordinem militarem de Calatrava instituit, titulo beati orna- iur αὖ Henriquez, cante. ZPonem, Manrique, Murianam οἱ Mirzum : verum postremi duo sacris honoribus abstinent, «que ac Chalemotus, qui solum ait, inter Ordinis sui viros illustres adscriptum. δὲ plus aliquid ei Ecclesia. tribuat, locum in. Actis dabunus eo die quo in. Kalendario Cisterciensi nota- tur vill Augusti.

Liberatum, Bonifacium e quinque socios etc. Mar- tyres Carthaginenses huic diei, quo passi sunt, in- seruit Castellanus, verum qui ez Romano Martyro- logio colendi et illustrandi sunt xvir Augusti.

Translatio S. Euphemiz V. M. ponitur a Ferrario ex aliquo. Grecorum menologio : locwm etiam habet in Supplemento Saussayi. Hac et cetera omnia ad celeberrimam Sanctam spectantia cum. Actis illustra- buntur ! xvi Septembris.

Guilielmi Bituricensis canonizatio vefertur α Ciacconio. Vide x Januarii.

S. Cahinnicum abbatem hoc die adducit Camerarius, de quo in vita S. Columba mon semel sermo est; ut vide in Actis 1x Junii pag. 199 num. 9 et pag. 214 num. 49. Ex hoc postremo loco sumpsit Came- rarius miraculum de sedata. Sancti istius. precibus tempestate, 1n qua periclitabatur S. Columba. Cete-

vum pro sua auctoritate diem selegisse videtur Came- :

rarius, cum asserat. Colganus, Cainnectum seu Cainechum (ita in Actis formatur nomen) coli x1 Octobris, quo die a Dempstero quoque in Menologio Scotico refertur sub. momine Kenici aut’ Canici. JDiversis hisce nominibus idem indicatur Sanctus, cujus “dcla illustranda erunt ipso illo die x Octobris. B. Joannes de Estremoz, laicus, quem Pamphilus titulo Beatorum illustrat, vir ingentis candoris et sinceritatis… pluribus virtutibus et miraculis ornatus, Lusitanam provinciam decoravit. Sic scribit Thomas de. Herrera in Alphabeto Augusti- miano pag. 392. Editus est Pamphilus, in Beato- rum titulis satis liberalis, anno 4581. In Theatro triumphali choro 3, appellatur Joannes Bonus,

• diciturque ejus sepulerum a vicinis populis haberi

in magna veneratione. Ait praterea Theatri auctor : Olim celebrabatur ejus memoria die rr Julii, qua creditur obiisse. Constat tamen ez aliis, non satis certum esse annum aut diem obitus; quan-. doquidem Roman tradat, Joannem die xin Octo- bris ad colos evolasse wpvn. JMavult Herrera annum Mpxvn: qui publicam venerationem non videtur admittere, dum ait, Joannis devota pignora humo tradita in sacello majorí ad latus Evangelii futuram resurrectionem exspectare. Itaque elevata non suni: unde conjicio, cultum verum legitima Ecclesig auctoritate. necdum. permissum. fuisse. Si fallor, ea producantur, qux rem certam faciant; et locum. Joanni in Actis dabimus xii Octobris.

S. Melchiadem Papam in plurimis Martyrologiis eo die recoli pridem. notarunt Majores nostri ad x Ja- nuarii. Idem de hoc w Julii dici potest, dum in ipsis Hieronymianis legitur, depositio Melciadis seu Mil- diadis, cui in Lucenci praeponitur Calestri, qui in Corbeiensi transformatus est in Calepi, haud dubie pro cemeterio , in quo depositus est. Ego Calepum et Calestrum Aic praetereo. Melchiades autem , de quo videri interim | potest observatio Florentinii, ex Romani moderni auctoritate, remittendus est ad x Decembris.

Roma, Damasi enuntiat Hieronymianum | Lucense : Corbeiense item incipit a Damasi. Ado cum duce suo posuit coemeterium Damasi, ut habes infra in com- mentario ad Acta Sanctorum Processi et Marti- niani. Dubitat Florentinius, an non indicetur san- ctus aliquis Martyr nomine Damasus. Probabilius censeo hactenus, si de Sancto agitur , mon alterius nomen insinuari, quam ejus qui in. Hieronymianis contractis, saltem Augustano, LLabbeano et Barberi- niano satis clare exprimitur, nempe Damasi Pape aque ac Melchiadis. Porro illius Pontificis Acta illustrabuntur x1 Decembris.

Translatio S. Thom:e Apostoli alicubi notatur, de qua.

plures cum. Hieronymianis, die sequenti. Sed de ea agendum xxI Decembris.

VISITATIO

b. MARLE VIRGINIS

AD ELISABETH.

oc titulo Martyrologium. Romanum annuam ac solennem praesentis festivitatis memoriam annuntiat; de qua pro more, nostris Majori- bus usitato, notanda quaedam breviter parce- que veniunt, Enimvero Virginis Dei Matris , Deo

plenz, Deum | sacratissimo utero gestantis, potentibus inhabitantis Spiritus sancti stimulis agitata, atque ad montana properantis ad visendam cognatam suam Eli- sabs ; eL Joannem, Pracursorem Domini, ab heredi- taria peccati originalis labe liberandum, notior cuilibet

• ezplo-

dim dies